Wikipedia csbwiki https://csb.wikipedia.org/wiki/Prz%C3%A9dn%C3%B4_starna MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter Media Specjalnô Diskùsëjô Brëkòwnik Diskùsëjô brëkòwnika Wiki Diskùsëjô Wiki Òbrôzk Diskùsëjô òbrôzków MediaWiki Diskùsëjô MediaWiki Szablóna Diskùsëjô Szablónë Pòmòc Diskùsëjô Pòmòcë Kategòrëjô Diskùsëjô Kategòrëji TimedText TimedText talk Moduł Dyskusja modułu Wydarzenie Dyskusja wydarzenia 0 1085 204194 174905 2026-07-02T13:07:44Z Iketsi 3254 Bùtnowé lënczi 204194 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Aniela, Émanuél, Samsón === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} dla7ybbvdlo9a5c5z6x3d8vu9q1maia 0 1448 204300 203211 2026-07-02T17:21:11Z Iketsi 3254 /* Media */ jistniejącé/nijistniejącé 204300 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:CSB Flag.svg|mały|[[Fana Kaszëbsczi]]]] '''Kaszëbë''' abò '''Kaszëbskô''' ({{jãz.|pl}} ''Kaszuby'', {{jãz.|la}} ''Cassubia''<ref>[http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_III/904 Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom III]</ref>, {{jãz.|de}} ''Kaschubei'' abò ''Kaschubien'') – òbénda nad sztrądã [[Bôłt]]u, part [[Pòmòrskô|Pòmòrsczi]] dze żëją [[Kaszëbi]] (aùtochtoniczny [[Pòmòrzónie|Pòmòrzanie]]) ùżiwający [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]] chtëren mô w [[Pòlskô|Pòlsce]] òd 2005 rokù sztatus [[Òbéndowi jãzëk|òbéndowégò jãzëka]]. Dzysdnia na òbénda òbjimô pòwiôtë: [[Kartësczi kréz|kartësczi]], [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczi]], [[Lãbòrsczi kréz|lãbòrsczi]], [[Pùcczi kréz|pùcczi]], [[Gduńsczi kréz|gduńsczi]], [[Wejrowsczi kréz|wejrowsczi]], [[Stôłpsczi kréz|stôłpsczi]], [[Człëchòwsczi kréz|człëchòwsczi]], [[Kòscérsczi kréz|kòscérsczi]], [[Chònicczi kréz|chònicczi]] a téż gardë: [[Gdiniô|Gdiniã]], [[Gduńsk]] i [[Sopòt]]<ref>[https://kaszebsko.com/mapa-kaszub ''Kôrta Kraju Kaszëbów / Mapa Kaszub | Kaszëbskô Jednota''] [online], kaszebsko.com [przëstãp 2021-03-23]. </ref>. == Greńce Kaszëbsczi == [[Òbrôzk:Kôrta Kraju Kaszëbów.jpg|mały|227x227px|Kôrta Kraju Kaszëbów-aut.K.Ruda i M.Mayer]]{{Pòrtal}} Wëznaczenié greńców Kaszëbsczi je dosc problematiczną rzeczą, bò w ùszłoce Kaszëbskô nie bëła nigdë òbéńdą òkresloną administracyjno (w procëmnoce np. do Zôpadny czë Pòrénkòwi Pòmòrsczi). Drãgòscë dodôwô fakt, że greńce òbéndë zwóny "Kaszëbskô" przesëwałë sã w cygù stalatów na pòrénk. Czej w [[1238]] r. miono krôjnë "Cassubia" pòjawiło sã pierszi rôz w dokùmeńtach, òbjima òna dzél Zôpadny Pòmòrsczi. W tich czasach [[Słowiónie|Słowianie]] z Pòrénkòwi Pòmòrsczi definitiwno nie mianowelë sã "Kaszëbama". Wespólnym mionã Nadbôłtowëch Słowianów midzë [[Wisła|Wisłą]] a [[Òdora|Òdrą]] bëło "Pòmòrzanie". [[Gerard Labùda]] (1991) napisôł równak, że na Pòmòrzu utwòrzëło są le jedno miono dlô zemi i lëdzy – Kaszëbë, ''Kaszuby''. Ten autor pisze téż, że na pòrénk wãdrowa dësza kaszëbiznë (jãzëk i zwëk), a nie kaszëbsczi lëdze, chòc tak niejedni to zmiłkòwò òpisywają. W 1880 rokù [[Wejrowò]] bëło ùznóny za stolëcã Kaszëbsczi Zemi. Dejade dzysô to prawie dzél Pòrénkòwi Pòmòrsczi je nôczãscy mianowóny "Kaszëbskô", sztërkama no miono je téż rozcygóné na pòrénkòwé zemie Zôpadny Pòmòrsczi (òkòlé [[Bëtowò|Bëtowa]], [[Lãbòrg]]a, [[Leba|Lebë]]). Dosc pòpùlarnym pòzdrzatkã je sfòrmùłowanié, że: "Kaszëbskô je tam, dze mieszkają (w grëpie) [[Kaszëbi]]". Próbë wëznaczeniô greńców Kaszëbsczi dokònôł [[Jan Mòrdawsczi]] w prôcë: "Geògrafia dzysészëch Kaszëbów" (1999). Do Kaszëbsczi zarechòwôł òn zemie, we chtërnëch wedle badérowaniów socjologów przënômni 1/3 lëdztwa są òsobë czëjącé sã Kaszëbama, abò dze mieszkô zacht wielëna Kaszëbów (je to przëtrôfk w trzech gardach: w [[Gduńsk|Gduńskù]], [[Gdiniô|Gdini]] ë [[Sopòt|Sopòtach]]). Wedle taczich kriteriów teritorium Kaszëbsczi òbjimô wiéchrzëznã kòl 6 200&nbsp;km² w [[gmina]]ch [[Wòjewództwo pòmòrsczé|pòmòrsczégò wòjewództwa]], a òsoblëwò: * '''[[Pùcczi kréz]]''': 1. Gard [[Hél]], 2. Gard [[Jastarniô]], 3. Gard [[Pùck]], 4. Gard [[Wiôlgô Wies]], 5. [[Gmina Kòsôkòwò]], 6. [[Gmina Krokòwa]], 7. [[Gmina Pùck]]. * '''[[Wejrowsczi kréz]]''': 1. Gard [[Réda]], 2. Gard [[Rëmiô]], 3. Gard [[Wejrowò]], 4. [[Gmina Chòczewò]] - part, 5. [[Gmina Gniewino]], 6. [[Gmina Lëniô]], 7. [[Gmina Lëzëno]], 8. [[Gmina Łãczëce]], 9. [[Gmina Szëmôłd]], 10. [[Gmina Wejrowò]]. * '''[[Lãbòrsczi kréz]]''' - part: 1. [[Gmina Céwice]] - part. 2. [[Nowô Wies]] 3. [[Gmina Wickò]] 4. [[Łeba|Gmina Łeba]] * '''[[Bëtowsczi kréz]]''' - part: 1. Gard [[Bëtowò]] ë [[Gmina Bëtowò]], 2. [[Gmina Czôrnô Dãbrówka]], 3. [[Gmina Lëpnica]], 4. [[Gmina Parchòwò]], 5. [[Gmina Tëchòmié]]. * '''[[Kartësczi kréz]]''': 1.Gard [[Kartuzë]] ë [[Gmina Kartuzë]], 2.Gard [[Żukòwò]] ë [[Gmina Żukòwò]], 3.[[Gmina Chmielno]], 4.[[Gmina Przedkòwò]], 5.[[Gmina Sëlëczëno]], 6.[[Gmina Srôkòjce]], 7.[[Gmina Somònino]]. * '''[[Kòscérsczi kréz]]''': 1. Gard [[Kòscérzëna]], 2. [[Gmina Kòscérzëna]], 3. [[Gmina Dzemiónë]], 4. [[Gmina Kôrsëno]] - part, 5. [[Gmina Lëpùsz]], 6. [[Gmina Nowô Karczma]] - part * '''[[Chònicczi kréz]]''' - part: 1. Gard [[Brusë]] ë [[Gmina Brusë]], 2. [[Gmina Chònice]] - nordowi part, 3. [[Gmina Kònarzënë]]. * [[Człëchòwsczi kréz]] - part: 1. [[Gmina Przechlewò]] - part. * '''Gard [[Gduńsk]]''', '''Gard [[Gdiniô]]''', '''Gard [[Sopòt]]''' Pòlemikã móże rodzëc sprawa teroczasnégò teritorialnégò òbjimù Kaszëbów. Òstało przëjãté, że: * drëżéń Kaszëbów robi na òbéńda Pòmòrzô, na chtërny na co dzéń, w miészim abò wikszim stãpniu, pòtrzebòwóny je [[kaszëbsczi jãzëk]]; * za Kaszëbë je przëjãtô òbéńda, na jaczi lëdze rechùjącé sã do ti spòlëznë robią przënômni trzecy dzél môlowégò lëdztwa i ten, dze nimò niewiôldżégò procenta w òbrëmienim dónégò zalëdzeniô wielota Kaszëbów je wiôlgô (np. we Gduńsku i Sopòce); No slédné kriterium pòzwòli, mòżebno, przesënąc greńce teroczasnëch Kaszëbów na zôchód, jakò że są znaczi, że w stronach pod [[Słëpsk]]iem procent [[Kaszëbi|Kaszëbów]] i swiąda kaszëbskòscë nëch terenów je znaczącô.[[Òbrôzk:Gdunsk_5.jpg|mały|Katédra w Gduńskù-Òlëwie, môl pòchòwaniô ksyżeców Pòrénkòwi Pòmòrsczi]][[Òbrôzk:Porenkowo_Pomorsko_1.png|mały|Kôrta Pòrénkòwi Pòmòrsczi z zaznaczenim dzysdniowi kaszëbsczi òbéndë ôs dôwny zemi Słowińców]] === Pòdzélënk Kaszëbsczi na regionë === Bënë dzysdniowi Kaszëbsczi je mòżlëwé wëapartnic 5 kùlturno-jãzëkòwëch regionów: 1. '''[[Norda]]''' - tradicyjnô òbéńda nordowòkaszëbsczich dialektów (krézë: pùcczi, wejrowsczi,lãbòrsczi) 2. '''Westrzódk''' - tradicyjnô òbéńda westrzédnokaszëbsczich dialektów ([[Kartësczi kréz]]) 3. '''Pôłnié''' - tradicëjnô òbéńda pôłniowòkaszëbsczich dialektów (dzélowò krézë: kòscersczi, chònicczi, tëchòlsczi) 4. '''Zôpôd''' - òbéńda chtërnô przed [[II Swiatowô Wòjna|II Swiatową Wòjną]] słëcha do Miemiecczi, a pò ny òsta przëznónô Pòlsczi Lëdowi Repùblice. Kaszëbi nie są tam procentowò tak trójną miészëzną jak na Nordze, Westrzódkù ë Pôłnim (dzélowò kréze: Lãbòrg, Bëtowò) 5. '''Trzëgard''' - aglomeracëjô Gduńska (historicznô stolëca Kaszëbów), Gdini ë Sopòtu. Jesz na zôczątkù XX-gò stolatégò jistniałë tam aùtochtoniczné dialektë kaszëbsczé: nordowòpòrénkòwé- wiôlgòkacczi, witomińsczi, sopòcczi; ë pôłniowòpòrénkòwé: òlëwsczi, brzezënsczi, matarnsczi. Dzysô w Trzëgardze Kaszëbi są nôwikszą etniczną miészëzną, chòc jãzëkòwò w zacht wikszoscë spòlaszałą. == Ekònomijô == [[Òbrôzk:Mechelinki, łódź rybacka.jpg|mały|left|[[Bôt]]]] Nôwicy lëdzy robi w sferze ùsłëgów. Wôżnéma wietwiama gòspòdarzënkù Kaszëb są: turistika, mòrskô industrëjô (òkrãtownie ë pòrtë),bùdowizna, rëbaczenié ë gbùrzëzna. Kaszëbi są téż bëlnyma stolôrzama i piekôrzama. Turistika rozwijô sã nad sztrądã [[Bôłt]]u, ale wiele turistów przëcygają téż pòjezérza i niechtërné gardë, np. [[Gduńsk]]. Do nôbarżi znónëch kùrortów ë wëpòczinkòwëch môlowòsców słëchają: [[Chmielno]], [[Jastarniô]], [[Leba]] i [[Sopòt]]. Niejedné rastauracëje, karczmë i gòscyńce pòdôwają dlô wanożników kaszëbsczé smaczczi: wãgòrzową zupã, [[czarwina|czarwinã]], [[plińce]] i jin. Mòże liczëc, że w przińdnëch latach wczasowëch chëczów ë agrokwatérów bãdze na Kaszëbach wicy. == Stón i òchróniô òkrãżégò == [[Òbrôzk:Phytoplankton bloom in the Baltic Sea (July 3, 2001).jpg|mały|Planktón na Bôłce òb lato 2001 rokù]] Jesz na zôczątkù lat dzewiãcdzesątych XX wiekù, z wëszłotë dzejnotë człowieka, na mòcno zagòspòdarzonëch òbéńdach Kaszëbów i przëlégłégò do nich [[Bôłt]]u bëłë w niebezpiekù wszëtczé dzélëczi òkrążégò, a òsoblëwò: hidrosfera, atmòsfera, wiérzk zemi, roscënizna i zwiérzãcy swiat. W wszelejaczich zakładach i chëczowëch gòspòdarztwach pòwstôwało wiele jindustriowégò i kòmùnalnégò sztokù, z chtërnégò znaczny dzél nie béł òbczëszcziwóné. Szkòdzało ùżëwanié w gbùrzenim wiôldzich miôrków szutów ë pestëcydów, ale téż z wëszłotë niegwôscëwégò zabezpieczeniô kòmùnalnégò i jindustriowégò sztokù doszło do tegò, że baro lëchi béł sanitarny stón rzéków, jezór a stëdni. W Stãgłi Wisle wszëtczé pòbiéróné próbczi wòdë bëłë za klasą czëstoscë fizykòchemiczné, a w 57% biologòwi. Mòcno zaczapóné bëłë: [[Reduniô]] a [[Wisła]] (Zgniłô Wisła), chtërné dotëgòwałë kòl 7000 hm³ sztokù na rok (100% wòdów III klasë czëstoscë fizykòchemiczné i 100% wòdów pòzaklasowëch biologòwò), a z jezór – Grabòwsczé, Karczemné, Klôsztórné, Garczin, Tëchómsczé i jinszi. Sanitarny stón wòdë pòbiéróné przez lëdztwò z wòdoprowôdników i ze stëdniów béł co sztërk lëchi. Stëdnie pùbliczné bëłë zaczapóné jaż w 80%. Trójmiescé, w chtërnym mieszkô wicy jak 750 000 lëdzy i mòcno rozwity je jindustrëjô, brëkùje baro wiele wòdë. Dłudżi czas bez ògrańczeniów bëłë wëzwëskiwónë pòdzémné wòdë. Przez przezmiarã eksploatacëji bëłë òne w znacznym gradze pòwëbieróné. Narëszonô bëła równowôga hidrologòwô. Pòd [[Gduńsk|Gduńskã]] i jegò òkòlém zrobił sã głãbòczi dół òbniżëniowi ò wiéchrzëznie bez mała 300&nbsp;km². Wòdë rzéków, chtërné mają wiele związków chemicznëch i w wiele za môłym gradze biologòwò òbczëszczoné kòmùnalné sztok, docérają do mòrza. Przez to òstała mòcno zatrëtô [[Gduńskô Hôwinga]]. Wiôldżi kwantum bakcylów glótowëch,chtërné ùnôszłë sã w wòdze ùniemòżniwało branié kąpiélë. We Władisławòwie – w czerënkù pôłniowò-pòrénszim òd pòrtu, w Nowim Pòrce i w [[Gdiniô|Gdini]] Òrłowie òd 64% do 92% pòbiérónëch próbków wòdë bëło za klasą abò w III klasë czëstoscë. Wiele kąpielëszczów mùszało bëc zamkłé. Tak bëło kòl [[Bôłt]]u w [[lëpińc]]u 2018 r. Òrganicznô materëjô a téż azot i fòsfór docérają do mòrza za pòstrzédzëzną rzéków. Ta rzôdzëzna, a téż wlewë òceanicznëch wòdów do [[Bôłt]]u i zmianë temperaturë wòdë prowadzą do periodnégò spôdaniégò abò rostu biomasë roscënów i zwiérzãtów w Gduńsczi Hôwindze i w ji sąsedztwie. W ùbògaconëch przez azot i fòsfór mòrzczich wòdach òsoblewò mòcno rozwijô sã planktón. Przez to na zôczątkù rosce kwantum òrganizmów, chtërné nim sã żëwią. Równak z czasã planktón sã tak rozrodzywô, że rëbë i jiné zwiérzãta nie są w sztãdze gò w całosce skònsumòwac. Nieżëwi planktón, chtëren òpôdô, przez dëgòwanié bakcylów rozkłôdô sã. Przez tã rzôdzëznã zmiésziwô sã kwantum krzisenia, a na dnie zjawiwô sã sarkòwòdzyk, chtëren trëje i wiele ôrtów rëbów mô ùniemòżlëwioné rozrodzywanié sã, a w skrôwnëch wëpôdkach to prowadzy do jich smiercy. Znaczny òbéńda Gduńsczi Głãbi bëła fùl sarkòwòdzyka. Na skùtk tich procesów w latach sédemdzesątëch i òsemdzesątëch nôwikszi zmianë nastałë w Pùcczi Hôwindze, nôsnôdszi i nôbarżi pòdajny na cësk zgnojeniów òbéńdze Gduńsczi Hôwindżi. [[Pùcczi kréz]] mô przë tim wësoczi wskôzywôcz zachòrzeniô lëdzy na reka. W Pùcczi Hôwindze nazebrało sã wiele trëjącëch związków to i jidealny czedës nierzchòwiszczé dlô wiele ôrtów rëbów stracëło swòją wôżnotã. Prawie ju nie bëło [[lasfòr]]a, [[Brzóna|brzónë]], [[wãgòrz]]a abò [[łosos]]a. Ù wiele rëbów bëło widzec znanczi chòrobów, do chtërnëch doprowadzało biwanié w zgnojonym òkrãżém. Wiôldzim zagrożeniém dlô mòrzczich wodów są wëcéczi sërégò òléju.Przëmiérno – 1 tona sërégò òléju pòòkriwô cenką légą wiéchrzëznã 12 km². Temù też nie dzëwi nas chùtkô jinterwencëjô przënôléżnëch mòrzczich służbów w wëpôdkù, wezmë na to awarëji przërëchtënków w bazé rzôdczëch òpôłów abò karëwôrtnégò zdrzëcaniô przez niejedné òkrãtë balastowëch wodów, w chtërnëch są resztczi sërégò òléju. W zurbanizowani conie gduńsczi krôjnë baro mòcno bëła zatrëtô atmòsféra. Przëłoziwałë sã do te wielny wërobné zakładë, a téż chëczowé gòspòdarztwa i tërlëkòwô rësznota. W pôrãdzesąt òsoblëwò ùprzikrzonëch dlô òkrążégò zakładach („Sarkòpòl”, rafinerëjô, elektrocepłowniô, cëkrowniô i jiné) pòwstôwało 264 000 ton parzënów i 59 000 ton gazowëch zaczapaniów na rok. Jindustria, gbùrzenié, transpòrt i jiné partë gòspòdarzënkù, a téż chëczowé gòspòdarztwa są pòczątkiem rozmaitégò szlachù òdpôdków, chtërné zgromadzoné w wëznaczonëch placach zajimają wiedno wikszi rëmie, a to przëłożiwô sã do degradacëji wiéchrzëznë zemi. Samé leno jindustriowé òdpôdczi, jak np. fòsfògipsë, sëpny pòpiołë ë szlaczi z energeticzi i cepłownictwa a téż mineralné parzënë nazebróné w wòjewództwie do 2003 rokù, wôżą przeszło 21 mln ton, a pòòkrëłë òbéńdã kòl 2,6&nbsp;km². Są stolemné òlérë z nalézeniém placów na wësëpiska smieców, bò na nich mòże żëc np. [[szpańsczi slënik]]. Té wësëpiska,chtërné jistnieją, są ju wnetka czësto wëzwëskóné, a na ùmôlowanié nowëch nié ma zgòdë lëdztwa, chtërno mieszkô w sąsedztwie bédowónëch môlów. Degradacëji òkrążégò, chtërna robi pòkroczi człowiek nie przëzérô sã pasywno, le podjimô corôz barzi skùtkòwné kroczi sparłãczoné z jegò óchrónią. Jinwesticjowé wëdôwczi na óchróniã òkrążégò i gòspòdarzënk wòdny pòstãpno rosną. Np. w 2005 rokù w całim pòmòrzczim wòjewództwie wëniosłë òglowò 2 329 mln zł, przë tim na óchróniã wiodra bëło przeznaczoné 34,2 mln zł, na sztokòwi gòspòdarzënk i óchróniô wòdów 1 624 mln zł,na gòspòdarzënk òdpôdkama, òchróniô i doprowadzenié wôrtnotë ùżëtny zemiów jak bëło przódë, a téż pòdzemnëch a wiéchrzëznowëch wòdów 27,7 mln zł, na wòdny gòspòdarzënk 50,6 mln zł. W latach 1990–2005 bëło rëszoné abò rozbùdwóné pôrãdzesąt kòmùnalnëch i jindustriowëch òbczëszczalniów sztokù. Jedna z nôwikszëch òbczëszczalniów – w Dãbògòrzim – zbiérô sztok z òbéńdë, na chtërné mieszkô kòl 400 000 lëdzy (z [[Gdiniô|Gdini]], [[Sopòt]]u, [[Rëmiô|Rëmi]], [[Réda|Rédë]], [[Wejrowò|Wejerowa]]). Òbczëszczalniô w [[Swôrzewò|Swôrzewie]] zbiérô i òbczëszcziwô sztok z [[Pùck]]a, [[Wiôlgô Wies|Wiôldżi Wsë]] i całégò Hélsczégò Półòstrowa. Pòdług [[Jan Mòrdawsczi|Jana Mòrdawsczégò]] (1999) òbéńda Kaszëbów je mało zatrëtô, òkòma przëmiérzno tamsamnëma jezorama i môlama, jak téż niechtërnëma kawałkama rzéków. Pòmôgô to rozwicu turisticzi. Bôczënk przërzesziwô sã tu do òchrónë przërodnégò òkrãżégò. Wërazã tegò je założenié parków i rezerwatów, ùznanié niechtërnëch òbiektów żëwy i miartwy przërodë za pamiątczi przërodë. Na Kaszëbach je cziledzesąt rezerwatów. Bliskò 1000 òbiektów pònazwóno mionama pamiątków przërodë (pòjedińczé drzewa, karna drzéw, aleje, [[Diôbli kam|eraticzi]] i jiné). == Media == [[Òbrôzk:Radio Kaszëbë.png|mały|[[Radio Kaszëbë]]]] Niechtërné kaszëbsczé media: ;jistniejącé * Gazeta Kartuska – Magazyn [[Kaszëbskô Szwajcariô|Kaszëbsczi Szwajcarii]] * magazynkaszuby.pl – jinternetowi magazyn ò regionie, wëdarzeniach i historie Kaszëb * Kartuzy.info – môlowi jinternetowi serwis kartësczégò krézu * Koscierski.info – môlowi jinternetowi serwis kòscérsczégò krézu * Express kaszubski ({{jãz.|csb}} ''Kaszëbsczi Ekspres'') – môlowi jinternetowi serwis w [[Kartuzë|Kartëzach]] * Kurier Kaszubski ({{jãz.|csb}} ''Kaszëbsczi'' ''Kùriéra'') – môlowi tidzenik wëdôwóny na terenie kartësczégò i kòscérsczégò krézu * Òdroda – kaszëbskòjãzëczné nieregùlarné pismiono, wëdôwóny w latach 1999–2006 * [[Pomerania (miesãcznik)|Pomerania]] – spòlëzno-kùlturowi miesãcznik wëdôwóny òd 1963 rokù przez [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]] * [[Radio Kaszëbë]] – pierszô w dzejach [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskòjãzëcznô]] radiowô rozsélnica, sprawny òd gòdnika 2004 rokù * ''[[Na bôłtach ë w bòrach]]'' – kaszëbskòjãzëczny radiowi magazyn [[Pòlsczé Radio Gduńsk|Radia Gduńsk]] * [[TV Półwysep|Telewizja Półwysep]] ({{jãz.|csb}} ''Zdrzélnik Półòstrów'') – môlowi zdrzélnik przëstãpnô na całczich Kaszëbach. * [[Twoja Telewizja Morska]] ({{jãz.|csb}} ''Twójô Mòrskô Telewizjô'') – môlowi zdrzélnik emitującô prògramë w kaszëbsczim jãzëkù * Kościerski Express ({{jãz.|csb}} ''Kòscérsczi Ekspres'') – kòscérsczé internetowé pismiono tématiczno sparłãczonô z westrzédnëch Kaszëb * NordaInfo.pl – òbéndowi wëdowiédny pòrtal nordowëch Kaszëb. * Szwajcaria-Kaszubska.pl – serwis, jaczi zajmô sã regionã i wëdarzeniama z Kaszëb ;nijistniejącé * [[CSB TV]] – pierszô w dzejach kaszëbskô telewizjô * ''[[Rodnô Zemia (telewizyjny program)|Rodnô zemia]]'' (czedës), ''[[Farwë Kaszëb]]'' i ''[[Tedë jo]]'' (biéżno) – kaszëbskòjãzëczné magazynë nadôwôné na antenie [[TVP3 Gduńsk]]. == Znóny lëdze pòchôdający z Kaszëbsczi (w dzysdniowëch greńcach), abò z nią zrzeszony == * [[Witołd Bòbrowsczi]] - runita * [[Andrzej Bronk]] - filozófa z KUL * [[Jerzi Łisk]] - pòéta, mùzykańt i spiéwôk * [[Klemens Bronk]] - pòlitikôrz, zakłôdôrz TOW Gryf Kaszubski /Gryf Pomorski * [[Arnold Chrapkowszczi]] - ksądz, generał Paulinów * [[Kònstantin Dominik]] - biskùp * [[Günter Grass]] - runita * [[Sylwia Gruchała]] - florecëstka * [[Józef Jankòwsczi]] - ksądz, błogòsławiony Kòscoła rzimskòkatolëcczégò * [[Thomas Kantzow]] - runita, dzejopisôrz * [[Benedikt Karczewsczi]] - chemik, doktor jinżinéra * [[Kazimierz Klawiter]] - pòlitikôrz * [[Ryszard Krauze]] - biznesman * [[Gerard Labùda]] - dzejownik * [[Czesław Lang]] - kòłownik * [[Aleksander Majkòwsczi]] - runita, dzejopisôrz * [[Marian Majkòwsczi]]- architekta, runita * [[Maciej Miecznikowski]] - spiewôk * [[Rafał Mohr]] - aktór * [[Paul Nipkow]] - wënalôzôrz * [[Roman Paszke]] - żéglôrz * [[Janusz Reiter]] - diplomata * [[Józef Rogala Wybicki]] - ùsôdzca słowów "Mazurka Dąbrowskiego" (pòlsczégò nôrodnégò himna) * [[Jarosław Selin]] - pòlitikôrz * [[Danuta Stenka]] - aktorka * [[Abdón Strëszôk]] - profesor weterinaryjnëch nôùków * [[Bruno Synak]] - socjologa, profesor * [[Władisłôw Szulëst]] - ksądz, dzejopisôrz * [[Donald Tusk]] - pòlitikôrz * [[Edmund Wnuk-Lipiński]] - socjologa * [[Andrzéj Wrońsczi]] - biôtkôrz * [[Bernard Zëchta]] (Sëchta) - ksądz, słowôrznik * [[Marta Żmuda-Trzebiatowska]] - aktorka == Òbaczë téż == * [[Pòmòrskô]] * [[Zôpadnô Pòmòrskô]] * [[Gôchë]] * [[Kòcéwskô]] * [[Krajnô]] * [[Bòrowiôcë]] * [[Zôbòrskô Zemia]] * [[Słowińcë]] == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, [[Gduńsk]] 1999. * Geograficzny atlas świata. 2 / [red. prowadz. Zofia Cukierska et al.]. Adres wydaw. Warszawa : Państ. Przedsiębiorstwo Wydaw. Kartograficznych im. Eugeniusza Romera, 1991. (Kaszuby) * [[Jan Mòrdawsczi]]: Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb. dolmaczënk: Ida Czajinô, Róman Drzéżdżón, Marian Jelińsczi, Karól Rhode, Gdańsk Wydawn. Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego, Gduńsk 2008. * Kaszëbë : Pojezierze Kaszubskie 1:50 000 / red. Urszula Wojciechowska, Tomasz Płatek, Katarzyna Bischoff ; treść turyst. [oprac.] Michał Kucharski, Anna Dalida, Blanka Lach ; tekst Anna Klimko ; zdj. Jacek Sztolcman [et al.] ; nazewnictwo kasz. Jerzy Treder ; Pracownia Kartograficzna Carta Blanca, Warszawa 2002 (Napis: pierwsza mapa po kaszubsku). * [[Bernard Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, ss. 145 - 146. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://kaszubskidladzieci.pl/lekcja/mieszkamy_na_kaszubach/film/mieszkamy_na_kaszubach * https://forum.mountblade.info/threads/kaszuby-czyli-kasz%C3%ABb%C3%AB-chce-wam-przybli%C5%BCy%C4%87.19497/ * https://gospodyni.com.pl/dzialy/swiat-po-kaszubsku * https://moje-morze.pl/slow-kilka-o-regionie-kaszubskim/ * [http://www.gdynia.kaszubi.pl/images/dodatkowe/ZKP%20Szczecin/plansza_2.pdf Kaszuby ...] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë| ]] 27977sqkt3gznzmg80gxoerqqo8bcel 204312 204300 2026-07-02T17:37:39Z Iketsi 3254 - → – 204312 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:CSB Flag.svg|mały|[[Fana Kaszëbsczi]]]] '''Kaszëbë''' abò '''Kaszëbskô''' ({{jãz.|pl}} ''Kaszuby'', {{jãz.|la}} ''Cassubia''<ref>[http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_III/904 Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom III]</ref>, {{jãz.|de}} ''Kaschubei'' abò ''Kaschubien'') – òbénda nad sztrądã [[Bôłt]]u, part [[Pòmòrskô|Pòmòrsczi]] dze żëją [[Kaszëbi]] (aùtochtoniczny [[Pòmòrzónie|Pòmòrzanie]]) ùżiwający [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]] chtëren mô w [[Pòlskô|Pòlsce]] òd 2005 rokù sztatus [[Òbéndowi jãzëk|òbéndowégò jãzëka]]. Dzysdnia na òbénda òbjimô pòwiôtë: [[Kartësczi kréz|kartësczi]], [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczi]], [[Lãbòrsczi kréz|lãbòrsczi]], [[Pùcczi kréz|pùcczi]], [[Gduńsczi kréz|gduńsczi]], [[Wejrowsczi kréz|wejrowsczi]], [[Stôłpsczi kréz|stôłpsczi]], [[Człëchòwsczi kréz|człëchòwsczi]], [[Kòscérsczi kréz|kòscérsczi]], [[Chònicczi kréz|chònicczi]] a téż gardë: [[Gdiniô|Gdiniã]], [[Gduńsk]] i [[Sopòt]]<ref>[https://kaszebsko.com/mapa-kaszub ''Kôrta Kraju Kaszëbów / Mapa Kaszub | Kaszëbskô Jednota''] [online], kaszebsko.com [przëstãp 2021-03-23]. </ref>. == Greńce Kaszëbsczi == [[Òbrôzk:Kôrta Kraju Kaszëbów.jpg|mały|227x227px|Kôrta Kraju Kaszëbów-aut.K.Ruda i M.Mayer]] Wëznaczenié greńców Kaszëbsczi je dosc problematiczną rzeczą, bò w ùszłoce Kaszëbskô nie bëła nigdë òbéńdą òkresloną administracyjno (w procëmnoce np. do Zôpadny czë Pòrénkòwi Pòmòrsczi). Drãgòscë dodôwô fakt, że greńce òbéndë zwóny "Kaszëbskô" przesëwałë sã w cygù stalatów na pòrénk. Czej w [[1238]] r. miono krôjnë "Cassubia" pòjawiło sã pierszi rôz w dokùmeńtach, òbjima òna dzél Zôpadny Pòmòrsczi. W tich czasach [[Słowiónie|Słowianie]] z Pòrénkòwi Pòmòrsczi definitiwno nie mianowelë sã "Kaszëbama". Wespólnym mionã Nadbôłtowëch Słowianów midzë [[Wisła|Wisłą]] a [[Òdora|Òdrą]] bëło "Pòmòrzanie". [[Gerard Labùda]] (1991) napisôł równak, że na Pòmòrzu utwòrzëło są le jedno miono dlô zemi i lëdzy – Kaszëbë, ''Kaszuby''. Ten autor pisze téż, że na pòrénk wãdrowa dësza kaszëbiznë (jãzëk i zwëk), a nie kaszëbsczi lëdze, chòc tak niejedni to zmiłkòwò òpisywają. W 1880 rokù [[Wejrowò]] bëło ùznóny za stolëcã Kaszëbsczi Zemi. Dejade dzysô to prawie dzél Pòrénkòwi Pòmòrsczi je nôczãscy mianowóny "Kaszëbskô", sztërkama no miono je téż rozcygóné na pòrénkòwé zemie Zôpadny Pòmòrsczi (òkòlé [[Bëtowò|Bëtowa]], [[Lãbòrg]]a, [[Leba|Lebë]]). Dosc pòpùlarnym pòzdrzatkã je sfòrmùłowanié, że: "Kaszëbskô je tam, dze mieszkają (w grëpie) [[Kaszëbi]]". Próbë wëznaczeniô greńców Kaszëbsczi dokònôł [[Jan Mòrdawsczi]] w prôcë: "Geògrafia dzysészëch Kaszëbów" (1999). Do Kaszëbsczi zarechòwôł òn zemie, we chtërnëch wedle badérowaniów socjologów przënômni 1/3 lëdztwa są òsobë czëjącé sã Kaszëbama, abò dze mieszkô zacht wielëna Kaszëbów (je to przëtrôfk w trzech gardach: w [[Gduńsk|Gduńskù]], [[Gdiniô|Gdini]] ë [[Sopòt|Sopòtach]]). Wedle taczich kriteriów teritorium Kaszëbsczi òbjimô wiéchrzëznã kòl 6 200&nbsp;km² w [[gmina]]ch [[Wòjewództwo pòmòrsczé|pòmòrsczégò wòjewództwa]], a òsoblëwò: * '''[[Pùcczi kréz]]''': 1. Gard [[Hél]], 2. Gard [[Jastarniô]], 3. Gard [[Pùck]], 4. Gard [[Wiôlgô Wies]], 5. [[Gmina Kòsôkòwò]], 6. [[Gmina Krokòwa]], 7. [[Gmina Pùck]]. * '''[[Wejrowsczi kréz]]''': 1. Gard [[Réda]], 2. Gard [[Rëmiô]], 3. Gard [[Wejrowò]], 4. [[Gmina Chòczewò]] – part, 5. [[Gmina Gniewino]], 6. [[Gmina Lëniô]], 7. [[Gmina Lëzëno]], 8. [[Gmina Łãczëce]], 9. [[Gmina Szëmôłd]], 10. [[Gmina Wejrowò]]. * '''[[Lãbòrsczi kréz]]''' – part: 1. [[Gmina Céwice]] – part. 2. [[Nowô Wies]] 3. [[Gmina Wickò]] 4. [[Łeba|Gmina Łeba]] * '''[[Bëtowsczi kréz]]''' – part: 1. Gard [[Bëtowò]] ë [[Gmina Bëtowò]], 2. [[Gmina Czôrnô Dãbrówka]], 3. [[Gmina Lëpnica]], 4. [[Gmina Parchòwò]], 5. [[Gmina Tëchòmié]]. * '''[[Kartësczi kréz]]''': 1.Gard [[Kartuzë]] ë [[Gmina Kartuzë]], 2.Gard [[Żukòwò]] ë [[Gmina Żukòwò]], 3.[[Gmina Chmielno]], 4.[[Gmina Przedkòwò]], 5.[[Gmina Sëlëczëno]], 6.[[Gmina Srôkòjce]], 7.[[Gmina Somònino]]. * '''[[Kòscérsczi kréz]]''': 1. Gard [[Kòscérzëna]], 2. [[Gmina Kòscérzëna]], 3. [[Gmina Dzemiónë]], 4. [[Gmina Kôrsëno]] – part, 5. [[Gmina Lëpùsz]], 6. [[Gmina Nowô Karczma]] – part * '''[[Chònicczi kréz]]''' – part: 1. Gard [[Brusë]] ë [[Gmina Brusë]], 2. [[Gmina Chònice]] – nordowi part, 3. [[Gmina Kònarzënë]]. * [[Człëchòwsczi kréz]] – part: 1. [[Gmina Przechlewò]] – part. * '''Gard [[Gduńsk]]''', '''Gard [[Gdiniô]]''', '''Gard [[Sopòt]]''' Pòlemikã móże rodzëc sprawa teroczasnégò teritorialnégò òbjimù Kaszëbów. Òstało przëjãté, że: * drëżéń Kaszëbów robi na òbéńda Pòmòrzô, na chtërny na co dzéń, w miészim abò wikszim stãpniu, pòtrzebòwóny je [[kaszëbsczi jãzëk]]; * za Kaszëbë je przëjãtô òbéńda, na jaczi lëdze rechùjącé sã do ti spòlëznë robią przënômni trzecy dzél môlowégò lëdztwa i ten, dze nimò niewiôldżégò procenta w òbrëmienim dónégò zalëdzeniô wielota Kaszëbów je wiôlgô (np. we Gduńsku i Sopòce); No slédné kriterium pòzwòli, mòżebno, przesënąc greńce teroczasnëch Kaszëbów na zôchód, jakò że są znaczi, że w stronach pod [[Słëpsk]]iem procent [[Kaszëbi|Kaszëbów]] i swiąda kaszëbskòscë nëch terenów je znaczącô.[[Òbrôzk:Gdunsk_5.jpg|mały|Katédra w Gduńskù-Òlëwie, môl pòchòwaniô ksyżeców Pòrénkòwi Pòmòrsczi]][[Òbrôzk:Porenkowo_Pomorsko_1.png|mały|Kôrta Pòrénkòwi Pòmòrsczi z zaznaczenim dzysdniowi kaszëbsczi òbéndë ôs dôwny zemi Słowińców]] === Pòdzélënk Kaszëbsczi na regionë === Bënë dzysdniowi Kaszëbsczi je mòżlëwé wëapartnic 5 kùlturno-jãzëkòwëch regionów: 1. '''[[Norda]]''' – tradicyjnô òbéńda nordowòkaszëbsczich dialektów (krézë: pùcczi, wejrowsczi,lãbòrsczi) 2. '''Westrzódk''' – tradicyjnô òbéńda westrzédnokaszëbsczich dialektów ([[Kartësczi kréz]]) 3. '''Pôłnié''' – tradicëjnô òbéńda pôłniowòkaszëbsczich dialektów (dzélowò krézë: kòscersczi, chònicczi, tëchòlsczi) 4. '''Zôpôd''' – òbéńda chtërnô przed [[II Swiatowô Wòjna|II Swiatową Wòjną]] słëcha do Miemiecczi, a pò ny òsta przëznónô Pòlsczi Lëdowi Repùblice. Kaszëbi nie są tam procentowò tak trójną miészëzną jak na Nordze, Westrzódkù ë Pôłnim (dzélowò kréze: Lãbòrg, Bëtowò) 5. '''Trzëgard''' – aglomeracëjô Gduńska (historicznô stolëca Kaszëbów), Gdini ë Sopòtu. Jesz na zôczątkù XX-gò stolatégò jistniałë tam aùtochtoniczné dialektë kaszëbsczé: nordowòpòrénkòwé- wiôlgòkacczi, witomińsczi, sopòcczi; ë pôłniowòpòrénkòwé: òlëwsczi, brzezënsczi, matarnsczi. Dzysô w Trzëgardze Kaszëbi są nôwikszą etniczną miészëzną, chòc jãzëkòwò w zacht wikszoscë spòlaszałą. == Ekònomijô == [[Òbrôzk:Mechelinki, łódź rybacka.jpg|mały|left|[[Bôt]]]] Nôwicy lëdzy robi w sferze ùsłëgów. Wôżnéma wietwiama gòspòdarzënkù Kaszëb są: turistika, mòrskô industrëjô (òkrãtownie ë pòrtë),bùdowizna, rëbaczenié ë gbùrzëzna. Kaszëbi są téż bëlnyma stolôrzama i piekôrzama. Turistika rozwijô sã nad sztrądã [[Bôłt]]u, ale wiele turistów przëcygają téż pòjezérza i niechtërné gardë, np. [[Gduńsk]]. Do nôbarżi znónëch kùrortów ë wëpòczinkòwëch môlowòsców słëchają: [[Chmielno]], [[Jastarniô]], [[Leba]] i [[Sopòt]]. Niejedné rastauracëje, karczmë i gòscyńce pòdôwają dlô wanożników kaszëbsczé smaczczi: wãgòrzową zupã, [[czarwina|czarwinã]], [[plińce]] i jin. Mòże liczëc, że w przińdnëch latach wczasowëch chëczów ë agrokwatérów bãdze na Kaszëbach wicy. == Stón i òchróniô òkrãżégò == [[Òbrôzk:Phytoplankton bloom in the Baltic Sea (July 3, 2001).jpg|mały|Planktón na Bôłce òb lato 2001 rokù]] Jesz na zôczątkù lat dzewiãcdzesątych XX wiekù, z wëszłotë dzejnotë człowieka, na mòcno zagòspòdarzonëch òbéńdach Kaszëbów i przëlégłégò do nich [[Bôłt]]u bëłë w niebezpiekù wszëtczé dzélëczi òkrążégò, a òsoblëwò: hidrosfera, atmòsfera, wiérzk zemi, roscënizna i zwiérzãcy swiat. W wszelejaczich zakładach i chëczowëch gòspòdarztwach pòwstôwało wiele jindustriowégò i kòmùnalnégò sztokù, z chtërnégò znaczny dzél nie béł òbczëszcziwóné. Szkòdzało ùżëwanié w gbùrzenim wiôldzich miôrków szutów ë pestëcydów, ale téż z wëszłotë niegwôscëwégò zabezpieczeniô kòmùnalnégò i jindustriowégò sztokù doszło do tegò, że baro lëchi béł sanitarny stón rzéków, jezór a stëdni. W Stãgłi Wisle wszëtczé pòbiéróné próbczi wòdë bëłë za klasą czëstoscë fizykòchemiczné, a w 57% biologòwi. Mòcno zaczapóné bëłë: [[Reduniô]] a [[Wisła]] (Zgniłô Wisła), chtërné dotëgòwałë kòl 7000 hm³ sztokù na rok (100% wòdów III klasë czëstoscë fizykòchemiczné i 100% wòdów pòzaklasowëch biologòwò), a z jezór – Grabòwsczé, Karczemné, Klôsztórné, Garczin, Tëchómsczé i jinszi. Sanitarny stón wòdë pòbiéróné przez lëdztwò z wòdoprowôdników i ze stëdniów béł co sztërk lëchi. Stëdnie pùbliczné bëłë zaczapóné jaż w 80%. Trójmiescé, w chtërnym mieszkô wicy jak 750 000 lëdzy i mòcno rozwity je jindustrëjô, brëkùje baro wiele wòdë. Dłudżi czas bez ògrańczeniów bëłë wëzwëskiwónë pòdzémné wòdë. Przez przezmiarã eksploatacëji bëłë òne w znacznym gradze pòwëbieróné. Narëszonô bëła równowôga hidrologòwô. Pòd [[Gduńsk|Gduńskã]] i jegò òkòlém zrobił sã głãbòczi dół òbniżëniowi ò wiéchrzëznie bez mała 300&nbsp;km². Wòdë rzéków, chtërné mają wiele związków chemicznëch i w wiele za môłym gradze biologòwò òbczëszczoné kòmùnalné sztok, docérają do mòrza. Przez to òstała mòcno zatrëtô [[Gduńskô Hôwinga]]. Wiôldżi kwantum bakcylów glótowëch,chtërné ùnôszłë sã w wòdze ùniemòżniwało branié kąpiélë. We Władisławòwie – w czerënkù pôłniowò-pòrénszim òd pòrtu, w Nowim Pòrce i w [[Gdiniô|Gdini]] Òrłowie òd 64% do 92% pòbiérónëch próbków wòdë bëło za klasą abò w III klasë czëstoscë. Wiele kąpielëszczów mùszało bëc zamkłé. Tak bëło kòl [[Bôłt]]u w [[lëpińc]]u 2018 r. Òrganicznô materëjô a téż azot i fòsfór docérają do mòrza za pòstrzédzëzną rzéków. Ta rzôdzëzna, a téż wlewë òceanicznëch wòdów do [[Bôłt]]u i zmianë temperaturë wòdë prowadzą do periodnégò spôdaniégò abò rostu biomasë roscënów i zwiérzãtów w Gduńsczi Hôwindze i w ji sąsedztwie. W ùbògaconëch przez azot i fòsfór mòrzczich wòdach òsoblewò mòcno rozwijô sã planktón. Przez to na zôczątkù rosce kwantum òrganizmów, chtërné nim sã żëwią. Równak z czasã planktón sã tak rozrodzywô, że rëbë i jiné zwiérzãta nie są w sztãdze gò w całosce skònsumòwac. Nieżëwi planktón, chtëren òpôdô, przez dëgòwanié bakcylów rozkłôdô sã. Przez tã rzôdzëznã zmiésziwô sã kwantum krzisenia, a na dnie zjawiwô sã sarkòwòdzyk, chtëren trëje i wiele ôrtów rëbów mô ùniemòżlëwioné rozrodzywanié sã, a w skrôwnëch wëpôdkach to prowadzy do jich smiercy. Znaczny òbéńda Gduńsczi Głãbi bëła fùl sarkòwòdzyka. Na skùtk tich procesów w latach sédemdzesątëch i òsemdzesątëch nôwikszi zmianë nastałë w Pùcczi Hôwindze, nôsnôdszi i nôbarżi pòdajny na cësk zgnojeniów òbéńdze Gduńsczi Hôwindżi. [[Pùcczi kréz]] mô przë tim wësoczi wskôzywôcz zachòrzeniô lëdzy na reka. W Pùcczi Hôwindze nazebrało sã wiele trëjącëch związków to i jidealny czedës nierzchòwiszczé dlô wiele ôrtów rëbów stracëło swòją wôżnotã. Prawie ju nie bëło [[lasfòr]]a, [[Brzóna|brzónë]], [[wãgòrz]]a abò [[łosos]]a. Ù wiele rëbów bëło widzec znanczi chòrobów, do chtërnëch doprowadzało biwanié w zgnojonym òkrãżém. Wiôldzim zagrożeniém dlô mòrzczich wodów są wëcéczi sërégò òléju.Przëmiérno – 1 tona sërégò òléju pòòkriwô cenką légą wiéchrzëznã 12 km². Temù też nie dzëwi nas chùtkô jinterwencëjô przënôléżnëch mòrzczich służbów w wëpôdkù, wezmë na to awarëji przërëchtënków w bazé rzôdczëch òpôłów abò karëwôrtnégò zdrzëcaniô przez niejedné òkrãtë balastowëch wodów, w chtërnëch są resztczi sërégò òléju. W zurbanizowani conie gduńsczi krôjnë baro mòcno bëła zatrëtô atmòsféra. Przëłoziwałë sã do te wielny wërobné zakładë, a téż chëczowé gòspòdarztwa i tërlëkòwô rësznota. W pôrãdzesąt òsoblëwò ùprzikrzonëch dlô òkrążégò zakładach („Sarkòpòl”, rafinerëjô, elektrocepłowniô, cëkrowniô i jiné) pòwstôwało 264 000 ton parzënów i 59 000 ton gazowëch zaczapaniów na rok. Jindustria, gbùrzenié, transpòrt i jiné partë gòspòdarzënkù, a téż chëczowé gòspòdarztwa są pòczątkiem rozmaitégò szlachù òdpôdków, chtërné zgromadzoné w wëznaczonëch placach zajimają wiedno wikszi rëmie, a to przëłożiwô sã do degradacëji wiéchrzëznë zemi. Samé leno jindustriowé òdpôdczi, jak np. fòsfògipsë, sëpny pòpiołë ë szlaczi z energeticzi i cepłownictwa a téż mineralné parzënë nazebróné w wòjewództwie do 2003 rokù, wôżą przeszło 21 mln ton, a pòòkrëłë òbéńdã kòl 2,6&nbsp;km². Są stolemné òlérë z nalézeniém placów na wësëpiska smieców, bò na nich mòże żëc np. [[szpańsczi slënik]]. Té wësëpiska,chtërné jistnieją, są ju wnetka czësto wëzwëskóné, a na ùmôlowanié nowëch nié ma zgòdë lëdztwa, chtërno mieszkô w sąsedztwie bédowónëch môlów. Degradacëji òkrążégò, chtërna robi pòkroczi człowiek nie przëzérô sã pasywno, le podjimô corôz barzi skùtkòwné kroczi sparłãczoné z jegò óchrónią. Jinwesticjowé wëdôwczi na óchróniã òkrążégò i gòspòdarzënk wòdny pòstãpno rosną. Np. w 2005 rokù w całim pòmòrzczim wòjewództwie wëniosłë òglowò 2 329 mln zł, przë tim na óchróniã wiodra bëło przeznaczoné 34,2 mln zł, na sztokòwi gòspòdarzënk i óchróniô wòdów 1 624 mln zł,na gòspòdarzënk òdpôdkama, òchróniô i doprowadzenié wôrtnotë ùżëtny zemiów jak bëło przódë, a téż pòdzemnëch a wiéchrzëznowëch wòdów 27,7 mln zł, na wòdny gòspòdarzënk 50,6 mln zł. W latach 1990–2005 bëło rëszoné abò rozbùdwóné pôrãdzesąt kòmùnalnëch i jindustriowëch òbczëszczalniów sztokù. Jedna z nôwikszëch òbczëszczalniów – w Dãbògòrzim – zbiérô sztok z òbéńdë, na chtërné mieszkô kòl 400 000 lëdzy (z [[Gdiniô|Gdini]], [[Sopòt]]u, [[Rëmiô|Rëmi]], [[Réda|Rédë]], [[Wejrowò|Wejerowa]]). Òbczëszczalniô w [[Swôrzewò|Swôrzewie]] zbiérô i òbczëszcziwô sztok z [[Pùck]]a, [[Wiôlgô Wies|Wiôldżi Wsë]] i całégò Hélsczégò Półòstrowa. Pòdług [[Jan Mòrdawsczi|Jana Mòrdawsczégò]] (1999) òbéńda Kaszëbów je mało zatrëtô, òkòma przëmiérzno tamsamnëma jezorama i môlama, jak téż niechtërnëma kawałkama rzéków. Pòmôgô to rozwicu turisticzi. Bôczënk przërzesziwô sã tu do òchrónë przërodnégò òkrãżégò. Wërazã tegò je założenié parków i rezerwatów, ùznanié niechtërnëch òbiektów żëwy i miartwy przërodë za pamiątczi przërodë. Na Kaszëbach je cziledzesąt rezerwatów. Bliskò 1000 òbiektów pònazwóno mionama pamiątków przërodë (pòjedińczé drzewa, karna drzéw, aleje, [[Diôbli kam|eraticzi]] i jiné). == Media == [[Òbrôzk:Radio Kaszëbë.png|mały|[[Radio Kaszëbë]]]] Niechtërné kaszëbsczé media: ;jistniejącé * [[Gazeta Kartuska]] – magazyn [[Kaszëbskô Szwajcariô|Kaszëbsczi Szwajcarii]] * [[Głos Kaszub]] * magazynkaszuby.pl – jinternetowi magazyn ò regionie, wëdarzeniach i historie Kaszëb * Kartuzy.info – môlowi jinternetowi serwis kartësczégò krézu * Koscierski.info – môlowi jinternetowi serwis kòscérsczégò krézu * Express kaszubski ({{jãz.|csb}} ''Kaszëbsczi Ekspres'') – môlowi jinternetowi serwis w [[Kartuzë|Kartëzach]] * [[Kurier Kaszubski]] ({{jãz.|csb}} ''Kaszëbsczi Kùriéra'') – môlowi tidzenik wëdôwóny na terenie kartësczégò i kòscérsczégò krézu * [[Pomerania (cządnik)|Pomerania]] – spòlëzno-kùlturowi miesãcznik wëdôwóny òd 1963 rokù przez [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]] * [[Radio Kaszëbë]] – pierszô w dzejach [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskòjãzëcznô]] radiowô rozsélnica, sprawny òd gòdnika 2004 rokù * ''[[Na bôłtach ë w bòrach]]'' – kaszëbskòjãzëczny radiowi magazyn [[Pòlsczé Radio Gduńsk|Radia Gduńsk]] * [[TV Półwysep|Telewizja Półwysep]] ({{jãz.|csb}} ''Zdrzélnik Półòstrów'') – môlowi zdrzélnik przëstãpnô na całczich Kaszëbach. * [[Twoja Telewizja Morska]] ({{jãz.|csb}} ''Twójô Mòrskô Telewizjô'') – môlowi zdrzélnik emitującô prògramë w kaszëbsczim jãzëkù * Kościerski Express ({{jãz.|csb}} ''Kòscérsczi Ekspres'') – kòscérsczé internetowé pismiono tématiczno sparłãczonô z westrzédnëch Kaszëb * NordaInfo.pl – òbéndowi wëdowiédny pòrtal nordowëch Kaszëb. * Szwajcaria-Kaszubska.pl – serwis, jaczi zajmô sã regionã i wëdarzeniama z Kaszëb ;nijistniejącé * [[CSB TV]] – pierszô w dzejach kaszëbskô telewizjô * ''[[Rodnô Zemia (telewizyjny program)|Rodnô zemia]]'' (czedës), ''[[Farwë Kaszëb]]'' i ''[[Tedë jo]]'' (biéżno) – kaszëbskòjãzëczné magazynë nadôwôné na antenie [[TVP3 Gduńsk]]. * Òdroda – kaszëbskòjãzëczné nieregùlarné pismiono, wëdôwóny w latach 1999–2006 == Znóny lëdze pòchôdający z Kaszëbsczi (w dzysdniowëch greńcach), abò z nią zrzeszony == * [[Witołd Bòbrowsczi]] – runita * [[Andrzej Bronk]] – filozófa z KUL * [[Jerzi Łisk]] – pòéta, mùzykańt i spiéwôk * [[Klemens Bronk]] – pòlitikôrz, zakłôdôrz TOW Gryf Kaszubski /Gryf Pomorski * [[Arnold Chrapkowszczi]] – ksądz, generał Paulinów * [[Kònstantin Dominik]] – biskùp * [[Günter Grass]] – runita * [[Sylwia Gruchała]] – florecëstka * [[Józef Jankòwsczi]] – ksądz, błogòsławiony Kòscoła rzimskòkatolëcczégò * [[Thomas Kantzow]] – runita, dzejopisôrz * [[Benedikt Karczewsczi]] – chemik, doktor jinżinéra * [[Kazimierz Klawiter]] – pòlitikôrz * [[Ryszard Krauze]] – biznesman * [[Gerard Labùda]] – dzejownik * [[Czesław Lang]] – kòłownik * [[Aleksander Majkòwsczi]] – runita, dzejopisôrz * [[Marian Majkòwsczi]]- architekta, runita * [[Maciej Miecznikowski]] – spiewôk * [[Rafał Mohr]] – aktór * [[Paul Nipkow]] – wënalôzôrz * [[Roman Paszke]] – żéglôrz * [[Janusz Reiter]] – diplomata * [[Józef Rogala Wybicki]] – ùsôdzca słowów "Mazurka Dąbrowskiego" (pòlsczégò nôrodnégò himna) * [[Jarosław Selin]] – pòlitikôrz * [[Danuta Stenka]] – aktorka * [[Abdón Strëszôk]] – profesor weterinaryjnëch nôùków * [[Bruno Synak]] – socjologa, profesor * [[Władisłôw Szulëst]] – ksądz, dzejopisôrz * [[Donald Tusk]] – pòlitikôrz * [[Edmund Wnuk-Lipiński]] – socjologa * [[Andrzéj Wrońsczi]] – biôtkôrz * [[Bernard Zëchta]] (Sëchta) – ksądz, słowôrznik * [[Marta Żmuda-Trzebiatowska]] – aktorka == Òbaczë téż == * [[Pòmòrskô]] * [[Zôpadnô Pòmòrskô]] * [[Gôchë]] * [[Kòcéwskô]] * [[Krajnô]] * [[Bòrowiôcë]] * [[Zôbòrskô Zemia]] * [[Słowińcë]] == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, [[Gduńsk]] 1999. * Geograficzny atlas świata. 2 / [red. prowadz. Zofia Cukierska et al.]. Adres wydaw. Warszawa : Państ. Przedsiębiorstwo Wydaw. Kartograficznych im. Eugeniusza Romera, 1991. (Kaszuby) * [[Jan Mòrdawsczi]]: Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb. dolmaczënk: Ida Czajinô, Róman Drzéżdżón, Marian Jelińsczi, Karól Rhode, Gdańsk Wydawn. Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego, Gduńsk 2008. * Kaszëbë: Pojezierze Kaszubskie 1:50 000 / red. Urszula Wojciechowska, Tomasz Płatek, Katarzyna Bischoff ; treść turyst. [oprac.] Michał Kucharski, Anna Dalida, Blanka Lach ; tekst Anna Klimko ; zdj. Jacek Sztolcman [et al.] ; nazewnictwo kasz. Jerzy Treder ; Pracownia Kartograficzna Carta Blanca, Warszawa 2002 (Napis: pierwsza mapa po kaszubsku). * [[Bernard Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław – Warszawa – Kraków 1968, tom II, ss. 145–146. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://kaszubskidladzieci.pl/lekcja/mieszkamy_na_kaszubach/film/mieszkamy_na_kaszubach * https://forum.mountblade.info/threads/kaszuby-czyli-kasz%C3%ABb%C3%AB-chce-wam-przybli%C5%BCy%C4%87.19497/ * https://gospodyni.com.pl/dzialy/swiat-po-kaszubsku * https://moje-morze.pl/slow-kilka-o-regionie-kaszubskim/ * [http://www.gdynia.kaszubi.pl/images/dodatkowe/ZKP%20Szczecin/plansza_2.pdf Kaszuby ...] {{Kòntrola}} {{Pòrtal}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë| ]] nwvdaau81rrdwmgsbrh1t12e4nhv41p 0 1471 204243 202279 2026-07-02T14:58:23Z Iketsi 3254 {{jãz.|ru}} 204243 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Россия (Rossija) | miono = Ruskô | miono-genitiw = Rusczi | fana = Flag of Russia.svg| herb = Coat of Arms of the Russian Federation.svg | na karce = Russian Federation (orthographic projection).svg | jãzëk = [[Rusczi jãzëk|rusczi]] | stolëca = [[Mòskwa]] | fòrma państwa = [[repùblika]] | wiéchrzëzna = 17.075.200 | lëdztwò = 143,394,458<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/russia-population/ Russia Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-03-28] (<abbr>an.</abbr>).</ref> | rok = 2026 | dëtk = rusczi rubel | kòd dëtka = RUB | czasowô cona = +3 do +12 | swiãto = 9 maja, 12 czerwińca | himn = Gosudarstwiennyj gimn Rossijskoj Fiedieracyi<br> Państwòwi Himn Rusczi Federacji <center>[[Òbrôzk:National Anthem of Russia (2000), instrumental, one verse.ogg]]</center> | kòd = RU | Internet = .ru .рф (.cu)| telefón = +7 |Prezydeńt=Władimir Putin|Premiéra=Michaił Miszustin|aùtowi kòd=RUS|data ùsôdzenia=26 gòdnika 1991|kònstitucjô=Kònstitucjô Rusczi}} '''Ruskô''' ({{jãz.|ru}} Россия) abò '''Ruskô Federacëjô''' ({{jãz.|ru}} Росси́йская Федера́ция) je państwã w Pòrénkòwi [[Eùropa|Eùropie]] ë Nordowi [[Azëjô|Azëji]] ([[Sybiriô]]). Stolecznym gardã Rusczi Federacëji je [[Mòskwa]]. Wedle wiéchrzëznë Ruskô Federacëjô je nôwikszim państwã swiata. == Historiô == Zôczątki państwa sã sparłączoné z Czijewsczi Rusą. W XIII stalata pòwstało Ksãżstwò Mòskiewsczé, pòd władzã dinastëji Rurikowiczów, chtërno stało sã Wiôldżim Ksãżstwã w XIV stalata. W 1547 ksãżã Iwan IV òstał kòrónowany na cara. Po smierci Fiodora I doszło do biôtków o władzã, nôpierwi carem òstał Bòris Godunow, po jego smierci carem òstał Pòlak - Dymitr I. W 1613 kùreszce Sobòr Ziemsczi wëbrał Michôła I Romanowa, chtëren dał zôczątk nowi dinastëji. W latach 1632–1634 Ruskô toczëła wòjnã z [[Repùblika Òbu Nôrodów|Repùbliką Òbu Nôrodów]] o Smoleńsk<ref name=":0">[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Rosja-Historia;4383802.html Rosja. Historia] Encyklopedia PWN [2025-09-07]</ref>. W 1689 carem òstał Pioter I<ref name=":1">[https://www.britannica.com/place/Russia/History History of Russia] Encyclopedia Britannica [2025-09-07]</ref>. Za jegò rządów doszło do umòcnienia pozycji Rusczi na midzënôrodny arenie, zreorgòwał wòjskò na mòdło jinszich eùropejsczich wòjsk, utwòrzëł też wòjnową marinarkã<ref name=":1" />. W 1721 Pioter przyjôł zôpadny titel czezera<ref name=":0" />. W XVI–XIX w. Ruskô zwëskała stolëmne òbéńda w Pòrénkòwi Eùropie, Nordowi Azëji, Westrzédni, na Kaùkazie oraz w Nordowi Americe. W 1914 Rusko dołãczëłô do I swiatowi wòjny<ref name=":2">[https://www.onet.pl/informacje/kronikidziejow/abdykacja-mikolaja-ii-swiadkowie-tego-wydarzenia-plakali-rzewnymi-lzami/p9qc7f4,30bc1058 Abdykacja Mikołaja II. Świadkowie tego wydarzenia płakali rzewnymi łzami] Onet [2025-09-07]</ref>. W 1917 mioły mol dwie rewolucëje, z przëczënë gromicznikowi rewolucëji slédny car Mikòłôj II abdikòwał<ref name=":2" />, a w 1918 òstał zamòrdòwany bez kòmùnistów<ref>[https://historia.dorzeczy.pl/pierwsza-wojna-swiatowa/191688/mikolaj-ii-romanow-bolszewicy-zamordowali-cara-i-jego-rodzine.html Zabójstwo Romanowów. Bolszewicy urządzili im okrutną rzeź] [2022-07-16] Historia DoRzeczy [2025-09-07]</ref>. W latach 1922–1991 Ruskô bëła wiôldżim dzélã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Związkù Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików]] (ZSSR). == Geògrafiô == === Pòłożenié === W Nordowi [[Azëjô|Azëji]] greńczë z Arkticznim Òceanã, rozcëga sã òd pòrénkòwi Eùropë (dzél na zôpôd òd Ùralu) do nordowégò [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]]. === Wiéchrzëzna === * całownô: 17,098,242 km² * wiéchrzëzna lądu: 16,377,742 km² * wiéchrzëzna wòdów: 720,500 km² * môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 1 === Lądowé grańce === * òglowô długòsc wszëtczich grańców: 22,407 km * państwa, z jaczima mô grańce: [[Azerbejdżan]] 338 km; [[Biôłorus]] 1,312 km; [[Chińskô Lëdowô Repùblika]] (pôłniôwi pòrénk) 4,133 km ë pôłnie 46 km; [[Estoniô]] 324 km; [[Fińskô]] 1,309 km; [[Grëzóńskô]] 894 km; [[Kazachstan]] 7,644 km; [[Kòrejańskô Lëdowò-Demokratnô Repùblika|Nordowô Koreja]] 18 km; [[Łotwa]] 332 km; [[Lëtwa]] ([[Kaliningradzkô Òbéńda]]) 261 km; [[Mòngolskô|Mongolskô]] 3,452 km; [[Norweskô]] 191 km; [[Pòlskô]] ([[Kaliningradzkô Òbéńda]]) 209 km; [[Ùkrajina]] 1,944 km === Brzegòwô liniô === 37,653 km === Wësokòsc terenu === * strzédnô wësokòsc: 600 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: -28 m m. n.r.m. (Kaspijsczé Mòrzé) * nôwëższi czëp: 5,642 m m. n.r.m. (Elbrus) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 13.2% (w tim 7.4% òrnëch gruńtów) * lasë 50.7% * jinsze 35.9% (wôrtoscë szacowóné na 2023) === Gardë === * [[Mòskwa]] * [[Sankt-Petersbùrg]] * [[Samara]] * [[Belgard]] * [[Niżni Nowògard]] * [[Abakan]] * [[Anadyr]] * [[Angarsk]] * [[Archangielsk]] * [[Astrachań]] * [[Barnauł]] * [[Biełgorod]] * [[Birobidżan]] * [[Błagowieszczensk]] * [[Brack]] * [[Briańsk]] * [[Bujnaksk]] * [[Chabarowsk]] * [[Chanty-Mansyjsk]] * [[Chasawjurt]] * [[Czeboksary]] * [[Czelabińsk]] * [[Czerkiessk]] * [[Czita]] * [[Derbent]] * [[Elista]] * [[Gorno-Ałtajsk]] * [[Irkuck]] * [[Iwanovo]] * [[Iżewsk]] * [[Jakuck]] * [[Jarosław (miasto w Rosji)|Jarosław]] * [[Jekaterynburg]] * [[Joszkar-Oła]] * [[Jużno-Sachalinsk]] * [[Króléwc]] abò [[Kaliningrad]] * [[Kaługa]] * [[Kaspijsk]] * [[Kazań]] * [[Kiemierowo]] * [[Kirow]] * [[Kizlar]] * [[Kostroma]] * [[Kolomna]] * [[Krasnodar]] (Jekaterinodar) * [[Krasnojarsk]] * [[Kurgan]] * [[Kursk]] * [[Kyzyl]] * [[Lipieck]] * [[Machaczkała]] * [[Magadan]] * [[Majkop]] * [[Murmańsk]] * [[Nabierieżne Czełny]] * [[Nachodka]] * [[Nalczik]] * [[Niżniekamsk]] * [[Nowokujbyszewsk]] * [[Nowosybirsk]] * [[Omsk]] * [[Orienburg]] * [[Orzeł (miasto)|Orzeł]] * [[Perm (miasto)|Perm]] * [[Pienza]] * [[Pietropawłowsk-Kamczatskij]] * [[Pietrozawodsk]] * [[Psków]] * [[Riazań]] * [[Rostów nad Donem]] * [[Salechard]] * [[Saławat]] * [[Samara]] * [[Sarańsk]] * [[Saratów]] * [[Smoleńsk]] * [[Stawropol]] * [[Syktywkar]] * [[Tambow]] * [[Tiumień]] * [[Togliatti]] * [[Tomsk]] * [[Tuła]] * [[Twer]] * [[Ufa]] * [[Uljanowsk]] (Symbirsk) * [[Ułan Ude]] * [[Władikawkaz]] * [[Władymir]] * [[Władywostok]] * [[Wołgograd]] * [[Wołogda]] * [[Wołżski]] * [[Woroneż]] == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 143,394,458 (2026) === Etniczné karna === Ruskòwie 77.7%, Tatarzë 3.7%, Ukraińcë 1.4%, Baszkirowié 1.1%, Czuwasze 1%, Checzeni 1%, jinsi 10.2%, niesprecyzowane 3.9% (òk. 2010) === Jãzëczi === Rusczi (òficjalny) 85.7%, Tatarsczi 3.2%, Checheńsczi 1%, jinsze 10.1% (òk. 2010) === Religijné karna === [[Prawòsławié|Rusczi Prawòsławny Kòscół]] 15-20%, [[Islam|mùzułmanie]] 10-15%, jinsi chrzescëjanowie 2% (òk. 2006) === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 75.3% (w 2023 r.) * wikszé miesczé westrzódczi: 12.680 milionów Mòskwa (stolëca), 5.561 milionów Sankt-Petersbùrg, 1.695 milionów Nowosybirsk, 1.528 milionów Jekaterynburg, 1.292 milionów Kazań, 1.251 milionów Niżni Nowògard (2023) == Pòliticzny system == [[Òbrôzk:Владимир Путин (08-03-2024) (cropped).jpg|mały|Prezydent Rusczi Władimir Putin]] * òficjalnô pòzwa: Ruskô Federacëjô ([[Rusczi jãzëk|rus]]. ''Росси́йская Федера́ция'') * pòliticzny ùstôw: pół-prezydencko federacëjô * stolëca: Mòskwa * czasowô cona: UTC+3 do +12 * państwowé swiãto: 9 maja – Dzéń zwëcãstwa * nôrodny himn: „Государственный гимн Российской Федерации” (''Państwòwi Himn Rusczi Federacji''), òd 2000 === Wëkònôwczô władza === * prezydent Władimir Putin (òd 7 maja 2012) * premier Michaił Miszustin (òd 16 stëcznika 2020) === Ùstawòdôwczô władza === Dwùjizbowi parlament, w skłôd jaczégò wchôdô niższô jizba Państwowô Duma (450 nôleżników na piãcolatną kadencjã) i wëższô jizba Rada Federacji (170 nôleżników). == Òbaczë téż == * [[Króléwc]] * [[Biôłorus]] * [[Ùkrajina]] * [[Kazachstan]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20260201235534/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/ Ruskô w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{CIS}} {{Eùropa}} {{Azëjô}} [[Kategòrëjô:Ruskô| ]] [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] 7yycydw398racylhe5byaso5iah44oe 10 1472 204239 192953 2026-07-02T14:54:57Z Iketsi 3254 Armenijô→Armeniô 204239 wikitext text/x-wiki <center> {| class="toccolours" width="100%" style="clear:both; width:55em;margin: 1.5em auto; border:1px solid #CCC; background-color:#FCFCFC; font-size:smaller; text-align:center" |- | align="center" style="background:#ccccff" width="100%" | '''[[Zrzesznica Samòstójnëch Państw]]''' | [[Òbrôzk:Flag of the CIS.svg|80px|Fana ZSP]] |- | align="center" colspan="2" style="font-size: 90%;" | [[Armeniô]] | [[Azerbejdżan]] | [[Biôłorëskô]] | [[Kazachstan]] | [[Kirgistan]] | [[Ruskô]] | [[Tadżikistan]] | [[Turkmenistan]] | [[Ùzbekistan]] |- |} </center> 7nh57gl9r95hk9p822isz5uz71lqd82 0 1519 204240 181604 2026-07-02T14:55:53Z Iketsi 3254 Armenijô→Armeniô 204240 wikitext text/x-wiki '''7 gòdnika''' je 341. (342.) dzéń w [[gregorijansczi kalãdôrz|gregorijansczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 24 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Ambrożi, Sabin, Urban * we [[Armeniô]] – Dzéń Pamiãci Trzãsienia Zemi === Wëdarzenia === * [[1732]] – otwarto Royal Opera House w Covent Garden w Londinie. * [[1742]] – otwarto Staatsoper Unter den Linden w [[Berlëno|Berlënië]]. * [[1912]] – w Krakòwie otwarto kino „Uciecha”. * [[1925]] – Liga Narodów dowa Polsce prawo straży wojskowo na Westerplatte. * [[1941]] - Japòńskô atakuje amerikansczi Pearl Harbor na Hawaii * [[1988]] - Stolemne trzãsienia Zemi we [[Armenijô]] zabite 25 tys. osób === Ùrodzëlë sã === * [[1905]] - Gerard Kuiper, astronom * [[1928]] - Noam Chomsky, amerikańsczi lingwisto i politiczni komentator === Ùmarlë === * 43 rok p.n.e. [[Cicero]] {{Kalãdarium}} [[Kategòrëjô:Gòdnik]] ch58m75e0fyblcq82u6i1pczmtl5msh 204242 204240 2026-07-02T14:57:02Z Iketsi 3254 {{Kalãdôrzk}} 204242 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''7 gòdnika''' je 341. (342.) dzéń w [[gregorijansczi kalãdôrz|gregorijansczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 24 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Ambrożi, Sabin, Urban * we [[Armeniô]] – Dzéń Pamiãci Trzãsienia Zemi === Wëdarzenia === * [[1732]] – otwarto Royal Opera House w Covent Garden w Londinie. * [[1742]] – otwarto Staatsoper Unter den Linden w [[Berlëno|Berlënië]]. * [[1912]] – w Krakòwie otwarto kino „Uciecha”. * [[1925]] – Liga Narodów dowa Polsce prawo straży wojskowo na Westerplatte. * [[1941]] - Japòńskô atakuje amerikansczi Pearl Harbor na Hawaii * [[1988]] - Stolemne trzãsienia Zemi we [[Armenijô]] zabite 25 tys. osób === Ùrodzëlë sã === * [[1905]] - Gerard Kuiper, astronom * [[1928]] - Noam Chomsky, amerikańsczi lingwisto i politiczni komentator === Ùmarlë === * 43 rok p.n.e. [[Cicero]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} cedxyzgd4hlzxn0lxnuzxtv327jpwyt 0 1537 204241 181705 2026-07-02T14:56:25Z Iketsi 3254 Armenijô→Armeniô 204241 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''26 gòdnika''' je 360. (361.) dzéń w [[gregorijansczi kalãdôrz|gregorijansczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 5 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Szczepón, Tédór === Wëdarzenia === * [[1991]] - òstôł òficjalno zakùńczony [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|ZSSR]] i kùńczy bëc jakò państwò.<br> Pòwstałë nowé państwo [[Ruskô]] i ùwòlnienë od Sowietów samòstójnë państwa jakò [[Armeniô]], [[Ùkrajina]], [[Estóńskô]], [[Lëtewskô]], [[Kazachstan]], [[Ùzbekistan]] i jinsze. * [[2004]] - stolemne trzãsiene Zemi i [[tsunami|Tsunami 2004]] w Jindijsczi Òceanie, 9.0 na skali Richtera, zabitëch 300.000 lëdzy, bez doma òstało 1.500.000 lëdzy w Jindiach, Jindonezeji, Tajlandii, Sri Lance i Malezeji. === Ùrodzëlë sã === * [[1791]] - [[Charles Babbage]], anielsczi matematik i wënalôzca (ùm. 1871) * [[1891]] - [[Henry Miller]], amerikańsczi runita (ùm. 1980) * [[1893]] - [[Mao Zedong]], diktatôr chińsczi (ùm. 1976) * [[1904]] - [[Alejo Carpentier]], kubańsczi runita (ùm. 1980) * [[1963]] - [[Lars Ulrich]], dënsczi perkùsëjita i kòmpòzytór w karno [[Metallica]]. === Ùmarlë === * [[1972]] - [[Harry S. Truman]], amerikańsczi prezydent (ùr. 1884). * [[1997]] - [[Adòm Giedrys]], pòlsczi krawc, astronoma-amator (ùr. 1918) * [[2000]] - [[Magik]], pòlsczi raper z karnów Kaliber 44 i Paktofonika (ùr. 1978) * [[2006]] - [[Gerald Ford]], amerikańsczi prezydent (ùr. 1913) * [[2009]] - [[Yves Rocher]], francësczi przerobnik (ùr. 1930) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} 39ytlwb7vslfcggrtovpzsgledujm86 0 1540 204254 181720 2026-07-02T15:09:52Z Iketsi 3254 {{Kalãdôrzk}} 204254 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''29 gòdnika''' je 363. (364.) dzéń w [[gregorijansczi kalãdôrz|gregorijansczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 2 dni. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Gerata, Tomôsz === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * [[1936]] – [[Jan L. Perkowski|Jan Louis Perkowski]] === Ùmarlë === * == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} gjdn8skw0cupxjifvlhmzvrly307jf0 0 1896 204223 202356 2026-07-02T14:16:12Z DawnyTest 14843 204223 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=भारत<br />(Bhārat)|miono=Indie|fana=Flag of India.svg|miono-genitiw=Indii|herb=Emblem of India.svg|mòtto=सत्यमेव जयते<br>(Jeno prôwda zwëcãża)|na karce=India_(orthographic_projection).svg|jãzëk=Hindi|stolëca=Nowé Delhi|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=3.287.590|procent-wòdë=9,56|rok=2025|lëdztwò=1 463 865 525|dëtk=rupia|kòd dëtka=INR|czasowô cona=5:30|swiãto=15 zélnika|himn=Jana Gana Mana <center>[[Òbrôzk:Jana Gana Mana instrumental.ogg]]</center>|kòd=IN|Internet=.in|telefón=+91|Prezydeńt=Draupadi Murmu|Premiéra=Narendra Modi|aùtowi kòd=IND}} '''Indie''' (hindi: ''भारत, Bhārat, pò [[Anielsczi jãzëk|anielskù]]: India'') to państwò w pôłniowi [[Azëjô|Azëji]], na Indijsczim półostrówie. * Stolëca: [[Nowé Delhi]] - kòl 0,312 mln lëdztwa * Inne wiôldżé garde: [[Mumbaj]] (przódë jakno Bómbôj) - 12,6 mln lëdztwa, [[Delhi]] (dôwnô stolëca.) - 10,4 mln, [[Kòlkôta]] (przódë jakno Kalkuta), [[Chennai]] (przódë jakno: Madras), [[Bangalore]], [[Hajdarabad]], [[Ahmadabad]], [[Kanpur]]. * wiéchrzëzna: 3.287.590 km² == Historiô == Indie to barzo stôrô cywilizacëjô. Pòwstała ok. 3300 p.n.e. w dolënie Indusu<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/history/indus-valley-civilization-begins-south-asia Indus Valley Civilization Begins in South Asia] EBSCO</ref>. Jej wôżnymi zwënégami sã kanalizacëjô, systema miar i wôg czy kòłowi transpòrt. Jãzëkã bëł Sanskrit Bëło też tam wiele religijów, nôstarszô je wedizm (pòtemù braminizm i hinduizm), Indie sã także tatczëznã [[Bùddizm|bùddizmu]], chtërën narodzëł sã w VI stalata p.n.e.<ref>[https://www.national-geographic.pl/historia/starozytne-indie-zycie-kultura-i-osiagniecia-w-starozytnych-indiach/#osiagniecia-starozytnych-indii Starożytne Indie – życie, kultura i osiągnięcia w starożytnych Indiach]</ref> W 320 p.n.e. indijscze garde-państwa òstały zjednóne pòd wòdzã Czandragupti z dinastëji Maurjów, chtërna stwòrzëła stolemne jimperium, zmòcnione pòtemù przez Aśokę. Rozkwit Indji miał mol za rzãdów dinastëji Gùptów (ok. 320–ok. 540) w jich czasach bëło rozszérzenié greńc państwa<ref>[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Guptowie;3908926.html Guptowie] Encyklopedia PWN</ref>. Jimperium ùstało jistniec z przëczëne nôjôzdu Hunów. VII-XII st miały mol nôjôzdi [[Islam|mùzułmónów]]. W 1526 pòwstało państwo wiôldżich Mogołów, chtërne w XIX stalata stało sã [[Wiôlgô Britanijô|britijskô]] kòloniã (Britijsczé Indie)<ref>[https://encyklopedia.interia.pl/geografia-nauki-pokrewne/panstwa/news-indie,nId,2018149 INDIE] Encyklopedia Interia</ref>. 15 zélnika 1947 Indie zwëskałë samòstójnotã<ref>[https://web.archive.org/web/20240525052556/https://education.nationalgeographic.org/resource/indias-independence/ India's Independence] National Geographic Education</ref>. 26 stëcznika Indie stały sã repùblikã<ref>[https://knowindia.india.gov.in/republic-day-celebration/republic-of-india.php Republic of India] Know India</ref> (do 1950 [[Przédnik kraju|przédnikã kraju]] bëł król britijsczi). == Demografiô == W 2025 Indie bëłë nôbarzi zalëdzônym krajem swiata. Lëdztwo je 1 463 865 525<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/india-population/ India Population] Worldometer</ref> mieszkańców, w tim: : 39% to Hindusë, 8% Telugòwie, 8% Bengalczëcë, 7% Marathowie, 7% Tamilowie, 5% Gùdzaratowie, 4% Kannadowie, 4% Keralczëcë (18% jinsze miészëznë). Nôwikszô religijô to [[hinduizm]], chtërnego w 2011 wëznawało 79.8%, na drëdzim molu [[islam]], zaòstałë [[chrzescëjanizna]] 2.3%, sikhizm 1.7% a jinsze niesprecyzowône 2%<ref>[https://web.archive.org/web/20210318202107/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/india#people-and-society India] The World Factbook</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mojestrone.com/artykul/apel-premir-mdg-n2296945 {{Azëjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] p7jpggp4044dkyppytf54un7k8m7dv4 0 1960 204258 198696 2026-07-02T15:15:34Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ [[YouTube]] 204258 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:BolexH16.jpg|180px|mały|Kaméra]] '''Film''' je wizualnym dokôzã złożonym z dowòlno dłudżi serëji nastąpiającëch pò se òbrazów, jaczé wëwòłëją doznanié rësznotë ë bezùstónkòwòscë. Termin "film" pòchôdô òd [[Anielsczi jãzëk|anielsczégò]] słowa na fòtograficzną blewiązkã, jakô bëła pierszim wôżnym medium do jich zapisowaniô ë distribùcëji. Pierszé filmë twòrzoné w XIX-im stolatim bëłë czôrno-biôłé ë bez zwãkù. Òd negò czasu we filmòwi technice miôł plac zacht pòkrok. Wikszosc filmów, jaczé pòwstôwają na zôczątkù XXI-gò stolatô je farwnô ë ze zwãkòwą stegną. == Kaszëbizna w filmie == Kaszëbiznã i kaszëbską tematikã mòżna bëło widzec w rédżi filmów, w òsoblëwòscë w taczich dokazach, jak: * [[Kaszëbë (film)|Kaszëbë]] (1970); * [[Remus]] (1987); * [[Testament]] (2006); * [[Miasto z morza]] (2009); * [[Kamerdyner]] (2017). Co rokù w [[Gmina Żukòwò|gminie Żukòwò]] rëchtowóny je [[Festiwal Kaszëbsczich Filmów]]. Artikel 12, ùst. 1 pkt b) [[Eùropejskô Kôrta Regionalnëch abò Miészëznowëch Jãzëków|Eùropejsczi Kôrtë Regionalnëch abò Miészëznowëch Jãzëków]] (dlô [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]] wôżny òd 1 czerwińca 2009 rokù) tikô sã m. jin. rëchtowaniô filmòwëch nôdpisów pò kaszëbskù i rozwijaniô przełożënków. == Òbaczë téż == * [[Fòtografijô]] * [[YouTube]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://www.youtube.com/@rodnyvoice * https://www.akademiakaszubska.com/filmy * https://pomorskie.eu/znani-polscy-aktorzy-mowia-po-kaszubsku-na-kamerdynera-czeka-nie-tylko-pomorze-wywiad-z-rezyserem/ {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Film| ]] mcfet6gxyf06tw5vr2gluzu0shrb67f 0 2434 204161 201737 2026-07-02T12:52:48Z Iketsi 3254 {{jãz.|cs}} 204161 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Česká republika | miono = Czeskô Repùblika | miono-genitiw = Czesczi | fana = Flag of the Czech Republic.svg | herb = Coat of arms of the Czech Republic.svg | na karce = LocationCzechRepublic.png | mòtto = Pravda vítězí (Prôwda dobãdze)| jãzëk = czesczi | stolëca = Praga | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 78 866 | procent-wòdë = 2 | lëdztwò = 10 900 555 | rok = 2023 | dëtk = Czeskô króna | kòd dëtka = CZK | czasowô cona = +1 | swiãto = [[1 stëcznika]] [[1993]] | himn = Kde domov můj | kòd = CZ | Internet = .cz | telefón = 420 |Prezydeńt=Petr Pavel|Premiéra=Andrej Babiš }} '''Czeskô''' ('''Czeskô Repùblika''') ({{jãz.|cs}} ''Česko, Česká republika, ČR'') – państwã w [[Eùropa|Eùropie]], bez przistãpù do mòrza. Òd [[1918]] do [[1993]] béła w zrzeszë ze [[Słowackô|Słowacką]] w [[Czechosłowacji]]. Òd [[2004]] r. słëchô do [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùniji]]. Dzysdniowò, wedle [[kònstitucëjô|kònstitucëji]] Czesczi Repùbliczi w ji skłôd wchôdają trzë krôje: * [[Bòhemijô]] (Czechë, cz. ''Čechy'') * [[Mòrawskô]] (cz. ''Morava'') * [[Czesczi Sląsk]] (cz. ''České Slezsko'') Nen historëczny pòdzélënk je téż òdzdrzadlony w państwòwim herbù czesczi Repùbliczi, jaczi zamëkô w se czesczégò lwa ôs mòrawsczégò ë szląsczégò òrzła. W [[1920]] òstałë przëłączoné téż môłé dzéle [[Dólnô Aùstrëjackô|Dólny Aùstrëjacczi]]. Stolecznym gardã Czesczi Repùbliczi je [[Praga]] (cz. Praha). Jinszima wôżnyma gardama są: [[Brno]], [[Ostrava]], [[Olomouc]], [[České Budějovice]], [[Plzeň]]. == Historëjô == Pòd kùńc IX stolatô Czeskô òsta zjednónô przez Przemyslidów. W 997 rokù prasczi biskùp [[Swiãti Wòjcech|Wòjcech]] zatrzimôł sã w gardze [[Gduńsk]]. Czesczi Królestwò miało wôżną rolã w òbéńdze òd czasu hùsycczich religijnëch wòjnów w XV stolatim a téż w trzëdzescëlatny wòjnie w XVII stolatim, chtërné zacht òsłabiłë państwò. W dalszim cządze dosta sã pòd cësk Habsbùrgów ë weszła w skłôd Aùstro-Madżarsczi. Pò ùpadniãcym aùstro-madżiarsczi mònarchji w [[1918]] rokù pòwstało państwò Czechów ë Słowôków - Czechosłowacjô. W [[1938]] rokù na spòdlim monachijsczégò ùkłôdu zajãté òstałe môle ''Sudetenlandu'' a Słowackô zwëskała wikszą samòrządzëznã, tedë miono państwa béło Czecho-Słowackô. W [[1939]] rokù Czeskô dostało sã pòd òkùpacëjã Trzecy Rzeszë, a Słowackô béło marionétkòwim państwã pòd ji kòntrolą. Pò II swiatowi wòjnie Czechosłowacjô dosta sã pòd cësk Sowiecczégò Związkù. W [[1968]] rokù wòjska Warszawsczégò Ùkłôdu dokònałe inwazji tegò państwa czim zakùńczëłë starë bë zliberalëzowac kòmùnisticzny system ("Socjalëzna z lëdzką twôrzą") ób czas prasczégò zymkù. W 1989 rokù Czechosłowacjô dosta nazôt wòlnotã ë zmieniła ùrządzené państwa òb czas "aksaméntni rewòlucëji". [[1 stëcznika]] [[1993]] rokù państwò to w mirny ôrt pòdzelone òsta na dwa samòstójne państwa Czeskô ë [[Słowackô]]. Czeskô Repùblika wstãpiła do [[NATO]] w [[1999]] rokù, a do Eùropejsczi Ùniji w [[2004]]. == Ùrządzenié państwa == Czeskô Repùblika je parlamentarną demokracëją. Ùstôwcowim ùrzãdã je dwajizbòwi parlament. Niższô jizba parlamentu - Zgromada Depùtowónëch (cz. ''Poslanecká sněmovna'') ma 200 parlamentorów wëbiérónëch na sztërëlatną kadencëjã. W jizbie wëższi - Senace (cz. ''Senát'') je 81 senatorów wëbierónëch na cząd 6 lat. Trzeci dzél senatorów je wëbiéróny co dwa lata. W przódkù państwa je prezydent kraju, chtëren je wëbiéróny przez parlament na piãc lat. Reprezentëje òn państwò na midzënôrodny arenie. Prezydent mô prawò òbsôdzac ë copac przédnika ministrów a téż nôleżników rządu, rozrzeszac Zgromadã Depùtowónëch, òbsôdzac sãdzów i nôleżników Czesczégò Nôrodnégò Bankù (cz. ''Česká národní banka''). Sprôwnym ùrzãdem je Rząd (cz. ''Vláda''). Nowi rząd mùszi przedstawic swoją programã przed Zgromadą Depùtowónëch i zwëskac dowiérny głos. == Ùrzãdny pòdzélënk == Czeskô Repùblika je pòdzélonô na 13 regionów (cz. ''kraj'') ë na wëdzélony gard Praga. Dzysdniowô ùrzãdny pòdzélënk jistnieje òd [[2000]] rokù. Sądë ë niechtërné ùrzãdë są równak zrechtowóné na pòspòdlim ùrzãdnégò pòdzélënkù z [[1960]] [[rok]]ù na 10 regionów, pòdzélonëch dali na krézë (cz. ''okres''). [[Òbrôzk:Czechy_Kraje.png|framed|center|Ùrzãdny pòdzélënk Czesczi Repùbliczi w czesczim jãzëkù]] == Geògrafijô == Czeskô Repùblika je państwã w [[Westrzédnô Eùropa|Westrzédny Eùropie]], bez przistãpù do mòrza. Òna greńczi na zôpadze z [[Miemieckô|Miemiecką]], na pôłnim z [[Aùstrëjackô|Aùstrëjacką]], òd pórénkù ze [[Słowackô|Słowacką]] ë na nordze z [[Pòlskô|Pòlską]]. === Wëdrzatk plónu === Wikszi dzél Czesczi Repùbliczi zajimùją wëszawno-górsczé môle Czesczégò Masywù. Je òn òbeszłi z trzech starn górami: Sudetama (''Śnieżka'' 1602 m n.r.m.), Rudawama (Klinovec 1244 m n.r.m.), Czesczim Lasã (1042 m n.p.m.), Bawarsczim Lasã ë Szumawą. Westrzédny dzél Czesczégò Masywù je zapadłoscą z dolëzną [[Laba|Labë]], a na pôłnim są wlëdżi Trzebòńskô ë Bùdzejowickô. Òd Karpatów Czesczi Masyw je òdaparniony na pòrénkù mòrawskò-sląskim pasmã òbniżeniów. == Lëdztwò == {| class="wikitable" style="font-size: 90%; float: right; margin: 0 0 1em 1em;" ! colspan="6" | Lëdztwò Czeskô <small> (CSU, Praga) </small> |- ! Rok !! Lëdztwò !! Zjinaka ! Rok !! Lëdztwò !! Zjinaka |- ! [[1857]] | 7 016 531 | - ! [[1930]] | 10 674 386 | 6,6% |- ! [[1869]] | 7 617 230 | 8,6% ! [[1950]] | 8 896 133 | -16,7% |- ! [[1880]] | 8 222 013 | 7,9% ! [[1961]] | 9 571 531 | 7,6% |- ! [[1890]] | 8 665 421 | 5,4% ! [[1970]] | 9 807 697 | 2,5% |- ! [[1900]] | 9 372 214 | 8,2% ! [[1980]] | 10 291 927 | 4,9% |- ! [[1910]] | 10 078 637 | 7,5% ! [[1991]] | 10 302 215 | 0,1% |- ! [[1921]] | 10 009 587 | -0,7% ! [[2001]] | 10 230 060 | -0,7% |} [[Òbrôzk:Czech Republic demo.png|mały|330px|Djagrama pòkôzujący dinamikã zjinak (w tësącach) lëdztwa Czesczi òd [[1993]] do [[2003]] rokù.]] Tam je òdnotowiwóné ùjimné zwëczajné przërôstanié lëdztwa: -0,08% (òd [[2003]]). Rozcëga sã strzédna długòta żëca, chtërna je 75 lat (òd 2003). === Gardë Czech === Gardë Czech, chtërne mają wiãcy jak 50&nbsp;000 lëdzy. [[Òbrôzk:Prague Charles Bridge View-02.jpg|mały|Praga]] [[Òbrôzk:Brno View from Spilberk 131.JPG|mały|Brno]] {| {{prettytable}} ! &nbsp;&nbsp; ! miasto ! liczba mieszkańców (2025) |- | align="center" | 1 ||align="center" | [[Praga]] || align="center" | 1 397 880 |- | align="center" | 2 ||align="center" | [[Brno]] || align="center" | 402 739 |- | align="center" | 3 ||align="center" | [[Òstrawa]] || align="center" | 283 187 |- | align="center" | 4 ||align="center" | [[Pilzno]] || align="center" | 187 928 |- | align="center" | 5 ||align="center" | [[Olomouc|Liberec]] || align="center" | 108 090 |- | align="center" | 6 ||align="center" | [[Liberec|Olomouc]] || align="center" | 103 063 |- | align="center" | 7 ||align="center" | [[Czesczé Bùdziejowice]] || align="center" | 97 231 |- | align="center" | 8 ||align="center"| [[Hradec Králové]] || align="center" | 94 311 |- | align="center" | 9 ||align="center" | [[Ústí nad Labem|Pardubice]] || align="center" | 92 319 |- | align="center" | 10 ||align="center"| [[Pardubice|Ústí nad Labem]] || align="center" | 90 866 |- | align="center" | 11 ||align="center" | [[Zlín]]|| align="center" | 74 684 |- | align="center" | 12 ||align="center" | [[Kladno]]|| align="center" | 69 664 |- | align="center" | 13 ||align="center" | [[Kladno|Havířov]] || align="center" | 68 674 |- | align="center" | 14 ||align="center" | [[Most (gard w Czechach)|Most]] || align="center" | 63 474 |- | align="center" | 15 ||align="center" | [[Opava]]|| align="center" | 55 109 |- | align="center" | 16 ||align="center" | [[Frýdek-Místek|Jihlava]] || align="center" | 54 624 |- | align="center" | 17 ||align="center" | [[Frýdek-Místek]]|| align="center" | 53 590 |- | align="center" | 18 ||align="center" | [[Teplice]]|| align="center" | 50 912 |- |} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.czech.cz Òficjalnô starna Czechów] (w czesczim jãzëkù) * [https://web.archive.org/web/20060305125842/http://www.parlament.cz/ Parlament Czesczi Repùbliczi] (w czesczim jãzëkù) * [http://www.hrad.cz Prezydent Czesczi Repùbliczi] (w czesczim jãzëkù) * [http://www.vlada.cz Rząd Czesczi Repùbliczi] (w czesczim jãzëkù) * [https://web.archive.org/web/20031009022647/http://portal.gov.cz/wps/portal Pòrtal Czesczi Repùbliczi] (w czesczim jãzëkù) * [https://web.archive.org/web/20150322210818/http://odroda.kaszubia.com/03-10/ps_kasz_czes.htm Czeszë ò Kaszëbach] {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Czeskô| ]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] slkgzn8gwneirsjtxu0uwjrtumnvjls 204162 204161 2026-07-02T12:53:59Z Iketsi 3254 {{jãz.|cs}} 204162 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Česká republika | miono = Czeskô Repùblika | miono-genitiw = Czesczi | fana = Flag of the Czech Republic.svg | herb = Coat of arms of the Czech Republic.svg | na karce = LocationCzechRepublic.png | mòtto = Pravda vítězí (Prôwda dobãdze)| jãzëk = czesczi | stolëca = Praga | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 78 866 | procent-wòdë = 2 | lëdztwò = 10 900 555 | rok = 2023 | dëtk = Czeskô króna | kòd dëtka = CZK | czasowô cona = +1 | swiãto = [[1 stëcznika]] [[1993]] | himn = Kde domov můj | kòd = CZ | Internet = .cz | telefón = 420 |Prezydeńt=Petr Pavel|Premiéra=Andrej Babiš }} '''Czeskô''' ('''Czeskô Repùblika''') ({{jãz.|cs}} ''Česko, Česká republika, ČR'') – państwã w [[Eùropa|Eùropie]], bez przistãpù do mòrza. Òd [[1918]] do [[1993]] béła w zrzeszë ze [[Słowackô|Słowacką]] w [[Czechosłowacji]]. Òd [[2004]] r. słëchô do [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùniji]]. Dzysdniowò, wedle [[kònstitucëjô|kònstitucëji]] Czesczi Repùbliczi w ji skłôd wchôdają trzë krôje: * [[Bòhemijô]] (Czechë, {{jãz.|cs}} ''Čechy'') * [[Mòrawskô]] ({{jãz.|cs}} ''Morava'') * [[Czesczi Sląsk]] ({{jãz.|cs}} ''České Slezsko'') Nen historëczny pòdzélënk je téż òdzdrzadlony w państwòwim herbù czesczi Repùbliczi, jaczi zamëkô w se czesczégò lwa ôs mòrawsczégò ë szląsczégò òrzła. W [[1920]] òstałë przëłączoné téż môłé dzéle [[Dólnô Aùstrëjackô|Dólny Aùstrëjacczi]]. Stolecznym gardã Czesczi Repùbliczi je [[Praga]] ({{jãz.|cs}} Praha). Jinszima wôżnyma gardama są: [[Brno]], [[Ostrava]], [[Olomouc]], [[České Budějovice]], [[Plzeň]]. == Historëjô == Pòd kùńc IX stolatô Czeskô òsta zjednónô przez Przemyslidów. W 997 rokù prasczi biskùp [[Swiãti Wòjcech|Wòjcech]] zatrzimôł sã w gardze [[Gduńsk]]. Czesczi Królestwò miało wôżną rolã w òbéńdze òd czasu hùsycczich religijnëch wòjnów w XV stolatim a téż w trzëdzescëlatny wòjnie w XVII stolatim, chtërné zacht òsłabiłë państwò. W dalszim cządze dosta sã pòd cësk Habsbùrgów ë weszła w skłôd Aùstro-Madżarsczi. Pò ùpadniãcym aùstro-madżiarsczi mònarchji w [[1918]] rokù pòwstało państwò Czechów ë Słowôków - Czechosłowacjô. W [[1938]] rokù na spòdlim monachijsczégò ùkłôdu zajãté òstałe môle ''Sudetenlandu'' a Słowackô zwëskała wikszą samòrządzëznã, tedë miono państwa béło Czecho-Słowackô. W [[1939]] rokù Czeskô dostało sã pòd òkùpacëjã Trzecy Rzeszë, a Słowackô béło marionétkòwim państwã pòd ji kòntrolą. Pò II swiatowi wòjnie Czechosłowacjô dosta sã pòd cësk Sowiecczégò Związkù. W [[1968]] rokù wòjska Warszawsczégò Ùkłôdu dokònałe inwazji tegò państwa czim zakùńczëłë starë bë zliberalëzowac kòmùnisticzny system ("Socjalëzna z lëdzką twôrzą") ób czas prasczégò zymkù. W 1989 rokù Czechosłowacjô dosta nazôt wòlnotã ë zmieniła ùrządzené państwa òb czas "aksaméntni rewòlucëji". [[1 stëcznika]] [[1993]] rokù państwò to w mirny ôrt pòdzelone òsta na dwa samòstójne państwa Czeskô ë [[Słowackô]]. Czeskô Repùblika wstãpiła do [[NATO]] w [[1999]] rokù, a do Eùropejsczi Ùniji w [[2004]]. == Ùrządzenié państwa == Czeskô Repùblika je parlamentarną demokracëją. Ùstôwcowim ùrzãdã je dwajizbòwi parlament. Niższô jizba parlamentu - Zgromada Depùtowónëch ({{jãz.|cs}} ''Poslanecká sněmovna'') ma 200 parlamentorów wëbiérónëch na sztërëlatną kadencëjã. W jizbie wëższi - Senace ({{jãz.|cs}} ''Senát'') je 81 senatorów wëbierónëch na cząd 6 lat. Trzeci dzél senatorów je wëbiéróny co dwa lata. W przódkù państwa je prezydent kraju, chtëren je wëbiéróny przez parlament na piãc lat. Reprezentëje òn państwò na midzënôrodny arenie. Prezydent mô prawò òbsôdzac ë copac przédnika ministrów a téż nôleżników rządu, rozrzeszac Zgromadã Depùtowónëch, òbsôdzac sãdzów i nôleżników Czesczégò Nôrodnégò Bankù ({{jãz.|cs}} ''Česká národní banka''). Sprôwnym ùrzãdem je Rząd ({{jãz.|cs}} ''Vláda''). Nowi rząd mùszi przedstawic swoją programã przed Zgromadą Depùtowónëch i zwëskac dowiérny głos. == Ùrzãdny pòdzélënk == Czeskô Repùblika je pòdzélonô na 13 regionów ({{jãz.|cs}} ''kraj'') ë na wëdzélony gard Praga. Dzysdniowô ùrzãdny pòdzélënk jistnieje òd [[2000]] rokù. Sądë ë niechtërné ùrzãdë są równak zrechtowóné na pòspòdlim ùrzãdnégò pòdzélënkù z [[1960]] [[rok]]ù na 10 regionów, pòdzélonëch dali na krézë ({{jãz.|cs}} ''okres''). [[Òbrôzk:Czechy_Kraje.png|framed|center|Ùrzãdny pòdzélënk Czesczi Repùbliczi w czesczim jãzëkù]] == Geògrafijô == Czeskô Repùblika je państwã w [[Westrzédnô Eùropa|Westrzédny Eùropie]], bez przistãpù do mòrza. Òna greńczi na zôpadze z [[Miemieckô|Miemiecką]], na pôłnim z [[Aùstrëjackô|Aùstrëjacką]], òd pórénkù ze [[Słowackô|Słowacką]] ë na nordze z [[Pòlskô|Pòlską]]. === Wëdrzatk plónu === Wikszi dzél Czesczi Repùbliczi zajimùją wëszawno-górsczé môle Czesczégò Masywù. Je òn òbeszłi z trzech starn górami: Sudetama (''Śnieżka'' 1602 m n.r.m.), Rudawama (Klinovec 1244 m n.r.m.), Czesczim Lasã (1042 m n.p.m.), Bawarsczim Lasã ë Szumawą. Westrzédny dzél Czesczégò Masywù je zapadłoscą z dolëzną [[Laba|Labë]], a na pôłnim są wlëdżi Trzebòńskô ë Bùdzejowickô. Òd Karpatów Czesczi Masyw je òdaparniony na pòrénkù mòrawskò-sląskim pasmã òbniżeniów. == Lëdztwò == {| class="wikitable" style="font-size: 90%; float: right; margin: 0 0 1em 1em;" ! colspan="6" | Lëdztwò Czeskô <small> (CSU, Praga) </small> |- ! Rok !! Lëdztwò !! Zjinaka ! Rok !! Lëdztwò !! Zjinaka |- ! [[1857]] | 7 016 531 | - ! [[1930]] | 10 674 386 | 6,6% |- ! [[1869]] | 7 617 230 | 8,6% ! [[1950]] | 8 896 133 | -16,7% |- ! [[1880]] | 8 222 013 | 7,9% ! [[1961]] | 9 571 531 | 7,6% |- ! [[1890]] | 8 665 421 | 5,4% ! [[1970]] | 9 807 697 | 2,5% |- ! [[1900]] | 9 372 214 | 8,2% ! [[1980]] | 10 291 927 | 4,9% |- ! [[1910]] | 10 078 637 | 7,5% ! [[1991]] | 10 302 215 | 0,1% |- ! [[1921]] | 10 009 587 | -0,7% ! [[2001]] | 10 230 060 | -0,7% |} [[Òbrôzk:Czech Republic demo.png|mały|330px|Djagrama pòkôzujący dinamikã zjinak (w tësącach) lëdztwa Czesczi òd [[1993]] do [[2003]] rokù.]] Tam je òdnotowiwóné ùjimné zwëczajné przërôstanié lëdztwa: -0,08% (òd [[2003]]). Rozcëga sã strzédna długòta żëca, chtërna je 75 lat (òd 2003). === Gardë Czech === Gardë Czech, chtërne mają wiãcy jak 50&nbsp;000 lëdzy. [[Òbrôzk:Prague Charles Bridge View-02.jpg|mały|Praga]] [[Òbrôzk:Brno View from Spilberk 131.JPG|mały|Brno]] {| {{prettytable}} ! &nbsp;&nbsp; ! miasto ! liczba mieszkańców (2025) |- | align="center" | 1 ||align="center" | [[Praga]] || align="center" | 1 397 880 |- | align="center" | 2 ||align="center" | [[Brno]] || align="center" | 402 739 |- | align="center" | 3 ||align="center" | [[Òstrawa]] || align="center" | 283 187 |- | align="center" | 4 ||align="center" | [[Pilzno]] || align="center" | 187 928 |- | align="center" | 5 ||align="center" | [[Olomouc|Liberec]] || align="center" | 108 090 |- | align="center" | 6 ||align="center" | [[Liberec|Olomouc]] || align="center" | 103 063 |- | align="center" | 7 ||align="center" | [[Czesczé Bùdziejowice]] || align="center" | 97 231 |- | align="center" | 8 ||align="center"| [[Hradec Králové]] || align="center" | 94 311 |- | align="center" | 9 ||align="center" | [[Ústí nad Labem|Pardubice]] || align="center" | 92 319 |- | align="center" | 10 ||align="center"| [[Pardubice|Ústí nad Labem]] || align="center" | 90 866 |- | align="center" | 11 ||align="center" | [[Zlín]]|| align="center" | 74 684 |- | align="center" | 12 ||align="center" | [[Kladno]]|| align="center" | 69 664 |- | align="center" | 13 ||align="center" | [[Kladno|Havířov]] || align="center" | 68 674 |- | align="center" | 14 ||align="center" | [[Most (gard w Czechach)|Most]] || align="center" | 63 474 |- | align="center" | 15 ||align="center" | [[Opava]]|| align="center" | 55 109 |- | align="center" | 16 ||align="center" | [[Frýdek-Místek|Jihlava]] || align="center" | 54 624 |- | align="center" | 17 ||align="center" | [[Frýdek-Místek]]|| align="center" | 53 590 |- | align="center" | 18 ||align="center" | [[Teplice]]|| align="center" | 50 912 |- |} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.czech.cz Òficjalnô starna Czechów] (w czesczim jãzëkù) * [https://web.archive.org/web/20060305125842/http://www.parlament.cz/ Parlament Czesczi Repùbliczi] (w czesczim jãzëkù) * [http://www.hrad.cz Prezydent Czesczi Repùbliczi] (w czesczim jãzëkù) * [http://www.vlada.cz Rząd Czesczi Repùbliczi] (w czesczim jãzëkù) * [https://web.archive.org/web/20031009022647/http://portal.gov.cz/wps/portal Pòrtal Czesczi Repùbliczi] (w czesczim jãzëkù) * [https://web.archive.org/web/20150322210818/http://odroda.kaszubia.com/03-10/ps_kasz_czes.htm Czeszë ò Kaszëbach] {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Czeskô| ]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] 0ez7fxwiuzu5oz3gs4tia5t68awqpo5 0 3320 204222 202221 2026-07-02T14:15:29Z Iketsi 3254 /* Bùtnowé lënczi */ +1 204222 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=조선민주주의인민공화국|miono=Kòrejańskô Lëdowò-Demokratnô Repùblika|fana=Flag of North Korea.svg|herb=Emblem of North Korea.svg|himn=[[Himn Nordowi Kòreji|Aegukka]]|na karce=Locator map of North Korea.svg|Prezydeńt=Kim Dzong Un|Premiéra=Pak Thae-song|wiéchrzëzna=120 540|procent-wòdë=0,1|rok=2005|lëdztwò=22 912 177|dëtk=[[nordowòkòrejańsczi won]]|kòd dëtka=KPW|czasowô cona=+9:00|kòd=KP|Internet=''felënk (zarezerwowóné je .kp)''|telefón=+850|stolëca=P'yŏngyang|fòrma państwa=totalitarizm|miono-genitiw=Nordowi Kòreji|data ùsôdzenia=15 zélnika 1945|aùtowi kòd=KP|jãzëk=kòrejańsczi }} '''Kòrejańskô Lëdowò-Demokratnô Repùblika''' (kòr. 조선민주주의인민공화국, hanja 朝鮮民主主義人民共和國, MCR. Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk, Nordowô Kòreja, skrodz. KLDR) je pòrénkòwòazjatëcczim państwã, chtërne pòwsta w nordowim dzélu [[Kòreja|Kòrejańsczégò Półòstrowa]] pò [[II swiatowô wòjna|II swiatowi wòjnie]] na òbéńdach zajëmniãtich przez [[Czerwionô Armija|Czerwioną Armijã]]. Òficjalno je to kòmùnisticznô jednopartijna systema, chtërnej prowôdnikã je Kim Dzong Un. Totalitarną wëszëznã sprôwiô òpiartô na deji [[dżucze]] [[Partëja Ròbòtë Kòreji]]. Greńczy z [[Ruskô|Ruską]] na nordowim pòrénkù, [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]] na nordze, [[Repùblika Kòreji|Pôłniową Kòreją]] na pôłnim. W Chinach a téż w sami Nordowi Kòreji, krôj zwóny je Pukchosŏn ("Nordowi Chosŏn"; 북조선; 北朝鮮). Bukhan ("Nordowi Han"; 북한; 北韓) to òglowé miono westrzód mieszkańców Pôłniowi Kòreji na krôj sąsadów. == Historëjô == Pò japòńsczi òkùpacëji Kòreji, chtërna skùńczëła sã razã z przegraną Japòńsczi w II swiatowi wòjnie w [[1945]], Kòreja òsta pòdzélonô na dwa partë zdłużą 38 równoleżnika. [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Sowiecczi Związk]] kòntrolowôł nordowi dzél a [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]] pôłniowi. Kòrejanë z zelgã pòwitôle wëzwòlenié òd Japònów, leno nie chcele zgòdzëc sã na wprowôdzanié cëzëch praw na òbéńdã półòstrowa. Rusczé ë Amerikane nie chcele zôs zgòdzëc sã na wespólne sprôwianié Kòreją. Dotëgòwało to do ùsôdzeniô w [[1948]] rokù apartnëch rządów w nordowim ë pôłniowim parce, jaczé zarôzkù ògłoszëłë sã jedinyma legalnëma rządama całowny Kòreji. Narôstającé napiãcé ë greńcowi biôtczi midze òba krôjama doprowôdzëłë do domôcy [[kòrejańskô wòjna|kòrejańsczi wòjnë]]. [[25 czerwińca]] [[1950]] rokù (Nordowô) [[Kòrejańskô Lëdowô Armija]] narëszëła 38 równoleżnik abë sparłãczëc òba państwa w jedną pòliticzną systemã pòd swòjim przédnictwã. Wòjna dérała do [[27 lëpińca]] [[1953]] rokù, czedë òddzélë [[ÒZN|Zrzëszonéch Nôrodów]], Kòrejańsczi Lëdowi Armiji ë [[Armijô Chińsczëch Dobrowòlników]] pòdpisale przedspòkój (zgòdã na spòkój) ë ùsôdzëlë [[Kòrejańskô Zdemilitarizowónô Cona|Zdemilitarizowóną Conã]] midze Nordową a Pôłniową Kòreją. === Galeriô – Przédnicë === <gallery widths=250 heights=200 mode="packed"> Òbrôzk:Kim Il Sung Portrait-4.jpg|Kim Il Sen<br>(1972–1994)<ref>Jako prezydeńt</ref> Òbrôzk:Kim Jong il Portrait-2.jpg|Kim Dzong Il<br>(1994–2011) Òbrôzk:Kim Jong-un and Vladimir Putin (2023-09-13) 12 (cropped).jpg|Kim Dzong Un<br>(2011–) </gallery> == Ùrzãdny pòdzélk == [[Òbrôzk:North_Korea_Div.png|mały|Ùrzãdnô karta Nordowi Kòreji]] Nordowô Kòreja pòdzélonô je na dzewiãc prowincjów, trzë specjalnë òbéńdë ë dwa gardë sprôwióny bez rząd (''chikhalsi'', 직할시, 直轄市). {| border="1" class="infobox" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border-collapse: collapse; ;" ! Miono !! Hangeul !! Hanja |- !colspan="3"| Prowincëje |- | [[Chagang-do]] || 자강도 || 慈江道 |- | [[Nordowi Hamgyŏng]] || 함경북도 || 咸鏡北道 |- | [[Pôłniowi Hamgyŏng]] || 함경남도 || 咸鏡南道 |- | [[Nordowi Hwanghae]] || 황해북도 || 黃海北道 |- | [[Pôłniowi Hwanghae]] || 황해남도 || 黃海南道 |- | [[Kangwŏn-do]] || 강원도 || 江原道 |- | [[Nordowi P'yŏngan]] || 평안북도 || 平安北道 |- | [[Pôłniowi P'yŏngan]] || 평안남도 || 平安南道 |- | [[Ryanggang-do]]&nbsp;^{<small>*</small>} || 량강도 || 兩江道 |- !colspan="3"| Òbéńdë |- | [[Kaesŏng Kong-ŏp Chigu]] || 개성공업지구 || 開城工業地區 |- | [[Kŭmgangsan Kwangwang Chigu]] || 금강산관광지구 || 金剛山觀光地區 |- | [[Sinŭiju T'ŭkpyŏl Haengjŏnggu]] || 신의주특별행정구 || 新義州特別行政區 |- !colspan="3"| Gardë sprôwióny direkt bez rząd |- | [[P'yŏngyang]] || 평양직할시 || 平壤直轄市 |- | [[Rasŏn]] || 라선(라진-선봉)직할시 || 羅先(羅津-先鋒)直轄市 |} ^{<small>*</small>} Czasã pisóné "Yanggang". ; <span style="font-size:120%;">Przédny gardë</span> * [[Sinuiju]] * [[Kaesong]] * [[Nampho]] * [[Chongjin]] * [[Wonsan]] * [[Hoeryong]] * [[Hamhung]] * [[Haeju]] * [[Kanggye]] * [[Hyesan]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Òbaczë téż == * [[Repùblika Kòreji]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mojestrone.com/artykul/nowi-turisticzny-krort-n1688044 {{Azëjô}} {{kòreja-stub}} {{Pòrtal|Kòreja}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nordowô Kòreja| ]] t9yht5mgzfk8r1v46f5qnl8oxlenwjr 0 3594 204212 159769 2026-07-02T13:58:57Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 204212 wikitext text/x-wiki {{Kòrejańsczé_miono òbrôzk| òbrôzk=Jang Youngsil 3.jpg | miono= Jang Yeong-sil | pòprawionô= Jang Yeong-sil | MCR= Chang Yŏngsil | hangeul= 장영실 | hanja= 將英實 | IPA= ? | wëmòwa= Czang Jông-sil| }} '''Jang Yeong-sil''' béł kòrejańsczim ùczałim ë astronomã òbczas [[dinastëja Joseon|dinastëji Joseon]] ([[1392]]–[[1910]]). Ùrodzëł sã jakno słëga, leno nowô pòlitika króla [[Sejong]]a znosënia klasnëch różnic pòzwòliła Jangòwi robic w nôrodny cywilny służbkoie. Wënalôzczi Janga, jakno [[deszczomierzôk]] czë [[wòdomierzôk]] pòdczorchniają technologòwé awansowónié dynastëji Joseon. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{kòreja-stub}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòrejanë]] 7txc6fjqjq31v93onybncdlqhpb93pv 204217 204212 2026-07-02T14:01:18Z Iketsi 3254 {{jãz.|ko}} 장영실 204217 wikitext text/x-wiki {{Kòrejańsczé_miono òbrôzk| òbrôzk=Jang Youngsil 3.jpg | miono= Jang Yeong-sil | pòprawionô= Jang Yeong-sil | MCR= Chang Yŏngsil | hangeul= 장영실 | hanja= 將英實 | IPA= ? | wëmòwa= Czang Jông-sil| }} '''Jang Yeong-sil''' ({{jãz.|ko}} 장영실) béł kòrejańsczim ùczałim ë astronomã òbczas [[dinastëja Joseon|dinastëji Joseon]] ([[1392]]–[[1910]]). Ùrodzëł sã jakno słëga, leno nowô pòlitika króla [[Sejong]]a znosënia klasnëch różnic pòzwòliła Jangòwi robic w nôrodny cywilny służbkoie. Wënalôzczi Janga, jakno [[deszczomierzôk]] czë [[wòdomierzôk]] pòdczorchniają technologòwé awansowónié dynastëji Joseon. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{kòreja-stub}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòrejanë]] 7itjgwzewwq3zil63usqe0dv2ojl9en 0 3600 204211 159772 2026-07-02T13:58:24Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 204211 wikitext text/x-wiki {{Kòrejańsczé_miono | miono= Sin Ryu | pòprawionô= Sin Ryu | MCR= Sin Ryu | hangeul= 신류 | hanja= 申瀏 | IPA= ? | wëmòwa= Sin Rju| }} '''Sin Ryu''' ([[1619]]–[[1680]]) to generala [[dinastëjô Joseon|dinastëji Joseon]]. Ùrôdzëł sã w rodzëznie z klasë [[yangban]] z rézë Pyeongsan Sinów. Pò złożënim wòjskòwégò egzaminu [[gwageo]] w [[1645]] rokù robił kariérã na państwòwich môlach. W [[1654]] òstôł naznaczony kòmańdérã (cheomsa, 僉使) [[Hyesan]] w prowincëji [[Nordowi Hamgyeong|Nordowim Hamgyeong]]. Sin nôbarżi je znóny z roli jaką òdegrôł w wòjnowim wëkùstrzënkù w [[Mandżurija|Mandżuriji]] w [[1658]] procëm barny mòcë [[Ruskô|Rusczi]] prowadzony przez [[Jerofej Chabarow Pawłowicz|Jerofeja Chabarowa Pawłowicza]]. Kòrejańsczi wòjskò w mòcë 200 òddzélów z Nordowégò Hamgyeong ùbarnione w [[rącznica|rącznice]] sparłãczëłë sã z mniészima òddzélama dinastëji Qing. Jegò dniewnik z tegò wëkùstrzënkù, je jednym z dwóch jaczé òpisëją tã biotkã. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòrejanë]] 7fmf3lwqmsmjrecile7uh53t008z8pi 204216 204211 2026-07-02T14:00:43Z Iketsi 3254 {{jãz.|ko}} 신류 204216 wikitext text/x-wiki {{Kòrejańsczé_miono | miono= Sin Ryu | pòprawionô= Sin Ryu | MCR= Sin Ryu | hangeul= 신류 | hanja= 申瀏 | IPA= ? | wëmòwa= Sin Rju| }} '''Sin Ryu''' ({{jãz.|ko}} 신류; [[1619]]–[[1680]]) to generala [[dinastëjô Joseon|dinastëji Joseon]]. Ùrôdzëł sã w rodzëznie z klasë [[yangban]] z rézë Pyeongsan Sinów. Pò złożënim wòjskòwégò egzaminu [[gwageo]] w [[1645]] rokù robił kariérã na państwòwich môlach. W [[1654]] òstôł naznaczony kòmańdérã (cheomsa, 僉使) [[Hyesan]] w prowincëji [[Nordowi Hamgyeong|Nordowim Hamgyeong]]. Sin nôbarżi je znóny z roli jaką òdegrôł w wòjnowim wëkùstrzënkù w [[Mandżurija|Mandżuriji]] w [[1658]] procëm barny mòcë [[Ruskô|Rusczi]] prowadzony przez [[Jerofej Chabarow Pawłowicz|Jerofeja Chabarowa Pawłowicza]]. Kòrejańsczi wòjskò w mòcë 200 òddzélów z Nordowégò Hamgyeong ùbarnione w [[rącznica|rącznice]] sparłãczëłë sã z mniészima òddzélama dinastëji Qing. Jegò dniewnik z tegò wëkùstrzënkù, je jednym z dwóch jaczé òpisëją tã biotkã. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòrejanë]] lgahr1pe4s8wsno15wxmfdlvw7vcr6k 0 3602 204247 197811 2026-07-02T15:03:52Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 204247 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Repùblika Kòreji|gwôsné miono=대한민국 大韓民國<br>Daehan Minguk|fana=Flag of South Korea.svg|miono-genitiw=Pôłniowi Kòreji|herb=Emblem of South Korea.svg|mòtto=널리 인간세상을 이롭게 하라 (홍익인간)<br>(Przëniesc zwësk wszëtczim lëdzom)|himn=[[Himn Pôłniowi Kòreji|Aegukka]] (Piésniô miłotë do tatczëznë)|na karce=Locator map of South Korea.svg|jãzëk=[[Kòrejańsczi jãzëk|kòrejańsczi]]|stolëca=Seul|fòrma państwa=demokracëjô|Prezydeńt=Lee Jae-myung|Premiéra=Kim Min-seok|wiéchrzëzna=99 274|lëdztwò=48 920 00|rok=2006|dëtk=[[pôłniowòkòrejańsczi won]]|procent-wòdë=0,3|kòd dëtka=KRW|czasowô cona=+9|kòd=KR|Internet=.kr|aùtowi kòd=ROK|telefón=+82}} '''Repùblika Kòreji''' ([[kòrejańsczi jãzëk|kòr.]] 대한민국, hanja 大韓民國, MCR. Taehan Min'guk, skr. 한국; 韓國; Han'guk, Pôłniowô Kòreja, [[Media:Ko-Daehan Minguk.ogg|''ùczëjë apartną wëmòwã'']]) – państwò w [[Azëjô|Azëji]], pôłniowim dzélu [[Kòreja|Kòrejańsczégò Półòstrowa]], jaczé pòwsta pò [[II swiatowô wòjna|II swiatowi wòjnie]] na òbéńdze zajëmniãti przez wòjska [[USA]]. Pôłniowô Kòreja òficjalnie mô pretensëje do całowny òbéńdë [[Kòreja|Kòreji]]. == Historëjô == W 1910 Japońskô zaanektowała Korejańsczie Czezerstwò<ref>Kim Ji-hyung: [https://ijkh.khistory.org/upload/pdf/03._IJKH_16-2_Kim_JI-hyung.pdf The Japanese Annexation of Korea as Viewed from the British and American Press: focus on The Times and The New York Times] International Journal of Korean History</ref>. Pòd kùńc II swiatowi wòjnë, [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczé]] ë [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|sowiecczé]] wòjska òkùpòwôłe pôłniowi ë nordowi partë Kòreji, dzéląc midze sebie półòstrów zdłużą 38 równoleżnika. Nimò òbiecënkù jednegò ë zrzeszonégò kòrejańsczégò państwa, doprowadzële do pòwstania dwóch apartnëch rządów: kòmùnistny nordë ë demòkratnegò pôłnia. Rusczé zarôzkù ùsôdzelë [[Kim Il-Sung|Kim Il-Sunga]] jakno prémierã Nordowi Kòreji. Wiele Kòrejanów chcało nôrodnegò wëlowaniô przédnika całownégò państwa, kòmùnistë òdcësnële to rzãdanié ë nie ùmòżebile to blokùjąc greńce Nordowi Kòreji. W demòkratny wëbiérkù przédnikã w Pôłniowi Kòreji òstôł [[Syngman Rhee]]. Repùblika Kòreji òsta jedinym rządã Kòreji, jaczé zaaprobòwôła w tim czase [[ÒZN|Òrganizacëjô Zrzëszonëch Nôrodów]]. == Pòlitika == Pôłniowô Kòreja je [[repùblika|repùbliką]]. Kònstitucëjô państwa òsta ùchwalonô w rokù [[1988]]. Ùstawodôwcza wëszëzna przënôlégô do Nôrodnégò Zgromadzeniô. Głową państwa je prezydenta, welowóny w wòlnych wëbòrach. Wëkònawczą wëszëznã mô rząd z premiérã, chtëren je pòwòłiwóny bez prezydenta. === Partijnô systema === Wielopartijnô systema, nôwikszi cësk mają: Nôrodny Kòngres na rzecz Nowi Pòliticzi (zał. [[1995]]), Wielgô Nôrodnô Partëjô (zał [[1990]], terné miono òd [[1997]]) a téż Zrzeszenii Liberalni Demòkratowie (zał. 1995). == Ùrzãdny pòdzélk == [[Òbrôzk:Provinces of South Korea.png|mały|330px|Pòdzélk Pôłniowi Kòreji]] Pôłniowô Kòreja pòdzélonô je na òsmë prowincëjów, jedną specjalną aùtonomiową prowincëjã, szesc metropòlijów ë jeden gard na specjalnëch prawach. {| border="1" class="infobox" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border-collapse: collapse; ;" ! !! Miono !! Hangeul !! Hanja |- !colspan="4"| Gard na specjalnëch prawach (''Teukbyeolsi'') |- | 1 || [[Seul]] || 서울특별시 || 서울特別市 |- !colspan="4"| Metropòlijowi gardë (''Gwangyeoksi'') |- | 2 || [[Busan]] || 부산광역시 || 釜山廣域市 |- | 3 || [[Daegu]] || 대구광역시 || 大邱廣域市 |- | 4 || [[Incheon]] || 인천광역시 || 仁川廣域市 |- | 5 || [[Gwangju]] || 광주광역시 || 光州廣域市 |- | 6 || [[Daejeon]] || 대전광역시 || 大田廣域市 |- | 7 || [[Ulsan]] || 울산광역시 || 蔚山廣域市 |- !colspan="4"| Prowincëje |- | 8 || [[Gyeonggi-do]] || 경기도 || 京畿道 |- | 9 || [[Gangwon-do]] || 강원도 || 江原道 |- | 10 || [[Chungcheongbuk-do]] || 충청북도 || 忠淸北道 |- | 11 || [[Chungcheongnam-do]] || 충청남도 || 忠淸南道 |- | 12 || [[Jeollabuk-do]] || 전라북도 || 全羅北道 |- | 13 || [[Jeollanam-do]] || 전라남도 || 全羅南道 |- | 14 || [[Gyeongsangbuk-do]] || 경상북도 || 慶尙北道 |- | 15 || [[Gyeongsangnam-do]] || 경상남도 || 慶尙南道 |- !colspan="4"| Specjalnô aùtonomiowô prowincëjô (''Teukbyeoljachi-do'') |- | 16 || [[Jeju]] || 제주특별자치도 || 濟州特別自治道 |} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azëjô}} {{kòreja-stub}} {{Kòntrola}} {{Pòrtal|Kòreja}} [[Kategòrëjô:Pôłniowô Kòreja| ]] [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] p86rq2viyt4mnpe5yo0i5p6zqcw1n0s 0 3702 204195 174907 2026-07-02T13:08:04Z Iketsi 3254 {{Kalãdôrzk}} 204195 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Benedikt, Kalëna, Òlga, Pelagiô, Pelagiusz i Placyd === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} eb0qvb1ddrezb7wm878o8njpo70c8nb 0 3733 204360 182888 2026-07-02T21:17:56Z Iketsi 3254 {{Kalãdôrzk}} 204360 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} <TABLE WIDTH="175" align=right bgcolor="#FDE456"> <caption>Lëpińc</caption> <TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[1 lëpińca|1]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[2 lëpińca|2]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[3 lëpińca|3]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[4 lëpińca|4]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[5 lëpińca|5]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[6 lëpińca|6]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[7 lëpińca|7]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[8 lëpińca|8]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[9 lëpińca|9]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[10 lëpińca|10]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[11 lëpińca|11]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[12 lëpińca|12]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[13 lëpińca|13]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[14 lëpińca|14]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[15 lëpińca|15]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[16 lëpińca|16]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[17 lëpińca|17]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[18 lëpińca|18]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[19 lëpińca|19]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[20 lëpińca|20]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[21 lëpińca|21]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[22 lëpińca|22]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[23 lëpińca|23]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[24 lëpińca|24]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[25 lëpińca|25]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[26 lëpińca|26]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[27 lëpińca|27]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[28 lëpińca|28]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[29 lëpińca|29]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[30 lëpińca|30]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[31 lëpińca|31]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR> </TABLE> == 14 Lëpińca == === Swiãta ë ùroczëznë === [[Òbrôzk:Prise_de_la_Bastille.jpg|thumb|200px|Dobëcé kluzë Bastilii w Parizu]] * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Andżelika, Bògdón, Bònaweńtura, Damión, Dawid, Dobrogòst, Donôld, Herkùles, Jiga, Jizabela, Jakùb, Kamil, Wincãt * [[Francëjô]]: Dzéń Bastilii === Wëdarzenia === * [[1789]] - Dobëcé i zniszczenié kluzë Bastilii przez lëdztwò [[Pariz]]a dało zôczątk [[Francëskô rewòlucëjô|Francësczi Rewòlucji]]. * [[1795]] - Piesniô „Marsylianka” òstała himnã Francji. === Ùrodzëlë sã === * [[1858]] - [[Emmeline Pankhurst]], anielskô sufrażistka, pòlitikôrka (ùm. 1928) * [[1862]] - [[Gùstôw Klimt]], aùstriacczi malôrz, céchùnkôrz (ùm. 1918) * [[1904]] - [[Izaak Baszewis Singer]], pòlsczi runita żëdowsczi, noblësta, pisôł w jãzëkù jidisz (ùm. 1991) * [[1918]] - [[Ingmar Bergman]], szwedzczi filmòwi reżiséra (ùm. 2007) === Ùmarlë === * [[1907]] - [[William Henry Perkin]], anielsczi chemik, ùsôdzca „mòweinë”, pierszi synteticzny farbinë (ùr. 1838) * [[1939]] - [[Alfons Mùcha]], stolëmny czesczi malôrz, céchùnkôrz, panslawisticzni dzejôrz (ùr. 1860) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} 03stiqz5z9il03xz5d5u8mpxi394z7e 0 4420 204253 196412 2026-07-02T15:07:53Z Iketsi 3254 ' – to je '→' – '; {{Kòntrola}} 204253 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Location North America.svg|mały|Nordowô Amerika]] '''Nordowô Amerika''' – dzél swiata. Ma lądowë sparłãczenie z kòntinenta [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowej Ameriki]] przez Strzédamerike (''Mesoamerica''). W Nordowej Americe je 23 [[Państwò|państwów]] ë zanôléżnych òbéńdów. 3 nôwiksze państwa - [[Kanada]], [[USA]] i [[Meksyk]] - to cołka wiéchrzëzna nordowego kontinentu. 20 baro mniészéch państwów na pôłniu to państwa strzédamerikanscze i òstrowë Karaibsczégò Mòrza. Od Nordowi Americzi òddzéleni je téż polarni òstrów Grenlandëjô na nordzie, chtërni je dënsczim protektoratã. == Kraje Nordowi Americzi == {| class="wikitable sortable" style="font-size:85%" ! Fana ! Państwò ! Nôrodné miono kraju ! Stolëca ! Ùrzãdny jãzëk ! Dëtkòwô jednota |- | [[Òbrôzk:Flag of Antigua and Barbuda.svg|center|50px|border]] | [[Antigua i Barbuda]] | Antigua and Barbuda | [[St. John's]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Pòrénkòwòkaraibsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of the Bahamas.svg|center|50px|border]] | [[Bahamë]] | Commonwealth of The Bahamas | [[Nassau]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Bahamsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Barbados.svg|center|50px|border]] | [[Barbadós]] | Barbados | [[Bridgetown]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Barbadosczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Belize.svg|center|50px|border]] | [[Belize]] | Belize | [[Belmopan]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Belizejsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Canada.svg|center|50px|border]] | [[Kanada]] | Canada | [[Ottawa]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]], [[Francësczi_jãzëk|francësczi]] | Kanadejsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Costa Rica.svg|center|50px|border]] | [[Kòstarika]] | Costa Rica | [[San José]] | [[Szpańsczi_jãzëk|szpańsczi]] | Kostaricańsczi colón |- | [[Òbrôzk:Flag of Cuba.svg|center|50px|border]] | [[Kùba]] | Cuba | [[Hawana]] | [[Szpańsczi_jãzëk|szpańsczi]] | Kùbańscze peso |- | [[Òbrôzk:Flag of Dominica.svg|center|50px|border]] | [[Dominika]] | Commonwealth of Dominica | [[Roseau]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Pòrénkòwòkaraibsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of the Dominican Republic.svg|center|50px|border]] | [[Dominikańskô Repùblika]] | República Dominicana | [[Santo Domingo]] | [[Szpańsczi_jãzëk|szpańsczi]] | Dominikańscze peso |- | [[Òbrôzk:Flag of El Salvador.svg|center|50px|border]] | [[Salwadór]] | El Salvador | [[San Salvador]] | [[Szpańsczi_jãzëk|szpańsczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Amerikańsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Grenada.svg|center|50px|border]] | [[Grenada]] | Grenada | [[St George's]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Pòrénkòwòkaraibsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Guatemala.svg|center|50px|border]] | [[Gwatemala]] | Guatemala | [[Gwatemala (gard)]] | [[Szpańsczi_jãzëk|szpańsczi]] | Gwatemalańsczi quetzal |- | [[Òbrôzk:Flag of Haiti.svg|center|50px|border]] | [[Haiti]] | Haiti | [[Port-au-Prince]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]] | Haitiańscze gourde |- | [[Òbrôzk:Flag of Honduras (2022–present).svg|center|50px|border]] | [[Hònduras]] | Honduras | [[Tegucigalpa]] | [[Szpańsczi_jãzëk|szpańsczi]] | Hondurańskô lempira |- | [[Òbrôzk:Flag of Jamaica.svg|center|50px|border]] | [[Jamajka]] | Jamaica | [[Kingston]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Jamajsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Mexico.svg|center|50px|border]] | [[Meksyk]] | Mexico | [[Meksyk (gard)]] | [[Szpańsczi_jãzëk|szpańsczi]] | Meksykańscze peso |- | [[Òbrôzk:Flag of Nicaragua.svg|center|50px|border]] | [[Nikaragua]] | Nicaragua | [[Managua]] | [[Szpańsczi_jãzëk|szpańsczi]] | Nicaraguanskô córdoba |- | [[Òbrôzk:Flag of Panama.svg|center|50px|border]] | [[Panama]] | Panamá | [[Panama (gard)]] | [[Szpańsczi_jãzëk|szpańsczi]] | Panamskô balboa, amerikańsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Saint Kitts and Nevis.svg|center|50px|border]] | [[Saint Kitts i Nevis]] | Saint Kitts and Nevis | [[Basseterre]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Pòrénkòwòkaraibsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Saint Lucia.svg|center|50px|border]] | [[Saint Lucia]] | Saint Lucia | [[Castries]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Pòrénkòwòkaraibsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Saint Vincent and the Grenadines.svg|center|50px|border]] | [[Saint Vincent i Grenadyny]] | Saint Vincent and the Grenadines | [[Kingstown SVG]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Pòrénkòwòkaraibsczi dollar |- | [[Òbrôzk:Flag of Trinidad and Tobago.svg|center|50px|border]] | [[Trynidad i Tobago]] | Trinidad and Tobago | [[Port of Spain]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Trynidadzczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of the United States.svg|center|50px|border]] | [[Zjednóné_Kraje_Americzi|USA]] | United States of America | [[Waszington]] (okrãżé Kòlumbii) | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Amerikańsczi dolar |} == Òbaczë téż == * [[Pôłniowô Amerika]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nordowô Amerika| ]] [[Kategòrëjô:Geògrafijô]] ewtya3v24eksi35apmsjtlio7mk3kdz 0 4448 204245 197771 2026-07-02T15:01:49Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 204245 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Republika Slovenija | miono = Słoweńskô Repùblika | miono-genitiw = Słowenie | fana = Flag of Slovenia.svg| herb = Coat of Arms of Slovenia.svg | na karce = EU location SLO.png| jãzëk = słoweńsczi| stolëca = Lublana | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 20 273| procent-wòdë = 0,6 | lëdztwò = 1 972 126 | rok = 2017 | dëtk = Euro € | kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +1 | swiãto = [[25 czerwińca]]| himn = Zdravljica | kòd = SI | Internet = .si | telefón = 386 |Prezydeńt=Nataša Pirc Musar|Premiéra=Robert Golob}} '''Słoweniô''' (téż: '''Słoweńskô''') – państwò w pôłniowim dzélu westrzédny [[Eùropa|Eùropë]], nôleżącé do [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùnie]]. Grańczi z [[Aùstriô|Aùstrią]], [[Chòrwacjô|Chòrwacją]], [[Madżarskô|Madżarską]] i [[Italskô|Italską]]. == Geògrafiô == === Pòłożenié === Leżi w pôłniowim dzélu westrzédny Eùropë, pòmidzë [[Aùstriô|Aùstrią]] i [[Chòrwacjô|Chórwacją]]. === Wiéchrzëzna === *całownô: 20,273 km² *wiéchrzëzna lądu: 20,151 km² *wiéchrzëzna wòdów: 122 km² *môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 155. === Lądowé grańce === *òglowô długòsc wszëtczich grańców: 1,211 km *państwa, z jaczima mô grańce: [[Aùstriô]] 299 km, [[Chòrwacjô]] 600 km, [[Madżarskô]] 94 km, [[Italskô]] 218 km === Brzegòwô liniô === [[Òbrôzk:Strunjan_bay_(24209577441).jpg|mały|Słoweńsczi ùbrzég z klifama]] 46,6 km === Klimat === Strzódzemnomòrsczi klimat na ùbrzegù; na plaskati wëżawie i dolënach na pòrénkù klimat kòntinentalny, z chłodną zëmą i łagódnym abò gòrącym latã. === Ùsztôłcenié terenu === [[Òbrôzk:General_map_of_slovenia.svg|mały|Fizycznô kôrta Słowenie]] Na ùbrzegù rozcygô sã plaskatô wëżawa Kras; w nordowò-zôpadnym dzélu rozcygô sã górsczi region (Julijsczi Alpë), chtëren przëlégô do teritorium Włoch i Aùstrie (na nordze); na pòrénkù przeplôtają sã wëszawë i dolëznë z mnodżima rzékama. === Wësokòsc terenu === [[Òbrôzk:Julian Alps with Prisojnik and Razor.jpg|mały|Górsczi krôjòbrôz Słowenie (Julijsczi Alpë)]] *strzédnô wësokòsc: 492 m. n.r.m. *nôniższô wësokòsc: o m. n.r.m. (Adriaticczé Mòrze) *nôwëższi czëp: 2,864 m. n.r.m. (Triglav) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === *rolné gruńtë 22,8 % (w tim 8,4% òrnëch gruńtów) *lasë 62,3% (w 2011) == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === *wielëna lëdztwa: 1,972,126 (wôrtoscë szacowóné na lëpińc 2017) *môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 147. === Etniczné karna === Słoweńcë 83.1%, Serbòwie 2%, Chòrwacë 1.8%, Bòsniacë 1.1% (pòdôwczi òglowégò spisënkù z 2002) === Jãzëczi === [[Słoweńsczi jãzëk|słoweńsczi]] (òficjalny) 91.1%, [[Serbòchòrwacczi jãzëk|serbò-chòrwacczi]] 4.5% (pòdôwczi òglowégò spisënkù z 2002) === Religijné karna === [[Katolëcczi Kòscół|katolëcë]] 57.8%, mùzułmanie 2.4%, [[Prawòsławié|prawòsławny]] 2.3% === Ùrbanizacjô === [[Òbrôzk:Ljubljana_-_Gallus_waterfront_and_river_Ljubljanica.JPG|mały|Lublana]] *mieskô pòpùlacjô: 49,6% (w 2017) *wikszé miesczé westrzódczi: Lublana (stolëca) – 279,000 mieszkańców (w 2014) == Pòliticzny system == *òficjalnô pòzwa: Repùblika Słoweniô (słoweń. ''Republika Slovenija'') *pòliticzny ùstôw: parlamentarnô repùblika *stolëca: Lublana *czasowô cona: UTC+1 *nôrodny himn: „Zdravljica” (''Toast'') [[Òbrôzk:Slovenia's national anthem, performed by the United States Navy Band.oga]] === Wëkònôwczô władza === * pezydent: Borut Pahor (òd 22 gòdnika 2012) * premier: Marjan Šarec (òd 13 séwnika 2018) === Ùstawòdôwczô władza === Dwùjizbowi parlament, w skłôd jaczégò wchôdô Państwòwô Radzëzna (słoweń. ''Državni Svet''; 40 nôleżników na piãcolatną kadencjã) i Państwòwé Zéńdzenié (słoweń. ''Državni Zbor''; 90 nôleżników na sztërëlatną kadencjã; dwùch z nich wëbiérô sã w òsóbnëch welownëch òkrãżach dlô włosczi i wãgersczi miészëznë). == Òbaczë téż == * [[Słowackô]] == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20200424112304/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/si.html Słoweniô w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.gov.si/ Òficjalnô starna] * [http://www.slovenia.si/ Slovenia.si] * [http://www.vlada.si/en/ Rząd Repùbliki Słoweniô] {{Eùropa}} {{Euro}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] ioogc6a0mxzbnmeeg094u345nlauw1w 0 4628 204160 199796 2026-07-02T12:52:11Z Iketsi 3254 {{jãz.|gr}} 204160 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Κυπριακή Δημοκρατία | miono = Repùblika Cypersczi | miono-genitiw = Cypersczi | fana = Flag of Cyprus.svg| herb = Coat_of_arms_of_Cyprus_(old).svg | na karce = Cyprus_in_its_region_(claimed).svg| jãzëk = [[Grecczi jãzëk|grecczi]], turecczi | stolëca = Nikosiô | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 9.251 | procent-wòdë = - | lëdztwò = 1.170.125 | rok = 2017 | dëtk = [[Eùro]] | kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +2 | swiãto = [[1 pazdzérznika]] | himn = Ὕμνος εἰς τὴν Ἐλευθερίαν (Himn do wolnotë) | kòd = cy | Internet = .cy | telefón = 357 |Prezydeńt=Nikos Christodulidis}} '''Cyper''' ({{jãz.|gr}} Κύπρος ''Kýpros'') – państwã na òstrowë w [[Strzódzemné Mòrze]] midzë [[Azëjô|Azëjã]] i [[Eùropa|Eùropã]], krôj [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùniji]]. Terenem spiérnim je [[Nordowy Cyper]], chtëren obznôjmił samòstójnotã. <br> [[Òbrôzk:Carte_de_Chypre.svg|left|mały|Gardë Cypru]] == Òbaczë téż == * [[Nordowy Cyper]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Euro}} {{Eùropa}} {{Azëjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Cyper| ]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] a5vy0r0b0jf5llyt2w359unz17qeooi 0 4650 204244 203561 2026-07-02T15:00:20Z Iketsi 3254 Galeriô 204244 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono=Հայաստան<br />Hajastạn |miono=Armeniô |fana=Flag of Armenia.svg |miono-genitiw=Armenii |herb=Coat of arms of Armenia.svg |mòtto=Մեկ Ազգ, Մեկ Մշակույթ<br />Mek Azg, Mek Mszakujt’ |na karce=LocationArmenia.svg |jãzëk=[[òrmiańsczi]] |stolëca=[[Eriwan]]<!--[[Erywań]]?---> |fòrma państwa=repùblika |wiéchrzëzna=29 800 |procent-wòdë=4,7 |rok=2021 |lëdztwò=2 963 900 |dëtk=dram |kòd dëtka=AMD |czasowô cona=4 |swiãto=21 séwnika |himn=Մեր Հայրենիք<br />(Mer Hajrenik) |kòd=AM |Internet=.am |telefón=374 |Prezydeńt=Wahagn Chaczaturian |Premiéra=Nikol Paszinian }} '''Armeniô'''<ref>{{RKJ|2008|223}}</ref><ref>{{sloworz.org|18951|21463}}</ref> abò '''Armenijô'''{{Zdrzódło}} (Հայաստան) – je państwã w [[Azëjô|Azëji]]. Stolecznym gardã je Erywań. Greńczë z [[Grëzóńskô|Grëzóńską]], [[Iran|Iranem]], [[Tëreckô|Tërecką]], [[Azerbejdżan|Azerbejdżanem]]. Armeniô jako pierszi krôj przëjãłô Chrzescëjaniznã jako państową religijã<ref>[https://www.britannica.com/topic/Armenian-Apostolic-Church Armenian Apostolic Church] Encyclopedia Britannica</ref>. Do 1991 bëła dzélã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Związkù Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików]] (jako sowieckô repùblika 1920–1991 i dzél [[Zakaùkaskô Federacëjô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Zakaùkasczi Federacëjny Socjalisticzny Sowiecczi Repùbliczi]] 1922–1936). * lëdztwò: 2 963 900 mieszkańców * wiéchrzëzna: 29 800 km² == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Armenien topo.jpg| Òbrôzk:Koppen-Geiger Map v2 ARM 1991–2020.svg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Grëzóńskô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mojestrone.com/artykul/aresztowani-pstpng-n2189593 * https://mojestrone.com/artykul/arcbiskp-rchtowl-n1688039 {{CIS}} {{Azëjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Armeniô| ]] [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] gfy7pls96xlgatr551b82al9dp3flas 0 4654 204251 194651 2026-07-02T15:05:34Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 204251 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=গণপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশ Gonoprodźatontri Bangladesz|miono=Lëdowô Repùblika Bangladeszu|lëdztwò=173 000 000|rok=2024|dëtk=taka|kòd dëtka=BDT|czasowô cona=6|telefón=880|Internet=.bd|kòd=BD/BGD/050|himn=Amar Sonar Bangla<br> (Mój złoti Bengal) <center>[[Òbrôzk:Amar Sonar Bangla - official vocal music of the National anthem of Bangladesh.ogg]]</center>|wiéchrzëzna=144 000|procent-wòdë=|fòrma państwa=repùblika|stolëca=Dhaka|jãzëk=bengalsczi|na karce=LocationBangladesh.svg|herb=National emblem of Bangladesh.svg|fana=Flag of Bangladesh.svg|miono-genitiw=Bangladeszu|swiãto=26 strëmiannika|Prezydeńt=Shahabuddin Chuppu|Premiéra=Muhammad Yunus|aùtowi kòd=BD|data ùsôdzenia=26 strëmiannika 1971}} '''Bangladesz''' je państwã w [[Azëjô|Azëji]]. Stolëcznym gardã je Dhaka. Bangladesz mioł 173 miliony mieszkańców w 2024<ref>[https://data.worldbank.org/indicator/SP.POP.TOTL?locations=BD Population, total - Bangladesh] World Bank</ref>. Je barzo gãsto zalëdzonym krajem, gãstosc je 1328,7 òsób na km²<ref>[https://obserwatorgospodarczy.pl/2024/04/04/kraje-z-najwieksza-i-najmniejsza-gestoscia-zaludnienia-ranking/ <nowiki>Kraje z największą i najmniejszą gęstością zaludnienia [RANKING]</nowiki>] Obserwator Gospodarczy</ref>. W latach 1947–1971 Bangladesz bëł dzélã [[Pakistan|Pakistanu]] jako Wschòdny Pakistan. [[26 strëmiannika]] 1971 zwëskał samòstójnotã<ref>[https://www.bbc.co.uk/newsround/56511514 Bangladesh celebrates 50 years of independence] BBC</ref>. {| class="infobox borderless" |+ [[Nôrodny symból|Nôrodne symbole]] Bangladeszu |- ! '''nôrodny zwiérz''' | | [[Òbrôzk:Panthera tigris.jpg|50px]] |- ! '''nôrodny ptôch''' | | [[Òbrôzk:Oriental Magpie Robin (Copsychus saularis)- Male calling in the rain at Kolkata I IMG 3746.jpg|50px]] |- ! '''nôrodne drzewò''' | | [[Òbrôzk:Mango blossoms.jpg|50px]] |- ! '''nôrodny kwiôt''' | | [[Òbrôzk:Nymphaea pubescens (9149867657).jpg|50px]] |- ! '''nôrodny susk mòrsczi''' | | [[Òbrôzk:PlatanistaHardwicke.jpg|50px]] |- ! '''nôrodny gôd''' | | [[Òbrôzk:Gavial-du-gange.jpg|50px]] |- ! '''nôrodny brzôd''' | | [[Òbrôzk:(Artocarpus heterophyllus) Jack fruits on Simhachalam Hills 01.jpg|50px]] |- ! '''nôrodna rëba''' | | [[Òbrôzk:Ilish.JPG|50px]] |- ! '''nôrodny meczet''' | | [[Òbrôzk:Baitul Mukarram (Arabic, بيت المكرّم; Bengali, বায়তুল মুকাররম; The Holy House).jpg|50px]] |- ! '''nôrodna swiãtnica''' | | [[Òbrôzk:Hindu Temple in Dhaka.jpg|50px]] |- ! '''nôrodna rzéka''' | | [[Òbrôzk:Boat on Jamuna River.jpg|50px]] |- ! '''nôrodna góra''' | | [[Òbrôzk:Keokradong.jpg|50px]] |- |} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azëjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] mwt6vnqsou0pk5yiyt4i5zzrkixao2k 0 4953 204157 202250 2026-07-02T12:50:46Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}} 204157 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Zdroje Raduni - Aleksander Majkowski - portret.jpg|mały|Aleksander Majkòwsczi]] [[Òbrôzk:Zdroje Raduni.djvu|mały|''Zdroje Raduni'']] [[Òbrôzk:Gdańsk tablica Gryfa 09.07.10 pl.jpg|mały|110px|Tôblëca ò redakcëji "Gryfa" i A. Majkòwsczim na bùdinkù w [[Gduńsk|Gduńskù]] (pò pòlskù)]] [[Òbrôzk:HGW Bahnhofstrasse 57 Plaque Majkowski.JPG|mały|Tôblëca w Grifii]] '''Aleksander Majkòwsczi''' ({{jãz.|pl}} ''Aleksander Majkowski''; ùr. [[17 lëpińca]] [[1876]] w [[Kòscérzna|Kòscérznie]], zm. [[10 gromicznika]] [[1938]] w [[Gdiniô|Gdinie]]) – kaszëbsczi pisôrz, dzejôrz i wëdôwca, przédnik [[Towarzëstwò Młodokaszëbów|Towarzëstwa Młodokaszëbów]] a załóżca [[Regionalné Zrzeszenié Kaszëbów|Regionalnégò Zrzeszeniô Kaszëbów]], aùtór kaszëbsczi epòpeje ''[[Żëcé i przigòdë Remùsa]]'', doktór. == Żëcopis == Aleksander Majkòwsczi na swiat przëszedł [[17 lëpińca]] [[1876]] r. w [[Kòscérzëna|Kòscérznie]] w gbùrsczi familii Jana i Józefinë z Basków. Dzãka stipendium przëznónémù przez Towarzëstwò Nôùkòwi Pòmòcë mógł ùczëc sã w kòscérsczim progimnazjum i w chòjnicczim gimnazjum. Òb czas ùczbë w gimnazjum przënôlégôł do filomacczégò karna „[[Adam Mickiewicz|Mickiewicz]]”, gdze miôł leżnosc zapòznac sã z pòlską historią i pismienizną. W [[1895]] r. zdôł maturã, pò czim wrócył do swòji domôcy [[Kòscérzëna|Kòscérznë]]. W [[1897]] r. zaczął sztudérowac medicynã w [[Berlin]]ie. Jakno sztudéra w [[1899]] r. wëdôł we [[Gduńsk|Gduńskù]] szpòrtowną pòwiôstkã pòd titlã Jak w ''Koscérznie koscelnygo obrele abo Pięc kawalerów a jedna jedyno brutka''. Dokôz nen przerobiony òstôł pózni na òbrôzk na binã ''Strache i zrękovjine''. W rokù [[1900]] przeniósł sã do leżący na dôwnëch słowiańsczich zemiach [[Grifiô|Grifii]]. Òstôł òn równak z henëtnégò ùniwersytetu ùsëniãti w gromicznikù [[1901]] r. za to, że przenôlégôł do sztudérsczi òrganizacji „Adelphia”, co zachãcywa robiącëch tam pòlsczich cządowëch robòtników do biôtczi ò swòje prawa. Tedë Majkòwsczi przecygnął do [[Mònachium]], gdze téż włącził sã w spòleczné, sztudérsczé dzejanié. W [[1902]] r. stwòrził tam karno pòlsczich sztudérów ò mionie „Vistula”. W sztudérsczim cządze swòjegò żëwòta włącził sã w aktiwné spòleczné dzejanié. Pò skùńczenim sztudérowaniégò medicynë wëjachôł do [[Zurich|Zurichù]], gdze napisôł doktorską disertacjã, chtërny témą bëłë badérowania krëwi skażony òłowiã. W séwnikù [[1904]] r. òstôł doktórã medicynë. Lékarską praktikã òdbéł we [[Gduńsk|Gduńskù]] jakno asystent w szpitalu Nôswiãtszi Mariji Pannë. Òb czas swòji bëtnoscë we [[Gduńsk|Gduńskù]] òstôł redaktorã pismiona „Gazeta Gdańska” i dodôwku do ni, chtëren zwôł sã „Drużba. Pismo dlö polscich Kaszubów”. Ju w pierszim jegò numrze przedstawił ùdbã swòjegò dzejaniégò dlô [[Kaszëbë|Kaszëb]]. Robòta Majkòwsczégò w „Gazecie Gdańskiej” dérowa równak leno do kùńcowégò dzéla [[1905]] r. Rok [[1905]] to dlô Majkòwsczégò téż czas wëdaniô tomikù jegò wiérztów ''Spiewe i frantówci''. Na zaczątkù [[1906]] r. przecygnął Majkòwsczi nazôd do [[Kòscérzëna|Kòscérznë]], gdze òtemkł priwatną doktorską praktikã. W [[1908]] r. stwòrził jedno z nôwôżniészich pismionów w dzejach kaszëbsczi rësznotë, czëlë „[[Gryf (cządnik)|Gryfa]]”. Cządnik nen miôł wiôldżi cësk na przińdny rozwój kaszëbsczi lëteraturë i spopularizowanié kaszëbsczi dëchòwi i materialny kùlturë. W [[1909]] r. Majkòwsczi òpublikòwôł w „[[Gryf (cządnik)|Gryfie]]” articzel pòd titlã „Ruch młodokaszubski”, w chtërnym pisôł midzë jinszima, że młodô kaszëbskô jinteligencjô mô wprowôdzac swójsczé, kaszëbsczé elementë do òglowòpòlsczi kùlturë i miec starã ò nôrodną aktiwizacjã wszëtczich [[Kaszëbi|Kaszëbów]]. Równak w [[Kòscérzëna|Kòscérznie]] to nie szło i pò czile latach, pò dëtkòwëch jiwrach, czedë to òstałë mù wzãté i zlicytowóné zachë, òpùscył nen gard i pòd kùńc [[1911]] rokù zamieszkôł w [[Sopòt|Sopòce]]. Do pòwstaniô kaszëbsczi òrganizacji nazwóny [[Towarzëstwò Młodokaszëbów|Towarzëstwã Młodokaszëbów]] doszło w zélnikù [[1912]] r. we [[Gduńsk|Gduńskù]]. Sekretarzã ji òstôł prawie doktór Majkòwsczi. Jesz jinszim gónã, na jaczim dzejôł, bëłô [[Kaszëbsko-Pòmòrsczé Muzeum]], chtërné pòwstało w [[Sopòt|Sopòce]] w [[1913]] r. i dzejało tam do [[1914]] r. Béł to bëlny ôrt rozkòscérzaniô kaszëbiznë midzë lëdzama z bùtna ti zemi. Òkróm tegò, w [[1913]] r. Majkòwsczi wëdôł „Zdroje [[Radunia|Raduni]]. Przewodnik po tak zw. Szwajcarii Kaszubskiej”. W [[1914]] rokù Majkòwsczi, jakno doktór, òstôł wzãti do niemiecczégò wòjska i nalôzł sã m.jin. na frontach we [[Francëjô|Francji]] i [[Rumùńskô|Rumunii]]. Po wòjnie òsta mù swòjégò zortu lëterackô pamiątka — napisóny pò pòlskù „Pamiętnik z wojny europejskiej roku [[1914]]”, wëdóny dopiérkù w [[2000]] r. Czej pierszô swiatowô wòjna mia sã ju niedługò skùńczëc, wrócył Majkòwsczi do [[Sopòt]]u. Zôs pò skùńczenim wòjnë włącził sã aktiwno w przëłączenié jak nôwikszégò dzéla kaszëbsczi zemi do [[Pòlskô|Pòlsczi]]. Rëchtowôł òn m.jin. próbã zbrojnégò pòwstaniégò, do jaczégò równak nie doszło. W [[1920]] r. jakno półkòwnik pòlsczégò wòjska béł nôleżnikã Graniczny Kòmisji, chtërna wëznôcza nową grańcã midzë [[Pòlskô|Pòlską]] a [[Miemieckô|Miemcama]]. Na zaczątkù lat 20-tëch béł przédnikã Radë Pòmòrsczi w [[Grëdządz]]u, dzãka chtërny pòwstałë tedë m.jin. Teatr Pòlsczi w [[Toruń|Toruniu]] i Towarzëstwò Pòmòrsczich Artistów. Z wiôlgą zmianą w żëcym A. Majkòwsczégò sparłãczony béł rok [[1921]]. Tej to prawie przecygnął òn do [[Kartuzë|Kartuz]] i òżenił sã. Białką jegò òsta Aleksandra z Kòmòrowsczich hrabinô Starzińskô. Dzecama jich bëlë: Damroka, Mestwin, Barbara i Witosława. Pò skùńczenim wòjnë Majkòwsczi wrócył do warkù doktóra. Òkróm tegò zaczął na nowò wëdôwac „Gryfa”. Pò jegò ùpôdkù òstôł redaktorã wëchôdającégò w [[Kòscérzëna|Kòscérzënie]] pismiona „[[Pomorzanin]]”. Zôs w [[1925]] r. jesz rôz wrócył do swòji deji, bë na nowò wëdôwac „[[Gryf (cządnik)|Gryfa]]”. Pismiono to (chtërné wëszło tedë blós w jednym numrze) ni mògło równak nalezc zrozmieniô westrzód spòlëznë, do jaczi bëło sczerowóné. Tedë Majkòwsczi barżi ògrańcziwôł swój ùdzél w spòleznowym a pòliticznym dzejanim, „zasziwôł sã” w swòjim kartësczim dodómie zwónym „Eremã” i zajimôł sã swòją lëteracką, kaszëbską robòtą. W [[1929]] r., czej pòwstało [[Regionalné Zrzeszenié Kaszëbów]], Majkòwsczi òstôł jegò przédnikã. Wespółdzejôł téż z czile cządnikama. Pisôł téż m.jin. do „[[Zrzesz Kaszëbskô|Zrzeszë Kaszëbsczi]]”. Pòd kùńc żëcégò skùńcził kùreszce Majkòwsczi pisac swój nôwikszi dokôz, chtëren na wiedno zagwësnił mù pòczestny môl w dzejach całi kaszëbsczi pismieniznë, czëlë „[[Żëcé i przigodë Remusa|Żëce i przigodë Remusa. Zvjercadło kaszubskji]]”. Nie dożdôł sã równak wëdaniô wszëtczich dzélów ny pòwiescë, chtërné òdbëło sã dopiérze pòd kùńc 1938 r. Tak samò wëzdrza sprawa z wëdanim jinszégò wôżnégò dokôzu A. Majkòwsczégò, czëlë ''Historii Kaszubów''. Ùkôza sã òna ju pò smiercë pisôrza, òb lato 1938 r. Z kaszëbsczégò "Żëcé i przigodë Remusa" przedolmacził na [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczi]] [[Lech Bądkòwsczi]]. Niejedne jegò usôdzczi bëłë dolmaczoné na [[Czesczi jãzëk|czesczi]]. Jesz za żëcégò òdznaczony bëł Majkòwsczi Òficersczim Krziżã Òrdera Òdrodzeniegò Pòlsczi, Złotim Krziżã Zasłëdżi [http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WMP19300330055] i Strzébrznym Wawrzinã Akademicczim Pòlsczi Akademii Lëteratùrë. Ale dopiérkù dosc długò pò jego smiercë ùkazałë sã pòstãpné dokôzë ùtwórcë. W [[1973]] r. wëszła napisónô pò pòlskù (i nie dokùńczonô) pòwiesc pòd titlã „[[Pomorzanie]]”, zôs trzë lata pózni ùkôzôł sã trzëaktowi òbrôz na binã „Strachë i zrękovjinë. Frantówka w trzech aktach”. A. Majkòwsczi ùmarł w szpitalu w [[Gdiniô|Gdini]] [[10 gromicznika]] [[1938]] r. Na jegò trëmie bëła pòłożonô kaszëbskô stanica (czôrny [[Grif]] na złotim spòdli). Chòc chcôł bëc pòchòwóny w [[Żukòwò|żukòwsczim]] kòscele, tej równak pògrzebóny òstôł na smãtôrzu w [[Kartuzë|Kartuzach]]. Pògrzéb jegò béł wiôlgą manifestacją i leżnoscą dlô òkôzaniô tczë dlô jegò dzejaniégò na kaszëbsczim gónie, jaczé wëpełniło mu wnetka całé żëcé. == Ùsôdztwò (wëjimczi) == * ''Pamiętnik z wojny europejskiej roku 1914'' (Tadeusz Linkner), Wejherowo : [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie|Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej w Wejherowie]] ; Pelplin : Wydawn. Diecezji Pelplińskiej "Bernardinum", 2000. * ''Żëcé i przigodë Remusa. Zvjercadło kaszubskji'', [[Torń]] [[1938]], [https://literat.ug.edu.pl/remus/index.htm#spis Pòwiesc w internece w kaszëbsczim pisenkù z lat 30. XX stalata] == Òbaczë téż == * [[Frãcëszka Majkòwskô]] == Lëteratura == * [[Józef Bòrzëszkòwsczi]], ''Aleksander Majkowski ([[1876]]-[[1938]]). Biografia historyczna'', [[Gduńsk]]: [[Kaszëbsczi Institut]]; [[Wejrowò]]: [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie|Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Runitwë ë Mùzyczi]], [[2000]]. * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, Gduńsk 1999. * G. Stone, Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 287. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20180920095330/http://www.kartuzy.pl/stolica_kaszub/pliki/obrazy/zakladki_obrazy/dod-atr-rozn-16.JPG grób] {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Majkòwsczi Aleksander}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi tołmôcze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô lëteratura]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Medicyna]] 34c8tnx1yhemligoa96anqhznbqqoxm 0 5104 204361 202744 2026-07-02T22:34:16Z Terrus38 14026 204361 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox||Gard=Ùskô|dopełniacz=Ùsczi|adjektiw_mask=Ùsczi|adjektiw_fem=Ùskô|céch=POL Ustka COA.svg|fana=POL Ustka flag.svg|karta=POL_Ustka_map.svg|wòjewództwò=pòmòrsczé|kréz=słëpsczi|grodzki=|rodzaj_gminy=mieskô|gmina=|miejska=|bùrméster=Jacek Maniszewski|tel_um=|fax_um=|mail_um=|wiéchrzëzna=13,85|stopniN=54|minutN=10|stopniE=17|minutE=29|wysokość=|rok=2024|lëdztwò=13 574|gęstość=|aglomeracja=|czerënkòwi numer=(+48) 59|pòcztowi kòd=76-270|registracëjné tôfle=GSL|TERYT=|SIMC=|www=http://www.ustka.pl|gwôsné miono=Ustka|adres_um=Urząd Miasta Ustka, Wyszyńskiego 3|kod_poczt_um=76-270 Ustka}}'''Ùskô''' (téż ''Ùszcz'', [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Ustka'', [[Miemiecczi jãzëk|miem]]''.'' ''Stolpmünde'') – gard w nordowi Pòlsce, w pòmòrsczim wòjewództwie, we słëpsczim krézu, sedzba [[Gmina Ùszcz|wiesczi gminë Ùskô]], na historicznëch [[Pòmrë|Pòmrach]]. Ùskô leżi na [[Wybrzeże Słowińskie|Słowińsczim Sztrądze]], kòl ùscô rzéczi [[Słëpiô|Słëpie]] do [[Bôłt|Bôłtu]]. Je hôwingòwim miastã, klimaticzno-[[Balneologia|balneòlogicznym]] kùrortã (solónka i bòrowina), mòrsczim kąpielëszczã a wëpòczinkòwim òstrzódkã. Wedle pòdôwków [[Główny Statisticzny Ùrząd|GUS]] z 30.06.2024 r., Ùskô mia 13 574 mieszkańców<ref name="Populacja2024">[https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/ludnosc-stan-i-struktura-ludnosci-oraz-ruch-naturalny-w-przekroju-terytorialnym-w-2024-r-stan-w-dniu-30-06,6,37.html Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2024 r. (stan w dniu 30.06)] (pòl.), Główny Urząd Statystyczny, przëstãp z 28.10. 2024 r.</ref>. Òd 13 lëpińca 2003 Ùskã a [[Stôłpsk|Słëpsk]] łączi dogôdënk pòzéwóny Dwagardã (pòl. ''Dwumiasto''). Òba miasta są sparłãczoné banową ë aùtobùsową kòmùnikacją. W [[Lãdowò|Lãdowie]] kòl Ùsczi to dô [[Centrum Ùczbieniô Marinë]], mdącé głównym ùczbieniowim òstrzódkã [[Marina|Marinë]]. We [[Strzédnowiek|strzédnëch wiékach]] Ùskô bëła [[Kaszëbë|kaszëbską]] rëbacką òsadą słëchającą słëpsczémù kasztelaństwù i dzéla historiczny kawel z pòblësczim [[Stôłpsk|Słëpskã]]. Dzysdnia klimat stôri hôwingòwi òsadë mòże jesz nalezc westrzód rëbacczich chëczów we wiertlu midzë sz. Marinë a Czerwionëch Kòsyniérów. Ùchòwôł sã tuwò jesz ùkłôd sztrasów strzédnowieczny wsë, przez wzgląd na historiczną wôrtnotã òbjimniãti kònserwatorską òchroną<ref>[https://ustka.travel/a556-ustka.html Ustka – atrakcje turystyczne], ustka.travel, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. Dzysdnia to je plac rôd òdwiédzóny przez turistów, ze wzglãdu na blëskòsc Bôłtu, dobré skòmùnikòwanié a wielosc nocników, hotelów i [[Penzjónat|pensjónatów]], a téż [[Restaùracjô (gastronomiô)|restaùracjów]] i tawernów. == Pòłożenié == Ùskô leżi nad Bôłtã w zôpadnym parce Słowińsczégò Sztrądu. W Ùsce do mòrza wpôdô rzéka [[Słëpiô]]. W zôpadnym dzelu miasta ùchôdô do mòrza téż strëga Czôrnô. Wedle stanu z 1 stëcznika 2026 nadwiérzchniô miasta wënosa 13,85 km²<ref>[https://www.ustka.pl/pl/news/content/10648 Ustka powiększy się o część Przewłoki] (pòl.), Ustka, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. Gard leżi na nordowò-zapôdnym kraju [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]], w [[Stołpsczi kréz|słëpsczim krézu]] i grańczi z [[Gmina Ùszcz|wieską gminą Ùskô]]. W cządze pòwòjnowi pòlsczi adminystracje, òb lata 1950–1975 słëcha [[Kòszalińsczé wòjewództwò (1950–1975)|kòszalińsczémù wòjewództwù]], a òb lata 1975–1998 – [[Słëpsczé wòjewództwò|słëpsczémù wòjewództwù]]. == Demògrafiô == Wedle protokòłu biskùpi wizytacje z 1665 r., òsedlonëch w tedëczasny Ùsce bëłë 33 familie<ref>Gerard Labuda. Historia Pomorza: Do roku 1815. Pomorze Zachodnie w latach 1648–1815, Tóm 2, Dzél 3.</ref>. W pajicznikù 1947 w Ùsce mieszkało 3458 [[Pòlôszë|Pòlôchów]] i 371 [[Miemcë|Miemców]]<ref>Granica morska PRL, 1945–1950, 1979 s. 160.</ref>. === 2014 rok === Wedle pòdôwków z 31 gòdnika 2014 gard miôł 16 056 mieszkańców<ref name="Ludność2014-12">[http://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/ludnosc-stan-i-struktura-ludnosci-oraz-ruch-naturalny-w-przekroju-terytorialnym-stan-w-dniu-31-xii-2014-r-,6,17.html Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2014 r.)] (pòl.), Główny Urząd Statystyczny, ISSN 1734-6118</ref>. Piramida wiékù mieszkańców Ùsczi w 2014<ref name="populacja2016">[https://www.polskawliczbach.pl/Ustka Ustka w liczbach] (pòl.), Polska w liczbach, przëstãp z 18.01.2023 r.</ref> [[Òbrôzk:Piramida_wieku_Ustka.png|link=Plik:Piramida_wieku_Ustka.png|600x600px]] [[Òbrôzk:Ustka_z_lotu_ptaka_IMG_6828.jpg|mały|Ùskô (2010)]] === 2021 rok === Wedle pòdôwków GUS, w Ùsce w 2021 mieszkało 14 954 lëdzy, w tim 7134 chłopów (47,7%) a 7820 białków (52,3%). W produkcyjnym wiékù bëło 61,7% chłopów i 49,3% białków.<ref name="populacja20162">[https://www.polskawliczbach.pl/Ustka Ustka w liczbach] (pòl.), Polska w liczbach, przëstãp z 18.01.2023 r.</ref> == Topònimiô == Miono mô słowiańsczé pòchôdanié i topògraficzny charakter. Pòwsta òd [[Pòmòrsczi jãzëk|pomorskiego]] kòntinuantu [[Prasłowiańsczi jãzëk|psł.]] pòwszédny pòzwë *ustьje „ùscé”<ref>W. Iwicki, Toponimia byłego powiatu słupskiego (pòl.), s. 110; Wydawnictwo Gdańskie, Gduńsk, 1993</ref>. Miemiecczé miono ''Stolpmünde'' téż mô topògraficzny charakter i je złożenim dwùch elementów: gwôsny pòzwë ''Stolpe'' „[[Słëpiô]]” (ò słowiańsczim pòchôdanim) i pòwszédny pòzwë ''Münde'' „ùscé”<ref>W. Iwicki, Toponimia byłego powiatu słupskiego (pòl.), s. 105; Wydawnictwo Gdańskie, Gduńsk, 1993</ref>. Òb czile miesãcy pò przejimniãcym gardu przez pòlską adminystracjã w 1945 równoczasno fónksnérowało czile mionów miasta: ''Nowy Słupsk'', ''Nowe Słupie'', ''Postomin'', ''Postomino'', ''Słupioujście'', ''Słupie'', ''Ujście'' a ''Uszcz''<ref>{{cytuj książkę|tytuł=Słownik współczesnych nazw geograficznych Pomorza Zachodniego z nazwami przejściowymi z lat 1945–1948|inni=Tadeusz Białecki (red.)|wydawca=Książnica Pomorska w Szczecinie|miejsce=Szczecin|rok=2002|strony=228|isbn=83-87879-34-7}}</ref>. Òstateczno rozpòrzãdzenim w 1946 ùstanowiona òsta pòzwa ''Ustka''<ref>Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. ({{Monitor Polski|1946|142|262}}, s. 7).</ref>. [[Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka]] bédëje kaszëbską fòrmã ''Ùszcz''<ref>http://skarbnicakaszubska.pl/uchwaa-nr-6-2010/ ''UCHWAŁA NR 6/RJK/10 Z DNIA 6-01-2010 R. W SPRAWIE STOSOWANIA KASZUBSKICH NAZW MIAST I WSI GMINNYCH I SOŁECKICH'' (pòl.), Skarbnica Kaszubska, przëstãp z dnia 1.07.2026 r.</ref>. [[Friedrich Lorentz]] òdnotérowôł w pòblësczich [[Słowińsczi jãzëk|słowińsczich gwarach]]: ''Vʉ͂skå (Ùskô),'' z mionama mieszkańców mët: ''Vʉ͂ščȯu̯n, Vʉ͂ščȯu̯nkă (Ùszczón, Ùszczónka)<ref>Lorentz F., ''Slovinzisches Wörterbuch: zweiter Teil: P-Z: Orts- und Personennamen. Nachträge, Unsichere Wörter'', Sankt Petersburg: Kaiserliche Akademie der Wissenschaften, 1912, s. 1535.</ref>. Pòlskò-kaszëbsczi słowôrz miestnëch ë fizjografnëch mión'' pòdôwô fòrmã ''Ùstka''<ref>É. Bréza, A. Chlëdzyńsczi'', Polsko-kaszubski słownik nazw miejscowych i fizjograficznych'', str. 222; Gduńsk, 2006</ref>. [[Òbrôzk:Ustka_from_plane.JPG|mały|Lotniczi òdjimk Ùsczi]] == Historiô == Z ùmòwë słëpsczich rôdców ze [[Swiãcowie|Swiãcama]] (Jaszkò ze [[Słôwno|Słôwna]] a Jaszko z [[Dërłowò|Rëwałda]]) z 2 gromicznika 1337 pòchôdô nadczidka ò jistnienim festindżi w môlu ùscégò [[Słëpiô|Słëpie]]. Festinga w Ùsce jest [[Gardzëszcze (archeòlogiô)|gardzëszczã]] „quondam castrum”, w dogôdënkù je to plac òpisóny jakno: ''...nec non totum et integrum portum Stolpesmunde dictum, penes aquam stolpensem tam ab una quam alia parte situm...'' ...jak téż cawny i niepòdzélny pòrt Ùskô, pòłożony pò òbù starnach rzéczi Słëpie...<ref name="autonazwa1">Dzieje Ustki – praca zbiorowa, Polskie Towarzystwo Historyczne w Słupsku 1985 r.</ref> Szlachòwno do mieszkańców jinszich miesczich wsów, ùszczani bëlë pòddónyma Słëpska. Z te pòwòdu mùszelë składac pòddańczą przësëgã, tpzw. ùską przësëgã, a téż płacëc pòdatczi na rzecz miasta, dbac ò stón hôwindżi i kejów, ùprawiac je, pòmagac przë rozladënkù ë zaladënkù òkrãtów, a przë wjezdze òkrãtów do hôwindżi. Òbrzesziwôł jich téż młinny mùsz (miesczi młin w Zamełowie). Mieszkańcë Ùsczi apartnilë sã nié le òbrzészkã wëkònywaniégò wszelejaczich robòtów i ùsłëgów zrzeszonëch z pòrtã, ale téż płacenim szaséjowégò pòdatkù, a nié pòdrëgù, czë òdrôbianim pańszczënë. Jaż do [[Trzëdzescëlatnô wòjna|trzëdzescëlatny wòjnë]] ekònomiczno samòstójny ùszczani, przédno [[Szëper|szëprowie]], karczmarze i wójtowie, przëjimelë òbëwatelstwò gardu Słëpska i kòrzistelë z przëwilejów wëchôdającëch z pòsôdaniégò miesczich prawów. Mieskô radzëzna Słëpska ùchwôla sztatutë, regùlaminë i pòrtowé tarifë, mianowa [[Wójt|wójta]], decydowa ò wszëtczich robòtach zrzeszonëch z fónksnérowanim hôwindżi, òpiséwa zortë i wësokòsc pòdatków płaconëch przez ùszczanów, patronowa kòscołowi i szkòle. Wójt Ùsczi béł narôz hôwingòwim wójtã. Trzimôł òn wëkònôwczą włôdzã w òbrëmim Ùsczi w òdniesenim do ji stałëch mieszkańców, przebiwającëch cządama gòsców (kùpców) a sprawów wëchôdającëch z bieżącégò dzejaniô hôwindżi. Òd 1329 do kùńca 1342 Ùskô i Słëpsk w drodze [[Zastôw|zastawù]] bëłë w pòsôdanim [[Krzëżacczi zôkón|krzëżacczégò zôkònu]]. Béł to trudny cząd, bò czej ksyżã [[Bògùsłôw V]] nie béł w sztãdze spłacëc w terminie do 1 stëcznika 1343 r. nôleżny kwòtë 3334 grziwnów, realnô sta sã zagrôżba przejimniãcégò zemi przez zôkón we wieczësté òbsôdanié. Òstateczno nã sëmã zebra spòlëzna. Te dëtczi pòzwòlëłë Słëpskòwi i mieszkańcóm słëpsczi zemie wëkùpic sã z rãk Krzëżôków. Òd 1368 Ùskô leża w grańcach [[Słëpsczé ksãstwò|słëpsczégò ksãstwa]], dôwnégò lenna [[Kòruna Pòlsczégò Królestwa|Kòrunë Pòlsczégò Królestwa]], pózni w grańcach [[Pòmòrsczé Ksãżstwò|pòmòrsczégò ksãstwa]] [[Grificë|Grifitów]] ze stolëcą w [[Szczecëno|Szczecënie]]. Òd XIII wieku na ne terenë przecygelë miemiecczi kòlonizatorzë. Lëczba lëdztwa rosła wiedno prãdzy. Kòscół w Ùsce, jakô ju tedë mia jinszé miono – ''Stolpmünde'', béł bùdowóny z kòscołã we [[Wëtrowno|Wëtrownie]] (1356). Zbùdowóny z drzewa kòscół pòd wezwanim [[Swiãti Mikòłôj|św. Mikołaja]] stojôł na zwëższenim, nôgwësni bënë stôrégò słowiańsczégò [[Gardzëszcze (archeòlogiô)|gardzëszcza]]. Filialnô swiãtnica kòscoła we Wëtrownie bëła brëkòwónô jakno dzénny a nocny nawigacyjny znak. Pòwôżniészą inwesticją bëła, rozpòczãtô kòl pòłowë XIV st., rozbùdowa hôwindżi. Tedë to òstałë zbùdowóné pierszé trwałé pòrtowé sprzãtë – [[Mòlo|mòla]] ò dłëżawie òk. 55 m, wëkònóné z kôstów z kamieniama, zmòcnionëch pôlama, a téż drzewiané ùmòcnienia brzegów hôwingòwégò karnalu ò dłużawie: lewi, zôpadny brzég – 280 m, prawi, pòrénczny – 320 m. Przedłëżenim ùmòcnieniów bëłë mòla. Pòsobny etap rozbùdowë pòrtu, sparłãczony z kapitalnym remóntã donëchczasnëch ùrządzeniów, to dało w XV st. Mòlo òstało tej przedłëżoné do òk. 100 m, pòrénczny brzég pòrtowégò karnalu òstôł zmòcniony scaną z pôlów ò dłużawie 170 m a téż òstałë wëmienioné wszëtczé zùżëté abò skażoné elementë donëchczasnëch kònstrukcjów. Wizytacje szkòłów przënôszają pierszé infòrmacje ò szkòle w Ùsce z 28 lëpińca 1590 i z 1729. W 1590 to dało téż nadczidkã, co mieszkańcowie Ùsczi zajimają sã intensywno rëbaczenim. Òb czas [[Wojna trzydziestoletnia|trzëdzescëlatny wòjnë]] 2 lëstopadnika 1626 do [[Mòrskô hôwinga Ùszcz|pòrtu w Ùsce]] wjachałë szwédzczé wòjska. Dzejalnosc pòrtu przëgasła. Zmniésza sã téż lëczba mieszkańców. W dodôwkù do tragediów zrzeszonëch z wòjną w 1644 Ùskã zdzegwił òdżin; przedërchało 15 chëczi i cerkwiô. [[Òbrôzk:Ustka_1890-1900_fragment.jpg|mały|[[Bliza w Ùsce|Bliza]] (XIX w.)]] W 1648 pòkòjowi traktat i dodôwkòwé dogôdënczi w 1653 òddałë pòrénczny part Zôpadnégò Pòmòrzégò, a tej i Ùskã, pòd panowanié [[Brandenbórg-Prësë|brandenbòrskò-prësczégò]] państwa, przesztôłconégò w 1701 w [[Królestwò Prësów]]. W XVIII stalatim niewielné òkrãtë bëłë rozladowiwóné na redze. W 1794 w Ùsce mieszkało kòl 700 òsób. Nowô wòjna zaczãtô przez [[Napòléón Bonaparte|Napòléòna]] spòwòdowa, że [[Wiôlgô Armiô]] zajimnã Zapôdné Pòmòrzé na przełómanim lat 1806/07. Ùskô hôwinga bëła blokòwónô. [[Òbrôzk:POL_USTKA_PORT_NA_OLD_POSTKARDS.jpg|mały|Hôwinga – pòrtowi karnôl (1905)]] W 1888 kònsekrowónô bëła nowô cerkwiô. Mùrowóny bùdink òd cegłë na fùndamence z granitowëch kamieni. Bùdowa wąskò- a szeroksztrekòwégò banu (zôczątk XX wiékù) dokòna schùtczeniô gòspòdarczégò rozwiju hôwindżi, jak téż cawnégò regionu. Lëczba lëdztwa Ùsczi w 1818 wënosa 477, a w 1941 – 5051 òsób. Pierszé, dosc zachtné inwesticje wëpòczinkòwi infrastrukturë òstałë pòdjimniãté przez mieską gminã w 1911. Bùdacje pò òbù starnach pòrtu bëłë ò drzewiany kònstrukcje a pòstawioné na pôlach. Projekt zgrôwôł, cobë szlachòwac za kąpnicama w [[Sopòt|Sopòtach]]. Òd ne czasu je nieprzerwóny przërost realizacjów nëch inwesticjów. W 1904 ùskô [[bliza]] emitowa biôłi przeriwóny wid, a òd 1913 r. dodôwkòwò na pòréncznym mòlu dzeja dôcznô syrena. 8 stëcznika 1914 rokù na zôpadnym sztrądze w òkòlim Ùsczi zdarza sã mòrskô katastrofa – môłi a stôri parówc „Stolp” òstôł wërzucony na zôlój òb czas sztorëmù. Òd séwnika 1939 i òd czerwińca 1941 òbrzesziwałë na gwësny czas ògrańczenia dlô cywilnégò rëchù òkrãtów. Pòd kùńc lat 30. pojawiłë sã planë rozbùdowë hôwindżi. Pò wëbùchù wòjnë robòtë ùstałë, a jedurną pòòstałoscą pò nëch zdarzeniach je dzél nieùkùńczonégò mòla (tpzw. trzecé mòlo). Òd 1942 w môłim stãpieniu bëła rozbùdowiwónô òkrãtowniô. Do pòłowë 1944 w Ùsce bëło òk. 230 sôdzewëch. Òd séwnika 1944 r. Miemcë „przechòwiwelë” w Ùsce zacht duńsczi [[Pancernik obrony wybrzeża|pancernik òbronë sztrądu]] [[Niels Iuel (1918)|„Niels Iuel”]], jaczi służił jima za pòmòcniczi bôt. W 1944 dlô Ùsczi (òsoblëwie ze wzglãdu na pòrt, chtëren dôwôł mòżebnosc zwiorniãcô przed frontã) gromadzëło sã baro wiele ùchódników. Panowa pò prôwdze òstrô zëma, felowało kwatérów i jôdë. [[Òbrôzk:POL_USTKA_PORT_NA_OLD_PSTKARDS.jpg|mały|[[Mòrskô hôwinga Ùszcz|Hôwinga]] (1910)]] 9 strëmiannika 1945 môlëzna òsta zajimniãtô przez pancerné òddzéle [[3 Gwardijsczi Pancerny Kòrpùs (ZSSR)|3 Gwardijsczégò Pancernégò Kòrpùsu]] [[2 Biôłorusczi Front|2 Biôłorusczégò Frontu]] (pò wòjnie na tczã sowiecczich żôłnérzów òstôł pòstawiony pòmnik na placu Wòlnotë)<ref>Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa „Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945”, Sport i Turystyka 1988, [[Specjalna:Książki/8321727093|ISBN&nbsp;<span class="isbn">83-217-2709-3</span>]], s. 686.</ref>. Pòwsta kòmendantura, jakô ùtwòrza miemiecką, pòmòcniczą administracjã z miemieczim bùrméstrã. Zaczãlë sã zjeżdżac pòlsczi òsedléńcowie. Pierszô pòlskô wëszëzna, Miesczi Zarząd (pòl. ''Zarząd Miejski''), rozpòczã ùrzãdowanié 11 maja 1945. Pierszim bùrméstrã òstôł Wacław Jaworski, a jegò zastãpcą Wacław Michalski<ref>Wojewódzkie Archiwum Państwowe w Słupsku. Sprawozdanie z działalności Zarządu Miejskiego w Ustce za okres 1945–1950.</ref>. Pòżdôwk PKP wrócył do dzejaniô na turze Słëpsk – Ùskô 29 czerwińca 1945 przëjazdã banë, jaką przëjachelë rôczony do Ùsczi gòsce na pierszé pò wòjnie [[Swiãto Mòrza]]. Pòcztowi Ùrząd, pòwòłóny do żëcô 3 maja 1945, òbjimôł swòjim sëgã ze zôczątkù Ùskã i 20 pòblësczich gminów. Òficjalné przekôzanié administracyjny włôdzë Pòlôchóm òdbëło sã 22 lëpińca 1945. Zlikwidowónô òsta sowieckô wòjnowô kòmendantura. Òb nen czas zameldowónëch bëło w Ùsce 266 Pòlôchów. W latach 50. Ùskô zaczã sã rozwijac jakno wiwczasowò-wëpòczinkòwô môlëzna. Pòwstôwałë wëpòczinkòwé òstrzódczi institucjów a zakładów prôcë, na zôczątkù na spòdlim przedwòjnowëch willów, pózni nowò bùdowónëch òbiektów. Pòd kùńc 60. lat fónksnérowałë tu ju sztërë wiôldżé wiwczasowé òstrzódczi [[Fundusz Wczasów Pracowniczych|FWP]] („Czarodziejka”, „Celwiskoza”, „Przystań” i „Włókniarz”), jaczi dispònowałë òk. 700 placama mët a dało téż trój mniészich zakładowëch òstrzódków (skłôdającëch sã przédno z kempingòwëch chëczów), skùpionëch w pòréncznym dzélu miasta. Dzejało 5 restaùracjów, 2 rëbné barë, mléczny bar, kawiarniô, 2 kina („Delfin” i MDK) a 3 binë<ref>Krystyna Chylińska (òbrob.): ''Informator FWP''.Warszawa&#x3A; Wydawnictwo Związkowe CRZZ, 1968, s.191-192.</ref>. [[Òbrôzk:Ustka,_port,_1979.jpg|mały|Ùskô hôwinga w 1979]] W gòdnikù 2013 do ùżëtkù òsta òddónô òbrotowô mòst dlô piechtnëch nad pòrtowim karnalã. Stalanô kònstrukcjô ò mase wikszi jak 80 t mô wnet 58 m dłużawë mô wësoczi na 24 m [[Pylon|pilón]] a pòmòst o szerzawie 4 m. Òbrôcanié mòstu warô 4 minutë i je mòżebné dzãka elektricznémù nanëkòwi. Bùdacjô dérowa pół rokù i kòszta 4,39 mln zł<ref>[http://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/56,35612,16750825,Kladka_nad_Kanalem_Portowym__Ustka__wyroznienie_I_stopnia,,5.html Wybrali najlepszą przestrzeń publiczną. Wygrała kontrowersyjna inwestycja] (pòl.), Wyborcza Trójmiasto, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. Pò dwalatny przerwie zrzeszony z awarią, mòst òstôł zôs òdemkłi w maju 2017<ref>T. Częścik, [http://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/7,35612,21756218,feralna-kladka-w-usteckim-porcie-znow-dziala.html Feralna kładka w usteckim porcie znów działa] (pòl.), Wyborcza Trójmiasto, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. == Kwestiô felënkù miesczich prawów == [[Òbrôzk:Ustka,_ratusz_(HB1).jpg|mały|Rôtësz (dôwnô szkòła)]] Midzë 5 a 13 czerwińca 2007 to dało w Ùsce kònsultacje w sprawie nadaniégò môlëznie Ùskô sztatusu gardu<ref>[https://bip.um.ustka.pl/Article/get/id,17016.html Uchwała Nr 67/2007 w sprawie: konsultacji o nadanie statusu miasta]</ref>. Przëczëną te bëło pòdwôżenié historicznégo faktu nadaniô Ùsce miesczich prawów przez Miemców 22 strëmiannika 1935. Przë leżnoscë òbchòdów 70. roczëznë nadaniégò miesczich prawów, ùsczi gazétnik, pòdjimôrz a historik [[Marcin Barnowski]] òdkrił, co Ùskô nigdë nie òtrzima miesczich prawów, a ji terôczasny sztatus gardu je wënikã ùzurpacje. Nie ùdało sã nalezc niżódnégò dokùmentu pòcwierdzającégò nadanié Ùsce miesczich prawów, a data 22 strëmiannika 1935 je blós datą wëdaniégò ''rozpòrzãdzeniégò do ùstawù o ùstroju gminów'', dzãka jaczémù kòżdi przédnik gminë òbligatorijno stôł sã bùrméstrã. To òznôczô, że zmienia sã le samòrządzënowô titulatura, a samò rozpòrzãdzenié nie stanowiło nadaniô miesczich prawów. Co wicy, wëdóny w 1938 rokù spisënk gardów Westrzédnégò Pòmòrza, mającëch mni jak 10 tësãcy mieszkańców, nie òbjimôł Ùsczi. Ùskô nie wëstãpiwô jakno gard w niżódnym midzëwòjnowim wëkazu gminów (np. w ''Amtliches Gemeindeverzeichnis für das Deutsche Reich'' z 1939), a jakno miasto pòjôwiô sã pierszi rôz w pòlsczich pòwòjnowëch zdrojach [[Główny Statisticzny Ùrząd|GUS]]<nowiki/>u. No wëdarzenié stało sã historiczną sensacją<ref>http://www.gp24.pl/wiadomosci/art/4249071,ustka-to-wioska,id,t.html J. Cegła, ''Ustka to wioska'' (pòl.), Głos Pomorza, przëstãp z 1.07.2026 r.</ref>. Pòjawiłë sã bédënczi złożeniégò wnióskù do [[Premiéra (pòlitika)|premiérë]] ò nadanié Ùsce miesczich prawów. Równak wedle [[Minysterstwò Bënowëch Sprawów i Administracji|Minysterstwa Bënowëch Sprawów ë Administracje]], nie bëło taczi brëkòwnotë, bò we wielnëch prawnëch aktach wëdónëch pò 1975 rokù,<ref>Np. ''Dz. U.'' z 1975 r. Nr 16, pòz. 91 i ''Dz. U.'' z 1998 r. Nr 96, pòz. 603.</ref> Ùskô figùrëje jakno gard<ref>[http://fakty.interia.pl/newsroom/news/ustka-jest-miastem,990670 Interia.pl/PAP: ''Ustka jest miastem,'' 09.10''.''2007 r.] (pòl.)</ref>. Òstateczno pò przeprowadzony analize przepisów òstało pòcwierdzoné, że Ùskô mô miesczé prawa przënômni òd 1 lëpińca 1976 rokù. Przëjimniãcé jinszi interpretacje prowadzëłobë do ùznaniégò, że równoczasno fónksnérowałëbë dwie gminë ò identycznym prawnym sztatusu ''wiesczi gminë'' (a tej wieskô gmina i pseùdo-mieskô gmina), co je niedopùszczalné. Na spòdlim tëch kònkluzjów MBSëA scwierdzëło, że wëszëzna Ùsczi ni mùszi sã starac ò nadanié miesczich prawów<ref>[http://www.gp24.pl/apps/pbcs.dll/article?AID=/20071006/USTKA/71005021 GP24.pl: ''Prawa miejskie potwierdzone''] , Głos Pomorza (pòl.), przëstãp z 1.07.2026 r.</ref>. Analogiczny prawny stón tikający sã felënkù fòrmalnégò aktu nadaniégò miesczich prawów béł w [[Pruszcz|Pruszczu]]. == Kùrort Ùskô == Pierszé môłé łaznie pòwstałë w Ùsce na przełómanim XIX i XX w. Kùracjô pòléga na zëmnëch a gòrącëch kąpielach w mòrsczi wòdze a szpacérach pò bòrach. Lékarzony bëlë rekònwalescencë pò gripach a chòri na płëca, [[Astma|astmaticë]] i [[Reùmaticzné chòroscë|reùmaticë]]. Kùracyjny cząd warôł òd 15 czerwińca do 15 séwnika. W 1905 dało 2 kùrortowëch lékarzów [33]. W 1911 na placu stôrëch łazniów òstôł òdemkłi nowi Rodoléczny Zakłôd<ref>Artur Flaczyński i jiny: ''Sanatoria i uzdrowiska''.Dom Wydawniczy PWN, Warszawa 2016, s.98,99. <nowiki>ISBN 978-83-268-2502-6</nowiki>.</ref>. Frekwencjô przed [[I swiatowô wòjna|I swiatową wòjną]] wënosa w sezonie kòl 3500–3600 lëdzy i niewiele sã zwiksza òb midzëwòjnowi cząd<ref>Józef Lindmajer i jiny: ''Dzieje Ustki''. s. 113; Polskie Towarzystwo Historyczne, 1985.</ref>. Òb zôczątkòwé lata pò wòjnie to dało stagnacjã w kùrortowi dzejalnoscë. Dopiérze w 1974 po ùrësznienim Rodolécznégò Zakładu (zamienionégò na miesczé łaznie) òstałë zòrganizowóné pierszé turnusë dlô kùracjuszów. 1 lëpińca 1978 pòwsta Państwòwô Pòdjimizna Kùrort Ùskô (pòl. ''Państwowe Przedsiębiorstwo Uzdrowisko Ustka''). Rëgnã òrganizacjô sanatoriów na spòdlim wëpòcznikòwëch òstrzódków. Tak òstało ùrządzoné sanatoria Azoty, Pomorze, Radość, Perła, Promyk. W jednym turnusu lékarzëło sã 590 kùracjuszów<ref>Józef Lindmajer i jiny: ''Dzieje Ustki''. s. 189; Polskie Towarzystwo Historyczne, 1985.</ref>. W 1988 Ùskô zwëska sztatus kùrortu. Do rozwiju lékarsczi òfertë Ùsczi jakò kùrortu wiôldżi wkłôd wniósł Henryk Klimczuk, jegò Przédny Lékôrz w latach 1981–2010<ref>''Od kąpieliska do uzdrowiska. 1988-2018 Trzydziesta rocznica nadania Ustce statusu miejscowości uzdrowiskowej''. Infòrmacyjnô tôblëca kòle tãżnie w Ùszczë, 2018, s. 1.</ref>. [[Òbrôzk:Ustka,_latarnia_morska_(HB1).jpg|mały|Bliza]] W 2010 kùrort òstôł spriwatizowóny. Kùpia gò familiô de Lubicz Szeliskich przez wëcmaniznã Hotel Lubicz w Ùsce<ref>''Od kąpieliska do uzdrowiska. 1988-2018 Trzydziesta rocznica nadania Ustce statusu miejscowości uzdrowiskowej''. Infòrmacyjnô tôblëca kòle tãżnie w Ùszczë, 2018, s. 1.</ref>. Kùrortowô dzejalnosc òsta òd tamnegò sztërkù baro rozszerzwionô. Dzysdnia bédowóné są nié le lékarsczé a hotelarsczé ùsłëdżi, ale téż profesjonalnô biologicznô òdnowa<ref>''[https://www.horecabc.pl/rodzina-de-lubicz-otworzyla-kolejny-hotel-na-wybrzezu/ Rodzina de Lubicz Szeliskich otworzyła kolejny hotel na Wybrzeżu]'' (pòl.), horecabc.pl, przëstãp z 2.07.2023 r.</ref>. W [[Kùrort|kùrorce]] prowadzoné je lékarzenié w czerënkù ortopedicznëch chòrosców, [[Choroby układu nerwowego|chòrosców nerwòwégò ùkładu]], [[Reùmaticzné chòroscë|reùmatologicznëch chòrosców]], kardiologicznëch chòrosców, nadcësnieniégò a chòrosców górnëch dechòwëch drogów<ref>(§ 6. Statut Uzdrowiska Ustka) Uchwała Nr XXXV/282/2009 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2009 r. (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2009 r. Nr 102, poz. 2020).</ref>. Ùskã charakterizëje léczniczo kòrzistny [[klimat]], a do te nôtërné lékarsczé sërowinë: * solónka 3,43% chlórkòwò-natriowô, jódkòwô, hipòtermalnô ze zleżënë „Ustka IGH-1”, * zlëżënë lékarsczégò torfù – bòrowinë „Ustka-1”, rechòwóné do spòdlowëch kòpalënów<ref>(§ 5. Statut Uzdrowiska Ustka) Uchwała Nr XXXV/282/2009 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2009 r. (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2009 r. Nr 102, poz. 2020).</ref>. === Kąpielëszcza === W òbrëmim miasta òstałë wëznaczoné 2 latné mòrsczé [[Kąpielisko|kąpielëszcza]]<ref name="rada_kapieliska">Uchwała Nr XXXV/303/2013 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2013 r. ws. wykazu kąpielisk</ref>: * Ustka Wschód (Ùskô Pòrénk) – òbjimającé dłużawã 500 m zôlojewi linie rechòwóny na pòrénk òd òk. 250 m pòréncznégò mòla, * Ustka Zachód (Ùskô Zôpôd) – òbjimającé dłużawã 200 m zôlojewi linie rechòwóny na zôpôd òd òk. 110 m òd zôpadnégò mòla. <gallery widths="200" heights="150" perrow="3" style="text-align: center"> Òbrôzk:Ustka, plaża wschodnia (HB2).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_wschodnia_(HB2).jpg|Główné wéńscé na pòrénczny gòłobrzég Òbrôzk:Ustka, plaża wschodnia (HB5).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_wschodnia_(HB5).jpg|Pòrénczny gòłobrzég Òbrôzk:Ustka, plaża wschodnia (HB3).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_wschodnia_(HB3).jpg|Widzënk z pòréncznégò mòla na hôwingã i pòrénczny sztrąd (2023) </gallery>W 2012&nbsp;r. kąpielëszcza Ùskô Pòrénk a Ùskô Zôpôd bëłë zgòdą z òbrzészkòwima jakòscowima wëmògama dlô wòdë w kąpielëszczu wedle Eùropejsczi Ùnie<ref>[http://www.eea.europa.eu/themes/water/status-and-monitoring/state-of-bathing-water/bathing-water-data-viewer Bathing water quality – data viewer.] (an.), European Environment Agency, przëstãp z 14.06.2013 r.</ref>.<gallery widths="200" heights="150" perrow="3" style="text-align: center"> Òbrôzk:Ustka, plaża zachodnia (HB2).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_zachodnia_(HB2).jpg|Widzënk ze zôpadnégò mòla na gòłobrzég Òbrôzk:Ustka, plaża zachodnia (HB10).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_zachodnia_(HB10).jpg|Widzënk ze zôpadnégò mòla na hôwingã Òbrôzk:Ustka, plaża zachodnia (HB5).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_zachodnia_(HB5).jpg|Zôpadny gòłobrzég, tpzw. trzecé mòlo </gallery>W 2013 r. òstôł ùstalony kąpielowi cząd warający òd 15 czerwińca do 15 séwnika<ref name="rada_kapieliska2">Uchwała Nr XXXV/303/2013 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2013 r. ws. wykazu kąpielisk</ref>. == Transpòrt == [[Òbrôzk:Ustka,_dworzec_kolejowy_(HB3).jpg|mały|Banóf a bùsowiszcze]] === Ban === Ùskô bëła w ùszłoce za wãzłową stacjã, òd jaczi òdlôżałë banowé linie: * Głównô [[Piła (gard)|Piła]] – Ùszcz * [[Słôwno]] – Ùszcz o długości 36 km * [[Kòmnino]] – Ùszcz o długości 24 km Dzysdnia jistnieje blós liniô Głównô Piła – Ùszcz, pòòstałé dwie òstałë zdemóntowóné pò 1945 przez Czerwioną Armiã jakno wòjnowô zwënéga. Je to jednosztrekòwô zelektrifikòwónô banowô liniô. [[Òbrôzk:Ustka,_dworzec_kolejowy_(HB4).jpg|mały|Pamiątkòwi kam]] W òbrëmim gardu to dô dzysdnia dwa dzejającé banowé pòżdôwczi: Ustka a Ustka Uroczysko. === Aùtobùsë === [[Òbrôzk:Ustka,_dworzec_autobusowy_(HB1).jpg|mały|Bùsowiszcze]] [[Òbrôzk:Ustka,_pomnik_Ireny_Kwiatkowskiej_(HB1).jpg|mały|Łôwka Irénë Kwiôtkòwsczi]] Z Ùsczi [[Krajewô droga nr 21 (Pòlskô)|krajewą drogą nr 21]] mòże dojachac do [[Stôłpsk|Słupska]] aùtobusama firmów: * PKS Słupsk A.W. – liniô 200 – tur do Słëpska<ref>Redakcjô, ''[https://gp24.pl/pks-slupsk-rezygnuje-z-linii-500-przewoznik-do-ustki-kursuje-jako-linia-200/ar/c1-15275860 PKS Słupsk rezygnuje z linii 500. Przewoźnik do Ustki kursuje jako linia 200]'' (pòl.), Głos Pomorza, 6.11.2020 r., przëstãp z 20.08.2022 r.</ref> * Nord Express w. z ò.ò. – liniô 500 – tur do Słëpska<ref>''[https://nordexpress.pl/polaczenia-slupsk-ustka/ Nord Express – tanio, szybko, na czas! » Połączenia Słupsk – Ustka]'' (pòl.), nordexpress.pl, przëstãp z 20.08.2022 r.</ref> * Ramzes w. z.ò.ò. – liniô 500 – tur do Słëpska<ref>''[https://ramzes.ustka.pl/rozklad-jazdy.php Ramzes Ustka Usługi przewozowe Słupsk-Ustka Przewozy autobusowe]'' (pòl.), ramzes.ustka.pl przëstãp z 20.08.2022 r.</ref> Òd 12 lëpińca 2018 jistnieje téż mieskô kòmùnikacjô òbsłëgiwónô przez PKS Słupsk A.W.<ref>Rzeczkowska B., ''[http://www.gp24.pl/wiadomosci/ustka/a/w-czwartek-rusza-darmowa-komunikacja-w-ustce-sprawdz-rozklad-jazdy,13325722/ W czwartek rusza darmowa komunikacja w Ustce. Sprawdź rozkład jazdy]'' (pòl.), „gp24.pl”, przëstãp z 25.07.2018 r.</ref> To dô téż regionalné sparłãczenia w czerënkù [[Rowë|Rowù]] czë [[Jarosłôwc|Jarosłôwca]]. == Kùltura == {| | width="50%" | ; Institucje kùlturë w Ùsce : * Centrum Twórczi Aktiwnoscë w Ùsce * Dodóm Kùlturë w Ùsce * Mieskô Biblioteka * [[Mùzeùm Ùsczi Zemi w Ùsce|Mùzeùm Ùsczi Zemi]] * [[Mùzeùm Piekarnictwa a Cëczernictwa w Ùsce|Mùzeùm Piekarnictwa a Cëczernictwa]] * Mùzeùm Òkrãtów * Mùzeùm Bùrsztënu | width="50%" | ; Regùlarné kùlturalno-rekreacjowé rozegracje w Ùsce : * Columbus Festiwal Wiatru (Festiwal Wiatru – lotniczé i mòtoparalotniowé pòkôzczi) * Grand Lubicz Festiwal Światła (Festiwal Widu) * Festiwal Ulicznych Reakcji Artystycznych (Festiwal Sztrasowëch Artisticznëch Reakcjów) * „Bielsko Biała i Beskidy w Ustce” ([[Bielsko-Biała]] a Beskidë w Ùsce) * Ustka Charlotta Enduro Extreme * Dni Morza (Dnie Mòrza) * Sound of Gravity (swiãto ekstremalnëch spòrtów) * Mistrzostwa Polski w wypłukiwaniu bursztynu „Złoto Bałtyku” (mésterstwa Pòlsczi w wëpłëkiwanim bùrsztënu) * Święto Miasta – „Dożynki Rybne” (Swiãto Gardu – „Rëbné Òżniwinë” * Hip-Hop na fali (Hip-hop na wale) * Pòkôzk módë z firmą Pierre René |} [[Òbrôzk:Ustka_ul._Chopina_8_willa_A1285.jpg|mały|Dodóm Twórczi Robòtë, sz. Chopina 8]] Wiele lat w Ùsce mieszkôł a twòrził kaszëbsczi pisôrz, dr [[Marian Majkòwsczi|Marión Majkòwsczi]]. == Pòùczëna<ref name="autonazwa1" /> == === Szkòlnictwò do 1939 rokù === Òb całé XIX stalaté w Ùsce dało le jednã pòwszechą szkòłã, ze zôczątkù czileklasową – elementarną, a pózni ò cawnym zakresu spòdlowi edukacje. Òb szkòłowi rok 1897/98 robiło w ni 6 szkólnëch, a w 1917 r. 8 szkólnëch i 3 szkólné. W bùdinkù szkòłë bëłë òsobnë klasë strzédny szkòłë niższégò stãpienia. Pòd kùńc XIX st. w Ùsce òsta ùsadzonô państwòwô nawigacyjnô szkòła pierszégò stãpienia (miem. ''die Königliche Navigationsvorschule''). Nã szkòłã dërch dotikôł felënk pasowny lëczbë kandidatów. Òsta zlikwidowónô w 1910 rokù. === Szkòlnictwò pò 1945 rokù === Òb szkòłowi rok 1977/78 do spòdlecznëch szkòłów chòdzëło 1731 szkòlôków, Òglowòsztôłcącé Liceùm ùkùńczëło 58 ùczniów, a warkòwą szkòłã 65. [[Òbrôzk:Ustka,_pomnik_żaglowca_(HB1).jpg|mały|Sztatura żaglówca kòl Spòdleczny Szkòłë nr 2]] ==== Spòdleczné szkòłë ==== * Spòdlecznô Szkòła nr 1 m. kpt. Leonida Telidżi, * Spòdlecznô Szkòła nr 2 m. kòmandora Bolesława Romanowskiégò * Spòdlecznô Szkòła nr 3 m. gen. Mariusza Zaruskiégò * Niepùblicznô Spòdlecznô Szkòła ADVENTURE w Ùsce ==== Wëżispòdleczné szkòłë ==== * Zespół Technicznëch Szkòłów * Zespół Òglowòsztôłcącëch Szkòłów m. Mikòłaja Kòpernika == Spòrt == === Spòrtowé klubë a towarzëstwa === * Miejski Klub Sportowy „Jantar Ustka” (miesczi spòrtowi klub) * Lekkoatletyczny Klub Sportowy „Jantar Ustka” (letkòatléticzny spòrtowi klub) * Klub Tenisa Stołowego (klub stołowégò tenisa) * Stowarzyszenie Turystyczno Sportowe „STS Ustka” (turisticzno-spòrtowô stowôra) * Stowarzyszenie Sympatyków Piłki Ręcznej „Szczypiorniak Ustka” (stowôra lubòtników rãczny balë) * Stowarzyszenie „Yacht Klub Ustka” (stowôra – jachtklub) * Związek Kulturystyki i Fitness (związk kùlturisticzi a fitnessu) * Towarzystwo Krzewienia Kultury Fizycznej (towarzëstwò rozkòscérzaniô fizyczny kùlturë) * Usteckie Towarzystwo Sympatyków Sportu (towarzëstwò lubòtników spòrtu) [[Òbrôzk:Ustka_plaza_IMG_fotografia_lotnicza_net_6873.jpg|mały|Ùskô hôwinga]] === Ùsczi spòrtówcowie === * [[Natasza Caban]] * [[Tomasz Iwan]] * [[Barbara Madejczyk]] * [[Agnieszka Pogroszewska]] * [[Kazimierz Adach]] == Religiowé pòspólnotë == * [[Chrzescëjańskô Ewanielëcznô Pòspólnota (Pòlskô)|Chrzescëjańskô Ewanielëcznô Pòspólnota]]: ** misyjnô placówka w Ùsce<ref>''[https://www.chwe.pl/lista-placowek/ Zbory i placówki]'' (pòl.), chwe.pl, przëstãp z 15.08.2023 r.</ref> * [[Greckòkatolëcczi kòscół w Pòlsce|Greckòkatolëcczi kòscół]]: ** greckòkatolëcczi dëszpastursczi òstrzód kòl [[Kòscół Nôswiãtszégò Zbawicela w Ùsce|kòscoła Nôswiãtszégò Zbawicela]]<ref>''[https://www.cerkiew.net.pl/parafie-i-dekanaty/dekanat-slupski/ Dekanat słupski]'' (pòl.), cerkiew.net.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> * [[Rzimskòkatolëcczi kòscół|Rzimskòkatolëcczi]]: ** parafiô sw. òjca Pio<ref>''[https://www.diecezjakoszalin.pl/parafia/szczegoly/220/ustka-sw-pio Parafia pw. św. Pio, Ustka]'' (pòl.), diecezjakoszalin.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> ** parafiô Nôswiãtszi Marije Pannë Gwiôzdë Mòrza<ref>''[https://www.diecezjakoszalin.pl/parafia/szczegoly/218/najswietszej-maryi-panny-gwiazdy-morza-ustka Parafia pw. Najświętszej Maryi Panny Gwiazdy Morza, Ustka]'' (pòl.), diecezjakoszalin.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> ** parafiô Nôswiãtszégò Zbawicela<ref>''[https://www.diecezjakoszalin.pl/parafia/szczegoly/217/ustka-najswietszego-zbawiciela Parafia pw. Najświętszego Zbawiciela, Ustka]'' (pòl.), diecezjakoszalin.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> ** [[Parafia wojskowa św. Marka Ewangelisty w Ustce|wòjskòwô parafiô sw. Marka Ewanielëstë]] z sedzbą w [[Lãdowò-Sedlëszcze|Lãdowie-Sedlëszczu]] * [[Zelonoswiątkòwi Kòscół w PR|Zelonoswiątkòwi Kòscół]]: ** zbór w Ùsce<ref>''[https://kzustka.wixsite.com/nowa/kontakt Kontakt]'' (pòl.), kzustka.wixsite.com przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> * [[Swiôdkòwie Jehowë w Pòlsce|Swiôdkòwie Jehowë]]: ([[Sala królestwa|Zala Królestwa]], sz. Dunina 12)<ref name="jw">Pòdôwczi wedle ''[https://apps.jw.org/ui/P/meeting-search.html#/weekly-meetings sznëkrownika zborów]'', z òficjalny starnë Swiôdków Jehowë jw.org; przëstãp z 15.10.2018 r.</ref> ** zbór Ùskô-Pòrénk<ref name="jw" /> ** zbór Ùskô-Zôpôd == Administracjô == Ùskô mô sztatus [[Mieskô gmina|miesczi gminë]]. Mieszkańcowie welëją do [[Rada gminy|Radzëznë Gardu]] Ùskô 15 rôdców<ref>Zarządzenie nr 56/10 Wojewody Pomorskiego z dnia 4 marca 2010 r. (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2010 r. Nr 35, poz. 594).</ref>. Mieszkańcowie welëją rôdców do [[Sejmik Województwa Pomorskiego|sejmikù wòjewództwa w òkrãgù nr 1]]. Pòsélców na Sejm welëją z [[Okręg wyborczy nr 26 do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej|welownégò òkrãgù nr 26]], senatora z [[Okręg wyborczy nr 62 do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej|òkrãgù nr 62]], a pòsélców do [[Parlament Europejski|Eùropejsczégò Parlamentu]] z [[Okręg wyborczy nr 1 do Parlamentu Europejskiego w Polsce|òkrãgu nr 1]]. Ùskô słëchô [[Rejonowi sąd|Rejonowémù Sądowi]] we Słëpskù, [[Òkrãgòwi sąd|Òkrãgòwémù Sądowi]] we Słëpskù<ref>Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 października 2002 r. ({{Dziennik Ustaw|2002|180|1508}}).</ref> a [[Samorządowe kolegium odwoławcze|Samòrządzënowémù Òdwòłôwczémù Kòlegium]] we Słëpskù<ref>Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. ({{Dziennik Ustaw|2003|198|1925}}).</ref>. [[Òbrôzk:Ustka,_dom_kapitana_Haase_(HB2).jpg|mały|Stôrô rëbackô òsada, chëcz kapténë Haase, 1804]] === Partnersczé gardë a gminë === * [[Òbrôzk:Ustka,_ul._Czerwonych_Kosynierów_(HB1).jpg|mały|Stôrô rëbackô òsada (''XIX/XX w.'')]][[Bielsko-Biała]] – pòrozmienié ò wespółrobòce pòdpisóné 20 lëpińca 2002 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313035642/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=304 Bielsko-Biała.] (pòl.) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r.; zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=304 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> * [[Stôłpsk|Słëpsk]] – deklaracjô partnersczi wespółrobòtë w ramach Dwagardu z 13 lëpińca 2003 r. ==== Midzënôrodnô wespółrobòta ==== * [[Òbrôzk:Ustka,_port_morski_(HB18).jpg|mały|Wjôzd do pòrtu]][[Enkhuizen]] (Holandiô) – partnerskô ùmòwa pòdpisónô 5 maja 1992 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313041818/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=302 Enkhuizen] (pòl.) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r., zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=302 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> * [[Kappeln]] (Miemieckô) – partnerskô ùmòwa pòdpisónô 8 maja 1991 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313035616/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=301 Kappeln] (pòl.) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r., zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=301 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> * [[Palanga]] (Lëtwa) – partnerskô ùmòwa pòdpisónô 8 lëpińca 2006 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313034020/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=303 Palanga] (pòl.) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r., zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=303 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> Òd 2008 rokù partnersczim gardã Ùsczi bëło téż rusczé miasto [[Pionierskij (królewieckô òbéńda)|Pionierskij]]. Pò [[Inwazjô Rusczi na Ùkrajinã|rusczi inwazje na Ùkrajinã]] w 2022 rokù dogôdënk ò wespółrobòce òstôł zerwóny<ref>[https://ustka.naszemiasto.pl/ustka-zerwala-umowe-partnerska-z-rosyjskim-miastem/ar/c1-86998958 Ustka zerwała umowę partnerską z rosyjskim miastem Pioniersk.] (pòl.), ustka.naszemiasto.pl, 28.02.2022 r., przëstãp z 3.03.2022 r.</ref>. == Lëteratura == * Czesław Piskorski. Pomorze Zachodnie, mały przewodnik, Wyd. "Sport i Turystyka" Warszawa, 1980, ss. 298–299. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/7,35612,27260717,jacek-maniszewski-nowym-burmistrzem-ustki-frekwencja-wyborcza.html?disableRedirects=true Maciej Sandecki, Wyborcza, 28.06.2021 r., dostãp z 30.09.2022 r. {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Stołpsczi kréz]] t54tccd0fw79kdx1emvuu6r72msjkit 204362 204361 2026-07-02T22:35:25Z Terrus38 14026 204362 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox||Gard=Ùskô|dopełniacz=Ùsczi|adjektiw_mask=Ùsczi|adjektiw_fem=Ùskô|céch=POL Ustka COA.svg|fana=POL Ustka flag.svg|karta=POL_Ustka_map.svg|wòjewództwò=pòmòrsczé|kréz=słëpsczi|grodzki=|rodzaj_gminy=mieskô|gmina=|miejska=|bùrméster=Jacek Maniszewski|tel_um=|fax_um=|mail_um=|wiéchrzëzna=13,85|stopniN=54|minutN=10|stopniE=17|minutE=29|wysokość=|rok=2024|lëdztwò=13 574|gęstość=|aglomeracja=|czerënkòwi numer=(+48) 59|pòcztowi kòd=76-270|registracëjné tôfle=GSL|TERYT=|SIMC=|www=http://www.ustka.pl|gwôsné miono=Ustka|adres_um=Urząd Miasta Ustka, Wyszyńskiego 3|kod_poczt_um=76-270 Ustka}}'''Ùskô''' (téż ''Ùszcz'', [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Ustka'', [[Miemiecczi jãzëk|miem]]''.'' ''Stolpmünde'') – gard w nordowi Pòlsce, w pòmòrsczim wòjewództwie, we słëpsczim krézu, sedzba [[Gmina Ùszcz|wiesczi gminë Ùskô]], na historicznëch [[Pòmrë|Pòmrach]]. Ùskô leżi na [[Wybrzeże Słowińskie|Słowińsczim Sztrądze]], kòl ùscô rzéczi [[Słëpiô|Słëpie]] do [[Bôłt|Bôłtu]]. Je hôwingòwim miastã, klimaticzno-[[Balneologia|balneòlogicznym]] kùrortã (solónka i bòrowina), mòrsczim kąpielëszczã a wëpòczinkòwim òstrzódkã. Wedle pòdôwków [[Główny Statisticzny Ùrząd|GUS]] z 30.06.2024 r., Ùskô mia 13 574 mieszkańców<ref name="Populacja2024">[https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/ludnosc-stan-i-struktura-ludnosci-oraz-ruch-naturalny-w-przekroju-terytorialnym-w-2024-r-stan-w-dniu-30-06,6,37.html Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2024 r. (stan w dniu 30.06)] (pòl.), Główny Urząd Statystyczny, przëstãp z 28.10. 2024 r.</ref>. Òd 13 lëpińca 2003 Ùskã a [[Stôłpsk|Słëpsk]] łączi dogôdënk pòzéwóny Dwagardã (pòl. ''Dwumiasto''). Òba miasta są sparłãczoné banową ë aùtobùsową kòmùnikacją. W [[Lãdowò|Lãdowie]] kòl Ùsczi to dô [[Centrum Ùczbieniô Marinë]], mdącé głównym ùczbieniowim òstrzódkã [[Marina|Marinë]]. We [[Strzédnowiek|strzédnëch wiékach]] Ùskô bëła [[Kaszëbë|kaszëbską]] rëbacką òsadą słëchającą słëpsczémù kasztelaństwù i dzéla historiczny kawel z pòblësczim [[Stôłpsk|Słëpskã]]. Dzysdnia klimat stôri hôwingòwi òsadë mòże jesz nalezc westrzód rëbacczich chëczów we wiertlu midzë sz. Marinë a Czerwionëch Kòsyniérów. Ùchòwôł sã tuwò jesz ùkłôd sztrasów strzédnowieczny wsë, przez wzgląd na historiczną wôrtnotã òbjimniãti kònserwatorską òchroną<ref>[https://ustka.travel/a556-ustka.html Ustka – atrakcje turystyczne], ustka.travel, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. Dzysdnia to je plac rôd òdwiédzóny przez turistów, ze wzglãdu na blëskòsc Bôłtu, dobré skòmùnikòwanié a wielosc nocników, hotelów i [[Penzjónat|pensjónatów]], a téż [[Restaùracjô (gastronomiô)|restaùracjów]] i tawernów. == Pòłożenié == Ùskô leżi nad Bôłtã w zôpadnym parce Słowińsczégò Sztrądu. W Ùsce do mòrza wpôdô rzéka [[Słëpiô]]. W zôpadnym dzelu miasta ùchôdô do mòrza téż strëga Czôrnô. Wedle stanu z 1 stëcznika 2026 nadwiérzchniô miasta wënosa 13,85 km²<ref>[https://www.ustka.pl/pl/news/content/10648 Ustka powiększy się o część Przewłoki] (pòl.), Ustka, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. Gard leżi na nordowò-zapôdnym kraju [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]], w [[Stołpsczi kréz|słëpsczim krézu]] i grańczi z [[Gmina Ùszcz|wieską gminą Ùskô]]. W cządze pòwòjnowi pòlsczi adminystracje, òb lata 1950–1975 słëcha [[Kòszalińsczé wòjewództwò (1950–1975)|kòszalińsczémù wòjewództwù]], a òb lata 1975–1998 – [[Słëpsczé wòjewództwò|słëpsczémù wòjewództwù]]. == Demògrafiô == Wedle protokòłu biskùpi wizytacje z 1665 r., òsedlonëch w tedëczasny Ùsce bëłë 33 familie<ref>Gerard Labuda. Historia Pomorza: Do roku 1815. Pomorze Zachodnie w latach 1648–1815, Tóm 2, Dzél 3.</ref>. W pajicznikù 1947 w Ùsce mieszkało 3458 [[Pòlôszë|Pòlôchów]] i 371 [[Miemcë|Miemców]]<ref>Granica morska PRL, 1945–1950, 1979 s. 160.</ref>. === 2014 rok === Wedle pòdôwków z 31 gòdnika 2014 gard miôł 16 056 mieszkańców<ref name="Ludność2014-12">[http://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/ludnosc-stan-i-struktura-ludnosci-oraz-ruch-naturalny-w-przekroju-terytorialnym-stan-w-dniu-31-xii-2014-r-,6,17.html Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2014 r.)] (pòl.), Główny Urząd Statystyczny, ISSN 1734-6118</ref>. Piramida wiékù mieszkańców Ùsczi w 2014<ref name="populacja2016">[https://www.polskawliczbach.pl/Ustka Ustka w liczbach] (pòl.), Polska w liczbach, przëstãp z 18.01.2023 r.</ref> [[Òbrôzk:Piramida_wieku_Ustka.png|link=Plik:Piramida_wieku_Ustka.png|600x600px]] [[Òbrôzk:Ustka_z_lotu_ptaka_IMG_6828.jpg|mały|Ùskô (2010)]] === 2021 rok === Wedle pòdôwków GUS, w Ùsce w 2021 mieszkało 14 954 lëdzy, w tim 7134 chłopów (47,7%) a 7820 białków (52,3%). W produkcyjnym wiékù bëło 61,7% chłopów i 49,3% białków.<ref name="populacja20162">[https://www.polskawliczbach.pl/Ustka Ustka w liczbach] (pòl.), Polska w liczbach, przëstãp z 18.01.2023 r.</ref> == Topònimiô == Miono mô słowiańsczé pòchôdanié i topògraficzny charakter. Pòwsta òd [[Pòmòrsczi jãzëk|pomorskiego]] kòntinuantu [[Prasłowiańsczi jãzëk|psł.]] pòwszédny pòzwë *ustьje „ùscé”<ref>W. Iwicki, Toponimia byłego powiatu słupskiego (pòl.), s. 110; Wydawnictwo Gdańskie, Gduńsk, 1993</ref>. Miemiecczé miono ''Stolpmünde'' téż mô topògraficzny charakter i je złożenim dwùch elementów: gwôsny pòzwë ''Stolpe'' „[[Słëpiô]]” (ò słowiańsczim pòchôdanim) i pòwszédny pòzwë ''Münde'' „ùscé”<ref>W. Iwicki, Toponimia byłego powiatu słupskiego (pòl.), s. 105; Wydawnictwo Gdańskie, Gduńsk, 1993</ref>. Òb czile miesãcy pò przejimniãcym gardu przez pòlską adminystracjã w 1945 równoczasno fónksnérowało czile mionów miasta: ''Nowy Słupsk'', ''Nowe Słupie'', ''Postomin'', ''Postomino'', ''Słupioujście'', ''Słupie'', ''Ujście'' a ''Uszcz''<ref>{{cytuj książkę|tytuł=Słownik współczesnych nazw geograficznych Pomorza Zachodniego z nazwami przejściowymi z lat 1945–1948|inni=Tadeusz Białecki (red.)|wydawca=Książnica Pomorska w Szczecinie|miejsce=Szczecin|rok=2002|strony=228|isbn=83-87879-34-7}}</ref>. Òstateczno rozpòrzãdzenim w 1946 ùstanowiona òsta pòzwa ''Ustka''<ref>Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. ({{Monitor Polski|1946|142|262}}, s. 7).</ref>. [[Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka]] bédëje kaszëbską fòrmã ''Ùszcz''<ref>http://skarbnicakaszubska.pl/uchwaa-nr-6-2010/ ''UCHWAŁA NR 6/RJK/10 Z DNIA 6-01-2010 R. W SPRAWIE STOSOWANIA KASZUBSKICH NAZW MIAST I WSI GMINNYCH I SOŁECKICH'' (pòl.), Skarbnica Kaszubska, przëstãp z dnia 1.07.2026 r.</ref>. [[Friedrich Lorentz]] òdnotérowôł w pòblësczich [[Słowińsczi jãzëk|słowińsczich gwarach]]: ''Vʉ͂skå (Ùskô),'' z mionama mieszkańców mët: ''Vʉ͂ščȯu̯n, Vʉ͂ščȯu̯nkă (Ùszczón, Ùszczónka)<ref>Lorentz F., ''Slovinzisches Wörterbuch: zweiter Teil: P-Z: Orts- und Personennamen. Nachträge, Unsichere Wörter'', Sankt Petersburg: Kaiserliche Akademie der Wissenschaften, 1912, s. 1535.</ref>. Pòlskò-kaszëbsczi słowôrz miestnëch ë fizjografnëch mión'' pòdôwô fòrmã ''Ùstka''<ref>É. Bréza, A. Chlëdzyńsczi'', Polsko-kaszubski słownik nazw miejscowych i fizjograficznych'', str. 222; Gduńsk, 2006</ref>. [[Òbrôzk:Ustka_from_plane.JPG|mały|Lotniczi òdjimk Ùsczi]] == Historiô == Z ùmòwë słëpsczich rôdców ze [[Swiãcowie|Swiãcama]] (Jaszkò ze [[Słôwno|Słôwna]] a Jaszko z [[Dërłowò|Rëwałda]]) z 2 gromicznika 1337 pòchôdô nadczidka ò jistnienim festindżi w môlu ùscégò [[Słëpiô|Słëpie]]. Festinga w Ùsce jest [[Gardzëszcze (archeòlogiô)|gardzëszczã]] „quondam castrum”, w dogôdënkù je to plac òpisóny jakno: ''...nec non totum et integrum portum Stolpesmunde dictum, penes aquam stolpensem tam ab una quam alia parte situm...'' ...jak téż cawny i niepòdzélny pòrt Ùskô, pòłożony pò òbù starnach rzéczi Słëpie...<ref name="autonazwa1">Dzieje Ustki – praca zbiorowa, Polskie Towarzystwo Historyczne w Słupsku 1985 r.</ref> Szlachòwno do mieszkańców jinszich miesczich wsów, ùszczani bëlë pòddónyma Słëpska. Z te pòwòdu mùszelë składac pòddańczą przësëgã, tpzw. ùską przësëgã, a téż płacëc pòdatczi na rzecz miasta, dbac ò stón hôwindżi i kejów, ùprawiac je, pòmagac przë rozladënkù ë zaladënkù òkrãtów, a przë wjezdze òkrãtów do hôwindżi. Òbrzesziwôł jich téż młinny mùsz (miesczi młin w Zamełowie). Mieszkańcë Ùsczi apartnilë sã nié le òbrzészkã wëkònywaniégò wszelejaczich robòtów i ùsłëgów zrzeszonëch z pòrtã, ale téż płacenim szaséjowégò pòdatkù, a nié pòdrëgù, czë òdrôbianim pańszczënë. Jaż do [[Trzëdzescëlatnô wòjna|trzëdzescëlatny wòjnë]] ekònomiczno samòstójny ùszczani, przédno [[Szëper|szëprowie]], karczmarze i wójtowie, przëjimelë òbëwatelstwò gardu Słëpska i kòrzistelë z przëwilejów wëchôdającëch z pòsôdaniégò miesczich prawów. Mieskô radzëzna Słëpska ùchwôla sztatutë, regùlaminë i pòrtowé tarifë, mianowa [[Wójt|wójta]], decydowa ò wszëtczich robòtach zrzeszonëch z fónksnérowanim hôwindżi, òpiséwa zortë i wësokòsc pòdatków płaconëch przez ùszczanów, patronowa kòscołowi i szkòle. Wójt Ùsczi béł narôz hôwingòwim wójtã. Trzimôł òn wëkònôwczą włôdzã w òbrëmim Ùsczi w òdniesenim do ji stałëch mieszkańców, przebiwającëch cządama gòsców (kùpców) a sprawów wëchôdającëch z bieżącégò dzejaniô hôwindżi. Òd 1329 do kùńca 1342 Ùskô i Słëpsk w drodze [[Zastôw|zastawù]] bëłë w pòsôdanim [[Krzëżacczi zôkón|krzëżacczégò zôkònu]]. Béł to trudny cząd, bò czej ksyżã [[Bògùsłôw V]] nie béł w sztãdze spłacëc w terminie do 1 stëcznika 1343 r. nôleżny kwòtë 3334 grziwnów, realnô sta sã zagrôżba przejimniãcégò zemi przez zôkón we wieczësté òbsôdanié. Òstateczno nã sëmã zebra spòlëzna. Te dëtczi pòzwòlëłë Słëpskòwi i mieszkańcóm słëpsczi zemie wëkùpic sã z rãk Krzëżôków. Òd 1368 Ùskô leża w grańcach [[Słëpsczé ksãstwò|słëpsczégò ksãstwa]], dôwnégò lenna [[Kòruna Pòlsczégò Królestwa|Kòrunë Pòlsczégò Królestwa]], pózni w grańcach [[Pòmòrsczé Ksãżstwò|pòmòrsczégò ksãstwa]] [[Grificë|Grifitów]] ze stolëcą w [[Szczecëno|Szczecënie]]. Òd XIII wieku na ne terenë przecygelë miemiecczi kòlonizatorzë. Lëczba lëdztwa rosła wiedno prãdzy. Kòscół w Ùsce, jakô ju tedë mia jinszé miono – ''Stolpmünde'', béł bùdowóny z kòscołã we [[Wëtrowno|Wëtrownie]] (1356). Zbùdowóny z drzewa kòscół pòd wezwanim [[Swiãti Mikòłôj|św. Mikołaja]] stojôł na zwëższenim, nôgwësni bënë stôrégò słowiańsczégò [[Gardzëszcze (archeòlogiô)|gardzëszcza]]. Filialnô swiãtnica kòscoła we Wëtrownie bëła brëkòwónô jakno dzénny a nocny nawigacyjny znak. Pòwôżniészą inwesticją bëła, rozpòczãtô kòl pòłowë XIV st., rozbùdowa hôwindżi. Tedë to òstałë zbùdowóné pierszé trwałé pòrtowé sprzãtë – [[Mòlo|mòla]] ò dłëżawie òk. 55 m, wëkònóné z kôstów z kamieniama, zmòcnionëch pôlama, a téż drzewiané ùmòcnienia brzegów hôwingòwégò karnalu ò dłużawie: lewi, zôpadny brzég – 280 m, prawi, pòrénczny – 320 m. Przedłëżenim ùmòcnieniów bëłë mòla. Pòsobny etap rozbùdowë pòrtu, sparłãczony z kapitalnym remóntã donëchczasnëch ùrządzeniów, to dało w XV st. Mòlo òstało tej przedłëżoné do òk. 100 m, pòrénczny brzég pòrtowégò karnalu òstôł zmòcniony scaną z pôlów ò dłużawie 170 m a téż òstałë wëmienioné wszëtczé zùżëté abò skażoné elementë donëchczasnëch kònstrukcjów. Wizytacje szkòłów przënôszają pierszé infòrmacje ò szkòle w Ùsce z 28 lëpińca 1590 i z 1729. W 1590 to dało téż nadczidkã, co mieszkańcowie Ùsczi zajimają sã intensywno rëbaczenim. Òb czas [[Wojna trzydziestoletnia|trzëdzescëlatny wòjnë]] 2 lëstopadnika 1626 do [[Mòrskô hôwinga Ùszcz|pòrtu w Ùsce]] wjachałë szwédzczé wòjska. Dzejalnosc pòrtu przëgasła. Zmniésza sã téż lëczba mieszkańców. W dodôwkù do tragediów zrzeszonëch z wòjną w 1644 Ùskã zdzegwił òdżin; przedërchało 15 chëczi i cerkwiô. [[Òbrôzk:Ustka_1890-1900_fragment.jpg|mały|[[Bliza w Ùsce|Bliza]] (XIX w.)]] W 1648 pòkòjowi traktat i dodôwkòwé dogôdënczi w 1653 òddałë pòrénczny part Zôpadnégò Pòmòrzégò, a tej i Ùskã, pòd panowanié [[Brandenbórg-Prësë|brandenbòrskò-prësczégò]] państwa, przesztôłconégò w 1701 w [[Królestwò Prësów]]. W XVIII stalatim niewielné òkrãtë bëłë rozladowiwóné na redze. W 1794 w Ùsce mieszkało kòl 700 òsób. Nowô wòjna zaczãtô przez [[Napòléón Bonaparte|Napòléòna]] spòwòdowa, że [[Wiôlgô Armiô]] zajimnã Zapôdné Pòmòrzé na przełómanim lat 1806/07. Ùskô hôwinga bëła blokòwónô. [[Òbrôzk:POL_USTKA_PORT_NA_OLD_POSTKARDS.jpg|mały|Hôwinga – pòrtowi karnôl (1905)]] W 1888 kònsekrowónô bëła nowô cerkwiô. Mùrowóny bùdink òd cegłë na fùndamence z granitowëch kamieni. Bùdowa wąskò- a szeroksztrekòwégò banu (zôczątk XX wiékù) dokòna schùtczeniô gòspòdarczégò rozwiju hôwindżi, jak téż cawnégò regionu. Lëczba lëdztwa Ùsczi w 1818 wënosa 477, a w 1941 – 5051 òsób. Pierszé, dosc zachtné inwesticje wëpòczinkòwi infrastrukturë òstałë pòdjimniãté przez mieską gminã w 1911. Bùdacje pò òbù starnach pòrtu bëłë ò drzewiany kònstrukcje a pòstawioné na pôlach. Projekt zgrôwôł, cobë szlachòwac za kąpnicama w [[Sopòt|Sopòtach]]. Òd ne czasu je nieprzerwóny przërost realizacjów nëch inwesticjów. W 1904 ùskô [[bliza]] emitowa biôłi przeriwóny wid, a òd 1913 r. dodôwkòwò na pòréncznym mòlu dzeja dôcznô syrena. 8 stëcznika 1914 rokù na zôpadnym sztrądze w òkòlim Ùsczi zdarza sã mòrskô katastrofa – môłi a stôri parówc „Stolp” òstôł wërzucony na zôlój òb czas sztorëmù. Òd séwnika 1939 i òd czerwińca 1941 òbrzesziwałë na gwësny czas ògrańczenia dlô cywilnégò rëchù òkrãtów. Pòd kùńc lat 30. pojawiłë sã planë rozbùdowë hôwindżi. Pò wëbùchù wòjnë robòtë ùstałë, a jedurną pòòstałoscą pò nëch zdarzeniach je dzél nieùkùńczonégò mòla (tpzw. trzecé mòlo). Òd 1942 w môłim stãpieniu bëła rozbùdowiwónô òkrãtowniô. Do pòłowë 1944 w Ùsce bëło òk. 230 sôdzewëch. Òd séwnika 1944 r. Miemcë „przechòwiwelë” w Ùsce zacht duńsczi [[Pancernik obrony wybrzeża|pancernik òbronë sztrądu]] [[Niels Iuel (1918)|„Niels Iuel”]], jaczi służił jima za pòmòcniczi bôt. W 1944 dlô Ùsczi (òsoblëwie ze wzglãdu na pòrt, chtëren dôwôł mòżebnosc zwiorniãcô przed frontã) gromadzëło sã baro wiele ùchódników. Panowa pò prôwdze òstrô zëma, felowało kwatérów i jôdë. [[Òbrôzk:POL_USTKA_PORT_NA_OLD_PSTKARDS.jpg|mały|[[Mòrskô hôwinga Ùszcz|Hôwinga]] (1910)]] 9 strëmiannika 1945 môlëzna òsta zajimniãtô przez pancerné òddzéle [[3 Gwardijsczi Pancerny Kòrpùs (ZSSR)|3 Gwardijsczégò Pancernégò Kòrpùsu]] [[2 Biôłorusczi Front|2 Biôłorusczégò Frontu]] (pò wòjnie na tczã sowiecczich żôłnérzów òstôł pòstawiony pòmnik na placu Wòlnotë)<ref>Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa „Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945”, Sport i Turystyka 1988, [[Specjalna:Książki/8321727093|ISBN&nbsp;<span class="isbn">83-217-2709-3</span>]], s. 686.</ref>. Pòwsta kòmendantura, jakô ùtwòrza miemiecką, pòmòcniczą administracjã z miemieczim bùrméstrã. Zaczãlë sã zjeżdżac pòlsczi òsedléńcowie. Pierszô pòlskô wëszëzna, Miesczi Zarząd (pòl. ''Zarząd Miejski''), rozpòczã ùrzãdowanié 11 maja 1945. Pierszim bùrméstrã òstôł Wacław Jaworski, a jegò zastãpcą Wacław Michalski<ref>Wojewódzkie Archiwum Państwowe w Słupsku. Sprawozdanie z działalności Zarządu Miejskiego w Ustce za okres 1945–1950.</ref>. Pòżdôwk PKP wrócył do dzejaniô na turze Słëpsk – Ùskô 29 czerwińca 1945 przëjazdã banë, jaką przëjachelë rôczony do Ùsczi gòsce na pierszé pò wòjnie [[Swiãto Mòrza]]. Pòcztowi Ùrząd, pòwòłóny do żëcô 3 maja 1945, òbjimôł swòjim sëgã ze zôczątkù Ùskã i 20 pòblësczich gminów. Òficjalné przekôzanié administracyjny włôdzë Pòlôchóm òdbëło sã 22 lëpińca 1945. Zlikwidowónô òsta sowieckô wòjnowô kòmendantura. Òb nen czas zameldowónëch bëło w Ùsce 266 Pòlôchów. W latach 50. Ùskô zaczã sã rozwijac jakno wiwczasowò-wëpòczinkòwô môlëzna. Pòwstôwałë wëpòczinkòwé òstrzódczi institucjów a zakładów prôcë, na zôczątkù na spòdlim przedwòjnowëch willów, pózni nowò bùdowónëch òbiektów. Pòd kùńc 60. lat fónksnérowałë tu ju sztërë wiôldżé wiwczasowé òstrzódczi [[Fundusz Wczasów Pracowniczych|FWP]] („Czarodziejka”, „Celwiskoza”, „Przystań” i „Włókniarz”), jaczi dispònowałë òk. 700 placama mët a dało téż trój mniészich zakładowëch òstrzódków (skłôdającëch sã przédno z kempingòwëch chëczów), skùpionëch w pòréncznym dzélu miasta. Dzejało 5 restaùracjów, 2 rëbné barë, mléczny bar, kawiarniô, 2 kina („Delfin” i MDK) a 3 binë<ref>Krystyna Chylińska (òbrob.): ''Informator FWP''.Warszawa&#x3A; Wydawnictwo Związkowe CRZZ, 1968, s.191-192.</ref>. [[Òbrôzk:Ustka,_port,_1979.jpg|mały|Ùskô hôwinga w 1979]] W gòdnikù 2013 do ùżëtkù òsta òddónô òbrotowô mòst dlô piechtnëch nad pòrtowim karnalã. Stalanô kònstrukcjô ò mase wikszi jak 80 t mô wnet 58 m dłużawë mô wësoczi na 24 m [[Pylon|pilón]] a pòmòst o szerzawie 4 m. Òbrôcanié mòstu warô 4 minutë i je mòżebné dzãka elektricznémù nanëkòwi. Bùdacjô dérowa pół rokù i kòszta 4,39 mln zł<ref>[http://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/56,35612,16750825,Kladka_nad_Kanalem_Portowym__Ustka__wyroznienie_I_stopnia,,5.html Wybrali najlepszą przestrzeń publiczną. Wygrała kontrowersyjna inwestycja] (pòl.), Wyborcza Trójmiasto, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. Pò dwalatny przerwie zrzeszony z awarią, mòst òstôł zôs òdemkłi w maju 2017<ref>T. Częścik, [http://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/7,35612,21756218,feralna-kladka-w-usteckim-porcie-znow-dziala.html Feralna kładka w usteckim porcie znów działa] (pòl.), Wyborcza Trójmiasto, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. == Kwestiô felënkù miesczich prawów == [[Òbrôzk:Ustka,_ratusz_(HB1).jpg|mały|Rôtësz (dôwnô szkòła)]] Midzë 5 a 13 czerwińca 2007 to dało w Ùsce kònsultacje w sprawie nadaniégò môlëznie Ùskô sztatusu gardu<ref>[https://bip.um.ustka.pl/Article/get/id,17016.html Uchwała Nr 67/2007 w sprawie: konsultacji o nadanie statusu miasta]</ref>. Przëczëną te bëło pòdwôżenié historicznégo faktu nadaniô Ùsce miesczich prawów przez Miemców 22 strëmiannika 1935. Przë leżnoscë òbchòdów 70. roczëznë nadaniégò miesczich prawów, ùsczi gazétnik, pòdjimôrz a historik [[Marcin Barnowski]] òdkrił, co Ùskô nigdë nie òtrzima miesczich prawów, a ji terôczasny sztatus gardu je wënikã ùzurpacje. Nie ùdało sã nalezc niżódnégò dokùmentu pòcwierdzającégò nadanié Ùsce miesczich prawów, a data 22 strëmiannika 1935 je blós datą wëdaniégò ''rozpòrzãdzeniégò do ùstawù o ùstroju gminów'', dzãka jaczémù kòżdi przédnik gminë òbligatorijno stôł sã bùrméstrã. To òznôczô, że zmienia sã le samòrządzënowô titulatura, a samò rozpòrzãdzenié nie stanowiło nadaniô miesczich prawów. Co wicy, wëdóny w 1938 rokù spisënk gardów Westrzédnégò Pòmòrza, mającëch mni jak 10 tësãcy mieszkańców, nie òbjimôł Ùsczi. Ùskô nie wëstãpiwô jakno gard w niżódnym midzëwòjnowim wëkazu gminów (np. w ''Amtliches Gemeindeverzeichnis für das Deutsche Reich'' z 1939), a jakno miasto pòjôwiô sã pierszi rôz w pòlsczich pòwòjnowëch zdrojach [[Główny Statisticzny Ùrząd|GUS]]<nowiki/>u. No wëdarzenié stało sã historiczną sensacją<ref>http://www.gp24.pl/wiadomosci/art/4249071,ustka-to-wioska,id,t.html J. Cegła, ''Ustka to wioska'' (pòl.), Głos Pomorza, przëstãp z 1.07.2026 r.</ref>. Pòjawiłë sã bédënczi złożeniégò wnióskù do [[Premiéra (pòlitika)|premiérë]] ò nadanié Ùsce miesczich prawów. Równak wedle [[Minysterstwò Bënowëch Sprawów i Administracji|Minysterstwa Bënowëch Sprawów ë Administracje]], nie bëło taczi brëkòwnotë, bò we wielnëch prawnëch aktach wëdónëch pò 1975 rokù,<ref>Np. ''Dz. U.'' z 1975 r. Nr 16, pòz. 91 i ''Dz. U.'' z 1998 r. Nr 96, pòz. 603.</ref> Ùskô figùrëje jakno gard<ref>[http://fakty.interia.pl/newsroom/news/ustka-jest-miastem,990670 Interia.pl/PAP: ''Ustka jest miastem,'' 09.10''.''2007 r.] (pòl.)</ref>. Òstateczno pò przeprowadzony analize przepisów òstało pòcwierdzoné, że Ùskô mô miesczé prawa przënômni òd 1 lëpińca 1976 rokù. Przëjimniãcé jinszi interpretacje prowadzëłobë do ùznaniégò, że równoczasno fónksnérowałëbë dwie gminë ò identycznym prawnym sztatusu ''wiesczi gminë'' (a tej wieskô gmina i pseùdo-mieskô gmina), co je niedopùszczalné. Na spòdlim tëch kònkluzjów MBSëA scwierdzëło, że wëszëzna Ùsczi ni mùszi sã starac ò nadanié miesczich prawów<ref>[http://www.gp24.pl/apps/pbcs.dll/article?AID=/20071006/USTKA/71005021 GP24.pl: ''Prawa miejskie potwierdzone''] , Głos Pomorza (pòl.), przëstãp z 1.07.2026 r.</ref>. Analogiczny prawny stón tikający sã felënkù fòrmalnégò aktu nadaniégò miesczich prawów béł w [[Pruszcz|Pruszczu]]. == Kùrort Ùskô == Pierszé môłé łaznie pòwstałë w Ùsce na przełómanim XIX i XX w. Kùracjô pòléga na zëmnëch a gòrącëch kąpielach w mòrsczi wòdze a szpacérach pò bòrach. Lékarzony bëlë rekònwalescencë pò gripach a chòri na płëca, [[Astma|astmaticë]] i [[Reùmaticzné chòroscë|reùmaticë]]. Kùracyjny cząd warôł òd 15 czerwińca do 15 séwnika. W 1905 dało 2 kùrortowëch lékarzów [33]. W 1911 na placu stôrëch łazniów òstôł òdemkłi nowi Rodoléczny Zakłôd<ref>Artur Flaczyński i jiny: ''Sanatoria i uzdrowiska''.Dom Wydawniczy PWN, Warszawa 2016, s.98,99. <nowiki>ISBN 978-83-268-2502-6</nowiki>.</ref>. Frekwencjô przed [[I swiatowô wòjna|I swiatową wòjną]] wënosa w sezonie kòl 3500–3600 lëdzy i niewiele sã zwiksza òb midzëwòjnowi cząd<ref>Józef Lindmajer i jiny: ''Dzieje Ustki''. s. 113; Polskie Towarzystwo Historyczne, 1985.</ref>. Òb zôczątkòwé lata pò wòjnie to dało stagnacjã w kùrortowi dzejalnoscë. Dopiérze w 1974 po ùrësznienim Rodolécznégò Zakładu (zamienionégò na miesczé łaznie) òstałë zòrganizowóné pierszé turnusë dlô kùracjuszów. 1 lëpińca 1978 pòwsta Państwòwô Pòdjimizna Kùrort Ùskô (pòl. ''Państwowe Przedsiębiorstwo Uzdrowisko Ustka''). Rëgnã òrganizacjô sanatoriów na spòdlim wëpòcznikòwëch òstrzódków. Tak òstało ùrządzoné sanatoria Azoty, Pomorze, Radość, Perła, Promyk. W jednym turnusu lékarzëło sã 590 kùracjuszów<ref>Józef Lindmajer i jiny: ''Dzieje Ustki''. s. 189; Polskie Towarzystwo Historyczne, 1985.</ref>. W 1988 Ùskô zwëska sztatus kùrortu. Do rozwiju lékarsczi òfertë Ùsczi jakò kùrortu wiôldżi wkłôd wniósł Henryk Klimczuk, jegò Przédny Lékôrz w latach 1981–2010<ref>''Od kąpieliska do uzdrowiska. 1988-2018 Trzydziesta rocznica nadania Ustce statusu miejscowości uzdrowiskowej''. Infòrmacyjnô tôblëca kòle tãżnie w Ùszczë, 2018, s. 1.</ref>. [[Òbrôzk:Ustka,_latarnia_morska_(HB1).jpg|mały|Bliza]] W 2010 kùrort òstôł spriwatizowóny. Kùpia gò familiô de Lubicz Szeliskich przez wëcmaniznã Hotel Lubicz w Ùsce<ref>''Od kąpieliska do uzdrowiska. 1988-2018 Trzydziesta rocznica nadania Ustce statusu miejscowości uzdrowiskowej''. Infòrmacyjnô tôblëca kòle tãżnie w Ùszczë, 2018, s. 1.</ref>. Kùrortowô dzejalnosc òsta òd tamnegò sztërkù baro rozszerzwionô. Dzysdnia bédowóné są nié le lékarsczé a hotelarsczé ùsłëdżi, ale téż profesjonalnô biologicznô òdnowa<ref>''[https://www.horecabc.pl/rodzina-de-lubicz-otworzyla-kolejny-hotel-na-wybrzezu/ Rodzina de Lubicz Szeliskich otworzyła kolejny hotel na Wybrzeżu]'' (pòl.), horecabc.pl, przëstãp z 2.07.2023 r.</ref>. W [[Kùrort|kùrorce]] prowadzoné je lékarzenié w czerënkù ortopedicznëch chòrosców, [[Choroby układu nerwowego|chòrosców nerwòwégò ùkładu]], [[Reùmaticzné chòroscë|reùmatologicznëch chòrosców]], kardiologicznëch chòrosców, nadcësnieniégò a chòrosców górnëch dechòwëch drogów<ref>(§ 6. Statut Uzdrowiska Ustka) Uchwała Nr XXXV/282/2009 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2009 r. (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2009 r. Nr 102, poz. 2020).</ref>. Ùskã charakterizëje léczniczo kòrzistny [[klimat]], a do te nôtërné lékarsczé sërowinë: * solónka 3,43% chlórkòwò-natriowô, jódkòwô, hipòtermalnô ze zleżënë „Ustka IGH-1”, * zlëżënë lékarsczégò torfù – bòrowinë „Ustka-1”, rechòwóné do spòdlowëch kòpalënów<ref>(§ 5. Statut Uzdrowiska Ustka) Uchwała Nr XXXV/282/2009 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2009 r. (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2009 r. Nr 102, poz. 2020).</ref>. === Kąpielëszcza === W òbrëmim miasta òstałë wëznaczoné 2 latné mòrsczé [[Kąpielisko|kąpielëszcza]]<ref name="rada_kapieliska">Uchwała Nr XXXV/303/2013 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2013 r. ws. wykazu kąpielisk</ref>: * Ustka Wschód (Ùskô Pòrénk) – òbjimającé dłużawã 500 m zôlojewi linie rechòwóny na pòrénk òd òk. 250 m pòréncznégò mòla, * Ustka Zachód (Ùskô Zôpôd) – òbjimającé dłużawã 200 m zôlojewi linie rechòwóny na zôpôd òd òk. 110 m òd zôpadnégò mòla. <gallery widths="200" heights="150" perrow="3" style="text-align: center"> Òbrôzk:Ustka, plaża wschodnia (HB2).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_wschodnia_(HB2).jpg|Główné wéńscé na pòrénczny gòłobrzég Òbrôzk:Ustka, plaża wschodnia (HB5).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_wschodnia_(HB5).jpg|Pòrénczny gòłobrzég Òbrôzk:Ustka, plaża wschodnia (HB3).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_wschodnia_(HB3).jpg|Widzënk z pòréncznégò mòla na hôwingã i pòrénczny sztrąd (2023) </gallery>W 2012&nbsp;r. kąpielëszcza Ùskô Pòrénk a Ùskô Zôpôd bëłë zgòdą z òbrzészkòwima jakòscowima wëmògama dlô wòdë w kąpielëszczu wedle Eùropejsczi Ùnie<ref>[http://www.eea.europa.eu/themes/water/status-and-monitoring/state-of-bathing-water/bathing-water-data-viewer Bathing water quality – data viewer.] (an.), European Environment Agency, przëstãp z 14.06.2013 r.</ref>.<gallery widths="200" heights="150" perrow="3" style="text-align: center"> Òbrôzk:Ustka, plaża zachodnia (HB2).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_zachodnia_(HB2).jpg|Widzënk ze zôpadnégò mòla na gòłobrzég Òbrôzk:Ustka, plaża zachodnia (HB10).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_zachodnia_(HB10).jpg|Widzënk ze zôpadnégò mòla na hôwingã Òbrôzk:Ustka, plaża zachodnia (HB5).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_zachodnia_(HB5).jpg|Zôpadny gòłobrzég, tpzw. trzecé mòlo </gallery>W 2013 r. òstôł ùstalony kąpielowi cząd warający òd 15 czerwińca do 15 séwnika<ref name="rada_kapieliska2">Uchwała Nr XXXV/303/2013 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2013 r. ws. wykazu kąpielisk</ref>. == Transpòrt == [[Òbrôzk:Ustka,_dworzec_kolejowy_(HB3).jpg|mały|Banóf a bùsowiszcze]] === Ban === Ùskô bëła w ùszłoce za wãzłową stacjã, òd jaczi òdlôżałë banowé linie: * Głównô [[Piła (gard)|Piła]] – Ùszcz * [[Słôwno]] – Ùszcz o długości 36 km * [[Kòmnino]] – Ùszcz o długości 24 km Dzysdnia jistnieje blós liniô Głównô Piła – Ùszcz, pòòstałé dwie òstałë zdemóntowóné pò 1945 przez Czerwioną Armiã jakno wòjnowô zwënéga. Je to jednosztrekòwô zelektrifikòwónô banowô liniô. [[Òbrôzk:Ustka,_dworzec_kolejowy_(HB4).jpg|mały|Pamiątkòwi kam]] W òbrëmim gardu to dô dzysdnia dwa dzejającé banowé pòżdôwczi: Ustka a Ustka Uroczysko. === Aùtobùsë === [[Òbrôzk:Ustka,_dworzec_autobusowy_(HB1).jpg|mały|Bùsowiszcze]] [[Òbrôzk:Ustka,_pomnik_Ireny_Kwiatkowskiej_(HB1).jpg|mały|Łôwka Irénë Kwiôtkòwsczi]] Z Ùsczi [[Krajewô droga nr 21 (Pòlskô)|krajewą drogą nr 21]] mòże dojachac do [[Stôłpsk|Słupska]] aùtobusama firmów: * PKS Słupsk A.W. – liniô 200 – tur do Słëpska<ref>Redakcjô, ''[https://gp24.pl/pks-slupsk-rezygnuje-z-linii-500-przewoznik-do-ustki-kursuje-jako-linia-200/ar/c1-15275860 PKS Słupsk rezygnuje z linii 500. Przewoźnik do Ustki kursuje jako linia 200]'' (pòl.), Głos Pomorza, 6.11.2020 r., przëstãp z 20.08.2022 r.</ref> * Nord Express w. z ò.ò. – liniô 500 – tur do Słëpska<ref>''[https://nordexpress.pl/polaczenia-slupsk-ustka/ Nord Express – tanio, szybko, na czas! » Połączenia Słupsk – Ustka]'' (pòl.), nordexpress.pl, przëstãp z 20.08.2022 r.</ref> * Ramzes w. z.ò.ò. – liniô 500 – tur do Słëpska<ref>''[https://ramzes.ustka.pl/rozklad-jazdy.php Ramzes Ustka Usługi przewozowe Słupsk-Ustka Przewozy autobusowe]'' (pòl.), ramzes.ustka.pl przëstãp z 20.08.2022 r.</ref> Òd 12 lëpińca 2018 jistnieje téż mieskô kòmùnikacjô òbsłëgiwónô przez PKS Słupsk A.W.<ref>Rzeczkowska B., ''[http://www.gp24.pl/wiadomosci/ustka/a/w-czwartek-rusza-darmowa-komunikacja-w-ustce-sprawdz-rozklad-jazdy,13325722/ W czwartek rusza darmowa komunikacja w Ustce. Sprawdź rozkład jazdy]'' (pòl.), „gp24.pl”, przëstãp z 25.07.2018 r.</ref> To dô téż regionalné sparłãczenia w czerënkù [[Rowë|Rowù]] czë [[Jarosłôwc|Jarosłôwca]]. == Kùltura == {| | width="50%" | ; Institucje kùlturë w Ùsce : * Centrum Twórczi Aktiwnoscë w Ùsce * Dodóm Kùlturë w Ùsce * Mieskô Biblioteka * [[Mùzeùm Ùsczi Zemi w Ùsce|Mùzeùm Ùsczi Zemi]] * [[Mùzeùm Piekarnictwa a Cëczernictwa w Ùsce|Mùzeùm Piekarnictwa a Cëczernictwa]] * Mùzeùm Òkrãtów * Mùzeùm Bùrsztënu | width="50%" | ; Regùlarné kùlturalno-rekreacjowé rozegracje w Ùsce : * Columbus Festiwal Wiatru (Festiwal Wiatru – lotniczé i mòtoparalotniowé pòkôzczi) * Grand Lubicz Festiwal Światła (Festiwal Widu) * Festiwal Ulicznych Reakcji Artystycznych (Festiwal Sztrasowëch Artisticznëch Reakcjów) * „Bielsko Biała i Beskidy w Ustce” ([[Bielsko-Biała]] a Beskidë w Ùsce) * Ustka Charlotta Enduro Extreme * Dni Morza (Dnie Mòrza) * Sound of Gravity (swiãto ekstremalnëch spòrtów) * Mistrzostwa Polski w wypłukiwaniu bursztynu „Złoto Bałtyku” (mésterstwa Pòlsczi w wëpłëkiwanim bùrsztënu) * Święto Miasta – „Dożynki Rybne” (Swiãto Gardu – „Rëbné Òżniwinë” * Hip-Hop na fali (Hip-hop na wale) * Pòkôzk módë z firmą Pierre René |} [[Òbrôzk:Ustka_ul._Chopina_8_willa_A1285.jpg|mały|Dodóm Twórczi Robòtë, sz. Chopina 8]] Wiele lat w Ùsce mieszkôł a twòrził kaszëbsczi pisôrz, dr [[Marian Majkòwsczi|Marión Majkòwsczi]]. == Pòùczëna<ref name="autonazwa1" /> == === Szkòlnictwò do 1939 rokù === Òb całé XIX stalaté w Ùsce dało le jednã pòwszechą szkòłã, ze zôczątkù czileklasową – elementarną, a pózni ò cawnym zakresu spòdlowi edukacje. Òb szkòłowi rok 1897/98 robiło w ni 6 szkólnëch, a w 1917 r. 8 szkólnëch i 3 szkólné. W bùdinkù szkòłë bëłë òsobnë klasë strzédny szkòłë niższégò stãpienia. Pòd kùńc XIX st. w Ùsce òsta ùsadzonô państwòwô nawigacyjnô szkòła pierszégò stãpienia (miem. ''die Königliche Navigationsvorschule''). Nã szkòłã dërch dotikôł felënk pasowny lëczbë kandidatów. Òsta zlikwidowónô w 1910 rokù. === Szkòlnictwò pò 1945 rokù === Òb szkòłowi rok 1977/78 do spòdlecznëch szkòłów chòdzëło 1731 szkòlôków, Òglowòsztôłcącé Liceùm ùkùńczëło 58 ùczniów, a warkòwą szkòłã 65. [[Òbrôzk:Ustka,_pomnik_żaglowca_(HB1).jpg|mały|Sztatura żaglówca kòl Spòdleczny Szkòłë nr 2]] ==== Spòdleczné szkòłë ==== * Spòdlecznô Szkòła nr 1 m. kpt. Leonida Telidżi, * Spòdlecznô Szkòła nr 2 m. kòmandora Bolesława Romanowskiégò * Spòdlecznô Szkòła nr 3 m. gen. Mariusza Zaruskiégò * Niepùblicznô Spòdlecznô Szkòła ADVENTURE w Ùsce ==== Wëżispòdleczné szkòłë ==== * Zespół Technicznëch Szkòłów * Zespół Òglowòsztôłcącëch Szkòłów m. Mikòłaja Kòpernika == Spòrt == === Spòrtowé klubë a towarzëstwa === * Miejski Klub Sportowy „Jantar Ustka” (miesczi spòrtowi klub) * Lekkoatletyczny Klub Sportowy „Jantar Ustka” (letkòatléticzny spòrtowi klub) * Klub Tenisa Stołowego (klub stołowégò tenisa) * Stowarzyszenie Turystyczno Sportowe „STS Ustka” (turisticzno-spòrtowô stowôra) * Stowarzyszenie Sympatyków Piłki Ręcznej „Szczypiorniak Ustka” (stowôra lubòtników rãczny balë) * Stowarzyszenie „Yacht Klub Ustka” (stowôra – jachtklub) * Związek Kulturystyki i Fitness (związk kùlturisticzi a fitnessu) * Towarzystwo Krzewienia Kultury Fizycznej (towarzëstwò rozkòscérzaniô fizyczny kùlturë) * Usteckie Towarzystwo Sympatyków Sportu (towarzëstwò lubòtników spòrtu) [[Òbrôzk:Ustka_plaza_IMG_fotografia_lotnicza_net_6873.jpg|mały|Ùskô hôwinga]] === Ùsczi spòrtówcowie === * [[Natasza Caban]] * [[Tomasz Iwan]] * [[Barbara Madejczyk]] * [[Agnieszka Pogroszewska]] * [[Kazimierz Adach]] == Religiowé pòspólnotë == * [[Chrzescëjańskô Ewanielëcznô Pòspólnota (Pòlskô)|Chrzescëjańskô Ewanielëcznô Pòspólnota]]: ** misyjnô placówka w Ùsce<ref>''[https://www.chwe.pl/lista-placowek/ Zbory i placówki]'' (pòl.), chwe.pl, przëstãp z 15.08.2023 r.</ref> * [[Greckòkatolëcczi kòscół w Pòlsce|Greckòkatolëcczi kòscół]]: ** greckòkatolëcczi dëszpastursczi òstrzód kòl [[Kòscół Nôswiãtszégò Zbawicela w Ùsce|kòscoła Nôswiãtszégò Zbawicela]]<ref>''[https://www.cerkiew.net.pl/parafie-i-dekanaty/dekanat-slupski/ Dekanat słupski]'' (pòl.), cerkiew.net.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> * [[Rzimskòkatolëcczi kòscół|Rzimskòkatolëcczi]]: ** parafiô sw. òjca Pio<ref>''[https://www.diecezjakoszalin.pl/parafia/szczegoly/220/ustka-sw-pio Parafia pw. św. Pio, Ustka]'' (pòl.), diecezjakoszalin.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> ** parafiô Nôswiãtszi Marije Pannë Gwiôzdë Mòrza<ref>''[https://www.diecezjakoszalin.pl/parafia/szczegoly/218/najswietszej-maryi-panny-gwiazdy-morza-ustka Parafia pw. Najświętszej Maryi Panny Gwiazdy Morza, Ustka]'' (pòl.), diecezjakoszalin.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> ** parafiô Nôswiãtszégò Zbawicela<ref>''[https://www.diecezjakoszalin.pl/parafia/szczegoly/217/ustka-najswietszego-zbawiciela Parafia pw. Najświętszego Zbawiciela, Ustka]'' (pòl.), diecezjakoszalin.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> ** [[Parafia wojskowa św. Marka Ewangelisty w Ustce|wòjskòwô parafiô sw. Marka Ewanielëstë]] z sedzbą w [[Lãdowò-Sedlëszcze|Lãdowie-Sedlëszczu]] * [[Zelonoswiątkòwi Kòscół w PR|Zelonoswiątkòwi Kòscół]]: ** zbór w Ùsce<ref>''[https://kzustka.wixsite.com/nowa/kontakt Kontakt]'' (pòl.), kzustka.wixsite.com przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> * [[Swiôdkòwie Jehowë w Pòlsce|Swiôdkòwie Jehowë]]: ([[Sala królestwa|Zala Królestwa]], sz. Dunina 12)<ref name="jw">Pòdôwczi wedle ''[https://apps.jw.org/ui/P/meeting-search.html#/weekly-meetings sznëkrownika zborów]'', z òficjalny starnë Swiôdków Jehowë jw.org; przëstãp z 15.10.2018 r.</ref> ** zbór Ùskô-Pòrénk<ref name="jw" /> ** zbór Ùskô-Zôpôd == Administracjô == Ùskô mô sztatus [[Mieskô gmina|miesczi gminë]]. Mieszkańcowie welëją do [[Rada gminy|Radzëznë Gardu]] Ùskô 15 rôdców<ref>Zarządzenie nr 56/10 Wojewody Pomorskiego z dnia 4 marca 2010 r. (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2010 r. Nr 35, poz. 594).</ref>. Mieszkańcowie welëją rôdców do [[Sejmik Województwa Pomorskiego|sejmikù wòjewództwa w òkrãgù nr 1]]. Pòsélców na Sejm welëją z [[Okręg wyborczy nr 26 do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej|welownégò òkrãgù nr 26]], senatora z [[Okręg wyborczy nr 62 do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej|òkrãgù nr 62]], a pòsélców do [[Parlament Europejski|Eùropejsczégò Parlamentu]] z [[Okręg wyborczy nr 1 do Parlamentu Europejskiego w Polsce|òkrãgu nr 1]]. Ùskô słëchô [[Rejonowi sąd|Rejonowémù Sądowi]] we Słëpskù, [[Òkrãgòwi sąd|Òkrãgòwémù Sądowi]] we Słëpskù<ref>Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 października 2002 r. ({{Dziennik Ustaw|2002|180|1508}}).</ref> a [[Samorządowe kolegium odwoławcze|Samòrządzënowémù Òdwòłôwczémù Kòlegium]] we Słëpskù<ref>Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. ({{Dziennik Ustaw|2003|198|1925}}).</ref>. [[Òbrôzk:Ustka,_dom_kapitana_Haase_(HB2).jpg|mały|Stôrô rëbackô òsada, chëcz kapténë Haase, 1804]] === Partnersczé gardë a gminë === * [[Òbrôzk:Ustka,_ul._Czerwonych_Kosynierów_(HB1).jpg|mały|Stôrô rëbackô òsada (''XIX/XX w.'')]][[Bielsko-Biała]] – pòrozmienié ò wespółrobòce pòdpisóné 20 lëpińca 2002 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313035642/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=304 Bielsko-Biała.] (pòl.) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r.; zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=304 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> * [[Stôłpsk|Słëpsk]] – deklaracjô partnersczi wespółrobòtë w ramach Dwagardu z 13 lëpińca 2003 r. ==== Midzënôrodnô wespółrobòta ==== * [[Òbrôzk:Ustka,_port_morski_(HB18).jpg|mały|Wjôzd do pòrtu]][[Enkhuizen]] (Holandiô) – partnerskô ùmòwa pòdpisónô 5 maja 1992 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313041818/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=302 Enkhuizen] (pòl.) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r., zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=302 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> * [[Kappeln]] (Miemieckô) – partnerskô ùmòwa pòdpisónô 8 maja 1991 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313035616/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=301 Kappeln] (pòl.) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r., zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=301 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> * [[Palanga]] (Lëtwa) – partnerskô ùmòwa pòdpisónô 8 lëpińca 2006 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313034020/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=303 Palanga] (pòl.) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r., zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=303 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> Òd 2008 rokù partnersczim gardã Ùsczi bëło téż rusczé miasto [[Pionierskij (królewieckô òbéńda)|Pionierskij]]. Pò [[Inwazjô Rusczi na Ùkrajinã|rusczi inwazje na Ùkrajinã]] w 2022 rokù dogôdënk ò wespółrobòce òstôł zerwóny<ref>[https://ustka.naszemiasto.pl/ustka-zerwala-umowe-partnerska-z-rosyjskim-miastem/ar/c1-86998958 Ustka zerwała umowę partnerską z rosyjskim miastem Pioniersk.] (pòl.), ustka.naszemiasto.pl, 28.02.2022 r., przëstãp z 3.03.2022 r.</ref>. == Przëpisë == [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Stołpsczi kréz]] <references /> == Lëteratura == * Czesław Piskorski. Pomorze Zachodnie, mały przewodnik, Wyd. "Sport i Turystyka" Warszawa, 1980, ss. 298–299. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/7,35612,27260717,jacek-maniszewski-nowym-burmistrzem-ustki-frekwencja-wyborcza.html?disableRedirects=true Maciej Sandecki, Wyborcza, 28.06.2021 r., dostãp z 30.09.2022 r. {{Kòntrola}} 3dkoq6ppbj70hmcy4p47xb3wihs6xf4 204363 204362 2026-07-02T22:38:00Z Terrus38 14026 204363 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox||Gard=Ùskô|dopełniacz=Ùsczi|adjektiw_mask=Ùsczi|adjektiw_fem=Ùskô|céch=POL Ustka COA.svg|fana=POL Ustka flag.svg|karta=POL_Ustka_map.svg|wòjewództwò=pòmòrsczé|kréz=słëpsczi|grodzki=|rodzaj_gminy=mieskô|gmina=|miejska=|bùrméster=Jacek Maniszewski|tel_um=|fax_um=|mail_um=|wiéchrzëzna=13,85|stopniN=54|minutN=10|stopniE=17|minutE=29|wysokość=|rok=2024|lëdztwò=13 574|gęstość=|aglomeracja=|czerënkòwi numer=(+48) 59|pòcztowi kòd=76-270|registracëjné tôfle=GSL|TERYT=|SIMC=|www=http://www.ustka.pl|gwôsné miono=Ustka|adres_um=Urząd Miasta Ustka, Wyszyńskiego 3|kod_poczt_um=76-270 Ustka}}'''Ùskô''' (téż ''Ùszcz'', [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Ustka'', [[Miemiecczi jãzëk|miem]]''.'' ''Stolpmünde'') – gard w nordowi Pòlsce, w pòmòrsczim wòjewództwie, we słëpsczim krézu, sedzba [[Gmina Ùszcz|wiesczi gminë Ùskô]], na historicznëch [[Pòmrë|Pòmrach]]. Ùskô leżi na [[Wybrzeże Słowińskie|Słowińsczim Sztrądze]], kòl ùscô rzéczi [[Słëpiô|Słëpie]] do [[Bôłt|Bôłtu]]. Je hôwingòwim miastã, klimaticzno-[[Balneologia|balneòlogicznym]] kùrortã (solónka i bòrowina), mòrsczim kąpielëszczã a wëpòczinkòwim òstrzódkã.[[Òbrôzk:Ustka,_latarnia_morska_(HB1).jpg|mały|Bliza|lewo|267x267px]]Wedle pòdôwków [[Główny Statisticzny Ùrząd|GUS]] z 30.06.2024 r., Ùskô mia 13 574 mieszkańców<ref name="Populacja2024">[https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/ludnosc-stan-i-struktura-ludnosci-oraz-ruch-naturalny-w-przekroju-terytorialnym-w-2024-r-stan-w-dniu-30-06,6,37.html Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2024 r. (stan w dniu 30.06)] (pòl.), Główny Urząd Statystyczny, przëstãp z 28.10. 2024 r.</ref>. Òd 13 lëpińca 2003 Ùskã a [[Stôłpsk|Słëpsk]] łączi dogôdënk pòzéwóny Dwagardã (pòl. ''Dwumiasto''). Òba miasta są sparłãczoné banową ë aùtobùsową kòmùnikacją. W [[Lãdowò|Lãdowie]] kòl Ùsczi to dô [[Centrum Ùczbieniô Marinë]], mdącé głównym ùczbieniowim òstrzódkã [[Marina|Marinë]]. We [[Strzédnowiek|strzédnëch wiékach]] Ùskô bëła [[Kaszëbë|kaszëbską]] rëbacką òsadą słëchającą słëpsczémù kasztelaństwù i dzéla historiczny kawel z pòblësczim [[Stôłpsk|Słëpskã]]. Dzysdnia klimat stôri hôwingòwi òsadë mòże jesz nalezc westrzód rëbacczich chëczów we wiertlu midzë sz. Marinë a Czerwionëch Kòsyniérów. Ùchòwôł sã tuwò jesz ùkłôd sztrasów strzédnowieczny wsë, przez wzgląd na historiczną wôrtnotã òbjimniãti kònserwatorską òchroną<ref>[https://ustka.travel/a556-ustka.html Ustka – atrakcje turystyczne], ustka.travel, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. Dzysdnia to je plac rôd òdwiédzóny przez turistów, ze wzglãdu na blëskòsc Bôłtu, dobré skòmùnikòwanié a wielosc nocników, hotelów i [[Penzjónat|pensjónatów]], a téż [[Restaùracjô (gastronomiô)|restaùracjów]] i tawernów. == Pòłożenié == Ùskô leżi nad Bôłtã w zôpadnym parce Słowińsczégò Sztrądu. W Ùsce do mòrza wpôdô rzéka [[Słëpiô]]. W zôpadnym dzelu miasta ùchôdô do mòrza téż strëga Czôrnô.[[Òbrôzk:Ustka,_port_morski_(HB18).jpg|mały|Wjôzd do pòrtu|lewo]]Wedle stanu z 1 stëcznika 2026 nadwiérzchniô miasta wënosa 13,85 km²<ref>[https://www.ustka.pl/pl/news/content/10648 Ustka powiększy się o część Przewłoki] (pòl.), Ustka, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. Gard leżi na nordowò-zapôdnym kraju [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]], w [[Stołpsczi kréz|słëpsczim krézu]] i grańczi z [[Gmina Ùszcz|wieską gminą Ùskô]]. W cządze pòwòjnowi pòlsczi adminystracje, òb lata 1950–1975 słëcha [[Kòszalińsczé wòjewództwò (1950–1975)|kòszalińsczémù wòjewództwù]], a òb lata 1975–1998 – [[Słëpsczé wòjewództwò|słëpsczémù wòjewództwù]]. == Demògrafiô == Wedle protokòłu biskùpi wizytacje z 1665 r., òsedlonëch w tedëczasny Ùsce bëłë 33 familie<ref>Gerard Labuda. Historia Pomorza: Do roku 1815. Pomorze Zachodnie w latach 1648–1815, Tóm 2, Dzél 3.</ref>. W pajicznikù 1947 w Ùsce mieszkało 3458 [[Pòlôszë|Pòlôchów]] i 371 [[Miemcë|Miemców]]<ref>Granica morska PRL, 1945–1950, 1979 s. 160.</ref>. === 2014 rok === Wedle pòdôwków z 31 gòdnika 2014 gard miôł 16 056 mieszkańców<ref name="Ludność2014-12">[http://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/ludnosc-stan-i-struktura-ludnosci-oraz-ruch-naturalny-w-przekroju-terytorialnym-stan-w-dniu-31-xii-2014-r-,6,17.html Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2014 r.)] (pòl.), Główny Urząd Statystyczny, ISSN 1734-6118</ref>. Piramida wiékù mieszkańców Ùsczi w 2014<ref name="populacja2016">[https://www.polskawliczbach.pl/Ustka Ustka w liczbach] (pòl.), Polska w liczbach, przëstãp z 18.01.2023 r.</ref> [[Òbrôzk:Piramida_wieku_Ustka.png|link=Plik:Piramida_wieku_Ustka.png|600x600px]] [[Òbrôzk:Ustka_z_lotu_ptaka_IMG_6828.jpg|mały|Ùskô (2010)]] === 2021 rok === Wedle pòdôwków GUS, w Ùsce w 2021 mieszkało 14 954 lëdzy, w tim 7134 chłopów (47,7%) a 7820 białków (52,3%). W produkcyjnym wiékù bëło 61,7% chłopów i 49,3% białków.<ref name="populacja20162">[https://www.polskawliczbach.pl/Ustka Ustka w liczbach] (pòl.), Polska w liczbach, przëstãp z 18.01.2023 r.</ref> == Topònimiô == Miono mô słowiańsczé pòchôdanié i topògraficzny charakter. Pòwsta òd [[Pòmòrsczi jãzëk|pomorskiego]] kòntinuantu [[Prasłowiańsczi jãzëk|psł.]] pòwszédny pòzwë *ustьje „ùscé”<ref>W. Iwicki, Toponimia byłego powiatu słupskiego (pòl.), s. 110; Wydawnictwo Gdańskie, Gduńsk, 1993</ref>. Miemiecczé miono ''Stolpmünde'' téż mô topògraficzny charakter i je złożenim dwùch elementów: gwôsny pòzwë ''Stolpe'' „[[Słëpiô]]” (ò słowiańsczim pòchôdanim) i pòwszédny pòzwë ''Münde'' „ùscé”<ref>W. Iwicki, Toponimia byłego powiatu słupskiego (pòl.), s. 105; Wydawnictwo Gdańskie, Gduńsk, 1993</ref>. Òb czile miesãcy pò przejimniãcym gardu przez pòlską adminystracjã w 1945 równoczasno fónksnérowało czile mionów miasta: ''Nowy Słupsk'', ''Nowe Słupie'', ''Postomin'', ''Postomino'', ''Słupioujście'', ''Słupie'', ''Ujście'' a ''Uszcz''<ref>{{cytuj książkę|tytuł=Słownik współczesnych nazw geograficznych Pomorza Zachodniego z nazwami przejściowymi z lat 1945–1948|inni=Tadeusz Białecki (red.)|wydawca=Książnica Pomorska w Szczecinie|miejsce=Szczecin|rok=2002|strony=228|isbn=83-87879-34-7}}</ref>. Òstateczno rozpòrzãdzenim w 1946 ùstanowiona òsta pòzwa ''Ustka''<ref>Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. ({{Monitor Polski|1946|142|262}}, s. 7).</ref>. [[Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka]] bédëje kaszëbską fòrmã ''Ùszcz''<ref>http://skarbnicakaszubska.pl/uchwaa-nr-6-2010/ ''UCHWAŁA NR 6/RJK/10 Z DNIA 6-01-2010 R. W SPRAWIE STOSOWANIA KASZUBSKICH NAZW MIAST I WSI GMINNYCH I SOŁECKICH'' (pòl.), Skarbnica Kaszubska, przëstãp z dnia 1.07.2026 r.</ref>. [[Friedrich Lorentz]] òdnotérowôł w pòblësczich [[Słowińsczi jãzëk|słowińsczich gwarach]]: ''Vʉ͂skå (Ùskô),'' z mionama mieszkańców mët: ''Vʉ͂ščȯu̯n, Vʉ͂ščȯu̯nkă (Ùszczón, Ùszczónka)<ref>Lorentz F., ''Slovinzisches Wörterbuch: zweiter Teil: P-Z: Orts- und Personennamen. Nachträge, Unsichere Wörter'', Sankt Petersburg: Kaiserliche Akademie der Wissenschaften, 1912, s. 1535.</ref>. Pòlskò-kaszëbsczi słowôrz miestnëch ë fizjografnëch mión'' pòdôwô fòrmã ''Ùstka''<ref>É. Bréza, A. Chlëdzyńsczi'', Polsko-kaszubski słownik nazw miejscowych i fizjograficznych'', str. 222; Gduńsk, 2006</ref>. [[Òbrôzk:Ustka_from_plane.JPG|mały|Lotniczi òdjimk Ùsczi]] == Historiô == Z ùmòwë słëpsczich rôdców ze [[Swiãcowie|Swiãcama]] (Jaszkò ze [[Słôwno|Słôwna]] a Jaszko z [[Dërłowò|Rëwałda]]) z 2 gromicznika 1337 pòchôdô nadczidka ò jistnienim festindżi w môlu ùscégò [[Słëpiô|Słëpie]]. Festinga w Ùsce jest [[Gardzëszcze (archeòlogiô)|gardzëszczã]] „quondam castrum”, w dogôdënkù je to plac òpisóny jakno: ''...nec non totum et integrum portum Stolpesmunde dictum, penes aquam stolpensem tam ab una quam alia parte situm...'' ...jak téż cawny i niepòdzélny pòrt Ùskô, pòłożony pò òbù starnach rzéczi Słëpie...<ref name="autonazwa1">Dzieje Ustki – praca zbiorowa, Polskie Towarzystwo Historyczne w Słupsku 1985 r.</ref> Szlachòwno do mieszkańców jinszich miesczich wsów, ùszczani bëlë pòddónyma Słëpska. Z te pòwòdu mùszelë składac pòddańczą przësëgã, tpzw. ùską przësëgã, a téż płacëc pòdatczi na rzecz miasta, dbac ò stón hôwindżi i kejów, ùprawiac je, pòmagac przë rozladënkù ë zaladënkù òkrãtów, a przë wjezdze òkrãtów do hôwindżi. Òbrzesziwôł jich téż młinny mùsz (miesczi młin w Zamełowie). Mieszkańcë Ùsczi apartnilë sã nié le òbrzészkã wëkònywaniégò wszelejaczich robòtów i ùsłëgów zrzeszonëch z pòrtã, ale téż płacenim szaséjowégò pòdatkù, a nié pòdrëgù, czë òdrôbianim pańszczënë. Jaż do [[Trzëdzescëlatnô wòjna|trzëdzescëlatny wòjnë]] ekònomiczno samòstójny ùszczani, przédno [[Szëper|szëprowie]], karczmarze i wójtowie, przëjimelë òbëwatelstwò gardu Słëpska i kòrzistelë z przëwilejów wëchôdającëch z pòsôdaniégò miesczich prawów. Mieskô radzëzna Słëpska ùchwôla sztatutë, regùlaminë i pòrtowé tarifë, mianowa [[Wójt|wójta]], decydowa ò wszëtczich robòtach zrzeszonëch z fónksnérowanim hôwindżi, òpiséwa zortë i wësokòsc pòdatków płaconëch przez ùszczanów, patronowa kòscołowi i szkòle. Wójt Ùsczi béł narôz hôwingòwim wójtã. Trzimôł òn wëkònôwczą włôdzã w òbrëmim Ùsczi w òdniesenim do ji stałëch mieszkańców, przebiwającëch cządama gòsców (kùpców) a sprawów wëchôdającëch z bieżącégò dzejaniô hôwindżi. Òd 1329 do kùńca 1342 Ùskô i Słëpsk w drodze [[Zastôw|zastawù]] bëłë w pòsôdanim [[Krzëżacczi zôkón|krzëżacczégò zôkònu]]. Béł to trudny cząd, bò czej ksyżã [[Bògùsłôw V]] nie béł w sztãdze spłacëc w terminie do 1 stëcznika 1343 r. nôleżny kwòtë 3334 grziwnów, realnô sta sã zagrôżba przejimniãcégò zemi przez zôkón we wieczësté òbsôdanié. Òstateczno nã sëmã zebra spòlëzna. Te dëtczi pòzwòlëłë Słëpskòwi i mieszkańcóm słëpsczi zemie wëkùpic sã z rãk Krzëżôków. Òd 1368 Ùskô leża w grańcach [[Słëpsczé ksãstwò|słëpsczégò ksãstwa]], dôwnégò lenna [[Kòruna Pòlsczégò Królestwa|Kòrunë Pòlsczégò Królestwa]], pózni w grańcach [[Pòmòrsczé Ksãżstwò|pòmòrsczégò ksãstwa]] [[Grificë|Grifitów]] ze stolëcą w [[Szczecëno|Szczecënie]]. Òd XIII wieku na ne terenë przecygelë miemiecczi kòlonizatorzë. Lëczba lëdztwa rosła wiedno prãdzy. Kòscół w Ùsce, jakô ju tedë mia jinszé miono – ''Stolpmünde'', béł bùdowóny z kòscołã we [[Wëtrowno|Wëtrownie]] (1356). Zbùdowóny z drzewa kòscół pòd wezwanim [[Swiãti Mikòłôj|św. Mikołaja]] stojôł na zwëższenim, nôgwësni bënë stôrégò słowiańsczégò [[Gardzëszcze (archeòlogiô)|gardzëszcza]]. Filialnô swiãtnica kòscoła we Wëtrownie bëła brëkòwónô jakno dzénny a nocny nawigacyjny znak. Pòwôżniészą inwesticją bëła, rozpòczãtô kòl pòłowë XIV st., rozbùdowa hôwindżi. Tedë to òstałë zbùdowóné pierszé trwałé pòrtowé sprzãtë – [[Mòlo|mòla]] ò dłëżawie òk. 55 m, wëkònóné z kôstów z kamieniama, zmòcnionëch pôlama, a téż drzewiané ùmòcnienia brzegów hôwingòwégò karnalu ò dłużawie: lewi, zôpadny brzég – 280 m, prawi, pòrénczny – 320 m. Przedłëżenim ùmòcnieniów bëłë mòla. Pòsobny etap rozbùdowë pòrtu, sparłãczony z kapitalnym remóntã donëchczasnëch ùrządzeniów, to dało w XV st. Mòlo òstało tej przedłëżoné do òk. 100 m, pòrénczny brzég pòrtowégò karnalu òstôł zmòcniony scaną z pôlów ò dłużawie 170 m a téż òstałë wëmienioné wszëtczé zùżëté abò skażoné elementë donëchczasnëch kònstrukcjów. Wizytacje szkòłów przënôszają pierszé infòrmacje ò szkòle w Ùsce z 28 lëpińca 1590 i z 1729. W 1590 to dało téż nadczidkã, co mieszkańcowie Ùsczi zajimają sã intensywno rëbaczenim. Òb czas [[Wojna trzydziestoletnia|trzëdzescëlatny wòjnë]] 2 lëstopadnika 1626 do [[Mòrskô hôwinga Ùszcz|pòrtu w Ùsce]] wjachałë szwédzczé wòjska. Dzejalnosc pòrtu przëgasła. Zmniésza sã téż lëczba mieszkańców. W dodôwkù do tragediów zrzeszonëch z wòjną w 1644 Ùskã zdzegwił òdżin; przedërchało 15 chëczi i cerkwiô. [[Òbrôzk:Ustka_1890-1900_fragment.jpg|mały|[[Bliza w Ùsce|Bliza]] (XIX w.)]] W 1648 pòkòjowi traktat i dodôwkòwé dogôdënczi w 1653 òddałë pòrénczny part Zôpadnégò Pòmòrzégò, a tej i Ùskã, pòd panowanié [[Brandenbórg-Prësë|brandenbòrskò-prësczégò]] państwa, przesztôłconégò w 1701 w [[Królestwò Prësów]]. W XVIII stalatim niewielné òkrãtë bëłë rozladowiwóné na redze. W 1794 w Ùsce mieszkało kòl 700 òsób. Nowô wòjna zaczãtô przez [[Napòléón Bonaparte|Napòléòna]] spòwòdowa, że [[Wiôlgô Armiô]] zajimnã Zapôdné Pòmòrzé na przełómanim lat 1806/07. Ùskô hôwinga bëła blokòwónô. [[Òbrôzk:POL_USTKA_PORT_NA_OLD_POSTKARDS.jpg|mały|Hôwinga – pòrtowi karnôl (1905)]] W 1888 kònsekrowónô bëła nowô cerkwiô. Mùrowóny bùdink òd cegłë na fùndamence z granitowëch kamieni. Bùdowa wąskò- a szeroksztrekòwégò banu (zôczątk XX wiékù) dokòna schùtczeniô gòspòdarczégò rozwiju hôwindżi, jak téż cawnégò regionu. Lëczba lëdztwa Ùsczi w 1818 wënosa 477, a w 1941 – 5051 òsób. Pierszé, dosc zachtné inwesticje wëpòczinkòwi infrastrukturë òstałë pòdjimniãté przez mieską gminã w 1911. Bùdacje pò òbù starnach pòrtu bëłë ò drzewiany kònstrukcje a pòstawioné na pôlach. Projekt zgrôwôł, cobë szlachòwac za kąpnicama w [[Sopòt|Sopòtach]]. Òd ne czasu je nieprzerwóny przërost realizacjów nëch inwesticjów. W 1904 ùskô [[bliza]] emitowa biôłi przeriwóny wid, a òd 1913 r. dodôwkòwò na pòréncznym mòlu dzeja dôcznô syrena. 8 stëcznika 1914 rokù na zôpadnym sztrądze w òkòlim Ùsczi zdarza sã mòrskô katastrofa – môłi a stôri parówc „Stolp” òstôł wërzucony na zôlój òb czas sztorëmù. Òd séwnika 1939 i òd czerwińca 1941 òbrzesziwałë na gwësny czas ògrańczenia dlô cywilnégò rëchù òkrãtów. Pòd kùńc lat 30. pojawiłë sã planë rozbùdowë hôwindżi. Pò wëbùchù wòjnë robòtë ùstałë, a jedurną pòòstałoscą pò nëch zdarzeniach je dzél nieùkùńczonégò mòla (tpzw. trzecé mòlo). Òd 1942 w môłim stãpieniu bëła rozbùdowiwónô òkrãtowniô. Do pòłowë 1944 w Ùsce bëło òk. 230 sôdzewëch. Òd séwnika 1944 r. Miemcë „przechòwiwelë” w Ùsce zacht duńsczi [[Pancernik obrony wybrzeża|pancernik òbronë sztrądu]] [[Niels Iuel (1918)|„Niels Iuel”]], jaczi służił jima za pòmòcniczi bôt. W 1944 dlô Ùsczi (òsoblëwie ze wzglãdu na pòrt, chtëren dôwôł mòżebnosc zwiorniãcô przed frontã) gromadzëło sã baro wiele ùchódników. Panowa pò prôwdze òstrô zëma, felowało kwatérów i jôdë. [[Òbrôzk:POL_USTKA_PORT_NA_OLD_PSTKARDS.jpg|mały|[[Mòrskô hôwinga Ùszcz|Hôwinga]] (1910)]] 9 strëmiannika 1945 môlëzna òsta zajimniãtô przez pancerné òddzéle [[3 Gwardijsczi Pancerny Kòrpùs (ZSSR)|3 Gwardijsczégò Pancernégò Kòrpùsu]] [[2 Biôłorusczi Front|2 Biôłorusczégò Frontu]] (pò wòjnie na tczã sowiecczich żôłnérzów òstôł pòstawiony pòmnik na placu Wòlnotë)<ref>Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa „Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945”, Sport i Turystyka 1988, [[Specjalna:Książki/8321727093|ISBN&nbsp;<span class="isbn">83-217-2709-3</span>]], s. 686.</ref>. Pòwsta kòmendantura, jakô ùtwòrza miemiecką, pòmòcniczą administracjã z miemieczim bùrméstrã. Zaczãlë sã zjeżdżac pòlsczi òsedléńcowie. Pierszô pòlskô wëszëzna, Miesczi Zarząd (pòl. ''Zarząd Miejski''), rozpòczã ùrzãdowanié 11 maja 1945. Pierszim bùrméstrã òstôł Wacław Jaworski, a jegò zastãpcą Wacław Michalski<ref>Wojewódzkie Archiwum Państwowe w Słupsku. Sprawozdanie z działalności Zarządu Miejskiego w Ustce za okres 1945–1950.</ref>. Pòżdôwk PKP wrócył do dzejaniô na turze Słëpsk – Ùskô 29 czerwińca 1945 przëjazdã banë, jaką przëjachelë rôczony do Ùsczi gòsce na pierszé pò wòjnie [[Swiãto Mòrza]]. Pòcztowi Ùrząd, pòwòłóny do żëcô 3 maja 1945, òbjimôł swòjim sëgã ze zôczątkù Ùskã i 20 pòblësczich gminów. Òficjalné przekôzanié administracyjny włôdzë Pòlôchóm òdbëło sã 22 lëpińca 1945. Zlikwidowónô òsta sowieckô wòjnowô kòmendantura. Òb nen czas zameldowónëch bëło w Ùsce 266 Pòlôchów. W latach 50. Ùskô zaczã sã rozwijac jakno wiwczasowò-wëpòczinkòwô môlëzna. Pòwstôwałë wëpòczinkòwé òstrzódczi institucjów a zakładów prôcë, na zôczątkù na spòdlim przedwòjnowëch willów, pózni nowò bùdowónëch òbiektów. Pòd kùńc 60. lat fónksnérowałë tu ju sztërë wiôldżé wiwczasowé òstrzódczi [[Fundusz Wczasów Pracowniczych|FWP]] („Czarodziejka”, „Celwiskoza”, „Przystań” i „Włókniarz”), jaczi dispònowałë òk. 700 placama mët a dało téż trój mniészich zakładowëch òstrzódków (skłôdającëch sã przédno z kempingòwëch chëczów), skùpionëch w pòréncznym dzélu miasta. Dzejało 5 restaùracjów, 2 rëbné barë, mléczny bar, kawiarniô, 2 kina („Delfin” i MDK) a 3 binë<ref>Krystyna Chylińska (òbrob.): ''Informator FWP''.Warszawa&#x3A; Wydawnictwo Związkowe CRZZ, 1968, s.191-192.</ref>. [[Òbrôzk:Ustka,_port,_1979.jpg|mały|Ùskô hôwinga w 1979]] W gòdnikù 2013 do ùżëtkù òsta òddónô òbrotowô mòst dlô piechtnëch nad pòrtowim karnalã. Stalanô kònstrukcjô ò mase wikszi jak 80 t mô wnet 58 m dłużawë mô wësoczi na 24 m [[Pylon|pilón]] a pòmòst o szerzawie 4 m. Òbrôcanié mòstu warô 4 minutë i je mòżebné dzãka elektricznémù nanëkòwi. Bùdacjô dérowa pół rokù i kòszta 4,39 mln zł<ref>[http://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/56,35612,16750825,Kladka_nad_Kanalem_Portowym__Ustka__wyroznienie_I_stopnia,,5.html Wybrali najlepszą przestrzeń publiczną. Wygrała kontrowersyjna inwestycja] (pòl.), Wyborcza Trójmiasto, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. Pò dwalatny przerwie zrzeszony z awarią, mòst òstôł zôs òdemkłi w maju 2017<ref>T. Częścik, [http://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/7,35612,21756218,feralna-kladka-w-usteckim-porcie-znow-dziala.html Feralna kładka w usteckim porcie znów działa] (pòl.), Wyborcza Trójmiasto, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. == Kwestiô felënkù miesczich prawów == [[Òbrôzk:Ustka,_ratusz_(HB1).jpg|mały|Rôtësz (dôwnô szkòła)]] Midzë 5 a 13 czerwińca 2007 to dało w Ùsce kònsultacje w sprawie nadaniégò môlëznie Ùskô sztatusu gardu<ref>[https://bip.um.ustka.pl/Article/get/id,17016.html Uchwała Nr 67/2007 w sprawie: konsultacji o nadanie statusu miasta]</ref>. Przëczëną te bëło pòdwôżenié historicznégo faktu nadaniô Ùsce miesczich prawów przez Miemców 22 strëmiannika 1935. Przë leżnoscë òbchòdów 70. roczëznë nadaniégò miesczich prawów, ùsczi gazétnik, pòdjimôrz a historik [[Marcin Barnowski]] òdkrił, co Ùskô nigdë nie òtrzima miesczich prawów, a ji terôczasny sztatus gardu je wënikã ùzurpacje. Nie ùdało sã nalezc niżódnégò dokùmentu pòcwierdzającégò nadanié Ùsce miesczich prawów, a data 22 strëmiannika 1935 je blós datą wëdaniégò ''rozpòrzãdzeniégò do ùstawù o ùstroju gminów'', dzãka jaczémù kòżdi przédnik gminë òbligatorijno stôł sã bùrméstrã. To òznôczô, że zmienia sã le samòrządzënowô titulatura, a samò rozpòrzãdzenié nie stanowiło nadaniô miesczich prawów. Co wicy, wëdóny w 1938 rokù spisënk gardów Westrzédnégò Pòmòrza, mającëch mni jak 10 tësãcy mieszkańców, nie òbjimôł Ùsczi. Ùskô nie wëstãpiwô jakno gard w niżódnym midzëwòjnowim wëkazu gminów (np. w ''Amtliches Gemeindeverzeichnis für das Deutsche Reich'' z 1939), a jakno miasto pòjôwiô sã pierszi rôz w pòlsczich pòwòjnowëch zdrojach [[Główny Statisticzny Ùrząd|GUS]]<nowiki/>u. No wëdarzenié stało sã historiczną sensacją<ref>http://www.gp24.pl/wiadomosci/art/4249071,ustka-to-wioska,id,t.html J. Cegła, ''Ustka to wioska'' (pòl.), Głos Pomorza, przëstãp z 1.07.2026 r.</ref>. Pòjawiłë sã bédënczi złożeniégò wnióskù do [[Premiéra (pòlitika)|premiérë]] ò nadanié Ùsce miesczich prawów. Równak wedle [[Minysterstwò Bënowëch Sprawów i Administracji|Minysterstwa Bënowëch Sprawów ë Administracje]], nie bëło taczi brëkòwnotë, bò we wielnëch prawnëch aktach wëdónëch pò 1975 rokù,<ref>Np. ''Dz. U.'' z 1975 r. Nr 16, pòz. 91 i ''Dz. U.'' z 1998 r. Nr 96, pòz. 603.</ref> Ùskô figùrëje jakno gard<ref>[http://fakty.interia.pl/newsroom/news/ustka-jest-miastem,990670 Interia.pl/PAP: ''Ustka jest miastem,'' 09.10''.''2007 r.] (pòl.)</ref>. Òstateczno pò przeprowadzony analize przepisów òstało pòcwierdzoné, że Ùskô mô miesczé prawa przënômni òd 1 lëpińca 1976 rokù. Przëjimniãcé jinszi interpretacje prowadzëłobë do ùznaniégò, że równoczasno fónksnérowałëbë dwie gminë ò identycznym prawnym sztatusu ''wiesczi gminë'' (a tej wieskô gmina i pseùdo-mieskô gmina), co je niedopùszczalné. Na spòdlim tëch kònkluzjów MBSëA scwierdzëło, że wëszëzna Ùsczi ni mùszi sã starac ò nadanié miesczich prawów<ref>[http://www.gp24.pl/apps/pbcs.dll/article?AID=/20071006/USTKA/71005021 GP24.pl: ''Prawa miejskie potwierdzone''] , Głos Pomorza (pòl.), przëstãp z 1.07.2026 r.</ref>. Analogiczny prawny stón tikający sã felënkù fòrmalnégò aktu nadaniégò miesczich prawów béł w [[Pruszcz|Pruszczu]]. == Kùrort Ùskô == Pierszé môłé łaznie pòwstałë w Ùsce na przełómanim XIX i XX w. Kùracjô pòléga na zëmnëch a gòrącëch kąpielach w mòrsczi wòdze a szpacérach pò bòrach. Lékarzony bëlë rekònwalescencë pò gripach a chòri na płëca, [[Astma|astmaticë]] i [[Reùmaticzné chòroscë|reùmaticë]]. Kùracyjny cząd warôł òd 15 czerwińca do 15 séwnika. W 1905 dało 2 kùrortowëch lékarzów [33]. W 1911 na placu stôrëch łazniów òstôł òdemkłi nowi Rodoléczny Zakłôd<ref>Artur Flaczyński i jiny: ''Sanatoria i uzdrowiska''.Dom Wydawniczy PWN, Warszawa 2016, s.98,99. <nowiki>ISBN 978-83-268-2502-6</nowiki>.</ref>. Frekwencjô przed [[I swiatowô wòjna|I swiatową wòjną]] wënosa w sezonie kòl 3500–3600 lëdzy i niewiele sã zwiksza òb midzëwòjnowi cząd<ref>Józef Lindmajer i jiny: ''Dzieje Ustki''. s. 113; Polskie Towarzystwo Historyczne, 1985.</ref>. Òb zôczątkòwé lata pò wòjnie to dało stagnacjã w kùrortowi dzejalnoscë. Dopiérze w 1974 po ùrësznienim Rodolécznégò Zakładu (zamienionégò na miesczé łaznie) òstałë zòrganizowóné pierszé turnusë dlô kùracjuszów. 1 lëpińca 1978 pòwsta Państwòwô Pòdjimizna Kùrort Ùskô (pòl. ''Państwowe Przedsiębiorstwo Uzdrowisko Ustka''). Rëgnã òrganizacjô sanatoriów na spòdlim wëpòcznikòwëch òstrzódków. Tak òstało ùrządzoné sanatoria Azoty, Pomorze, Radość, Perła, Promyk. W jednym turnusu lékarzëło sã 590 kùracjuszów<ref>Józef Lindmajer i jiny: ''Dzieje Ustki''. s. 189; Polskie Towarzystwo Historyczne, 1985.</ref>. W 1988 Ùskô zwëska sztatus kùrortu. Do rozwiju lékarsczi òfertë Ùsczi jakò kùrortu wiôldżi wkłôd wniósł Henryk Klimczuk, jegò Przédny Lékôrz w latach 1981–2010<ref>''Od kąpieliska do uzdrowiska. 1988-2018 Trzydziesta rocznica nadania Ustce statusu miejscowości uzdrowiskowej''. Infòrmacyjnô tôblëca kòle tãżnie w Ùszczë, 2018, s. 1.</ref>. W 2010 kùrort òstôł spriwatizowóny. Kùpia gò familiô de Lubicz Szeliskich przez wëcmaniznã Hotel Lubicz w Ùsce<ref>''Od kąpieliska do uzdrowiska. 1988-2018 Trzydziesta rocznica nadania Ustce statusu miejscowości uzdrowiskowej''. Infòrmacyjnô tôblëca kòle tãżnie w Ùszczë, 2018, s. 1.</ref>. Kùrortowô dzejalnosc òsta òd tamnegò sztërkù baro rozszerzwionô. Dzysdnia bédowóné są nié le lékarsczé a hotelarsczé ùsłëdżi, ale téż profesjonalnô biologicznô òdnowa<ref>''[https://www.horecabc.pl/rodzina-de-lubicz-otworzyla-kolejny-hotel-na-wybrzezu/ Rodzina de Lubicz Szeliskich otworzyła kolejny hotel na Wybrzeżu]'' (pòl.), horecabc.pl, przëstãp z 2.07.2023 r.</ref>. W [[Kùrort|kùrorce]] prowadzoné je lékarzenié w czerënkù ortopedicznëch chòrosców, [[Choroby układu nerwowego|chòrosców nerwòwégò ùkładu]], [[Reùmaticzné chòroscë|reùmatologicznëch chòrosców]], kardiologicznëch chòrosców, nadcësnieniégò a chòrosców górnëch dechòwëch drogów<ref>(§ 6. Statut Uzdrowiska Ustka) Uchwała Nr XXXV/282/2009 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2009 r. (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2009 r. Nr 102, poz. 2020).</ref>. Ùskã charakterizëje léczniczo kòrzistny [[klimat]], a do te nôtërné lékarsczé sërowinë: * solónka 3,43% chlórkòwò-natriowô, jódkòwô, hipòtermalnô ze zleżënë „Ustka IGH-1”, * zlëżënë lékarsczégò torfù – bòrowinë „Ustka-1”, rechòwóné do spòdlowëch kòpalënów<ref>(§ 5. Statut Uzdrowiska Ustka) Uchwała Nr XXXV/282/2009 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2009 r. (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2009 r. Nr 102, poz. 2020).</ref>. === Kąpielëszcza === W òbrëmim miasta òstałë wëznaczoné 2 latné mòrsczé [[Kąpielisko|kąpielëszcza]]<ref name="rada_kapieliska">Uchwała Nr XXXV/303/2013 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2013 r. ws. wykazu kąpielisk</ref>: * Ustka Wschód (Ùskô Pòrénk) – òbjimającé dłużawã 500 m zôlojewi linie rechòwóny na pòrénk òd òk. 250 m pòréncznégò mòla, * Ustka Zachód (Ùskô Zôpôd) – òbjimającé dłużawã 200 m zôlojewi linie rechòwóny na zôpôd òd òk. 110 m òd zôpadnégò mòla. <gallery widths="200" heights="150" perrow="3" style="text-align: center"> Òbrôzk:Ustka, plaża wschodnia (HB2).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_wschodnia_(HB2).jpg|Główné wéńscé na pòrénczny gòłobrzég Òbrôzk:Ustka, plaża wschodnia (HB5).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_wschodnia_(HB5).jpg|Pòrénczny gòłobrzég Òbrôzk:Ustka, plaża wschodnia (HB3).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_wschodnia_(HB3).jpg|Widzënk z pòréncznégò mòla na hôwingã i pòrénczny sztrąd (2023) </gallery>W 2012&nbsp;r. kąpielëszcza Ùskô Pòrénk a Ùskô Zôpôd bëłë zgòdą z òbrzészkòwima jakòscowima wëmògama dlô wòdë w kąpielëszczu wedle Eùropejsczi Ùnie<ref>[http://www.eea.europa.eu/themes/water/status-and-monitoring/state-of-bathing-water/bathing-water-data-viewer Bathing water quality – data viewer.] (an.), European Environment Agency, przëstãp z 14.06.2013 r.</ref>.<gallery widths="200" heights="150" perrow="3" style="text-align: center"> Òbrôzk:Ustka, plaża zachodnia (HB2).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_zachodnia_(HB2).jpg|Widzënk ze zôpadnégò mòla na gòłobrzég Òbrôzk:Ustka, plaża zachodnia (HB10).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_zachodnia_(HB10).jpg|Widzënk ze zôpadnégò mòla na hôwingã Òbrôzk:Ustka, plaża zachodnia (HB5).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_zachodnia_(HB5).jpg|Zôpadny gòłobrzég, tpzw. trzecé mòlo </gallery>W 2013 r. òstôł ùstalony kąpielowi cząd warający òd 15 czerwińca do 15 séwnika<ref name="rada_kapieliska2">Uchwała Nr XXXV/303/2013 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2013 r. ws. wykazu kąpielisk</ref>. == Transpòrt == [[Òbrôzk:Ustka,_dworzec_kolejowy_(HB3).jpg|mały|Banóf a bùsowiszcze]] === Ban === Ùskô bëła w ùszłoce za wãzłową stacjã, òd jaczi òdlôżałë banowé linie: * Głównô [[Piła (gard)|Piła]] – Ùszcz * [[Słôwno]] – Ùszcz o długości 36 km * [[Kòmnino]] – Ùszcz o długości 24 km Dzysdnia jistnieje blós liniô Głównô Piła – Ùszcz, pòòstałé dwie òstałë zdemóntowóné pò 1945 przez Czerwioną Armiã jakno wòjnowô zwënéga. Je to jednosztrekòwô zelektrifikòwónô banowô liniô. [[Òbrôzk:Ustka,_dworzec_kolejowy_(HB4).jpg|mały|Pamiątkòwi kam]] W òbrëmim gardu to dô dzysdnia dwa dzejającé banowé pòżdôwczi: Ustka a Ustka Uroczysko. === Aùtobùsë === [[Òbrôzk:Ustka,_dworzec_autobusowy_(HB1).jpg|mały|Bùsowiszcze]] [[Òbrôzk:Ustka,_pomnik_Ireny_Kwiatkowskiej_(HB1).jpg|mały|Łôwka Irénë Kwiôtkòwsczi]] Z Ùsczi [[Krajewô droga nr 21 (Pòlskô)|krajewą drogą nr 21]] mòże dojachac do [[Stôłpsk|Słupska]] aùtobusama firmów: * PKS Słupsk A.W. – liniô 200 – tur do Słëpska<ref>Redakcjô, ''[https://gp24.pl/pks-slupsk-rezygnuje-z-linii-500-przewoznik-do-ustki-kursuje-jako-linia-200/ar/c1-15275860 PKS Słupsk rezygnuje z linii 500. Przewoźnik do Ustki kursuje jako linia 200]'' (pòl.), Głos Pomorza, 6.11.2020 r., przëstãp z 20.08.2022 r.</ref> * Nord Express w. z ò.ò. – liniô 500 – tur do Słëpska<ref>''[https://nordexpress.pl/polaczenia-slupsk-ustka/ Nord Express – tanio, szybko, na czas! » Połączenia Słupsk – Ustka]'' (pòl.), nordexpress.pl, przëstãp z 20.08.2022 r.</ref> * Ramzes w. z.ò.ò. – liniô 500 – tur do Słëpska<ref>''[https://ramzes.ustka.pl/rozklad-jazdy.php Ramzes Ustka Usługi przewozowe Słupsk-Ustka Przewozy autobusowe]'' (pòl.), ramzes.ustka.pl przëstãp z 20.08.2022 r.</ref> Òd 12 lëpińca 2018 jistnieje téż mieskô kòmùnikacjô òbsłëgiwónô przez PKS Słupsk A.W.<ref>Rzeczkowska B., ''[http://www.gp24.pl/wiadomosci/ustka/a/w-czwartek-rusza-darmowa-komunikacja-w-ustce-sprawdz-rozklad-jazdy,13325722/ W czwartek rusza darmowa komunikacja w Ustce. Sprawdź rozkład jazdy]'' (pòl.), „gp24.pl”, przëstãp z 25.07.2018 r.</ref> To dô téż regionalné sparłãczenia w czerënkù [[Rowë|Rowù]] czë [[Jarosłôwc|Jarosłôwca]]. == Kùltura == {| | width="50%" | ; Institucje kùlturë w Ùsce : * Centrum Twórczi Aktiwnoscë w Ùsce * Dodóm Kùlturë w Ùsce * Mieskô Biblioteka * [[Mùzeùm Ùsczi Zemi w Ùsce|Mùzeùm Ùsczi Zemi]] * [[Mùzeùm Piekarnictwa a Cëczernictwa w Ùsce|Mùzeùm Piekarnictwa a Cëczernictwa]] * Mùzeùm Òkrãtów * Mùzeùm Bùrsztënu | width="50%" | ; Regùlarné kùlturalno-rekreacjowé rozegracje w Ùsce : * Columbus Festiwal Wiatru (Festiwal Wiatru – lotniczé i mòtoparalotniowé pòkôzczi) * Grand Lubicz Festiwal Światła (Festiwal Widu) * Festiwal Ulicznych Reakcji Artystycznych (Festiwal Sztrasowëch Artisticznëch Reakcjów) * „Bielsko Biała i Beskidy w Ustce” ([[Bielsko-Biała]] a Beskidë w Ùsce) * Ustka Charlotta Enduro Extreme * Dni Morza (Dnie Mòrza) * Sound of Gravity (swiãto ekstremalnëch spòrtów) * Mistrzostwa Polski w wypłukiwaniu bursztynu „Złoto Bałtyku” (mésterstwa Pòlsczi w wëpłëkiwanim bùrsztënu) * Święto Miasta – „Dożynki Rybne” (Swiãto Gardu – „Rëbné Òżniwinë” * Hip-Hop na fali (Hip-hop na wale) * Pòkôzk módë z firmą Pierre René |} [[Òbrôzk:Ustka_ul._Chopina_8_willa_A1285.jpg|mały|Dodóm Twórczi Robòtë, sz. Chopina 8]] Wiele lat w Ùsce mieszkôł a twòrził kaszëbsczi pisôrz, dr [[Marian Majkòwsczi|Marión Majkòwsczi]]. == Pòùczëna<ref name="autonazwa1" /> == === Szkòlnictwò do 1939 rokù === Òb całé XIX stalaté w Ùsce dało le jednã pòwszechą szkòłã, ze zôczątkù czileklasową – elementarną, a pózni ò cawnym zakresu spòdlowi edukacje. Òb szkòłowi rok 1897/98 robiło w ni 6 szkólnëch, a w 1917 r. 8 szkólnëch i 3 szkólné. W bùdinkù szkòłë bëłë òsobnë klasë strzédny szkòłë niższégò stãpienia. Pòd kùńc XIX st. w Ùsce òsta ùsadzonô państwòwô nawigacyjnô szkòła pierszégò stãpienia (miem. ''die Königliche Navigationsvorschule''). Nã szkòłã dërch dotikôł felënk pasowny lëczbë kandidatów. Òsta zlikwidowónô w 1910 rokù. === Szkòlnictwò pò 1945 rokù === Òb szkòłowi rok 1977/78 do spòdlecznëch szkòłów chòdzëło 1731 szkòlôków, Òglowòsztôłcącé Liceùm ùkùńczëło 58 ùczniów, a warkòwą szkòłã 65. [[Òbrôzk:Ustka,_pomnik_żaglowca_(HB1).jpg|mały|Sztatura żaglówca kòl Spòdleczny Szkòłë nr 2]] ==== Spòdleczné szkòłë ==== * Spòdlecznô Szkòła nr 1 m. kpt. Leonida Telidżi, * Spòdlecznô Szkòła nr 2 m. kòmandora Bolesława Romanowskiégò * Spòdlecznô Szkòła nr 3 m. gen. Mariusza Zaruskiégò * Niepùblicznô Spòdlecznô Szkòła ADVENTURE w Ùsce ==== Wëżispòdleczné szkòłë ==== * Zespół Technicznëch Szkòłów * Zespół Òglowòsztôłcącëch Szkòłów m. Mikòłaja Kòpernika == Spòrt == === Spòrtowé klubë a towarzëstwa === * Miejski Klub Sportowy „Jantar Ustka” (miesczi spòrtowi klub) * Lekkoatletyczny Klub Sportowy „Jantar Ustka” (letkòatléticzny spòrtowi klub) * Klub Tenisa Stołowego (klub stołowégò tenisa) * Stowarzyszenie Turystyczno Sportowe „STS Ustka” (turisticzno-spòrtowô stowôra) * Stowarzyszenie Sympatyków Piłki Ręcznej „Szczypiorniak Ustka” (stowôra lubòtników rãczny balë) * Stowarzyszenie „Yacht Klub Ustka” (stowôra – jachtklub) * Związek Kulturystyki i Fitness (związk kùlturisticzi a fitnessu) * Towarzystwo Krzewienia Kultury Fizycznej (towarzëstwò rozkòscérzaniô fizyczny kùlturë) * Usteckie Towarzystwo Sympatyków Sportu (towarzëstwò lubòtników spòrtu) [[Òbrôzk:Ustka_plaza_IMG_fotografia_lotnicza_net_6873.jpg|mały|Ùskô hôwinga]] === Ùsczi spòrtówcowie === * [[Natasza Caban]] * [[Tomasz Iwan]] * [[Barbara Madejczyk]] * [[Agnieszka Pogroszewska]] * [[Kazimierz Adach]] == Religiowé pòspólnotë == * [[Chrzescëjańskô Ewanielëcznô Pòspólnota (Pòlskô)|Chrzescëjańskô Ewanielëcznô Pòspólnota]]: ** misyjnô placówka w Ùsce<ref>''[https://www.chwe.pl/lista-placowek/ Zbory i placówki]'' (pòl.), chwe.pl, przëstãp z 15.08.2023 r.</ref> * [[Greckòkatolëcczi kòscół w Pòlsce|Greckòkatolëcczi kòscół]]: ** greckòkatolëcczi dëszpastursczi òstrzód kòl [[Kòscół Nôswiãtszégò Zbawicela w Ùsce|kòscoła Nôswiãtszégò Zbawicela]]<ref>''[https://www.cerkiew.net.pl/parafie-i-dekanaty/dekanat-slupski/ Dekanat słupski]'' (pòl.), cerkiew.net.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> * [[Rzimskòkatolëcczi kòscół|Rzimskòkatolëcczi]]: ** parafiô sw. òjca Pio<ref>''[https://www.diecezjakoszalin.pl/parafia/szczegoly/220/ustka-sw-pio Parafia pw. św. Pio, Ustka]'' (pòl.), diecezjakoszalin.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> ** parafiô Nôswiãtszi Marije Pannë Gwiôzdë Mòrza<ref>''[https://www.diecezjakoszalin.pl/parafia/szczegoly/218/najswietszej-maryi-panny-gwiazdy-morza-ustka Parafia pw. Najświętszej Maryi Panny Gwiazdy Morza, Ustka]'' (pòl.), diecezjakoszalin.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> ** parafiô Nôswiãtszégò Zbawicela<ref>''[https://www.diecezjakoszalin.pl/parafia/szczegoly/217/ustka-najswietszego-zbawiciela Parafia pw. Najświętszego Zbawiciela, Ustka]'' (pòl.), diecezjakoszalin.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> ** [[Parafia wojskowa św. Marka Ewangelisty w Ustce|wòjskòwô parafiô sw. Marka Ewanielëstë]] z sedzbą w [[Lãdowò-Sedlëszcze|Lãdowie-Sedlëszczu]] * [[Zelonoswiątkòwi Kòscół w PR|Zelonoswiątkòwi Kòscół]]: ** zbór w Ùsce<ref>''[https://kzustka.wixsite.com/nowa/kontakt Kontakt]'' (pòl.), kzustka.wixsite.com przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> * [[Swiôdkòwie Jehowë w Pòlsce|Swiôdkòwie Jehowë]]: ([[Sala królestwa|Zala Królestwa]], sz. Dunina 12)<ref name="jw">Pòdôwczi wedle ''[https://apps.jw.org/ui/P/meeting-search.html#/weekly-meetings sznëkrownika zborów]'', z òficjalny starnë Swiôdków Jehowë jw.org; przëstãp z 15.10.2018 r.</ref> ** zbór Ùskô-Pòrénk<ref name="jw" /> ** zbór Ùskô-Zôpôd == Administracjô == Ùskô mô sztatus [[Mieskô gmina|miesczi gminë]]. Mieszkańcowie welëją do [[Rada gminy|Radzëznë Gardu]] Ùskô 15 rôdców<ref>Zarządzenie nr 56/10 Wojewody Pomorskiego z dnia 4 marca 2010 r. (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2010 r. Nr 35, poz. 594).</ref>. Mieszkańcowie welëją rôdców do [[Sejmik Województwa Pomorskiego|sejmikù wòjewództwa w òkrãgù nr 1]]. Pòsélców na Sejm welëją z [[Okręg wyborczy nr 26 do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej|welownégò òkrãgù nr 26]], senatora z [[Okręg wyborczy nr 62 do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej|òkrãgù nr 62]], a pòsélców do [[Parlament Europejski|Eùropejsczégò Parlamentu]] z [[Okręg wyborczy nr 1 do Parlamentu Europejskiego w Polsce|òkrãgu nr 1]]. Ùskô słëchô [[Rejonowi sąd|Rejonowémù Sądowi]] we Słëpskù, [[Òkrãgòwi sąd|Òkrãgòwémù Sądowi]] we Słëpskù<ref>Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 października 2002 r. ({{Dziennik Ustaw|2002|180|1508}}).</ref> a [[Samorządowe kolegium odwoławcze|Samòrządzënowémù Òdwòłôwczémù Kòlegium]] we Słëpskù<ref>Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. ({{Dziennik Ustaw|2003|198|1925}}).</ref>. [[Òbrôzk:Ustka,_dom_kapitana_Haase_(HB2).jpg|mały|Stôrô rëbackô òsada, chëcz kapténë Haase, 1804]] === Partnersczé gardë a gminë === * [[Òbrôzk:Ustka,_ul._Czerwonych_Kosynierów_(HB1).jpg|mały|Stôrô rëbackô òsada (''XIX/XX w.'')]][[Bielsko-Biała]] – pòrozmienié ò wespółrobòce pòdpisóné 20 lëpińca 2002 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313035642/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=304 Bielsko-Biała.] (pòl.) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r.; zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=304 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> * [[Stôłpsk|Słëpsk]] – deklaracjô partnersczi wespółrobòtë w ramach Dwagardu z 13 lëpińca 2003 r. ==== Midzënôrodnô wespółrobòta ==== * [[Enkhuizen]] (Holandiô) – partnerskô ùmòwa pòdpisónô 5 maja 1992 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313041818/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=302 Enkhuizen] (pòl.) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r., zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=302 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> * [[Kappeln]] (Miemieckô) – partnerskô ùmòwa pòdpisónô 8 maja 1991 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313035616/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=301 Kappeln] (pòl.) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r., zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=301 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> * [[Palanga]] (Lëtwa) – partnerskô ùmòwa pòdpisónô 8 lëpińca 2006 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313034020/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=303 Palanga] (pòl.) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r., zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=303 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> Òd 2008 rokù partnersczim gardã Ùsczi bëło téż rusczé miasto [[Pionierskij (królewieckô òbéńda)|Pionierskij]]. Pò [[Inwazjô Rusczi na Ùkrajinã|rusczi inwazje na Ùkrajinã]] w 2022 rokù dogôdënk ò wespółrobòce òstôł zerwóny<ref>[https://ustka.naszemiasto.pl/ustka-zerwala-umowe-partnerska-z-rosyjskim-miastem/ar/c1-86998958 Ustka zerwała umowę partnerską z rosyjskim miastem Pioniersk.] (pòl.), ustka.naszemiasto.pl, 28.02.2022 r., przëstãp z 3.03.2022 r.</ref>. == Przëpisë == [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Stołpsczi kréz]] <references /> == Lëteratura == * Czesław Piskorski. Pomorze Zachodnie, mały przewodnik, Wyd. "Sport i Turystyka" Warszawa, 1980, ss. 298–299. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/7,35612,27260717,jacek-maniszewski-nowym-burmistrzem-ustki-frekwencja-wyborcza.html?disableRedirects=true Maciej Sandecki, Wyborcza, 28.06.2021 r., dostãp z 30.09.2022 r. {{Kòntrola}} d2ztgwtf75gkivqai2muivod84ec5ws 204364 204363 2026-07-02T22:43:26Z Terrus38 14026 /* Spòdleczné szkòłë */ drobny dodôwk 204364 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox||Gard=Ùskô|dopełniacz=Ùsczi|adjektiw_mask=Ùsczi|adjektiw_fem=Ùskô|céch=POL Ustka COA.svg|fana=POL Ustka flag.svg|karta=POL_Ustka_map.svg|wòjewództwò=pòmòrsczé|kréz=słëpsczi|grodzki=|rodzaj_gminy=mieskô|gmina=|miejska=|bùrméster=Jacek Maniszewski|tel_um=|fax_um=|mail_um=|wiéchrzëzna=13,85|stopniN=54|minutN=10|stopniE=17|minutE=29|wysokość=|rok=2024|lëdztwò=13 574|gęstość=|aglomeracja=|czerënkòwi numer=(+48) 59|pòcztowi kòd=76-270|registracëjné tôfle=GSL|TERYT=|SIMC=|www=http://www.ustka.pl|gwôsné miono=Ustka|adres_um=Urząd Miasta Ustka, Wyszyńskiego 3|kod_poczt_um=76-270 Ustka}}'''Ùskô''' (téż ''Ùszcz'', [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Ustka'', [[Miemiecczi jãzëk|miem]]''.'' ''Stolpmünde'') – gard w nordowi Pòlsce, w pòmòrsczim wòjewództwie, we słëpsczim krézu, sedzba [[Gmina Ùszcz|wiesczi gminë Ùskô]], na historicznëch [[Pòmrë|Pòmrach]]. Ùskô leżi na [[Wybrzeże Słowińskie|Słowińsczim Sztrądze]], kòl ùscô rzéczi [[Słëpiô|Słëpie]] do [[Bôłt|Bôłtu]]. Je hôwingòwim miastã, klimaticzno-[[Balneologia|balneòlogicznym]] kùrortã (solónka i bòrowina), mòrsczim kąpielëszczã a wëpòczinkòwim òstrzódkã.[[Òbrôzk:Ustka,_latarnia_morska_(HB1).jpg|mały|Bliza|lewo|267x267px]]Wedle pòdôwków [[Główny Statisticzny Ùrząd|GUS]] z 30.06.2024 r., Ùskô mia 13 574 mieszkańców<ref name="Populacja2024">[https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/ludnosc-stan-i-struktura-ludnosci-oraz-ruch-naturalny-w-przekroju-terytorialnym-w-2024-r-stan-w-dniu-30-06,6,37.html Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2024 r. (stan w dniu 30.06)] (pòl.), Główny Urząd Statystyczny, przëstãp z 28.10. 2024 r.</ref>. Òd 13 lëpińca 2003 Ùskã a [[Stôłpsk|Słëpsk]] łączi dogôdënk pòzéwóny Dwagardã (pòl. ''Dwumiasto''). Òba miasta są sparłãczoné banową ë aùtobùsową kòmùnikacją. W [[Lãdowò|Lãdowie]] kòl Ùsczi to dô [[Centrum Ùczbieniô Marinë]], mdącé głównym ùczbieniowim òstrzódkã [[Marina|Marinë]]. We [[Strzédnowiek|strzédnëch wiékach]] Ùskô bëła [[Kaszëbë|kaszëbską]] rëbacką òsadą słëchającą słëpsczémù kasztelaństwù i dzéla historiczny kawel z pòblësczim [[Stôłpsk|Słëpskã]]. Dzysdnia klimat stôri hôwingòwi òsadë mòże jesz nalezc westrzód rëbacczich chëczów we wiertlu midzë sz. Marinë a Czerwionëch Kòsyniérów. Ùchòwôł sã tuwò jesz ùkłôd sztrasów strzédnowieczny wsë, przez wzgląd na historiczną wôrtnotã òbjimniãti kònserwatorską òchroną<ref>[https://ustka.travel/a556-ustka.html Ustka – atrakcje turystyczne], ustka.travel, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. Dzysdnia to je plac rôd òdwiédzóny przez turistów, ze wzglãdu na blëskòsc Bôłtu, dobré skòmùnikòwanié a wielosc nocników, hotelów i [[Penzjónat|pensjónatów]], a téż [[Restaùracjô (gastronomiô)|restaùracjów]] i tawernów. == Pòłożenié == Ùskô leżi nad Bôłtã w zôpadnym parce Słowińsczégò Sztrądu. W Ùsce do mòrza wpôdô rzéka [[Słëpiô]]. W zôpadnym dzelu miasta ùchôdô do mòrza téż strëga Czôrnô.[[Òbrôzk:Ustka,_port_morski_(HB18).jpg|mały|Wjôzd do pòrtu|lewo]]Wedle stanu z 1 stëcznika 2026 nadwiérzchniô miasta wënosa 13,85 km²<ref>[https://www.ustka.pl/pl/news/content/10648 Ustka powiększy się o część Przewłoki] (pòl.), Ustka, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. Gard leżi na nordowò-zapôdnym kraju [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]], w [[Stołpsczi kréz|słëpsczim krézu]] i grańczi z [[Gmina Ùszcz|wieską gminą Ùskô]]. W cządze pòwòjnowi pòlsczi adminystracje, òb lata 1950–1975 słëcha [[Kòszalińsczé wòjewództwò (1950–1975)|kòszalińsczémù wòjewództwù]], a òb lata 1975–1998 – [[Słëpsczé wòjewództwò|słëpsczémù wòjewództwù]]. == Demògrafiô == Wedle protokòłu biskùpi wizytacje z 1665 r., òsedlonëch w tedëczasny Ùsce bëłë 33 familie<ref>Gerard Labuda. Historia Pomorza: Do roku 1815. Pomorze Zachodnie w latach 1648–1815, Tóm 2, Dzél 3.</ref>. W pajicznikù 1947 w Ùsce mieszkało 3458 [[Pòlôszë|Pòlôchów]] i 371 [[Miemcë|Miemców]]<ref>Granica morska PRL, 1945–1950, 1979 s. 160.</ref>. === 2014 rok === Wedle pòdôwków z 31 gòdnika 2014 gard miôł 16 056 mieszkańców<ref name="Ludność2014-12">[http://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/ludnosc-stan-i-struktura-ludnosci-oraz-ruch-naturalny-w-przekroju-terytorialnym-stan-w-dniu-31-xii-2014-r-,6,17.html Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2014 r.)] (pòl.), Główny Urząd Statystyczny, ISSN 1734-6118</ref>. Piramida wiékù mieszkańców Ùsczi w 2014<ref name="populacja2016">[https://www.polskawliczbach.pl/Ustka Ustka w liczbach] (pòl.), Polska w liczbach, przëstãp z 18.01.2023 r.</ref> [[Òbrôzk:Piramida_wieku_Ustka.png|link=Plik:Piramida_wieku_Ustka.png|600x600px]] [[Òbrôzk:Ustka_z_lotu_ptaka_IMG_6828.jpg|mały|Ùskô (2010)]] === 2021 rok === Wedle pòdôwków GUS, w Ùsce w 2021 mieszkało 14 954 lëdzy, w tim 7134 chłopów (47,7%) a 7820 białków (52,3%). W produkcyjnym wiékù bëło 61,7% chłopów i 49,3% białków.<ref name="populacja20162">[https://www.polskawliczbach.pl/Ustka Ustka w liczbach] (pòl.), Polska w liczbach, przëstãp z 18.01.2023 r.</ref> == Topònimiô == Miono mô słowiańsczé pòchôdanié i topògraficzny charakter. Pòwsta òd [[Pòmòrsczi jãzëk|pomorskiego]] kòntinuantu [[Prasłowiańsczi jãzëk|psł.]] pòwszédny pòzwë *ustьje „ùscé”<ref>W. Iwicki, Toponimia byłego powiatu słupskiego (pòl.), s. 110; Wydawnictwo Gdańskie, Gduńsk, 1993</ref>. Miemiecczé miono ''Stolpmünde'' téż mô topògraficzny charakter i je złożenim dwùch elementów: gwôsny pòzwë ''Stolpe'' „[[Słëpiô]]” (ò słowiańsczim pòchôdanim) i pòwszédny pòzwë ''Münde'' „ùscé”<ref>W. Iwicki, Toponimia byłego powiatu słupskiego (pòl.), s. 105; Wydawnictwo Gdańskie, Gduńsk, 1993</ref>. Òb czile miesãcy pò przejimniãcym gardu przez pòlską adminystracjã w 1945 równoczasno fónksnérowało czile mionów miasta: ''Nowy Słupsk'', ''Nowe Słupie'', ''Postomin'', ''Postomino'', ''Słupioujście'', ''Słupie'', ''Ujście'' a ''Uszcz''<ref>{{cytuj książkę|tytuł=Słownik współczesnych nazw geograficznych Pomorza Zachodniego z nazwami przejściowymi z lat 1945–1948|inni=Tadeusz Białecki (red.)|wydawca=Książnica Pomorska w Szczecinie|miejsce=Szczecin|rok=2002|strony=228|isbn=83-87879-34-7}}</ref>. Òstateczno rozpòrzãdzenim w 1946 ùstanowiona òsta pòzwa ''Ustka''<ref>Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. ({{Monitor Polski|1946|142|262}}, s. 7).</ref>. [[Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka]] bédëje kaszëbską fòrmã ''Ùszcz''<ref>http://skarbnicakaszubska.pl/uchwaa-nr-6-2010/ ''UCHWAŁA NR 6/RJK/10 Z DNIA 6-01-2010 R. W SPRAWIE STOSOWANIA KASZUBSKICH NAZW MIAST I WSI GMINNYCH I SOŁECKICH'' (pòl.), Skarbnica Kaszubska, przëstãp z dnia 1.07.2026 r.</ref>. [[Friedrich Lorentz]] òdnotérowôł w pòblësczich [[Słowińsczi jãzëk|słowińsczich gwarach]]: ''Vʉ͂skå (Ùskô),'' z mionama mieszkańców mët: ''Vʉ͂ščȯu̯n, Vʉ͂ščȯu̯nkă (Ùszczón, Ùszczónka)<ref>Lorentz F., ''Slovinzisches Wörterbuch: zweiter Teil: P-Z: Orts- und Personennamen. Nachträge, Unsichere Wörter'', Sankt Petersburg: Kaiserliche Akademie der Wissenschaften, 1912, s. 1535.</ref>. Pòlskò-kaszëbsczi słowôrz miestnëch ë fizjografnëch mión'' pòdôwô fòrmã ''Ùstka''<ref>É. Bréza, A. Chlëdzyńsczi'', Polsko-kaszubski słownik nazw miejscowych i fizjograficznych'', str. 222; Gduńsk, 2006</ref>. [[Òbrôzk:Ustka_from_plane.JPG|mały|Lotniczi òdjimk Ùsczi]] == Historiô == Z ùmòwë słëpsczich rôdców ze [[Swiãcowie|Swiãcama]] (Jaszkò ze [[Słôwno|Słôwna]] a Jaszko z [[Dërłowò|Rëwałda]]) z 2 gromicznika 1337 pòchôdô nadczidka ò jistnienim festindżi w môlu ùscégò [[Słëpiô|Słëpie]]. Festinga w Ùsce jest [[Gardzëszcze (archeòlogiô)|gardzëszczã]] „quondam castrum”, w dogôdënkù je to plac òpisóny jakno: ''...nec non totum et integrum portum Stolpesmunde dictum, penes aquam stolpensem tam ab una quam alia parte situm...'' ...jak téż cawny i niepòdzélny pòrt Ùskô, pòłożony pò òbù starnach rzéczi Słëpie...<ref name="autonazwa1">Dzieje Ustki – praca zbiorowa, Polskie Towarzystwo Historyczne w Słupsku 1985 r.</ref> Szlachòwno do mieszkańców jinszich miesczich wsów, ùszczani bëlë pòddónyma Słëpska. Z te pòwòdu mùszelë składac pòddańczą przësëgã, tpzw. ùską przësëgã, a téż płacëc pòdatczi na rzecz miasta, dbac ò stón hôwindżi i kejów, ùprawiac je, pòmagac przë rozladënkù ë zaladënkù òkrãtów, a przë wjezdze òkrãtów do hôwindżi. Òbrzesziwôł jich téż młinny mùsz (miesczi młin w Zamełowie). Mieszkańcë Ùsczi apartnilë sã nié le òbrzészkã wëkònywaniégò wszelejaczich robòtów i ùsłëgów zrzeszonëch z pòrtã, ale téż płacenim szaséjowégò pòdatkù, a nié pòdrëgù, czë òdrôbianim pańszczënë. Jaż do [[Trzëdzescëlatnô wòjna|trzëdzescëlatny wòjnë]] ekònomiczno samòstójny ùszczani, przédno [[Szëper|szëprowie]], karczmarze i wójtowie, przëjimelë òbëwatelstwò gardu Słëpska i kòrzistelë z przëwilejów wëchôdającëch z pòsôdaniégò miesczich prawów. Mieskô radzëzna Słëpska ùchwôla sztatutë, regùlaminë i pòrtowé tarifë, mianowa [[Wójt|wójta]], decydowa ò wszëtczich robòtach zrzeszonëch z fónksnérowanim hôwindżi, òpiséwa zortë i wësokòsc pòdatków płaconëch przez ùszczanów, patronowa kòscołowi i szkòle. Wójt Ùsczi béł narôz hôwingòwim wójtã. Trzimôł òn wëkònôwczą włôdzã w òbrëmim Ùsczi w òdniesenim do ji stałëch mieszkańców, przebiwającëch cządama gòsców (kùpców) a sprawów wëchôdającëch z bieżącégò dzejaniô hôwindżi. Òd 1329 do kùńca 1342 Ùskô i Słëpsk w drodze [[Zastôw|zastawù]] bëłë w pòsôdanim [[Krzëżacczi zôkón|krzëżacczégò zôkònu]]. Béł to trudny cząd, bò czej ksyżã [[Bògùsłôw V]] nie béł w sztãdze spłacëc w terminie do 1 stëcznika 1343 r. nôleżny kwòtë 3334 grziwnów, realnô sta sã zagrôżba przejimniãcégò zemi przez zôkón we wieczësté òbsôdanié. Òstateczno nã sëmã zebra spòlëzna. Te dëtczi pòzwòlëłë Słëpskòwi i mieszkańcóm słëpsczi zemie wëkùpic sã z rãk Krzëżôków. Òd 1368 Ùskô leża w grańcach [[Słëpsczé ksãstwò|słëpsczégò ksãstwa]], dôwnégò lenna [[Kòruna Pòlsczégò Królestwa|Kòrunë Pòlsczégò Królestwa]], pózni w grańcach [[Pòmòrsczé Ksãżstwò|pòmòrsczégò ksãstwa]] [[Grificë|Grifitów]] ze stolëcą w [[Szczecëno|Szczecënie]]. Òd XIII wieku na ne terenë przecygelë miemiecczi kòlonizatorzë. Lëczba lëdztwa rosła wiedno prãdzy. Kòscół w Ùsce, jakô ju tedë mia jinszé miono – ''Stolpmünde'', béł bùdowóny z kòscołã we [[Wëtrowno|Wëtrownie]] (1356). Zbùdowóny z drzewa kòscół pòd wezwanim [[Swiãti Mikòłôj|św. Mikołaja]] stojôł na zwëższenim, nôgwësni bënë stôrégò słowiańsczégò [[Gardzëszcze (archeòlogiô)|gardzëszcza]]. Filialnô swiãtnica kòscoła we Wëtrownie bëła brëkòwónô jakno dzénny a nocny nawigacyjny znak. Pòwôżniészą inwesticją bëła, rozpòczãtô kòl pòłowë XIV st., rozbùdowa hôwindżi. Tedë to òstałë zbùdowóné pierszé trwałé pòrtowé sprzãtë – [[Mòlo|mòla]] ò dłëżawie òk. 55 m, wëkònóné z kôstów z kamieniama, zmòcnionëch pôlama, a téż drzewiané ùmòcnienia brzegów hôwingòwégò karnalu ò dłużawie: lewi, zôpadny brzég – 280 m, prawi, pòrénczny – 320 m. Przedłëżenim ùmòcnieniów bëłë mòla. Pòsobny etap rozbùdowë pòrtu, sparłãczony z kapitalnym remóntã donëchczasnëch ùrządzeniów, to dało w XV st. Mòlo òstało tej przedłëżoné do òk. 100 m, pòrénczny brzég pòrtowégò karnalu òstôł zmòcniony scaną z pôlów ò dłużawie 170 m a téż òstałë wëmienioné wszëtczé zùżëté abò skażoné elementë donëchczasnëch kònstrukcjów. Wizytacje szkòłów przënôszają pierszé infòrmacje ò szkòle w Ùsce z 28 lëpińca 1590 i z 1729. W 1590 to dało téż nadczidkã, co mieszkańcowie Ùsczi zajimają sã intensywno rëbaczenim. Òb czas [[Wojna trzydziestoletnia|trzëdzescëlatny wòjnë]] 2 lëstopadnika 1626 do [[Mòrskô hôwinga Ùszcz|pòrtu w Ùsce]] wjachałë szwédzczé wòjska. Dzejalnosc pòrtu przëgasła. Zmniésza sã téż lëczba mieszkańców. W dodôwkù do tragediów zrzeszonëch z wòjną w 1644 Ùskã zdzegwił òdżin; przedërchało 15 chëczi i cerkwiô. [[Òbrôzk:Ustka_1890-1900_fragment.jpg|mały|[[Bliza w Ùsce|Bliza]] (XIX w.)]] W 1648 pòkòjowi traktat i dodôwkòwé dogôdënczi w 1653 òddałë pòrénczny part Zôpadnégò Pòmòrzégò, a tej i Ùskã, pòd panowanié [[Brandenbórg-Prësë|brandenbòrskò-prësczégò]] państwa, przesztôłconégò w 1701 w [[Królestwò Prësów]]. W XVIII stalatim niewielné òkrãtë bëłë rozladowiwóné na redze. W 1794 w Ùsce mieszkało kòl 700 òsób. Nowô wòjna zaczãtô przez [[Napòléón Bonaparte|Napòléòna]] spòwòdowa, że [[Wiôlgô Armiô]] zajimnã Zapôdné Pòmòrzé na przełómanim lat 1806/07. Ùskô hôwinga bëła blokòwónô. [[Òbrôzk:POL_USTKA_PORT_NA_OLD_POSTKARDS.jpg|mały|Hôwinga – pòrtowi karnôl (1905)]] W 1888 kònsekrowónô bëła nowô cerkwiô. Mùrowóny bùdink òd cegłë na fùndamence z granitowëch kamieni. Bùdowa wąskò- a szeroksztrekòwégò banu (zôczątk XX wiékù) dokòna schùtczeniô gòspòdarczégò rozwiju hôwindżi, jak téż cawnégò regionu. Lëczba lëdztwa Ùsczi w 1818 wënosa 477, a w 1941 – 5051 òsób. Pierszé, dosc zachtné inwesticje wëpòczinkòwi infrastrukturë òstałë pòdjimniãté przez mieską gminã w 1911. Bùdacje pò òbù starnach pòrtu bëłë ò drzewiany kònstrukcje a pòstawioné na pôlach. Projekt zgrôwôł, cobë szlachòwac za kąpnicama w [[Sopòt|Sopòtach]]. Òd ne czasu je nieprzerwóny przërost realizacjów nëch inwesticjów. W 1904 ùskô [[bliza]] emitowa biôłi przeriwóny wid, a òd 1913 r. dodôwkòwò na pòréncznym mòlu dzeja dôcznô syrena. 8 stëcznika 1914 rokù na zôpadnym sztrądze w òkòlim Ùsczi zdarza sã mòrskô katastrofa – môłi a stôri parówc „Stolp” òstôł wërzucony na zôlój òb czas sztorëmù. Òd séwnika 1939 i òd czerwińca 1941 òbrzesziwałë na gwësny czas ògrańczenia dlô cywilnégò rëchù òkrãtów. Pòd kùńc lat 30. pojawiłë sã planë rozbùdowë hôwindżi. Pò wëbùchù wòjnë robòtë ùstałë, a jedurną pòòstałoscą pò nëch zdarzeniach je dzél nieùkùńczonégò mòla (tpzw. trzecé mòlo). Òd 1942 w môłim stãpieniu bëła rozbùdowiwónô òkrãtowniô. Do pòłowë 1944 w Ùsce bëło òk. 230 sôdzewëch. Òd séwnika 1944 r. Miemcë „przechòwiwelë” w Ùsce zacht duńsczi [[Pancernik obrony wybrzeża|pancernik òbronë sztrądu]] [[Niels Iuel (1918)|„Niels Iuel”]], jaczi służił jima za pòmòcniczi bôt. W 1944 dlô Ùsczi (òsoblëwie ze wzglãdu na pòrt, chtëren dôwôł mòżebnosc zwiorniãcô przed frontã) gromadzëło sã baro wiele ùchódników. Panowa pò prôwdze òstrô zëma, felowało kwatérów i jôdë. [[Òbrôzk:POL_USTKA_PORT_NA_OLD_PSTKARDS.jpg|mały|[[Mòrskô hôwinga Ùszcz|Hôwinga]] (1910)]] 9 strëmiannika 1945 môlëzna òsta zajimniãtô przez pancerné òddzéle [[3 Gwardijsczi Pancerny Kòrpùs (ZSSR)|3 Gwardijsczégò Pancernégò Kòrpùsu]] [[2 Biôłorusczi Front|2 Biôłorusczégò Frontu]] (pò wòjnie na tczã sowiecczich żôłnérzów òstôł pòstawiony pòmnik na placu Wòlnotë)<ref>Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa „Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945”, Sport i Turystyka 1988, [[Specjalna:Książki/8321727093|ISBN&nbsp;<span class="isbn">83-217-2709-3</span>]], s. 686.</ref>. Pòwsta kòmendantura, jakô ùtwòrza miemiecką, pòmòcniczą administracjã z miemieczim bùrméstrã. Zaczãlë sã zjeżdżac pòlsczi òsedléńcowie. Pierszô pòlskô wëszëzna, Miesczi Zarząd (pòl. ''Zarząd Miejski''), rozpòczã ùrzãdowanié 11 maja 1945. Pierszim bùrméstrã òstôł Wacław Jaworski, a jegò zastãpcą Wacław Michalski<ref>Wojewódzkie Archiwum Państwowe w Słupsku. Sprawozdanie z działalności Zarządu Miejskiego w Ustce za okres 1945–1950.</ref>. Pòżdôwk PKP wrócył do dzejaniô na turze Słëpsk – Ùskô 29 czerwińca 1945 przëjazdã banë, jaką przëjachelë rôczony do Ùsczi gòsce na pierszé pò wòjnie [[Swiãto Mòrza]]. Pòcztowi Ùrząd, pòwòłóny do żëcô 3 maja 1945, òbjimôł swòjim sëgã ze zôczątkù Ùskã i 20 pòblësczich gminów. Òficjalné przekôzanié administracyjny włôdzë Pòlôchóm òdbëło sã 22 lëpińca 1945. Zlikwidowónô òsta sowieckô wòjnowô kòmendantura. Òb nen czas zameldowónëch bëło w Ùsce 266 Pòlôchów. W latach 50. Ùskô zaczã sã rozwijac jakno wiwczasowò-wëpòczinkòwô môlëzna. Pòwstôwałë wëpòczinkòwé òstrzódczi institucjów a zakładów prôcë, na zôczątkù na spòdlim przedwòjnowëch willów, pózni nowò bùdowónëch òbiektów. Pòd kùńc 60. lat fónksnérowałë tu ju sztërë wiôldżé wiwczasowé òstrzódczi [[Fundusz Wczasów Pracowniczych|FWP]] („Czarodziejka”, „Celwiskoza”, „Przystań” i „Włókniarz”), jaczi dispònowałë òk. 700 placama mët a dało téż trój mniészich zakładowëch òstrzódków (skłôdającëch sã przédno z kempingòwëch chëczów), skùpionëch w pòréncznym dzélu miasta. Dzejało 5 restaùracjów, 2 rëbné barë, mléczny bar, kawiarniô, 2 kina („Delfin” i MDK) a 3 binë<ref>Krystyna Chylińska (òbrob.): ''Informator FWP''.Warszawa&#x3A; Wydawnictwo Związkowe CRZZ, 1968, s.191-192.</ref>. [[Òbrôzk:Ustka,_port,_1979.jpg|mały|Ùskô hôwinga w 1979]] W gòdnikù 2013 do ùżëtkù òsta òddónô òbrotowô mòst dlô piechtnëch nad pòrtowim karnalã. Stalanô kònstrukcjô ò mase wikszi jak 80 t mô wnet 58 m dłużawë mô wësoczi na 24 m [[Pylon|pilón]] a pòmòst o szerzawie 4 m. Òbrôcanié mòstu warô 4 minutë i je mòżebné dzãka elektricznémù nanëkòwi. Bùdacjô dérowa pół rokù i kòszta 4,39 mln zł<ref>[http://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/56,35612,16750825,Kladka_nad_Kanalem_Portowym__Ustka__wyroznienie_I_stopnia,,5.html Wybrali najlepszą przestrzeń publiczną. Wygrała kontrowersyjna inwestycja] (pòl.), Wyborcza Trójmiasto, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. Pò dwalatny przerwie zrzeszony z awarią, mòst òstôł zôs òdemkłi w maju 2017<ref>T. Częścik, [http://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/7,35612,21756218,feralna-kladka-w-usteckim-porcie-znow-dziala.html Feralna kładka w usteckim porcie znów działa] (pòl.), Wyborcza Trójmiasto, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. == Kwestiô felënkù miesczich prawów == [[Òbrôzk:Ustka,_ratusz_(HB1).jpg|mały|Rôtësz (dôwnô szkòła)]] Midzë 5 a 13 czerwińca 2007 to dało w Ùsce kònsultacje w sprawie nadaniégò môlëznie Ùskô sztatusu gardu<ref>[https://bip.um.ustka.pl/Article/get/id,17016.html Uchwała Nr 67/2007 w sprawie: konsultacji o nadanie statusu miasta]</ref>. Przëczëną te bëło pòdwôżenié historicznégo faktu nadaniô Ùsce miesczich prawów przez Miemców 22 strëmiannika 1935. Przë leżnoscë òbchòdów 70. roczëznë nadaniégò miesczich prawów, ùsczi gazétnik, pòdjimôrz a historik [[Marcin Barnowski]] òdkrił, co Ùskô nigdë nie òtrzima miesczich prawów, a ji terôczasny sztatus gardu je wënikã ùzurpacje. Nie ùdało sã nalezc niżódnégò dokùmentu pòcwierdzającégò nadanié Ùsce miesczich prawów, a data 22 strëmiannika 1935 je blós datą wëdaniégò ''rozpòrzãdzeniégò do ùstawù o ùstroju gminów'', dzãka jaczémù kòżdi przédnik gminë òbligatorijno stôł sã bùrméstrã. To òznôczô, że zmienia sã le samòrządzënowô titulatura, a samò rozpòrzãdzenié nie stanowiło nadaniô miesczich prawów. Co wicy, wëdóny w 1938 rokù spisënk gardów Westrzédnégò Pòmòrza, mającëch mni jak 10 tësãcy mieszkańców, nie òbjimôł Ùsczi. Ùskô nie wëstãpiwô jakno gard w niżódnym midzëwòjnowim wëkazu gminów (np. w ''Amtliches Gemeindeverzeichnis für das Deutsche Reich'' z 1939), a jakno miasto pòjôwiô sã pierszi rôz w pòlsczich pòwòjnowëch zdrojach [[Główny Statisticzny Ùrząd|GUS]]<nowiki/>u. No wëdarzenié stało sã historiczną sensacją<ref>http://www.gp24.pl/wiadomosci/art/4249071,ustka-to-wioska,id,t.html J. Cegła, ''Ustka to wioska'' (pòl.), Głos Pomorza, przëstãp z 1.07.2026 r.</ref>. Pòjawiłë sã bédënczi złożeniégò wnióskù do [[Premiéra (pòlitika)|premiérë]] ò nadanié Ùsce miesczich prawów. Równak wedle [[Minysterstwò Bënowëch Sprawów i Administracji|Minysterstwa Bënowëch Sprawów ë Administracje]], nie bëło taczi brëkòwnotë, bò we wielnëch prawnëch aktach wëdónëch pò 1975 rokù,<ref>Np. ''Dz. U.'' z 1975 r. Nr 16, pòz. 91 i ''Dz. U.'' z 1998 r. Nr 96, pòz. 603.</ref> Ùskô figùrëje jakno gard<ref>[http://fakty.interia.pl/newsroom/news/ustka-jest-miastem,990670 Interia.pl/PAP: ''Ustka jest miastem,'' 09.10''.''2007 r.] (pòl.)</ref>. Òstateczno pò przeprowadzony analize przepisów òstało pòcwierdzoné, że Ùskô mô miesczé prawa przënômni òd 1 lëpińca 1976 rokù. Przëjimniãcé jinszi interpretacje prowadzëłobë do ùznaniégò, że równoczasno fónksnérowałëbë dwie gminë ò identycznym prawnym sztatusu ''wiesczi gminë'' (a tej wieskô gmina i pseùdo-mieskô gmina), co je niedopùszczalné. Na spòdlim tëch kònkluzjów MBSëA scwierdzëło, że wëszëzna Ùsczi ni mùszi sã starac ò nadanié miesczich prawów<ref>[http://www.gp24.pl/apps/pbcs.dll/article?AID=/20071006/USTKA/71005021 GP24.pl: ''Prawa miejskie potwierdzone''] , Głos Pomorza (pòl.), przëstãp z 1.07.2026 r.</ref>. Analogiczny prawny stón tikający sã felënkù fòrmalnégò aktu nadaniégò miesczich prawów béł w [[Pruszcz|Pruszczu]]. == Kùrort Ùskô == Pierszé môłé łaznie pòwstałë w Ùsce na przełómanim XIX i XX w. Kùracjô pòléga na zëmnëch a gòrącëch kąpielach w mòrsczi wòdze a szpacérach pò bòrach. Lékarzony bëlë rekònwalescencë pò gripach a chòri na płëca, [[Astma|astmaticë]] i [[Reùmaticzné chòroscë|reùmaticë]]. Kùracyjny cząd warôł òd 15 czerwińca do 15 séwnika. W 1905 dało 2 kùrortowëch lékarzów [33]. W 1911 na placu stôrëch łazniów òstôł òdemkłi nowi Rodoléczny Zakłôd<ref>Artur Flaczyński i jiny: ''Sanatoria i uzdrowiska''.Dom Wydawniczy PWN, Warszawa 2016, s.98,99. <nowiki>ISBN 978-83-268-2502-6</nowiki>.</ref>. Frekwencjô przed [[I swiatowô wòjna|I swiatową wòjną]] wënosa w sezonie kòl 3500–3600 lëdzy i niewiele sã zwiksza òb midzëwòjnowi cząd<ref>Józef Lindmajer i jiny: ''Dzieje Ustki''. s. 113; Polskie Towarzystwo Historyczne, 1985.</ref>. Òb zôczątkòwé lata pò wòjnie to dało stagnacjã w kùrortowi dzejalnoscë. Dopiérze w 1974 po ùrësznienim Rodolécznégò Zakładu (zamienionégò na miesczé łaznie) òstałë zòrganizowóné pierszé turnusë dlô kùracjuszów. 1 lëpińca 1978 pòwsta Państwòwô Pòdjimizna Kùrort Ùskô (pòl. ''Państwowe Przedsiębiorstwo Uzdrowisko Ustka''). Rëgnã òrganizacjô sanatoriów na spòdlim wëpòcznikòwëch òstrzódków. Tak òstało ùrządzoné sanatoria Azoty, Pomorze, Radość, Perła, Promyk. W jednym turnusu lékarzëło sã 590 kùracjuszów<ref>Józef Lindmajer i jiny: ''Dzieje Ustki''. s. 189; Polskie Towarzystwo Historyczne, 1985.</ref>. W 1988 Ùskô zwëska sztatus kùrortu. Do rozwiju lékarsczi òfertë Ùsczi jakò kùrortu wiôldżi wkłôd wniósł Henryk Klimczuk, jegò Przédny Lékôrz w latach 1981–2010<ref>''Od kąpieliska do uzdrowiska. 1988-2018 Trzydziesta rocznica nadania Ustce statusu miejscowości uzdrowiskowej''. Infòrmacyjnô tôblëca kòle tãżnie w Ùszczë, 2018, s. 1.</ref>. W 2010 kùrort òstôł spriwatizowóny. Kùpia gò familiô de Lubicz Szeliskich przez wëcmaniznã Hotel Lubicz w Ùsce<ref>''Od kąpieliska do uzdrowiska. 1988-2018 Trzydziesta rocznica nadania Ustce statusu miejscowości uzdrowiskowej''. Infòrmacyjnô tôblëca kòle tãżnie w Ùszczë, 2018, s. 1.</ref>. Kùrortowô dzejalnosc òsta òd tamnegò sztërkù baro rozszerzwionô. Dzysdnia bédowóné są nié le lékarsczé a hotelarsczé ùsłëdżi, ale téż profesjonalnô biologicznô òdnowa<ref>''[https://www.horecabc.pl/rodzina-de-lubicz-otworzyla-kolejny-hotel-na-wybrzezu/ Rodzina de Lubicz Szeliskich otworzyła kolejny hotel na Wybrzeżu]'' (pòl.), horecabc.pl, przëstãp z 2.07.2023 r.</ref>. W [[Kùrort|kùrorce]] prowadzoné je lékarzenié w czerënkù ortopedicznëch chòrosców, [[Choroby układu nerwowego|chòrosców nerwòwégò ùkładu]], [[Reùmaticzné chòroscë|reùmatologicznëch chòrosców]], kardiologicznëch chòrosców, nadcësnieniégò a chòrosców górnëch dechòwëch drogów<ref>(§ 6. Statut Uzdrowiska Ustka) Uchwała Nr XXXV/282/2009 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2009 r. (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2009 r. Nr 102, poz. 2020).</ref>. Ùskã charakterizëje léczniczo kòrzistny [[klimat]], a do te nôtërné lékarsczé sërowinë: * solónka 3,43% chlórkòwò-natriowô, jódkòwô, hipòtermalnô ze zleżënë „Ustka IGH-1”, * zlëżënë lékarsczégò torfù – bòrowinë „Ustka-1”, rechòwóné do spòdlowëch kòpalënów<ref>(§ 5. Statut Uzdrowiska Ustka) Uchwała Nr XXXV/282/2009 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2009 r. (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2009 r. Nr 102, poz. 2020).</ref>. === Kąpielëszcza === W òbrëmim miasta òstałë wëznaczoné 2 latné mòrsczé [[Kąpielisko|kąpielëszcza]]<ref name="rada_kapieliska">Uchwała Nr XXXV/303/2013 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2013 r. ws. wykazu kąpielisk</ref>: * Ustka Wschód (Ùskô Pòrénk) – òbjimającé dłużawã 500 m zôlojewi linie rechòwóny na pòrénk òd òk. 250 m pòréncznégò mòla, * Ustka Zachód (Ùskô Zôpôd) – òbjimającé dłużawã 200 m zôlojewi linie rechòwóny na zôpôd òd òk. 110 m òd zôpadnégò mòla. <gallery widths="200" heights="150" perrow="3" style="text-align: center"> Òbrôzk:Ustka, plaża wschodnia (HB2).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_wschodnia_(HB2).jpg|Główné wéńscé na pòrénczny gòłobrzég Òbrôzk:Ustka, plaża wschodnia (HB5).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_wschodnia_(HB5).jpg|Pòrénczny gòłobrzég Òbrôzk:Ustka, plaża wschodnia (HB3).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_wschodnia_(HB3).jpg|Widzënk z pòréncznégò mòla na hôwingã i pòrénczny sztrąd (2023) </gallery>W 2012&nbsp;r. kąpielëszcza Ùskô Pòrénk a Ùskô Zôpôd bëłë zgòdą z òbrzészkòwima jakòscowima wëmògama dlô wòdë w kąpielëszczu wedle Eùropejsczi Ùnie<ref>[http://www.eea.europa.eu/themes/water/status-and-monitoring/state-of-bathing-water/bathing-water-data-viewer Bathing water quality – data viewer.] (an.), European Environment Agency, przëstãp z 14.06.2013 r.</ref>.<gallery widths="200" heights="150" perrow="3" style="text-align: center"> Òbrôzk:Ustka, plaża zachodnia (HB2).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_zachodnia_(HB2).jpg|Widzënk ze zôpadnégò mòla na gòłobrzég Òbrôzk:Ustka, plaża zachodnia (HB10).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_zachodnia_(HB10).jpg|Widzënk ze zôpadnégò mòla na hôwingã Òbrôzk:Ustka, plaża zachodnia (HB5).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_zachodnia_(HB5).jpg|Zôpadny gòłobrzég, tpzw. trzecé mòlo </gallery>W 2013 r. òstôł ùstalony kąpielowi cząd warający òd 15 czerwińca do 15 séwnika<ref name="rada_kapieliska2">Uchwała Nr XXXV/303/2013 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2013 r. ws. wykazu kąpielisk</ref>. == Transpòrt == [[Òbrôzk:Ustka,_dworzec_kolejowy_(HB3).jpg|mały|Banóf a bùsowiszcze]] === Ban === Ùskô bëła w ùszłoce za wãzłową stacjã, òd jaczi òdlôżałë banowé linie: * Głównô [[Piła (gard)|Piła]] – Ùszcz * [[Słôwno]] – Ùszcz o długości 36 km * [[Kòmnino]] – Ùszcz o długości 24 km Dzysdnia jistnieje blós liniô Głównô Piła – Ùszcz, pòòstałé dwie òstałë zdemóntowóné pò 1945 przez Czerwioną Armiã jakno wòjnowô zwënéga. Je to jednosztrekòwô zelektrifikòwónô banowô liniô. [[Òbrôzk:Ustka,_dworzec_kolejowy_(HB4).jpg|mały|Pamiątkòwi kam]] W òbrëmim gardu to dô dzysdnia dwa dzejającé banowé pòżdôwczi: Ustka a Ustka Uroczysko. === Aùtobùsë === [[Òbrôzk:Ustka,_dworzec_autobusowy_(HB1).jpg|mały|Bùsowiszcze]] [[Òbrôzk:Ustka,_pomnik_Ireny_Kwiatkowskiej_(HB1).jpg|mały|Łôwka Irénë Kwiôtkòwsczi]] Z Ùsczi [[Krajewô droga nr 21 (Pòlskô)|krajewą drogą nr 21]] mòże dojachac do [[Stôłpsk|Słupska]] aùtobusama firmów: * PKS Słupsk A.W. – liniô 200 – tur do Słëpska<ref>Redakcjô, ''[https://gp24.pl/pks-slupsk-rezygnuje-z-linii-500-przewoznik-do-ustki-kursuje-jako-linia-200/ar/c1-15275860 PKS Słupsk rezygnuje z linii 500. Przewoźnik do Ustki kursuje jako linia 200]'' (pòl.), Głos Pomorza, 6.11.2020 r., przëstãp z 20.08.2022 r.</ref> * Nord Express w. z ò.ò. – liniô 500 – tur do Słëpska<ref>''[https://nordexpress.pl/polaczenia-slupsk-ustka/ Nord Express – tanio, szybko, na czas! » Połączenia Słupsk – Ustka]'' (pòl.), nordexpress.pl, przëstãp z 20.08.2022 r.</ref> * Ramzes w. z.ò.ò. – liniô 500 – tur do Słëpska<ref>''[https://ramzes.ustka.pl/rozklad-jazdy.php Ramzes Ustka Usługi przewozowe Słupsk-Ustka Przewozy autobusowe]'' (pòl.), ramzes.ustka.pl przëstãp z 20.08.2022 r.</ref> Òd 12 lëpińca 2018 jistnieje téż mieskô kòmùnikacjô òbsłëgiwónô przez PKS Słupsk A.W.<ref>Rzeczkowska B., ''[http://www.gp24.pl/wiadomosci/ustka/a/w-czwartek-rusza-darmowa-komunikacja-w-ustce-sprawdz-rozklad-jazdy,13325722/ W czwartek rusza darmowa komunikacja w Ustce. Sprawdź rozkład jazdy]'' (pòl.), „gp24.pl”, przëstãp z 25.07.2018 r.</ref> To dô téż regionalné sparłãczenia w czerënkù [[Rowë|Rowù]] czë [[Jarosłôwc|Jarosłôwca]]. == Kùltura == {| | width="50%" | ; Institucje kùlturë w Ùsce : * Centrum Twórczi Aktiwnoscë w Ùsce * Dodóm Kùlturë w Ùsce * Mieskô Biblioteka * [[Mùzeùm Ùsczi Zemi w Ùsce|Mùzeùm Ùsczi Zemi]] * [[Mùzeùm Piekarnictwa a Cëczernictwa w Ùsce|Mùzeùm Piekarnictwa a Cëczernictwa]] * Mùzeùm Òkrãtów * Mùzeùm Bùrsztënu | width="50%" | ; Regùlarné kùlturalno-rekreacjowé rozegracje w Ùsce : * Columbus Festiwal Wiatru (Festiwal Wiatru – lotniczé i mòtoparalotniowé pòkôzczi) * Grand Lubicz Festiwal Światła (Festiwal Widu) * Festiwal Ulicznych Reakcji Artystycznych (Festiwal Sztrasowëch Artisticznëch Reakcjów) * „Bielsko Biała i Beskidy w Ustce” ([[Bielsko-Biała]] a Beskidë w Ùsce) * Ustka Charlotta Enduro Extreme * Dni Morza (Dnie Mòrza) * Sound of Gravity (swiãto ekstremalnëch spòrtów) * Mistrzostwa Polski w wypłukiwaniu bursztynu „Złoto Bałtyku” (mésterstwa Pòlsczi w wëpłëkiwanim bùrsztënu) * Święto Miasta – „Dożynki Rybne” (Swiãto Gardu – „Rëbné Òżniwinë” * Hip-Hop na fali (Hip-hop na wale) * Pòkôzk módë z firmą Pierre René |} [[Òbrôzk:Ustka_ul._Chopina_8_willa_A1285.jpg|mały|Dodóm Twórczi Robòtë, sz. Chopina 8]] Wiele lat w Ùsce mieszkôł a twòrził kaszëbsczi pisôrz, dr [[Marian Majkòwsczi|Marión Majkòwsczi]]. == Pòùczëna<ref name="autonazwa1" /> == === Szkòlnictwò do 1939 rokù === Òb całé XIX stalaté w Ùsce dało le jednã pòwszechą szkòłã, ze zôczątkù czileklasową – elementarną, a pózni ò cawnym zakresu spòdlowi edukacje. Òb szkòłowi rok 1897/98 robiło w ni 6 szkólnëch, a w 1917 r. 8 szkólnëch i 3 szkólné. W bùdinkù szkòłë bëłë òsobnë klasë strzédny szkòłë niższégò stãpienia. Pòd kùńc XIX st. w Ùsce òsta ùsadzonô państwòwô nawigacyjnô szkòła pierszégò stãpienia (miem. ''die Königliche Navigationsvorschule''). Nã szkòłã dërch dotikôł felënk pasowny lëczbë kandidatów. Òsta zlikwidowónô w 1910 rokù. === Szkòlnictwò pò 1945 rokù === Òb szkòłowi rok 1977/78 do spòdlecznëch szkòłów chòdzëło 1731 szkòlôków, Òglowòsztôłcącé Liceùm ùkùńczëło 58 ùczniów, a warkòwą szkòłã 65. [[Òbrôzk:Ustka,_pomnik_żaglowca_(HB1).jpg|mały|Sztatura żaglówca kòl Spòdleczny Szkòłë nr 2]] ==== Spòdleczné szkòłë ==== * Spòdlecznô Szkòła nr 1 m. kpt. Leonida Telidżi, * Spòdlecznô Szkòła nr 2 m. kòmandora Bolesława Romanowskiégò * Spòdlecznô Szkòła nr 3 m. gen. Mariusza Zaruskiégò * Niepùblicznô Spòdlecznô Szkòła ADVENTURE w Ùsce W NSSz ADVENTURE to dô ùczbë kaszëbsczégò jãzëka.<ref>Niepubliczna Szkoła Podstawowa Adventure,https://www.facebook.com/reel/1422071593286668/?locale=pl_PL, Facebook, przëstãp z 3.07.2026 r.</ref> ==== Wëżispòdleczné szkòłë ==== * Zespół Technicznëch Szkòłów * Zespół Òglowòsztôłcącëch Szkòłów m. Mikòłaja Kòpernika == Spòrt == === Spòrtowé klubë a towarzëstwa === * Miejski Klub Sportowy „Jantar Ustka” (miesczi spòrtowi klub) * Lekkoatletyczny Klub Sportowy „Jantar Ustka” (letkòatléticzny spòrtowi klub) * Klub Tenisa Stołowego (klub stołowégò tenisa) * Stowarzyszenie Turystyczno Sportowe „STS Ustka” (turisticzno-spòrtowô stowôra) * Stowarzyszenie Sympatyków Piłki Ręcznej „Szczypiorniak Ustka” (stowôra lubòtników rãczny balë) * Stowarzyszenie „Yacht Klub Ustka” (stowôra – jachtklub) * Związek Kulturystyki i Fitness (związk kùlturisticzi a fitnessu) * Towarzystwo Krzewienia Kultury Fizycznej (towarzëstwò rozkòscérzaniô fizyczny kùlturë) * Usteckie Towarzystwo Sympatyków Sportu (towarzëstwò lubòtników spòrtu) [[Òbrôzk:Ustka_plaza_IMG_fotografia_lotnicza_net_6873.jpg|mały|Ùskô hôwinga]] === Ùsczi spòrtówcowie === * [[Natasza Caban]] * [[Tomasz Iwan]] * [[Barbara Madejczyk]] * [[Agnieszka Pogroszewska]] * [[Kazimierz Adach]] == Religiowé pòspólnotë == * [[Chrzescëjańskô Ewanielëcznô Pòspólnota (Pòlskô)|Chrzescëjańskô Ewanielëcznô Pòspólnota]]: ** misyjnô placówka w Ùsce<ref>''[https://www.chwe.pl/lista-placowek/ Zbory i placówki]'' (pòl.), chwe.pl, przëstãp z 15.08.2023 r.</ref> * [[Greckòkatolëcczi kòscół w Pòlsce|Greckòkatolëcczi kòscół]]: ** greckòkatolëcczi dëszpastursczi òstrzód kòl [[Kòscół Nôswiãtszégò Zbawicela w Ùsce|kòscoła Nôswiãtszégò Zbawicela]]<ref>''[https://www.cerkiew.net.pl/parafie-i-dekanaty/dekanat-slupski/ Dekanat słupski]'' (pòl.), cerkiew.net.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> * [[Rzimskòkatolëcczi kòscół|Rzimskòkatolëcczi]]: ** parafiô sw. òjca Pio<ref>''[https://www.diecezjakoszalin.pl/parafia/szczegoly/220/ustka-sw-pio Parafia pw. św. Pio, Ustka]'' (pòl.), diecezjakoszalin.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> ** parafiô Nôswiãtszi Marije Pannë Gwiôzdë Mòrza<ref>''[https://www.diecezjakoszalin.pl/parafia/szczegoly/218/najswietszej-maryi-panny-gwiazdy-morza-ustka Parafia pw. Najświętszej Maryi Panny Gwiazdy Morza, Ustka]'' (pòl.), diecezjakoszalin.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> ** parafiô Nôswiãtszégò Zbawicela<ref>''[https://www.diecezjakoszalin.pl/parafia/szczegoly/217/ustka-najswietszego-zbawiciela Parafia pw. Najświętszego Zbawiciela, Ustka]'' (pòl.), diecezjakoszalin.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> ** [[Parafia wojskowa św. Marka Ewangelisty w Ustce|wòjskòwô parafiô sw. Marka Ewanielëstë]] z sedzbą w [[Lãdowò-Sedlëszcze|Lãdowie-Sedlëszczu]] * [[Zelonoswiątkòwi Kòscół w PR|Zelonoswiątkòwi Kòscół]]: ** zbór w Ùsce<ref>''[https://kzustka.wixsite.com/nowa/kontakt Kontakt]'' (pòl.), kzustka.wixsite.com przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> * [[Swiôdkòwie Jehowë w Pòlsce|Swiôdkòwie Jehowë]]: ([[Sala królestwa|Zala Królestwa]], sz. Dunina 12)<ref name="jw">Pòdôwczi wedle ''[https://apps.jw.org/ui/P/meeting-search.html#/weekly-meetings sznëkrownika zborów]'', z òficjalny starnë Swiôdków Jehowë jw.org; przëstãp z 15.10.2018 r.</ref> ** zbór Ùskô-Pòrénk<ref name="jw" /> ** zbór Ùskô-Zôpôd == Administracjô == Ùskô mô sztatus [[Mieskô gmina|miesczi gminë]]. Mieszkańcowie welëją do [[Rada gminy|Radzëznë Gardu]] Ùskô 15 rôdców<ref>Zarządzenie nr 56/10 Wojewody Pomorskiego z dnia 4 marca 2010 r. (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2010 r. Nr 35, poz. 594).</ref>. Mieszkańcowie welëją rôdców do [[Sejmik Województwa Pomorskiego|sejmikù wòjewództwa w òkrãgù nr 1]]. Pòsélców na Sejm welëją z [[Okręg wyborczy nr 26 do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej|welownégò òkrãgù nr 26]], senatora z [[Okręg wyborczy nr 62 do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej|òkrãgù nr 62]], a pòsélców do [[Parlament Europejski|Eùropejsczégò Parlamentu]] z [[Okręg wyborczy nr 1 do Parlamentu Europejskiego w Polsce|òkrãgu nr 1]]. Ùskô słëchô [[Rejonowi sąd|Rejonowémù Sądowi]] we Słëpskù, [[Òkrãgòwi sąd|Òkrãgòwémù Sądowi]] we Słëpskù<ref>Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 października 2002 r. ({{Dziennik Ustaw|2002|180|1508}}).</ref> a [[Samorządowe kolegium odwoławcze|Samòrządzënowémù Òdwòłôwczémù Kòlegium]] we Słëpskù<ref>Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. ({{Dziennik Ustaw|2003|198|1925}}).</ref>. [[Òbrôzk:Ustka,_dom_kapitana_Haase_(HB2).jpg|mały|Stôrô rëbackô òsada, chëcz kapténë Haase, 1804]] === Partnersczé gardë a gminë === * [[Òbrôzk:Ustka,_ul._Czerwonych_Kosynierów_(HB1).jpg|mały|Stôrô rëbackô òsada (''XIX/XX w.'')]][[Bielsko-Biała]] – pòrozmienié ò wespółrobòce pòdpisóné 20 lëpińca 2002 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313035642/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=304 Bielsko-Biała.] (pòl.) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r.; zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=304 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> * [[Stôłpsk|Słëpsk]] – deklaracjô partnersczi wespółrobòtë w ramach Dwagardu z 13 lëpińca 2003 r. ==== Midzënôrodnô wespółrobòta ==== * [[Enkhuizen]] (Holandiô) – partnerskô ùmòwa pòdpisónô 5 maja 1992 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313041818/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=302 Enkhuizen] (pòl.) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r., zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=302 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> * [[Kappeln]] (Miemieckô) – partnerskô ùmòwa pòdpisónô 8 maja 1991 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313035616/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=301 Kappeln] (pòl.) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r., zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=301 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> * [[Palanga]] (Lëtwa) – partnerskô ùmòwa pòdpisónô 8 lëpińca 2006 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313034020/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=303 Palanga] (pòl.) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r., zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=303 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> Òd 2008 rokù partnersczim gardã Ùsczi bëło téż rusczé miasto [[Pionierskij (królewieckô òbéńda)|Pionierskij]]. Pò [[Inwazjô Rusczi na Ùkrajinã|rusczi inwazje na Ùkrajinã]] w 2022 rokù dogôdënk ò wespółrobòce òstôł zerwóny<ref>[https://ustka.naszemiasto.pl/ustka-zerwala-umowe-partnerska-z-rosyjskim-miastem/ar/c1-86998958 Ustka zerwała umowę partnerską z rosyjskim miastem Pioniersk.] (pòl.), ustka.naszemiasto.pl, 28.02.2022 r., przëstãp z 3.03.2022 r.</ref>. == Przëpisë == [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Stołpsczi kréz]] <references /> == Lëteratura == * Czesław Piskorski. Pomorze Zachodnie, mały przewodnik, Wyd. "Sport i Turystyka" Warszawa, 1980, ss. 298–299. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/7,35612,27260717,jacek-maniszewski-nowym-burmistrzem-ustki-frekwencja-wyborcza.html?disableRedirects=true Maciej Sandecki, Wyborcza, 28.06.2021 r., dostãp z 30.09.2022 r. {{Kòntrola}} oojegnps30vpor2c1odgiznbobruzd7 204365 204364 2026-07-02T22:57:50Z Terrus38 14026 /* Topònimiô */ 204365 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox||Gard=Ùskô|dopełniacz=Ùsczi|adjektiw_mask=Ùsczi|adjektiw_fem=Ùskô|céch=POL Ustka COA.svg|fana=POL Ustka flag.svg|karta=POL_Ustka_map.svg|wòjewództwò=pòmòrsczé|kréz=słëpsczi|grodzki=|rodzaj_gminy=mieskô|gmina=|miejska=|bùrméster=Jacek Maniszewski|tel_um=|fax_um=|mail_um=|wiéchrzëzna=13,85|stopniN=54|minutN=10|stopniE=17|minutE=29|wysokość=|rok=2024|lëdztwò=13 574|gęstość=|aglomeracja=|czerënkòwi numer=(+48) 59|pòcztowi kòd=76-270|registracëjné tôfle=GSL|TERYT=|SIMC=|www=http://www.ustka.pl|gwôsné miono=Ustka|adres_um=Urząd Miasta Ustka, Wyszyńskiego 3|kod_poczt_um=76-270 Ustka}}'''Ùskô''' (téż ''Ùszcz'', [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Ustka'', [[Miemiecczi jãzëk|miem]]''.'' ''Stolpmünde'') – gard w nordowi Pòlsce, w pòmòrsczim wòjewództwie, we słëpsczim krézu, sedzba [[Gmina Ùszcz|wiesczi gminë Ùskô]], na historicznëch [[Pòmrë|Pòmrach]]. Ùskô leżi na [[Wybrzeże Słowińskie|Słowińsczim Sztrądze]], kòl ùscô rzéczi [[Słëpiô|Słëpie]] do [[Bôłt|Bôłtu]]. Je hôwingòwim miastã, klimaticzno-[[Balneologia|balneòlogicznym]] kùrortã (solónka i bòrowina), mòrsczim kąpielëszczã a wëpòczinkòwim òstrzódkã.[[Òbrôzk:Ustka,_latarnia_morska_(HB1).jpg|mały|Bliza|lewo|267x267px]]Wedle pòdôwków [[Główny Statisticzny Ùrząd|GUS]] z 30.06.2024 r., Ùskô mia 13 574 mieszkańców<ref name="Populacja2024">[https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/ludnosc-stan-i-struktura-ludnosci-oraz-ruch-naturalny-w-przekroju-terytorialnym-w-2024-r-stan-w-dniu-30-06,6,37.html Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2024 r. (stan w dniu 30.06)] (pòl.), Główny Urząd Statystyczny, przëstãp z 28.10. 2024 r.</ref>. Òd 13 lëpińca 2003 Ùskã a [[Stôłpsk|Słëpsk]] łączi dogôdënk pòzéwóny Dwagardã (pòl. ''Dwumiasto''). Òba miasta są sparłãczoné banową ë aùtobùsową kòmùnikacją. W [[Lãdowò|Lãdowie]] kòl Ùsczi to dô [[Centrum Ùczbieniô Marinë]], mdącé głównym ùczbieniowim òstrzódkã [[Marina|Marinë]]. We [[Strzédnowiek|strzédnëch wiékach]] Ùskô bëła [[Kaszëbë|kaszëbską]] rëbacką òsadą słëchającą słëpsczémù kasztelaństwù i dzéla historiczny kawel z pòblësczim [[Stôłpsk|Słëpskã]]. Dzysdnia klimat stôri hôwingòwi òsadë mòże jesz nalezc westrzód rëbacczich chëczów we wiertlu midzë sz. Marinë a Czerwionëch Kòsyniérów. Ùchòwôł sã tuwò jesz ùkłôd sztrasów strzédnowieczny wsë, przez wzgląd na historiczną wôrtnotã òbjimniãti kònserwatorską òchroną<ref>[https://ustka.travel/a556-ustka.html Ustka – atrakcje turystyczne], ustka.travel, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. Dzysdnia to je plac rôd òdwiédzóny przez turistów, ze wzglãdu na blëskòsc Bôłtu, dobré skòmùnikòwanié a wielosc nocników, hotelów i [[Penzjónat|pensjónatów]], a téż [[Restaùracjô (gastronomiô)|restaùracjów]] i tawernów. == Pòłożenié == Ùskô leżi nad Bôłtã w zôpadnym parce Słowińsczégò Sztrądu. W Ùsce do mòrza wpôdô rzéka [[Słëpiô]]. W zôpadnym dzelu miasta ùchôdô do mòrza téż strëga Czôrnô.[[Òbrôzk:Ustka,_port_morski_(HB18).jpg|mały|Wjôzd do pòrtu|lewo]]Wedle stanu z 1 stëcznika 2026 nadwiérzchniô miasta wënosa 13,85 km²<ref>[https://www.ustka.pl/pl/news/content/10648 Ustka powiększy się o część Przewłoki] (pòl.), Ustka, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. Gard leżi na nordowò-zapôdnym kraju [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]], w [[Stołpsczi kréz|słëpsczim krézu]] i grańczi z [[Gmina Ùszcz|wieską gminą Ùskô]]. W cządze pòwòjnowi pòlsczi adminystracje, òb lata 1950–1975 słëcha [[Kòszalińsczé wòjewództwò (1950–1975)|kòszalińsczémù wòjewództwù]], a òb lata 1975–1998 – [[Słëpsczé wòjewództwò|słëpsczémù wòjewództwù]]. == Demògrafiô == Wedle protokòłu biskùpi wizytacje z 1665 r., òsedlonëch w tedëczasny Ùsce bëłë 33 familie<ref>Gerard Labuda. Historia Pomorza: Do roku 1815. Pomorze Zachodnie w latach 1648–1815, Tóm 2, Dzél 3.</ref>. W pajicznikù 1947 w Ùsce mieszkało 3458 [[Pòlôszë|Pòlôchów]] i 371 [[Miemcë|Miemców]]<ref>Granica morska PRL, 1945–1950, 1979 s. 160.</ref>. === 2014 rok === Wedle pòdôwków z 31 gòdnika 2014 gard miôł 16 056 mieszkańców<ref name="Ludność2014-12">[http://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/ludnosc-stan-i-struktura-ludnosci-oraz-ruch-naturalny-w-przekroju-terytorialnym-stan-w-dniu-31-xii-2014-r-,6,17.html Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2014 r.)] (pòl.), Główny Urząd Statystyczny, ISSN 1734-6118</ref>. Piramida wiékù mieszkańców Ùsczi w 2014<ref name="populacja2016">[https://www.polskawliczbach.pl/Ustka Ustka w liczbach] (pòl.), Polska w liczbach, przëstãp z 18.01.2023 r.</ref> [[Òbrôzk:Piramida_wieku_Ustka.png|link=Plik:Piramida_wieku_Ustka.png|600x600px]] [[Òbrôzk:Ustka_z_lotu_ptaka_IMG_6828.jpg|mały|Ùskô (2010)]] === 2021 rok === Wedle pòdôwków GUS, w Ùsce w 2021 mieszkało 14 954 lëdzy, w tim 7134 chłopów (47,7%) a 7820 białków (52,3%). W produkcyjnym wiékù bëło 61,7% chłopów i 49,3% białków.<ref name="populacja20162">[https://www.polskawliczbach.pl/Ustka Ustka w liczbach] (pòl.), Polska w liczbach, przëstãp z 18.01.2023 r.</ref> == Topònimiô == Miono mô słowiańsczé pòchôdanié i topògraficzny charakter. Pòwsta òd [[Pòmòrsczi jãzëk|pomorskiego]] kòntinuantu [[Prasłowiańsczi jãzëk|psł.]] pòwszédny pòzwë *ustьje „ùscé”<ref>W. Iwicki, Toponimia byłego powiatu słupskiego (pòl.), s. 110; Wydawnictwo Gdańskie, Gduńsk, 1993</ref>. Miemiecczé miono ''Stolpmünde'' téż mô topògraficzny charakter i je złożenim dwùch elementów: gwôsny pòzwë ''Stolpe'' „[[Słëpiô]]” (ò słowiańsczim pòchôdanim) i pòwszédny pòzwë ''Münde'' „ùscé”<ref>W. Iwicki, Toponimia byłego powiatu słupskiego (pòl.), s. 105; Wydawnictwo Gdańskie, Gduńsk, 1993</ref>. Òb czile miesãcy pò przejimniãcym gardu przez pòlską adminystracjã w 1945 równoczasno fónksnérowało czile mionów miasta: ''Nowy Słupsk'', ''Nowe Słupie'', ''Postomin'', ''Postomino'', ''Słupioujście'', ''Słupie'', ''Ujście'' a ''Uszcz''<ref>{{cytuj książkę|tytuł=Słownik współczesnych nazw geograficznych Pomorza Zachodniego z nazwami przejściowymi z lat 1945–1948|inni=Tadeusz Białecki (red.)|wydawca=Książnica Pomorska w Szczecinie|miejsce=Szczecin|rok=2002|strony=228|isbn=83-87879-34-7}}</ref>. Òstateczno rozpòrzãdzenim w 1946 ùstanowiona òsta pòzwa ''Ustka''<ref>Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. ({{Monitor Polski|1946|142|262}}, s. 7).</ref>. [[Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka]] bédëje kaszëbską fòrmã ''Ùszcz''<ref>http://skarbnicakaszubska.pl/uchwaa-nr-6-2010/ ''UCHWAŁA NR 6/RJK/10 Z DNIA 6-01-2010 R. W SPRAWIE STOSOWANIA KASZUBSKICH NAZW MIAST I WSI GMINNYCH I SOŁECKICH'' (pòl.), Skarbnica Kaszubska, przëstãp z dnia 1.07.2026 r.</ref>. [[Friedrich Lorentz]] òdnotérowôł w pòblësczich [[Słowińsczi jãzëk|słowińsczich gwarach]]: ''Vʉ͂skå (Ùskô),'' z mionama mieszkańców mët: ''Vʉ͂ščȯu̯n, Vʉ͂ščȯu̯nkă (Ùszczón, Ùszczónka)<ref>Lorentz F., ''Slovinzisches Wörterbuch: zweiter Teil: P-Z: Orts- und Personennamen. Nachträge, Unsichere Wörter'', Sankt Petersburg: Kaiserliche Akademie der Wissenschaften, 1912, s. 1535.</ref>. Pòlskò-kaszëbsczi słowôrz miestnëch ë fizjografnëch mión'' pòdôwô fòrmã ''Ùstka''<ref>É. Bréza, A. Chlëdzyńsczi'', Polsko-kaszubski słownik nazw miejscowych i fizjograficznych'', str. 222; Gduńsk, 2006</ref>. [[Òbrôzk:Ustka_from_plane.JPG|mały|Lotniczi òdjimk Ùsczi]] == Historiô == Z ùmòwë słëpsczich rôdców ze [[Swiãcowie|Swiãcama]] (Jaszkò ze [[Słôwno|Słôwna]] a Jaszko z [[Dërłowò|Rëwałda]]) z 2 gromicznika 1337 pòchôdô nadczidka ò jistnienim festindżi w môlu ùscégò [[Słëpiô|Słëpie]]. Festinga w Ùsce jest [[Gardzëszcze (archeòlogiô)|gardzëszczã]] „quondam castrum”, w dogôdënkù je to plac òpisóny jakno: ''...nec non totum et integrum portum Stolpesmunde dictum, penes aquam stolpensem tam ab una quam alia parte situm...'' ...jak téż cawny i niepòdzélny pòrt Ùskô, pòłożony pò òbù starnach rzéczi Słëpie...<ref name="autonazwa1">Dzieje Ustki – praca zbiorowa, Polskie Towarzystwo Historyczne w Słupsku 1985 r.</ref> Szlachòwno do mieszkańców jinszich miesczich wsów, ùszczani bëlë pòddónyma Słëpska. Z te pòwòdu mùszelë składac pòddańczą przësëgã, tpzw. ùską przësëgã, a téż płacëc pòdatczi na rzecz miasta, dbac ò stón hôwindżi i kejów, ùprawiac je, pòmagac przë rozladënkù ë zaladënkù òkrãtów, a przë wjezdze òkrãtów do hôwindżi. Òbrzesziwôł jich téż młinny mùsz (miesczi młin w Zamełowie). Mieszkańcë Ùsczi apartnilë sã nié le òbrzészkã wëkònywaniégò wszelejaczich robòtów i ùsłëgów zrzeszonëch z pòrtã, ale téż płacenim szaséjowégò pòdatkù, a nié pòdrëgù, czë òdrôbianim pańszczënë. Jaż do [[Trzëdzescëlatnô wòjna|trzëdzescëlatny wòjnë]] ekònomiczno samòstójny ùszczani, przédno [[Szëper|szëprowie]], karczmarze i wójtowie, przëjimelë òbëwatelstwò gardu Słëpska i kòrzistelë z przëwilejów wëchôdającëch z pòsôdaniégò miesczich prawów. Mieskô radzëzna Słëpska ùchwôla sztatutë, regùlaminë i pòrtowé tarifë, mianowa [[Wójt|wójta]], decydowa ò wszëtczich robòtach zrzeszonëch z fónksnérowanim hôwindżi, òpiséwa zortë i wësokòsc pòdatków płaconëch przez ùszczanów, patronowa kòscołowi i szkòle. Wójt Ùsczi béł narôz hôwingòwim wójtã. Trzimôł òn wëkònôwczą włôdzã w òbrëmim Ùsczi w òdniesenim do ji stałëch mieszkańców, przebiwającëch cządama gòsców (kùpców) a sprawów wëchôdającëch z bieżącégò dzejaniô hôwindżi. Òd 1329 do kùńca 1342 Ùskô i Słëpsk w drodze [[Zastôw|zastawù]] bëłë w pòsôdanim [[Krzëżacczi zôkón|krzëżacczégò zôkònu]]. Béł to trudny cząd, bò czej ksyżã [[Bògùsłôw V]] nie béł w sztãdze spłacëc w terminie do 1 stëcznika 1343 r. nôleżny kwòtë 3334 grziwnów, realnô sta sã zagrôżba przejimniãcégò zemi przez zôkón we wieczësté òbsôdanié. Òstateczno nã sëmã zebra spòlëzna. Te dëtczi pòzwòlëłë Słëpskòwi i mieszkańcóm słëpsczi zemie wëkùpic sã z rãk Krzëżôków. Òd 1368 Ùskô leża w grańcach [[Słëpsczé ksãstwò|słëpsczégò ksãstwa]], dôwnégò lenna [[Kòruna Pòlsczégò Królestwa|Kòrunë Pòlsczégò Królestwa]], pózni w grańcach [[Pòmòrsczé Ksãżstwò|pòmòrsczégò ksãstwa]] [[Grificë|Grifitów]] ze stolëcą w [[Szczecëno|Szczecënie]]. Òd XIII wieku na ne terenë przecygelë miemiecczi kòlonizatorzë. Lëczba lëdztwa rosła wiedno prãdzy. Kòscół w Ùsce, jakô ju tedë mia jinszé miono – ''Stolpmünde'', béł bùdowóny z kòscołã we [[Wëtrowno|Wëtrownie]] (1356). Zbùdowóny z drzewa kòscół pòd wezwanim [[Swiãti Mikòłôj|św. Mikołaja]] stojôł na zwëższenim, nôgwësni bënë stôrégò słowiańsczégò [[Gardzëszcze (archeòlogiô)|gardzëszcza]]. Filialnô swiãtnica kòscoła we Wëtrownie bëła brëkòwónô jakno dzénny a nocny nawigacyjny znak. Pòwôżniészą inwesticją bëła, rozpòczãtô kòl pòłowë XIV st., rozbùdowa hôwindżi. Tedë to òstałë zbùdowóné pierszé trwałé pòrtowé sprzãtë – [[Mòlo|mòla]] ò dłëżawie òk. 55 m, wëkònóné z kôstów z kamieniama, zmòcnionëch pôlama, a téż drzewiané ùmòcnienia brzegów hôwingòwégò karnalu ò dłużawie: lewi, zôpadny brzég – 280 m, prawi, pòrénczny – 320 m. Przedłëżenim ùmòcnieniów bëłë mòla. Pòsobny etap rozbùdowë pòrtu, sparłãczony z kapitalnym remóntã donëchczasnëch ùrządzeniów, to dało w XV st. Mòlo òstało tej przedłëżoné do òk. 100 m, pòrénczny brzég pòrtowégò karnalu òstôł zmòcniony scaną z pôlów ò dłużawie 170 m a téż òstałë wëmienioné wszëtczé zùżëté abò skażoné elementë donëchczasnëch kònstrukcjów. Wizytacje szkòłów przënôszają pierszé infòrmacje ò szkòle w Ùsce z 28 lëpińca 1590 i z 1729. W 1590 to dało téż nadczidkã, co mieszkańcowie Ùsczi zajimają sã intensywno rëbaczenim. Òb czas [[Wojna trzydziestoletnia|trzëdzescëlatny wòjnë]] 2 lëstopadnika 1626 do [[Mòrskô hôwinga Ùszcz|pòrtu w Ùsce]] wjachałë szwédzczé wòjska. Dzejalnosc pòrtu przëgasła. Zmniésza sã téż lëczba mieszkańców. W dodôwkù do tragediów zrzeszonëch z wòjną w 1644 Ùskã zdzegwił òdżin; przedërchało 15 chëczi i cerkwiô. [[Òbrôzk:Ustka_1890-1900_fragment.jpg|mały|[[Bliza w Ùsce|Bliza]] (XIX w.)]] W 1648 pòkòjowi traktat i dodôwkòwé dogôdënczi w 1653 òddałë pòrénczny part Zôpadnégò Pòmòrzégò, a tej i Ùskã, pòd panowanié [[Brandenbórg-Prësë|brandenbòrskò-prësczégò]] państwa, przesztôłconégò w 1701 w [[Królestwò Prësów]]. W XVIII stalatim niewielné òkrãtë bëłë rozladowiwóné na redze. W 1794 w Ùsce mieszkało kòl 700 òsób. Nowô wòjna zaczãtô przez [[Napòléón Bonaparte|Napòléòna]] spòwòdowa, że [[Wiôlgô Armiô]] zajimnã Zapôdné Pòmòrzé na przełómanim lat 1806/07. Ùskô hôwinga bëła blokòwónô. [[Òbrôzk:POL_USTKA_PORT_NA_OLD_POSTKARDS.jpg|mały|Hôwinga – pòrtowi karnôl (1905)]] W 1888 kònsekrowónô bëła nowô cerkwiô. Mùrowóny bùdink òd cegłë na fùndamence z granitowëch kamieni. Bùdowa wąskò- a szeroksztrekòwégò banu (zôczątk XX wiékù) dokòna schùtczeniô gòspòdarczégò rozwiju hôwindżi, jak téż cawnégò regionu. Lëczba lëdztwa Ùsczi w 1818 wënosa 477, a w 1941 – 5051 òsób. Pierszé, dosc zachtné inwesticje wëpòczinkòwi infrastrukturë òstałë pòdjimniãté przez mieską gminã w 1911. Bùdacje pò òbù starnach pòrtu bëłë ò drzewiany kònstrukcje a pòstawioné na pôlach. Projekt zgrôwôł, cobë szlachòwac za kąpnicama w [[Sopòt|Sopòtach]]. Òd ne czasu je nieprzerwóny przërost realizacjów nëch inwesticjów. W 1904 ùskô [[bliza]] emitowa biôłi przeriwóny wid, a òd 1913 r. dodôwkòwò na pòréncznym mòlu dzeja dôcznô syrena. 8 stëcznika 1914 rokù na zôpadnym sztrądze w òkòlim Ùsczi zdarza sã mòrskô katastrofa – môłi a stôri parówc „Stolp” òstôł wërzucony na zôlój òb czas sztorëmù. Òd séwnika 1939 i òd czerwińca 1941 òbrzesziwałë na gwësny czas ògrańczenia dlô cywilnégò rëchù òkrãtów. Pòd kùńc lat 30. pojawiłë sã planë rozbùdowë hôwindżi. Pò wëbùchù wòjnë robòtë ùstałë, a jedurną pòòstałoscą pò nëch zdarzeniach je dzél nieùkùńczonégò mòla (tpzw. trzecé mòlo). Òd 1942 w môłim stãpieniu bëła rozbùdowiwónô òkrãtowniô. Do pòłowë 1944 w Ùsce bëło òk. 230 sôdzewëch. Òd séwnika 1944 r. Miemcë „przechòwiwelë” w Ùsce zacht duńsczi [[Pancernik obrony wybrzeża|pancernik òbronë sztrądu]] [[Niels Iuel (1918)|„Niels Iuel”]], jaczi służił jima za pòmòcniczi bôt. W 1944 dlô Ùsczi (òsoblëwie ze wzglãdu na pòrt, chtëren dôwôł mòżebnosc zwiorniãcô przed frontã) gromadzëło sã baro wiele ùchódników. Panowa pò prôwdze òstrô zëma, felowało kwatérów i jôdë. [[Òbrôzk:POL_USTKA_PORT_NA_OLD_PSTKARDS.jpg|mały|[[Mòrskô hôwinga Ùszcz|Hôwinga]] (1910)]] 9 strëmiannika 1945 môlëzna òsta zajimniãtô przez pancerné òddzéle [[3 Gwardijsczi Pancerny Kòrpùs (ZSSR)|3 Gwardijsczégò Pancernégò Kòrpùsu]] [[2 Biôłorusczi Front|2 Biôłorusczégò Frontu]] (pò wòjnie na tczã sowiecczich żôłnérzów òstôł pòstawiony pòmnik na placu Wòlnotë)<ref>Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa „Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945”, Sport i Turystyka 1988, [[Specjalna:Książki/8321727093|ISBN&nbsp;<span class="isbn">83-217-2709-3</span>]], s. 686.</ref>. Pòwsta kòmendantura, jakô ùtwòrza miemiecką, pòmòcniczą administracjã z miemieczim bùrméstrã. Zaczãlë sã zjeżdżac pòlsczi òsedléńcowie. Pierszô pòlskô wëszëzna, Miesczi Zarząd (pòl. ''Zarząd Miejski''), rozpòczã ùrzãdowanié 11 maja 1945. Pierszim bùrméstrã òstôł Wacław Jaworski, a jegò zastãpcą Wacław Michalski<ref>Wojewódzkie Archiwum Państwowe w Słupsku. Sprawozdanie z działalności Zarządu Miejskiego w Ustce za okres 1945–1950.</ref>. Pòżdôwk PKP wrócył do dzejaniô na turze Słëpsk – Ùskô 29 czerwińca 1945 przëjazdã banë, jaką przëjachelë rôczony do Ùsczi gòsce na pierszé pò wòjnie [[Swiãto Mòrza]]. Pòcztowi Ùrząd, pòwòłóny do żëcô 3 maja 1945, òbjimôł swòjim sëgã ze zôczątkù Ùskã i 20 pòblësczich gminów. Òficjalné przekôzanié administracyjny włôdzë Pòlôchóm òdbëło sã 22 lëpińca 1945. Zlikwidowónô òsta sowieckô wòjnowô kòmendantura. Òb nen czas zameldowónëch bëło w Ùsce 266 Pòlôchów. W latach 50. Ùskô zaczã sã rozwijac jakno wiwczasowò-wëpòczinkòwô môlëzna. Pòwstôwałë wëpòczinkòwé òstrzódczi institucjów a zakładów prôcë, na zôczątkù na spòdlim przedwòjnowëch willów, pózni nowò bùdowónëch òbiektów. Pòd kùńc 60. lat fónksnérowałë tu ju sztërë wiôldżé wiwczasowé òstrzódczi [[Fundusz Wczasów Pracowniczych|FWP]] („Czarodziejka”, „Celwiskoza”, „Przystań” i „Włókniarz”), jaczi dispònowałë òk. 700 placama mët a dało téż trój mniészich zakładowëch òstrzódków (skłôdającëch sã przédno z kempingòwëch chëczów), skùpionëch w pòréncznym dzélu miasta. Dzejało 5 restaùracjów, 2 rëbné barë, mléczny bar, kawiarniô, 2 kina („Delfin” i MDK) a 3 binë<ref>Krystyna Chylińska (òbrob.): ''Informator FWP''.Warszawa&#x3A; Wydawnictwo Związkowe CRZZ, 1968, s.191-192.</ref>. [[Òbrôzk:Ustka,_port,_1979.jpg|mały|Ùskô hôwinga w 1979]] W gòdnikù 2013 do ùżëtkù òsta òddónô òbrotowô mòst dlô piechtnëch nad pòrtowim karnalã. Stalanô kònstrukcjô ò mase wikszi jak 80 t mô wnet 58 m dłużawë mô wësoczi na 24 m [[Pylon|pilón]] a pòmòst o szerzawie 4 m. Òbrôcanié mòstu warô 4 minutë i je mòżebné dzãka elektricznémù nanëkòwi. Bùdacjô dérowa pół rokù i kòszta 4,39 mln zł<ref>[http://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/56,35612,16750825,Kladka_nad_Kanalem_Portowym__Ustka__wyroznienie_I_stopnia,,5.html Wybrali najlepszą przestrzeń publiczną. Wygrała kontrowersyjna inwestycja] (pòl.), Wyborcza Trójmiasto, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. Pò dwalatny przerwie zrzeszony z awarią, mòst òstôł zôs òdemkłi w maju 2017<ref>T. Częścik, [http://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/7,35612,21756218,feralna-kladka-w-usteckim-porcie-znow-dziala.html Feralna kładka w usteckim porcie znów działa] (pòl.), Wyborcza Trójmiasto, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. == Kwestiô felënkù miesczich prawów == [[Òbrôzk:Ustka,_ratusz_(HB1).jpg|mały|Rôtësz (dôwnô szkòła)]] Midzë 5 a 13 czerwińca 2007 to dało w Ùsce kònsultacje w sprawie nadaniégò môlëznie Ùskô sztatusu gardu<ref>[https://bip.um.ustka.pl/Article/get/id,17016.html Uchwała Nr 67/2007 w sprawie: konsultacji o nadanie statusu miasta]</ref>. Przëczëną te bëło pòdwôżenié historicznégo faktu nadaniô Ùsce miesczich prawów przez Miemców 22 strëmiannika 1935. Przë leżnoscë òbchòdów 70. roczëznë nadaniégò miesczich prawów, ùsczi gazétnik, pòdjimôrz a historik [[Marcin Barnowski]] òdkrił, co Ùskô nigdë nie òtrzima miesczich prawów, a ji terôczasny sztatus gardu je wënikã ùzurpacje. Nie ùdało sã nalezc niżódnégò dokùmentu pòcwierdzającégò nadanié Ùsce miesczich prawów, a data 22 strëmiannika 1935 je blós datą wëdaniégò ''rozpòrzãdzeniégò do ùstawù o ùstroju gminów'', dzãka jaczémù kòżdi przédnik gminë òbligatorijno stôł sã bùrméstrã. To òznôczô, że zmienia sã le samòrządzënowô titulatura, a samò rozpòrzãdzenié nie stanowiło nadaniô miesczich prawów. Co wicy, wëdóny w 1938 rokù spisënk gardów Westrzédnégò Pòmòrza, mającëch mni jak 10 tësãcy mieszkańców, nie òbjimôł Ùsczi. Ùskô nie wëstãpiwô jakno gard w niżódnym midzëwòjnowim wëkazu gminów (np. w ''Amtliches Gemeindeverzeichnis für das Deutsche Reich'' z 1939), a jakno miasto pòjôwiô sã pierszi rôz w pòlsczich pòwòjnowëch zdrojach [[Główny Statisticzny Ùrząd|GUS]]<nowiki/>u. No wëdarzenié stało sã historiczną sensacją<ref>http://www.gp24.pl/wiadomosci/art/4249071,ustka-to-wioska,id,t.html J. Cegła, ''Ustka to wioska'' (pòl.), Głos Pomorza, przëstãp z 1.07.2026 r.</ref>. Pòjawiłë sã bédënczi złożeniégò wnióskù do [[Premiéra (pòlitika)|premiérë]] ò nadanié Ùsce miesczich prawów. Równak wedle [[Minysterstwò Bënowëch Sprawów i Administracji|Minysterstwa Bënowëch Sprawów ë Administracje]], nie bëło taczi brëkòwnotë, bò we wielnëch prawnëch aktach wëdónëch pò 1975 rokù,<ref>Np. ''Dz. U.'' z 1975 r. Nr 16, pòz. 91 i ''Dz. U.'' z 1998 r. Nr 96, pòz. 603.</ref> Ùskô figùrëje jakno gard<ref>[http://fakty.interia.pl/newsroom/news/ustka-jest-miastem,990670 Interia.pl/PAP: ''Ustka jest miastem,'' 09.10''.''2007 r.] (pòl.)</ref>. Òstateczno pò przeprowadzony analize przepisów òstało pòcwierdzoné, że Ùskô mô miesczé prawa przënômni òd 1 lëpińca 1976 rokù. Przëjimniãcé jinszi interpretacje prowadzëłobë do ùznaniégò, że równoczasno fónksnérowałëbë dwie gminë ò identycznym prawnym sztatusu ''wiesczi gminë'' (a tej wieskô gmina i pseùdo-mieskô gmina), co je niedopùszczalné. Na spòdlim tëch kònkluzjów MBSëA scwierdzëło, że wëszëzna Ùsczi ni mùszi sã starac ò nadanié miesczich prawów<ref>[http://www.gp24.pl/apps/pbcs.dll/article?AID=/20071006/USTKA/71005021 GP24.pl: ''Prawa miejskie potwierdzone''] , Głos Pomorza (pòl.), przëstãp z 1.07.2026 r.</ref>. Analogiczny prawny stón tikający sã felënkù fòrmalnégò aktu nadaniégò miesczich prawów béł w [[Pruszcz|Pruszczu]]. == Kùrort Ùskô == Pierszé môłé łaznie pòwstałë w Ùsce na przełómanim XIX i XX w. Kùracjô pòléga na zëmnëch a gòrącëch kąpielach w mòrsczi wòdze a szpacérach pò bòrach. Lékarzony bëlë rekònwalescencë pò gripach a chòri na płëca, [[Astma|astmaticë]] i [[Reùmaticzné chòroscë|reùmaticë]]. Kùracyjny cząd warôł òd 15 czerwińca do 15 séwnika. W 1905 dało 2 kùrortowëch lékarzów [33]. W 1911 na placu stôrëch łazniów òstôł òdemkłi nowi Rodoléczny Zakłôd<ref>Artur Flaczyński i jiny: ''Sanatoria i uzdrowiska''.Dom Wydawniczy PWN, Warszawa 2016, s.98,99. <nowiki>ISBN 978-83-268-2502-6</nowiki>.</ref>. Frekwencjô przed [[I swiatowô wòjna|I swiatową wòjną]] wënosa w sezonie kòl 3500–3600 lëdzy i niewiele sã zwiksza òb midzëwòjnowi cząd<ref>Józef Lindmajer i jiny: ''Dzieje Ustki''. s. 113; Polskie Towarzystwo Historyczne, 1985.</ref>. Òb zôczątkòwé lata pò wòjnie to dało stagnacjã w kùrortowi dzejalnoscë. Dopiérze w 1974 po ùrësznienim Rodolécznégò Zakładu (zamienionégò na miesczé łaznie) òstałë zòrganizowóné pierszé turnusë dlô kùracjuszów. 1 lëpińca 1978 pòwsta Państwòwô Pòdjimizna Kùrort Ùskô (pòl. ''Państwowe Przedsiębiorstwo Uzdrowisko Ustka''). Rëgnã òrganizacjô sanatoriów na spòdlim wëpòcznikòwëch òstrzódków. Tak òstało ùrządzoné sanatoria Azoty, Pomorze, Radość, Perła, Promyk. W jednym turnusu lékarzëło sã 590 kùracjuszów<ref>Józef Lindmajer i jiny: ''Dzieje Ustki''. s. 189; Polskie Towarzystwo Historyczne, 1985.</ref>. W 1988 Ùskô zwëska sztatus kùrortu. Do rozwiju lékarsczi òfertë Ùsczi jakò kùrortu wiôldżi wkłôd wniósł Henryk Klimczuk, jegò Przédny Lékôrz w latach 1981–2010<ref>''Od kąpieliska do uzdrowiska. 1988-2018 Trzydziesta rocznica nadania Ustce statusu miejscowości uzdrowiskowej''. Infòrmacyjnô tôblëca kòle tãżnie w Ùszczë, 2018, s. 1.</ref>. W 2010 kùrort òstôł spriwatizowóny. Kùpia gò familiô de Lubicz Szeliskich przez wëcmaniznã Hotel Lubicz w Ùsce<ref>''Od kąpieliska do uzdrowiska. 1988-2018 Trzydziesta rocznica nadania Ustce statusu miejscowości uzdrowiskowej''. Infòrmacyjnô tôblëca kòle tãżnie w Ùszczë, 2018, s. 1.</ref>. Kùrortowô dzejalnosc òsta òd tamnegò sztërkù baro rozszerzwionô. Dzysdnia bédowóné są nié le lékarsczé a hotelarsczé ùsłëdżi, ale téż profesjonalnô biologicznô òdnowa<ref>''[https://www.horecabc.pl/rodzina-de-lubicz-otworzyla-kolejny-hotel-na-wybrzezu/ Rodzina de Lubicz Szeliskich otworzyła kolejny hotel na Wybrzeżu]'' (pòl.), horecabc.pl, przëstãp z 2.07.2023 r.</ref>. W [[Kùrort|kùrorce]] prowadzoné je lékarzenié w czerënkù ortopedicznëch chòrosców, [[Choroby układu nerwowego|chòrosców nerwòwégò ùkładu]], [[Reùmaticzné chòroscë|reùmatologicznëch chòrosców]], kardiologicznëch chòrosców, nadcësnieniégò a chòrosców górnëch dechòwëch drogów<ref>(§ 6. Statut Uzdrowiska Ustka) Uchwała Nr XXXV/282/2009 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2009 r. (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2009 r. Nr 102, poz. 2020).</ref>. Ùskã charakterizëje léczniczo kòrzistny [[klimat]], a do te nôtërné lékarsczé sërowinë: * solónka 3,43% chlórkòwò-natriowô, jódkòwô, hipòtermalnô ze zleżënë „Ustka IGH-1”, * zlëżënë lékarsczégò torfù – bòrowinë „Ustka-1”, rechòwóné do spòdlowëch kòpalënów<ref>(§ 5. Statut Uzdrowiska Ustka) Uchwała Nr XXXV/282/2009 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2009 r. (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2009 r. Nr 102, poz. 2020).</ref>. === Kąpielëszcza === W òbrëmim miasta òstałë wëznaczoné 2 latné mòrsczé [[Kąpielisko|kąpielëszcza]]<ref name="rada_kapieliska">Uchwała Nr XXXV/303/2013 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2013 r. ws. wykazu kąpielisk</ref>: * Ustka Wschód (Ùskô Pòrénk) – òbjimającé dłużawã 500 m zôlojewi linie rechòwóny na pòrénk òd òk. 250 m pòréncznégò mòla, * Ustka Zachód (Ùskô Zôpôd) – òbjimającé dłużawã 200 m zôlojewi linie rechòwóny na zôpôd òd òk. 110 m òd zôpadnégò mòla. <gallery widths="200" heights="150" perrow="3" style="text-align: center"> Òbrôzk:Ustka, plaża wschodnia (HB2).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_wschodnia_(HB2).jpg|Główné wéńscé na pòrénczny gòłobrzég Òbrôzk:Ustka, plaża wschodnia (HB5).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_wschodnia_(HB5).jpg|Pòrénczny gòłobrzég Òbrôzk:Ustka, plaża wschodnia (HB3).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_wschodnia_(HB3).jpg|Widzënk z pòréncznégò mòla na hôwingã i pòrénczny sztrąd (2023) </gallery>W 2012&nbsp;r. kąpielëszcza Ùskô Pòrénk a Ùskô Zôpôd bëłë zgòdą z òbrzészkòwima jakòscowima wëmògama dlô wòdë w kąpielëszczu wedle Eùropejsczi Ùnie<ref>[http://www.eea.europa.eu/themes/water/status-and-monitoring/state-of-bathing-water/bathing-water-data-viewer Bathing water quality – data viewer.] (an.), European Environment Agency, przëstãp z 14.06.2013 r.</ref>.<gallery widths="200" heights="150" perrow="3" style="text-align: center"> Òbrôzk:Ustka, plaża zachodnia (HB2).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_zachodnia_(HB2).jpg|Widzënk ze zôpadnégò mòla na gòłobrzég Òbrôzk:Ustka, plaża zachodnia (HB10).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_zachodnia_(HB10).jpg|Widzënk ze zôpadnégò mòla na hôwingã Òbrôzk:Ustka, plaża zachodnia (HB5).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_zachodnia_(HB5).jpg|Zôpadny gòłobrzég, tpzw. trzecé mòlo </gallery>W 2013 r. òstôł ùstalony kąpielowi cząd warający òd 15 czerwińca do 15 séwnika<ref name="rada_kapieliska2">Uchwała Nr XXXV/303/2013 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2013 r. ws. wykazu kąpielisk</ref>. == Transpòrt == [[Òbrôzk:Ustka,_dworzec_kolejowy_(HB3).jpg|mały|Banóf a bùsowiszcze]] === Ban === Ùskô bëła w ùszłoce za wãzłową stacjã, òd jaczi òdlôżałë banowé linie: * Głównô [[Piła (gard)|Piła]] – Ùszcz * [[Słôwno]] – Ùszcz o długości 36 km * [[Kòmnino]] – Ùszcz o długości 24 km Dzysdnia jistnieje blós liniô Głównô Piła – Ùszcz, pòòstałé dwie òstałë zdemóntowóné pò 1945 przez Czerwioną Armiã jakno wòjnowô zwënéga. Je to jednosztrekòwô zelektrifikòwónô banowô liniô. [[Òbrôzk:Ustka,_dworzec_kolejowy_(HB4).jpg|mały|Pamiątkòwi kam]] W òbrëmim gardu to dô dzysdnia dwa dzejającé banowé pòżdôwczi: Ustka a Ustka Uroczysko. === Aùtobùsë === [[Òbrôzk:Ustka,_dworzec_autobusowy_(HB1).jpg|mały|Bùsowiszcze]] [[Òbrôzk:Ustka,_pomnik_Ireny_Kwiatkowskiej_(HB1).jpg|mały|Łôwka Irénë Kwiôtkòwsczi]] Z Ùsczi [[Krajewô droga nr 21 (Pòlskô)|krajewą drogą nr 21]] mòże dojachac do [[Stôłpsk|Słupska]] aùtobusama firmów: * PKS Słupsk A.W. – liniô 200 – tur do Słëpska<ref>Redakcjô, ''[https://gp24.pl/pks-slupsk-rezygnuje-z-linii-500-przewoznik-do-ustki-kursuje-jako-linia-200/ar/c1-15275860 PKS Słupsk rezygnuje z linii 500. Przewoźnik do Ustki kursuje jako linia 200]'' (pòl.), Głos Pomorza, 6.11.2020 r., przëstãp z 20.08.2022 r.</ref> * Nord Express w. z ò.ò. – liniô 500 – tur do Słëpska<ref>''[https://nordexpress.pl/polaczenia-slupsk-ustka/ Nord Express – tanio, szybko, na czas! » Połączenia Słupsk – Ustka]'' (pòl.), nordexpress.pl, przëstãp z 20.08.2022 r.</ref> * Ramzes w. z.ò.ò. – liniô 500 – tur do Słëpska<ref>''[https://ramzes.ustka.pl/rozklad-jazdy.php Ramzes Ustka Usługi przewozowe Słupsk-Ustka Przewozy autobusowe]'' (pòl.), ramzes.ustka.pl przëstãp z 20.08.2022 r.</ref> Òd 12 lëpińca 2018 jistnieje téż mieskô kòmùnikacjô òbsłëgiwónô przez PKS Słupsk A.W.<ref>Rzeczkowska B., ''[http://www.gp24.pl/wiadomosci/ustka/a/w-czwartek-rusza-darmowa-komunikacja-w-ustce-sprawdz-rozklad-jazdy,13325722/ W czwartek rusza darmowa komunikacja w Ustce. Sprawdź rozkład jazdy]'' (pòl.), „gp24.pl”, przëstãp z 25.07.2018 r.</ref> To dô téż regionalné sparłãczenia w czerënkù [[Rowë|Rowù]] czë [[Jarosłôwc|Jarosłôwca]]. == Kùltura == {| | width="50%" | ; Institucje kùlturë w Ùsce : * Centrum Twórczi Aktiwnoscë w Ùsce * Dodóm Kùlturë w Ùsce * Mieskô Biblioteka * [[Mùzeùm Ùsczi Zemi w Ùsce|Mùzeùm Ùsczi Zemi]] * [[Mùzeùm Piekarnictwa a Cëczernictwa w Ùsce|Mùzeùm Piekarnictwa a Cëczernictwa]] * Mùzeùm Òkrãtów * Mùzeùm Bùrsztënu | width="50%" | ; Regùlarné kùlturalno-rekreacjowé rozegracje w Ùsce : * Columbus Festiwal Wiatru (Festiwal Wiatru – lotniczé i mòtoparalotniowé pòkôzczi) * Grand Lubicz Festiwal Światła (Festiwal Widu) * Festiwal Ulicznych Reakcji Artystycznych (Festiwal Sztrasowëch Artisticznëch Reakcjów) * „Bielsko Biała i Beskidy w Ustce” ([[Bielsko-Biała]] a Beskidë w Ùsce) * Ustka Charlotta Enduro Extreme * Dni Morza (Dnie Mòrza) * Sound of Gravity (swiãto ekstremalnëch spòrtów) * Mistrzostwa Polski w wypłukiwaniu bursztynu „Złoto Bałtyku” (mésterstwa Pòlsczi w wëpłëkiwanim bùrsztënu) * Święto Miasta – „Dożynki Rybne” (Swiãto Gardu – „Rëbné Òżniwinë” * Hip-Hop na fali (Hip-hop na wale) * Pòkôzk módë z firmą Pierre René |} [[Òbrôzk:Ustka_ul._Chopina_8_willa_A1285.jpg|mały|Dodóm Twórczi Robòtë, sz. Chopina 8]] Wiele lat w Ùsce mieszkôł a twòrził kaszëbsczi pisôrz, dr [[Marian Majkòwsczi|Marión Majkòwsczi]]. == Pòùczëna<ref name="autonazwa1" /> == === Szkòlnictwò do 1939 rokù === Òb całé XIX stalaté w Ùsce dało le jednã pòwszechą szkòłã, ze zôczątkù czileklasową – elementarną, a pózni ò cawnym zakresu spòdlowi edukacje. Òb szkòłowi rok 1897/98 robiło w ni 6 szkólnëch, a w 1917 r. 8 szkólnëch i 3 szkólné. W bùdinkù szkòłë bëłë òsobnë klasë strzédny szkòłë niższégò stãpienia. Pòd kùńc XIX st. w Ùsce òsta ùsadzonô państwòwô nawigacyjnô szkòła pierszégò stãpienia (miem. ''die Königliche Navigationsvorschule''). Nã szkòłã dërch dotikôł felënk pasowny lëczbë kandidatów. Òsta zlikwidowónô w 1910 rokù. === Szkòlnictwò pò 1945 rokù === Òb szkòłowi rok 1977/78 do spòdlecznëch szkòłów chòdzëło 1731 szkòlôków, Òglowòsztôłcącé Liceùm ùkùńczëło 58 ùczniów, a warkòwą szkòłã 65. [[Òbrôzk:Ustka,_pomnik_żaglowca_(HB1).jpg|mały|Sztatura żaglówca kòl Spòdleczny Szkòłë nr 2]] ==== Spòdleczné szkòłë ==== * Spòdlecznô Szkòła nr 1 m. kpt. Leonida Telidżi, * Spòdlecznô Szkòła nr 2 m. kòmandora Bolesława Romanowskiégò * Spòdlecznô Szkòła nr 3 m. gen. Mariusza Zaruskiégò * Niepùblicznô Spòdlecznô Szkòła ADVENTURE w Ùsce W NSSz ADVENTURE to dô ùczbë kaszëbsczégò jãzëka.<ref>Niepubliczna Szkoła Podstawowa Adventure,https://www.facebook.com/reel/1422071593286668/?locale=pl_PL, Facebook, przëstãp z 3.07.2026 r.</ref> ==== Wëżispòdleczné szkòłë ==== * Zespół Technicznëch Szkòłów * Zespół Òglowòsztôłcącëch Szkòłów m. Mikòłaja Kòpernika == Spòrt == === Spòrtowé klubë a towarzëstwa === * Miejski Klub Sportowy „Jantar Ustka” (miesczi spòrtowi klub) * Lekkoatletyczny Klub Sportowy „Jantar Ustka” (letkòatléticzny spòrtowi klub) * Klub Tenisa Stołowego (klub stołowégò tenisa) * Stowarzyszenie Turystyczno Sportowe „STS Ustka” (turisticzno-spòrtowô stowôra) * Stowarzyszenie Sympatyków Piłki Ręcznej „Szczypiorniak Ustka” (stowôra lubòtników rãczny balë) * Stowarzyszenie „Yacht Klub Ustka” (stowôra – jachtklub) * Związek Kulturystyki i Fitness (związk kùlturisticzi a fitnessu) * Towarzystwo Krzewienia Kultury Fizycznej (towarzëstwò rozkòscérzaniô fizyczny kùlturë) * Usteckie Towarzystwo Sympatyków Sportu (towarzëstwò lubòtników spòrtu) [[Òbrôzk:Ustka_plaza_IMG_fotografia_lotnicza_net_6873.jpg|mały|Ùskô hôwinga]] === Ùsczi spòrtówcowie === * [[Natasza Caban]] * [[Tomasz Iwan]] * [[Barbara Madejczyk]] * [[Agnieszka Pogroszewska]] * [[Kazimierz Adach]] == Religiowé pòspólnotë == * [[Chrzescëjańskô Ewanielëcznô Pòspólnota (Pòlskô)|Chrzescëjańskô Ewanielëcznô Pòspólnota]]: ** misyjnô placówka w Ùsce<ref>''[https://www.chwe.pl/lista-placowek/ Zbory i placówki]'' (pòl.), chwe.pl, przëstãp z 15.08.2023 r.</ref> * [[Greckòkatolëcczi kòscół w Pòlsce|Greckòkatolëcczi kòscół]]: ** greckòkatolëcczi dëszpastursczi òstrzód kòl [[Kòscół Nôswiãtszégò Zbawicela w Ùsce|kòscoła Nôswiãtszégò Zbawicela]]<ref>''[https://www.cerkiew.net.pl/parafie-i-dekanaty/dekanat-slupski/ Dekanat słupski]'' (pòl.), cerkiew.net.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> * [[Rzimskòkatolëcczi kòscół|Rzimskòkatolëcczi]]: ** parafiô sw. òjca Pio<ref>''[https://www.diecezjakoszalin.pl/parafia/szczegoly/220/ustka-sw-pio Parafia pw. św. Pio, Ustka]'' (pòl.), diecezjakoszalin.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> ** parafiô Nôswiãtszi Marije Pannë Gwiôzdë Mòrza<ref>''[https://www.diecezjakoszalin.pl/parafia/szczegoly/218/najswietszej-maryi-panny-gwiazdy-morza-ustka Parafia pw. Najświętszej Maryi Panny Gwiazdy Morza, Ustka]'' (pòl.), diecezjakoszalin.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> ** parafiô Nôswiãtszégò Zbawicela<ref>''[https://www.diecezjakoszalin.pl/parafia/szczegoly/217/ustka-najswietszego-zbawiciela Parafia pw. Najświętszego Zbawiciela, Ustka]'' (pòl.), diecezjakoszalin.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> ** [[Parafia wojskowa św. Marka Ewangelisty w Ustce|wòjskòwô parafiô sw. Marka Ewanielëstë]] z sedzbą w [[Lãdowò-Sedlëszcze|Lãdowie-Sedlëszczu]] * [[Zelonoswiątkòwi Kòscół w PR|Zelonoswiątkòwi Kòscół]]: ** zbór w Ùsce<ref>''[https://kzustka.wixsite.com/nowa/kontakt Kontakt]'' (pòl.), kzustka.wixsite.com przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> * [[Swiôdkòwie Jehowë w Pòlsce|Swiôdkòwie Jehowë]]: ([[Sala królestwa|Zala Królestwa]], sz. Dunina 12)<ref name="jw">Pòdôwczi wedle ''[https://apps.jw.org/ui/P/meeting-search.html#/weekly-meetings sznëkrownika zborów]'', z òficjalny starnë Swiôdków Jehowë jw.org; przëstãp z 15.10.2018 r.</ref> ** zbór Ùskô-Pòrénk<ref name="jw" /> ** zbór Ùskô-Zôpôd == Administracjô == Ùskô mô sztatus [[Mieskô gmina|miesczi gminë]]. Mieszkańcowie welëją do [[Rada gminy|Radzëznë Gardu]] Ùskô 15 rôdców<ref>Zarządzenie nr 56/10 Wojewody Pomorskiego z dnia 4 marca 2010 r. (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2010 r. Nr 35, poz. 594).</ref>. Mieszkańcowie welëją rôdców do [[Sejmik Województwa Pomorskiego|sejmikù wòjewództwa w òkrãgù nr 1]]. Pòsélców na Sejm welëją z [[Okręg wyborczy nr 26 do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej|welownégò òkrãgù nr 26]], senatora z [[Okręg wyborczy nr 62 do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej|òkrãgù nr 62]], a pòsélców do [[Parlament Europejski|Eùropejsczégò Parlamentu]] z [[Okręg wyborczy nr 1 do Parlamentu Europejskiego w Polsce|òkrãgu nr 1]]. Ùskô słëchô [[Rejonowi sąd|Rejonowémù Sądowi]] we Słëpskù, [[Òkrãgòwi sąd|Òkrãgòwémù Sądowi]] we Słëpskù<ref>Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 października 2002 r. ({{Dziennik Ustaw|2002|180|1508}}).</ref> a [[Samorządowe kolegium odwoławcze|Samòrządzënowémù Òdwòłôwczémù Kòlegium]] we Słëpskù<ref>Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. ({{Dziennik Ustaw|2003|198|1925}}).</ref>. [[Òbrôzk:Ustka,_dom_kapitana_Haase_(HB2).jpg|mały|Stôrô rëbackô òsada, chëcz kapténë Haase, 1804]] === Partnersczé gardë a gminë === * [[Òbrôzk:Ustka,_ul._Czerwonych_Kosynierów_(HB1).jpg|mały|Stôrô rëbackô òsada (''XIX/XX w.'')]][[Bielsko-Biała]] – pòrozmienié ò wespółrobòce pòdpisóné 20 lëpińca 2002 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313035642/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=304 Bielsko-Biała.] (pòl.) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r.; zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=304 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> * [[Stôłpsk|Słëpsk]] – deklaracjô partnersczi wespółrobòtë w ramach Dwagardu z 13 lëpińca 2003 r. ==== Midzënôrodnô wespółrobòta ==== * [[Enkhuizen]] (Holandiô) – partnerskô ùmòwa pòdpisónô 5 maja 1992 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313041818/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=302 Enkhuizen] (pòl.) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r., zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=302 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> * [[Kappeln]] (Miemieckô) – partnerskô ùmòwa pòdpisónô 8 maja 1991 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313035616/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=301 Kappeln] (pòl.) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r., zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=301 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> * [[Palanga]] (Lëtwa) – partnerskô ùmòwa pòdpisónô 8 lëpińca 2006 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313034020/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=303 Palanga] (pòl.) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r., zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=303 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> Òd 2008 rokù partnersczim gardã Ùsczi bëło téż rusczé miasto [[Pionierskij (królewieckô òbéńda)|Pionierskij]]. Pò [[Inwazjô Rusczi na Ùkrajinã|rusczi inwazje na Ùkrajinã]] w 2022 rokù dogôdënk ò wespółrobòce òstôł zerwóny<ref>[https://ustka.naszemiasto.pl/ustka-zerwala-umowe-partnerska-z-rosyjskim-miastem/ar/c1-86998958 Ustka zerwała umowę partnerską z rosyjskim miastem Pioniersk.] (pòl.), ustka.naszemiasto.pl, 28.02.2022 r., przëstãp z 3.03.2022 r.</ref>. == Przëpisë == [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Stołpsczi kréz]] <references /> == Lëteratura == * Czesław Piskorski. Pomorze Zachodnie, mały przewodnik, Wyd. "Sport i Turystyka" Warszawa, 1980, ss. 298–299. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/7,35612,27260717,jacek-maniszewski-nowym-burmistrzem-ustki-frekwencja-wyborcza.html?disableRedirects=true Maciej Sandecki, Wyborcza, 28.06.2021 r., dostãp z 30.09.2022 r. {{Kòntrola}} bbjxt32m6zc83r7s6jf7swx4t0dap88 204366 204365 2026-07-02T22:58:23Z Terrus38 14026 drobné jãzëkòwé 204366 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox||Gard=Ùskô|dopełniacz=Ùsczi|adjektiw_mask=Ùsczi|adjektiw_fem=Ùskô|céch=POL Ustka COA.svg|fana=POL Ustka flag.svg|karta=POL_Ustka_map.svg|wòjewództwò=pòmòrsczé|kréz=słëpsczi|grodzki=|rodzaj_gminy=mieskô|gmina=|miejska=|bùrméster=Jacek Maniszewski|tel_um=|fax_um=|mail_um=|wiéchrzëzna=13,85|stopniN=54|minutN=10|stopniE=17|minutE=29|wysokość=|rok=2024|lëdztwò=13 574|gęstość=|aglomeracja=|czerënkòwi numer=(+48) 59|pòcztowi kòd=76-270|registracëjné tôfle=GSL|TERYT=|SIMC=|www=http://www.ustka.pl|gwôsné miono=Ustka|adres_um=Urząd Miasta Ustka, Wyszyńskiego 3|kod_poczt_um=76-270 Ustka}}'''Ùskô''' (téż ''Ùszcz'', [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Ustka'', [[Miemiecczi jãzëk|miem]]''.'' ''Stolpmünde'') – gard w nordowi Pòlsce, w pòmòrsczim wòjewództwie, we słëpsczim krézu, sedzba [[Gmina Ùszcz|wiesczi gminë Ùskô]], na historicznëch [[Pòmrë|Pòmrach]]. Ùskô leżi na [[Wybrzeże Słowińskie|Słowińsczim Sztrądze]], kòl ùscô rzéczi [[Słëpiô|Słëpie]] do [[Bôłt|Bôłtu]]. Je hôwingòwim miastã, klimaticzno-[[Balneologia|balneòlogicznym]] kùrortã (solónka i bòrowina), mòrsczim kąpielëszczã a wëpòczinkòwim òstrzódkã.[[Òbrôzk:Ustka,_latarnia_morska_(HB1).jpg|mały|Bliza|lewo|267x267px]]Wedle pòdôwków [[Główny Statisticzny Ùrząd|GUS]] z 30.06.2024 r., Ùskô mia 13 574 mieszkańców<ref name="Populacja2024">[https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/ludnosc-stan-i-struktura-ludnosci-oraz-ruch-naturalny-w-przekroju-terytorialnym-w-2024-r-stan-w-dniu-30-06,6,37.html Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2024 r. (stan w dniu 30.06)] (pòl.), Główny Urząd Statystyczny, przëstãp z 28.10. 2024 r.</ref>. Òd 13 lëpińca 2003 Ùskã a [[Stôłpsk|Słëpsk]] łączi dogôdënk pòzéwóny Dwagardã (pòl. ''Dwumiasto''). Òba miasta są sparłãczoné banową ë aùtobùsową kòmùnikacją. W [[Lãdowò|Lãdowie]] kòl Ùsczi to dô [[Centrum Ùczbieniô Marinë]], mdącé głównym ùczbieniowim òstrzódkã [[Marina|Marinë]]. We [[Strzédnowiek|strzédnëch wiékach]] Ùskô bëła [[Kaszëbë|kaszëbską]] rëbacką òsadą słëchającą słëpsczémù kasztelaństwù i dzéla historiczny kawel z pòblësczim [[Stôłpsk|Słëpskã]]. Dzysdnia klimat stôri hôwingòwi òsadë mòże jesz nalezc westrzód rëbacczich chëczów we wiertlu midzë sz. Marinë a Czerwionëch Kòsyniérów. Ùchòwôł sã tuwò jesz ùkłôd sztrasów strzédnowieczny wsë, przez wzgląd na historiczną wôrtnotã òbjimniãti kònserwatorską òchroną<ref>[https://ustka.travel/a556-ustka.html Ustka – atrakcje turystyczne], ustka.travel, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. Dzysdnia to je plac rôd òdwiédzóny przez turistów, ze wzglãdu na blëskòsc Bôłtu, dobré skòmùnikòwanié a wielosc nocników, hotelów i [[Penzjónat|pensjónatów]], a téż [[Restaùracjô (gastronomiô)|restaùracjów]] i tawernów. == Pòłożenié == Ùskô leżi nad Bôłtã w zôpadnym parce Słowińsczégò Sztrądu. W Ùsce do mòrza wpôdô rzéka [[Słëpiô]]. W zôpadnym dzelu miasta ùchôdô do mòrza téż strëga Czôrnô.[[Òbrôzk:Ustka,_port_morski_(HB18).jpg|mały|Wjôzd do pòrtu|lewo]]Wedle stanu z 1 stëcznika 2026 nadwiérzchniô miasta wënosa 13,85 km²<ref>[https://www.ustka.pl/pl/news/content/10648 Ustka powiększy się o część Przewłoki] (pòl.), Ustka, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. Gard leżi na nordowò-zapôdnym kraju [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]], w [[Stołpsczi kréz|słëpsczim krézu]] i grańczi z [[Gmina Ùszcz|wieską gminą Ùskô]]. W cządze pòwòjnowi pòlsczi adminystracje, òb lata 1950–1975 słëcha [[Kòszalińsczé wòjewództwò (1950–1975)|kòszalińsczémù wòjewództwù]], a òb lata 1975–1998 – [[Słëpsczé wòjewództwò|słëpsczémù wòjewództwù]]. == Demògrafiô == Wedle protokòłu biskùpi wizytacje z 1665 r., òsedlonëch w tedëczasny Ùsce bëłë 33 familie<ref>Gerard Labuda. Historia Pomorza: Do roku 1815. Pomorze Zachodnie w latach 1648–1815, Tóm 2, Dzél 3.</ref>. W pajicznikù 1947 w Ùsce mieszkało 3458 [[Pòlôszë|Pòlôchów]] i 371 [[Miemcë|Miemców]]<ref>Granica morska PRL, 1945–1950, 1979 s. 160.</ref>. === 2014 rok === Wedle pòdôwków z 31 gòdnika 2014 gard miôł 16 056 mieszkańców<ref name="Ludność2014-12">[http://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/ludnosc-stan-i-struktura-ludnosci-oraz-ruch-naturalny-w-przekroju-terytorialnym-stan-w-dniu-31-xii-2014-r-,6,17.html Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2014 r.)] (pòl.), Główny Urząd Statystyczny, ISSN 1734-6118</ref>. Piramida wiékù mieszkańców Ùsczi w 2014<ref name="populacja2016">[https://www.polskawliczbach.pl/Ustka Ustka w liczbach] (pòl.), Polska w liczbach, przëstãp z 18.01.2023 r.</ref> [[Òbrôzk:Piramida_wieku_Ustka.png|link=Plik:Piramida_wieku_Ustka.png|600x600px]] [[Òbrôzk:Ustka_z_lotu_ptaka_IMG_6828.jpg|mały|Ùskô (2010)]] === 2021 rok === Wedle pòdôwków GUS, w Ùsce w 2021 mieszkało 14 954 lëdzy, w tim 7134 chłopów (47,7%) a 7820 białków (52,3%). W produkcyjnym wiékù bëło 61,7% chłopów i 49,3% białków.<ref name="populacja20162">[https://www.polskawliczbach.pl/Ustka Ustka w liczbach] (pòl.), Polska w liczbach, przëstãp z 18.01.2023 r.</ref> == Topònimiô == Miono mô słowiańsczé pòchôdanié i topògraficzny charakter. Pòwsta òd [[Pòmòrsczi jãzëk|pomorskiego]] kòntinuantu [[Prasłowiańsczi jãzëk|psł.]] pòwszédny pòzwë *ustьje „ùscé”<ref>W. Iwicki, Toponimia byłego powiatu słupskiego (pòl.), s. 110; Wydawnictwo Gdańskie, Gduńsk, 1993</ref>. Miemiecczé miono ''Stolpmünde'' téż mô topògraficzny charakter i je złożenim dwùch elementów: gwôsny pòzwë ''Stolpe'' „[[Słëpiô]]” (ò słowiańsczim pòchôdanim) i pòwszédny pòzwë ''Münde'' „ùscé”<ref>W. Iwicki, Toponimia byłego powiatu słupskiego (pòl.), s. 105; Wydawnictwo Gdańskie, Gduńsk, 1993</ref>. Òb czile miesãcy pò przejimniãcym gardu przez pòlską adminystracjã w 1945 równoczasno fónksnérowało czile mionów miasta: ''Nowy Słupsk'', ''Nowe Słupie'', ''Postomin'', ''Postomino'', ''Słupioujście'', ''Słupie'', ''Ujście'' a ''Uszcz''<ref>{{cytuj książkę|tytuł=Słownik współczesnych nazw geograficznych Pomorza Zachodniego z nazwami przejściowymi z lat 1945–1948|inni=Tadeusz Białecki (red.)|wydawca=Książnica Pomorska w Szczecinie|miejsce=Szczecin|rok=2002|strony=228|isbn=83-87879-34-7}}</ref>. Òstateczno rozpòrządzenim w 1946 ùstanowiona òsta pòzwa ''Ustka''<ref>Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. ({{Monitor Polski|1946|142|262}}, s. 7).</ref>. [[Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka]] bédëje kaszëbską fòrmã ''Ùszcz''<ref>http://skarbnicakaszubska.pl/uchwaa-nr-6-2010/ ''UCHWAŁA NR 6/RJK/10 Z DNIA 6-01-2010 R. W SPRAWIE STOSOWANIA KASZUBSKICH NAZW MIAST I WSI GMINNYCH I SOŁECKICH'' (pòl.), Skarbnica Kaszubska, przëstãp z dnia 1.07.2026 r.</ref>. [[Friedrich Lorentz]] òdnotérowôł w pòblësczich [[Słowińsczi jãzëk|słowińsczich gwarach]]: ''Vʉ͂skå (Ùskô),'' z mionama mieszkańców mët: ''Vʉ͂ščȯu̯n, Vʉ͂ščȯu̯nkă (Ùszczón, Ùszczónka)<ref>Lorentz F., ''Slovinzisches Wörterbuch: zweiter Teil: P-Z: Orts- und Personennamen. Nachträge, Unsichere Wörter'', Sankt Petersburg: Kaiserliche Akademie der Wissenschaften, 1912, s. 1535.</ref>. Pòlskò-kaszëbsczi słowôrz miestnëch ë fizjografnëch mión'' pòdôwô fòrmã ''Ùstka''<ref>É. Bréza, A. Chlëdzyńsczi'', Polsko-kaszubski słownik nazw miejscowych i fizjograficznych'', str. 222; Gduńsk, 2006</ref>. [[Òbrôzk:Ustka_from_plane.JPG|mały|Lotniczi òdjimk Ùsczi]] == Historiô == Z ùmòwë słëpsczich rôdców ze [[Swiãcowie|Swiãcama]] (Jaszkò ze [[Słôwno|Słôwna]] a Jaszko z [[Dërłowò|Rëwałda]]) z 2 gromicznika 1337 pòchôdô nadczidka ò jistnienim festindżi w môlu ùscégò [[Słëpiô|Słëpie]]. Festinga w Ùsce jest [[Gardzëszcze (archeòlogiô)|gardzëszczã]] „quondam castrum”, w dogôdënkù je to plac òpisóny jakno: ''...nec non totum et integrum portum Stolpesmunde dictum, penes aquam stolpensem tam ab una quam alia parte situm...'' ...jak téż cawny i niepòdzélny pòrt Ùskô, pòłożony pò òbù starnach rzéczi Słëpie...<ref name="autonazwa1">Dzieje Ustki – praca zbiorowa, Polskie Towarzystwo Historyczne w Słupsku 1985 r.</ref> Szlachòwno do mieszkańców jinszich miesczich wsów, ùszczani bëlë pòddónyma Słëpska. Z te pòwòdu mùszelë składac pòddańczą przësëgã, tpzw. ùską przësëgã, a téż płacëc pòdatczi na rzecz miasta, dbac ò stón hôwindżi i kejów, ùprawiac je, pòmagac przë rozladënkù ë zaladënkù òkrãtów, a przë wjezdze òkrãtów do hôwindżi. Òbrzesziwôł jich téż młinny mùsz (miesczi młin w Zamełowie). Mieszkańcë Ùsczi apartnilë sã nié le òbrzészkã wëkònywaniégò wszelejaczich robòtów i ùsłëgów zrzeszonëch z pòrtã, ale téż płacenim szaséjowégò pòdatkù, a nié pòdrëgù, czë òdrôbianim pańszczënë. Jaż do [[Trzëdzescëlatnô wòjna|trzëdzescëlatny wòjnë]] ekònomiczno samòstójny ùszczani, przédno [[Szëper|szëprowie]], karczmarze i wójtowie, przëjimelë òbëwatelstwò gardu Słëpska i kòrzistelë z przëwilejów wëchôdającëch z pòsôdaniégò miesczich prawów. Mieskô radzëzna Słëpska ùchwôla sztatutë, regùlaminë i pòrtowé tarifë, mianowa [[Wójt|wójta]], decydowa ò wszëtczich robòtach zrzeszonëch z fónksnérowanim hôwindżi, òpiséwa zortë i wësokòsc pòdatków płaconëch przez ùszczanów, patronowa kòscołowi i szkòle. Wójt Ùsczi béł narôz hôwingòwim wójtã. Trzimôł òn wëkònôwczą włôdzã w òbrëmim Ùsczi w òdniesenim do ji stałëch mieszkańców, przebiwającëch cządama gòsców (kùpców) a sprawów wëchôdającëch z bieżącégò dzejaniô hôwindżi. Òd 1329 do kùńca 1342 Ùskô i Słëpsk w drodze [[Zastôw|zastawù]] bëłë w pòsôdanim [[Krzëżacczi zôkón|krzëżacczégò zôkònu]]. Béł to trudny cząd, bò czej ksyżã [[Bògùsłôw V]] nie béł w sztãdze spłacëc w terminie do 1 stëcznika 1343 r. nôleżny kwòtë 3334 grziwnów, realnô sta sã zagrôżba przejimniãcégò zemi przez zôkón we wieczësté òbsôdanié. Òstateczno nã sëmã zebra spòlëzna. Te dëtczi pòzwòlëłë Słëpskòwi i mieszkańcóm słëpsczi zemie wëkùpic sã z rãk Krzëżôków. Òd 1368 Ùskô leża w grańcach [[Słëpsczé ksãstwò|słëpsczégò ksãstwa]], dôwnégò lenna [[Kòruna Pòlsczégò Królestwa|Kòrunë Pòlsczégò Królestwa]], pózni w grańcach [[Pòmòrsczé Ksãżstwò|pòmòrsczégò ksãstwa]] [[Grificë|Grifitów]] ze stolëcą w [[Szczecëno|Szczecënie]]. Òd XIII wieku na ne terenë przecygelë miemiecczi kòlonizatorzë. Lëczba lëdztwa rosła wiedno prãdzy. Kòscół w Ùsce, jakô ju tedë mia jinszé miono – ''Stolpmünde'', béł bùdowóny z kòscołã we [[Wëtrowno|Wëtrownie]] (1356). Zbùdowóny z drzewa kòscół pòd wezwanim [[Swiãti Mikòłôj|św. Mikołaja]] stojôł na zwëższenim, nôgwësni bënë stôrégò słowiańsczégò [[Gardzëszcze (archeòlogiô)|gardzëszcza]]. Filialnô swiãtnica kòscoła we Wëtrownie bëła brëkòwónô jakno dzénny a nocny nawigacyjny znak. Pòwôżniészą inwesticją bëła, rozpòczãtô kòl pòłowë XIV st., rozbùdowa hôwindżi. Tedë to òstałë zbùdowóné pierszé trwałé pòrtowé sprzãtë – [[Mòlo|mòla]] ò dłëżawie òk. 55 m, wëkònóné z kôstów z kamieniama, zmòcnionëch pôlama, a téż drzewiané ùmòcnienia brzegów hôwingòwégò karnalu ò dłużawie: lewi, zôpadny brzég – 280 m, prawi, pòrénczny – 320 m. Przedłëżenim ùmòcnieniów bëłë mòla. Pòsobny etap rozbùdowë pòrtu, sparłãczony z kapitalnym remóntã donëchczasnëch ùrządzeniów, to dało w XV st. Mòlo òstało tej przedłëżoné do òk. 100 m, pòrénczny brzég pòrtowégò karnalu òstôł zmòcniony scaną z pôlów ò dłużawie 170 m a téż òstałë wëmienioné wszëtczé zùżëté abò skażoné elementë donëchczasnëch kònstrukcjów. Wizytacje szkòłów przënôszają pierszé infòrmacje ò szkòle w Ùsce z 28 lëpińca 1590 i z 1729. W 1590 to dało téż nadczidkã, co mieszkańcowie Ùsczi zajimają sã intensywno rëbaczenim. Òb czas [[Wojna trzydziestoletnia|trzëdzescëlatny wòjnë]] 2 lëstopadnika 1626 do [[Mòrskô hôwinga Ùszcz|pòrtu w Ùsce]] wjachałë szwédzczé wòjska. Dzejalnosc pòrtu przëgasła. Zmniésza sã téż lëczba mieszkańców. W dodôwkù do tragediów zrzeszonëch z wòjną w 1644 Ùskã zdzegwił òdżin; przedërchało 15 chëczi i cerkwiô. [[Òbrôzk:Ustka_1890-1900_fragment.jpg|mały|[[Bliza w Ùsce|Bliza]] (XIX w.)]] W 1648 pòkòjowi traktat i dodôwkòwé dogôdënczi w 1653 òddałë pòrénczny part Zôpadnégò Pòmòrzégò, a tej i Ùskã, pòd panowanié [[Brandenbórg-Prësë|brandenbòrskò-prësczégò]] państwa, przesztôłconégò w 1701 w [[Królestwò Prësów]]. W XVIII stalatim niewielné òkrãtë bëłë rozladowiwóné na redze. W 1794 w Ùsce mieszkało kòl 700 òsób. Nowô wòjna zaczãtô przez [[Napòléón Bonaparte|Napòléòna]] spòwòdowa, że [[Wiôlgô Armiô]] zajimnã Zapôdné Pòmòrzé na przełómanim lat 1806/07. Ùskô hôwinga bëła blokòwónô. [[Òbrôzk:POL_USTKA_PORT_NA_OLD_POSTKARDS.jpg|mały|Hôwinga – pòrtowi karnôl (1905)]] W 1888 kònsekrowónô bëła nowô cerkwiô. Mùrowóny bùdink òd cegłë na fùndamence z granitowëch kamieni. Bùdowa wąskò- a szeroksztrekòwégò banu (zôczątk XX wiékù) dokòna schùtczeniô gòspòdarczégò rozwiju hôwindżi, jak téż cawnégò regionu. Lëczba lëdztwa Ùsczi w 1818 wënosa 477, a w 1941 – 5051 òsób. Pierszé, dosc zachtné inwesticje wëpòczinkòwi infrastrukturë òstałë pòdjimniãté przez mieską gminã w 1911. Bùdacje pò òbù starnach pòrtu bëłë ò drzewiany kònstrukcje a pòstawioné na pôlach. Projekt zgrôwôł, cobë szlachòwac za kąpnicama w [[Sopòt|Sopòtach]]. Òd ne czasu je nieprzerwóny przërost realizacjów nëch inwesticjów. W 1904 ùskô [[bliza]] emitowa biôłi przeriwóny wid, a òd 1913 r. dodôwkòwò na pòréncznym mòlu dzeja dôcznô syrena. 8 stëcznika 1914 rokù na zôpadnym sztrądze w òkòlim Ùsczi zdarza sã mòrskô katastrofa – môłi a stôri parówc „Stolp” òstôł wërzucony na zôlój òb czas sztorëmù. Òd séwnika 1939 i òd czerwińca 1941 òbrzesziwałë na gwësny czas ògrańczenia dlô cywilnégò rëchù òkrãtów. Pòd kùńc lat 30. pojawiłë sã planë rozbùdowë hôwindżi. Pò wëbùchù wòjnë robòtë ùstałë, a jedurną pòòstałoscą pò nëch zdarzeniach je dzél nieùkùńczonégò mòla (tpzw. trzecé mòlo). Òd 1942 w môłim stãpieniu bëła rozbùdowiwónô òkrãtowniô. Do pòłowë 1944 w Ùsce bëło òk. 230 sôdzewëch. Òd séwnika 1944 r. Miemcë „przechòwiwelë” w Ùsce zacht duńsczi [[Pancernik obrony wybrzeża|pancernik òbronë sztrądu]] [[Niels Iuel (1918)|„Niels Iuel”]], jaczi służił jima za pòmòcniczi bôt. W 1944 dlô Ùsczi (òsoblëwie ze wzglãdu na pòrt, chtëren dôwôł mòżebnosc zwiorniãcô przed frontã) gromadzëło sã baro wiele ùchódników. Panowa pò prôwdze òstrô zëma, felowało kwatérów i jôdë. [[Òbrôzk:POL_USTKA_PORT_NA_OLD_PSTKARDS.jpg|mały|[[Mòrskô hôwinga Ùszcz|Hôwinga]] (1910)]] 9 strëmiannika 1945 môlëzna òsta zajimniãtô przez pancerné òddzéle [[3 Gwardijsczi Pancerny Kòrpùs (ZSSR)|3 Gwardijsczégò Pancernégò Kòrpùsu]] [[2 Biôłorusczi Front|2 Biôłorusczégò Frontu]] (pò wòjnie na tczã sowiecczich żôłnérzów òstôł pòstawiony pòmnik na placu Wòlnotë)<ref>Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa „Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945”, Sport i Turystyka 1988, [[Specjalna:Książki/8321727093|ISBN&nbsp;<span class="isbn">83-217-2709-3</span>]], s. 686.</ref>. Pòwsta kòmendantura, jakô ùtwòrza miemiecką, pòmòcniczą administracjã z miemieczim bùrméstrã. Zaczãlë sã zjeżdżac pòlsczi òsedléńcowie. Pierszô pòlskô wëszëzna, Miesczi Zarząd (pòl. ''Zarząd Miejski''), rozpòczã ùrzãdowanié 11 maja 1945. Pierszim bùrméstrã òstôł Wacław Jaworski, a jegò zastãpcą Wacław Michalski<ref>Wojewódzkie Archiwum Państwowe w Słupsku. Sprawozdanie z działalności Zarządu Miejskiego w Ustce za okres 1945–1950.</ref>. Pòżdôwk PKP wrócył do dzejaniô na turze Słëpsk – Ùskô 29 czerwińca 1945 przëjazdã banë, jaką przëjachelë rôczony do Ùsczi gòsce na pierszé pò wòjnie [[Swiãto Mòrza]]. Pòcztowi Ùrząd, pòwòłóny do żëcô 3 maja 1945, òbjimôł swòjim sëgã ze zôczątkù Ùskã i 20 pòblësczich gminów. Òficjalné przekôzanié administracyjny włôdzë Pòlôchóm òdbëło sã 22 lëpińca 1945. Zlikwidowónô òsta sowieckô wòjnowô kòmendantura. Òb nen czas zameldowónëch bëło w Ùsce 266 Pòlôchów. W latach 50. Ùskô zaczã sã rozwijac jakno wiwczasowò-wëpòczinkòwô môlëzna. Pòwstôwałë wëpòczinkòwé òstrzódczi institucjów a zakładów prôcë, na zôczątkù na spòdlim przedwòjnowëch willów, pózni nowò bùdowónëch òbiektów. Pòd kùńc 60. lat fónksnérowałë tu ju sztërë wiôldżé wiwczasowé òstrzódczi [[Fundusz Wczasów Pracowniczych|FWP]] („Czarodziejka”, „Celwiskoza”, „Przystań” i „Włókniarz”), jaczi dispònowałë òk. 700 placama mët a dało téż trój mniészich zakładowëch òstrzódków (skłôdającëch sã przédno z kempingòwëch chëczów), skùpionëch w pòréncznym dzélu miasta. Dzejało 5 restaùracjów, 2 rëbné barë, mléczny bar, kawiarniô, 2 kina („Delfin” i MDK) a 3 binë<ref>Krystyna Chylińska (òbrob.): ''Informator FWP''.Warszawa&#x3A; Wydawnictwo Związkowe CRZZ, 1968, s.191-192.</ref>. [[Òbrôzk:Ustka,_port,_1979.jpg|mały|Ùskô hôwinga w 1979]] W gòdnikù 2013 do ùżëtkù òsta òddónô òbrotowô mòst dlô piechtnëch nad pòrtowim karnalã. Stalanô kònstrukcjô ò mase wikszi jak 80 t mô wnet 58 m dłużawë mô wësoczi na 24 m [[Pylon|pilón]] a pòmòst o szerzawie 4 m. Òbrôcanié mòstu warô 4 minutë i je mòżebné dzãka elektricznémù nanëkòwi. Bùdacjô dérowa pół rokù i kòszta 4,39 mln zł<ref>[http://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/56,35612,16750825,Kladka_nad_Kanalem_Portowym__Ustka__wyroznienie_I_stopnia,,5.html Wybrali najlepszą przestrzeń publiczną. Wygrała kontrowersyjna inwestycja] (pòl.), Wyborcza Trójmiasto, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. Pò dwalatny przerwie zrzeszony z awarią, mòst òstôł zôs òdemkłi w maju 2017<ref>T. Częścik, [http://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/7,35612,21756218,feralna-kladka-w-usteckim-porcie-znow-dziala.html Feralna kładka w usteckim porcie znów działa] (pòl.), Wyborcza Trójmiasto, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. == Kwestiô felënkù miesczich prawów == [[Òbrôzk:Ustka,_ratusz_(HB1).jpg|mały|Rôtësz (dôwnô szkòła)]] Midzë 5 a 13 czerwińca 2007 to dało w Ùsce kònsultacje w sprawie nadaniégò môlëznie Ùskô sztatusu gardu<ref>[https://bip.um.ustka.pl/Article/get/id,17016.html Uchwała Nr 67/2007 w sprawie: konsultacji o nadanie statusu miasta]</ref>. Przëczëną te bëło pòdwôżenié historicznégo faktu nadaniô Ùsce miesczich prawów przez Miemców 22 strëmiannika 1935. Przë leżnoscë òbchòdów 70. roczëznë nadaniégò miesczich prawów, ùsczi gazétnik, pòdjimôrz a historik [[Marcin Barnowski]] òdkrił, co Ùskô nigdë nie òtrzima miesczich prawów, a ji terôczasny sztatus gardu je wënikã ùzurpacje. Nie ùdało sã nalezc niżódnégò dokùmentu pòcwierdzającégò nadanié Ùsce miesczich prawów, a data 22 strëmiannika 1935 je blós datą wëdaniégò ''rozpòrządzeniégò do ùstawù o ùstroju gminów'', dzãka jaczémù kòżdi przédnik gminë òbligatorijno stôł sã bùrméstrã. To òznôczô, że zmienia sã le samòrządzënowô titulatura, a samò rozpòrządzenié nie stanowiło nadaniô miesczich prawów. Co wicy, wëdóny w 1938 rokù spisënk gardów Westrzédnégò Pòmòrza, mającëch mni jak 10 tësãcy mieszkańców, nie òbjimôł Ùsczi. Ùskô nie wëstãpiwô jakno gard w niżódnym midzëwòjnowim wëkazu gminów (np. w ''Amtliches Gemeindeverzeichnis für das Deutsche Reich'' z 1939), a jakno miasto pòjôwiô sã pierszi rôz w pòlsczich pòwòjnowëch zdrojach [[Główny Statisticzny Ùrząd|GUS]]<nowiki/>u. No wëdarzenié stało sã historiczną sensacją<ref>http://www.gp24.pl/wiadomosci/art/4249071,ustka-to-wioska,id,t.html J. Cegła, ''Ustka to wioska'' (pòl.), Głos Pomorza, przëstãp z 1.07.2026 r.</ref>. Pòjawiłë sã bédënczi złożeniégò wnióskù do [[Premiéra (pòlitika)|premiérë]] ò nadanié Ùsce miesczich prawów. Równak wedle [[Minysterstwò Bënowëch Sprawów i Administracji|Minysterstwa Bënowëch Sprawów ë Administracje]], nie bëło taczi brëkòwnotë, bò we wielnëch prawnëch aktach wëdónëch pò 1975 rokù,<ref>Np. ''Dz. U.'' z 1975 r. Nr 16, pòz. 91 i ''Dz. U.'' z 1998 r. Nr 96, pòz. 603.</ref> Ùskô figùrëje jakno gard<ref>[http://fakty.interia.pl/newsroom/news/ustka-jest-miastem,990670 Interia.pl/PAP: ''Ustka jest miastem,'' 09.10''.''2007 r.] (pòl.)</ref>. Òstateczno pò przeprowadzony analize przepisów òstało pòcwierdzoné, że Ùskô mô miesczé prawa przënômni òd 1 lëpińca 1976 rokù. Przëjimniãcé jinszi interpretacje prowadzëłobë do ùznaniégò, że równoczasno fónksnérowałëbë dwie gminë ò identycznym prawnym sztatusu ''wiesczi gminë'' (a tej wieskô gmina i pseùdo-mieskô gmina), co je niedopùszczalné. Na spòdlim tëch kònkluzjów MBSëA scwierdzëło, że wëszëzna Ùsczi ni mùszi sã starac ò nadanié miesczich prawów<ref>[http://www.gp24.pl/apps/pbcs.dll/article?AID=/20071006/USTKA/71005021 GP24.pl: ''Prawa miejskie potwierdzone''] , Głos Pomorza (pòl.), przëstãp z 1.07.2026 r.</ref>. Analogiczny prawny stón tikający sã felënkù fòrmalnégò aktu nadaniégò miesczich prawów béł w [[Pruszcz|Pruszczu]]. == Kùrort Ùskô == Pierszé môłé łaznie pòwstałë w Ùsce na przełómanim XIX i XX w. Kùracjô pòléga na zëmnëch a gòrącëch kąpielach w mòrsczi wòdze a szpacérach pò bòrach. Lékarzony bëlë rekònwalescencë pò gripach a chòri na płëca, [[Astma|astmaticë]] i [[Reùmaticzné chòroscë|reùmaticë]]. Kùracyjny cząd warôł òd 15 czerwińca do 15 séwnika. W 1905 dało 2 kùrortowëch lékarzów [33]. W 1911 na placu stôrëch łazniów òstôł òdemkłi nowi Rodoléczny Zakłôd<ref>Artur Flaczyński i jiny: ''Sanatoria i uzdrowiska''.Dom Wydawniczy PWN, Warszawa 2016, s.98,99. <nowiki>ISBN 978-83-268-2502-6</nowiki>.</ref>. Frekwencjô przed [[I swiatowô wòjna|I swiatową wòjną]] wënosa w sezonie kòl 3500–3600 lëdzy i niewiele sã zwiksza òb midzëwòjnowi cząd<ref>Józef Lindmajer i jiny: ''Dzieje Ustki''. s. 113; Polskie Towarzystwo Historyczne, 1985.</ref>. Òb zôczątkòwé lata pò wòjnie to dało stagnacjã w kùrortowi dzejalnoscë. Dopiérze w 1974 po ùrësznienim Rodolécznégò Zakładu (zamienionégò na miesczé łaznie) òstałë zòrganizowóné pierszé turnusë dlô kùracjuszów. 1 lëpińca 1978 pòwsta Państwòwô Pòdjimizna Kùrort Ùskô (pòl. ''Państwowe Przedsiębiorstwo Uzdrowisko Ustka''). Rëgnã òrganizacjô sanatoriów na spòdlim wëpòcznikòwëch òstrzódków. Tak òstało ùrządzoné sanatoria Azoty, Pomorze, Radość, Perła, Promyk. W jednym turnusu lékarzëło sã 590 kùracjuszów<ref>Józef Lindmajer i jiny: ''Dzieje Ustki''. s. 189; Polskie Towarzystwo Historyczne, 1985.</ref>. W 1988 Ùskô zwëska sztatus kùrortu. Do rozwiju lékarsczi òfertë Ùsczi jakò kùrortu wiôldżi wkłôd wniósł Henryk Klimczuk, jegò Przédny Lékôrz w latach 1981–2010<ref>''Od kąpieliska do uzdrowiska. 1988-2018 Trzydziesta rocznica nadania Ustce statusu miejscowości uzdrowiskowej''. Infòrmacyjnô tôblëca kòle tãżnie w Ùszczë, 2018, s. 1.</ref>. W 2010 kùrort òstôł spriwatizowóny. Kùpia gò familiô de Lubicz Szeliskich przez wëcmaniznã Hotel Lubicz w Ùsce<ref>''Od kąpieliska do uzdrowiska. 1988-2018 Trzydziesta rocznica nadania Ustce statusu miejscowości uzdrowiskowej''. Infòrmacyjnô tôblëca kòle tãżnie w Ùszczë, 2018, s. 1.</ref>. Kùrortowô dzejalnosc òsta òd tamnegò sztërkù baro rozszerzwionô. Dzysdnia bédowóné są nié le lékarsczé a hotelarsczé ùsłëdżi, ale téż profesjonalnô biologicznô òdnowa<ref>''[https://www.horecabc.pl/rodzina-de-lubicz-otworzyla-kolejny-hotel-na-wybrzezu/ Rodzina de Lubicz Szeliskich otworzyła kolejny hotel na Wybrzeżu]'' (pòl.), horecabc.pl, przëstãp z 2.07.2023 r.</ref>. W [[Kùrort|kùrorce]] prowadzoné je lékarzenié w czerënkù ortopedicznëch chòrosców, [[Choroby układu nerwowego|chòrosców nerwòwégò ùkładu]], [[Reùmaticzné chòroscë|reùmatologicznëch chòrosców]], kardiologicznëch chòrosców, nadcësnieniégò a chòrosców górnëch dechòwëch drogów<ref>(§ 6. Statut Uzdrowiska Ustka) Uchwała Nr XXXV/282/2009 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2009 r. (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2009 r. Nr 102, poz. 2020).</ref>. Ùskã charakterizëje léczniczo kòrzistny [[klimat]], a do te nôtërné lékarsczé sërowinë: * solónka 3,43% chlórkòwò-natriowô, jódkòwô, hipòtermalnô ze zleżënë „Ustka IGH-1”, * zlëżënë lékarsczégò torfù – bòrowinë „Ustka-1”, rechòwóné do spòdlowëch kòpalënów<ref>(§ 5. Statut Uzdrowiska Ustka) Uchwała Nr XXXV/282/2009 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2009 r. (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2009 r. Nr 102, poz. 2020).</ref>. === Kąpielëszcza === W òbrëmim miasta òstałë wëznaczoné 2 latné mòrsczé [[Kąpielisko|kąpielëszcza]]<ref name="rada_kapieliska">Uchwała Nr XXXV/303/2013 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2013 r. ws. wykazu kąpielisk</ref>: * Ustka Wschód (Ùskô Pòrénk) – òbjimającé dłużawã 500 m zôlojewi linie rechòwóny na pòrénk òd òk. 250 m pòréncznégò mòla, * Ustka Zachód (Ùskô Zôpôd) – òbjimającé dłużawã 200 m zôlojewi linie rechòwóny na zôpôd òd òk. 110 m òd zôpadnégò mòla. <gallery widths="200" heights="150" perrow="3" style="text-align: center"> Òbrôzk:Ustka, plaża wschodnia (HB2).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_wschodnia_(HB2).jpg|Główné wéńscé na pòrénczny gòłobrzég Òbrôzk:Ustka, plaża wschodnia (HB5).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_wschodnia_(HB5).jpg|Pòrénczny gòłobrzég Òbrôzk:Ustka, plaża wschodnia (HB3).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_wschodnia_(HB3).jpg|Widzënk z pòréncznégò mòla na hôwingã i pòrénczny sztrąd (2023) </gallery>W 2012&nbsp;r. kąpielëszcza Ùskô Pòrénk a Ùskô Zôpôd bëłë zgòdą z òbrzészkòwima jakòscowima wëmògama dlô wòdë w kąpielëszczu wedle Eùropejsczi Ùnie<ref>[http://www.eea.europa.eu/themes/water/status-and-monitoring/state-of-bathing-water/bathing-water-data-viewer Bathing water quality – data viewer.] (an.), European Environment Agency, przëstãp z 14.06.2013 r.</ref>.<gallery widths="200" heights="150" perrow="3" style="text-align: center"> Òbrôzk:Ustka, plaża zachodnia (HB2).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_zachodnia_(HB2).jpg|Widzënk ze zôpadnégò mòla na gòłobrzég Òbrôzk:Ustka, plaża zachodnia (HB10).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_zachodnia_(HB10).jpg|Widzënk ze zôpadnégò mòla na hôwingã Òbrôzk:Ustka, plaża zachodnia (HB5).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_zachodnia_(HB5).jpg|Zôpadny gòłobrzég, tpzw. trzecé mòlo </gallery>W 2013 r. òstôł ùstalony kąpielowi cząd warający òd 15 czerwińca do 15 séwnika<ref name="rada_kapieliska2">Uchwała Nr XXXV/303/2013 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2013 r. ws. wykazu kąpielisk</ref>. == Transpòrt == [[Òbrôzk:Ustka,_dworzec_kolejowy_(HB3).jpg|mały|Banóf a bùsowiszcze]] === Ban === Ùskô bëła w ùszłoce za wãzłową stacjã, òd jaczi òdlôżałë banowé linie: * Głównô [[Piła (gard)|Piła]] – Ùszcz * [[Słôwno]] – Ùszcz o długości 36 km * [[Kòmnino]] – Ùszcz o długości 24 km Dzysdnia jistnieje blós liniô Głównô Piła – Ùszcz, pòòstałé dwie òstałë zdemóntowóné pò 1945 przez Czerwioną Armiã jakno wòjnowô zwënéga. Je to jednosztrekòwô zelektrifikòwónô banowô liniô. [[Òbrôzk:Ustka,_dworzec_kolejowy_(HB4).jpg|mały|Pamiątkòwi kam]] W òbrëmim gardu to dô dzysdnia dwa dzejającé banowé pòżdôwczi: Ustka a Ustka Uroczysko. === Aùtobùsë === [[Òbrôzk:Ustka,_dworzec_autobusowy_(HB1).jpg|mały|Bùsowiszcze]] [[Òbrôzk:Ustka,_pomnik_Ireny_Kwiatkowskiej_(HB1).jpg|mały|Łôwka Irénë Kwiôtkòwsczi]] Z Ùsczi [[Krajewô droga nr 21 (Pòlskô)|krajewą drogą nr 21]] mòże dojachac do [[Stôłpsk|Słupska]] aùtobusama firmów: * PKS Słupsk A.W. – liniô 200 – tur do Słëpska<ref>Redakcjô, ''[https://gp24.pl/pks-slupsk-rezygnuje-z-linii-500-przewoznik-do-ustki-kursuje-jako-linia-200/ar/c1-15275860 PKS Słupsk rezygnuje z linii 500. Przewoźnik do Ustki kursuje jako linia 200]'' (pòl.), Głos Pomorza, 6.11.2020 r., przëstãp z 20.08.2022 r.</ref> * Nord Express w. z ò.ò. – liniô 500 – tur do Słëpska<ref>''[https://nordexpress.pl/polaczenia-slupsk-ustka/ Nord Express – tanio, szybko, na czas! » Połączenia Słupsk – Ustka]'' (pòl.), nordexpress.pl, przëstãp z 20.08.2022 r.</ref> * Ramzes w. z.ò.ò. – liniô 500 – tur do Słëpska<ref>''[https://ramzes.ustka.pl/rozklad-jazdy.php Ramzes Ustka Usługi przewozowe Słupsk-Ustka Przewozy autobusowe]'' (pòl.), ramzes.ustka.pl przëstãp z 20.08.2022 r.</ref> Òd 12 lëpińca 2018 jistnieje téż mieskô kòmùnikacjô òbsłëgiwónô przez PKS Słupsk A.W.<ref>Rzeczkowska B., ''[http://www.gp24.pl/wiadomosci/ustka/a/w-czwartek-rusza-darmowa-komunikacja-w-ustce-sprawdz-rozklad-jazdy,13325722/ W czwartek rusza darmowa komunikacja w Ustce. Sprawdź rozkład jazdy]'' (pòl.), „gp24.pl”, przëstãp z 25.07.2018 r.</ref> To dô téż regionalné sparłãczenia w czerënkù [[Rowë|Rowù]] czë [[Jarosłôwc|Jarosłôwca]]. == Kùltura == {| | width="50%" | ; Institucje kùlturë w Ùsce : * Centrum Twórczi Aktiwnoscë w Ùsce * Dodóm Kùlturë w Ùsce * Mieskô Biblioteka * [[Mùzeùm Ùsczi Zemi w Ùsce|Mùzeùm Ùsczi Zemi]] * [[Mùzeùm Piekarnictwa a Cëczernictwa w Ùsce|Mùzeùm Piekarnictwa a Cëczernictwa]] * Mùzeùm Òkrãtów * Mùzeùm Bùrsztënu | width="50%" | ; Regùlarné kùlturalno-rekreacjowé rozegracje w Ùsce : * Columbus Festiwal Wiatru (Festiwal Wiatru – lotniczé i mòtoparalotniowé pòkôzczi) * Grand Lubicz Festiwal Światła (Festiwal Widu) * Festiwal Ulicznych Reakcji Artystycznych (Festiwal Sztrasowëch Artisticznëch Reakcjów) * „Bielsko Biała i Beskidy w Ustce” ([[Bielsko-Biała]] a Beskidë w Ùsce) * Ustka Charlotta Enduro Extreme * Dni Morza (Dnie Mòrza) * Sound of Gravity (swiãto ekstremalnëch spòrtów) * Mistrzostwa Polski w wypłukiwaniu bursztynu „Złoto Bałtyku” (mésterstwa Pòlsczi w wëpłëkiwanim bùrsztënu) * Święto Miasta – „Dożynki Rybne” (Swiãto Gardu – „Rëbné Òżniwinë” * Hip-Hop na fali (Hip-hop na wale) * Pòkôzk módë z firmą Pierre René |} [[Òbrôzk:Ustka_ul._Chopina_8_willa_A1285.jpg|mały|Dodóm Twórczi Robòtë, sz. Chopina 8]] Wiele lat w Ùsce mieszkôł a twòrził kaszëbsczi pisôrz, dr [[Marian Majkòwsczi|Marión Majkòwsczi]]. == Pòùczëna<ref name="autonazwa1" /> == === Szkòlnictwò do 1939 rokù === Òb całé XIX stalaté w Ùsce dało le jednã pòwszechą szkòłã, ze zôczątkù czileklasową – elementarną, a pózni ò cawnym zakresu spòdlowi edukacje. Òb szkòłowi rok 1897/98 robiło w ni 6 szkólnëch, a w 1917 r. 8 szkólnëch i 3 szkólné. W bùdinkù szkòłë bëłë òsobnë klasë strzédny szkòłë niższégò stãpienia. Pòd kùńc XIX st. w Ùsce òsta ùsadzonô państwòwô nawigacyjnô szkòła pierszégò stãpienia (miem. ''die Königliche Navigationsvorschule''). Nã szkòłã dërch dotikôł felënk pasowny lëczbë kandidatów. Òsta zlikwidowónô w 1910 rokù. === Szkòlnictwò pò 1945 rokù === Òb szkòłowi rok 1977/78 do spòdlecznëch szkòłów chòdzëło 1731 szkòlôków, Òglowòsztôłcącé Liceùm ùkùńczëło 58 ùczniów, a warkòwą szkòłã 65. [[Òbrôzk:Ustka,_pomnik_żaglowca_(HB1).jpg|mały|Sztatura żaglówca kòl Spòdleczny Szkòłë nr 2]] ==== Spòdleczné szkòłë ==== * Spòdlecznô Szkòła nr 1 m. kpt. Leonida Telidżi, * Spòdlecznô Szkòła nr 2 m. kòmandora Bolesława Romanowskiégò * Spòdlecznô Szkòła nr 3 m. gen. Mariusza Zaruskiégò * Niepùblicznô Spòdlecznô Szkòła ADVENTURE w Ùsce W NSSz ADVENTURE to dô ùczbë kaszëbsczégò jãzëka.<ref>Niepubliczna Szkoła Podstawowa Adventure,https://www.facebook.com/reel/1422071593286668/?locale=pl_PL, Facebook, przëstãp z 3.07.2026 r.</ref> ==== Wëżispòdleczné szkòłë ==== * Zespół Technicznëch Szkòłów * Zespół Òglowòsztôłcącëch Szkòłów m. Mikòłaja Kòpernika == Spòrt == === Spòrtowé klubë a towarzëstwa === * Miejski Klub Sportowy „Jantar Ustka” (miesczi spòrtowi klub) * Lekkoatletyczny Klub Sportowy „Jantar Ustka” (letkòatléticzny spòrtowi klub) * Klub Tenisa Stołowego (klub stołowégò tenisa) * Stowarzyszenie Turystyczno Sportowe „STS Ustka” (turisticzno-spòrtowô stowôra) * Stowarzyszenie Sympatyków Piłki Ręcznej „Szczypiorniak Ustka” (stowôra lubòtników rãczny balë) * Stowarzyszenie „Yacht Klub Ustka” (stowôra – jachtklub) * Związek Kulturystyki i Fitness (związk kùlturisticzi a fitnessu) * Towarzystwo Krzewienia Kultury Fizycznej (towarzëstwò rozkòscérzaniô fizyczny kùlturë) * Usteckie Towarzystwo Sympatyków Sportu (towarzëstwò lubòtników spòrtu) [[Òbrôzk:Ustka_plaza_IMG_fotografia_lotnicza_net_6873.jpg|mały|Ùskô hôwinga]] === Ùsczi spòrtówcowie === * [[Natasza Caban]] * [[Tomasz Iwan]] * [[Barbara Madejczyk]] * [[Agnieszka Pogroszewska]] * [[Kazimierz Adach]] == Religiowé pòspólnotë == * [[Chrzescëjańskô Ewanielëcznô Pòspólnota (Pòlskô)|Chrzescëjańskô Ewanielëcznô Pòspólnota]]: ** misyjnô placówka w Ùsce<ref>''[https://www.chwe.pl/lista-placowek/ Zbory i placówki]'' (pòl.), chwe.pl, przëstãp z 15.08.2023 r.</ref> * [[Greckòkatolëcczi kòscół w Pòlsce|Greckòkatolëcczi kòscół]]: ** greckòkatolëcczi dëszpastursczi òstrzód kòl [[Kòscół Nôswiãtszégò Zbawicela w Ùsce|kòscoła Nôswiãtszégò Zbawicela]]<ref>''[https://www.cerkiew.net.pl/parafie-i-dekanaty/dekanat-slupski/ Dekanat słupski]'' (pòl.), cerkiew.net.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> * [[Rzimskòkatolëcczi kòscół|Rzimskòkatolëcczi]]: ** parafiô sw. òjca Pio<ref>''[https://www.diecezjakoszalin.pl/parafia/szczegoly/220/ustka-sw-pio Parafia pw. św. Pio, Ustka]'' (pòl.), diecezjakoszalin.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> ** parafiô Nôswiãtszi Marije Pannë Gwiôzdë Mòrza<ref>''[https://www.diecezjakoszalin.pl/parafia/szczegoly/218/najswietszej-maryi-panny-gwiazdy-morza-ustka Parafia pw. Najświętszej Maryi Panny Gwiazdy Morza, Ustka]'' (pòl.), diecezjakoszalin.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> ** parafiô Nôswiãtszégò Zbawicela<ref>''[https://www.diecezjakoszalin.pl/parafia/szczegoly/217/ustka-najswietszego-zbawiciela Parafia pw. Najświętszego Zbawiciela, Ustka]'' (pòl.), diecezjakoszalin.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> ** [[Parafia wojskowa św. Marka Ewangelisty w Ustce|wòjskòwô parafiô sw. Marka Ewanielëstë]] z sedzbą w [[Lãdowò-Sedlëszcze|Lãdowie-Sedlëszczu]] * [[Zelonoswiątkòwi Kòscół w PR|Zelonoswiątkòwi Kòscół]]: ** zbór w Ùsce<ref>''[https://kzustka.wixsite.com/nowa/kontakt Kontakt]'' (pòl.), kzustka.wixsite.com przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> * [[Swiôdkòwie Jehowë w Pòlsce|Swiôdkòwie Jehowë]]: ([[Sala królestwa|Zala Królestwa]], sz. Dunina 12)<ref name="jw">Pòdôwczi wedle ''[https://apps.jw.org/ui/P/meeting-search.html#/weekly-meetings sznëkrownika zborów]'', z òficjalny starnë Swiôdków Jehowë jw.org; przëstãp z 15.10.2018 r.</ref> ** zbór Ùskô-Pòrénk<ref name="jw" /> ** zbór Ùskô-Zôpôd == Administracjô == Ùskô mô sztatus [[Mieskô gmina|miesczi gminë]]. Mieszkańcowie welëją do [[Rada gminy|Radzëznë Gardu]] Ùskô 15 rôdców<ref>Zarządzenie nr 56/10 Wojewody Pomorskiego z dnia 4 marca 2010 r. (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2010 r. Nr 35, poz. 594).</ref>. Mieszkańcowie welëją rôdców do [[Sejmik Województwa Pomorskiego|sejmikù wòjewództwa w òkrãgù nr 1]]. Pòsélców na Sejm welëją z [[Okręg wyborczy nr 26 do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej|welownégò òkrãgù nr 26]], senatora z [[Okręg wyborczy nr 62 do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej|òkrãgù nr 62]], a pòsélców do [[Parlament Europejski|Eùropejsczégò Parlamentu]] z [[Okręg wyborczy nr 1 do Parlamentu Europejskiego w Polsce|òkrãgu nr 1]]. Ùskô słëchô [[Rejonowi sąd|Rejonowémù Sądowi]] we Słëpskù, [[Òkrãgòwi sąd|Òkrãgòwémù Sądowi]] we Słëpskù<ref>Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 października 2002 r. ({{Dziennik Ustaw|2002|180|1508}}).</ref> a [[Samorządowe kolegium odwoławcze|Samòrządzënowémù Òdwòłôwczémù Kòlegium]] we Słëpskù<ref>Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. ({{Dziennik Ustaw|2003|198|1925}}).</ref>. [[Òbrôzk:Ustka,_dom_kapitana_Haase_(HB2).jpg|mały|Stôrô rëbackô òsada, chëcz kapténë Haase, 1804]] === Partnersczé gardë a gminë === * [[Òbrôzk:Ustka,_ul._Czerwonych_Kosynierów_(HB1).jpg|mały|Stôrô rëbackô òsada (''XIX/XX w.'')]][[Bielsko-Biała]] – pòrozmienié ò wespółrobòce pòdpisóné 20 lëpińca 2002 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313035642/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=304 Bielsko-Biała.] (pòl.) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r.; zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=304 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> * [[Stôłpsk|Słëpsk]] – deklaracjô partnersczi wespółrobòtë w ramach Dwagardu z 13 lëpińca 2003 r. ==== Midzënôrodnô wespółrobòta ==== * [[Enkhuizen]] (Holandiô) – partnerskô ùmòwa pòdpisónô 5 maja 1992 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313041818/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=302 Enkhuizen] (pòl.) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r., zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=302 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> * [[Kappeln]] (Miemieckô) – partnerskô ùmòwa pòdpisónô 8 maja 1991 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313035616/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=301 Kappeln] (pòl.) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r., zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=301 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> * [[Palanga]] (Lëtwa) – partnerskô ùmòwa pòdpisónô 8 lëpińca 2006 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313034020/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=303 Palanga] (pòl.) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r., zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=303 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> Òd 2008 rokù partnersczim gardã Ùsczi bëło téż rusczé miasto [[Pionierskij (królewieckô òbéńda)|Pionierskij]]. Pò [[Inwazjô Rusczi na Ùkrajinã|rusczi inwazje na Ùkrajinã]] w 2022 rokù dogôdënk ò wespółrobòce òstôł zerwóny<ref>[https://ustka.naszemiasto.pl/ustka-zerwala-umowe-partnerska-z-rosyjskim-miastem/ar/c1-86998958 Ustka zerwała umowę partnerską z rosyjskim miastem Pioniersk.] (pòl.), ustka.naszemiasto.pl, 28.02.2022 r., przëstãp z 3.03.2022 r.</ref>. == Przëpisë == [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Stołpsczi kréz]] <references /> == Lëteratura == * Czesław Piskorski. Pomorze Zachodnie, mały przewodnik, Wyd. "Sport i Turystyka" Warszawa, 1980, ss. 298–299. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/7,35612,27260717,jacek-maniszewski-nowym-burmistrzem-ustki-frekwencja-wyborcza.html?disableRedirects=true Maciej Sandecki, Wyborcza, 28.06.2021 r., dostãp z 30.09.2022 r. {{Kòntrola}} 133mdnnidf7a4e8xpu7ra3l6mdiue1m 204369 204366 2026-07-02T23:23:49Z Terrus38 14026 lepszé brzëmienié 204369 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox||Gard=Ùskô|dopełniacz=Ùsczi|adjektiw_mask=Ùsczi|adjektiw_fem=Ùskô|céch=POL Ustka COA.svg|fana=POL Ustka flag.svg|karta=POL_Ustka_map.svg|wòjewództwò=pòmòrsczé|kréz=słëpsczi|grodzki=|rodzaj_gminy=mieskô|gmina=|miejska=|bùrméster=Jacek Maniszewski|tel_um=|fax_um=|mail_um=|wiéchrzëzna=13,85|stopniN=54|minutN=10|stopniE=17|minutE=29|wysokość=|rok=2024|lëdztwò=13 574|gęstość=|aglomeracja=|czerënkòwi numer=(+48) 59|pòcztowi kòd=76-270|registracëjné tôfle=GSL|TERYT=|SIMC=|www=http://www.ustka.pl|gwôsné miono=Ustka|adres_um=Urząd Miasta Ustka, Wyszyńskiego 3|kod_poczt_um=76-270 Ustka}}'''Ùskô''' (téż ''Ùszcz'', [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Ustka'', [[Miemiecczi jãzëk|miem]]''.'' ''Stolpmünde'') – gard w nordowi Pòlsce, w pòmòrsczim wòjewództwie, we słëpsczim krézu, na historicznëch [[Pòmrë|Pòmrach]], sedzba [[Gmina Ùszcz|wiesczi gminë Ùskô]]. Ùskô leżi na [[Wybrzeże Słowińskie|Słowińsczim Sztrądze]], kòl ùscô rzéczi [[Słëpiô|Słëpie]] do [[Bôłt|Bôłtu]]. Je hôwingòwim miastã, klimaticzno-[[Balneologia|balneòlogicznym]] kùrortã (solónka i bòrowina), mòrsczim kąpielëszczã a wëpòczinkòwim òstrzódkã.[[Òbrôzk:Ustka,_latarnia_morska_(HB1).jpg|mały|Bliza|lewo|267x267px]]Wedle pòdôwków [[Główny Statisticzny Ùrząd|GUS]] z 30.06.2024 r., Ùskô mia 13 574 mieszkańców<ref name="Populacja2024">[https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/ludnosc-stan-i-struktura-ludnosci-oraz-ruch-naturalny-w-przekroju-terytorialnym-w-2024-r-stan-w-dniu-30-06,6,37.html Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2024 r. (stan w dniu 30.06)] (pòl.), Główny Urząd Statystyczny, przëstãp z 28.10. 2024 r.</ref>. Òd 13 lëpińca 2003 Ùskã a [[Stôłpsk|Słëpsk]] łączi dogôdënk pòzéwóny Dwagardã (pòl. ''Dwumiasto''). Òba miasta są sparłãczoné banową ë aùtobùsową kòmùnikacją. W [[Lãdowò|Lãdowie]] kòl Ùsczi to dô [[Centrum Ùczbieniô Marinë]], mdącé głównym ùczbieniowim òstrzódkã [[Marina|Marinë]]. We [[Strzédnowiek|strzédnëch wiékach]] Ùskô bëła [[Kaszëbë|kaszëbską]] rëbacką òsadą słëchającą słëpsczémù kasztelaństwù i dzéla historiczny kawel z pòblësczim [[Stôłpsk|Słëpskã]]. Dzysdnia klimat stôri hôwingòwi òsadë mòże jesz nalezc westrzód rëbacczich chëczów we wiertlu midzë sz. Marinë a Czerwionëch Kòsyniérów. Ùchòwôł sã tuwò jesz ùkłôd sztrasów strzédnowieczny wsë, przez wzgląd na historiczną wôrtnotã òbjimniãti kònserwatorską òchroną<ref>[https://ustka.travel/a556-ustka.html Ustka – atrakcje turystyczne], ustka.travel, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. Dzysdnia to je plac rôd òdwiédzóny przez turistów, ze wzglãdu na blëskòsc Bôłtu, dobré skòmùnikòwanié a wielosc nocników, hotelów i [[Penzjónat|pensjónatów]], a téż [[Restaùracjô (gastronomiô)|restaùracjów]] i tawernów. == Pòłożenié == Ùskô leżi nad Bôłtã w zôpadnym parce Słowińsczégò Sztrądu. W Ùsce do mòrza wpôdô rzéka [[Słëpiô]]. W zôpadnym dzelu miasta ùchôdô do mòrza téż strëga Czôrnô.[[Òbrôzk:Ustka,_port_morski_(HB18).jpg|mały|Wjôzd do pòrtu|lewo]]Wedle stanu z 1 stëcznika 2026 nadwiérzchniô miasta wënosa 13,85 km²<ref>[https://www.ustka.pl/pl/news/content/10648 Ustka powiększy się o część Przewłoki] (pòl.), Ustka, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. Gard leżi na nordowò-zapôdnym kraju [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]], w [[Stołpsczi kréz|słëpsczim krézu]] i grańczi z [[Gmina Ùszcz|wieską gminą Ùskô]]. W cządze pòwòjnowi pòlsczi adminystracje, òb lata 1950–1975 słëcha [[Kòszalińsczé wòjewództwò (1950–1975)|kòszalińsczémù wòjewództwù]], a òb lata 1975–1998 – [[Słëpsczé wòjewództwò|słëpsczémù wòjewództwù]]. == Demògrafiô == Wedle protokòłu biskùpi wizytacje z 1665 r., òsedlonëch w tedëczasny Ùsce bëłë 33 familie<ref>Gerard Labuda. Historia Pomorza: Do roku 1815. Pomorze Zachodnie w latach 1648–1815, Tóm 2, Dzél 3.</ref>. W pajicznikù 1947 w Ùsce mieszkało 3458 [[Pòlôszë|Pòlôchów]] i 371 [[Miemcë|Miemców]]<ref>Granica morska PRL, 1945–1950, 1979 s. 160.</ref>. === 2014 rok === Wedle pòdôwków z 31 gòdnika 2014 gard miôł 16 056 mieszkańców<ref name="Ludność2014-12">[http://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/ludnosc-stan-i-struktura-ludnosci-oraz-ruch-naturalny-w-przekroju-terytorialnym-stan-w-dniu-31-xii-2014-r-,6,17.html Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2014 r.)] (pòl.), Główny Urząd Statystyczny, ISSN 1734-6118</ref>. Piramida wiékù mieszkańców Ùsczi w 2014<ref name="populacja2016">[https://www.polskawliczbach.pl/Ustka Ustka w liczbach] (pòl.), Polska w liczbach, przëstãp z 18.01.2023 r.</ref> [[Òbrôzk:Piramida_wieku_Ustka.png|link=Plik:Piramida_wieku_Ustka.png|600x600px]] [[Òbrôzk:Ustka_z_lotu_ptaka_IMG_6828.jpg|mały|Ùskô (2010)]] === 2021 rok === Wedle pòdôwków GUS, w Ùsce w 2021 mieszkało 14 954 lëdzy, w tim 7134 chłopów (47,7%) a 7820 białków (52,3%). W produkcyjnym wiékù bëło 61,7% chłopów i 49,3% białków.<ref name="populacja20162">[https://www.polskawliczbach.pl/Ustka Ustka w liczbach] (pòl.), Polska w liczbach, przëstãp z 18.01.2023 r.</ref> == Topònimiô == Miono mô słowiańsczé pòchôdanié i topògraficzny charakter. Pòwsta òd [[Pòmòrsczi jãzëk|pomorskiego]] kòntinuantu [[Prasłowiańsczi jãzëk|psł.]] pòwszédny pòzwë *ustьje „ùscé”<ref>W. Iwicki, Toponimia byłego powiatu słupskiego (pòl.), s. 110; Wydawnictwo Gdańskie, Gduńsk, 1993</ref>. Miemiecczé miono ''Stolpmünde'' téż mô topògraficzny charakter i je złożenim dwùch elementów: gwôsny pòzwë ''Stolpe'' „[[Słëpiô]]” (ò słowiańsczim pòchôdanim) i pòwszédny pòzwë ''Münde'' „ùscé”<ref>W. Iwicki, Toponimia byłego powiatu słupskiego (pòl.), s. 105; Wydawnictwo Gdańskie, Gduńsk, 1993</ref>. Òb czile miesãcy pò przejimniãcym gardu przez pòlską adminystracjã w 1945 równoczasno fónksnérowało czile mionów miasta: ''Nowy Słupsk'', ''Nowe Słupie'', ''Postomin'', ''Postomino'', ''Słupioujście'', ''Słupie'', ''Ujście'' a ''Uszcz''<ref>{{cytuj książkę|tytuł=Słownik współczesnych nazw geograficznych Pomorza Zachodniego z nazwami przejściowymi z lat 1945–1948|inni=Tadeusz Białecki (red.)|wydawca=Książnica Pomorska w Szczecinie|miejsce=Szczecin|rok=2002|strony=228|isbn=83-87879-34-7}}</ref>. Òstateczno rozpòrządzenim w 1946 ùstanowiona òsta pòzwa ''Ustka''<ref>Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. ({{Monitor Polski|1946|142|262}}, s. 7).</ref>. [[Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka]] bédëje kaszëbską fòrmã ''Ùszcz''<ref>http://skarbnicakaszubska.pl/uchwaa-nr-6-2010/ ''UCHWAŁA NR 6/RJK/10 Z DNIA 6-01-2010 R. W SPRAWIE STOSOWANIA KASZUBSKICH NAZW MIAST I WSI GMINNYCH I SOŁECKICH'' (pòl.), Skarbnica Kaszubska, przëstãp z dnia 1.07.2026 r.</ref>. [[Friedrich Lorentz]] òdnotérowôł w pòblësczich [[Słowińsczi jãzëk|słowińsczich gwarach]]: ''Vʉ͂skå (Ùskô),'' z mionama mieszkańców mët: ''Vʉ͂ščȯu̯n, Vʉ͂ščȯu̯nkă (Ùszczón, Ùszczónka)<ref>Lorentz F., ''Slovinzisches Wörterbuch: zweiter Teil: P-Z: Orts- und Personennamen. Nachträge, Unsichere Wörter'', Sankt Petersburg: Kaiserliche Akademie der Wissenschaften, 1912, s. 1535.</ref>. Pòlskò-kaszëbsczi słowôrz miestnëch ë fizjografnëch mión'' pòdôwô fòrmã ''Ùstka''<ref>É. Bréza, A. Chlëdzyńsczi'', Polsko-kaszubski słownik nazw miejscowych i fizjograficznych'', str. 222; Gduńsk, 2006</ref>. [[Òbrôzk:Ustka_from_plane.JPG|mały|Lotniczi òdjimk Ùsczi]] == Historiô == Z ùmòwë słëpsczich rôdców ze [[Swiãcowie|Swiãcama]] (Jaszkò ze [[Słôwno|Słôwna]] a Jaszko z [[Dërłowò|Rëwałda]]) z 2 gromicznika 1337 pòchôdô nadczidka ò jistnienim festindżi w môlu ùscégò [[Słëpiô|Słëpie]]. Festinga w Ùsce jest [[Gardzëszcze (archeòlogiô)|gardzëszczã]] „quondam castrum”, w dogôdënkù je to plac òpisóny jakno: ''...nec non totum et integrum portum Stolpesmunde dictum, penes aquam stolpensem tam ab una quam alia parte situm...'' ...jak téż cawny i niepòdzélny pòrt Ùskô, pòłożony pò òbù starnach rzéczi Słëpie...<ref name="autonazwa1">Dzieje Ustki – praca zbiorowa, Polskie Towarzystwo Historyczne w Słupsku 1985 r.</ref> Szlachòwno do mieszkańców jinszich miesczich wsów, ùszczani bëlë pòddónyma Słëpska. Z te pòwòdu mùszelë składac pòddańczą przësëgã, tpzw. ùską przësëgã, a téż płacëc pòdatczi na rzecz miasta, dbac ò stón hôwindżi i kejów, ùprawiac je, pòmagac przë rozladënkù ë zaladënkù òkrãtów, a przë wjezdze òkrãtów do hôwindżi. Òbrzesziwôł jich téż młinny mùsz (miesczi młin w Zamełowie). Mieszkańcë Ùsczi apartnilë sã nié le òbrzészkã wëkònywaniégò wszelejaczich robòtów i ùsłëgów zrzeszonëch z pòrtã, ale téż płacenim szaséjowégò pòdatkù, a nié pòdrëgù, czë òdrôbianim pańszczënë. Jaż do [[Trzëdzescëlatnô wòjna|trzëdzescëlatny wòjnë]] ekònomiczno samòstójny ùszczani, przédno [[Szëper|szëprowie]], karczmarze i wójtowie, przëjimelë òbëwatelstwò gardu Słëpska i kòrzistelë z przëwilejów wëchôdającëch z pòsôdaniégò miesczich prawów. Mieskô radzëzna Słëpska ùchwôla sztatutë, regùlaminë i pòrtowé tarifë, mianowa [[Wójt|wójta]], decydowa ò wszëtczich robòtach zrzeszonëch z fónksnérowanim hôwindżi, òpiséwa zortë i wësokòsc pòdatków płaconëch przez ùszczanów, patronowa kòscołowi i szkòle. Wójt Ùsczi béł narôz hôwingòwim wójtã. Trzimôł òn wëkònôwczą włôdzã w òbrëmim Ùsczi w òdniesenim do ji stałëch mieszkańców, przebiwającëch cządama gòsców (kùpców) a sprawów wëchôdającëch z bieżącégò dzejaniô hôwindżi. Òd 1329 do kùńca 1342 Ùskô i Słëpsk w drodze [[Zastôw|zastawù]] bëłë w pòsôdanim [[Krzëżacczi zôkón|krzëżacczégò zôkònu]]. Béł to trudny cząd, bò czej ksyżã [[Bògùsłôw V]] nie béł w sztãdze spłacëc w terminie do 1 stëcznika 1343 r. nôleżny kwòtë 3334 grziwnów, realnô sta sã zagrôżba przejimniãcégò zemi przez zôkón we wieczësté òbsôdanié. Òstateczno nã sëmã zebra spòlëzna. Te dëtczi pòzwòlëłë Słëpskòwi i mieszkańcóm słëpsczi zemie wëkùpic sã z rãk Krzëżôków. Òd 1368 Ùskô leża w grańcach [[Słëpsczé ksãstwò|słëpsczégò ksãstwa]], dôwnégò lenna [[Kòruna Pòlsczégò Królestwa|Kòrunë Pòlsczégò Królestwa]], pózni w grańcach [[Pòmòrsczé Ksãżstwò|pòmòrsczégò ksãstwa]] [[Grificë|Grifitów]] ze stolëcą w [[Szczecëno|Szczecënie]]. Òd XIII wieku na ne terenë przecygelë miemiecczi kòlonizatorzë. Lëczba lëdztwa rosła wiedno prãdzy. Kòscół w Ùsce, jakô ju tedë mia jinszé miono – ''Stolpmünde'', béł bùdowóny z kòscołã we [[Wëtrowno|Wëtrownie]] (1356). Zbùdowóny z drzewa kòscół pòd wezwanim [[Swiãti Mikòłôj|św. Mikołaja]] stojôł na zwëższenim, nôgwësni bënë stôrégò słowiańsczégò [[Gardzëszcze (archeòlogiô)|gardzëszcza]]. Filialnô swiãtnica kòscoła we Wëtrownie bëła brëkòwónô jakno dzénny a nocny nawigacyjny znak. Pòwôżniészą inwesticją bëła, rozpòczãtô kòl pòłowë XIV st., rozbùdowa hôwindżi. Tedë to òstałë zbùdowóné pierszé trwałé pòrtowé sprzãtë – [[Mòlo|mòla]] ò dłëżawie òk. 55 m, wëkònóné z kôstów z kamieniama, zmòcnionëch pôlama, a téż drzewiané ùmòcnienia brzegów hôwingòwégò karnalu ò dłużawie: lewi, zôpadny brzég – 280 m, prawi, pòrénczny – 320 m. Przedłëżenim ùmòcnieniów bëłë mòla. Pòsobny etap rozbùdowë pòrtu, sparłãczony z kapitalnym remóntã donëchczasnëch ùrządzeniów, to dało w XV st. Mòlo òstało tej przedłëżoné do òk. 100 m, pòrénczny brzég pòrtowégò karnalu òstôł zmòcniony scaną z pôlów ò dłużawie 170 m a téż òstałë wëmienioné wszëtczé zùżëté abò skażoné elementë donëchczasnëch kònstrukcjów. Wizytacje szkòłów przënôszają pierszé infòrmacje ò szkòle w Ùsce z 28 lëpińca 1590 i z 1729. W 1590 to dało téż nadczidkã, co mieszkańcowie Ùsczi zajimają sã intensywno rëbaczenim. Òb czas [[Wojna trzydziestoletnia|trzëdzescëlatny wòjnë]] 2 lëstopadnika 1626 do [[Mòrskô hôwinga Ùszcz|pòrtu w Ùsce]] wjachałë szwédzczé wòjska. Dzejalnosc pòrtu przëgasła. Zmniésza sã téż lëczba mieszkańców. W dodôwkù do tragediów zrzeszonëch z wòjną w 1644 Ùskã zdzegwił òdżin; przedërchało 15 chëczi i cerkwiô. [[Òbrôzk:Ustka_1890-1900_fragment.jpg|mały|[[Bliza w Ùsce|Bliza]] (XIX w.)]] W 1648 pòkòjowi traktat i dodôwkòwé dogôdënczi w 1653 òddałë pòrénczny part Zôpadnégò Pòmòrzégò, a tej i Ùskã, pòd panowanié [[Brandenbórg-Prësë|brandenbòrskò-prësczégò]] państwa, przesztôłconégò w 1701 w [[Królestwò Prësów]]. W XVIII stalatim niewielné òkrãtë bëłë rozladowiwóné na redze. W 1794 w Ùsce mieszkało kòl 700 òsób. Nowô wòjna zaczãtô przez [[Napòléón Bonaparte|Napòléòna]] spòwòdowa, że [[Wiôlgô Armiô]] zajimnã Zapôdné Pòmòrzé na przełómanim lat 1806/07. Ùskô hôwinga bëła blokòwónô. [[Òbrôzk:POL_USTKA_PORT_NA_OLD_POSTKARDS.jpg|mały|Hôwinga – pòrtowi karnôl (1905)]] W 1888 kònsekrowónô bëła nowô cerkwiô. Mùrowóny bùdink òd cegłë na fùndamence z granitowëch kamieni. Bùdowa wąskò- a szeroksztrekòwégò banu (zôczątk XX wiékù) dokòna schùtczeniô gòspòdarczégò rozwiju hôwindżi, jak téż cawnégò regionu. Lëczba lëdztwa Ùsczi w 1818 wënosa 477, a w 1941 – 5051 òsób. Pierszé, dosc zachtné inwesticje wëpòczinkòwi infrastrukturë òstałë pòdjimniãté przez mieską gminã w 1911. Bùdacje pò òbù starnach pòrtu bëłë ò drzewiany kònstrukcje a pòstawioné na pôlach. Projekt zgrôwôł, cobë szlachòwac za kąpnicama w [[Sopòt|Sopòtach]]. Òd ne czasu je nieprzerwóny przërost realizacjów nëch inwesticjów. W 1904 ùskô [[bliza]] emitowa biôłi przeriwóny wid, a òd 1913 r. dodôwkòwò na pòréncznym mòlu dzeja dôcznô syrena. 8 stëcznika 1914 rokù na zôpadnym sztrądze w òkòlim Ùsczi zdarza sã mòrskô katastrofa – môłi a stôri parówc „Stolp” òstôł wërzucony na zôlój òb czas sztorëmù. Òd séwnika 1939 i òd czerwińca 1941 òbrzesziwałë na gwësny czas ògrańczenia dlô cywilnégò rëchù òkrãtów. Pòd kùńc lat 30. pojawiłë sã planë rozbùdowë hôwindżi. Pò wëbùchù wòjnë robòtë ùstałë, a jedurną pòòstałoscą pò nëch zdarzeniach je dzél nieùkùńczonégò mòla (tpzw. trzecé mòlo). Òd 1942 w môłim stãpieniu bëła rozbùdowiwónô òkrãtowniô. Do pòłowë 1944 w Ùsce bëło òk. 230 sôdzewëch. Òd séwnika 1944 r. Miemcë „przechòwiwelë” w Ùsce zacht duńsczi [[Pancernik obrony wybrzeża|pancernik òbronë sztrądu]] [[Niels Iuel (1918)|„Niels Iuel”]], jaczi służił jima za pòmòcniczi bôt. W 1944 dlô Ùsczi (òsoblëwie ze wzglãdu na pòrt, chtëren dôwôł mòżebnosc zwiorniãcô przed frontã) gromadzëło sã baro wiele ùchódników. Panowa pò prôwdze òstrô zëma, felowało kwatérów i jôdë. [[Òbrôzk:POL_USTKA_PORT_NA_OLD_PSTKARDS.jpg|mały|[[Mòrskô hôwinga Ùszcz|Hôwinga]] (1910)]] 9 strëmiannika 1945 môlëzna òsta zajimniãtô przez pancerné òddzéle [[3 Gwardijsczi Pancerny Kòrpùs (ZSSR)|3 Gwardijsczégò Pancernégò Kòrpùsu]] [[2 Biôłorusczi Front|2 Biôłorusczégò Frontu]] (pò wòjnie na tczã sowiecczich żôłnérzów òstôł pòstawiony pòmnik na placu Wòlnotë)<ref>Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa „Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945”, Sport i Turystyka 1988, [[Specjalna:Książki/8321727093|ISBN&nbsp;<span class="isbn">83-217-2709-3</span>]], s. 686.</ref>. Pòwsta kòmendantura, jakô ùtwòrza miemiecką, pòmòcniczą administracjã z miemieczim bùrméstrã. Zaczãlë sã zjeżdżac pòlsczi òsedléńcowie. Pierszô pòlskô wëszëzna, Miesczi Zarząd (pòl. ''Zarząd Miejski''), rozpòczã ùrzãdowanié 11 maja 1945. Pierszim bùrméstrã òstôł Wacław Jaworski, a jegò zastãpcą Wacław Michalski<ref>Wojewódzkie Archiwum Państwowe w Słupsku. Sprawozdanie z działalności Zarządu Miejskiego w Ustce za okres 1945–1950.</ref>. Pòżdôwk PKP wrócył do dzejaniô na turze Słëpsk – Ùskô 29 czerwińca 1945 przëjazdã banë, jaką przëjachelë rôczony do Ùsczi gòsce na pierszé pò wòjnie [[Swiãto Mòrza]]. Pòcztowi Ùrząd, pòwòłóny do żëcô 3 maja 1945, òbjimôł swòjim sëgã ze zôczątkù Ùskã i 20 pòblësczich gminów. Òficjalné przekôzanié administracyjny włôdzë Pòlôchóm òdbëło sã 22 lëpińca 1945. Zlikwidowónô òsta sowieckô wòjnowô kòmendantura. Òb nen czas zameldowónëch bëło w Ùsce 266 Pòlôchów. W latach 50. Ùskô zaczã sã rozwijac jakno wiwczasowò-wëpòczinkòwô môlëzna. Pòwstôwałë wëpòczinkòwé òstrzódczi institucjów a zakładów prôcë, na zôczątkù na spòdlim przedwòjnowëch willów, pózni nowò bùdowónëch òbiektów. Pòd kùńc 60. lat fónksnérowałë tu ju sztërë wiôldżé wiwczasowé òstrzódczi [[Fundusz Wczasów Pracowniczych|FWP]] („Czarodziejka”, „Celwiskoza”, „Przystań” i „Włókniarz”), jaczi dispònowałë òk. 700 placama mët a dało téż trój mniészich zakładowëch òstrzódków (skłôdającëch sã przédno z kempingòwëch chëczów), skùpionëch w pòréncznym dzélu miasta. Dzejało 5 restaùracjów, 2 rëbné barë, mléczny bar, kawiarniô, 2 kina („Delfin” i MDK) a 3 binë<ref>Krystyna Chylińska (òbrob.): ''Informator FWP''.Warszawa&#x3A; Wydawnictwo Związkowe CRZZ, 1968, s.191-192.</ref>. [[Òbrôzk:Ustka,_port,_1979.jpg|mały|Ùskô hôwinga w 1979]] W gòdnikù 2013 do ùżëtkù òsta òddónô òbrotowô mòst dlô piechtnëch nad pòrtowim karnalã. Stalanô kònstrukcjô ò mase wikszi jak 80 t mô wnet 58 m dłużawë mô wësoczi na 24 m [[Pylon|pilón]] a pòmòst o szerzawie 4 m. Òbrôcanié mòstu warô 4 minutë i je mòżebné dzãka elektricznémù nanëkòwi. Bùdacjô dérowa pół rokù i kòszta 4,39 mln zł<ref>[http://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/56,35612,16750825,Kladka_nad_Kanalem_Portowym__Ustka__wyroznienie_I_stopnia,,5.html Wybrali najlepszą przestrzeń publiczną. Wygrała kontrowersyjna inwestycja] (pòl.), Wyborcza Trójmiasto, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. Pò dwalatny przerwie zrzeszony z awarią, mòst òstôł zôs òdemkłi w maju 2017<ref>T. Częścik, [http://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/7,35612,21756218,feralna-kladka-w-usteckim-porcie-znow-dziala.html Feralna kładka w usteckim porcie znów działa] (pòl.), Wyborcza Trójmiasto, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. == Kwestiô felënkù miesczich prawów == [[Òbrôzk:Ustka,_ratusz_(HB1).jpg|mały|Rôtësz (dôwnô szkòła)]] Midzë 5 a 13 czerwińca 2007 to dało w Ùsce kònsultacje w sprawie nadaniégò môlëznie Ùskô sztatusu gardu<ref>[https://bip.um.ustka.pl/Article/get/id,17016.html Uchwała Nr 67/2007 w sprawie: konsultacji o nadanie statusu miasta]</ref>. Przëczëną te bëło pòdwôżenié historicznégo faktu nadaniô Ùsce miesczich prawów przez Miemców 22 strëmiannika 1935. Przë leżnoscë òbchòdów 70. roczëznë nadaniégò miesczich prawów, ùsczi gazétnik, pòdjimôrz a historik [[Marcin Barnowski]] òdkrił, co Ùskô nigdë nie òtrzima miesczich prawów, a ji terôczasny sztatus gardu je wënikã ùzurpacje. Nie ùdało sã nalezc niżódnégò dokùmentu pòcwierdzającégò nadanié Ùsce miesczich prawów, a data 22 strëmiannika 1935 je blós datą wëdaniégò ''rozpòrządzeniégò do ùstawù o ùstroju gminów'', dzãka jaczémù kòżdi przédnik gminë òbligatorijno stôł sã bùrméstrã. To òznôczô, że zmienia sã le samòrządzënowô titulatura, a samò rozpòrządzenié nie stanowiło nadaniô miesczich prawów. Co wicy, wëdóny w 1938 rokù spisënk gardów Westrzédnégò Pòmòrza, mającëch mni jak 10 tësãcy mieszkańców, nie òbjimôł Ùsczi. Ùskô nie wëstãpiwô jakno gard w niżódnym midzëwòjnowim wëkazu gminów (np. w ''Amtliches Gemeindeverzeichnis für das Deutsche Reich'' z 1939), a jakno miasto pòjôwiô sã pierszi rôz w pòlsczich pòwòjnowëch zdrojach [[Główny Statisticzny Ùrząd|GUS]]<nowiki/>u. No wëdarzenié stało sã historiczną sensacją<ref>http://www.gp24.pl/wiadomosci/art/4249071,ustka-to-wioska,id,t.html J. Cegła, ''Ustka to wioska'' (pòl.), Głos Pomorza, przëstãp z 1.07.2026 r.</ref>. Pòjawiłë sã bédënczi złożeniégò wnióskù do [[Premiéra (pòlitika)|premiérë]] ò nadanié Ùsce miesczich prawów. Równak wedle [[Minysterstwò Bënowëch Sprawów i Administracji|Minysterstwa Bënowëch Sprawów ë Administracje]], nie bëło taczi brëkòwnotë, bò we wielnëch prawnëch aktach wëdónëch pò 1975 rokù,<ref>Np. ''Dz. U.'' z 1975 r. Nr 16, pòz. 91 i ''Dz. U.'' z 1998 r. Nr 96, pòz. 603.</ref> Ùskô figùrëje jakno gard<ref>[http://fakty.interia.pl/newsroom/news/ustka-jest-miastem,990670 Interia.pl/PAP: ''Ustka jest miastem,'' 09.10''.''2007 r.] (pòl.)</ref>. Òstateczno pò przeprowadzony analize przepisów òstało pòcwierdzoné, że Ùskô mô miesczé prawa przënômni òd 1 lëpińca 1976 rokù. Przëjimniãcé jinszi interpretacje prowadzëłobë do ùznaniégò, że równoczasno fónksnérowałëbë dwie gminë ò identycznym prawnym sztatusu ''wiesczi gminë'' (a tej wieskô gmina i pseùdo-mieskô gmina), co je niedopùszczalné. Na spòdlim tëch kònkluzjów MBSëA scwierdzëło, że wëszëzna Ùsczi ni mùszi sã starac ò nadanié miesczich prawów<ref>[http://www.gp24.pl/apps/pbcs.dll/article?AID=/20071006/USTKA/71005021 GP24.pl: ''Prawa miejskie potwierdzone''] , Głos Pomorza (pòl.), przëstãp z 1.07.2026 r.</ref>. Analogiczny prawny stón tikający sã felënkù fòrmalnégò aktu nadaniégò miesczich prawów béł w [[Pruszcz|Pruszczu]]. == Kùrort Ùskô == Pierszé môłé łaznie pòwstałë w Ùsce na przełómanim XIX i XX w. Kùracjô pòléga na zëmnëch a gòrącëch kąpielach w mòrsczi wòdze a szpacérach pò bòrach. Lékarzony bëlë rekònwalescencë pò gripach a chòri na płëca, [[Astma|astmaticë]] i [[Reùmaticzné chòroscë|reùmaticë]]. Kùracyjny cząd warôł òd 15 czerwińca do 15 séwnika. W 1905 dało 2 kùrortowëch lékarzów [33]. W 1911 na placu stôrëch łazniów òstôł òdemkłi nowi Rodoléczny Zakłôd<ref>Artur Flaczyński i jiny: ''Sanatoria i uzdrowiska''.Dom Wydawniczy PWN, Warszawa 2016, s.98,99. <nowiki>ISBN 978-83-268-2502-6</nowiki>.</ref>. Frekwencjô przed [[I swiatowô wòjna|I swiatową wòjną]] wënosa w sezonie kòl 3500–3600 lëdzy i niewiele sã zwiksza òb midzëwòjnowi cząd<ref>Józef Lindmajer i jiny: ''Dzieje Ustki''. s. 113; Polskie Towarzystwo Historyczne, 1985.</ref>. Òb zôczątkòwé lata pò wòjnie to dało stagnacjã w kùrortowi dzejalnoscë. Dopiérze w 1974 po ùrësznienim Rodolécznégò Zakładu (zamienionégò na miesczé łaznie) òstałë zòrganizowóné pierszé turnusë dlô kùracjuszów. 1 lëpińca 1978 pòwsta Państwòwô Pòdjimizna Kùrort Ùskô (pòl. ''Państwowe Przedsiębiorstwo Uzdrowisko Ustka''). Rëgnã òrganizacjô sanatoriów na spòdlim wëpòcznikòwëch òstrzódków. Tak òstało ùrządzoné sanatoria Azoty, Pomorze, Radość, Perła, Promyk. W jednym turnusu lékarzëło sã 590 kùracjuszów<ref>Józef Lindmajer i jiny: ''Dzieje Ustki''. s. 189; Polskie Towarzystwo Historyczne, 1985.</ref>. W 1988 Ùskô zwëska sztatus kùrortu. Do rozwiju lékarsczi òfertë Ùsczi jakò kùrortu wiôldżi wkłôd wniósł Henryk Klimczuk, jegò Przédny Lékôrz w latach 1981–2010<ref>''Od kąpieliska do uzdrowiska. 1988-2018 Trzydziesta rocznica nadania Ustce statusu miejscowości uzdrowiskowej''. Infòrmacyjnô tôblëca kòle tãżnie w Ùszczë, 2018, s. 1.</ref>. W 2010 kùrort òstôł spriwatizowóny. Kùpia gò familiô de Lubicz Szeliskich przez wëcmaniznã Hotel Lubicz w Ùsce<ref>''Od kąpieliska do uzdrowiska. 1988-2018 Trzydziesta rocznica nadania Ustce statusu miejscowości uzdrowiskowej''. Infòrmacyjnô tôblëca kòle tãżnie w Ùszczë, 2018, s. 1.</ref>. Kùrortowô dzejalnosc òsta òd tamnegò sztërkù baro rozszerzwionô. Dzysdnia bédowóné są nié le lékarsczé a hotelarsczé ùsłëdżi, ale téż profesjonalnô biologicznô òdnowa<ref>''[https://www.horecabc.pl/rodzina-de-lubicz-otworzyla-kolejny-hotel-na-wybrzezu/ Rodzina de Lubicz Szeliskich otworzyła kolejny hotel na Wybrzeżu]'' (pòl.), horecabc.pl, przëstãp z 2.07.2023 r.</ref>. W [[Kùrort|kùrorce]] prowadzoné je lékarzenié w czerënkù ortopedicznëch chòrosców, [[Choroby układu nerwowego|chòrosców nerwòwégò ùkładu]], [[Reùmaticzné chòroscë|reùmatologicznëch chòrosców]], kardiologicznëch chòrosców, nadcësnieniégò a chòrosców górnëch dechòwëch drogów<ref>(§ 6. Statut Uzdrowiska Ustka) Uchwała Nr XXXV/282/2009 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2009 r. (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2009 r. Nr 102, poz. 2020).</ref>. Ùskã charakterizëje léczniczo kòrzistny [[klimat]], a do te nôtërné lékarsczé sërowinë: * solónka 3,43% chlórkòwò-natriowô, jódkòwô, hipòtermalnô ze zleżënë „Ustka IGH-1”, * zlëżënë lékarsczégò torfù – bòrowinë „Ustka-1”, rechòwóné do spòdlowëch kòpalënów<ref>(§ 5. Statut Uzdrowiska Ustka) Uchwała Nr XXXV/282/2009 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2009 r. (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2009 r. Nr 102, poz. 2020).</ref>. === Kąpielëszcza === W òbrëmim miasta òstałë wëznaczoné 2 latné mòrsczé [[Kąpielisko|kąpielëszcza]]<ref name="rada_kapieliska">Uchwała Nr XXXV/303/2013 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2013 r. ws. wykazu kąpielisk</ref>: * Ustka Wschód (Ùskô Pòrénk) – òbjimającé dłużawã 500 m zôlojewi linie rechòwóny na pòrénk òd òk. 250 m pòréncznégò mòla, * Ustka Zachód (Ùskô Zôpôd) – òbjimającé dłużawã 200 m zôlojewi linie rechòwóny na zôpôd òd òk. 110 m òd zôpadnégò mòla. <gallery widths="200" heights="150" perrow="3" style="text-align: center"> Òbrôzk:Ustka, plaża wschodnia (HB2).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_wschodnia_(HB2).jpg|Główné wéńscé na pòrénczny gòłobrzég Òbrôzk:Ustka, plaża wschodnia (HB5).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_wschodnia_(HB5).jpg|Pòrénczny gòłobrzég Òbrôzk:Ustka, plaża wschodnia (HB3).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_wschodnia_(HB3).jpg|Widzënk z pòréncznégò mòla na hôwingã i pòrénczny sztrąd (2023) </gallery>W 2012&nbsp;r. kąpielëszcza Ùskô Pòrénk a Ùskô Zôpôd bëłë zgòdą z òbrzészkòwima jakòscowima wëmògama dlô wòdë w kąpielëszczu wedle Eùropejsczi Ùnie<ref>[http://www.eea.europa.eu/themes/water/status-and-monitoring/state-of-bathing-water/bathing-water-data-viewer Bathing water quality – data viewer.] (an.), European Environment Agency, przëstãp z 14.06.2013 r.</ref>.<gallery widths="200" heights="150" perrow="3" style="text-align: center"> Òbrôzk:Ustka, plaża zachodnia (HB2).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_zachodnia_(HB2).jpg|Widzënk ze zôpadnégò mòla na gòłobrzég Òbrôzk:Ustka, plaża zachodnia (HB10).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_zachodnia_(HB10).jpg|Widzënk ze zôpadnégò mòla na hôwingã Òbrôzk:Ustka, plaża zachodnia (HB5).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_zachodnia_(HB5).jpg|Zôpadny gòłobrzég, tpzw. trzecé mòlo </gallery>W 2013 r. òstôł ùstalony kąpielowi cząd warający òd 15 czerwińca do 15 séwnika<ref name="rada_kapieliska2">Uchwała Nr XXXV/303/2013 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2013 r. ws. wykazu kąpielisk</ref>. == Transpòrt == [[Òbrôzk:Ustka,_dworzec_kolejowy_(HB3).jpg|mały|Banóf a bùsowiszcze]] === Ban === Ùskô bëła w ùszłoce za wãzłową stacjã, òd jaczi òdlôżałë banowé linie: * Głównô [[Piła (gard)|Piła]] – Ùszcz * [[Słôwno]] – Ùszcz o długości 36 km * [[Kòmnino]] – Ùszcz o długości 24 km Dzysdnia jistnieje blós liniô Głównô Piła – Ùszcz, pòòstałé dwie òstałë zdemóntowóné pò 1945 przez Czerwioną Armiã jakno wòjnowô zwënéga. Je to jednosztrekòwô zelektrifikòwónô banowô liniô. [[Òbrôzk:Ustka,_dworzec_kolejowy_(HB4).jpg|mały|Pamiątkòwi kam]] W òbrëmim gardu to dô dzysdnia dwa dzejającé banowé pòżdôwczi: Ustka a Ustka Uroczysko. === Aùtobùsë === [[Òbrôzk:Ustka,_dworzec_autobusowy_(HB1).jpg|mały|Bùsowiszcze]] [[Òbrôzk:Ustka,_pomnik_Ireny_Kwiatkowskiej_(HB1).jpg|mały|Łôwka Irénë Kwiôtkòwsczi]] Z Ùsczi [[Krajewô droga nr 21 (Pòlskô)|krajewą drogą nr 21]] mòże dojachac do [[Stôłpsk|Słupska]] aùtobusama firmów: * PKS Słupsk A.W. – liniô 200 – tur do Słëpska<ref>Redakcjô, ''[https://gp24.pl/pks-slupsk-rezygnuje-z-linii-500-przewoznik-do-ustki-kursuje-jako-linia-200/ar/c1-15275860 PKS Słupsk rezygnuje z linii 500. Przewoźnik do Ustki kursuje jako linia 200]'' (pòl.), Głos Pomorza, 6.11.2020 r., przëstãp z 20.08.2022 r.</ref> * Nord Express w. z ò.ò. – liniô 500 – tur do Słëpska<ref>''[https://nordexpress.pl/polaczenia-slupsk-ustka/ Nord Express – tanio, szybko, na czas! » Połączenia Słupsk – Ustka]'' (pòl.), nordexpress.pl, przëstãp z 20.08.2022 r.</ref> * Ramzes w. z.ò.ò. – liniô 500 – tur do Słëpska<ref>''[https://ramzes.ustka.pl/rozklad-jazdy.php Ramzes Ustka Usługi przewozowe Słupsk-Ustka Przewozy autobusowe]'' (pòl.), ramzes.ustka.pl przëstãp z 20.08.2022 r.</ref> Òd 12 lëpińca 2018 jistnieje téż mieskô kòmùnikacjô òbsłëgiwónô przez PKS Słupsk A.W.<ref>Rzeczkowska B., ''[http://www.gp24.pl/wiadomosci/ustka/a/w-czwartek-rusza-darmowa-komunikacja-w-ustce-sprawdz-rozklad-jazdy,13325722/ W czwartek rusza darmowa komunikacja w Ustce. Sprawdź rozkład jazdy]'' (pòl.), „gp24.pl”, przëstãp z 25.07.2018 r.</ref> To dô téż regionalné sparłãczenia w czerënkù [[Rowë|Rowù]] czë [[Jarosłôwc|Jarosłôwca]]. == Kùltura == {| | width="50%" | ; Institucje kùlturë w Ùsce : * Centrum Twórczi Aktiwnoscë w Ùsce * Dodóm Kùlturë w Ùsce * Mieskô Biblioteka * [[Mùzeùm Ùsczi Zemi w Ùsce|Mùzeùm Ùsczi Zemi]] * [[Mùzeùm Piekarnictwa a Cëczernictwa w Ùsce|Mùzeùm Piekarnictwa a Cëczernictwa]] * Mùzeùm Òkrãtów * Mùzeùm Bùrsztënu | width="50%" | ; Regùlarné kùlturalno-rekreacjowé rozegracje w Ùsce : * Columbus Festiwal Wiatru (Festiwal Wiatru – lotniczé i mòtoparalotniowé pòkôzczi) * Grand Lubicz Festiwal Światła (Festiwal Widu) * Festiwal Ulicznych Reakcji Artystycznych (Festiwal Sztrasowëch Artisticznëch Reakcjów) * „Bielsko Biała i Beskidy w Ustce” ([[Bielsko-Biała]] a Beskidë w Ùsce) * Ustka Charlotta Enduro Extreme * Dni Morza (Dnie Mòrza) * Sound of Gravity (swiãto ekstremalnëch spòrtów) * Mistrzostwa Polski w wypłukiwaniu bursztynu „Złoto Bałtyku” (mésterstwa Pòlsczi w wëpłëkiwanim bùrsztënu) * Święto Miasta – „Dożynki Rybne” (Swiãto Gardu – „Rëbné Òżniwinë” * Hip-Hop na fali (Hip-hop na wale) * Pòkôzk módë z firmą Pierre René |} [[Òbrôzk:Ustka_ul._Chopina_8_willa_A1285.jpg|mały|Dodóm Twórczi Robòtë, sz. Chopina 8]] Wiele lat w Ùsce mieszkôł a twòrził kaszëbsczi pisôrz, dr [[Marian Majkòwsczi|Marión Majkòwsczi]]. == Pòùczëna<ref name="autonazwa1" /> == === Szkòlnictwò do 1939 rokù === Òb całé XIX stalaté w Ùsce dało le jednã pòwszechą szkòłã, ze zôczątkù czileklasową – elementarną, a pózni ò cawnym zakresu spòdlowi edukacje. Òb szkòłowi rok 1897/98 robiło w ni 6 szkólnëch, a w 1917 r. 8 szkólnëch i 3 szkólné. W bùdinkù szkòłë bëłë òsobnë klasë strzédny szkòłë niższégò stãpienia. Pòd kùńc XIX st. w Ùsce òsta ùsadzonô państwòwô nawigacyjnô szkòła pierszégò stãpienia (miem. ''die Königliche Navigationsvorschule''). Nã szkòłã dërch dotikôł felënk pasowny lëczbë kandidatów. Òsta zlikwidowónô w 1910 rokù. === Szkòlnictwò pò 1945 rokù === Òb szkòłowi rok 1977/78 do spòdlecznëch szkòłów chòdzëło 1731 szkòlôków, Òglowòsztôłcącé Liceùm ùkùńczëło 58 ùczniów, a warkòwą szkòłã 65. [[Òbrôzk:Ustka,_pomnik_żaglowca_(HB1).jpg|mały|Sztatura żaglówca kòl Spòdleczny Szkòłë nr 2]] ==== Spòdleczné szkòłë ==== * Spòdlecznô Szkòła nr 1 m. kpt. Leonida Telidżi, * Spòdlecznô Szkòła nr 2 m. kòmandora Bolesława Romanowskiégò * Spòdlecznô Szkòła nr 3 m. gen. Mariusza Zaruskiégò * Niepùblicznô Spòdlecznô Szkòła ADVENTURE w Ùsce W NSSz ADVENTURE to dô ùczbë kaszëbsczégò jãzëka.<ref>Niepubliczna Szkoła Podstawowa Adventure,https://www.facebook.com/reel/1422071593286668/?locale=pl_PL, Facebook, przëstãp z 3.07.2026 r.</ref> ==== Wëżispòdleczné szkòłë ==== * Zespół Technicznëch Szkòłów * Zespół Òglowòsztôłcącëch Szkòłów m. Mikòłaja Kòpernika == Spòrt == === Spòrtowé klubë a towarzëstwa === * Miejski Klub Sportowy „Jantar Ustka” (miesczi spòrtowi klub) * Lekkoatletyczny Klub Sportowy „Jantar Ustka” (letkòatléticzny spòrtowi klub) * Klub Tenisa Stołowego (klub stołowégò tenisa) * Stowarzyszenie Turystyczno Sportowe „STS Ustka” (turisticzno-spòrtowô stowôra) * Stowarzyszenie Sympatyków Piłki Ręcznej „Szczypiorniak Ustka” (stowôra lubòtników rãczny balë) * Stowarzyszenie „Yacht Klub Ustka” (stowôra – jachtklub) * Związek Kulturystyki i Fitness (związk kùlturisticzi a fitnessu) * Towarzystwo Krzewienia Kultury Fizycznej (towarzëstwò rozkòscérzaniô fizyczny kùlturë) * Usteckie Towarzystwo Sympatyków Sportu (towarzëstwò lubòtników spòrtu) [[Òbrôzk:Ustka_plaza_IMG_fotografia_lotnicza_net_6873.jpg|mały|Ùskô hôwinga]] === Ùsczi spòrtówcowie === * [[Natasza Caban]] * [[Tomasz Iwan]] * [[Barbara Madejczyk]] * [[Agnieszka Pogroszewska]] * [[Kazimierz Adach]] == Religiowé pòspólnotë == * [[Chrzescëjańskô Ewanielëcznô Pòspólnota (Pòlskô)|Chrzescëjańskô Ewanielëcznô Pòspólnota]]: ** misyjnô placówka w Ùsce<ref>''[https://www.chwe.pl/lista-placowek/ Zbory i placówki]'' (pòl.), chwe.pl, przëstãp z 15.08.2023 r.</ref> * [[Greckòkatolëcczi kòscół w Pòlsce|Greckòkatolëcczi kòscół]]: ** greckòkatolëcczi dëszpastursczi òstrzód kòl [[Kòscół Nôswiãtszégò Zbawicela w Ùsce|kòscoła Nôswiãtszégò Zbawicela]]<ref>''[https://www.cerkiew.net.pl/parafie-i-dekanaty/dekanat-slupski/ Dekanat słupski]'' (pòl.), cerkiew.net.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> * [[Rzimskòkatolëcczi kòscół|Rzimskòkatolëcczi]]: ** parafiô sw. òjca Pio<ref>''[https://www.diecezjakoszalin.pl/parafia/szczegoly/220/ustka-sw-pio Parafia pw. św. Pio, Ustka]'' (pòl.), diecezjakoszalin.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> ** parafiô Nôswiãtszi Marije Pannë Gwiôzdë Mòrza<ref>''[https://www.diecezjakoszalin.pl/parafia/szczegoly/218/najswietszej-maryi-panny-gwiazdy-morza-ustka Parafia pw. Najświętszej Maryi Panny Gwiazdy Morza, Ustka]'' (pòl.), diecezjakoszalin.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> ** parafiô Nôswiãtszégò Zbawicela<ref>''[https://www.diecezjakoszalin.pl/parafia/szczegoly/217/ustka-najswietszego-zbawiciela Parafia pw. Najświętszego Zbawiciela, Ustka]'' (pòl.), diecezjakoszalin.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> ** [[Parafia wojskowa św. Marka Ewangelisty w Ustce|wòjskòwô parafiô sw. Marka Ewanielëstë]] z sedzbą w [[Lãdowò-Sedlëszcze|Lãdowie-Sedlëszczu]] * [[Zelonoswiątkòwi Kòscół w PR|Zelonoswiątkòwi Kòscół]]: ** zbór w Ùsce<ref>''[https://kzustka.wixsite.com/nowa/kontakt Kontakt]'' (pòl.), kzustka.wixsite.com przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> * [[Swiôdkòwie Jehowë w Pòlsce|Swiôdkòwie Jehowë]]: ([[Sala królestwa|Zala Królestwa]], sz. Dunina 12)<ref name="jw">Pòdôwczi wedle ''[https://apps.jw.org/ui/P/meeting-search.html#/weekly-meetings sznëkrownika zborów]'', z òficjalny starnë Swiôdków Jehowë jw.org; przëstãp z 15.10.2018 r.</ref> ** zbór Ùskô-Pòrénk<ref name="jw" /> ** zbór Ùskô-Zôpôd == Administracjô == Ùskô mô sztatus [[Mieskô gmina|miesczi gminë]]. Mieszkańcowie welëją do [[Rada gminy|Radzëznë Gardu]] Ùskô 15 rôdców<ref>Zarządzenie nr 56/10 Wojewody Pomorskiego z dnia 4 marca 2010 r. (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2010 r. Nr 35, poz. 594).</ref>. Mieszkańcowie welëją rôdców do [[Sejmik Województwa Pomorskiego|sejmikù wòjewództwa w òkrãgù nr 1]]. Pòsélców na Sejm welëją z [[Okręg wyborczy nr 26 do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej|welownégò òkrãgù nr 26]], senatora z [[Okręg wyborczy nr 62 do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej|òkrãgù nr 62]], a pòsélców do [[Parlament Europejski|Eùropejsczégò Parlamentu]] z [[Okręg wyborczy nr 1 do Parlamentu Europejskiego w Polsce|òkrãgu nr 1]]. Ùskô słëchô [[Rejonowi sąd|Rejonowémù Sądowi]] we Słëpskù, [[Òkrãgòwi sąd|Òkrãgòwémù Sądowi]] we Słëpskù<ref>Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 października 2002 r. ({{Dziennik Ustaw|2002|180|1508}}).</ref> a [[Samorządowe kolegium odwoławcze|Samòrządzënowémù Òdwòłôwczémù Kòlegium]] we Słëpskù<ref>Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. ({{Dziennik Ustaw|2003|198|1925}}).</ref>. [[Òbrôzk:Ustka,_dom_kapitana_Haase_(HB2).jpg|mały|Stôrô rëbackô òsada, chëcz kapténë Haase, 1804]] === Partnersczé gardë a gminë === * [[Òbrôzk:Ustka,_ul._Czerwonych_Kosynierów_(HB1).jpg|mały|Stôrô rëbackô òsada (''XIX/XX w.'')]][[Bielsko-Biała]] – pòrozmienié ò wespółrobòce pòdpisóné 20 lëpińca 2002 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313035642/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=304 Bielsko-Biała.] (pòl.) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r.; zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=304 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> * [[Stôłpsk|Słëpsk]] – deklaracjô partnersczi wespółrobòtë w ramach Dwagardu z 13 lëpińca 2003 r. ==== Midzënôrodnô wespółrobòta ==== * [[Enkhuizen]] (Holandiô) – partnerskô ùmòwa pòdpisónô 5 maja 1992 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313041818/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=302 Enkhuizen] (pòl.) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r., zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=302 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> * [[Kappeln]] (Miemieckô) – partnerskô ùmòwa pòdpisónô 8 maja 1991 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313035616/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=301 Kappeln] (pòl.) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r., zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=301 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> * [[Palanga]] (Lëtwa) – partnerskô ùmòwa pòdpisónô 8 lëpińca 2006 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313034020/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=303 Palanga] (pòl.) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r., zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=303 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> Òd 2008 rokù partnersczim gardã Ùsczi bëło téż rusczé miasto [[Pionierskij (królewieckô òbéńda)|Pionierskij]]. Pò [[Inwazjô Rusczi na Ùkrajinã|rusczi inwazje na Ùkrajinã]] w 2022 rokù dogôdënk ò wespółrobòce òstôł zerwóny<ref>[https://ustka.naszemiasto.pl/ustka-zerwala-umowe-partnerska-z-rosyjskim-miastem/ar/c1-86998958 Ustka zerwała umowę partnerską z rosyjskim miastem Pioniersk.] (pòl.), ustka.naszemiasto.pl, 28.02.2022 r., przëstãp z 3.03.2022 r.</ref>. == Przëpisë == [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Stołpsczi kréz]] <references /> == Lëteratura == * Czesław Piskorski. Pomorze Zachodnie, mały przewodnik, Wyd. "Sport i Turystyka" Warszawa, 1980, ss. 298–299. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/7,35612,27260717,jacek-maniszewski-nowym-burmistrzem-ustki-frekwencja-wyborcza.html?disableRedirects=true Maciej Sandecki, Wyborcza, 28.06.2021 r., dostãp z 30.09.2022 r. {{Kòntrola}} 46h131hfs7mqy83976gvth0yx5c9lim 204370 204369 2026-07-02T23:24:21Z Terrus38 14026 204370 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox||Gard=Ùskô|dopełniacz=Ùsczi|adjektiw_mask=Ùsczi|adjektiw_fem=Ùskô|céch=POL Ustka COA.svg|fana=POL Ustka flag.svg|karta=POL_Ustka_map.svg|wòjewództwò=pòmòrsczé|kréz=słëpsczi|grodzki=|rodzaj_gminy=mieskô|gmina=|miejska=|bùrméster=Jacek Maniszewski|tel_um=|fax_um=|mail_um=|wiéchrzëzna=13,85|stopniN=54|minutN=10|stopniE=17|minutE=29|wysokość=|rok=2024|lëdztwò=13 574|gęstość=|aglomeracja=|czerënkòwi numer=(+48) 59|pòcztowi kòd=76-270|registracëjné tôfle=GSL|TERYT=|SIMC=|www=http://www.ustka.pl|gwôsné miono=Ustka|adres_um=Urząd Miasta Ustka, Wyszyńskiego 3|kod_poczt_um=76-270 Ustka}}'''Ùskô''' (téż ''Ùszcz'', [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Ustka'', [[Miemiecczi jãzëk|miem]]''.'' ''Stolpmünde'') – gard w nordowi Pòlsce, w pòmòrsczim wòjewództwie, we słëpsczim krézu, na historicznëch [[Pòmrë|Pòmrach]], sedzba [[Gmina Ùszcz|wiesczi gminë Ùskô]]. Ùskô leżi na [[Wybrzeże Słowińskie|Słowińsczim Sztrądze]], kòl ùscô rzéczi [[Słëpiô|Słëpie]] do [[Bôłt|Bôłtu]]. Je hôwingòwim miastã, klimaticzno-[[Balneologia|balneòlogicznym]] kùrortã (solónka i bòrowina), mòrsczim kąpielëszczã a wëpòczinkòwim òstrzódkã.[[Òbrôzk:Ustka,_latarnia_morska_(HB1).jpg|mały|Bliza|lewo|267x267px]]Wedle pòdôwków [[Główny Statisticzny Ùrząd|GUS]] z 30.06.2024 r., Ùskô mia 13 574 mieszkańców<ref name="Populacja2024">[https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/ludnosc-stan-i-struktura-ludnosci-oraz-ruch-naturalny-w-przekroju-terytorialnym-w-2024-r-stan-w-dniu-30-06,6,37.html Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2024 r. (stan w dniu 30.06)] (pòl.), Główny Urząd Statystyczny, przëstãp z 28.10. 2024 r.</ref>. Òd 13 lëpińca 2003 Ùskã a [[Stôłpsk|Słëpsk]] łączi dogôdënk pòzéwóny Dwagardã (pòl. ''Dwumiasto''). Òba miasta są sparłãczoné banową ë aùtobùsową kòmùnikacją. W [[Lãdowò|Lãdowie]] kòl Ùsczi to dô [[Centrum Ùczbieniô Marinë]], mdącé głównym ùczbieniowim òstrzódkã [[Marina|Marinë]]. We [[Strzédnowiek|strzédnëch wiékach]] Ùskô bëła [[Kaszëbë|kaszëbską]] rëbacką òsadą słëchającą słëpsczémù kasztelaństwù i dzéla historiczny kawel z pòblësczim [[Stôłpsk|Słëpskã]]. Dzysdnia klimat stôri hôwingòwi òsadë mòże jesz nalezc westrzód rëbacczich chëczów we wiertlu midzë sz. Marinë a Czerwionëch Kòsyniérów. Ùchòwôł sã tuwò jesz ùkłôd sztrasów strzédnowieczny wsë, przez wzgląd na historiczną wôrtnotã òbjimniãti kònserwatorską òchroną<ref>[https://ustka.travel/a556-ustka.html Ustka – atrakcje turystyczne], ustka.travel, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. Dzysdnia to je plac rôd òdwiédzóny przez turistów, ze wzglãdu na blëskòsc Bôłtu, dobré skòmùnikòwanié a wielosc nocników, hotelów i [[Penzjónat|pensjónatów]], a téż [[Restaùracjô (gastronomiô)|restaùracjów]] i tawernów. == Pòłożenié == Ùskô leżi nad Bôłtã w zôpadnym parce Słowińsczégò Sztrądu. W Ùsce do mòrza wpôdô rzéka [[Słëpiô]]. W zôpadnym dzelu miasta ùchôdô do mòrza téż strëga Czôrnô.[[Òbrôzk:Ustka,_port_morski_(HB18).jpg|mały|Wjôzd do pòrtu|lewo]]Wedle stanu z 1 stëcznika 2026 nadwiérzchniô miasta wënosa 13,85 km²<ref>[https://www.ustka.pl/pl/news/content/10648 Ustka powiększy się o część Przewłoki] (pòl.), Ustka, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. Gard leżi na nordowò-zapôdnym kraju [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]], w [[Stołpsczi kréz|słëpsczim krézu]] i grańczi z [[Gmina Ùszcz|wieską gminą Ùskô]]. W cządze pòwòjnowi pòlsczi adminystracje, òb lata 1950–1975 słëcha [[Kòszalińsczé wòjewództwò (1950–1975)|kòszalińsczémù wòjewództwù]], a òb lata 1975–1998 – [[Słëpsczé wòjewództwò|słëpsczémù wòjewództwù]]. == Demògrafiô == Wedle protokòłu biskùpi wizytacje z 1665 r., òsedlonëch w tedëczasny Ùsce bëłë 33 familie<ref>Gerard Labuda. Historia Pomorza: Do roku 1815. Pomorze Zachodnie w latach 1648–1815, Tóm 2, Dzél 3.</ref>. W pajicznikù 1947 w Ùsce mieszkało 3458 [[Pòlôszë|Pòlôchów]] i 371 [[Miemcë|Miemców]]<ref>Granica morska PRL, 1945–1950, 1979 s. 160.</ref>. === 2014 rok === Wedle pòdôwków z 31 gòdnika 2014 gard miôł 16 056 mieszkańców<ref name="Ludność2014-12">[http://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/ludnosc-stan-i-struktura-ludnosci-oraz-ruch-naturalny-w-przekroju-terytorialnym-stan-w-dniu-31-xii-2014-r-,6,17.html Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2014 r.)] (pòl.), Główny Urząd Statystyczny, ISSN 1734-6118</ref>. Piramida wiékù mieszkańców Ùsczi w 2014<ref name="populacja2016">[https://www.polskawliczbach.pl/Ustka Ustka w liczbach] (pòl.), Polska w liczbach, przëstãp z 18.01.2023 r.</ref> [[Òbrôzk:Piramida_wieku_Ustka.png|link=Plik:Piramida_wieku_Ustka.png|600x600px]] [[Òbrôzk:Ustka_z_lotu_ptaka_IMG_6828.jpg|mały|Ùskô (2010)]] === 2021 rok === Wedle pòdôwków GUS, w Ùsce w 2021 mieszkało 14 954 lëdzy, w tim 7134 chłopów (47,7%) a 7820 białków (52,3%). W produkcyjnym wiékù bëło 61,7% chłopów i 49,3% białków.<ref name="populacja20162">[https://www.polskawliczbach.pl/Ustka Ustka w liczbach] (pòl.), Polska w liczbach, przëstãp z 18.01.2023 r.</ref> == Topònimiô == Miono mô słowiańsczé pòchôdanié i topògraficzny charakter. Pòwsta òd [[Pòmòrsczi jãzëk|pomorskiego]] kòntinuantu [[Prasłowiańsczi jãzëk|psł.]] pòwszédny pòzwë *ustьje „ùscé”<ref>W. Iwicki, Toponimia byłego powiatu słupskiego (pòl.), s. 110; Wydawnictwo Gdańskie, Gduńsk, 1993</ref>. Miemiecczé miono ''Stolpmünde'' téż mô topògraficzny charakter i je złożenim dwùch elementów: gwôsny pòzwë ''Stolpe'' „[[Słëpiô]]” (ò słowiańsczim pòchôdanim) i pòwszédny pòzwë ''Münde'' „ùscé”<ref>W. Iwicki, Toponimia byłego powiatu słupskiego (pòl.), s. 105; Wydawnictwo Gdańskie, Gduńsk, 1993</ref>. Òb czile miesãcy pò przejimniãcym gardu przez pòlską adminystracjã w 1945 równoczasno fónksnérowało czile mionów miasta: ''Nowy Słupsk'', ''Nowe Słupie'', ''Postomin'', ''Postomino'', ''Słupioujście'', ''Słupie'', ''Ujście'' a ''Uszcz''<ref>{{cytuj książkę|tytuł=Słownik współczesnych nazw geograficznych Pomorza Zachodniego z nazwami przejściowymi z lat 1945–1948|inni=Tadeusz Białecki (red.)|wydawca=Książnica Pomorska w Szczecinie|miejsce=Szczecin|rok=2002|strony=228|isbn=83-87879-34-7}}</ref>. Òstateczno rozpòrządzenim w 1946 ùstanowiona òsta pòzwa ''Ustka''<ref>Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. ({{Monitor Polski|1946|142|262}}, s. 7).</ref>. [[Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka]] bédëje kaszëbską fòrmã ''Ùszcz''<ref>http://skarbnicakaszubska.pl/uchwaa-nr-6-2010/ ''UCHWAŁA NR 6/RJK/10 Z DNIA 6-01-2010 R. W SPRAWIE STOSOWANIA KASZUBSKICH NAZW MIAST I WSI GMINNYCH I SOŁECKICH'' (pòl.), Skarbnica Kaszubska, przëstãp z dnia 1.07.2026 r.</ref>. [[Friedrich Lorentz]] òdnotérowôł w pòblësczich [[Słowińsczi jãzëk|słowińsczich gwarach]]: ''Vʉ͂skå (Ùskô),'' z mionama mieszkańców mët: ''Vʉ͂ščȯu̯n, Vʉ͂ščȯu̯nkă (Ùszczón, Ùszczónka)<ref>Lorentz F., ''Slovinzisches Wörterbuch: zweiter Teil: P-Z: Orts- und Personennamen. Nachträge, Unsichere Wörter'', Sankt Petersburg: Kaiserliche Akademie der Wissenschaften, 1912, s. 1535.</ref>. Pòlskò-kaszëbsczi słowôrz miestnëch ë fizjografnëch mión'' pòdôwô fòrmã ''Ùstka''<ref>É. Bréza, A. Chlëdzyńsczi'', Polsko-kaszubski słownik nazw miejscowych i fizjograficznych'', str. 222; Gduńsk, 2006</ref>. [[Òbrôzk:Ustka_from_plane.JPG|mały|Lotniczi òdjimk Ùsczi]] == Historiô == Z ùmòwë słëpsczich rôdców ze [[Swiãcowie|Swiãcama]] (Jaszkò ze [[Słôwno|Słôwna]] a Jaszko z [[Dërłowò|Rëwałda]]) z 2 gromicznika 1337 pòchôdô nadczidka ò jistnienim festindżi w môlu ùscégò [[Słëpiô|Słëpie]]. Festinga w Ùsce jest [[Gardzëszcze (archeòlogiô)|gardzëszczã]] „quondam castrum”, w dogôdënkù je to plac òpisóny jakno: ''...nec non totum et integrum portum Stolpesmunde dictum, penes aquam stolpensem tam ab una quam alia parte situm...'' ...jak téż cawny i niepòdzélny pòrt Ùskô, pòłożony pò òbù starnach rzéczi Słëpie...<ref name="autonazwa1">Dzieje Ustki – praca zbiorowa, Polskie Towarzystwo Historyczne w Słupsku 1985 r.</ref> Szlachòwno do mieszkańców jinszich miesczich wsów, ùszczani bëlë pòddónyma Słëpska. Z te pòwòdu mùszelë składac pòddańczą przësëgã, tpzw. ùską przësëgã, a téż płacëc pòdatczi na rzecz miasta, dbac ò stón hôwindżi i kejów, ùprawiac je, pòmagac przë rozladënkù ë zaladënkù òkrãtów, a przë wjezdze òkrãtów do hôwindżi. Òbrzesziwôł jich téż młinny mùsz (miesczi młin w Zamełowie). Mieszkańcë Ùsczi apartnilë sã nié le òbrzészkã wëkònywaniégò wszelejaczich robòtów i ùsłëgów zrzeszonëch z pòrtã, ale téż płacenim szaséjowégò pòdatkù, a nié pòdrëgù, czë òdrôbianim pańszczënë. Jaż do [[Trzëdzescëlatnô wòjna|trzëdzescëlatny wòjnë]] ekònomiczno samòstójny ùszczani, przédno [[Szëper|szëprowie]], karczmarze i wójtowie, przëjimelë òbëwatelstwò gardu Słëpska i kòrzistelë z przëwilejów wëchôdającëch z pòsôdaniégò miesczich prawów. Mieskô radzëzna Słëpska ùchwôla sztatutë, regùlaminë i pòrtowé tarifë, mianowa [[Wójt|wójta]], decydowa ò wszëtczich robòtach zrzeszonëch z fónksnérowanim hôwindżi, òpiséwa zortë i wësokòsc pòdatków płaconëch przez ùszczanów, patronowa kòscołowi i szkòle. Wójt Ùsczi béł narôz hôwingòwim wójtã. Trzimôł òn wëkònôwczą włôdzã w òbrëmim Ùsczi w òdniesenim do ji stałëch mieszkańców, przebiwającëch cządama gòsców (kùpców) a sprawów wëchôdającëch z bieżącégò dzejaniô hôwindżi. Òd 1329 do kùńca 1342 Ùskô i Słëpsk w drodze [[Zastôw|zastawù]] bëłë w pòsôdanim [[Krzëżacczi zôkón|krzëżacczégò zôkònu]]. Béł to trudny cząd, bò czej ksyżã [[Bògùsłôw V]] nie béł w sztãdze spłacëc w terminie do 1 stëcznika 1343 r. nôleżny kwòtë 3334 grziwnów, realnô sta sã zagrôżba przejimniãcégò zemi przez zôkón we wieczësté òbsôdanié. Òstateczno nã sëmã zebra spòlëzna. Te dëtczi pòzwòlëłë Słëpskòwi i mieszkańcóm słëpsczi zemie wëkùpic sã z rãk Krzëżôków. Òd 1368 Ùskô leża w grańcach [[Słëpsczé ksãstwò|słëpsczégò ksãstwa]], dôwnégò lenna [[Kòruna Pòlsczégò Królestwa|Kòrunë Pòlsczégò Królestwa]], pózni w grańcach [[Pòmòrsczé Ksãżstwò|pòmòrsczégò ksãstwa]] [[Grificë|Grifitów]] ze stolëcą w [[Szczecëno|Szczecënie]]. Òd XIII wieku na ne terenë przecygelë miemiecczi kòlonizatorzë. Lëczba lëdztwa rosła wiedno prãdzy. Kòscół w Ùsce, jakô ju tedë mia jinszé miono – ''Stolpmünde'', béł bùdowóny z kòscołã we [[Wëtrowno|Wëtrownie]] (1356). Zbùdowóny z drzewa kòscół pòd wezwanim [[Swiãti Mikòłôj|św. Mikołaja]] stojôł na zwëższenim, nôgwësni bënë stôrégò słowiańsczégò [[Gardzëszcze (archeòlogiô)|gardzëszcza]]. Filialnô swiãtnica kòscoła we Wëtrownie bëła brëkòwónô jakno dzénny a nocny nawigacyjny znak. Pòwôżniészą inwesticją bëła, rozpòczãtô kòl pòłowë XIV st., rozbùdowa hôwindżi. Tedë to òstałë zbùdowóné pierszé trwałé pòrtowé sprzãtë – [[Mòlo|mòla]] ò dłëżawie òk. 55 m, wëkònóné z kôstów z kamieniama, zmòcnionëch pôlama, a téż drzewiané ùmòcnienia brzegów hôwingòwégò karnalu ò dłużawie: lewi, zôpadny brzég – 280 m, prawi, pòrénczny – 320 m. Przedłëżenim ùmòcnieniów bëłë mòla. Pòsobny etap rozbùdowë pòrtu, sparłãczony z kapitalnym remóntã donëchczasnëch ùrządzeniów, to dało w XV st. Mòlo òstało tej przedłëżoné do òk. 100 m, pòrénczny brzég pòrtowégò karnalu òstôł zmòcniony scaną z pôlów ò dłużawie 170 m a téż òstałë wëmienioné wszëtczé zùżëté abò skażoné elementë donëchczasnëch kònstrukcjów. Wizytacje szkòłów przënôszają pierszé infòrmacje ò szkòle w Ùsce z 28 lëpińca 1590 i z 1729. W 1590 to dało téż nadczidkã, co mieszkańcowie Ùsczi zajimają sã intensywno rëbaczenim. Òb czas [[Wojna trzydziestoletnia|trzëdzescëlatny wòjnë]] 2 lëstopadnika 1626 do [[Mòrskô hôwinga Ùszcz|pòrtu w Ùsce]] wjachałë szwédzczé wòjska. Dzejalnosc pòrtu przëgasła. Zmniésza sã téż lëczba mieszkańców. W dodôwkù do tragediów zrzeszonëch z wòjną w 1644 Ùskã zdzegwił òdżin; przedërchało 15 chëczi i cerkwiô. [[Òbrôzk:Ustka_1890-1900_fragment.jpg|mały|[[Bliza w Ùsce|Bliza]] (XIX w.)]] W 1648 pòkòjowi traktat i dodôwkòwé dogôdënczi w 1653 òddałë pòrénczny part Zôpadnégò Pòmòrzégò, a tej i Ùskã, pòd panowanié [[Brandenbórg-Prësë|brandenbòrskò-prësczégò]] państwa, przesztôłconégò w 1701 w [[Królestwò Prësów]]. W XVIII stalatim niewielné òkrãtë bëłë rozladowiwóné na redze. W 1794 w Ùsce mieszkało kòl 700 òsób. Nowô wòjna zaczãtô przez [[Napòléón Bonaparte|Napòléòna]] spòwòdowa, że [[Wiôlgô Armiô]] zajimnã Zapôdné Pòmòrzé na przełómanim lat 1806/07. Ùskô hôwinga bëła blokòwónô. [[Òbrôzk:POL_USTKA_PORT_NA_OLD_POSTKARDS.jpg|mały|Hôwinga – pòrtowi karnôl (1905)]] W 1888 kònsekrowónô bëła nowô cerkwiô. Mùrowóny bùdink òd cegłë na fùndamence z granitowëch kamieni. Bùdowa wąskò- a szeroksztrekòwégò banu (zôczątk XX wiékù) dokòna schùtczeniô gòspòdarczégò rozwiju hôwindżi, jak téż cawnégò regionu. Lëczba lëdztwa Ùsczi w 1818 wënosa 477, a w 1941 – 5051 òsób. Pierszé, dosc zachtné inwesticje wëpòczinkòwi infrastrukturë òstałë pòdjimniãté przez mieską gminã w 1911. Bùdacje pò òbù starnach pòrtu bëłë ò drzewiany kònstrukcje a pòstawioné na pôlach. Projekt zgrôwôł, cobë szlachòwac za kąpnicama w [[Sopòt|Sopòtach]]. Òd ne czasu je nieprzerwóny przërost realizacjów nëch inwesticjów. W 1904 ùskô [[bliza]] emitowa biôłi przeriwóny wid, a òd 1913 r. dodôwkòwò na pòréncznym mòlu dzeja dôcznô syrena. 8 stëcznika 1914 rokù na zôpadnym sztrądze w òkòlim Ùsczi zdarza sã mòrskô katastrofa – môłi a stôri parówc „Stolp” òstôł wërzucony na zôlój òb czas sztorëmù. Òd séwnika 1939 i òd czerwińca 1941 òbrzesziwałë na gwësny czas ògrańczenia dlô cywilnégò rëchù òkrãtów. Pòd kùńc lat 30. pojawiłë sã planë rozbùdowë hôwindżi. Pò wëbùchù wòjnë robòtë ùstałë, a jedurną pòòstałoscą pò nëch zdarzeniach je dzél nieùkùńczonégò mòla (tpzw. trzecé mòlo). Òd 1942 w môłim stãpieniu bëła rozbùdowiwónô òkrãtowniô. Do pòłowë 1944 w Ùsce bëło òk. 230 sôdzewëch. Òd séwnika 1944 r. Miemcë „przechòwiwelë” w Ùsce zacht duńsczi [[Pancernik obrony wybrzeża|pancernik òbronë sztrądu]] [[Niels Iuel (1918)|„Niels Iuel”]], jaczi służił jima za pòmòcniczi bôt. W 1944 dlô Ùsczi (òsoblëwie ze wzglãdu na pòrt, chtëren dôwôł mòżebnosc zwiorniãcô przed frontã) gromadzëło sã baro wiele ùchódników. Panowa pò prôwdze òstrô zëma, felowało kwatérów i jôdë. [[Òbrôzk:POL_USTKA_PORT_NA_OLD_PSTKARDS.jpg|mały|[[Mòrskô hôwinga Ùszcz|Hôwinga]] (1910)]] 9 strëmiannika 1945 môlëzna òsta zajimniãtô przez pancerné òddzéle [[3 Gwardijsczi Pancerny Kòrpùs (ZSSR)|3 Gwardijsczégò Pancernégò Kòrpùsu]] [[2 Biôłorusczi Front|2 Biôłorusczégò Frontu]] (pò wòjnie na tczã sowiecczich żôłnérzów òstôł pòstawiony pòmnik na placu Wòlnotë)<ref>Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa „Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945”, Sport i Turystyka 1988, [[Specjalna:Książki/8321727093|ISBN&nbsp;<span class="isbn">83-217-2709-3</span>]], s. 686.</ref>. Pòwsta kòmendantura, jakô ùtwòrza miemiecką, pòmòcniczą administracjã z miemieczim bùrméstrã. Zaczãlë sã zjeżdżac pòlsczi òsedléńcowie. Pierszô pòlskô wëszëzna, Miesczi Zarząd (pòl. ''Zarząd Miejski''), rozpòczã ùrzãdowanié 11 maja 1945. Pierszim bùrméstrã òstôł Wacław Jaworski, a jegò zastãpcą Wacław Michalski<ref>Wojewódzkie Archiwum Państwowe w Słupsku. Sprawozdanie z działalności Zarządu Miejskiego w Ustce za okres 1945–1950.</ref>. Pòżdôwk PKP wrócył do dzejaniô na turze Słëpsk – Ùskô 29 czerwińca 1945 przëjazdã banë, jaką przëjachelë rôczony do Ùsczi gòsce na pierszé pò wòjnie [[Swiãto Mòrza]]. Pòcztowi Ùrząd, pòwòłóny do żëcô 3 maja 1945, òbjimôł swòjim sëgã ze zôczątkù Ùskã i 20 pòblësczich gminów. Òficjalné przekôzanié administracyjny włôdzë Pòlôchóm òdbëło sã 22 lëpińca 1945. Zlikwidowónô òsta sowieckô wòjnowô kòmendantura. Òb nen czas zameldowónëch bëło w Ùsce 266 Pòlôchów. W latach 50. Ùskô zaczã sã rozwijac jakno wiwczasowò-wëpòczinkòwô môlëzna. Pòwstôwałë wëpòczinkòwé òstrzódczi institucjów a zakładów prôcë, na zôczątkù na spòdlim przedwòjnowëch willów, pózni nowò bùdowónëch òbiektów. Pòd kùńc 60. lat fónksnérowałë tu ju sztërë wiôldżé wiwczasowé òstrzódczi [[Fundusz Wczasów Pracowniczych|FWP]] („Czarodziejka”, „Celwiskoza”, „Przystań” i „Włókniarz”), jaczi dispònowałë òk. 700 placama mët a dało téż trój mniészich zakładowëch òstrzódków (skłôdającëch sã przédno z kempingòwëch chëczów), skùpionëch w pòréncznym dzélu miasta. Dzejało 5 restaùracjów, 2 rëbné barë, mléczny bar, kawiarniô, 2 kina („Delfin” i MDK) a 3 binë<ref>Krystyna Chylińska (òbrob.): ''Informator FWP''.Warszawa&#x3A; Wydawnictwo Związkowe CRZZ, 1968, s.191-192.</ref>. [[Òbrôzk:Ustka,_port,_1979.jpg|mały|Ùskô hôwinga w 1979]] W gòdnikù 2013 do ùżëtkù òsta òddónô òbrotowô mòst dlô piechtnëch nad pòrtowim karnalã. Stalanô kònstrukcjô ò mase wikszi jak 80 t mô wnet 58 m dłużawë mô wësoczi na 24 m [[Pylon|pilón]] a pòmòst o szerzawie 4 m. Òbrôcanié mòstu warô 4 minutë i je mòżebné dzãka elektricznémù nanëkòwi. Bùdacjô dérowa pół rokù i kòszta 4,39 mln zł<ref>[http://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/56,35612,16750825,Kladka_nad_Kanalem_Portowym__Ustka__wyroznienie_I_stopnia,,5.html Wybrali najlepszą przestrzeń publiczną. Wygrała kontrowersyjna inwestycja] (pòl.), Wyborcza Trójmiasto, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. Pò dwalatny przerwie zrzeszony z awarią, mòst òstôł zôs òdemkłi w maju 2017<ref>T. Częścik, [http://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/7,35612,21756218,feralna-kladka-w-usteckim-porcie-znow-dziala.html Feralna kładka w usteckim porcie znów działa] (pòl.), Wyborcza Trójmiasto, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. == Kwestiô felënkù miesczich prawów == [[Òbrôzk:Ustka,_ratusz_(HB1).jpg|mały|Rôtësz (dôwnô szkòła)]] Midzë 5 a 13 czerwińca 2007 to dało w Ùsce kònsultacje w sprawie nadaniégò môlëznie Ùskô sztatusu gardu<ref>[https://bip.um.ustka.pl/Article/get/id,17016.html Uchwała Nr 67/2007 w sprawie: konsultacji o nadanie statusu miasta]</ref>. Przëczëną te bëło pòdwôżenié historicznégo faktu nadaniô Ùsce miesczich prawów przez Miemców 22 strëmiannika 1935. Przë leżnoscë òbchòdów 70. roczëznë nadaniégò miesczich prawów, ùsczi gazétnik, pòdjimôrz a historik [[Marcin Barnowski]] òdkrił, co Ùskô nigdë nie òtrzima miesczich prawów, a ji terôczasny sztatus gardu je wënikã ùzurpacje. Nie ùdało sã nalezc niżódnégò dokùmentu pòcwierdzającégò nadanié Ùsce miesczich prawów, a data 22 strëmiannika 1935 je blós datą wëdaniégò ''rozpòrządzeniégò do ùstawù o ùstroju gminów'', dzãka jaczémù kòżdi przédnik gminë òbligatorijno stôł sã bùrméstrã. To òznôczô, że zmienia sã le samòrządzënowô titulatura, a samò rozpòrządzenié nie stanowiło nadaniô miesczich prawów. Co wicy, wëdóny w 1938 rokù spisënk gardów Westrzédnégò Pòmòrza, mającëch mni jak 10 tësãcy mieszkańców, nie òbjimôł Ùsczi. Ùskô nie wëstãpiwô jakno gard w niżódnym midzëwòjnowim wëkazu gminów (np. w ''Amtliches Gemeindeverzeichnis für das Deutsche Reich'' z 1939), a jakno miasto pòjôwiô sã pierszi rôz w pòlsczich pòwòjnowëch zdrojach [[Główny Statisticzny Ùrząd|GUS]]<nowiki/>u. No wëdarzenié stało sã historiczną sensacją<ref>http://www.gp24.pl/wiadomosci/art/4249071,ustka-to-wioska,id,t.html J. Cegła, ''Ustka to wioska'' (pòl.), Głos Pomorza, przëstãp z 1.07.2026 r.</ref>. Pòjawiłë sã bédënczi złożeniégò wnióskù do [[Premiéra (pòlitika)|premiérë]] ò nadanié Ùsce miesczich prawów. Równak wedle [[Minysterstwò Bënowëch Sprawów i Administracji|Minysterstwa Bënowëch Sprawów ë Administracje]], nie bëło taczi brëkòwnotë, bò we wielnëch prawnëch aktach wëdónëch pò 1975 rokù,<ref>Np. ''Dz. U.'' z 1975 r. Nr 16, pòz. 91 i ''Dz. U.'' z 1998 r. Nr 96, pòz. 603.</ref> Ùskô figùrëje jakno gard<ref>[http://fakty.interia.pl/newsroom/news/ustka-jest-miastem,990670 Interia.pl/PAP: ''Ustka jest miastem,'' 09.10''.''2007 r.] (pòl.)</ref>. Òstateczno pò przeprowadzony analize przepisów òstało pòcwierdzoné, że Ùskô mô miesczé prawa przënômni òd 1 lëpińca 1976 rokù. Przëjimniãcé jinszi interpretacje prowadzëłobë do ùznaniégò, że równoczasno fónksnérowałëbë dwie gminë ò identycznym prawnym sztatusu ''wiesczi gminë'' (a tej wieskô gmina i pseùdo-mieskô gmina), co je niedopùszczalné. Na spòdlim tëch kònkluzjów MBSëA scwierdzëło, że wëszëzna Ùsczi ni mùszi sã starac ò nadanié miesczich prawów<ref>[http://www.gp24.pl/apps/pbcs.dll/article?AID=/20071006/USTKA/71005021 GP24.pl: ''Prawa miejskie potwierdzone''] , Głos Pomorza (pòl.), przëstãp z 1.07.2026 r.</ref>. Analogiczny prawny stón tikający sã felënkù fòrmalnégò aktu nadaniégò miesczich prawów béł w [[Pruszcz|Pruszczu]]. == Kùrort Ùskô == Pierszé môłé łaznie pòwstałë w Ùsce na przełómanim XIX i XX w. Kùracjô pòléga na zëmnëch a gòrącëch kąpielach w mòrsczi wòdze a szpacérach pò bòrach. Lékarzony bëlë rekònwalescencë pò gripach a chòri na płëca, [[Astma|astmaticë]] i [[Reùmaticzné chòroscë|reùmaticë]]. Kùracyjny cząd warôł òd 15 czerwińca do 15 séwnika. W 1905 dało 2 kùrortowëch lékarzów [33]. W 1911 na placu stôrëch łazniów òstôł òdemkłi nowi Rodoléczny Zakłôd<ref>Artur Flaczyński i jiny: ''Sanatoria i uzdrowiska''.Dom Wydawniczy PWN, Warszawa 2016, s.98,99. <nowiki>ISBN 978-83-268-2502-6</nowiki>.</ref>. Frekwencjô przed [[I swiatowô wòjna|I swiatową wòjną]] wënosa w sezonie kòl 3500–3600 lëdzy i niewiele sã zwiksza òb midzëwòjnowi cząd<ref>Józef Lindmajer i jiny: ''Dzieje Ustki''. s. 113; Polskie Towarzystwo Historyczne, 1985.</ref>. Òb zôczątkòwé lata pò wòjnie to dało stagnacjã w kùrortowi dzejalnoscë. Dopiérze w 1974 po ùrësznienim Rodolécznégò Zakładu (zamienionégò na miesczé łaznie) òstałë zòrganizowóné pierszé turnusë dlô kùracjuszów. 1 lëpińca 1978 pòwsta Państwòwô Pòdjimizna Kùrort Ùskô (pòl. ''Państwowe Przedsiębiorstwo Uzdrowisko Ustka''). Rëgnã òrganizacjô sanatoriów na spòdlim wëpòcznikòwëch òstrzódków. Tak òstało ùrządzoné sanatoria Azoty, Pomorze, Radość, Perła, Promyk. W jednym turnusu lékarzëło sã 590 kùracjuszów<ref>Józef Lindmajer i jiny: ''Dzieje Ustki''. s. 189; Polskie Towarzystwo Historyczne, 1985.</ref>. W 1988 Ùskô zwëska sztatus kùrortu. Do rozwiju lékarsczi òfertë Ùsczi jakò kùrortu wiôldżi wkłôd wniósł Henryk Klimczuk, jegò Przédny Lékôrz w latach 1981–2010<ref>''Od kąpieliska do uzdrowiska. 1988-2018 Trzydziesta rocznica nadania Ustce statusu miejscowości uzdrowiskowej''. Infòrmacyjnô tôblëca kòle tãżnie w Ùszczë, 2018, s. 1.</ref>. W 2010 kùrort òstôł spriwatizowóny. Kùpia gò familiô de Lubicz Szeliskich przez wëcmaniznã Hotel Lubicz w Ùsce<ref>''Od kąpieliska do uzdrowiska. 1988-2018 Trzydziesta rocznica nadania Ustce statusu miejscowości uzdrowiskowej''. Infòrmacyjnô tôblëca kòle tãżnie w Ùszczë, 2018, s. 1.</ref>. Kùrortowô dzejalnosc òsta òd tamnegò sztërkù baro rozszerzwionô. Dzysdnia bédowóné są nié le lékarsczé a hotelarsczé ùsłëdżi, ale téż profesjonalnô biologicznô òdnowa<ref>''[https://www.horecabc.pl/rodzina-de-lubicz-otworzyla-kolejny-hotel-na-wybrzezu/ Rodzina de Lubicz Szeliskich otworzyła kolejny hotel na Wybrzeżu]'' (pòl.), horecabc.pl, przëstãp z 2.07.2023 r.</ref>. W [[Kùrort|kùrorce]] prowadzoné je lékarzenié w czerënkù ortopedicznëch chòrosców, [[Choroby układu nerwowego|chòrosców nerwòwégò ùkładu]], [[Reùmaticzné chòroscë|reùmatologicznëch chòrosców]], kardiologicznëch chòrosców, nadcësnieniégò a chòrosców górnëch dechòwëch drogów<ref>(§ 6. Statut Uzdrowiska Ustka) Uchwała Nr XXXV/282/2009 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2009 r. (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2009 r. Nr 102, poz. 2020).</ref>. Ùskã charakterizëje léczniczo kòrzistny [[klimat]], a do te nôtërné lékarsczé sërowinë: * solónka 3,43% chlórkòwò-natriowô, jódkòwô, hipòtermalnô ze zleżënë „Ustka IGH-1”, * zlëżënë lékarsczégò torfù – bòrowinë „Ustka-1”, rechòwóné do spòdlowëch kòpalënów<ref>(§ 5. Statut Uzdrowiska Ustka) Uchwała Nr XXXV/282/2009 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2009 r. (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2009 r. Nr 102, poz. 2020).</ref>. === Kąpielëszcza === W òbrëmim miasta òstałë wëznaczoné 2 latné mòrsczé [[Kąpielisko|kąpielëszcza]]<ref name="rada_kapieliska">Uchwała Nr XXXV/303/2013 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2013 r. ws. wykazu kąpielisk</ref>: * Ustka Wschód (Ùskô Pòrénk) – òbjimającé dłużawã 500 m zôlojewi linie rechòwóny na pòrénk òd òk. 250 m pòréncznégò mòla, * Ustka Zachód (Ùskô Zôpôd) – òbjimającé dłużawã 200 m zôlojewi linie rechòwóny na zôpôd òd òk. 110 m òd zôpadnégò mòla. <gallery widths="200" heights="150" perrow="3" style="text-align: center"> Òbrôzk:Ustka, plaża wschodnia (HB2).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_wschodnia_(HB2).jpg|Główné wéńscé na pòrénczny gòłobrzég Òbrôzk:Ustka, plaża wschodnia (HB5).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_wschodnia_(HB5).jpg|Pòrénczny gòłobrzég Òbrôzk:Ustka, plaża wschodnia (HB3).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_wschodnia_(HB3).jpg|Widzënk z pòréncznégò mòla na hôwingã i pòrénczny sztrąd (2023) </gallery>W 2012&nbsp;r. kąpielëszcza Ùskô Pòrénk a Ùskô Zôpôd bëłë zgòdą z òbrzészkòwima jakòscowima wëmògama dlô wòdë w kąpielëszczu wedle Eùropejsczi Ùnie<ref>[http://www.eea.europa.eu/themes/water/status-and-monitoring/state-of-bathing-water/bathing-water-data-viewer Bathing water quality – data viewer.] (an.), European Environment Agency, przëstãp z 14.06.2013 r.</ref>.<gallery widths="200" heights="150" perrow="3" style="text-align: center"> Òbrôzk:Ustka, plaża zachodnia (HB2).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_zachodnia_(HB2).jpg|Widzënk ze zôpadnégò mòla na gòłobrzég Òbrôzk:Ustka, plaża zachodnia (HB10).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_zachodnia_(HB10).jpg|Widzënk ze zôpadnégò mòla na hôwingã Òbrôzk:Ustka, plaża zachodnia (HB5).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_zachodnia_(HB5).jpg|Zôpadny gòłobrzég, tpzw. trzecé mòlo </gallery>W 2013 r. òstôł ùstalony kąpielowi cząd warający òd 15 czerwińca do 15 séwnika<ref name="rada_kapieliska2">Uchwała Nr XXXV/303/2013 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2013 r. ws. wykazu kąpielisk</ref>. == Transpòrt == [[Òbrôzk:Ustka,_dworzec_kolejowy_(HB3).jpg|mały|Banóf a bùsowiszcze]] === Ban === Ùskô bëła w ùszłoce za wãzłową stacjã, òd jaczi òdlôżałë banowé linie: * Głównô [[Piła (gard)|Piła]] – Ùszcz * [[Słôwno]] – Ùszcz o długości 36 km * [[Kòmnino]] – Ùszcz o długości 24 km Dzysdnia jistnieje blós liniô Głównô Piła – Ùszcz, pòòstałé dwie òstałë zdemóntowóné pò 1945 przez Czerwioną Armiã jakno wòjnowô zwënéga. Je to jednosztrekòwô zelektrifikòwónô banowô liniô. [[Òbrôzk:Ustka,_dworzec_kolejowy_(HB4).jpg|mały|Pamiątkòwi kam]] W òbrëmim gardu to dô dzysdnia dwa dzejającé banowé pòżdôwczi: Ustka a Ustka Uroczysko. === Aùtobùsë === [[Òbrôzk:Ustka,_dworzec_autobusowy_(HB1).jpg|mały|Bùsowiszcze]] [[Òbrôzk:Ustka,_pomnik_Ireny_Kwiatkowskiej_(HB1).jpg|mały|Łôwka Irénë Kwiôtkòwsczi]] Z Ùsczi [[Krajewô droga nr 21 (Pòlskô)|krajewą drogą nr 21]] mòże dojachac do [[Stôłpsk|Słupska]] aùtobusama firmów: * PKS Słupsk A.W. – liniô 200 – tur do Słëpska<ref>Redakcjô, ''[https://gp24.pl/pks-slupsk-rezygnuje-z-linii-500-przewoznik-do-ustki-kursuje-jako-linia-200/ar/c1-15275860 PKS Słupsk rezygnuje z linii 500. Przewoźnik do Ustki kursuje jako linia 200]'' (pòl.), Głos Pomorza, 6.11.2020 r., przëstãp z 20.08.2022 r.</ref> * Nord Express w. z ò.ò. – liniô 500 – tur do Słëpska<ref>''[https://nordexpress.pl/polaczenia-slupsk-ustka/ Nord Express – tanio, szybko, na czas! » Połączenia Słupsk – Ustka]'' (pòl.), nordexpress.pl, przëstãp z 20.08.2022 r.</ref> * Ramzes w. z.ò.ò. – liniô 500 – tur do Słëpska<ref>''[https://ramzes.ustka.pl/rozklad-jazdy.php Ramzes Ustka Usługi przewozowe Słupsk-Ustka Przewozy autobusowe]'' (pòl.), ramzes.ustka.pl przëstãp z 20.08.2022 r.</ref> Òd 12 lëpińca 2018 jistnieje téż mieskô kòmùnikacjô òbsłëgiwónô przez PKS Słupsk A.W.<ref>Rzeczkowska B., ''[http://www.gp24.pl/wiadomosci/ustka/a/w-czwartek-rusza-darmowa-komunikacja-w-ustce-sprawdz-rozklad-jazdy,13325722/ W czwartek rusza darmowa komunikacja w Ustce. Sprawdź rozkład jazdy]'' (pòl.), „gp24.pl”, przëstãp z 25.07.2018 r.</ref> To dô téż regionalné sparłãczenia w czerënkù [[Rowë|Rowù]] czë [[Jarosłôwc|Jarosłôwca]]. == Kùltura == {| | width="50%" | ; Institucje kùlturë w Ùsce : * Centrum Twórczi Aktiwnoscë w Ùsce * Dodóm Kùlturë w Ùsce * Mieskô Biblioteka * [[Mùzeùm Ùsczi Zemi w Ùsce|Mùzeùm Ùsczi Zemi]] * [[Mùzeùm Piekarnictwa a Cëczernictwa w Ùsce|Mùzeùm Piekarnictwa a Cëczernictwa]] * Mùzeùm Òkrãtów * Mùzeùm Bùrsztënu | width="50%" | ; Regùlarné kùlturalno-rekreacjowé rozegracje w Ùsce : * Columbus Festiwal Wiatru (Festiwal Wiatru – lotniczé i mòtoparalotniowé pòkôzczi) * Grand Lubicz Festiwal Światła (Festiwal Widu) * Festiwal Ulicznych Reakcji Artystycznych (Festiwal Sztrasowëch Artisticznëch Reakcjów) * „Bielsko Biała i Beskidy w Ustce” ([[Bielsko-Biała]] a Beskidë w Ùsce) * Ustka Charlotta Enduro Extreme * Dni Morza (Dnie Mòrza) * Sound of Gravity (swiãto ekstremalnëch spòrtów) * Mistrzostwa Polski w wypłukiwaniu bursztynu „Złoto Bałtyku” (mésterstwa Pòlsczi w wëpłëkiwanim bùrsztënu) * Święto Miasta – „Dożynki Rybne” (Swiãto Gardu – „Rëbné Òżniwinë” * Hip-Hop na fali (Hip-hop na wale) * Pòkôzk módë z firmą Pierre René |} [[Òbrôzk:Ustka_ul._Chopina_8_willa_A1285.jpg|mały|Dodóm Twórczi Robòtë, sz. Chopina 8]] Wiele lat w Ùsce mieszkôł a twòrził kaszëbsczi pisôrz, dr [[Marian Majkòwsczi|Marión Majkòwsczi]]. == Pòùczëna<ref name="autonazwa1" /> == === Szkòlnictwò do 1939 rokù === Òb całé XIX stalaté w Ùsce dało le jednã pòwszechą szkòłã, ze zôczątkù czileklasową – elementarną, a pózni ò cawnym zakresu spòdlowi edukacje. Òb szkòłowi rok 1897/98 robiło w ni 6 szkólnëch, a w 1917 r. 8 szkólnëch i 3 szkólné. W bùdinkù szkòłë bëłë òsobnë klasë strzédny szkòłë niższégò stãpienia. Pòd kùńc XIX st. w Ùsce òsta ùsadzonô państwòwô nawigacyjnô szkòła pierszégò stãpienia (miem. ''die Königliche Navigationsvorschule''). Nã szkòłã dërch dotikôł felënk pasowny lëczbë kandidatów. Òsta zlikwidowónô w 1910 rokù. === Szkòlnictwò pò 1945 rokù === Òb szkòłowi rok 1977/78 do spòdlecznëch szkòłów chòdzëło 1731 szkòlôków, Òglowòsztôłcącé Liceùm ùkùńczëło 58 ùczniów, a warkòwą szkòłã 65. [[Òbrôzk:Ustka,_pomnik_żaglowca_(HB1).jpg|mały|Sztatura żaglówca kòl Spòdleczny Szkòłë nr 2]] ==== Spòdleczné szkòłë ==== * Spòdlecznô Szkòła nr 1 m. kpt. Leonida Telidżi, * Spòdlecznô Szkòła nr 2 m. kòmandora Bolesława Romanowskiégò * Spòdlecznô Szkòła nr 3 m. gen. Mariusza Zaruskiégò * Niepùblicznô Spòdlecznô Szkòła ADVENTURE w Ùsce W NSSz ADVENTURE to dô ùczbë kaszëbsczégò jãzëka.<ref>Niepubliczna Szkoła Podstawowa Adventure,https://www.facebook.com/reel/1422071593286668/?locale=pl_PL, Facebook, przëstãp z 3.07.2026 r.</ref> ==== Wëżispòdleczné szkòłë ==== * Zespół Technicznëch Szkòłów * Zespół Òglowòsztôłcącëch Szkòłów m. Mikòłaja Kòpernika == Spòrt == === Spòrtowé klubë a towarzëstwa === * Miejski Klub Sportowy „Jantar Ustka” (miesczi spòrtowi klub) * Lekkoatletyczny Klub Sportowy „Jantar Ustka” (letkòatléticzny spòrtowi klub) * Klub Tenisa Stołowego (klub stołowégò tenisa) * Stowarzyszenie Turystyczno Sportowe „STS Ustka” (turisticzno-spòrtowô stowôra) * Stowarzyszenie Sympatyków Piłki Ręcznej „Szczypiorniak Ustka” (stowôra lubòtników rãczny balë) * Stowarzyszenie „Yacht Klub Ustka” (stowôra – jachtklub) * Związek Kulturystyki i Fitness (związk kùlturisticzi a fitnessu) * Towarzystwo Krzewienia Kultury Fizycznej (towarzëstwò rozkòscérzaniô fizyczny kùlturë) * Usteckie Towarzystwo Sympatyków Sportu (towarzëstwò lubòtników spòrtu) [[Òbrôzk:Ustka_plaza_IMG_fotografia_lotnicza_net_6873.jpg|mały|Ùskô hôwinga]] === Ùsczi spòrtówcowie === * [[Natasza Caban]] * [[Tomasz Iwan]] * [[Barbara Madejczyk]] * [[Agnieszka Pogroszewska]] * [[Kazimierz Adach]] == Religiowé pòspólnotë == * [[Chrzescëjańskô Ewanielëcznô Pòspólnota (Pòlskô)|Chrzescëjańskô Ewanielëcznô Pòspólnota]]: ** misyjnô placówka w Ùsce<ref>''[https://www.chwe.pl/lista-placowek/ Zbory i placówki]'' (pòl.), chwe.pl, przëstãp z 15.08.2023 r.</ref> * [[Greckòkatolëcczi kòscół w Pòlsce|Greckòkatolëcczi kòscół]]: ** greckòkatolëcczi dëszpastursczi òstrzód kòl [[Kòscół Nôswiãtszégò Zbawicela w Ùsce|kòscoła Nôswiãtszégò Zbawicela]]<ref>''[https://www.cerkiew.net.pl/parafie-i-dekanaty/dekanat-slupski/ Dekanat słupski]'' (pòl.), cerkiew.net.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> * [[Rzimskòkatolëcczi kòscół|Rzimskòkatolëcczi]]: ** parafiô sw. òjca Pio<ref>''[https://www.diecezjakoszalin.pl/parafia/szczegoly/220/ustka-sw-pio Parafia pw. św. Pio, Ustka]'' (pòl.), diecezjakoszalin.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> ** parafiô Nôswiãtszi Marije Pannë Gwiôzdë Mòrza<ref>''[https://www.diecezjakoszalin.pl/parafia/szczegoly/218/najswietszej-maryi-panny-gwiazdy-morza-ustka Parafia pw. Najświętszej Maryi Panny Gwiazdy Morza, Ustka]'' (pòl.), diecezjakoszalin.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> ** parafiô Nôswiãtszégò Zbawicela<ref>''[https://www.diecezjakoszalin.pl/parafia/szczegoly/217/ustka-najswietszego-zbawiciela Parafia pw. Najświętszego Zbawiciela, Ustka]'' (pòl.), diecezjakoszalin.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> ** [[Parafia wojskowa św. Marka Ewangelisty w Ustce|wòjskòwô parafiô sw. Marka Ewanielëstë]] z sedzbą w [[Lãdowò-Sedlëszcze|Lãdowie-Sedlëszczu]] * [[Zelonoswiątkòwi Kòscół w PR|Zelonoswiątkòwi Kòscół]]: ** zbór w Ùsce<ref>''[https://kzustka.wixsite.com/nowa/kontakt Kontakt]'' (pòl.), kzustka.wixsite.com przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> * [[Swiôdkòwie Jehowë w Pòlsce|Swiôdkòwie Jehowë]]: ([[Sala królestwa|Zala Królestwa]], sz. Dunina 12)<ref name="jw">Pòdôwczi wedle ''[https://apps.jw.org/ui/P/meeting-search.html#/weekly-meetings sznëkrownika zborów]'', z òficjalny starnë Swiôdków Jehowë jw.org; przëstãp z 15.10.2018 r.</ref> ** zbór Ùskô-Pòrénk<ref name="jw" /> ** zbór Ùskô-Zôpôd == Administracjô == Ùskô mô sztatus [[Mieskô gmina|miesczi gminë]]. Mieszkańcowie welëją do [[Rada gminy|Radzëznë Gardu]] Ùskô 15 rôdców<ref>Zarządzenie nr 56/10 Wojewody Pomorskiego z dnia 4 marca 2010 r. (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2010 r. Nr 35, poz. 594).</ref>. Mieszkańcowie welëją rôdców do [[Sejmik Województwa Pomorskiego|sejmikù wòjewództwa w òkrãgù nr 1]]. Pòsélców na Sejm welëją z [[Okręg wyborczy nr 26 do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej|welownégò òkrãgù nr 26]], senatora z [[Okręg wyborczy nr 62 do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej|òkrãgù nr 62]], a pòsélców do [[Parlament Europejski|Eùropejsczégò Parlamentu]] z [[Okręg wyborczy nr 1 do Parlamentu Europejskiego w Polsce|òkrãgu nr 1]]. Ùskô słëchô [[Rejonowi sąd|Rejonowémù Sądowi]] we Słëpskù, [[Òkrãgòwi sąd|Òkrãgòwémù Sądowi]] we Słëpskù<ref>Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 października 2002 r. ({{Dziennik Ustaw|2002|180|1508}}).</ref> a [[Samorządowe kolegium odwoławcze|Samòrządzënowémù Òdwòłôwczémù Kòlegium]] we Słëpskù<ref>Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. ({{Dziennik Ustaw|2003|198|1925}}).</ref>. [[Òbrôzk:Ustka,_dom_kapitana_Haase_(HB2).jpg|mały|Stôrô rëbackô òsada, chëcz kapténë Haase, 1804]] === Partnersczé gardë a gminë === * [[Òbrôzk:Ustka,_ul._Czerwonych_Kosynierów_(HB1).jpg|mały|Stôrô rëbackô òsada (''XIX/XX w.'')]][[Bielsko-Biała]] – pòrozmienié ò wespółrobòce pòdpisóné 20 lëpińca 2002 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313035642/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=304 Bielsko-Biała.] (pòl.) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r.; zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=304 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> * [[Stôłpsk|Słëpsk]] – deklaracjô partnersczi wespółrobòtë w ramach Dwagardu z 13 lëpińca 2003 r. ==== Midzënôrodnô wespółrobòta ==== * [[Enkhuizen]] (Holandiô) – partnerskô ùmòwa pòdpisónô 5 maja 1992 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313041818/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=302 Enkhuizen] (pòl.) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r., zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=302 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> * [[Kappeln]] (Miemieckô) – partnerskô ùmòwa pòdpisónô 8 maja 1991 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313035616/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=301 Kappeln] (pòl.) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r., zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=301 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> * [[Palanga]] (Lëtwa) – partnerskô ùmòwa pòdpisónô 8 lëpińca 2006 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313034020/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=303 Palanga] (pòl.) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r., zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=303 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> Òd 2008 rokù partnersczim gardã Ùsczi bëło téż rusczé miasto [[Pionierskij (królewieckô òbéńda)|Pionierskij]]. Pò [[Inwazjô Rusczi na Ùkrajinã|rusczi inwazje na Ùkrajinã]] w 2022 rokù dogôdënk ò wespółrobòce òstôł zerwóny<ref>[https://ustka.naszemiasto.pl/ustka-zerwala-umowe-partnerska-z-rosyjskim-miastem/ar/c1-86998958 Ustka zerwała umowę partnerską z rosyjskim miastem Pioniersk.] (pòl.), ustka.naszemiasto.pl, 28.02.2022 r., przëstãp z 3.03.2022 r.</ref>. == Przëpisë == [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Stołpsczi kréz]] <references /> == Lëteratura == * Czesław Piskorski. Pomorze Zachodnie, mały przewodnik, Wyd. "Sport i Turystyka" Warszawa, 1980, ss. 298–299. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/7,35612,27260717,jacek-maniszewski-nowym-burmistrzem-ustki-frekwencja-wyborcza.html?disableRedirects=true Maciej Sandecki, Wyborcza, 28.06.2021 r., dostãp z 30.09.2022 r. {{Kòntrola}} 9ltxpu18xikkrz4mqa5ry42b22z8fb4 204371 204370 2026-07-02T23:25:14Z Terrus38 14026 /* Aùtobùsë */ lëtrówka 204371 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox||Gard=Ùskô|dopełniacz=Ùsczi|adjektiw_mask=Ùsczi|adjektiw_fem=Ùskô|céch=POL Ustka COA.svg|fana=POL Ustka flag.svg|karta=POL_Ustka_map.svg|wòjewództwò=pòmòrsczé|kréz=słëpsczi|grodzki=|rodzaj_gminy=mieskô|gmina=|miejska=|bùrméster=Jacek Maniszewski|tel_um=|fax_um=|mail_um=|wiéchrzëzna=13,85|stopniN=54|minutN=10|stopniE=17|minutE=29|wysokość=|rok=2024|lëdztwò=13 574|gęstość=|aglomeracja=|czerënkòwi numer=(+48) 59|pòcztowi kòd=76-270|registracëjné tôfle=GSL|TERYT=|SIMC=|www=http://www.ustka.pl|gwôsné miono=Ustka|adres_um=Urząd Miasta Ustka, Wyszyńskiego 3|kod_poczt_um=76-270 Ustka}}'''Ùskô''' (téż ''Ùszcz'', [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Ustka'', [[Miemiecczi jãzëk|miem]]''.'' ''Stolpmünde'') – gard w nordowi Pòlsce, w pòmòrsczim wòjewództwie, we słëpsczim krézu, na historicznëch [[Pòmrë|Pòmrach]], sedzba [[Gmina Ùszcz|wiesczi gminë Ùskô]]. Ùskô leżi na [[Wybrzeże Słowińskie|Słowińsczim Sztrądze]], kòl ùscô rzéczi [[Słëpiô|Słëpie]] do [[Bôłt|Bôłtu]]. Je hôwingòwim miastã, klimaticzno-[[Balneologia|balneòlogicznym]] kùrortã (solónka i bòrowina), mòrsczim kąpielëszczã a wëpòczinkòwim òstrzódkã.[[Òbrôzk:Ustka,_latarnia_morska_(HB1).jpg|mały|Bliza|lewo|267x267px]]Wedle pòdôwków [[Główny Statisticzny Ùrząd|GUS]] z 30.06.2024 r., Ùskô mia 13 574 mieszkańców<ref name="Populacja2024">[https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/ludnosc-stan-i-struktura-ludnosci-oraz-ruch-naturalny-w-przekroju-terytorialnym-w-2024-r-stan-w-dniu-30-06,6,37.html Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2024 r. (stan w dniu 30.06)] (pòl.), Główny Urząd Statystyczny, przëstãp z 28.10. 2024 r.</ref>. Òd 13 lëpińca 2003 Ùskã a [[Stôłpsk|Słëpsk]] łączi dogôdënk pòzéwóny Dwagardã (pòl. ''Dwumiasto''). Òba miasta są sparłãczoné banową ë aùtobùsową kòmùnikacją. W [[Lãdowò|Lãdowie]] kòl Ùsczi to dô [[Centrum Ùczbieniô Marinë]], mdącé głównym ùczbieniowim òstrzódkã [[Marina|Marinë]]. We [[Strzédnowiek|strzédnëch wiékach]] Ùskô bëła [[Kaszëbë|kaszëbską]] rëbacką òsadą słëchającą słëpsczémù kasztelaństwù i dzéla historiczny kawel z pòblësczim [[Stôłpsk|Słëpskã]]. Dzysdnia klimat stôri hôwingòwi òsadë mòże jesz nalezc westrzód rëbacczich chëczów we wiertlu midzë sz. Marinë a Czerwionëch Kòsyniérów. Ùchòwôł sã tuwò jesz ùkłôd sztrasów strzédnowieczny wsë, przez wzgląd na historiczną wôrtnotã òbjimniãti kònserwatorską òchroną<ref>[https://ustka.travel/a556-ustka.html Ustka – atrakcje turystyczne], ustka.travel, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. Dzysdnia to je plac rôd òdwiédzóny przez turistów, ze wzglãdu na blëskòsc Bôłtu, dobré skòmùnikòwanié a wielosc nocników, hotelów i [[Penzjónat|pensjónatów]], a téż [[Restaùracjô (gastronomiô)|restaùracjów]] i tawernów. == Pòłożenié == Ùskô leżi nad Bôłtã w zôpadnym parce Słowińsczégò Sztrądu. W Ùsce do mòrza wpôdô rzéka [[Słëpiô]]. W zôpadnym dzelu miasta ùchôdô do mòrza téż strëga Czôrnô.[[Òbrôzk:Ustka,_port_morski_(HB18).jpg|mały|Wjôzd do pòrtu|lewo]]Wedle stanu z 1 stëcznika 2026 nadwiérzchniô miasta wënosa 13,85 km²<ref>[https://www.ustka.pl/pl/news/content/10648 Ustka powiększy się o część Przewłoki] (pòl.), Ustka, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. Gard leżi na nordowò-zapôdnym kraju [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]], w [[Stołpsczi kréz|słëpsczim krézu]] i grańczi z [[Gmina Ùszcz|wieską gminą Ùskô]]. W cządze pòwòjnowi pòlsczi adminystracje, òb lata 1950–1975 słëcha [[Kòszalińsczé wòjewództwò (1950–1975)|kòszalińsczémù wòjewództwù]], a òb lata 1975–1998 – [[Słëpsczé wòjewództwò|słëpsczémù wòjewództwù]]. == Demògrafiô == Wedle protokòłu biskùpi wizytacje z 1665 r., òsedlonëch w tedëczasny Ùsce bëłë 33 familie<ref>Gerard Labuda. Historia Pomorza: Do roku 1815. Pomorze Zachodnie w latach 1648–1815, Tóm 2, Dzél 3.</ref>. W pajicznikù 1947 w Ùsce mieszkało 3458 [[Pòlôszë|Pòlôchów]] i 371 [[Miemcë|Miemców]]<ref>Granica morska PRL, 1945–1950, 1979 s. 160.</ref>. === 2014 rok === Wedle pòdôwków z 31 gòdnika 2014 gard miôł 16 056 mieszkańców<ref name="Ludność2014-12">[http://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/ludnosc-stan-i-struktura-ludnosci-oraz-ruch-naturalny-w-przekroju-terytorialnym-stan-w-dniu-31-xii-2014-r-,6,17.html Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2014 r.)] (pòl.), Główny Urząd Statystyczny, ISSN 1734-6118</ref>. Piramida wiékù mieszkańców Ùsczi w 2014<ref name="populacja2016">[https://www.polskawliczbach.pl/Ustka Ustka w liczbach] (pòl.), Polska w liczbach, przëstãp z 18.01.2023 r.</ref> [[Òbrôzk:Piramida_wieku_Ustka.png|link=Plik:Piramida_wieku_Ustka.png|600x600px]] [[Òbrôzk:Ustka_z_lotu_ptaka_IMG_6828.jpg|mały|Ùskô (2010)]] === 2021 rok === Wedle pòdôwków GUS, w Ùsce w 2021 mieszkało 14 954 lëdzy, w tim 7134 chłopów (47,7%) a 7820 białków (52,3%). W produkcyjnym wiékù bëło 61,7% chłopów i 49,3% białków.<ref name="populacja20162">[https://www.polskawliczbach.pl/Ustka Ustka w liczbach] (pòl.), Polska w liczbach, przëstãp z 18.01.2023 r.</ref> == Topònimiô == Miono mô słowiańsczé pòchôdanié i topògraficzny charakter. Pòwsta òd [[Pòmòrsczi jãzëk|pomorskiego]] kòntinuantu [[Prasłowiańsczi jãzëk|psł.]] pòwszédny pòzwë *ustьje „ùscé”<ref>W. Iwicki, Toponimia byłego powiatu słupskiego (pòl.), s. 110; Wydawnictwo Gdańskie, Gduńsk, 1993</ref>. Miemiecczé miono ''Stolpmünde'' téż mô topògraficzny charakter i je złożenim dwùch elementów: gwôsny pòzwë ''Stolpe'' „[[Słëpiô]]” (ò słowiańsczim pòchôdanim) i pòwszédny pòzwë ''Münde'' „ùscé”<ref>W. Iwicki, Toponimia byłego powiatu słupskiego (pòl.), s. 105; Wydawnictwo Gdańskie, Gduńsk, 1993</ref>. Òb czile miesãcy pò przejimniãcym gardu przez pòlską adminystracjã w 1945 równoczasno fónksnérowało czile mionów miasta: ''Nowy Słupsk'', ''Nowe Słupie'', ''Postomin'', ''Postomino'', ''Słupioujście'', ''Słupie'', ''Ujście'' a ''Uszcz''<ref>{{cytuj książkę|tytuł=Słownik współczesnych nazw geograficznych Pomorza Zachodniego z nazwami przejściowymi z lat 1945–1948|inni=Tadeusz Białecki (red.)|wydawca=Książnica Pomorska w Szczecinie|miejsce=Szczecin|rok=2002|strony=228|isbn=83-87879-34-7}}</ref>. Òstateczno rozpòrządzenim w 1946 ùstanowiona òsta pòzwa ''Ustka''<ref>Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. ({{Monitor Polski|1946|142|262}}, s. 7).</ref>. [[Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka]] bédëje kaszëbską fòrmã ''Ùszcz''<ref>http://skarbnicakaszubska.pl/uchwaa-nr-6-2010/ ''UCHWAŁA NR 6/RJK/10 Z DNIA 6-01-2010 R. W SPRAWIE STOSOWANIA KASZUBSKICH NAZW MIAST I WSI GMINNYCH I SOŁECKICH'' (pòl.), Skarbnica Kaszubska, przëstãp z dnia 1.07.2026 r.</ref>. [[Friedrich Lorentz]] òdnotérowôł w pòblësczich [[Słowińsczi jãzëk|słowińsczich gwarach]]: ''Vʉ͂skå (Ùskô),'' z mionama mieszkańców mët: ''Vʉ͂ščȯu̯n, Vʉ͂ščȯu̯nkă (Ùszczón, Ùszczónka)<ref>Lorentz F., ''Slovinzisches Wörterbuch: zweiter Teil: P-Z: Orts- und Personennamen. Nachträge, Unsichere Wörter'', Sankt Petersburg: Kaiserliche Akademie der Wissenschaften, 1912, s. 1535.</ref>. Pòlskò-kaszëbsczi słowôrz miestnëch ë fizjografnëch mión'' pòdôwô fòrmã ''Ùstka''<ref>É. Bréza, A. Chlëdzyńsczi'', Polsko-kaszubski słownik nazw miejscowych i fizjograficznych'', str. 222; Gduńsk, 2006</ref>. [[Òbrôzk:Ustka_from_plane.JPG|mały|Lotniczi òdjimk Ùsczi]] == Historiô == Z ùmòwë słëpsczich rôdców ze [[Swiãcowie|Swiãcama]] (Jaszkò ze [[Słôwno|Słôwna]] a Jaszko z [[Dërłowò|Rëwałda]]) z 2 gromicznika 1337 pòchôdô nadczidka ò jistnienim festindżi w môlu ùscégò [[Słëpiô|Słëpie]]. Festinga w Ùsce jest [[Gardzëszcze (archeòlogiô)|gardzëszczã]] „quondam castrum”, w dogôdënkù je to plac òpisóny jakno: ''...nec non totum et integrum portum Stolpesmunde dictum, penes aquam stolpensem tam ab una quam alia parte situm...'' ...jak téż cawny i niepòdzélny pòrt Ùskô, pòłożony pò òbù starnach rzéczi Słëpie...<ref name="autonazwa1">Dzieje Ustki – praca zbiorowa, Polskie Towarzystwo Historyczne w Słupsku 1985 r.</ref> Szlachòwno do mieszkańców jinszich miesczich wsów, ùszczani bëlë pòddónyma Słëpska. Z te pòwòdu mùszelë składac pòddańczą przësëgã, tpzw. ùską przësëgã, a téż płacëc pòdatczi na rzecz miasta, dbac ò stón hôwindżi i kejów, ùprawiac je, pòmagac przë rozladënkù ë zaladënkù òkrãtów, a przë wjezdze òkrãtów do hôwindżi. Òbrzesziwôł jich téż młinny mùsz (miesczi młin w Zamełowie). Mieszkańcë Ùsczi apartnilë sã nié le òbrzészkã wëkònywaniégò wszelejaczich robòtów i ùsłëgów zrzeszonëch z pòrtã, ale téż płacenim szaséjowégò pòdatkù, a nié pòdrëgù, czë òdrôbianim pańszczënë. Jaż do [[Trzëdzescëlatnô wòjna|trzëdzescëlatny wòjnë]] ekònomiczno samòstójny ùszczani, przédno [[Szëper|szëprowie]], karczmarze i wójtowie, przëjimelë òbëwatelstwò gardu Słëpska i kòrzistelë z przëwilejów wëchôdającëch z pòsôdaniégò miesczich prawów. Mieskô radzëzna Słëpska ùchwôla sztatutë, regùlaminë i pòrtowé tarifë, mianowa [[Wójt|wójta]], decydowa ò wszëtczich robòtach zrzeszonëch z fónksnérowanim hôwindżi, òpiséwa zortë i wësokòsc pòdatków płaconëch przez ùszczanów, patronowa kòscołowi i szkòle. Wójt Ùsczi béł narôz hôwingòwim wójtã. Trzimôł òn wëkònôwczą włôdzã w òbrëmim Ùsczi w òdniesenim do ji stałëch mieszkańców, przebiwającëch cządama gòsców (kùpców) a sprawów wëchôdającëch z bieżącégò dzejaniô hôwindżi. Òd 1329 do kùńca 1342 Ùskô i Słëpsk w drodze [[Zastôw|zastawù]] bëłë w pòsôdanim [[Krzëżacczi zôkón|krzëżacczégò zôkònu]]. Béł to trudny cząd, bò czej ksyżã [[Bògùsłôw V]] nie béł w sztãdze spłacëc w terminie do 1 stëcznika 1343 r. nôleżny kwòtë 3334 grziwnów, realnô sta sã zagrôżba przejimniãcégò zemi przez zôkón we wieczësté òbsôdanié. Òstateczno nã sëmã zebra spòlëzna. Te dëtczi pòzwòlëłë Słëpskòwi i mieszkańcóm słëpsczi zemie wëkùpic sã z rãk Krzëżôków. Òd 1368 Ùskô leża w grańcach [[Słëpsczé ksãstwò|słëpsczégò ksãstwa]], dôwnégò lenna [[Kòruna Pòlsczégò Królestwa|Kòrunë Pòlsczégò Królestwa]], pózni w grańcach [[Pòmòrsczé Ksãżstwò|pòmòrsczégò ksãstwa]] [[Grificë|Grifitów]] ze stolëcą w [[Szczecëno|Szczecënie]]. Òd XIII wieku na ne terenë przecygelë miemiecczi kòlonizatorzë. Lëczba lëdztwa rosła wiedno prãdzy. Kòscół w Ùsce, jakô ju tedë mia jinszé miono – ''Stolpmünde'', béł bùdowóny z kòscołã we [[Wëtrowno|Wëtrownie]] (1356). Zbùdowóny z drzewa kòscół pòd wezwanim [[Swiãti Mikòłôj|św. Mikołaja]] stojôł na zwëższenim, nôgwësni bënë stôrégò słowiańsczégò [[Gardzëszcze (archeòlogiô)|gardzëszcza]]. Filialnô swiãtnica kòscoła we Wëtrownie bëła brëkòwónô jakno dzénny a nocny nawigacyjny znak. Pòwôżniészą inwesticją bëła, rozpòczãtô kòl pòłowë XIV st., rozbùdowa hôwindżi. Tedë to òstałë zbùdowóné pierszé trwałé pòrtowé sprzãtë – [[Mòlo|mòla]] ò dłëżawie òk. 55 m, wëkònóné z kôstów z kamieniama, zmòcnionëch pôlama, a téż drzewiané ùmòcnienia brzegów hôwingòwégò karnalu ò dłużawie: lewi, zôpadny brzég – 280 m, prawi, pòrénczny – 320 m. Przedłëżenim ùmòcnieniów bëłë mòla. Pòsobny etap rozbùdowë pòrtu, sparłãczony z kapitalnym remóntã donëchczasnëch ùrządzeniów, to dało w XV st. Mòlo òstało tej przedłëżoné do òk. 100 m, pòrénczny brzég pòrtowégò karnalu òstôł zmòcniony scaną z pôlów ò dłużawie 170 m a téż òstałë wëmienioné wszëtczé zùżëté abò skażoné elementë donëchczasnëch kònstrukcjów. Wizytacje szkòłów przënôszają pierszé infòrmacje ò szkòle w Ùsce z 28 lëpińca 1590 i z 1729. W 1590 to dało téż nadczidkã, co mieszkańcowie Ùsczi zajimają sã intensywno rëbaczenim. Òb czas [[Wojna trzydziestoletnia|trzëdzescëlatny wòjnë]] 2 lëstopadnika 1626 do [[Mòrskô hôwinga Ùszcz|pòrtu w Ùsce]] wjachałë szwédzczé wòjska. Dzejalnosc pòrtu przëgasła. Zmniésza sã téż lëczba mieszkańców. W dodôwkù do tragediów zrzeszonëch z wòjną w 1644 Ùskã zdzegwił òdżin; przedërchało 15 chëczi i cerkwiô. [[Òbrôzk:Ustka_1890-1900_fragment.jpg|mały|[[Bliza w Ùsce|Bliza]] (XIX w.)]] W 1648 pòkòjowi traktat i dodôwkòwé dogôdënczi w 1653 òddałë pòrénczny part Zôpadnégò Pòmòrzégò, a tej i Ùskã, pòd panowanié [[Brandenbórg-Prësë|brandenbòrskò-prësczégò]] państwa, przesztôłconégò w 1701 w [[Królestwò Prësów]]. W XVIII stalatim niewielné òkrãtë bëłë rozladowiwóné na redze. W 1794 w Ùsce mieszkało kòl 700 òsób. Nowô wòjna zaczãtô przez [[Napòléón Bonaparte|Napòléòna]] spòwòdowa, że [[Wiôlgô Armiô]] zajimnã Zapôdné Pòmòrzé na przełómanim lat 1806/07. Ùskô hôwinga bëła blokòwónô. [[Òbrôzk:POL_USTKA_PORT_NA_OLD_POSTKARDS.jpg|mały|Hôwinga – pòrtowi karnôl (1905)]] W 1888 kònsekrowónô bëła nowô cerkwiô. Mùrowóny bùdink òd cegłë na fùndamence z granitowëch kamieni. Bùdowa wąskò- a szeroksztrekòwégò banu (zôczątk XX wiékù) dokòna schùtczeniô gòspòdarczégò rozwiju hôwindżi, jak téż cawnégò regionu. Lëczba lëdztwa Ùsczi w 1818 wënosa 477, a w 1941 – 5051 òsób. Pierszé, dosc zachtné inwesticje wëpòczinkòwi infrastrukturë òstałë pòdjimniãté przez mieską gminã w 1911. Bùdacje pò òbù starnach pòrtu bëłë ò drzewiany kònstrukcje a pòstawioné na pôlach. Projekt zgrôwôł, cobë szlachòwac za kąpnicama w [[Sopòt|Sopòtach]]. Òd ne czasu je nieprzerwóny przërost realizacjów nëch inwesticjów. W 1904 ùskô [[bliza]] emitowa biôłi przeriwóny wid, a òd 1913 r. dodôwkòwò na pòréncznym mòlu dzeja dôcznô syrena. 8 stëcznika 1914 rokù na zôpadnym sztrądze w òkòlim Ùsczi zdarza sã mòrskô katastrofa – môłi a stôri parówc „Stolp” òstôł wërzucony na zôlój òb czas sztorëmù. Òd séwnika 1939 i òd czerwińca 1941 òbrzesziwałë na gwësny czas ògrańczenia dlô cywilnégò rëchù òkrãtów. Pòd kùńc lat 30. pojawiłë sã planë rozbùdowë hôwindżi. Pò wëbùchù wòjnë robòtë ùstałë, a jedurną pòòstałoscą pò nëch zdarzeniach je dzél nieùkùńczonégò mòla (tpzw. trzecé mòlo). Òd 1942 w môłim stãpieniu bëła rozbùdowiwónô òkrãtowniô. Do pòłowë 1944 w Ùsce bëło òk. 230 sôdzewëch. Òd séwnika 1944 r. Miemcë „przechòwiwelë” w Ùsce zacht duńsczi [[Pancernik obrony wybrzeża|pancernik òbronë sztrądu]] [[Niels Iuel (1918)|„Niels Iuel”]], jaczi służił jima za pòmòcniczi bôt. W 1944 dlô Ùsczi (òsoblëwie ze wzglãdu na pòrt, chtëren dôwôł mòżebnosc zwiorniãcô przed frontã) gromadzëło sã baro wiele ùchódników. Panowa pò prôwdze òstrô zëma, felowało kwatérów i jôdë. [[Òbrôzk:POL_USTKA_PORT_NA_OLD_PSTKARDS.jpg|mały|[[Mòrskô hôwinga Ùszcz|Hôwinga]] (1910)]] 9 strëmiannika 1945 môlëzna òsta zajimniãtô przez pancerné òddzéle [[3 Gwardijsczi Pancerny Kòrpùs (ZSSR)|3 Gwardijsczégò Pancernégò Kòrpùsu]] [[2 Biôłorusczi Front|2 Biôłorusczégò Frontu]] (pò wòjnie na tczã sowiecczich żôłnérzów òstôł pòstawiony pòmnik na placu Wòlnotë)<ref>Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa „Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945”, Sport i Turystyka 1988, [[Specjalna:Książki/8321727093|ISBN&nbsp;<span class="isbn">83-217-2709-3</span>]], s. 686.</ref>. Pòwsta kòmendantura, jakô ùtwòrza miemiecką, pòmòcniczą administracjã z miemieczim bùrméstrã. Zaczãlë sã zjeżdżac pòlsczi òsedléńcowie. Pierszô pòlskô wëszëzna, Miesczi Zarząd (pòl. ''Zarząd Miejski''), rozpòczã ùrzãdowanié 11 maja 1945. Pierszim bùrméstrã òstôł Wacław Jaworski, a jegò zastãpcą Wacław Michalski<ref>Wojewódzkie Archiwum Państwowe w Słupsku. Sprawozdanie z działalności Zarządu Miejskiego w Ustce za okres 1945–1950.</ref>. Pòżdôwk PKP wrócył do dzejaniô na turze Słëpsk – Ùskô 29 czerwińca 1945 przëjazdã banë, jaką przëjachelë rôczony do Ùsczi gòsce na pierszé pò wòjnie [[Swiãto Mòrza]]. Pòcztowi Ùrząd, pòwòłóny do żëcô 3 maja 1945, òbjimôł swòjim sëgã ze zôczątkù Ùskã i 20 pòblësczich gminów. Òficjalné przekôzanié administracyjny włôdzë Pòlôchóm òdbëło sã 22 lëpińca 1945. Zlikwidowónô òsta sowieckô wòjnowô kòmendantura. Òb nen czas zameldowónëch bëło w Ùsce 266 Pòlôchów. W latach 50. Ùskô zaczã sã rozwijac jakno wiwczasowò-wëpòczinkòwô môlëzna. Pòwstôwałë wëpòczinkòwé òstrzódczi institucjów a zakładów prôcë, na zôczątkù na spòdlim przedwòjnowëch willów, pózni nowò bùdowónëch òbiektów. Pòd kùńc 60. lat fónksnérowałë tu ju sztërë wiôldżé wiwczasowé òstrzódczi [[Fundusz Wczasów Pracowniczych|FWP]] („Czarodziejka”, „Celwiskoza”, „Przystań” i „Włókniarz”), jaczi dispònowałë òk. 700 placama mët a dało téż trój mniészich zakładowëch òstrzódków (skłôdającëch sã przédno z kempingòwëch chëczów), skùpionëch w pòréncznym dzélu miasta. Dzejało 5 restaùracjów, 2 rëbné barë, mléczny bar, kawiarniô, 2 kina („Delfin” i MDK) a 3 binë<ref>Krystyna Chylińska (òbrob.): ''Informator FWP''.Warszawa&#x3A; Wydawnictwo Związkowe CRZZ, 1968, s.191-192.</ref>. [[Òbrôzk:Ustka,_port,_1979.jpg|mały|Ùskô hôwinga w 1979]] W gòdnikù 2013 do ùżëtkù òsta òddónô òbrotowô mòst dlô piechtnëch nad pòrtowim karnalã. Stalanô kònstrukcjô ò mase wikszi jak 80 t mô wnet 58 m dłużawë mô wësoczi na 24 m [[Pylon|pilón]] a pòmòst o szerzawie 4 m. Òbrôcanié mòstu warô 4 minutë i je mòżebné dzãka elektricznémù nanëkòwi. Bùdacjô dérowa pół rokù i kòszta 4,39 mln zł<ref>[http://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/56,35612,16750825,Kladka_nad_Kanalem_Portowym__Ustka__wyroznienie_I_stopnia,,5.html Wybrali najlepszą przestrzeń publiczną. Wygrała kontrowersyjna inwestycja] (pòl.), Wyborcza Trójmiasto, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. Pò dwalatny przerwie zrzeszony z awarią, mòst òstôł zôs òdemkłi w maju 2017<ref>T. Częścik, [http://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/7,35612,21756218,feralna-kladka-w-usteckim-porcie-znow-dziala.html Feralna kładka w usteckim porcie znów działa] (pòl.), Wyborcza Trójmiasto, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. == Kwestiô felënkù miesczich prawów == [[Òbrôzk:Ustka,_ratusz_(HB1).jpg|mały|Rôtësz (dôwnô szkòła)]] Midzë 5 a 13 czerwińca 2007 to dało w Ùsce kònsultacje w sprawie nadaniégò môlëznie Ùskô sztatusu gardu<ref>[https://bip.um.ustka.pl/Article/get/id,17016.html Uchwała Nr 67/2007 w sprawie: konsultacji o nadanie statusu miasta]</ref>. Przëczëną te bëło pòdwôżenié historicznégo faktu nadaniô Ùsce miesczich prawów przez Miemców 22 strëmiannika 1935. Przë leżnoscë òbchòdów 70. roczëznë nadaniégò miesczich prawów, ùsczi gazétnik, pòdjimôrz a historik [[Marcin Barnowski]] òdkrił, co Ùskô nigdë nie òtrzima miesczich prawów, a ji terôczasny sztatus gardu je wënikã ùzurpacje. Nie ùdało sã nalezc niżódnégò dokùmentu pòcwierdzającégò nadanié Ùsce miesczich prawów, a data 22 strëmiannika 1935 je blós datą wëdaniégò ''rozpòrządzeniégò do ùstawù o ùstroju gminów'', dzãka jaczémù kòżdi przédnik gminë òbligatorijno stôł sã bùrméstrã. To òznôczô, że zmienia sã le samòrządzënowô titulatura, a samò rozpòrządzenié nie stanowiło nadaniô miesczich prawów. Co wicy, wëdóny w 1938 rokù spisënk gardów Westrzédnégò Pòmòrza, mającëch mni jak 10 tësãcy mieszkańców, nie òbjimôł Ùsczi. Ùskô nie wëstãpiwô jakno gard w niżódnym midzëwòjnowim wëkazu gminów (np. w ''Amtliches Gemeindeverzeichnis für das Deutsche Reich'' z 1939), a jakno miasto pòjôwiô sã pierszi rôz w pòlsczich pòwòjnowëch zdrojach [[Główny Statisticzny Ùrząd|GUS]]<nowiki/>u. No wëdarzenié stało sã historiczną sensacją<ref>http://www.gp24.pl/wiadomosci/art/4249071,ustka-to-wioska,id,t.html J. Cegła, ''Ustka to wioska'' (pòl.), Głos Pomorza, przëstãp z 1.07.2026 r.</ref>. Pòjawiłë sã bédënczi złożeniégò wnióskù do [[Premiéra (pòlitika)|premiérë]] ò nadanié Ùsce miesczich prawów. Równak wedle [[Minysterstwò Bënowëch Sprawów i Administracji|Minysterstwa Bënowëch Sprawów ë Administracje]], nie bëło taczi brëkòwnotë, bò we wielnëch prawnëch aktach wëdónëch pò 1975 rokù,<ref>Np. ''Dz. U.'' z 1975 r. Nr 16, pòz. 91 i ''Dz. U.'' z 1998 r. Nr 96, pòz. 603.</ref> Ùskô figùrëje jakno gard<ref>[http://fakty.interia.pl/newsroom/news/ustka-jest-miastem,990670 Interia.pl/PAP: ''Ustka jest miastem,'' 09.10''.''2007 r.] (pòl.)</ref>. Òstateczno pò przeprowadzony analize przepisów òstało pòcwierdzoné, że Ùskô mô miesczé prawa przënômni òd 1 lëpińca 1976 rokù. Przëjimniãcé jinszi interpretacje prowadzëłobë do ùznaniégò, że równoczasno fónksnérowałëbë dwie gminë ò identycznym prawnym sztatusu ''wiesczi gminë'' (a tej wieskô gmina i pseùdo-mieskô gmina), co je niedopùszczalné. Na spòdlim tëch kònkluzjów MBSëA scwierdzëło, że wëszëzna Ùsczi ni mùszi sã starac ò nadanié miesczich prawów<ref>[http://www.gp24.pl/apps/pbcs.dll/article?AID=/20071006/USTKA/71005021 GP24.pl: ''Prawa miejskie potwierdzone''] , Głos Pomorza (pòl.), przëstãp z 1.07.2026 r.</ref>. Analogiczny prawny stón tikający sã felënkù fòrmalnégò aktu nadaniégò miesczich prawów béł w [[Pruszcz|Pruszczu]]. == Kùrort Ùskô == Pierszé môłé łaznie pòwstałë w Ùsce na przełómanim XIX i XX w. Kùracjô pòléga na zëmnëch a gòrącëch kąpielach w mòrsczi wòdze a szpacérach pò bòrach. Lékarzony bëlë rekònwalescencë pò gripach a chòri na płëca, [[Astma|astmaticë]] i [[Reùmaticzné chòroscë|reùmaticë]]. Kùracyjny cząd warôł òd 15 czerwińca do 15 séwnika. W 1905 dało 2 kùrortowëch lékarzów [33]. W 1911 na placu stôrëch łazniów òstôł òdemkłi nowi Rodoléczny Zakłôd<ref>Artur Flaczyński i jiny: ''Sanatoria i uzdrowiska''.Dom Wydawniczy PWN, Warszawa 2016, s.98,99. <nowiki>ISBN 978-83-268-2502-6</nowiki>.</ref>. Frekwencjô przed [[I swiatowô wòjna|I swiatową wòjną]] wënosa w sezonie kòl 3500–3600 lëdzy i niewiele sã zwiksza òb midzëwòjnowi cząd<ref>Józef Lindmajer i jiny: ''Dzieje Ustki''. s. 113; Polskie Towarzystwo Historyczne, 1985.</ref>. Òb zôczątkòwé lata pò wòjnie to dało stagnacjã w kùrortowi dzejalnoscë. Dopiérze w 1974 po ùrësznienim Rodolécznégò Zakładu (zamienionégò na miesczé łaznie) òstałë zòrganizowóné pierszé turnusë dlô kùracjuszów. 1 lëpińca 1978 pòwsta Państwòwô Pòdjimizna Kùrort Ùskô (pòl. ''Państwowe Przedsiębiorstwo Uzdrowisko Ustka''). Rëgnã òrganizacjô sanatoriów na spòdlim wëpòcznikòwëch òstrzódków. Tak òstało ùrządzoné sanatoria Azoty, Pomorze, Radość, Perła, Promyk. W jednym turnusu lékarzëło sã 590 kùracjuszów<ref>Józef Lindmajer i jiny: ''Dzieje Ustki''. s. 189; Polskie Towarzystwo Historyczne, 1985.</ref>. W 1988 Ùskô zwëska sztatus kùrortu. Do rozwiju lékarsczi òfertë Ùsczi jakò kùrortu wiôldżi wkłôd wniósł Henryk Klimczuk, jegò Przédny Lékôrz w latach 1981–2010<ref>''Od kąpieliska do uzdrowiska. 1988-2018 Trzydziesta rocznica nadania Ustce statusu miejscowości uzdrowiskowej''. Infòrmacyjnô tôblëca kòle tãżnie w Ùszczë, 2018, s. 1.</ref>. W 2010 kùrort òstôł spriwatizowóny. Kùpia gò familiô de Lubicz Szeliskich przez wëcmaniznã Hotel Lubicz w Ùsce<ref>''Od kąpieliska do uzdrowiska. 1988-2018 Trzydziesta rocznica nadania Ustce statusu miejscowości uzdrowiskowej''. Infòrmacyjnô tôblëca kòle tãżnie w Ùszczë, 2018, s. 1.</ref>. Kùrortowô dzejalnosc òsta òd tamnegò sztërkù baro rozszerzwionô. Dzysdnia bédowóné są nié le lékarsczé a hotelarsczé ùsłëdżi, ale téż profesjonalnô biologicznô òdnowa<ref>''[https://www.horecabc.pl/rodzina-de-lubicz-otworzyla-kolejny-hotel-na-wybrzezu/ Rodzina de Lubicz Szeliskich otworzyła kolejny hotel na Wybrzeżu]'' (pòl.), horecabc.pl, przëstãp z 2.07.2023 r.</ref>. W [[Kùrort|kùrorce]] prowadzoné je lékarzenié w czerënkù ortopedicznëch chòrosców, [[Choroby układu nerwowego|chòrosców nerwòwégò ùkładu]], [[Reùmaticzné chòroscë|reùmatologicznëch chòrosców]], kardiologicznëch chòrosców, nadcësnieniégò a chòrosców górnëch dechòwëch drogów<ref>(§ 6. Statut Uzdrowiska Ustka) Uchwała Nr XXXV/282/2009 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2009 r. (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2009 r. Nr 102, poz. 2020).</ref>. Ùskã charakterizëje léczniczo kòrzistny [[klimat]], a do te nôtërné lékarsczé sërowinë: * solónka 3,43% chlórkòwò-natriowô, jódkòwô, hipòtermalnô ze zleżënë „Ustka IGH-1”, * zlëżënë lékarsczégò torfù – bòrowinë „Ustka-1”, rechòwóné do spòdlowëch kòpalënów<ref>(§ 5. Statut Uzdrowiska Ustka) Uchwała Nr XXXV/282/2009 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2009 r. (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2009 r. Nr 102, poz. 2020).</ref>. === Kąpielëszcza === W òbrëmim miasta òstałë wëznaczoné 2 latné mòrsczé [[Kąpielisko|kąpielëszcza]]<ref name="rada_kapieliska">Uchwała Nr XXXV/303/2013 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2013 r. ws. wykazu kąpielisk</ref>: * Ustka Wschód (Ùskô Pòrénk) – òbjimającé dłużawã 500 m zôlojewi linie rechòwóny na pòrénk òd òk. 250 m pòréncznégò mòla, * Ustka Zachód (Ùskô Zôpôd) – òbjimającé dłużawã 200 m zôlojewi linie rechòwóny na zôpôd òd òk. 110 m òd zôpadnégò mòla. <gallery widths="200" heights="150" perrow="3" style="text-align: center"> Òbrôzk:Ustka, plaża wschodnia (HB2).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_wschodnia_(HB2).jpg|Główné wéńscé na pòrénczny gòłobrzég Òbrôzk:Ustka, plaża wschodnia (HB5).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_wschodnia_(HB5).jpg|Pòrénczny gòłobrzég Òbrôzk:Ustka, plaża wschodnia (HB3).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_wschodnia_(HB3).jpg|Widzënk z pòréncznégò mòla na hôwingã i pòrénczny sztrąd (2023) </gallery>W 2012&nbsp;r. kąpielëszcza Ùskô Pòrénk a Ùskô Zôpôd bëłë zgòdą z òbrzészkòwima jakòscowima wëmògama dlô wòdë w kąpielëszczu wedle Eùropejsczi Ùnie<ref>[http://www.eea.europa.eu/themes/water/status-and-monitoring/state-of-bathing-water/bathing-water-data-viewer Bathing water quality – data viewer.] (an.), European Environment Agency, przëstãp z 14.06.2013 r.</ref>.<gallery widths="200" heights="150" perrow="3" style="text-align: center"> Òbrôzk:Ustka, plaża zachodnia (HB2).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_zachodnia_(HB2).jpg|Widzënk ze zôpadnégò mòla na gòłobrzég Òbrôzk:Ustka, plaża zachodnia (HB10).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_zachodnia_(HB10).jpg|Widzënk ze zôpadnégò mòla na hôwingã Òbrôzk:Ustka, plaża zachodnia (HB5).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_zachodnia_(HB5).jpg|Zôpadny gòłobrzég, tpzw. trzecé mòlo </gallery>W 2013 r. òstôł ùstalony kąpielowi cząd warający òd 15 czerwińca do 15 séwnika<ref name="rada_kapieliska2">Uchwała Nr XXXV/303/2013 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2013 r. ws. wykazu kąpielisk</ref>. == Transpòrt == [[Òbrôzk:Ustka,_dworzec_kolejowy_(HB3).jpg|mały|Banóf a bùsowiszcze]] === Ban === Ùskô bëła w ùszłoce za wãzłową stacjã, òd jaczi òdlôżałë banowé linie: * Głównô [[Piła (gard)|Piła]] – Ùszcz * [[Słôwno]] – Ùszcz o długości 36 km * [[Kòmnino]] – Ùszcz o długości 24 km Dzysdnia jistnieje blós liniô Głównô Piła – Ùszcz, pòòstałé dwie òstałë zdemóntowóné pò 1945 przez Czerwioną Armiã jakno wòjnowô zwënéga. Je to jednosztrekòwô zelektrifikòwónô banowô liniô. [[Òbrôzk:Ustka,_dworzec_kolejowy_(HB4).jpg|mały|Pamiątkòwi kam]] W òbrëmim gardu to dô dzysdnia dwa dzejającé banowé pòżdôwczi: Ustka a Ustka Uroczysko. === Aùtobùsë === [[Òbrôzk:Ustka,_dworzec_autobusowy_(HB1).jpg|mały|Bùsowiszcze]] [[Òbrôzk:Ustka,_pomnik_Ireny_Kwiatkowskiej_(HB1).jpg|mały|Łôwka Irénë Kwiôtkòwsczi]] Z Ùsczi [[Krajewô droga nr 21 (Pòlskô)|krajewą drogą nr 21]] mòże dojachac do [[Stôłpsk|Słupska]] aùtobùsama firmów: * PKS Słupsk A.W. – liniô 200 – tur do Słëpska<ref>Redakcjô, ''[https://gp24.pl/pks-slupsk-rezygnuje-z-linii-500-przewoznik-do-ustki-kursuje-jako-linia-200/ar/c1-15275860 PKS Słupsk rezygnuje z linii 500. Przewoźnik do Ustki kursuje jako linia 200]'' (pòl.), Głos Pomorza, 6.11.2020 r., przëstãp z 20.08.2022 r.</ref> * Nord Express w. z ò.ò. – liniô 500 – tur do Słëpska<ref>''[https://nordexpress.pl/polaczenia-slupsk-ustka/ Nord Express – tanio, szybko, na czas! » Połączenia Słupsk – Ustka]'' (pòl.), nordexpress.pl, przëstãp z 20.08.2022 r.</ref> * Ramzes w. z.ò.ò. – liniô 500 – tur do Słëpska<ref>''[https://ramzes.ustka.pl/rozklad-jazdy.php Ramzes Ustka Usługi przewozowe Słupsk-Ustka Przewozy autobusowe]'' (pòl.), ramzes.ustka.pl przëstãp z 20.08.2022 r.</ref> Òd 12 lëpińca 2018 jistnieje téż mieskô kòmùnikacjô òbsłëgiwónô przez PKS Słupsk A.W.<ref>Rzeczkowska B., ''[http://www.gp24.pl/wiadomosci/ustka/a/w-czwartek-rusza-darmowa-komunikacja-w-ustce-sprawdz-rozklad-jazdy,13325722/ W czwartek rusza darmowa komunikacja w Ustce. Sprawdź rozkład jazdy]'' (pòl.), „gp24.pl”, przëstãp z 25.07.2018 r.</ref> To dô téż regionalné sparłãczenia w czerënkù [[Rowë|Rowù]] czë [[Jarosłôwc|Jarosłôwca]]. == Kùltura == {| | width="50%" | ; Institucje kùlturë w Ùsce : * Centrum Twórczi Aktiwnoscë w Ùsce * Dodóm Kùlturë w Ùsce * Mieskô Biblioteka * [[Mùzeùm Ùsczi Zemi w Ùsce|Mùzeùm Ùsczi Zemi]] * [[Mùzeùm Piekarnictwa a Cëczernictwa w Ùsce|Mùzeùm Piekarnictwa a Cëczernictwa]] * Mùzeùm Òkrãtów * Mùzeùm Bùrsztënu | width="50%" | ; Regùlarné kùlturalno-rekreacjowé rozegracje w Ùsce : * Columbus Festiwal Wiatru (Festiwal Wiatru – lotniczé i mòtoparalotniowé pòkôzczi) * Grand Lubicz Festiwal Światła (Festiwal Widu) * Festiwal Ulicznych Reakcji Artystycznych (Festiwal Sztrasowëch Artisticznëch Reakcjów) * „Bielsko Biała i Beskidy w Ustce” ([[Bielsko-Biała]] a Beskidë w Ùsce) * Ustka Charlotta Enduro Extreme * Dni Morza (Dnie Mòrza) * Sound of Gravity (swiãto ekstremalnëch spòrtów) * Mistrzostwa Polski w wypłukiwaniu bursztynu „Złoto Bałtyku” (mésterstwa Pòlsczi w wëpłëkiwanim bùrsztënu) * Święto Miasta – „Dożynki Rybne” (Swiãto Gardu – „Rëbné Òżniwinë” * Hip-Hop na fali (Hip-hop na wale) * Pòkôzk módë z firmą Pierre René |} [[Òbrôzk:Ustka_ul._Chopina_8_willa_A1285.jpg|mały|Dodóm Twórczi Robòtë, sz. Chopina 8]] Wiele lat w Ùsce mieszkôł a twòrził kaszëbsczi pisôrz, dr [[Marian Majkòwsczi|Marión Majkòwsczi]]. == Pòùczëna<ref name="autonazwa1" /> == === Szkòlnictwò do 1939 rokù === Òb całé XIX stalaté w Ùsce dało le jednã pòwszechą szkòłã, ze zôczątkù czileklasową – elementarną, a pózni ò cawnym zakresu spòdlowi edukacje. Òb szkòłowi rok 1897/98 robiło w ni 6 szkólnëch, a w 1917 r. 8 szkólnëch i 3 szkólné. W bùdinkù szkòłë bëłë òsobnë klasë strzédny szkòłë niższégò stãpienia. Pòd kùńc XIX st. w Ùsce òsta ùsadzonô państwòwô nawigacyjnô szkòła pierszégò stãpienia (miem. ''die Königliche Navigationsvorschule''). Nã szkòłã dërch dotikôł felënk pasowny lëczbë kandidatów. Òsta zlikwidowónô w 1910 rokù. === Szkòlnictwò pò 1945 rokù === Òb szkòłowi rok 1977/78 do spòdlecznëch szkòłów chòdzëło 1731 szkòlôków, Òglowòsztôłcącé Liceùm ùkùńczëło 58 ùczniów, a warkòwą szkòłã 65. [[Òbrôzk:Ustka,_pomnik_żaglowca_(HB1).jpg|mały|Sztatura żaglówca kòl Spòdleczny Szkòłë nr 2]] ==== Spòdleczné szkòłë ==== * Spòdlecznô Szkòła nr 1 m. kpt. Leonida Telidżi, * Spòdlecznô Szkòła nr 2 m. kòmandora Bolesława Romanowskiégò * Spòdlecznô Szkòła nr 3 m. gen. Mariusza Zaruskiégò * Niepùblicznô Spòdlecznô Szkòła ADVENTURE w Ùsce W NSSz ADVENTURE to dô ùczbë kaszëbsczégò jãzëka.<ref>Niepubliczna Szkoła Podstawowa Adventure,https://www.facebook.com/reel/1422071593286668/?locale=pl_PL, Facebook, przëstãp z 3.07.2026 r.</ref> ==== Wëżispòdleczné szkòłë ==== * Zespół Technicznëch Szkòłów * Zespół Òglowòsztôłcącëch Szkòłów m. Mikòłaja Kòpernika == Spòrt == === Spòrtowé klubë a towarzëstwa === * Miejski Klub Sportowy „Jantar Ustka” (miesczi spòrtowi klub) * Lekkoatletyczny Klub Sportowy „Jantar Ustka” (letkòatléticzny spòrtowi klub) * Klub Tenisa Stołowego (klub stołowégò tenisa) * Stowarzyszenie Turystyczno Sportowe „STS Ustka” (turisticzno-spòrtowô stowôra) * Stowarzyszenie Sympatyków Piłki Ręcznej „Szczypiorniak Ustka” (stowôra lubòtników rãczny balë) * Stowarzyszenie „Yacht Klub Ustka” (stowôra – jachtklub) * Związek Kulturystyki i Fitness (związk kùlturisticzi a fitnessu) * Towarzystwo Krzewienia Kultury Fizycznej (towarzëstwò rozkòscérzaniô fizyczny kùlturë) * Usteckie Towarzystwo Sympatyków Sportu (towarzëstwò lubòtników spòrtu) [[Òbrôzk:Ustka_plaza_IMG_fotografia_lotnicza_net_6873.jpg|mały|Ùskô hôwinga]] === Ùsczi spòrtówcowie === * [[Natasza Caban]] * [[Tomasz Iwan]] * [[Barbara Madejczyk]] * [[Agnieszka Pogroszewska]] * [[Kazimierz Adach]] == Religiowé pòspólnotë == * [[Chrzescëjańskô Ewanielëcznô Pòspólnota (Pòlskô)|Chrzescëjańskô Ewanielëcznô Pòspólnota]]: ** misyjnô placówka w Ùsce<ref>''[https://www.chwe.pl/lista-placowek/ Zbory i placówki]'' (pòl.), chwe.pl, przëstãp z 15.08.2023 r.</ref> * [[Greckòkatolëcczi kòscół w Pòlsce|Greckòkatolëcczi kòscół]]: ** greckòkatolëcczi dëszpastursczi òstrzód kòl [[Kòscół Nôswiãtszégò Zbawicela w Ùsce|kòscoła Nôswiãtszégò Zbawicela]]<ref>''[https://www.cerkiew.net.pl/parafie-i-dekanaty/dekanat-slupski/ Dekanat słupski]'' (pòl.), cerkiew.net.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> * [[Rzimskòkatolëcczi kòscół|Rzimskòkatolëcczi]]: ** parafiô sw. òjca Pio<ref>''[https://www.diecezjakoszalin.pl/parafia/szczegoly/220/ustka-sw-pio Parafia pw. św. Pio, Ustka]'' (pòl.), diecezjakoszalin.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> ** parafiô Nôswiãtszi Marije Pannë Gwiôzdë Mòrza<ref>''[https://www.diecezjakoszalin.pl/parafia/szczegoly/218/najswietszej-maryi-panny-gwiazdy-morza-ustka Parafia pw. Najświętszej Maryi Panny Gwiazdy Morza, Ustka]'' (pòl.), diecezjakoszalin.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> ** parafiô Nôswiãtszégò Zbawicela<ref>''[https://www.diecezjakoszalin.pl/parafia/szczegoly/217/ustka-najswietszego-zbawiciela Parafia pw. Najświętszego Zbawiciela, Ustka]'' (pòl.), diecezjakoszalin.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> ** [[Parafia wojskowa św. Marka Ewangelisty w Ustce|wòjskòwô parafiô sw. Marka Ewanielëstë]] z sedzbą w [[Lãdowò-Sedlëszcze|Lãdowie-Sedlëszczu]] * [[Zelonoswiątkòwi Kòscół w PR|Zelonoswiątkòwi Kòscół]]: ** zbór w Ùsce<ref>''[https://kzustka.wixsite.com/nowa/kontakt Kontakt]'' (pòl.), kzustka.wixsite.com przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> * [[Swiôdkòwie Jehowë w Pòlsce|Swiôdkòwie Jehowë]]: ([[Sala królestwa|Zala Królestwa]], sz. Dunina 12)<ref name="jw">Pòdôwczi wedle ''[https://apps.jw.org/ui/P/meeting-search.html#/weekly-meetings sznëkrownika zborów]'', z òficjalny starnë Swiôdków Jehowë jw.org; przëstãp z 15.10.2018 r.</ref> ** zbór Ùskô-Pòrénk<ref name="jw" /> ** zbór Ùskô-Zôpôd == Administracjô == Ùskô mô sztatus [[Mieskô gmina|miesczi gminë]]. Mieszkańcowie welëją do [[Rada gminy|Radzëznë Gardu]] Ùskô 15 rôdców<ref>Zarządzenie nr 56/10 Wojewody Pomorskiego z dnia 4 marca 2010 r. (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2010 r. Nr 35, poz. 594).</ref>. Mieszkańcowie welëją rôdców do [[Sejmik Województwa Pomorskiego|sejmikù wòjewództwa w òkrãgù nr 1]]. Pòsélców na Sejm welëją z [[Okręg wyborczy nr 26 do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej|welownégò òkrãgù nr 26]], senatora z [[Okręg wyborczy nr 62 do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej|òkrãgù nr 62]], a pòsélców do [[Parlament Europejski|Eùropejsczégò Parlamentu]] z [[Okręg wyborczy nr 1 do Parlamentu Europejskiego w Polsce|òkrãgu nr 1]]. Ùskô słëchô [[Rejonowi sąd|Rejonowémù Sądowi]] we Słëpskù, [[Òkrãgòwi sąd|Òkrãgòwémù Sądowi]] we Słëpskù<ref>Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 października 2002 r. ({{Dziennik Ustaw|2002|180|1508}}).</ref> a [[Samorządowe kolegium odwoławcze|Samòrządzënowémù Òdwòłôwczémù Kòlegium]] we Słëpskù<ref>Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. ({{Dziennik Ustaw|2003|198|1925}}).</ref>. [[Òbrôzk:Ustka,_dom_kapitana_Haase_(HB2).jpg|mały|Stôrô rëbackô òsada, chëcz kapténë Haase, 1804]] === Partnersczé gardë a gminë === * [[Òbrôzk:Ustka,_ul._Czerwonych_Kosynierów_(HB1).jpg|mały|Stôrô rëbackô òsada (''XIX/XX w.'')]][[Bielsko-Biała]] – pòrozmienié ò wespółrobòce pòdpisóné 20 lëpińca 2002 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313035642/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=304 Bielsko-Biała.] (pòl.) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r.; zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=304 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> * [[Stôłpsk|Słëpsk]] – deklaracjô partnersczi wespółrobòtë w ramach Dwagardu z 13 lëpińca 2003 r. ==== Midzënôrodnô wespółrobòta ==== * [[Enkhuizen]] (Holandiô) – partnerskô ùmòwa pòdpisónô 5 maja 1992 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313041818/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=302 Enkhuizen] (pòl.) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r., zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=302 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> * [[Kappeln]] (Miemieckô) – partnerskô ùmòwa pòdpisónô 8 maja 1991 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313035616/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=301 Kappeln] (pòl.) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r., zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=301 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> * [[Palanga]] (Lëtwa) – partnerskô ùmòwa pòdpisónô 8 lëpińca 2006 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313034020/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=303 Palanga] (pòl.) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r., zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=303 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> Òd 2008 rokù partnersczim gardã Ùsczi bëło téż rusczé miasto [[Pionierskij (królewieckô òbéńda)|Pionierskij]]. Pò [[Inwazjô Rusczi na Ùkrajinã|rusczi inwazje na Ùkrajinã]] w 2022 rokù dogôdënk ò wespółrobòce òstôł zerwóny<ref>[https://ustka.naszemiasto.pl/ustka-zerwala-umowe-partnerska-z-rosyjskim-miastem/ar/c1-86998958 Ustka zerwała umowę partnerską z rosyjskim miastem Pioniersk.] (pòl.), ustka.naszemiasto.pl, 28.02.2022 r., przëstãp z 3.03.2022 r.</ref>. == Przëpisë == [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Stołpsczi kréz]] <references /> == Lëteratura == * Czesław Piskorski. Pomorze Zachodnie, mały przewodnik, Wyd. "Sport i Turystyka" Warszawa, 1980, ss. 298–299. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/7,35612,27260717,jacek-maniszewski-nowym-burmistrzem-ustki-frekwencja-wyborcza.html?disableRedirects=true Maciej Sandecki, Wyborcza, 28.06.2021 r., dostãp z 30.09.2022 r. {{Kòntrola}} hpbor628ruinzru8tuq4doesmni933k 0 5121 204252 196779 2026-07-02T15:06:54Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; {{Kòntrola}} 204252 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Jezoro Òstrzëcczé (21).JPG|mały|[[Òstrzëcczé Jezoro]]]] [[Òbrôzk:Cicha woda.JPG|mały|]] '''Kaszëbsczi Krôjòbrazny Park''' ({{jãz.|pl}} ''Kaszubski Park Krajobrazowy'') – park krajòbrazny ò wiéchrzëznie 332.02 km² (założony w 1983 rokù) òbrëmiô wiele jezor ë lasów na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] w òbéńdze [[Kaszëbsczé Pòjezerzé|Kaszëbsczégò Pòjezerzô]]. W parkù są: Rëna Pòtãgòwskô, Rëna Brodnickò-Kartëskô, Rëna Redëni, Rëna Dąbrowskò-Òstrzëckô i jin. Tu jesz czasã rosce [[kaszëbskô wika]] i [[kąkel]]. Tu je dwanôsce rezerwatów i żëje wiele ptôchów, w tim [[Klatatô sowa|klataté sowë]], [[mùcnica|mùcnice]] i [[trulôcz|trulôcze]]. Reczi wëdżinãłë w nim wierã w latach 60. XX stalata. W tim parkù je m. jin. [[Wieżëca]] i wôżnô - òsoblëwie - dlô turistów [[Kaszëbskô Droga]]. Rezerwatë to m.jin.: * [[Rezerwat Kùrzé Grzãdë]] * [[Trulôczowé Błota]] == Lëteratura == * Czajkowski M.: Powiat Kartuski : Szwajcaria Kaszubska / Kaszëbskô Szwajcarëjô. Bydgoszcz 2003 * PRZEWOŹNIAK, M. (Red.): Materiały do monografii przyrodniczej regionu gdańskiego, T. 2, Kaszubski Park Krajobrazowy : walory - zagrożenia - ochrona : praca zbiorowa. Gdańsk : "Marpress", 2000 ISBN 83-87291-87-0. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20240808181416/https://crfop.gdos.gov.pl/CRFOP/download/pdf/PL.ZIPOP.1393.PK.10.pdf ''Kaszubski Park Krajobrazowy''] * [http://edziennik.gdansk.uw.gov.pl/WDU_G/2011/66/Nr_66_z_dnia_02.06.2011r..pdf poz. 1462] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Parczi]] 0uthcj0v24wudv0tqvyy0de1hsgc6di 0 5123 204163 202139 2026-07-02T12:55:14Z Iketsi 3254 {{jãz.|xx}} 204163 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Status Civitatis Vaticanae <br> Stato della Città del Vaticano | miono = Watikańsczi gard | miono-genitiw = Watikanù | fana = Flag of Vatican City (2023–present).svg| herb = Coat of arms of Vatican City (2023–present).svg | na karce = Location_of_the_Vatican_City_in_Europe.svg | jãzëk = [[Łacyńsczi jãzëk|łacyńsczi]], [[Italsczi jãzëk|italsczi]] | stolëca = Watikan | fòrma państwa = teokracëjô | wiéchrzëzna = 0,44 | procent-wòdë = | lëdztwò = 501| rok = 2025 | dëtk = [[eùro]] | kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +0 | himn = <center>[[Òbrôzk:United States Navy Band - Inno e Marcia Pontificale.ogg]]</center> Inno e Marcia Pontificale | kòd = VA, VAT | Internet = .va | telefón = +39 |Mònarcha=[[Léón XIV]]|aùtowi kòd=SCV|data ùsôdzenia=11 gromicznika 1929 }} '''Watikan''' abò '''Watikańsczi gard''' ({{jãz.|la}} ''Status Civitatis Vaticanae'', {{jãz.|it}} ''Stato della Città del Vaticano'') je baro malińczim gardã-państwã, czej leżi bënë italsczégò gardu [[Rzim]], i je nômniszim państwã swiata wedle wiéchrzëznë i wielënë lëdztwa. Tu je Apòstolskô Stolëca. == Historiô == W anticznym czasu Watikan bëł dzélã rzimsczégò jimperium, po jego ùpôdku nôleżał do państwa Odoakra, pòtemù do [[Wschòdnorzimsczé césarstwò|wschòdnorzimsczégò césarstwa]]. W 756 francësczi król Pepin Krótczi ùsadzëł papiéżowi Kòscelne Państwò, chtërnë ùstało jistniec w 1870 czedë òstało pòdbite przez [[Królestwò Italsczi]]<ref>[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Panstwo-Koscielne;3953951.html Państwo Kościelne] Encyklopedia PWN</ref>. [[11 gromicznika]] 1929 rząd Italsczi pòdpisał z Apòstolską Stolëcą laterańczé traktaty. Z jich przëczënë pòwstało samòstójne państwò Watikan<ref>[https://historia.dorzeczy.pl/dwudziestolecie-miedzywojenne/548778/kwestia-rzymska-i-traktaty-lateranskie-burzliwe-relacje-watykansko-wloskie.html Kwestia rzymska i traktaty laterańskie. Burzliwe relacje watykańsko-włoskie] DoRzeczy</ref>. == Geografiô == === Pòłożenié === Leżi w pôłniowi [[Eùropa|Eùropie]], na Apenińsczim Półòstrowie, bënë Rzimu. === Wiéchrzëzna === * całownô: 0,44 km² * wiéchrzëzna lądu: 0,44 km² * wiéchrzëzna wòdów: 0 === Lądowé grańce === * òglowô długòsc jedurny grańcy z [[Italskô|Italską]]: 3,4 km === Klimat === Ùmiarkowany, łagódne, deszczowe zëmë (òd séwnika do maja), gòrącé, sëchë lata (òd maja do séwnika) === Ùsztôłcenié terenu === Teren miesczi; niewiôldżi szpërk === Wësokòsc terenu === * nôniższô wësokòsc: 19 m. n.r.m. (Plac Swiãtego Piotra) * nôwëższi czëp: 78 m (Watikańsczé Ògrody) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === felënk == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 501 (2025)<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/holy-see-population/ Holy See Population <small>(LIVE)</small>] Worldometer</ref> === Etniczné karna === Włosi, Szwajcarzë === Jãzëczi === Òficjalne jãzëczi: [[Łacyńsczi jãzëk|łacyńsczi]] ë [[Italsczi jãzëk|italsczi]] === Religijné karna === [[Katolëcczi Kòscół|Katolëcë]] 100% === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 100% == Pòliticzny system == Watikan to [[Teokracëjô|teokraticznô]], absolutnô, elekcëjnô [[mònarchiô]]. [[Przédnik kraju|Przédnikã kraju]] je [[papiéż]] z titułã sùwerena. Òd 8 maja je nim [[Léón XIV]]. == Armiô == [[Òbrôzk:Ciudad del Vaticano - 2024-01-19 visita del Presidente al Papa Francisco - 11.jpg|mały|Szwajcarsczi Gwardzëscë]] Watikan mo własną armiã – Szwajcarską Gwardiã. Òstała ùsadzona w 1506 przez papiéża Juliusza II i òdpowiada za òchronã biskupa Rzimu, jegò sedzbë, do ji òbòwiązk nôleżë kòntrola wstãpu do Watikanu ë Apòstolsczégò Pałacu, ùtrzëmëwanie pòrządku, pôłnienie reprezentacëjnëch fónkcjów a też òchrona Kòlegium Kardënałów òbczas Sede Vacante<ref name=":0">''[https://misyjne.pl/27-nowych-gwardzistow-szwajcarskich-zlozy-przysiege-galeria/ 6 maja zaprzysiężenie 28 gwardzistów szwajcarskich - Vatican News]'' [online], www.vaticannews.va, 30 łżëkwiata 2026 [dost. 2026-06-12] (pòl.).</ref>. Ji dowódcą je półkòwnik Christoph Graf<ref name=":0" /><ref name=":1">Kluczka&nbsp;M., ''[https://misyjne.pl/27-nowych-gwardzistow-szwajcarskich-zlozy-przysiege-galeria/ 27 nowych gwardzistów szwajcarskich złoży przysięgę &#x5B;+GALERIA&#x5D;]'' [online], Misyjne.pl, 16 séwnika 2025 [dost. 2026-06-12] (pòl.).</ref>. Armiô rechuje 135 gwardzëstów<ref name=":1" />. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Vatican StPeter Square.jpg|Watikan </gallery> == Òbaczë téż == * [[Katolëcczi Kòscół]] * [[Papiéż]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://gsearch.vatican.va/search?q=konstantyn+dominik&btnG=Cerca+in&site=default_collection&client=default_frontend&output=xml_no_dtd&proxystylesheet=default_frontend&sort=date%3AD%3AL%3Ad1&entsp=a__policy_documenti&wc=200&wc_mc=1&oe=UTF-8&ie=UTF-8&ud=1&exclude_apps=1&filter=0] {{Eùropa}} {{Eùro}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Watikan]] kdvvr60cyphy7ilt76mk2ssv7y97sd9 0 5138 204158 201665 2026-07-02T12:51:07Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}} 204158 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL_gmina_Szemud_COA.svg|mały|Herb]] '''Gmina Szëmôłd''' ({{jãz.|pl}} ''Gmina Szemud'') – je wieską gminą w [[Wejrowsczi kréz|wejrowsczim krézu]], w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Wejrowsczi kréz}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Szëmôłd| ]] [[Kategòrëjô:Wejrowsczi kréz]] k0hv16saca4z0642xzfllgl96iljyxn 0 5141 204191 197826 2026-07-02T13:05:12Z Iketsi 3254 [[Łacyńsczi jãzëk|łac.]]→{{jãz.|la}}; {{Kòntrola}} 204191 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacëji}} [[Òbrôzk:Collage Rome.jpg|mały]] [[Òbrôzk:Basilica di San Pietro in Vaticano September 2015-1a.jpg|mały|]] [[Òbrôzk:Rom (IT), Kolosseum -- 2024 -- 0610.jpg|mały]] '''Rzim''' ({{jãz.|it}} i {{jãz.|la}} ''Roma'') – [[stolëca]] ë nôwikszi [[gard]] [[Italskô|Italsczi]]. == Pòłożenié == Rzim je w westrzédnim dzélu kraju kòl rzéczi [[Tiber]] ë [[Strzódzemné Mòrze|Strzódzemnégò Mòrza]]. To je administracjowi ë politiczny òstrzódk (sedzba prezydenta, minysterstwów ë ùrzãdów); stolëca ë przédny gard administracjowò-historicznégò [[Lacjum]]. Administracjowô rëmiô mô 1287 km² ë mieszkô tu 2 898 104 lëdzy. Miasto je czwiôrtim co do wiôlgòscë gardã w Eùropejsczi Ùnie. Rzim je wôżnym placã w kòmùnikacje fligrama (2 latawiska: Fiumicino i Ciampino), mô też metro (2 bieżënë, a trzecô je jesz w bùdacje). To je swiatowi òstrzódk dlô letników z baro bòkadnyma zaòstałoscama z dôwnëch lat ë strzédnowiekù (kòscołë, bazyliczi, Kòloseùm, akweduktë, fòntanë ë wiele jinszich bùdinków). Tu mòże nalezc wiele czekawich mùzéów ë też nowòmódné bùdinczi w òkòlim [[Nowika|Nowiki]]. W greńcach Rzimù, na prawim brzégù Tibru, je miasto-państwò [[Watikan]], jaczé je enklawą na państwòwim terenie Italsczi. == Znóne place w Rzimie == * [[Bazylika sw. Jana na Lateranie]] * [[Bazylika sw. Paùla za Murama]] * [[Bazylika Santa Maria Maggiore]] * [[Campo de' Fiori]] * [[Circus Maximus]] * [[Cloaca Maxima]] * [[Corso]] * [[Fontanna di Trevi]] * [[Fontana delle Api w Rzimie]] * [[Forum Boarium]] * [[Forum Romanum]] * [[Kapitol]] * [[Kòloséùm]] * [[Panteon w Rzimie]] * [[Plac Navona]] * [[Piazza del Popolo]] * [[Piramida Cestiusza]] * [[Marsowé Pòlé]] * [[Szpańsczé Trapë]] * [[Teatro Argentina]] * [[Via Sacra]] * [[Via Appia]] == Partnersczé gardë == * [[Pekin]] * [[Krakòwò]] * [[Nowi Jork]] * [[Cincinnati]] * [[Pariż]] * [[Seùl]] * [[Tokio]] * [[Glasgow]] == Òbaczë téż == * [[Tiber]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://www.kierunekwlochy.pl/rzym-wlochy {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Italskô]] [[Kategòrëjô:Stolëcë]] 1n285nw9il6tj06zhno2g4efml629lm 0 5142 204246 197772 2026-07-02T15:02:51Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' – to je '→' – '; {{Kòntrola}} 204246 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL powiat chojnicki COA.svg|mały|Herb chònicczégò krézu]] '''Chònicczi kréz''' ({{jãz.|pl}} ''Powiat chojnicki'') – pòwiatã w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]] z sedzbą w [[Chònice|Chònicach]]. Wedle nôrodnégò spisenkù 2021, 1.582 lëdzy, w tim krézu, ùżiwô kaszëbsczégò jãzëka w dodomù. [[Òbrôzk:POL powiat chojnicki locator map (label-pl).svg|mały|]] === Spòdlowé pòdôwczi === * Wiéchrzëzna: 1364,25 km² * Lëdztwò: 91 128 == Lëteratura == * Dzieje Brus i okolicy : praca zbiorowa / pod red. Józefa Borzyszkowskiego ; [aut. Krzysztof Walenta et al.].Chojnice ; Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, 1984, s. 500. * Maksymilian Ichnowski; Co słychać w ojczyźnie Derdowskiego[https://web.archive.org/web/20210419191941/https://bazhum.muzhp.pl/media/files/Acta_Cassubiana/Acta_Cassubiana-r2012-t14/Acta_Cassubiana-r2012-t14-s242-247/Acta_Cassubiana-r2012-t14-s242-247.pdf] * [[Jan Mòrdawsczi]] : ''Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb''; tłómaczëlë: [[Ida Czajinô]], [[Róman Drzéżdżón]], [[Marian Jelińsczi]], [[Karól Rhode]], [[Gduńsk]] [[2008]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Pòmòrsczé krézë}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Chònicczi kréz| ]] 9u43rrye81bsjb15j7frbrvos93hkhd 0 5164 204166 200638 2026-07-02T12:57:08Z Iketsi 3254 {{jãz.|xx}} 204166 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Canada |miono = Kanada |miono-genitiw = Kanadë |fana = Flag of Canada.svg |herb = Royal Coat of Arms of Canada.svg |na karce = CAN orthographic.svg |mòtto = A Mari Usque Ad Mare<br>(Òd mòrza do mòrza) |jãzëk = [[Anielsczi jãzëk|anielsczi]], [[Francësczi jãzëk|francësczi]] i môlowé jãzëczi<ref>[https://www.ece.gov.nt.ca/en/official-languages Official Languages], ece.gov.nt.ca, dost. 21.05.2026.</ref><ref>[https://wscc.nt.ca/about-wscc/official-languages Official Languages], wscc.nt.ca, dost. 21.05.2026.</ref> |stolëca = Òttawa |fòrma państwa = [[mònarchiô]] |Mònarcha = Karól III |Prezydeńt = Louise Arbour |Premiéra = Mark Carney |wiéchrzëzna = 9.976.140 |procent-wòdë = |lëdztwò = 35.151.728 | rok = 2016 |dëtk = Kanadejsczi dolar | kòd dëtka = CAD |czasowô cona = -3,5 do -8 |swiãto = [[1 lëpińca]] (Canada Day) |himn = O, Canada<br> (Kanado) <center>[[Òbrôzk:United States Navy Band - O Canada.ogg]]</center> |kòd = CA |Internet = .ca |telefón = +1|aùtowi kòd=CDN|kònstitucjô=[[Kònstitucjô Kanadë]] |data ùsôdzenia=1 lëpińca 1867}} '''Kanada''' ({{jãz.|en}} i {{jãz.|fr}} ''Canada'') – państwò w [[Nordowô Amerika|Nordowi Americe]]. Leżi nad Òceanã Atlanticczim, Pacyficznym i Arkticznym i je pòłożonym nôdali na nordã amerikańsczim państwã. Je drëdżim co do wiôlgòscë państwã na swiece; zamëkô cawny nordowi i pòlarny dzél kòntinentu. Stolëcą Kanadë je [[Òttawa]], a nôwikszima gardama są [[Toronto]], [[Montreal|Mòntreal]] i [[Vancouver]]. Krajówcowie mieszkalë na terenach dzysészi Kanadë przez tësące lat. Pierszé eùropejsczé kòlonie pòjawiłë sã w XVI stalacu, czej britijsczé i francësczé ekspedicje naczãłë òsedlac sã w òkòlim atlanticczégò sztrądu. Pò wielu zwadach, [[Francëjô|Francëskô]] òddała wikszosc swòjich kòloniów w [[Nordowô Amerika|Nordowi Americe]] w 1763{{Pòtrzébny przëpis}}. Samòstójnota Kanadë òd [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britanie]] naczãła sã w 1867 rokù, czej 1 czerwińca trzë britijsczé kòlonie òstałë sparłãczoné w kanadijską Kònfederacjã<ref>[https://laws-lois.justice.gc.ca/eng/const/page-1.html CONSTITUTION ACT, 1867], 29 strëmiannika 1867, dost. 21.05.2026.</ref>. 17 łżëkwiata Kanada zwëskała fùlną samòstójnotã, na spòdlim Ùstôwù ò Kanadze z 1982 rokù<ref>[https://www.legislation.gov.uk/ukpga/1982/11 Canada Act 1982], 29 strëmiannika 1982, dost. 21.05.2026.</ref>. Dzys je to dëbeltjãzëkòwi krôj. W Kanadze żëją téż òd tësąców lat dërżeniowé krajówcowie zwóni ''First Nations (Pirszé Nôrodë)'' tej Eskimosë-Jinuicë-Japikë na pòlarnim nordze i kanadejsczi Jindiónë. Òni gôdôją jãzëkama z 6 apartnéch grëpów jakò eskimò-aleucczich, na-dene, algicczich, irokijsczich, siouan-catawbansczich i saliszjônsczich. W Kanadze mieszkają téż [[Kaszëbi]]. W pińcdzesątich latach XIX stalaca wiele Kaszëbów wëwanożiło do Kanadë, dze zamieszkalë m.jin. kòloniã [[Wilno_(Ontario)|Wilno]] i miastkò [[Barry%27s_Bay,_Ontario|Barry's Bay]] w Ontario. Kanadejsczi Kaszëbi wiele razy przëjéżdżelë na [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]]. == Galeriô == <gallery mode="packed" caption="Galeriô Kanadë"> Biodome_de_Montreal.jpg|Òlimpijsczi stadion w Montrealu Parliamenthill.jpg|Parliament Hill </gallery> <gallery mode="packed"> Niagara_Falls,_Canada,_Horseshoe_Fall_-_2014-10-09_-_image_1.jpg|Wòdospadë Niagara Bi-colored_Maple_Tree.jpg|Klón Femmes_Nain.jpg|Lëdze Nain </gallery> <gallery mode="packed"> Wilno_Ontario.JPG|Wilno, Ontario American_Beaver.jpg|Bòber Moraine_Lake_17092005.jpg|Jezoro Moraine </gallery> <gallery mode="packed"> Niagara_Falls_USA_Canada_from_Skylon_Tower_on_2002-05-28.jpg|Wòdospadë Niagara - krãgòbrôzk; Kanada na prawò, USA na lewò </gallery> == Òbaczë téż == * [[Wilno (Ontario)]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://madvalleycurrent.com/2020/01/13/set-the-table-kashubian-style/ Kaszëbsczé wësziwanié żukòwsczégò sztélu w Kanadze] {{Amerika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kanada| ]] [[Kategòrëjô:Nordowô Amerika]] kmld14f73f60o8o3jxz9mjqdl9z1rec 0 5187 204283 194681 2026-07-02T16:11:03Z Iketsi 3254 {{YouTube}} 204283 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Aleksander Tomaczkòwsczi''' (1909–1979) – kòle 20 lat béł w [[Kaszëbsczé Karno Piesni i Tuńca Kaszëbë|Kaszëbsczim Karnie Piesni i Tuńca "Kaszëbë"]] z [[Kartuzë|Kartuz]]. W latach 1971-1979 czerowôł jiném karnem piesni i tuńca. Jakno kòmpòzytor wëzwëskiwôł lëdową piesnią. Szerok znóny je jegò refren: "Cynda, cynda, cynda dô/ kaszëbskô kapela grô." == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|bLFARR2r-eg|Kaszubska kapela ...}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Tomaczkòwsczi Aleksander}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] o0hdn9hclpe9ja5t7eb8vc4g2rndty5 0 5224 204197 202103 2026-07-02T13:09:55Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż =={{#categorytree:Papiéże|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Papiéże]] 204197 wikitext text/x-wiki {{Deszewny infobox|commons=Category:Benedictus XVI|mióno=Benedikt XVI|òryginalné mióno=Joseph Aloisius Ratzinger|titel=Papiéż, Biskùp Rzëmù, Suweren Watikańsczégò Państwa|mòtto=''Cooperatores Veritatis'' ''Wespółrobòtnicë Prôwdë''|data smiercë=31 gòdnika 2022|môl smiercë=[[Watikan]]|data nôrôdzenégò=16 łżëkwiata 1927|môl nôrôdzenégò=[[Marktl]]|pòntifikat=19 łżëkwiata 2005|kardinalskô kreacjô=27 czerwińca 1977|biskùpskô kònsekracjô=28 maja 1977|biskùpskô nominacjô=25 strëmiannika 1977|prezbitérat=29 czerwińca 1951|diakònat=29 pajicznika 1950|òbrôzk=BentoXVI-30-10052007.jpg|òpisënk òbrôzka=Benedikt XVI (2007)|1. fónkcjô=Papiéż|1. fónkcjô cząd=19 łżëkwiata 2005 – 28 gromicznika 2013|2. fónkcjô=Prefekt Kòngregacje Nôùczi Wiarë|2. fónkcjô cząd=25 lëstopadnika 1981 – 2 łżëkwiata 2005|wëznanié=katolëcyzm|kòscół=rzimskòkatolëcczi|data nôrodzeniégò=16 łżëkwiata 1927|môl nôrodzeniégò=[[Marktl]]|miono=Benedikt XVI|òriginalné miono=Joseph Aloisius Ratzinger}} '''Benedikt XVI''' (łac. Benedictus PP. XVI, wł. Benedetto XVI, miem. Benedikt XVI.; pò prôwdze '''Joseph Aloisius Ratzinger''', [[Midzënôrodny fòneticzny alfabét|IPA]]: [{{IPA|ˈjoːzɛf ˈalɔʏzi̯ʊs ˈʁatsɪŋɐ}}]; ùr. [[16 łżëkwiata]] [[1927]] w Marktl<ref>''[https://www.britannica.com/biography/Benedict-XVI Benedict XVI]'' [w:] ''Encyclopædia Britannica'' [przëstãp z 26.07.2021 r.] (<abbr>an.)</abbr></ref>, zam. [[31 gòdnika]] 2022 we [[Watikan|Watikanie]]<ref name="smierc2">''[https://www.ekai.pl/zmarl-papiez-senior-benedykt-xvi/ Zmarł papież senior Benedykt XVI]'' [online], ekai.pl, 31 gòdnika 2022 [przëstãp z 31.12.2022 r.] (pòl.)</ref>) – [[Niemieckô|miemiecczi]] rzimskòkatolëcczi [[ksądz]], profesór teòlogicznëch nôùków, 265. [[papiéż]] i 7. Suweren Watikańsczégò Państwa òd 19 łżëkwiata 2005 do 28 gromicznika 2013. Arcybiskùp metropòlita Mnichòwa i Freising (1977–1982), kardinôł òd 1977 (nôprzód we stãpniu [[Kardinalsczé stãpnie|prezbitera]], w 1993 promòwóny do stãpnia [[Kardinalsczé stãpnie|biskùpa]]), prefekt [[Dikasteriô Nôùczi Wiarë|Kòngregacje Nôùczi Wiarë]] (1981–2005), dzekón Kardinalsczégò Kòlegium (2002–2005). Òd 28 gromicznika 2013 do smiercë béł [[Emeritowóny papiéż|emeritowónym papieżã]]<ref>''[https://web.archive.org/web/20150924081954/http://www.pap.pl/palio/html.run?_Instance=cms_www.pap.pl&_PageID=1&s=infopakiet&dz=swiat&idNewsComp=&filename=&idnews=96412&data=infopakiet&_CheckSum=1344090354 Benedykt XVI będzie miał tytuł emerytowanego papieża]''[online], Polska Agencja Prasowa, 26 gromicznika 2013 [przëstãp z 3.03.2013 r.] [zarchiwizowóné z adresë 24.09.2015 r.] (pòl.)</ref>, pierszim òd XV stalatégò, co z gwôsny wòli zerzeknął sã swòjégò ùrzãdu<ref>Katarzyna Krawczyk, ''[https://web.archive.org/web/20141026232203/http://wiadomosci.onet.pl/tylko-w-onecie/pierwsza-abdykacja-od-700-lat-nic-bardziej-mylnego/6ln0l Pierwsza abdykacja od 700 lat? Nic bardziej mylnego!]'' [online], Onet.pl, 27 gromicznika 2013 [przëstãp z 27.02.2013 r.] [zarchiwizowóné z adresë 26.10.2014] (pòl.)</ref><ref name=":0">''[https://dorzeczy.pl/religia/172266/osiem-lat-temu-benedykt-xvi-oglosil-abdykacje.html Osiem lat temu Benedykt XVI ogłosił abdykację]'' [online], dorzeczy.pl [przëstãp z 5.08.2021 r.] (<abbr>pòl.</abbr>)</ref>. Ùznôwóny za jednégò òd nôwëbitniészich teòlogów i chrzescëjańsczich mëslëcelów kùńca XX a zôczątkù XXI stalatégò, Joseph Ratzinger miôł fùndamentalny cësk na dzysdniowé nôùczanié katolëcczégò Kòscoła. Òb czas [[II watikańsczi sobór|II Watikańsczégò Sobòru]] béł za teòlogicznégò dorôdcã, wespółtwòrzącë nôwôżniészé sobòrowé dokùmeńtë<ref>[https://dzieje.pl/dziedzictwo-kulturowe/mija-rok-od-smierci-papieza-benedykta-xvi-jednego-z-najwybitniejszych Mija rok od śmierci papieża Benedykta XVI, jednego z najwybitniejszych teologów naszych czasów.] Dzieje.pl, 31 gòdnika 2023 [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref>. W lësce do swòjégò biografa Petera Seewalda, Benedikt XVI wskôzôł, co òkòma słabnącégò fizycznégò kraftu, bezpòstrzédną przëczëną ùniemòżebniającą mù dalszą służbã béł chroniczny a nieùstãplëwi bezspik, przez jaczi cerpiôł òd zôczątkù pòntifikatu<ref>[https://kosciol.wiara.pl/doc_pr/8066599.Biograf-papieza-Benedykt-XVI-zrezygnowal-z-papieskiego-urzedu-z Biograf papieża: Benedykt XVI zrezygnował z papieskiego urzędu z powodu bezsenności.] Gość Niedzielny, 30 stëcznika 2023 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref>. Jinym wôżnym dzejnikã béł brak mòżebnoscë ùdaniégò sã w daleką rézã na [[Swiatowé Dnie Młodzëznë 2013|Swiatowé Dnie Młodzëznë w Rio de Janeiro]] ze wzglãdu na stón zdrowiégò<ref name="BenedyktXVI">Peter Seewald: ''Benedykt XVI. Ostatnie rozmowy''. Dom Wydawniczy Rafael, 2016, str. 31–33. <nowiki>ISBN 978-83-7569-905-0</nowiki>. (pòl.)</ref>. Jegò gwôsny pòntifikat béł naczerowóny na dialóg wiarë z rozëmã ë biôtkã z „diktaturą relatiwizmù” w zôpadny kùlturze<ref>[https://www.niedziela.pl/artykul/168674/nd/Wielki-i-pokorny Wielki i pokorny], Niedziela. [przëstãp z 11.06.2026 r.] (pòl.)</ref>. Òpùblëkòwôł trzë encykliczi (w tim programòwą ''Deus caritas est'')<ref>[https://papiez.wiara.pl/Dokumenty_Benedykta_XVI/Encykliki Benedykt XVI. Encykliki] wiara.pl [przëstãp z 11.06.2026 r.] (pòl.)</ref>. Jakno papiéż zdecydowóno wzął sã do sprawë òczëszczeniégò Kòscoła ze seksualny przemòdżi dëchòwnëch, wprowôdzającë òstré discyplinarné procedurë, a téż zgrôwôł do òdnowë lëturgiczny tradicje (m.jin. przez motu proprio ''Summorum Pontificum'')<ref>[https://www.ekai.pl/benedykt-xvi-wobec-plagi-wykorzystywania-seksualnego-maloletnich/ Benedykt XVI wobec plagi wykorzystywania seksualnego małoletnich] ekai.pl [przëstãp z 11.06.2026 r.] (pòl.)</ref><ref>[https://papiez.wiara.pl/doc/375047.Motu-proprio-Summorum-Pontificum-omowienie-caly-tekst Motu proprio "Summorum Pontificum" (omówienie+cały tekst)] wiara.pl [przëstãp z 11.06.2026 r.] (pòl.)</ref>. Dokònôł historicznégò aktu rezygnacje z ùrzãdu, co ògłosył 11 gromicznika 2013 rokù, dolmaczącë gò wiedno wikszim ùtratą fizycznégò a dëchòwégò kraftu. To bëła pierszô abdikacjô papieża z gwôsny wòli òd czasów [[Celestin V|Celestina V]] w 1294 rokù. Òb òstatną dekadã żëcégò Benedikt XVI rezydowôł we klôsztorze Mater Ecclesiae we Watikańsczich Ògrodach, pòswiãcywającë sã mòdlëtwie a intelektualny robòce w sómnoce<ref>[https://dzieje.pl/wiadomosci/w-wieku-95-lat-zmarl-emerytowany-papiez-benedykt-xvi W wieku 95 lat zmarł emerytowany papież Benedykt XVI] Dzieje.pl, 1 stëcznika 2023. [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref><ref>[https://www.gosc.pl/doc/1460938.Nowy-dom-Benedykta Nowy dom Benedykta] gosc.pl, 21 gromicznika 2013 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref><ref>[https://www.niedziela.pl/artykul/104612/nd/Klasztor-Mater-Ecclesiae---pustelnia-Benedykta-XVI Klasztor „Mater Ecclesiae” - pustelnia Benedykta XVI] niedziela.pl, 25 gromicznika 2013 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref>. Zamiarł 31 gòdnika 2022 rokù we wiekù 95 lat. Pògrzebòwô ùroczëzna, co òdbëła sã 5 stëcznika 2023 rokù na placu sw. Piotra, mia historiczny a bezprecedensowi charakter w mòdernëch dzejach Kòscoła – pierszi rôz w historii pògrzebòwą mszã emeritowónégò papieża òdprôwiôł jegò ùrzãdëjący nastãpnik, [[Frãcëszk (papiéż)|papiéż Frãcëszk]]<ref>[https://www.polskieradio.pl/399/7979/artykul/3098406,pierwsze-takie-wydarzenie-w-historii-urzedujacy-papiez-pozegnal-swego-zmarlego-poprzednika Pierwsze takie wydarzenie w historii. Urzędujący papież pożegnał swego zmarłego poprzednika] polskieradio.pl, 5 stëcznika 2023 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref><ref>[https://wiadomosci.radiozet.pl/swiat/pogrzeb-benedykta-xvi-transmisja-na-zywo-swiat-zegna-papieza-seniora Pogrzeb Benedykta XVI. Świat pożegnał papieża seniora. "Niech cieszy się wieczną chwałą"] wiadomosci.radiozet.pl, 5 stëcznika 2023 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref>. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Papiéże|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Papiéże]] 7qre8om6sfu7jtrk80viy28h58d2a8q 0 5250 204344 203356 2026-07-02T20:50:14Z Iketsi 3254 Òbrôzk 204344 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Grób Stanisława Pestki.jpg|mały|]] '''Stanisłôw Pestka''' (ps. J. Zbrzyca) (ùr. [[8 łżëkwiata]] [[1929]] w Rolbikù, ùm. [[2 łżëkwiata]] [[2015]] w [[Gduńsk|Gduńskù]]) – piesniodzejôrz pôłniowich [[Kaszëbë|Kaszëb]], zaczął pisac pòd cëskã [[Jan Karnowsczi|Jana Karnowsczégò]]. Wëdôł zbiérczi ''Południca'' (1976), ''Wizrë ë duchë'' (1986) i jin., òbjimającé ùsôdzczi artisticzno nowé, intelektualné, grãdé jãzëkòwò i òriginalné, nafùlowóné mòwnyma swòjiznama z jinëch strón Kaszëb (np. ùmiarti, skarń), òdchôdającą w przeszłotã słowizną (np. ògnarëjô) czë neòlogizmama (np. zéwia, zéwiszcza), téż mëslowyma metafórama. Ta pòezja je òdwôżnym artisticznym eksperimeńtã. Zajimné są téż jegò felietónë (pòd ps. Krëban z Milachòwa). Òn béł swégò czasu przédnym redaktorem „[[Pomerania (cządnik)|Pomeranii]]”. Dolmacził wiérztë G. Carducci'égò, I. Bunina i A. von Chamiso. Òd 1958 béł nôleżnikã [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]], w latach 1976–1980 ë 1992–1994 przédnikã Przédnegò Zarządu<ref>[https://muzeum.wejherowo.pl/d/archiwum/arch_790_odszed-jan-zbrzyca-poegnanie/?cat=49 Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi we Wejrowie] [online], www.museum.wejherowo.pl [przëstãp 2026-05-01] (pòl.).</ref>. Należôł do nôleżników zakłôdôczów [[Kaszëbsczi Jinstitut|Kaszëbsczégò Jinstitutu]] (1996), wëlôzł w skłôd pierszégò zarządu Jinstitutu. Ùmiarł w Gduńskù, pòchòwóny na [[Smãtôrz Srebrzëskò|smãtôrzu]] [[Smãtôrz Srebrzëskò|Srebrzëskò]] (rejón IV, terasa I-1a-20). == Òbaczë téż == * [[Pomerania (cządnik)]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [http://pbl.ibl.poznan.pl/dostep/index.php?s=d_biezacy&f=zapisy&p_autorid=11812 Bibliografiô w serwisu „Polska Bibliografia Literacka”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{SORTUJ:Pestka Stanisłôw}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Gduńszczani]] 54d63vawadw8x1o7nw1x9npf4br3vuu 0 5271 204303 197156 2026-07-02T17:27:11Z Iketsi 3254 kat. 204303 wikitext text/x-wiki ''Zrzesz Kaszëbskô'' – to bëło wôżné dlô [[Zrzeszéńcowie|Zrzeszéńców]] pismiono kaszëbsczi rësznotë. Òno bëło wëdôwóné latach 1933–39, 1945-47 i 1992–93. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kaszëbsczé cządniczi|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * [[Ferdinand Neureiter|Neureiter F.]]: Historia literatury kaszubskiej. Próba zarysu. Pòlsczi dolmaczënk Maria Boduszyńska-Borowikowa, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1982 [http://books.google.de/books?ei=kDMAUdmvDsjZswbWjoCADA&hl=pl&id=VkdIAAAAIAAJ&dq=Neureiter&q=zrzesz+kasz%C3%ABbsk%C3%B4#search_anchor] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.europeana.eu/portal/record/09404/id_oai_pbc_gda_pl_2416.html Zrzesz Kaszëbskô] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dôwné kaszëbsczé cządniczi]] 3d1wak90b1dzc8thpbts6c2vfmqa0ph 0 5306 204307 203135 2026-07-02T17:29:49Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Dôwné kaszëbsczé cządniczi]] 204307 wikitext text/x-wiki '''Gryf''' (pełnô pòzwa „''Gryf. Pismo dla spraw kaszubskich''”; {{jãz.|csb}} „''Grif. Pismiono dlô kaszëbsczich sprôw''”) – jedno z nôwôżniészich pismionów w dzejach kaszëbsczi rësznotë, stwòrzoné w 1908 rokù w Kòscérzënie. Cządnik nen miôł wiôldżi cësk na przińdny rozwój [[Kaszëbskô lëteratura|kaszëbsczi lëteraturë]] i spopularizowanié kaszëbsczi dëchòwi i materialny kùlturë. Załóżcama pismiona bëlë [[Aleksander Majkòwsczi]] i [[Jón Kôrnowsczi]]. Ùdało sã jima ùdostac – na zôczątkù niewiôldżé – karno zdrëszonëch z nima lëdzy, rëchtëjącë pòle dlô pòwstaniô pierszi w dzejach Kaszëb regionalny òrganizacji – [[Towarzëstwò Młodokaszëbów|Towarzëstwa Młodokaszëbów]], do czegò doszło 22 zélnika 1912 rokù<ref name= "Pomerania">Kadzmiérz Óstrowsczi, ''Czegò chcelë Młodokaszëbi'', „Pomerania” 2012, nr 2, s. 45.</ref>. Cządnik béł adresowóny przede wszëtczim do młodégò pòkòleniô pòmòrsczi jinteligencje. Przedstôwiôł z całą òstroscą zagróżbã germanizacji spòlëznë (tikało sã to téż szkólnëch i dëchòwnëch) i wskôzywôł, że mòżna procëmdzejac wënôrodnieniu, retëjącë spôdkòwiznã, rozkòscérzającë i rozwijającë kaszëbską kùlturã<ref name= "Pomerania"></ref>. [[Jón Kôrnowsczi]] pisôł, że zadanim Grifa bëło z jedny stronë „piastowac lëdową kùlturã i zrobic jã spòrą dlô òglowòpòlsczi kùlturë, a z drëdżi stronë terôczasną pòlską kùlturã zrobic kaszëbsczémù lëdowi swójską i przistãpną”<ref>„Gryf” 1911, nr 4–5.</ref>. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kaszëbsczé cządniczi|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.gbc.org.pl/dlibra/publication?id=271&from=&dirids=1&tab=1&lp=1&QI=!35E69CE90E21C55823C647AE4EDD2FFB-10 Numrë pismiona w cyfrowi wersje na stronie Gduńsczi Cyfrowi Biblioteczi] * https://www.bibliotekacyfrowa.eu/dlibra/results?q=gryf+pismo&action=SimpleSearchAction&type=-6&p=0 * https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/gryf-pismo/?lang=kk ** „Gryf” 1908, nr 1 – http://bibliotekacyfrowa.eu/dlibra/show-content/publication/61930/edition/56773/ ** „Gryf” 1921, nr 1 – https://web.archive.org/web/20260423083251/http://bibliotekacyfrowa.eu/dlibra/show-content/publication/65886/edition/60331/ ** „Gryf” 1925, nr 1 – http://bibliotekacyfrowa.eu/dlibra/show-content/publication/65896/edition/60335/ ** „Gryf” 1931, nr 1 – https://web.archive.org/web/20260416035750/http://bibliotekacyfrowa.eu/dlibra/show-content/publication/59712/edition/53496/ [[Kategòrëjô:Dôwné kaszëbsczé cządniczi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô rësznota]] hllr00282xoxsjibsidkp4sje1wr59v 0 5317 204309 202847 2026-07-02T17:31:48Z Iketsi 3254 ''[[Gazeta Kartuska]]'', ''[[Głos Kaszub]]'', ''[[Kurier Kartuski]]'' 204309 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Jerzy Stachurski, pracownia ©Studziński Krzysztof.jpg|mały|Jerzi Stachùrsczi w [[Warkòwniô|warkòwni]]]] '''Jerzi Stachùrsczi''' (ùr. 9 strëmiannika 1953 we [[Gduńsk|Gduńskù]]) – pòéta, kòmpòzytor, aùtór dokazów na binã i pedagóga. Przińdny pòéta wëchòwôł sã we [[Gduńsk]]ù i w [[Kłosowò|Kłosowie]]. W latach 50. i 60. w jegò òtoczenim gôdało sã blós pò [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskù]], tej wiedno czuł òn ten jãzëk, téż òd starka, z chtërnym béł baro mòcno zrzeszony. Òkróm tegò młodi Stachùrsczi brôł ùdzél w rozmajitëch kaszëbsczich òbrzãdach. Kaszëbskô codniowòsc, a z drëdżi starnë pòswiãtnosc, miała wiôldżi wpłiw na jegò ùtwórstwo<ref name="Pomerania">[https://web.archive.org/web/20170408072901/http://miesiecznikpomerania.pl/files/pomerania%20pdf/MARZEC_2013.pdf ''Jic òd człowieka do człowieka'', „Pomerania” 2013, nr 3, s. 4-6.]</ref>. Sztudérowôł jaż sédmë czerënków, z czegò skùńcził piãc. Òkróm PWSM (Państwòwô Wëższô Mùzycznô Szkòła) we [[Gduńsk|Gduńskù]] skùńcził téż m.jin. etnografiã i pòdiplomòwé sztudia w Wëższi Szkòle Gazétnictwa w [[Gdiniô|Gdini]]<ref name="Pomerania"/>. Ju w liceùm pisôł mùzykã do piãc téatrów pòézji. Òd 1979 rokù napisôł mùzykã dlô warkòwëch téatrów do sto trzëdzescë przedstôwków, a téż – jak sam gôdô– kòl trzësta-sztërësta tekstów ò rozmajitëch témach dlô solëstów, estradowëch karnów, spiéwôków i dzôtków. Ùłożił pôrãnôsce szkòłowëch himnów, midzë jinszima dlô szkòłów z [[Bòrkòwò|Bòrkòwa]], [[Wiôlgô Wies|Wiôldżi Wsë]], [[Kartuzë|Kartuz]], [[Dzérzążno|Dzerżążna]], [[Niestãpòwò|Niestãpòwa]], [[Przedkòwò|Przedkòwa]], [[Czéczéwò|Czéczéwa]], [[Wielé|Wiela]]<ref name="Pomerania"/>. Je autorã czile tomików wiérztów w [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczim]] i [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim]] jãzëkù: *''Té pokazëją na mnie'' (1980); *''Droga'' (1984); *''Gwiazdki'' (1985); *''Procesje'' (1997); *''Naczynia połączone mowy. Sparłãczoné statczi mòwë'' (2005). Swój pierszi zbiérk „Té pokazëją na mnie” (1980) napisôł kaszëbizną zblëżoną do ti, jaką pisôł [[Aleksander Labùda]], chòc tematowò i pòétno tomik je czësto jiny, priwatny, jakno np. wiérzta ''Z Guczowim Mackem przë jednym stole'', chtërna je òkôzanim tczë Labùdze<ref>[https://web.archive.org/web/20170109185905/http://bpgw.org.pl/?s=zyc ''Patron Biblioteki - Aleksander Labuda'']</ref>. Stachùrsczi je téż aùtorã słów i nótów wiele piesni i kòlãdów, m.jin. zapisónëch na kasétach i platkach. Òd lat 90. Jerzi Stachùrsczi wespółrobił z regionalną prasą (''[[Gazeta Kartuska]]'', ''[[Głos Kaszub]]'', ''[[Kurier Kartuski]]''). Dobiwca wielu nôdgrodów, z jaczich wôrt wëmienic [[Medal Stolema]] (w 1993), Pòmòrską Artisticzną Nôdgrodã czë Medal Nôrodny Edukacji za regionalną robòtã z dzôtkama<ref name="Pomerania"/>. == Òbaczë téż == * [[Medal Stolema]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://katalogi.bn.org.pl/iii/encore/search/C__SStachurski%2C%20Jerzy%20%281953%20%20%29__Orightresult?lang=pol&suite=cobalt Pùblikacje Jerzégò Stachùrsczégò w katalogù BN] {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Stachùrsczi Jerzi}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema|S]] 7zw05x89odwiyzoeakacchaggl76sjv 0 5342 204270 199704 2026-07-02T15:32:37Z Iketsi 3254 {{Przëpisë}} 204270 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Lesno-kosciol1.jpg|mały|left|Stôri kòscół]] {{Wies infobox | Wies=Lésno | rodzôcz_wsë= | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=chònicczi | gmina=Brusë | szôłtëstwò= | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=53 | minutëN=56 | sekùndëN=58 | gradëE=17 | minutëE=42 | sekùndëE=00 | wiżô= | rok=2008 | lëdztwò=669 | gãscëzna= | nr_czér=52 | pòcztowi_kòd=89-634 | reg_tôfla=GCH | SIMC= | szôłtës= | www= | òdjimk=Lesno.jpg | galerëjô_commons=Category:Leśno (powiat chojnicki) |}} [[Òbrôzk:Leśno kościół Podwyżeszenia Krzyża Świętego2 02.07.10 pl.jpg|mały|Leszczińsczi kòscół i òkòlé]] '''Lesno''' kaszëbskô wies pòłożonô w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Chònicczi kréz|chònicczim krézu]], w [[Gmina Brusë|gminie Brusë]]. W 1570 rokù w tich stronach bëło wicy jak 20 [[pszczélk]]ów. Tu w 1938 rokù urodzył sã [[Władisłôw Côrnowsczi]]<ref>http://www.nagrodakolberg.pl/laureaci-wladyslaw_czarnowski</ref>. == Òbaczë téż == * [[Władisłôw Côrnowsczi]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.youtube.com/watch?v=9EV6ctxKYwU nawôłnica 2017] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Brusë]] omlzy49k9bn3dblpexs5ic9w8oa187g 204271 204270 2026-07-02T15:34:24Z Iketsi 3254 Galeriô 204271 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Lésno | rodzôcz_wsë= | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=chònicczi | gmina=Brusë | szôłtëstwò= | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=53 | minutëN=56 | sekùndëN=58 | gradëE=17 | minutëE=42 | sekùndëE=00 | wiżô= | rok=2008 | lëdztwò=669 | gãscëzna= | nr_czér=52 | pòcztowi_kòd=89-634 | reg_tôfla=GCH | SIMC= | szôłtës= | www= | òdjimk=Lesno.jpg | galerëjô_commons=Category:Leśno (powiat chojnicki) |}} '''Lesno''' kaszëbskô wies pòłożonô w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Chònicczi kréz|chònicczim krézu]], w [[Gmina Brusë|gminie Brusë]]. W 1570 rokù w tich stronach bëło wicy jak 20 [[pszczélk]]ów. Tu w 1938 rokù urodzył sã [[Władisłôw Côrnowsczi]]<ref>http://www.nagrodakolberg.pl/laureaci-wladyslaw_czarnowski</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Lesno-kosciol1.jpg|Stôri kòscół Òbrôzk:Leśno kościół Podwyżeszenia Krzyża Świętego2 02.07.10 pl.jpg|Leszczińsczi kòscół i òkòlé Òbrôzk:Grób skrzynkowy k Leśna.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Władisłôw Côrnowsczi]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.youtube.com/watch?v=9EV6ctxKYwU nawôłnica 2017] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Brusë]] 3662mmqdwg8lzq12y4efkf2bu1f3guk 204272 204271 2026-07-02T15:35:52Z Iketsi 3254 /* Bùtnowé lënczi */ {{YouTube}} 204272 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Lésno | rodzôcz_wsë= | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=chònicczi | gmina=Brusë | szôłtëstwò= | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=53 | minutëN=56 | sekùndëN=58 | gradëE=17 | minutëE=42 | sekùndëE=00 | wiżô= | rok=2008 | lëdztwò=669 | gãscëzna= | nr_czér=52 | pòcztowi_kòd=89-634 | reg_tôfla=GCH | SIMC= | szôłtës= | www= | òdjimk=Lesno.jpg | galerëjô_commons=Category:Leśno (powiat chojnicki) |}} '''Lesno''' kaszëbskô wies pòłożonô w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Chònicczi kréz|chònicczim krézu]], w [[Gmina Brusë|gminie Brusë]]. W 1570 rokù w tich stronach bëło wicy jak 20 [[pszczélk]]ów. Tu w 1938 rokù urodzył sã [[Władisłôw Côrnowsczi]]<ref>http://www.nagrodakolberg.pl/laureaci-wladyslaw_czarnowski</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Lesno-kosciol1.jpg|Stôri kòscół Òbrôzk:Leśno kościół Podwyżeszenia Krzyża Świętego2 02.07.10 pl.jpg|Leszczińsczi kòscół i òkòlé Òbrôzk:Grób skrzynkowy k Leśna.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Władisłôw Côrnowsczi]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|9EV6ctxKYwU|Krajobraz po nawałnicy. Leśno (koło Chojnic) 12.08.2017 (nawôłnica 2017)}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Brusë]] hxyfvy29zxycykzrz4brn05r9k1nofh 204274 204272 2026-07-02T15:54:15Z Iketsi 3254 data 204274 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Lésno | rodzôcz_wsë= | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=chònicczi | gmina=Brusë | szôłtëstwò= | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=53 | minutëN=56 | sekùndëN=58 | gradëE=17 | minutëE=42 | sekùndëE=00 | wiżô= | rok=2008 | lëdztwò=669 | gãscëzna= | nr_czér=52 | pòcztowi_kòd=89-634 | reg_tôfla=GCH | SIMC= | szôłtës= | www= | òdjimk=Lesno.jpg | galerëjô_commons=Category:Leśno (powiat chojnicki) |}} '''Lesno''' kaszëbskô wies pòłożonô w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Chònicczi kréz|chònicczim krézu]], w [[Gmina Brusë|gminie Brusë]]. W 1570 rokù w tich stronach bëło wicy jak 20 [[pszczélk]]ów. Tu w 1938 rokù urodzył sã [[Władisłôw Côrnowsczi]]<ref>http://www.nagrodakolberg.pl/laureaci-wladyslaw_czarnowski</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Lesno-kosciol1.jpg|Stôri kòscół (2003) Òbrôzk:Leśno kościół Podwyżeszenia Krzyża Świętego2 02.07.10 pl.jpg|Leszczińsczi kòscół i òkòlé (2010) Òbrôzk:Grób skrzynkowy k Leśna.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Władisłôw Côrnowsczi]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|9EV6ctxKYwU|Krajobraz po nawałnicy. Leśno (koło Chojnic) 12.08.2017 (nawôłnica 2017)}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Brusë]] 70m0rfvzfmt7ej00l7fig5nvjvg473q 0 5358 204159 200193 2026-07-02T12:51:12Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' – to je '→' – ' 204159 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL gmina Kościerzyna COA.svg|mały|Herb]] '''Gmina Kòscérzna''' ({{jãz.|pl}} ''Gmina Kościerzyna'') – wieskô gmina w [[Kòscérsczi kréz|kòscérsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Stolëcą ti gminë je [[Kòscérzna]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòscérsczi kréz}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Kòscérzna| ]] [[Kategòrëjô:Kòscérsczi kréz]] n2ykb8s0esdhcwzrzues5sy5kq53e7n 0 5597 204218 186207 2026-07-02T14:02:00Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 204218 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Primula veris 230405.jpg|mały|Kukówczé rãkawice]] [[Òbrôzk:Primula veris MHNT.BOT.2011.3.11.jpg|mały|''Primula veris'']] '''Kukówczé rãkawice''' (''Primula veris'' L.) – wieleletnô roscëna z rodzëznë pierwùlcowatëch. Òne roscą m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]], np. w rezerwace [[Wiłóz Reduni]], a kwitnie òd [[Łżëkwiôt|łżëkwiata]]. Kukówczé rãkawice bëłë òbjimniãté ùrzãdową òchrónią do 2014 rokù. == Lëteratura == * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 128. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 3sw999bsu2ox432zf1p1hp9yw12359c 0 5669 204266 202539 2026-07-02T15:26:44Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ * [[Schnitzelbank]] 204266 wikitext text/x-wiki '''Kaszëbsczé nótë''' – jedna òd nôbarżi znónëch kaszëbsczich frantówków, zwónô téż „Kaszëbsczim alfabétã”. Dlô wëkònaniô ti frantówczi pòtrzébnô je charakteristicznô plansza z òbrôzkama. Piesniô je baro pòpùlarnô i w całi [[Pòlskô|Pòlsce]] kòjarzonô z kaszëbską kùlturą i ùznôwónô za ikonã kaszëbsczégò fòlkloru. Temù je czãsto wëzwëskiwónô do promòcje [[Kaszëbë|Kaszub]]. Za nôbarżi znóną spòdlëczną wersjã (wariant bez pòwtórzeniów) ùznôwô sã taczi tekst<ref name="Drzéżdżón"/>: [[Òbrôzk:CEPR Kaszubskie Nuty.jpg|mały|330px|Plansza z òbrôzkama („heroglifama”) pòtrzébnô do wëkònaniô frantówczi]] [[Òbrôzk:Kaszubskie nuty.ogg|prawo]] ::''To je krótczé, to je dłudżé, to kaszëbskô stolëca,'' ::''to są basë, to są skrzëpczi, to òznôczô Kaszëba.'' ::''To je ridel, to je ticz, to są chòjnë, widłë gnojné.'' ::''To je prosté, to je krzëwé, to je slédné kòło wòzné.'' ::''To są hôczi, to są ptôczi, to są prësczé półtorôczi.'' ::''To je klëka, to je wół, to je całé, a to pół.'' ::''To je môłé, a to wiôldżé, to są jinstrumenta wszelczé.'' Trzeba równak zmerkac, że tak pò prôwdze jistnieje wiele wariantów „Kaszëbsczich nótów”, jaczé apartnią sã kąsk tekstã, chòc spiéwô sã je na nã samą melodiã. W niechtërnëch môlach na Kaszëbach miast ''kaszëbskô stolëca'' spiéwô sã ''cesarza stolëca''; miast ''skrzëpczi'' je: ''skrzëpce''; miast ''Kaszëba'' je: ''szlachcëca'' abò ''rëbôka''; miast ''ridel'' je: ''ridla''; miast ''slédné kòło wòzné'' je: ''tilné kòło wòzné'' abò ''lózné kòło wòzné''; miast ''półtrojôczi'' je: ''półtorôczi''. W bëtowsczi òbéńdze znónô je wersjô, w jaczi dwa slédné wersë brzëmią tak<ref name="Drzéżdżón"/>: ::''To je całé, to je pół, to je òseł, a to wół,'' ::''To są bùlwë, to są wrëczi, to je nasza biôłô marchew.'' == Pòchòdzenié frantówczi == „Kaszëbsczé nótë” wëwòdzą sã prôwdopòdobnie òd miemiecczi rozegracje znóny jakò ''[[Schnitzelbank]]'' abò ''Hobelbank''. Zabawã tã znają òsoblëwie mieszkańcë Badenii-Wirtembergii, zôpadny [[Aùstriô|Aùstrie]] i nordowi [[Szwajcarskô|Szwajcarie]]. Ju w 1911 [[Izydor Gùlgòwsczi]] pisôł (w mònograficznym dokazu „Von einem unbekannten Volke in Deutschland”), że znaje aùtora, jaczi przełożił pierwòszny niemiecczi tekst rozegracje na [[kaszëbsczi jãzëk]]. Béł to Wilem Langòwsczi, brat szôłtësa Gòłunia, Jakùba. Jakùb Langòwsczi òpòwiedzôł Gùlgòwsczémù, że jaczes 35 lat przódë (to je w 70. latach 19 stolatégò) pòznôł tã frantówkã nã zabawie w òkòlim Wislanëch Żuławów<ref>Jerzy Łukaszewski, ''Przyszły z Niemiec i Szwajcarii'', „Pomerania” 2012, nr 3, s. 39-41.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20170119173529/http://odroda.kaszubia.com/05-01/kaszebscze.htm Stanisłôw Geppert, ''Gdze je czëc Kaszëbsczé Nótë'']</ref>. == Kaszëbsczé nótë jakò turisticzny produkt == Lëdze, jaczi zajimają sã produkcją kaszëbsczich pamiątków, baro rôd wëzwëskiwùją planszã do „Kaszëbsczich nótów”, widzącë w ni bëlny, òsoblëwi i apartny turisticzny produkt, chtëren dobrze sã sprzedôwô. Kò prawie temù „Kaszëbsczé nótë” mòże nalezc na taskach, pòcztowëch kôrtkach, nalépkach, tédrach do mòbilków, kòszulkach czë téż na internetowëch starnach i fòlderach. Róman Drzéżdżón dôwô bôczënk na pòwôżny problem z bëlnym pisënkã tekstu frantówczi. Czãsto ju titël je zapisóny z felama, diakriticznëch znaków ni ma wcale abò są lëchò pòstawióné, a nie jedné słowa ùżëté są w niepòprawny gramaticzny fòrmie. W niechtërnëch przëtrôfkach mòże nalezc nawetka czilenôsce felów<ref name="Drzéżdżón">[[Róman Drzéżdżón]], ''Kaszëbsczé nótë – pamiątka z Kaszub z felama'', „Biuletin Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2009, s. 273-277.</ref>. == Òbaczë téż == * [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi]] * [[Schnitzelbank]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://www.kartuzy.pl/strona/2007-kaszebscze-note-kaszubskie-nuty-abecadlo-kaszubskie * [https://mojestrone.com/galerie/kamw-quotkaszbscz-g468681 Zdjęcia Kamòwé "Kaszëbsczé nótë" - fotorelacja] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] hkyrnm9cj5r5sroldbvh8mbe7per7gh 0 5751 204286 199369 2026-07-02T16:16:50Z Iketsi 3254 ' – to je '→' – '; {{YouTube}} 204286 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Cranberries.jpg|mały|Jagòdë kwasniców]] [[Òbrôzk:Cranberry bog.jpg|mały|Kwasnicë]] '''Kwasnica''' (''Oxycoccus palustris'' Hill) – wielelatnô roscëna z rodzëznë kwasnicowatëch. Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] rosce dosc wiele kwasniców. Òne mają jagòdë, a je [[Kaszëbi]] zbiérają. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|S9U281lAOEk|Skarb ukryty na bagnach. Kaszubska żurawiana}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 5wnl16h6uzac53oenex6mnu93dklsox 0 5822 204297 203290 2026-07-02T16:28:05Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' – to je '→' – ' 204297 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Weronika Korthals 2020.jpg|mały|Weronika Korthals]] '''Wérónika Korthals''' ({{jãz.|pl}} '''Weronika Korthals'''; ùr. 9 stëcznika 1982 r. w [[Pùck]]u) – pòlską i kaszëbską spiéwôrką. Òna mùzykùje téż na saksofónie. == Diskògrafijô == * "Ta cëchò noc" * "Kaszëbi na Gòdë II". * "Na wiedno" * "Velevetka" == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20100528100511/http://weronika.net.pl/ Jinternetowô starna artistczi] * {{YouTube|3OlyLLu8ffw|Welewetka - Weronika Korthals (feat. Larry OK Ugwu)}} * {{YouTube|WrU5iNQINH4|Weronika Korthals i Natalia Szroeder, kolęda „Dzysô z Betlejem"}} * {{YouTube|UNdk4Ax4CJg|Weronika Korthals - Dalek (Piãknô je kaszëbskô noc) {{!}} La Via Voice {{!}} Official Video}} * {{YouTube|crvVk8ushCQ|Jak pòwstôwôł teledisk do frantówczi Werónczi Kòrthals "Dalek (Piãknô je kaszëbskô noc)"}} * https://www.kaszubi.pl/media/view/nowy-utwor-weroniki-korthals {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Korthals Weronika}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Pòlsczé spiéwôrczi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé spiéwôrczi]] kge5t9mz52qzl3ps1u85lsi0xaw4afi 0 5862 204170 201088 2026-07-02T13:00:51Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; [[miemiecczi jãzëk|miem.]]→{{jãz.|de}} 204170 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Wiôldżi Pòmësk | rodzôcz_wsë=Wiôldżégò Pòmëska | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=bëtowsczi | gmina= Bëtowò | szôłtëstwò=Wiôldżi Pòmësk | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=12 | sekùndëN=25.5 | gradëE=17 | minutëE=33 | sekùndëE=29.7 | wiżô= | rok=2006 | lëdztwò=635 | gãscëzna= | nr_czér=59 | pòcztowi_kòd=77-100 | reg_tôfla=GBY | SIMC= | szôłtës=Beata Treder | www= | òdjimk= | galerëjô_commons= |}} '''Wiôldżi Pòmësk''' ({{jãz.|pl}} ''Pomysk Wielki'', {{jãz.|de}} ''Groß Pomeiske'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[Pòlskô|Pòlsce]] pòłożonô w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[gmina Bëtowò|gminie Bëtowò]]. Tu je kòscół ë szkòła. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Pomysk Wielki church.jpg </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VIII/762 Pomysk] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Bëtowò]] oao3o9cjl50xdphcn4dgwssn6hixkhn 0 5957 204301 197736 2026-07-02T17:22:18Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 204301 wikitext text/x-wiki '''Rodnô Zemia''' – dôwny [[Telewizjô|telewizyjny]] program w [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim jãzëkù]], emitowóny ze [[Gduńsk|Gduńska]] w latach 1990–2010. Pierszi etniczny telewizyjny magazyn w kraju. Pòwstało wnetka 1000 dzélëków (kòl 350 gòdzyn kaszëbskòjãzëcznégò programù telewizyjnégò). Przez 20 lat jistnieniô programu wzãło w nim ùdzél czilenôsce tësący rozmówców, wiele razy lëdzy wëbitnëch. == Historiô == Pierszi rôz kaszëbsczi magazyn „Rodnô Zemia” nadóny béł 21 lëpińca 1990 rokù. Program ùkôzywôł sã tedë co dwie niedzele. Jegò redaktorã òsta [[Izabella Trojanowskô]], doswiôdczonô gazétniczkã „Głosu Wëbrzeżégò” i „Bôłtëcczégò Dzénnika”. Trojanowsczi zanôlégało, żebë chòcle w dzélu magazyn béł prowadzony pò kaszëbskù, a téż żebë pòd kùńc kòżdégò dzélëka prowadzëc ùczbã kaszëbsczégò jãzëka. Tim dzélã programù zajimalë sã sztudérë zrzeszony w [[Karno Sztudérów „Pòmòrania”|sztudérsczim karnie „Pòmòraniô”]] (przede wszëtczim [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi]])<ref name= "Biuletin">Eùgeniusz Prëczkòwsczi, ''Fùnkcjonowanié i kùńc telewizyjnégò magazynu „Rodnô Zemia” (1990–2010)'', „Biuletin Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2011, s. 126–135.</ref><ref>Dariusz Majkòwsczi, ''Z kaszëbizną w kòżdim dzejanim'', „Pomerania” 2013, nr 12, s. 58.</ref>. Pò smiercë Trojanowsczi (21 łżëkwiata 1995) program przejãlë ji wëchòwankòwie: [[Artur Jablonsczi]] i [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi]]. Òbaji na co dzéń gôdelë pò kaszëbskù (Trojanowskô w nim gadac nie rozmia). W tim czasu program ùkôzywôł sã ju co tidzéń przez dwadzesce minut. Czej w 1999 Artur Jablońsczi òstôł starostą [[Pùcczi kréz|pùcczégò krézu]] i niechôł dzénnikarską robòtã program zaczął prowadzëc Eùgeniusz Prëczkòwsczi wespół z białką, [[Elżbiéta Prëczkòwskô|Elżbiétą]]<ref name= "Biuletin"></ref>. == Znaczenié programù == Jak òkresliwô E. Prëczkòwsczi „Kaszëbi, chtërny przódë nie bëlë nôłożen bëc na antenie TV, „Rodną Zemiã” ùwôżelë jakno swój program. W ni bëło òdbicé żëcégò spòleczno-kùlturalnégò regionu”. Program stojôł kòle pòczątków wiele òglowòregionalnëch dzejaniów, jak przëmiérno<ref name= "Biuletin"></ref>: * założenié Klubù Sztudérów „Tatczëzna”; * bùdowa Kaszëbsczi Drodżi Krziżewi w Swiónowie; * Kaszëbsczi Festiwal Humoru „Szport mùszi bëc”; * Wòjewódzczi Kònkùrs Multimedialny; * Wòjewódzczi Kònkùrs Spiéwów miona Jana Trepczika w Miszewie; * Kaszëbsczi Spiéwë w Lëzënie. Z programã wespółrobilë m.jin. [[Jerzi Stachùrsczi]], [[Tomôsz Fópka]], [[Tadeùsz Dargacz]], [[Jerzi Łisk]]. Rezultatã tegò są wielné pùblikacje – tomiczi prozë i kaszëbsczi pòezji, kómpaktowé platczi, jak téż spiéwniczi. Òsoblëwie wôżnym wydanim stôł sã spiewnik „Piesnie Rodny Zemi”, w jaczim je kòle 150 nowëch piesni, co pòwstałë nôpierwi dlô programù, a dzysdzéń są szerok wëzwëskiwóné w szkòłowi ùczbie, mediach i mùzyczny regionalny rësznoce<ref>[http://biblioteka.wejherowo.pl/dlibra/dlibra/docmetadata?id=3974&from=publication ''Piesnie Rodny Zemi w cyfrowi wersje na starnie Wejrowsczi Cyfrowi Biblioteczi'']</ref>. Nôwëższą pòpùlarnoscą program cesził sã w latach 2000–2006. Badérowania òbzéraniô wëkazywałë widowniã, co syga 100-150 tësący òbzérników. Wiele razy „Rodnô Zemia” zajimała pierszi môl westrzód wszëtczich programów TVG<ref name= "Biuletin"></ref>. == Òbaczë téż == * [[CSB TV]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dôwné rzeczë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] bpjr281e8zlmrdqmdo2ag7o2zbl53rx 0 6306 204193 200691 2026-07-02T13:06:07Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pl.]]→{{jãz.|pl}} 204193 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Òsek | rodzôcz_wsë= | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=wejrowsczi | gmina=Lëniô | szôłtëstwò=Òsek | mieskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=29 | sekùńdëN=06 | gradëE=17 | minutëE=58 | sekùńdëE=08 | wiżô= | rok= | lëdztwò= | gãscëzna= | nr_czér=58 | pòcztowi_kòd=84-223 Lëniô | reg_tôfla=GWE | SIMC= | szôłtës=Józef Flórczik | www= | òdjimk= | galerëjô_commons= |}} '''Òsek''' ({{jãz.|pl}} ''Osiek'') – zgrëpionô, gbùrskô wies, jakô leżi w zôpadnym dzélu gminë, na zberkù dolëznë [[rzeka Łeba|Łebë]]. Pierwòsznô pòzwa wsë - Òseczi - wskazëje na militarné znaczenié negò môla w strzédnëch stalatach, jaczi zajimał pas wëcãtégò lasu (dzysô më bë rzeklë zaseczi), òsłaniającégò krótkò pòłożoną przëszlôgã w [[Tłuczewò|Tłuczewie]]. == Historiô == Pierszé wiadło ò '''Òsekù''' pòchôdô z 1342 rokù. Bëło to òsedlé założoné na pòlsczim prawie, słëchającé do lãbòrsczi zemi. Òd 1466 rokù Òsek razã z [[Lãbòrskò-bëtowskô Zemia|lãbòrską zemią]] słëchôł do zôpadnopòmòrsczich ksyżëców i béł greńczną wsą. W 2. pòłowie 16. stalatégò wies bëła dobrã pòmòrsczi familie Bòchenów. W kùńcu 19. stalatégò òsecczi majątk słëchôł do rodzëznë Zielke mającë 532 ha gruńtu. Szpecjalizowelë sã tuwò w chòwie òwców. W latach 1920-1945 bëła to miemieckô greńcznô wies. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Òsek-las.JPG|Las kòl Òseka Òbrôzk:Òsek-las2.JPG| </gallery> == Czekawinczi == Òdwiedzającë '''Òsek''', wôrt wëbrac sã nad [[rzéka Łeba|Łebã]], jakô płënie na nordã òd wsë, w nié za baro szeroczi dolëznie, òtoczony przitczima, zalesonyma grzëpama. Wedle rzéczi prowadzy droga do dôwnégò ''młina w [[Tãpcz]]u'' i ''pałacu w [[Paraszëno|Paraszënie]]''. ---- W '''Òsekù''' stoji szlachòta '''[[Jablón|Jablóna]]''' - Dëcha ze szlachù "[[Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha]]" w gminie Lëniô. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VII/633 1.) Osiek w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Gmina Lëniô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Lëniô]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] c8mo46eabwkdotqlnt86ilx25xn8935 0 6312 204192 200690 2026-07-02T13:05:42Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pl.]]→{{jãz.|pl}} 204192 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Pòbłocé | rodzôcz_wsë= | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=wejrowsczi | gmina=Lëniô | szôłtëstwò=Pòbłocé | mieskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=28 | sekùńdëN=07 | gradëE=18 | minutëE=04 | sekùńdëE=21 | wiżô= | rok= | lëdztwò=412 | gãscëzna= | nr_czér=58 | pòcztowi_kòd=84-223 Lëniô | reg_tôfla=GWE | SIMC= | szôłtës=Redżina Malinowskô | www= | òdjimk= | galerëjô_commons= |}} '''Pòbłocé''' ({{jãz.|pl}} ''Pobłocie'') – wiôlgô szôłtëskô wies ë dôwny zemsczi majątk, jaczi je kòle drodżi parłãczący [[Strzépcz]] z [[Wejrowò|Wejrowã]] i [[Lëzëno|Lëzënã]]. Pòzwa wsë pòchôdô òd ji pòłożeniégò w stosënkù do stolecznégò dôwni [[gmina Strzépcz|Strzépcza]] — "''pò błoce''". == Historiô == Pierszé wiadło ò wsë, jaczi pòzwã pòdónô bëła w fòrmie "''Poblocz''" pòchôdô z 1401 rokù. Z Pòbłocégò pòchôdô szlacheckô familiô Pòbłocczich herbù Brochwicz. W 2. pòłowie 16. stalatégò miéwcama wsë bëło òsmë szlachecczich familiów. Na zôczątkù 19. stalatégò môlowi majątk òstôł rozparcelowóny midzë miestnëch chłopów, a sama wies sta sã sedzbą wëszëznów gminë. == Czekawinczi == We wsë w dzélu zaòstôł sã tradicjowi ôrt zabùdowë z przebùdowónym ''19-stalatnym dwòrã'', a téż bùdinkã dôwny karczmë. ---- W '''Pòbłocym''' stoji szlachòta '''[[Szëmich|Szëmicha]]''' - Dëcha ze szlachù "[[Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha]]" w gminie Lëniô. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VIII/343 Pobłocie w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Gmina Lëniô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Lëniô]] mxtj0ftw4es5x2i8gj8vrdwulz4n1x3 0 6498 204256 195573 2026-07-02T15:14:28Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 204256 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Full Moon Luc Viatour.jpg|mały|Widzënk Miesąca ze Zemi]] [[Òbrôzk:Youtubeastronautsonmoonot3.gif|center]] '''Miesąc''' (jiné miona: miesidz, ksãżëc; symbòl: [[Òbrôzk:Moon decrescent symbol (fixed width).svg|16px|☾]]) to je jedurny nôtërny satelita [[Zemia|Zemi]]. Òn krąży wkół Zemi ë mô rozmajité fazë. Na Miesącë bëlë w 1969 r. dwaji [[Zjednóné Kraje Americzi|Amerikanie]] - Neil Armstrong i Edwin "Buzz" Aldrin<ref>[https://www.rmg.co.uk/stories/space-astronomy/how-many-people-have-walked-on-moon How many people have walked on the Moon?] Royal Museums Greenwich</ref><ref>[https://www.nhm.ac.uk/discover/factfile-the-moon.html The Moon] Natural History Museum</ref>. Promiéń je 1,737.5 km. Masa je 7.35 x 10^22 kg. Wiéchrzëzna 38 millionów km&#xB2;<ref>[https://www.space.com/18135-how-big-is-the-moon.html How big is the moon?] Space</ref>. == Òbaczë téż == * [[Zemia]] * [[Faza Miesądza]] * [[Zacmienié Miesądza]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * [[Bernard Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1972, tom V, s. 262 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Słuńcowi Ùstôw|kol=#c0c0ff}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Astronomijô]] fq2bvr46ccaps6iudfxbobio2h1lyh9 204257 204256 2026-07-02T15:14:43Z Iketsi 3254 |mały 204257 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Full Moon Luc Viatour.jpg|mały|Widzënk Miesąca ze Zemi]] [[Òbrôzk:Youtubeastronautsonmoonot3.gif|mały]] '''Miesąc''' (jiné miona: miesidz, ksãżëc; symbòl: [[Òbrôzk:Moon decrescent symbol (fixed width).svg|16px|☾]]) to je jedurny nôtërny satelita [[Zemia|Zemi]]. Òn krąży wkół Zemi ë mô rozmajité fazë. Na Miesącë bëlë w 1969 r. dwaji [[Zjednóné Kraje Americzi|Amerikanie]] - Neil Armstrong i Edwin "Buzz" Aldrin<ref>[https://www.rmg.co.uk/stories/space-astronomy/how-many-people-have-walked-on-moon How many people have walked on the Moon?] Royal Museums Greenwich</ref><ref>[https://www.nhm.ac.uk/discover/factfile-the-moon.html The Moon] Natural History Museum</ref>. Promiéń je 1,737.5 km. Masa je 7.35 x 10^22 kg. Wiéchrzëzna 38 millionów km&#xB2;<ref>[https://www.space.com/18135-how-big-is-the-moon.html How big is the moon?] Space</ref>. == Òbaczë téż == * [[Zemia]] * [[Faza Miesądza]] * [[Zacmienié Miesądza]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * [[Bernard Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1972, tom V, s. 262 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Słuńcowi Ùstôw|kol=#c0c0ff}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Astronomijô]] 5tcdcmhhv6dxn9odhy34mi8r0i641vc 0 6522 204267 199135 2026-07-02T15:29:06Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Mùzyczné instrumentë]] 204267 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Burczybas z kolekcji Muzeum Kaszubskiego w Kartuzach.jpg|mały]] '''Bùrczibas''' – jinstrument zrobiony z bùsczi pò bómkach (abò môłi beczczi) i kóńsczich włosów. Do graniô na nim je trzeba trzech lëdzy (jeden mòcno trzimô pód pôchą bùskã, drëdżi pòléwô włosë, a trzecé za nie pòcygô). Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] rôz czedës [[Trzej królowie]] mielë bùrczibas, bò "Trzej królowie bez bùrczibasa, to nie są żódné królowie". == Lëteratura == [[Bernard Zëchta|Sychta B]].: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej. Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk, t.VII(1976), s. 28 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://cyfrowearchiwum.amu.edu.pl/archive?main=kartuzy&page=2 1971 rok] * [https://archive.org/details/aporee_27935_32196 archive.org] * [http://www.youtube.com/watch?v=R2S1EZL1hx0&list=PL4ACDE28835FBFCA1] * [http://www.europeana.eu/portal/record/09404/AA09B2990ED5E3A1521A768B213540AAEF51659F.html] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mùzyczné instrumentë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] qb5wu70bn7uptsxbehkzqn80zg2kr3r 204268 204267 2026-07-02T15:29:29Z Iketsi 3254 ' ' 204268 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Burczybas z kolekcji Muzeum Kaszubskiego w Kartuzach.jpg|mały]] '''Bùrczibas''' – jinstrument zrobiony z bùsczi pò bómkach (abò môłi beczczi) i kóńsczich włosów. Do graniô na nim je trzeba trzech lëdzy (jeden mòcno trzimô pód pôchą bùskã, drëdżi pòléwô włosë, a trzecé za nie pòcygô). Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] rôz czedës [[Trzej królowie]] mielë bùrczibas, bò "Trzej królowie bez bùrczibasa, to nie są żódné królowie". == Lëteratura == * [[Bernard Zëchta|Sychta B]].: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej. Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk, t.VII (1976), s. 28 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://cyfrowearchiwum.amu.edu.pl/archive?main=kartuzy&page=2 1971 rok] * [https://archive.org/details/aporee_27935_32196 archive.org] * [http://www.youtube.com/watch?v=R2S1EZL1hx0&list=PL4ACDE28835FBFCA1] * [http://www.europeana.eu/portal/record/09404/AA09B2990ED5E3A1521A768B213540AAEF51659F.html] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mùzyczné instrumentë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] 6di3lfhmpuuaenhiihffcps6ngjr71e 0 6591 204260 199562 2026-07-02T15:19:31Z Iketsi 3254 /* Bùtnowé lënczi */ +1 204260 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Stary pies.jpg|mały|Òwczôrk miemiecczi]] '''Tósz''' (abò '''domôcy pies'''; [[Łacyńsczi jãzëk|łac.]] ''Canis lupus f. familiaris syn. Canis familiaris'', ''Canis lupus familiaris'') – rabùszny susk z rodzëznë psowatëch, òbłaszczëwiony òtrok [[Szary wilk|szarégò wilka]]. Òd czasu òbswòjeniô pòwstało wiele ôrtów tószów, chtërne mòcno jinaczą sã czej chòdzy ò mòrfòlogiã i ùżëtkòwé znanczi. Żle to jidze ò ùżëtkòwé znanczi tósz mòże bëc brëkòwóny jakò: * tósz òbronny: òwczôrk miemiecczi, rottweiler, doberman; * tósz jachtarsczi: pointer, wyżłë, ògarë, chartë; * tósz pasterszczi: border collie, welsh corgi, òwczôrk australijsczi, kelpie; * tósz òpiekùn; * tósz retôrz; * tósz szandarzën: òwczôrk miemiecczi, sznaucer. == Òbaczë téż == * [[Psy klészcz]] * [[Jôpscownik]] * [[Klatôk]] * [[Ratler]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|LRF1BYYu-wM|Mój tusk — RodnyVoice}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Psë| ]] l5qlmbvfyk5x6csv9hhtm40id6fxgii 0 6740 204199 121401 2026-07-02T13:27:49Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Grë]] 204199 wikitext text/x-wiki '''Baszka'''<ref>{{sloworz.org|8885|15514}}</ref> – gra w kôrtë – kaszëbszczi brydz. Gra popularnô na kaszëbach. Wszëtkò w ti grze je do gôrë szpërama. Atutë to sô "trumfy", blotki - ''fele'', walety - ''bubki'', trefle - ''krzyże'' , a kiery - ''serca'', nôjstarszô kôrtô jë dama ''krziżowô''. W ti grze wszëtczi damë są fawòrizowóné, a dwa są nôjwôżnieszé - treflowa i i pikowa, chtërné darzi sô niezby delikatno - stôré. Niémni i stôré i ni stôré - wszëtczi damë w Baszce bijô wszëtczich ''bubków''. Kaszëbsczi brydz- Baszka to baro skąplikowônô gra, póczi nie ùmnie so w nią grac. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Grë]] [[Kategòrëjô:Hobby]] axkljlry92ddlk63vpwyqx3py8c3hqe 204200 204199 2026-07-02T13:28:29Z Iketsi 3254 Òbrôzk 204200 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:4queensPRL.png|mały|]] '''Baszka'''<ref>{{sloworz.org|8885|15514}}</ref> – gra w kôrtë – kaszëbszczi brydz. Gra popularnô na kaszëbach. Wszëtkò w ti grze je do gôrë szpërama. Atutë to sô "trumfy", blotki - ''fele'', walety - ''bubki'', trefle - ''krzyże'' , a kiery - ''serca'', nôjstarszô kôrtô jë dama ''krziżowô''. W ti grze wszëtczi damë są fawòrizowóné, a dwa są nôjwôżnieszé - treflowa i i pikowa, chtërné darzi sô niezby delikatno - stôré. Niémni i stôré i ni stôré - wszëtczi damë w Baszce bijô wszëtczich ''bubków''. Kaszëbsczi brydz- Baszka to baro skąplikowônô gra, póczi nie ùmnie so w nią grac. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Grë]] [[Kategòrëjô:Hobby]] 6fosg9tfsxoqrzpzugqa0u287hxj9me 204202 204200 2026-07-02T13:30:31Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] 204202 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:4queensPRL.png|mały|]] '''Baszka'''<ref>{{sloworz.org|8885|15514}}</ref> – gra w kôrtë – kaszëbszczi brydz. Gra popularnô na kaszëbach. Wszëtkò w ti grze je do gôrë szpërama. Atutë to sô "trumfy", blotki - ''fele'', walety - ''bubki'', trefle - ''krzyże'' , a kiery - ''serca'', nôjstarszô kôrtô jë dama ''krziżowô''. W ti grze wszëtczi damë są fawòrizowóné, a dwa są nôjwôżnieszé - treflowa i i pikowa, chtërné darzi sô niezby delikatno - stôré. Niémni i stôré i ni stôré - wszëtczi damë w Baszce bijô wszëtczich ''bubków''. Kaszëbsczi brydz- Baszka to baro skąplikowônô gra, póczi nie ùmnie so w nią grac. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Grë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Hobby]] mmpx4k7ifn8p7vodi0814k202m7kvc1 0 6833 204205 188853 2026-07-02T13:33:19Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Mùzyczné instrumentë]] 204205 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Trumpet 1.jpg|mały|Tipòwô trąbka w stroju B]] '''Trąbka''' – [[mùzyczny jinstrument]] z karna dmùsznych. To je wąskô cylindrowatô metalowô réra zwinãtô w sztôłt blisczi prostonórta, òna je zakùńczonô ù wlotu gãbnikã, a ù wëlecënkù głosową szôlką. Wnitrzno sydła są 3 rérczi rozmaiti długòscë, chtërné mòżna włączëc w òkrãżé jinstrumentu przë pòmòcë wentili. Trąbka brzmie nôwëżé z wszëtczich dmùsznëch blaszanëch jinstrumentów. Mòżna na ni grac melodyjné, spiewné frazë, ale téż rëszné mùzyczné tematë.<ref>Encyklopedia muzyki. Andrzej Chodkowski. PWN</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mùzyczné instrumentë]] 2nj34g2lfipcyx0f97vgvtmmswt7ttz 0 7043 204328 203708 2026-07-02T19:04:31Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ * [[Merk]] 204328 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacëji}}[[Òbrôzk:Świ-53.jpg|mały|[[Kùter]]]] [[Òbrôzk:Port Kolobrzeg fishing pier 2009-05.jpg|mały|Rëbacczi pòrt]] [[Òbrôzk:Władysławowo port.jpg|mały|Pòrt w Wiôldzi Wsë]] '''Rëbaczenié''' je baro wóżné na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Rëbaczenié dzelë sã na rëbaczenié jakno wietew gòspòdarczi zajimający sã fëszowónim rëbów do jedzeniô i jich przerôbianiô i rëbaczenié jakno wietew gòspòdarczi zajimający sã chòwã rëbów w [[Mòrze|mòrzach]], [[Rzéka|rzékach]] i [[Jezoro|jezorach]]'''.''' Pòłożenié Pòlsczi nód [[Bôłt|Bôłtã]] ùmòżliwiô rozwij rëbaczeniô, a co za tim jidze daje rëbë i jich przerobiznë i robòtë dlô lëdzy. [[Rëbôk|Rëbôce]] na rzékach i jezorach brëkòwajã niewiôldżich bôtów, kùtrów. Do fëszowaniô rëbów ùżiwajã séce i kaszórk, niechtërné zortë, rëbów fëszowają brëkòwując hóków i wędów. w 2005r. na Kaszëbach bëłë zarejestrowóné 3 dalekòmòrsczi bôtë, 164 kùtrë i 352 bôtë. W 2004 r. zfëszowónëch òstało 96215 tón rëbów, w tim 9401 tón pòmùchlów, 11088 tón sledzów, a 53403 tón mùtków. Corôz mni fëszowùją pómùchlów, z pòzdrzatkù na zmniészenié pòłowòwëch grańców i skrócënié cządu jegò fëszowaniô, zalécóné przez Eùropejską Ùniã. Pò weńdzenim [[Pòlskô|Pòlsczi]] do [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]] zacht bôtów szło do łomù. Rëbackô flota zmniészyła sã jaż ò 40%.<ref>http://geografia.na6.pl/rybolostwo-w-polsce</ref> == Mùzea rëbaczeniô == * [[Mùzeùm Rëbaczeniô|Mùzeùm Rëbaczeniô w Hélu]] * [[Muzeum Ziemi Puckiej im. Floriana Ceynowy w Pucku]] == Òbaczë téż == * [[Mùzeùm Rëbaczeniô]] * [[Kaszëbsczi slowôrzk rëbacczi]] * [[Lokalna Grupa Rybacka Kaszuby]] * [[Merk]] * [[Rëbôk]] * [[Rëbë]] * [[Broduz]] * [[Chòchla]] * [[Céza]] * [[Klepa]] * [[Mrzeża]] * [[Płutkò]] * [[Òsce]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * Jan Mordawski: Geografia współczesnych Kaszub, Gduńsk 1999 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://www.ngo.lgrkaszuby.pl/downloads/Kaszubski-slownik-rybacki.pdf * {{YouTube|DZU08ZZkQyg|Antoni Kónkel ò Kaszëbsczim Leksikònie Rëbacczim MP4}} * https://plgr.pl/UserFiles/rybolowstwo_na_kaszubach_final.pdf * https://plgr.pl/UserFiles/rybak_01-18.pdf {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Rëbaczenié| ]] 9056o78es4wg8aym6jwttahnzbt73ny 0 7169 204207 202643 2026-07-02T13:50:22Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' – to je '→' – ' 204207 wikitext text/x-wiki '''Gmina Redzikowo''' (do 2023<ref>https://web.archive.org/web/20250905021959/https://bip.slupsk.ug.gov.pl/</ref> ''Gmina Stołpskò''; {{jãz.|pl}} ''Gmina Słupsk'') – wieskô gmina w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Stôłpsczi kréz|stołpsczim krézu]]. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Stołpskò| ]] [[Kategòrëjô:Stołpsczi kréz]] mouv3op0ymee5kpw7baioyzhw686cyb 204208 204207 2026-07-02T13:50:54Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Gmina Stołpskò]] do [[Gmina Redzikowo]]: od 2023 204207 wikitext text/x-wiki '''Gmina Redzikowo''' (do 2023<ref>https://web.archive.org/web/20250905021959/https://bip.slupsk.ug.gov.pl/</ref> ''Gmina Stołpskò''; {{jãz.|pl}} ''Gmina Słupsk'') – wieskô gmina w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Stôłpsczi kréz|stołpsczim krézu]]. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Stołpskò| ]] [[Kategòrëjô:Stołpsczi kréz]] mouv3op0ymee5kpw7baioyzhw686cyb 0 7202 204292 199114 2026-07-02T16:23:11Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Mùzycë]] to [[Category:Kaszëbsczi mùzycë]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 204292 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Damroka Kwidzyńskô''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] '''Damroka Kwidzińska'''; ùr. [[27 lëpińca]] [[1982]] w [[Kartuzë|Kartuzach]]<ref>https://web.archive.org/web/20160415185446/http://2005.kolorypolski.pl/wykonawcy.html</ref>) – pòlskô i kaszëbskô wòkalëstka i aùtorka tekstów, dzénnikôrka [[Radio Kaszëbë]] (w latach 2004-2007 w Radio Gduńsk). W latach 2002-2007 wòkalëstka karna [[Wãdzëbôczi]]. [[Òlo Walicczi]] przërôcził jã do wespółrobòtë nad platką „Òlo Walicczi Kaszëbë”, wëdóną w 2007 rokù. Platka zawiérô tekstë leno ji aùtorstwa<ref>[https://web.archive.org/web/20161125141617/http://damroka.com/zespol/212_damroka-kwidzinska.html ''Damroka Kwidzińska'']</ref>. W 2011 rokù dosta sztipendium marszôłka. Stwôrziła w [[2010|2010 rokù]] projekt [[Damroka (mùzyczné karno)|Damroka Kaszëbë Joł]]. == Diskògrafijô == We współrobòce z nią są m. jin. zrobioné: *''Kaszëbi na Gòdë II'' *''Młodi dlô Gduńska'' *''Wãdzëbôczi'' == Òbaczë téż == * [[Edyta Górniak]] * [[Mandaryna]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20161125141617/http://damroka.com/zespol/212_damroka-kwidzinska.html Jinternetowô starna artistczi] {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Kwidzińskô Damroka}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi mùzycë]] 10mgmd3z2dryhyllbx4onxfjjx34v2o 204293 204292 2026-07-02T16:23:53Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}} 204293 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Damroka Kwidzyńskô''' ({{jãz.|pl}} '''Damroka Kwidzińska'''; ùr. [[27 lëpińca]] [[1982]] w [[Kartuzë|Kartuzach]]<ref>https://web.archive.org/web/20160415185446/http://2005.kolorypolski.pl/wykonawcy.html</ref>) – pòlskô i kaszëbskô wòkalëstka i aùtorka tekstów, dzénnikôrka [[Radio Kaszëbë]] (w latach 2004-2007 w Radio Gduńsk). W latach 2002-2007 wòkalëstka karna [[Wãdzëbôczi]]. [[Òlo Walicczi]] przërôcził jã do wespółrobòtë nad platką „Òlo Walicczi Kaszëbë”, wëdóną w 2007 rokù. Platka zawiérô tekstë leno ji aùtorstwa<ref>[https://web.archive.org/web/20161125141617/http://damroka.com/zespol/212_damroka-kwidzinska.html ''Damroka Kwidzińska'']</ref>. W 2011 rokù dosta sztipendium marszôłka. Stwôrziła w [[2010|2010 rokù]] projekt [[Damroka (mùzyczné karno)|Damroka Kaszëbë Joł]]. == Diskògrafijô == We współrobòce z nią są m. jin. zrobioné: *''Kaszëbi na Gòdë II'' *''Młodi dlô Gduńska'' *''Wãdzëbôczi'' == Òbaczë téż == * [[Edyta Górniak]] * [[Mandaryna]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20161125141617/http://damroka.com/zespol/212_damroka-kwidzinska.html Jinternetowô starna artistczi] {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Kwidzińskô Damroka}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi mùzycë]] bwbhkt9nh0stivk5to84ok2p5k1sgcr 0 7309 204164 193495 2026-07-02T12:55:48Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 204164 wikitext text/x-wiki '''Italsczi jãzëk''' ({{jãz.|it}} ''lingua italiana, italiano'') – jãzëk ùrzãdny w [[Italskô|Italsce]] i jinëch państwach.<ref>Berloco 2018</ref> [[Òbrôzk:Corsivo- come scriverlo a mano in italiano, schede didattiche con alcuni esempi di Paolo Villa (prima edizione commons wikimedia org)-Letters-characters in italics-cursive- how to write it by hand in Italian.pdf|mały|Ôdryncznie pisane kursy we italijańskij szkole (XX XXI stolecie)]] == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi swiata]] * [[Francësczi jãzëk]] == Lëteratura == * Berloco, Fabrizio (2018). [https://books.google.de/books?id=DYynDwAAQBAJ&pg=PA3#v=onepage&q&f=false The Big Book of Italian Verbs: 900 Fully Conjugated Verbs in All Tenses. With IPA Transcription, 2nd Edition. Lengu]. ISBN 978-8894034813. * Serianni, Luca; Castelvecchi, Alberto (1997). Italiano. Grammatica, sintassi, dubbi. Milan: Garzanti. * Berruto, Gaetano (1987). Sociolinguistica dell'italiano contemporaneo. Roma: Carocci. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://it.wikipedia.org/ Italskô Wikipedijô] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Romańsczé jãzëczi]] 364drgd976bhvdhcyhk2oc9g38nnyll 0 7327 204248 196526 2026-07-02T15:04:20Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 204248 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Flag of Azerbaijan.svg|mały]] [[Òbrôzk:Azerbaijan (orthographic projection).png|mały|]] '''Azerbejdżan''' (Azərbaycan) – państwã w [[Azëjô|Azëji]]. == Òbaczë téż == * [[Armenijô]] * [[Tëreckô]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{CIS}} {{Azëjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] 9aqbt4sme83y0r5n31inbs06ftdmloa 0 7356 204249 202246 2026-07-02T15:04:37Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 204249 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Repùblika Ùzbekistanu|gwôsné miono=Oʻzbekiston Respublikasi|fana=Flag of Uzbekistan.svg|herb=Emblem of Uzbekistan.svg|miono-genitiw=Ùzbekistanu|mòtto=Kuch adolatdadir<br>(W sprawiedlëwòscë sëła)|himn=O‘zbekiston Respublikasining Davlat Madhiyasi<br> (Państwòwi himn Repùbliczi Ùzbekistanu) <center>[[Òbrôzk:Uzbekistan anthem.ogg]]</center>|na karce=UZB orthographic.svg|jãzëk=ùzbecczi|stolëca=Taszkent|fòrma państwa=repùblika|Prezydeńt=Shavkat Mirziyoyev|Premiéra=Abdulla Aripov|data ùsôdzenia=1 séwnika 1991|wiéchrzëzna=448 978<ref>''[https://gov.uz/en/pages/territory Territory]'' [online], The Government portal of the Republic of Uzbekistan [dost. 2026-03-23] (<abbr>an.</abbr>).</ref> |lëdztwò=37,724,223<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/uzbekistan-population/ Uzbekistan Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-03-23] (<abbr>an.</abbr>).</ref>|rok=2026|dëtk=sum|kòd dëtka=UZS|czasowô cona=+5|kòd=UZ|Internet=.uz|aùtowi kòd=UZ|telefón=+998}} '''Ùzbekistan''' – państwã w westrzédny [[Azëjô|Azëji]]. Greńczë z [[Afganistón|Afganistanã]], [[Kazachstan|Kazachstanã]], [[Kirgistan|Kirgistanã]], [[Tadżikistan|Tadżikistanã]] i [[Turkmenistan|Turkmenistanã]]. Ni mô przëstãpù do mòrza, je państwã dëbelt strzódlądowim. Stolëcą kraju je Taszkent. Ùzbekistón zwëskôł samòstójnotã z ùpôdkã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|ZSSR]] mët. == Òbaczë téż == * [[Taszkent]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{CIS}} {{Azëjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] 5s97q21q10simjlzwzh0jmik6yxufaz 0 7360 204250 195540 2026-07-02T15:05:06Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 204250 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Repùblika Filipinów|gwôsné miono=Republika ng Pilipinas<br> Republic of the Philippines|fana=Flag of the Philippines.svg|miono-genitiw=Filipinów|herb=Coat of arms of the Philippines.svg|himn=Lupang Hinirang<br>(Wëbrany krôj) <center>[[Òbrôzk:Lupang Hinirang instrumental.ogg]]</center>|mòtto=Maka-Diyos, Maka-Tao, Makakalikasan at Makabansa<br>(Dlô Bòga, lëdzy, nôtërë ë kraju)|na karce=The Philippines and ASEAN (orthographic projection).svg|jãzëk=[[Filipińsczi jãzëk|filipińsczi]], [[Anielsczi jãzëk|anielsczi]]|stolëca=Manila|fòrma państwa=repùblika|Prezydeńt=Ferdinand Marcos Jr.|data ùsôdzenia=4 lëpińca 1946|wiéchrzëzna=300 000|lëdztwò=117,724,471<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/philippines-population/ Philippines Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-04-15] (<abbr>an.</abbr>).</ref>|rok=2026|dëtk=filipińsczé peso|kòd dëtka=PHP|czasowô cona=+8|kòd=PH|telefón=+63|aùtowi kòd=RP|Internet=.ph}} '''Filipinë''' są państwã na òstrowach w pôłniowo-pòrénkowy [[Azëjô|Azëji]]. Stolëcznym gardã je [[Manila]]. Filipinë dlô Eùropë òdkrëł Ferdinônd Magellan, dze òstał zabity przez panownika òstrowu Mactan<ref>''[https://www.national-geographic.pl/historia/ferdynand-magellan-co-odkryl-i-kiedy-wyprawa-osiagniecia-ciekawostki-jak-zginal-biografia/ Ferdynand Magellan: co odkrył i kiedy, wyprawa, osiągnięcia, ciekawostki, jak zginął &#x5B;biografia&#x5D; | National Geographic]'' [online], www.national-geographic.pl [dost. 2026-04-15] (pòl.).</ref><ref>''[https://wielcyodkrywcy.pl/ferdynand-magellan/ Wielcy odkrywcy - Ferdynand Magellan]'' [online], wielcyodkrywcy.pl [dost. 2026-04-15] (pòl.).</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azëjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] 0gjn69ou5zx3yzp48npwj598da33042 0 7458 204302 203602 2026-07-02T17:23:18Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 204302 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:CSB TV Kaszebe Logo.png|mały|Pòlskojãzëkòwi logòtip kaszëbsczégò zdrzélnika „CSB TV – Telewizjô z Pòmòrzô” ]] '''CSB TV''' (''Cassubia TV'') – dôwny [[Telewizëjô|telewizyjny]] kanał, jaczi jistniôł w latach 2010–2012, pierszô w dzejach kaszëbskô telewizjô. Mia sedzbã w [[Rëmiô|Rëmi]]. == Historiô == === 2010 === Telewizjô zaczãła nadawac 1 zélnika 2010. Ji gwôscëcélã bëła spółka z o.o. „Media Kaszëbë”. Ùsôdzcë kanału (m.jin. [[Artur Jablonsczi|Artur Jablońsczi]]<ref name="Pomerania"></ref>) chcelë, żebë miôł òn òglowi charakter, równak òsoblëwie béł sczerowóny do kòl 2,5-milionowi spòlëznë [[Kaszëbi|Kaszëbów]] i mieszkańców [[Pòmòrskô|Pòmòrzégò]], jich pòtómków rozsónëch òd Zôpadny Europë do [[Nordowô Amerika|Nordowi Americzi]], jak téż mieszkańców jinëch regionów [[Pòlskô|Pòlsczi]], chcącëch wiédzë ò Pòmorzim i mòrsczi tematice<ref name="Pioch">[[Danuta Pioch]], ''Kaszëbskòjãzëkòwi bédënk w CSB TV'', Biuletin Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka 2011, s. 120–125.</ref>. === 2011 === Rëchło òkôzało sã, że regionalny pòdjimcowie nie bëlë zajinteresowóny reklamą w CSB. Òkróm tegò Minysterstwò Bënowëch Sprôw i Administracji pòmògło telewizje kwòtą leno 85 tës. zł, co sygło na zrobienié le jednégò kaszëbsczégò programù (w planach bëło zrobienié òsmë za 1 mln zł)<ref name="Pomerania">''Swiat bez CSBTV'', „Pomerania” 2012, nr 3, s. 13–15. </ref>. W telewizji bëło corôz gòrzi z dëtkama, włôscëcele zaczãlë zmiészëwac etatë (do lëpińca 2011 kòl trzëdzescë, na kùńcu zélnika 2011 – pòstãpnëch jednôsce). Zaniechóny òstôł dzél programów<ref name="Pioch" />. W séwniku 2011 telewizjô ògłosëła swòjã niewëpłôtnosc. === 2012 === 14 maja 2012 kaszëbskô telewizjô do czësta zdżinãła z antenë. == Programë == Chòc kanał jistniôł baro krótkò, to òstôł zapamiãtóny jakò próba stwòrzeniô prôwdzëwie regionalny telewizje, w chtërny wôżny môl bë zajimôł [[kaszëbsczi jãzëk]]. Midzë rujanã 2010 rokù a czerwińcã 2011 rokù w ramówce kanału nalazłë sã frisztëkòwé programë, pùblicystika, wiadła, magazynë, repòrtaże, bôjki dlô dzecy pò kaszëbskù, seriale z kaszëbsczim lektorã, dokùmentalné i edukacyjné filmë<ref name="Pomerania"/>. Niechtërne programë<ref name="Pioch"/>: * ''Ò tim a nym'' (pò pòlskù i pò kaszëbskù); * ''Swiat wkół naji'' (jinformacyjno-pùblicysticzné pasmo, w jaczégò skłôd wchôdëlë taczé programë, jak ''Wiadła'', ''Klëka'', ''Pòmòrskô kronika biznesu'', ''Wiesczi témat'', ''Kóntakt''); * ''Bùten szëkù'' (pò pòlskù i pò kaszëbskù); * ''Skazani na miłość'' (azjacczi serial z kaszëbską stegną głosową, tekst czëtalë [[Adóm Hébel]] i Magda Kropidłowskô<ref name="Fopke">[https://web.archive.org/web/20151231173743/http://www.fopke.pl/pl/aktualnosci/news,1005/dubbing-nagrany-serial-po-kaszubsku Dubbing nagrany. Serial po kaszubsku.]</ref>); * ''Kaszëbi''; * ''Krôsniã Dawid'' (szpanskô bôjka z kaszëbską stegną głosową, autor tłómaczeniégò – [[Adóm Hébel]]<ref name="Fopke"/>); * ''Farwë kùchni''; * ''Domôcëzna''; * ''Na swòjim''; * ''Tak sã bawią''; * ''Karczma Radia Kaszëbë''; * ''Kaszëbskô mùzyka''. == Wespółrobòta == CSB TV Kaszëbë narzesza wespółrobòtã ze wësztëlowaną òd 2008 rokù szląską telewizją TVS. == Òbaczë téż == * [[Radio Kaszëbë]] * [[Rodnô Zemia (telewizyjny program)]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://web.archive.org/web/20260327044528/https://satkurier.pl/news/73577/koniec-csb-tv-bedzie-nowy-kanal.html * https://web.archive.org/web/20260327044641/https://media2.pl/media/89860-Koniec-CSB-TV.-Bedzie-nowy-kanal-TV.html * https://web.archive.org/web/20200922112830/http://belok.kaszubia.com/wiadla/csb-tv {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dôwné rzeczë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] 54xhssbt6949hcppe2cd40eg5zihy6d 0 7561 204284 198857 2026-07-02T16:13:14Z Iketsi 3254 •→* 204284 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kieleńska Huta-panorama.jpg|mały|Czelińskô Hëta]] [[Òbrôzk:Pòle w Czelińsczi Hëce.jpg|mały|Òdjimk Czelińsczi Hëtë na ùlëcë bez pòzwë, kól ùlëcë Wrzosny]] '''Czelińskô Hëta''' – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[wejrowsczi kréz|wejrowsczim krézu]], w [[Gmina Szëmôłd|gminie Szëmôłd]]. Grańczë z [[Szołtëstwò|szôłestwama]]: [[Kòleczkòwò]], [[Kamiéń (wies)|Kamiéń]], [[Czelno]], Lesno ë [[Kòwôlewò]] * Lëdztwò: 304 (2023) {| class="wikitable" |+ Intergralné dzéle wsë Czelińskô Heta !SIMC !Pòzwa !zort |- |1015423 |Glinna |dzél wsë |- |1015713 |Òsënë |dzél wsë |- |0175366 |Mëszé Górë |dzél wsë |} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_II/589 ''Glinna'' w „Geògraficznym słowarzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] * [http://bibliotekacyfrowa.eu/Content/50318/outimg-0001.pdf Czelińskô Hëta s. 9 (11)] * [https://forum.dawnygdansk.pl/viewtopic.php?t=6856&postdays=0&postorder=asc&start=0&sid=efb3cf50bef0b8a14ad1309fc2063141 Stôrô kôrta Czelińsczi Hëtë] * [https://e-mapa.net/polska/kielenska-huta-0990971/ Nowô kôrta Czelińsczi Hëtë] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Szëmôłd]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] 68rtxc8u4z3d9slqi1ibtsnyyphv6t8 204285 204284 2026-07-02T16:13:32Z Iketsi 3254 -' ' 204285 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kieleńska Huta-panorama.jpg|mały|Czelińskô Hëta]] [[Òbrôzk:Pòle w Czelińsczi Hëce.jpg|mały|Òdjimk Czelińsczi Hëtë na ùlëcë bez pòzwë, kól ùlëcë Wrzosny]] '''Czelińskô Hëta''' – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[wejrowsczi kréz|wejrowsczim krézu]], w [[Gmina Szëmôłd|gminie Szëmôłd]]. Grańczë z [[Szołtëstwò|szôłestwama]]: [[Kòleczkòwò]], [[Kamiéń (wies)|Kamiéń]], [[Czelno]], Lesno ë [[Kòwôlewò]] * Lëdztwò: 304 (2023) {| class="wikitable" |+ Intergralné dzéle wsë Czelińskô Heta !SIMC !Pòzwa !zort |- |1015423 |Glinna |dzél wsë |- |1015713 |Òsënë |dzél wsë |- |0175366 |Mëszé Górë |dzél wsë |} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_II/589 ''Glinna'' w „Geògraficznym słowarzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] * [http://bibliotekacyfrowa.eu/Content/50318/outimg-0001.pdf Czelińskô Hëta s. 9 (11)] * [https://forum.dawnygdansk.pl/viewtopic.php?t=6856&postdays=0&postorder=asc&start=0&sid=efb3cf50bef0b8a14ad1309fc2063141 Stôrô kôrta Czelińsczi Hëtë] * [https://e-mapa.net/polska/kielenska-huta-0990971/ Nowô kôrta Czelińsczi Hëtë] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Szëmôłd]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] 3o7dv18io1xuwrpj359scrm1gul3qwb 204299 204285 2026-07-02T17:18:32Z Iketsi 3254 ' – to je '→' – ' 204299 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kieleńska Huta-panorama.jpg|mały|Czelińskô Hëta]] [[Òbrôzk:Pòle w Czelińsczi Hëce.jpg|mały|Òdjimk Czelińsczi Hëtë na ùlëcë bez pòzwë, kól ùlëcë Wrzosny]] '''Czelińskô Hëta''' – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[wejrowsczi kréz|wejrowsczim krézu]], w [[Gmina Szëmôłd|gminie Szëmôłd]]. Grańczë z [[Szołtëstwò|szôłestwama]]: [[Kòleczkòwò]], [[Kamiéń (wies)|Kamiéń]], [[Czelno]], Lesno ë [[Kòwôlewò]] * Lëdztwò: 304 (2023) {| class="wikitable" |+ Intergralné dzéle wsë Czelińskô Heta !SIMC !Pòzwa !zort |- |1015423 |Glinna |dzél wsë |- |1015713 |Òsënë |dzél wsë |- |0175366 |Mëszé Górë |dzél wsë |} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_II/589 ''Glinna'' w „Geògraficznym słowarzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] * [http://bibliotekacyfrowa.eu/Content/50318/outimg-0001.pdf Czelińskô Hëta s. 9 (11)] * [https://forum.dawnygdansk.pl/viewtopic.php?t=6856&postdays=0&postorder=asc&start=0&sid=efb3cf50bef0b8a14ad1309fc2063141 Stôrô kôrta Czelińsczi Hëtë] * [https://e-mapa.net/polska/kielenska-huta-0990971/ Nowô kôrta Czelińsczi Hëtë] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Szëmôłd]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] bnx4zfmv58c4z08x4r0yjdewn110tyj 0 7767 204167 197880 2026-07-02T12:57:41Z Iketsi 3254 ' – to je '→' – ' 204167 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Repùblika Liberji|gwôsné miono=Republic of Liberia|fana=Flag of Liberia.svg|herb=Coat of arms of Liberia.svg|miono-genitiw=Liberji|mòtto=The love of liberty brought us here<br>(Miłota wòlnosci przëwiodłô nas tuwò)|himn=All Hail, Liberia, Hail!<br> (Chwała wszëtczim, Liberji chwała!) <center>[[Òbrôzk:Liberia National Anthem.ogg]]</center>|lëdztwò=5,853,949<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/liberia-population/ Liberia Population (2026)] [online], Worldometer [dostęp 2026-05-09] (ang.).</ref>|czasowô cona=0|na karce=Liberia (orthographic projection).svg|jãzëk=anielsczi|stolëca=[[Monrovia]]|fòrma państwa=repùblika|Prezydeńt=Joseph Boakai|data ùsôdzenia=26 lëpińca 1847|wiéchrzëzna=111 370|rok=2026|dëtk=liberijsczi dolar|kòd dëtka=LRD|kòd=LR|Internet=.lr|aùtowi kòd=LB|telefón=+231}} '''Liberiô''' ({{jãz.|en}} ''Liberia'') – państwò w [[Afrika|Africe]], ze stolëcznym gardã Monrovia. Do 1847 bëła pòd kòntrolã [[Zjednóné Kraje Americzi|Amerikańsczégò]] Kòlonizacëjnegò Towarzëstwa. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Afrika]] hxk9131rji0frz2loiqjryydcs6liws 204168 204167 2026-07-02T12:59:03Z Iketsi 3254 Przëpisë; Galeriô 204168 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Repùblika Liberji|gwôsné miono=Republic of Liberia|fana=Flag of Liberia.svg|herb=Coat of arms of Liberia.svg|miono-genitiw=Liberji|mòtto=The love of liberty brought us here<br>(Miłota wòlnosci przëwiodłô nas tuwò)|himn=All Hail, Liberia, Hail!<br> (Chwała wszëtczim, Liberji chwała!) <center>[[Òbrôzk:Liberia National Anthem.ogg]]</center>|lëdztwò=5,853,949<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/liberia-population/ Liberia Population (2026)] [online], Worldometer [dostęp 2026-05-09] (ang.).</ref>|czasowô cona=0|na karce=Liberia (orthographic projection).svg|jãzëk=anielsczi|stolëca=[[Monrovia]]|fòrma państwa=repùblika|Prezydeńt=Joseph Boakai|data ùsôdzenia=26 lëpińca 1847|wiéchrzëzna=111 370|rok=2026|dëtk=liberijsczi dolar|kòd dëtka=LRD|kòd=LR|Internet=.lr|aùtowi kòd=LB|telefón=+231}} '''Liberiô''' ({{jãz.|en}} ''Liberia'') – państwò w [[Afrika|Africe]], ze stolëcznym gardã Monrovia. Do 1847 bëła pòd kòntrolã [[Zjednóné Kraje Americzi|Amerikańsczégò]] Kòlonizacëjnegò Towarzëstwa. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Topographic map of Liberia-en.svg Òbrôzk:Koppen-Geiger Map LBR present.svg Òbrôzk:Counties of Liberia.svg </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Afrika]] it25je7795derxvew87pe7eqtehwwb2 0 7801 204101 203639 2026-07-02T12:42:31Z Iketsi 3254 czedes→czedës 204101 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:EU @ G7 Summit 2024 - Family photo (06) (cropped).jpg|mały|Papiéż Frãcëszk]] '''Papiéż Frãcëszk''' ({{jãz.|la}} ''Franciscus PP.''), czedës ''Jorge Mario Bergoglio'' (ùr. 17 gòdnika 1936 rokù w [[Buenos Aires]] - zm. 21 łżëkwiata 2025 w Watikanie) bëł biskùpã Rzimù òd [[13 strëmiannika]] 2013 do 21 [[Łżëkwiat|łżëkwiata]] 2025 rokù. Jegò starszi mieszkelë w [[Italskô|Italsce]], a pòtemù w [[Argentina|Argentinie]]. To bëł pierszi papiéż z Americzi, dlô chtërnégò wôżny bëł [[jezujicczi zôkón]]. W 2021 rokù òn béł w [[Irak]]ù, [[Słowackô|Słowacce]]. Przed nim béł [[Benedikt XVI]], pò nim papiéżem òstał [[Léón XIV]]. == Òbaczë téż == * [[Papiéż]] * [[Benedikt XVI]] * [[Papiéż Grégòr IX]] * [[Jan Paweł II]] * [[Papiéż Jón XXIII]] * [[Papiéż Pius X]] * [[Papiéż Pius XI]] * [[Léón XIV]] * [[Katolëcczi Kòscół]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://twitter.com/Pontifex_pl {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół]] [[Kategòrëjô:Papiéże]] kyog5mq6vm05k5mf1scnsgudfoq9h44 204196 204101 2026-07-02T13:08:49Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Papiéże]] 204196 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:EU @ G7 Summit 2024 - Family photo (06) (cropped).jpg|mały|Papiéż Frãcëszk]] '''Papiéż Frãcëszk''' ({{jãz.|la}} ''Franciscus PP.''), czedës ''Jorge Mario Bergoglio'' (ùr. 17 gòdnika 1936 rokù w [[Buenos Aires]] - zm. 21 łżëkwiata 2025 w Watikanie) bëł biskùpã Rzimù òd [[13 strëmiannika]] 2013 do 21 [[Łżëkwiat|łżëkwiata]] 2025 rokù. Jegò starszi mieszkelë w [[Italskô|Italsce]], a pòtemù w [[Argentina|Argentinie]]. To bëł pierszi papiéż z Americzi, dlô chtërnégò wôżny bëł [[jezujicczi zôkón]]. W 2021 rokù òn béł w [[Irak]]ù, [[Słowackô|Słowacce]]. Przed nim béł [[Benedikt XVI]], pò nim papiéżem òstał [[Léón XIV]]. == Òbaczë téż == * [[Papiéż]] * [[Benedikt XVI]] * [[Papiéż Grégòr IX]] * [[Jan Paweł II]] * [[Papiéż Jón XXIII]] * [[Papiéż Pius X]] * [[Papiéż Pius XI]] * [[Léón XIV]] * [[Katolëcczi Kòscół]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://twitter.com/Pontifex_pl {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Papiéże]] h7dwe1ix7evy7lzc0ism4eeszs3f619 0 7848 204099 201294 2026-07-02T12:41:57Z Iketsi 3254 czedes→czedës 204099 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Battage à Fléau.jpg|mały|Cepë]] [[Òbrôzk:Sierakowice muzeum cepy 06.07.10 p.jpg|mały|Cepë z [[Kaszëbë|Kaszëb]]]] '''Cepë''' – rãczné nôrzãdza, chtërne brëkòwelë czedës np. gbùrze do draszowaniô zbòża. W nich je: bijôk i dërżôk. == Lëteratura == * Dzieje Brus i okolicy : praca zbiorowa / pod red. Józefa Borzyszkowskiego ; [aut. Krzysztof Walenta et al.]. Chojnice ; Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, 1984, s. 146. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gbùrzëzna]] qplaniubc023nlgsbmum2ufix90a0gr 0 7852 204089 163060 2026-07-02T12:35:51Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204089 wikitext text/x-wiki '''Mëdlëta''' ({{jãz.|pl}} ''Mydlita'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[gmina Czôrnô Dãbrówka|gminie Czôrnô Dãbrówka]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Czôrnô Dãbrówka]] pnmx3xsb9w6pjfg3xi1e8aamv1sd3m8 0 7855 204078 171353 2026-07-02T12:34:02Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204078 wikitext text/x-wiki '''Kòzë''' ({{jãz.|pl}} ''Kozy'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[gmina Czôrnô Dãbrówka|gminie Czôrnô Dãbrówka]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Czôrnô Dãbrówka]] qvpusf1iddjwzi22oepavpn22rezsee 0 7859 204082 179046 2026-07-02T12:34:29Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204082 wikitext text/x-wiki '''Ùnichòwò''' ({{jãz.|pl}} ''Unichowo'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[gmina Czôrnô Dãbrówka|gminie Czôrnô Dãbrówka]]. Tu w 2008 rokù mieszkało 322 lëdzy. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Czôrnô Dãbrówka]] 6j9uisw0038k1z64ghyg5szetkqjw54 0 7861 204083 163051 2026-07-02T12:34:35Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204083 wikitext text/x-wiki '''Kòtuszewò''' ({{jãz.|pl}} ''Kotuszewo'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[gmina Czôrnô Dãbrówka|gminie Czôrnô Dãbrówka]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Czôrnô Dãbrówka]] tjyhizskf2f6j9rvf7jfyo1hotzy3zc 0 7862 204079 163050 2026-07-02T12:34:08Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204079 wikitext text/x-wiki '''Roczicënë''' ({{jãz.|pl}} ''Rokiciny'') – [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[gmina Czôrnô Dãbrówka|gminie Czôrnô Dãbrówka]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Czôrnô Dãbrówka]] det78t2oy312emj1ruknx533ti7c7sb 0 7863 204084 163075 2026-07-02T12:34:41Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204084 wikitext text/x-wiki '''Kłosë''' ({{jãz.|pl}} ''Kłosy'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[gmina Czôrnô Dãbrówka|gminie Czôrnô Dãbrówka]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Czôrnô Dãbrówka]] dnydu6w8z8tj8vglhm2bx1040jqvvs8 0 7864 204087 163071 2026-07-02T12:35:06Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204087 wikitext text/x-wiki '''Kartkòwò''' ({{jãz.|pl}} ''Kartkowo'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[gmina Czôrnô Dãbrówka|gminie Czôrnô Dãbrówka]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Czôrnô Dãbrówka]] da42l6mjw1yy6jb7ff2h6htlzxin7pb 0 7866 204086 179066 2026-07-02T12:35:01Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204086 wikitext text/x-wiki '''Wargòwò''' ({{jãz.|pl}} ''Wargowo'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[gmina Czôrnô Dãbrówka|gminie Czôrnô Dãbrówka]]. Tu w 2008 rokù mieszkało 90 lëdzy. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Czôrnô Dãbrówka]] jvkkx2gwjnizb5mv0io319k85vla1sm 0 7898 204359 200407 2026-07-02T21:15:18Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pl.]]→{{jãz.|pl}}; ' – to je '→' – ' 204359 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bącka Huta, wayside cross.jpg|mały|Bąckô Hëta]] '''Bąckô Hëta''' ({{jãz.|pl}} ''Bącka Huta'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w òbéńdze [[Kaszëbsczé Pòjezerzé|Kaszëbsczégò Pòjezerzô]], w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[kartësczi kréz|kartësczim krézu]], w [[gmina Serakòjce|gminie Serakòjce]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/121 Bącka Huta w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Serakòjce]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] aoylrvmuyd36je8mjmfo64ckxftdng3 0 7915 204081 163248 2026-07-02T12:34:21Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204081 wikitext text/x-wiki '''Łączé''' ({{jãz.|pl}} ''Łąkie'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[gmina Stëdzéńce|gminie Stëdzéńce]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Stëdzéńce]] i7e0vkxtzi0xa7b7a9ugalf04frxneq 0 7919 204142 182298 2026-07-02T12:48:53Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204142 wikitext text/x-wiki '''Swiątkòwò''' ({{jãz.|pl}} ''Świątkowo'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] wies w [[Gmina Bëtowò|gminie Bëtowò]], w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Bëtowò]] ltd4jun9hy6v5xcowea51u1tb4c5zf9 0 7926 204181 182297 2026-07-02T13:04:05Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204181 wikitext text/x-wiki '''Mądrzechòwò''' ({{jãz.|pl}} ''Mądrzechowo'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] wies w [[Gmina Bëtowò|gminie Bëtowò]], w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Bëtowò]] cejdgm0p71gmbqtnl07jnckcw3mun8v 0 7948 204109 182261 2026-07-02T12:44:22Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; [[miemiecczi jãzëk|miem.]]→{{jãz.|de}}; ' - to je '→' – ' 204109 wikitext text/x-wiki '''Hëta''' ({{jãz.|pl}} ''Huta'', {{jãz.|de}} ''Hutta'') – kaszëbskô wies w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Chònicczi kréz|chònicczim krézu]], w [[Gmina Brusë|gminie Brusë]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Gmina Brusë]] shfcak4b6d2n7i3rj7zypd064p8v259 0 7990 204140 163417 2026-07-02T12:48:52Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204140 wikitext text/x-wiki '''Michalskô Hëta''' ({{jãz.|pl}} ''Michalin'') – wies w [[Gmina Przëwidz|gminie Przëwidz]], w [[Gduńsczi kréz|gduńsczim krézu]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Przëwidz]] tkeo8kujgq47jbydtmun17i9qh8xbrc 0 7992 204092 184625 2026-07-02T12:36:14Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; [[miemiecczi jãzëk|miem.]]→{{jãz.|de}}; ' - to je '→' – ' 204092 wikitext text/x-wiki '''Dólnô Hëta''' ({{jãz.|pl}} ''Huta Dolna'', {{jãz.|de}} ''Niederhütte'') – wies w [[Gmina Przëwidz|gminie Przëwidz]], w [[Gduńsczi kréz|gduńsczim krézu]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Przëwidz]] gyjp5dxbrrm0m3ig4ohe2uzbdwty96w 0 7993 204090 163426 2026-07-02T12:35:58Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204090 wikitext text/x-wiki '''Òlszónka''' ({{jãz.|pl}} ''Olszanka'') – wies w [[Gmina Przëwidz|gminie Przëwidz]], w [[Gduńsczi kréz|gduńsczim krézu]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Przëwidz]] 3dhck8i2xxy5kg66j9rteo8npxbukk8 0 7995 204351 202415 2026-07-02T21:01:19Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl]].→{{jãz.|pl}}; [[Niemiecczi jãzëk|miem]].→{{jãz.|de}}; [[Łacyńsczi jãzëk|łac]].→{{jãz.|la}} 204351 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdańsk Kokoszki.jpg|mały|Kòkòszczi (2012)]] '''Kòkòszczi''' ({{jãz.|pl}} ''Kokoszki'', {{jãz.|de}} ''Kokoschken'', czedës ''Kokoszkowy''/''Kòkòszkòwi''<!-- to je na spòdlim plwiki, a tam je przëpis do Lorentza. w wòlnym czasu sprôwdzã, czë to prôwda, le na plwiki ni ma ti kaszëbsczi pòzwë, tej nie jem gwës. -->) – zôpôdnô ùrzãdowô dzélnica [[Gduńsk]]a. Dzéli sã Kòkòszczi Mieszkaniowé i Kòkòszczi Przemësłowé. W dzélnicë je Przemësłowò-Technologiczny Park "Maszynowa"<ref>[https://www.gdansk.pl/kokoszki/planowanie-i-kierunki-rozwoju,a,159546 Planowanie i kierunki rozwoju dzielnicy Kokoszki], gdansk.pl.</ref>. Kòkòszczi grańczą z [[Matarniô|Matarnią]] i Nënkama, a téż z gminama [[Gmina Żukòwò|Żukòwò]] i [[Gmina Kòlbùdë|Kòlbùdë]]. Wies Kòkòszczi stała sã partã Gduńska 30 smùtana 1972 rokù na spòdlim rozpòrzãdzeniô Radzëznë Minystrów<ref>Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1972 r. w sprawie zmiany granic niektórych miast stanowiących powiaty ([https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19720500325 Dz.U. 1972 nr 50 poz. 325]).</ref>. == Historiô == ==== Pòzwa ==== Wies pierszi rôz pòjôwiô sã (jakno ''Coprsivino'') w òpisënkù majątkù òlëwsczégò klôsztoru, w 1342 rokù. W krzëżacczich papiórach pòjawiają sã téż pòzwë ''Koprsifno, Kopprzifna, Kopprsifnow, Koppzrismo''. W kòntrolnym papiórze z 1570 rokù pòjawiają sã dwie pòzwë Kòkòszków: ''Kokoszka'' i ''Burggraffin.'' Pòzwa ''Kokoszki'' mòże bëc òd nôzwëska familie, jakô gòspòdarzëła w òbrëmim dosc długò, bë zapisac sã w pamiãcë. === Strzédné stalata – XVIII stalacé === Wies Kòprziwno ({{jãz.|pl}} ''Koprzywno'', {{jãz.|la}} ''Coprsivino'') ùsadzonô bëła na spòdlim pòlsczégò prawa. Kòl ni prowadzył szlach, jaczi parłãcził [[Òlëwa|Òlëwã]] z klôsztorã w [[Żukòwò|Żukòwie]]. Òpisënk z 1342 òkresliwô ji grańce: ''(...) do rzéczczi, jakô wpôdô do jezora Kôłpino i w górã ti rzéczczi i dolinë jaż do bùka, jaczi stoji kòl drodżi z Chòjna w starnã Kòprziwna i przez ògrodzoną zemiã, na chtërny pòtikają sã trzë majątczi: Chòjno [dzysdnia Matarniô], Kòprziwno [Kòkòszczi] i Môłé Bysewò''<ref>"(...) do rzeczki, wpadającej do jeziora Kołpino i w górę tej rzeczki i dolint aż do buka, stojącego przy drodze z Chojna w stronę Koprzywna i przez ogrodzony grunt, na którym stykają się trzy posiadłości: Chojno [obecna Matarnia], Koprzywno [Kokoszki] i Małe Bysewo (...)", cyt. za: K. Sobolewski, ''Kokoszki. Historia gdańskiej dzielnicy,'' Gduńsk 2025, s. 84.</ref>''.'' Wiôldżi cësk na Kòkòszczi miałë biôtczi, jaczé w òkòlim miałe placë. Trzënôscelatnô wòjna (1454–1466) przëniosła zniszczenié do wsë Chòjno; nie je wiedzec, jaczé zniszczenia pòtkałë Kòprziwno. Wiôlgą degradacjã przëniosłë szwédzczé wòjnë w XVII wiekù, czedë midzë Kòkòszkama a Karczemkama bëła szwédzkô leża. W 1707 rokù, òbczas III Nordowi Wòjnë, przez wies Kòkòszczi przeszło czile tësãcy lëdzy, chtërni łëpilë i niszczëlë wszëtkò na swòji drodze. Òbczas wòjnë ò pòlską sukcesjã (1733–1735) sasczé i rusczé wòjska zabierałë żëwnotã i zwierzãta. W 1729 rokù w biôtce ò grańcowi sztrid, włôscëcél majątkù w Leznie zabił pana na Kòkòszkach, Jana Jerzego Przebędowskiego. W drëdżi pòłowie XVIII wiekù włôscëcélã Kòkòszków béł Ignacy Grąbczewski, a w òkòlim żëło 20 Żëdów. === Prësë === Pò rozbiorach Pòlsczi wies przeszła w rãce miemiecczich włôscëcélów. Na zôczątkù XIX wiekù wies kùpił gduńsczi hańdlówc Johann Paleske. Kòkòszczi (mët z Bysewã, Matarnią, Górnym Kôłpinã i Karczemkama) bëłë partã pierszégò Wòlnégò Gardu Gduńska (1807–1815), pózni zôs bëłë partã Prësów. Na przełomie XIX a XX wiekù stôri bùdink szkòłë, jakô fónksnérowała w bùdinkù brómë òd starnë kartësczégò traktu, òstół rozebróny a kòl 1905 rokù pòjawił sã nowi bùdink szkòłë, jakô dzejô do dzys (jakno Spòdlecznô Szkòła nr 83 w Gduńskù). Kòl 1875 rokù majątk na Kòkòszkach kùpił Heinrich von Rümker i zbùdowôł nowi dwór. Jakno zarządca majątkù pòprawił jakòsc wërobów a fónksnérowanié ceglarnie, rozwinął chòwã bëdła i ùsadzył mléczarniã. == Demògrafiô == W 2025 rokù w Kòkòszkach zameldowónych bëło 10 725 òsób, co dôwô rost ò 1,7% w przërównanim do 2024 rokù<ref>[https://www.gdansk.pl/kokoszki/ludnosc-i-ilosc-mieszkancow,a,159544 Demografia dzielnicy Kokoszki], gdansk.pl.</ref>. == Transpòrt == === Bana === W Kòkòszkach je banowi pòżdôwk Gduńsk Kòkòszczi ({{jãz.|pl}} ''Gdańsk Kokoszki''), na chtërnym zatrzimùją sã banë POLREGIO<ref>[https://polregio.pl/media/29008/gd13_20260614_20260829.pdf Rozkład jazdy pociągów Kartuzy - Gdańsk Wrzeszcz/Gdynia Główna ważny od 14.06.2026], polregio.pl.</ref>. === Aùtobùsë === Òbsługą aùtobùsowi kòmùnikacje na Kòkòszkach zajimô sã ZTM Gduńsk (m.jin. liniama 167, 157, 126, 120)<ref>òb. starnã ZTM Gduńsk, [https://ztm.gda.pl ztm.gda.pl].</ref>. Przez Kòkòszczi przejeżdżają téż aùtobùsë krézowëch a regionalnëch przewòzników, np. GRIF<ref>[https://gryf.trasownik.net Rozkłady jazdy], gryf.trasownik.net.</ref>, PKS Starogard<ref>[https://pks-starogard.pl/rozklady-jazdy-koscierzyna-2/ Rozkłady Jazdy – Kościerzyna], pks-starogard.pl.</ref>, PKS Bëtowò<ref>[https://www.pksbytow.pl PKS Bytów], pksbytow.pl.</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * Sobolewski K., ''Kokoszki. Historia gdańskiej dzielnicy'', Gduńsk 2025. {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] shn22e392m3e1cusl0bo46f2enzo2t1 0 7996 204144 163446 2026-07-02T12:48:56Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204144 wikitext text/x-wiki '''Kòzô Góra''' ({{jãz.|pl}} ''Kozia Góra'') – wies w [[Gmina Przëwidz|gminie Przëwidz]], w [[Gduńsczi kréz|gduńsczim krézu]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Przëwidz]] 33ssocl9msxry4c2qyomvklvtdxee1f 0 7997 204098 191709 2026-07-02T12:39:37Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204098 wikitext text/x-wiki '''Czãstocënò''', czedës '''Wòłowé Głowë''' ({{jãz.|pl}} ''Częstocin'') – [[wies]] w [[Gmina Przëwidz|gminie Przëwidz]], w [[Gduńsczi kréz|gduńsczim krézu]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Przëwidz]] ikamsd5coxwdq1a2u3xn6b6jghihmlc 0 7999 204106 163443 2026-07-02T12:44:04Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204106 wikitext text/x-wiki '''Baruta''' ({{jãz.|pl}} ''Borowina'') – wies w [[Gmina Przëwidz|gminie Przëwidz]], w [[Gduńsczi kréz|gduńsczim krézu]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Przëwidz]] 5t5mcc18zv3i3zmky6k9wjjhjest4vb 0 8000 204127 163442 2026-07-02T12:48:44Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204127 wikitext text/x-wiki '''Marszewskô Kòloniô''' ({{jãz.|pl}} ''Marszewska Kolonia'') – wies w [[Gmina Przëwidz|gminie Przëwidz]], w [[Gduńsczi kréz|gduńsczim krézu]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Przëwidz]] c0xn4bhxg89g2tmsi6uizv5u67zowcj 0 8001 204141 163441 2026-07-02T12:48:52Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204141 wikitext text/x-wiki '''Marszewskô Góra''' ({{jãz.|pl}} ''Marszewska Góra'') – wies w [[Gmina Przëwidz|gminie Przëwidz]], w [[Gduńsczi kréz|gduńsczim krézu]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Przëwidz]] 371vbs321aibuwx86sqfosmkfdlrzr6 0 8002 204188 163440 2026-07-02T13:04:09Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204188 wikitext text/x-wiki '''Miłowò''' ({{jãz.|pl}} ''Miłowo'') – wies w [[Gmina Przëwidz|gminie Przëwidz]], w [[Gduńsczi kréz|gduńsczim krézu]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Przëwidz]] kdqn0s4ayw472x34e0zbq600hv43ls4 0 8003 204091 163439 2026-07-02T12:36:07Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204091 wikitext text/x-wiki '''Stôrô Hëta''' ({{jãz.|pl}} ''Stara Huta'') – [[wies]] w [[Gmina Przëwidz|gminie Przëwidz]], w [[Gduńsczi kréz|gduńsczim krézu]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Przëwidz]] azx6jrkinlaxtdjcer5iz8wtk5ohso3 0 8031 204111 182242 2026-07-02T12:44:43Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; [[miemiecczi jãzëk|miem.]]→{{jãz.|de}}; ' – to je '→' – ' 204111 wikitext text/x-wiki '''Płãsë''' ({{jãz.|pl}} ''Płęsy'', {{jãz.|de}} ''Plense'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[kòscérsczi kréz|kòscérsczim krézu]], w [[gmina Dzemiónë|gminie Dzemiónë]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Dzemiónë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] amjsb7gjn4reyb0x2yoxyxmlxqm1d9p 0 8034 204137 163495 2026-07-02T12:48:50Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' – to je '→' – ' 204137 wikitext text/x-wiki '''Trzebùń''' ({{jãz.|pl}} ''Trzebuń'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[kòscérsczi kréz|kòscérsczim krézu]], w [[gmina Dzemiónë|gminie Dzemiónë]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Dzemiónë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] 3z5bgu3jty29a4xkcfzrn28pbgtxbw9 0 8077 204350 200910 2026-07-02T21:00:53Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; [[miemiecczi jãzëk|miem.]]→{{jãz.|de}}; ' – to je '→' – ' 204350 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdansk district Letnica.svg|mały|Latnica – dzél [[Gduńsk]]a, czerwòno zamalowóné na kôrce]] '''Latnica''' ({{jãz.|pl}} ''Letnica'', {{jãz.|de}} ''Lauenthal'') – dzél [[Gduńsk]]a. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] d8zlh6g4e4y4rbu2n4in200xa2mctm7 0 8128 204352 203731 2026-07-02T21:01:50Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 204352 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Półtalar gdański 1577r Talleman.jpg|mały|Gduńsczi półtalôr z 1577 rokù]] '''Talôr''' – wiôlgô strzébrznô [[mònéta]] (strzébrzny dëtk) ò zacht wôrtnoce. Òd kùńca XV stalata gò emitowele. Znòny je [[Gduńsk|gduńsczi]] talôr z [[1577]] rokù. == Òbaczë téż == * [[Eùro]] * [[Wëdôwkòwi dëtk]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ekònomiô]] [[Kategòrëjô:Gduńsk]] 8plyoy85vgqdk8v5slnjdoda6vqzsn3 0 8219 204261 194690 2026-07-02T15:22:19Z Iketsi 3254 ' – to je '→' – '; {{YouTube}} 204261 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Peretron.JPG|mały|Òbrôz òd procesji]] '''Òbrôz òd procesji''' – np. kòscelny òbrôz w ramach, chtëren w procesji niosą [[Òbraznik|òbraznicë]] abò òbraznice. Jak te òbrôzë sã kłóniają, to je widzec przëwiązanié [[Kaszëbi|kaszëbsczégò]] lëdu do pielgrzimkòwi tradicji. W 2013 rokù na taczim òbrazu béł ju [[Jan Paweł II]]. == Rozmajitoscë == W lëteraturze z tim je tak: "Ale kò òkróm tegò teatru kłóniającëch so òbrôzów, je w nym môlu widzec pòbòżnotã kaszëbsczégò lëdu i jegò przëwiązanié do pielgrzimkòwi tradicëji." ([[Eùgeniusz Gòłąbk|E. Gołąbek]]: Pielgrzimkòwanié, Gduńsk 1982, s. 11) == Òbaczë téż == * [[Òbraznik]] * [[Òbraznica]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|uqdmmC3YX08|Òbraznicë — òbrôz òd procesji sã kłóniô}} * [http://www.wilno.org/events150/St__Cas_Mass/st__cas_mass.html (en)] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé zwëczi]] dbyarsfv6rk88hzbtdh549ea0twgup0 204262 204261 2026-07-02T15:24:42Z Iketsi 3254 https://web.archive.org/web/20140307174041/http://www.youtube.com/watch?v=uqdmmC3YX08 204262 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Peretron.JPG|mały|Òbrôz òd procesji]] '''Òbrôz òd procesji''' – np. kòscelny òbrôz w ramach, chtëren w procesji niosą [[Òbraznik|òbraznicë]] abò òbraznice. Jak te òbrôzë sã kłóniają, to je widzec przëwiązanié [[Kaszëbi|kaszëbsczégò]] lëdu do pielgrzimkòwi tradicji. W 2013 rokù na taczim òbrazu béł ju [[Jan Paweł II]]. == Rozmajitoscë == W lëteraturze z tim je tak: "Ale kò òkróm tegò teatru kłóniającëch so òbrôzów, je w nym môlu widzec pòbòżnotã kaszëbsczégò lëdu i jegò przëwiązanié do pielgrzimkòwi tradicëji." ([[Eùgeniusz Gòłąbk|E. Gołąbek]]: Pielgrzimkòwanié, Gduńsk 1982, s. 11) == Òbaczë téż == * [[Òbraznik]] * [[Òbraznica]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://web.archive.org/web/20140307174041/http://www.youtube.com/watch?v=uqdmmC3YX08 * [http://www.wilno.org/events150/St__Cas_Mass/st__cas_mass.html (en)] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé zwëczi]] gcwt51goprgcv4q0sb3sr8dkgj5fgyb 0 8314 204174 183444 2026-07-02T13:04:01Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' – to je '→' – ' 204174 wikitext text/x-wiki '''Kniewò''' ({{jãz.|pl}} ''Kniewo'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[wejrowsczi kréz|wejrowsczim krézu]], w [[gmina Wejrowò|gminie Wejrowò]]. W 2008 rokù tu mieszkało 321 lëdzy. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Wejrowò]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] bcr02d3cib8sash58p1enfe2mu9r5el 0 8407 204186 186951 2026-07-02T13:04:08Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; == Przëpisczi→== Przëpisë; ' – to je '→' – ' 204186 wikitext text/x-wiki '''Karwica''' ({{jãz.|pl}} ''Karwica'') – wies w [[Gmina Céwice|gminie Céwice]], w [[Lãbòrsczi kréz|lãbòrsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Krótkò ti wsë je rezerwat rodë „Karwicczé zdrzódlëszcza”, chtëren òbjimô dzél lasów z naturalnyma zdrzódlëszczama rzéczi Ùnieszynczi. Òficjalnô [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskô]] pòzwa wsë w fòrmie „Karwica” òsta wprowadzónô 18 lëpińca 2016<ref>[https://web.archive.org/web/20190624093236/http://mniejszosci.narodowe.mswia.gov.pl/download/86/13576/stan09042019ost.pdf ''Lista gmin wpisanych do Rejestru gmin, na których obszarze używane są nazwy w języku mniejszości'']</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Céwice]] p1ip45c4ytkp1z5fvolfwnaytdv9jf1 0 8421 204345 200889 2026-07-02T20:50:51Z Iketsi 3254 ' – to je '→' – ' 204345 wikitext text/x-wiki '''Piôszczëna''' – [[wies]] w [[Gmina Miastkò|gminie Miastkò]], w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Tu w Spòdleczny Szkòle miona [[Hieronim Derdowsczi|Hieronima Derdowsczégò]] dzece ùczą sã [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://szkolapawlowo.pl/dzien-jezyka-kaszubskiego-w-naszej-szkole,476,pl {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Miastkò]] qm0zzrtkapb4ttr9bpv9qi4ttb050eu 204346 204345 2026-07-02T20:51:12Z Iketsi 3254 Òbrôzk 204346 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Piaszczyna DK20 1341.jpg|mały|]] '''Piôszczëna''' – [[wies]] w [[Gmina Miastkò|gminie Miastkò]], w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Tu w Spòdleczny Szkòle miona [[Hieronim Derdowsczi|Hieronima Derdowsczégò]] dzece ùczą sã [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://szkolapawlowo.pl/dzien-jezyka-kaszubskiego-w-naszej-szkole,476,pl {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Miastkò]] omlsqe157qkr3fn8u79skp1dm52660i 0 8423 204114 165289 2026-07-02T12:45:00Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204114 wikitext text/x-wiki '''Brzezyńc''' ({{jãz.|pl}} ''Brzeziniec'') – wnożëna w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[stôłpsczi kréz|stołpsczim krézu]], w [[gmina Dãbnica|gminie Dãbnica]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Dãbnica]] sjrgsfnma2778di2oksboxhs1uwwab7 0 8429 204124 165475 2026-07-02T12:48:42Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204124 wikitext text/x-wiki '''Stôrô Dãbrowa''' ({{jãz.|pl}} ''Stara Dąbrowa'') – wies w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[stôłpsczi kréz|stołpsczim krézu]], w [[gmina Damnica|gminie Damnica]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Damnica]] riqn14q7fu39bj2tnj5ofwoofup5lpc 0 8430 204085 186756 2026-07-02T12:34:51Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' – to je '→' – ' 204085 wikitext text/x-wiki '''Cérzniô''' ({{jãz.|pl}} ''Cierżnia'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] wnożëna w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[wejrowsczi kréz|wejrowsczim krézu]], w [[gmina Wejrowò|gminie Wejrowò]]. Chëcz z Cérzni, w chtërny ùrodzył sã ks. [[Léón Heyke]], mô bëc w 2017 rokù przeniosłô do [[Szëmôłd|Szëmôłda]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Wejrowò]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] ie3xz870u2tgy2i6prwyzd1fkrhnwbv 0 8470 204190 165557 2026-07-02T13:04:11Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204190 wikitext text/x-wiki '''Żelesczé''' ({{jãz.|pl}} ''Zaleskie'') – wies w [[Gmina Ùszcz|Gminie Ùszcz]], w [[Stôłpsczi kréz|stołpsczim krézu]] [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Ùszcz]] ektvygcd52j34lwusq97recf1zzgbtm 0 8492 204234 197354 2026-07-02T14:37:58Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ * [[Mùlk (restaùracjô)]] 204234 wikitext text/x-wiki '''Miszewkò''' ([[pòlsczi jãzëk|pl.]] ''Miszewko'') – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[kartësczi kréz|kartësczim krézu]], w [[gmina Żukòwò|gminie Żukòwò]]. == Òbaczë téż == * [[Festiwal Kaszëbsczich Filmów]] * [[Mùlk (restaùracjô)]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Gmina Żukòwò]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] ec9hatrgpglz6qx8joxmldty8547lnp 0 8523 204145 165549 2026-07-02T12:48:56Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204145 wikitext text/x-wiki '''Òsowsczé''' ({{jãz.|pl}} ''Osowskie'') – [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[gmina Czôrnô Dãbrówka|gminie Czôrnô Dãbrówka]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Czôrnô Dãbrówka]] bpiku2sixuwprzkm26pg14gbpa5v7i3 0 8618 204126 186765 2026-07-02T12:48:43Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; [[miemiecczi jãzëk|miem.]]→{{jãz.|de}}; ' - to je '→' – ' 204126 wikitext text/x-wiki '''Lórińc''' ({{jãz.|pl}} ''Loryniec'', {{jãz.|de}} ''Lorenz'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] wies w [[gmina Kòscérzna|gminie Kòscérzna]], w [[Kòscersczi kréz|kòscersczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Kòscérzna]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] tc5r795zjsenmjh9vv9hjg6fa3r2cmu 0 8688 204169 169078 2026-07-02T12:59:38Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pl]]→{{jãz.|pl}} 204169 wikitext text/x-wiki '''Môłô Wies''' ({{jãz.|pl}} ''Mała Wieś'') – to są pùstczi kòl [[Wiôldżi Pòmësk|Wiôldżégò Pòmëska]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[Gmina Bëtowò|gminie Bëtowò]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Bëtowò]] fgba1n9v7e71gti44pnwthgisx7s4ev 0 8691 204165 169213 2026-07-02T12:56:27Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pl]]→{{jãz.|pl}} 204165 wikitext text/x-wiki '''Szarzëno''' ({{jãz.|pl}} ''Szarzyn'') – to są pùstczi kòl [[Wiôldżi Pòmësk|Wiôldżégò Pòmëska]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[Gmina Bëtowò|gminie Bëtowò]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Bëtowò]] cuip6lqjgv40qyvexoframcg27xna8d 0 8763 204183 168865 2026-07-02T13:04:07Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204183 wikitext text/x-wiki '''Chléwnica''' ({{jãz.|pl}} ''Chlewnica'') – wies w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Stołpsczi kréz|stołpsczim krézu]], w [[Gmina Pòtãgòwò|gminie Pòtãgòwò]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Pòtãgòwò]] 93vlpmuz5icixogbsmy14u7tzmlt335 0 8766 204149 169354 2026-07-02T12:48:59Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204149 wikitext text/x-wiki '''Żëchlëno''' ({{jãz.|pl}} ''Żychlin'') – wies w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Stołpsczi kréz|stołpsczim krézu]], w [[Gmina Pòtãgòwò|gminie Pòtãgòwò]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Pòtãgòwò]] rej6zpqajhphc429g2zscmng339le9z 0 8768 204151 169074 2026-07-02T12:49:00Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204151 wikitext text/x-wiki '''Môłé Głëszëno''' ({{jãz.|pl}} ''Głuszynko'') – wies w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Stołpsczi kréz|stołpsczim krézu]], w [[Gmina Pòtãgòwò|gminie Pòtãgòwò]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Pòtãgòwò]] d7b1veioprrk3ll4ihk3a5ej3a29b8w 0 8772 204122 169092 2026-07-02T12:48:39Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204122 wikitext text/x-wiki '''Nowé Skórowò''' ({{jãz.|pl}} ''Nowe Skórowo'') – wies w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Stołpsczi kréz|stołpsczim krézu]], w [[Gmina Pòtãgòwò|gminie Pòtãgòwò]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Pòtãgòwò]] ngdfvnl1zi1o19o0ml0ih9wztd1lrs3 0 8774 204132 169166 2026-07-02T12:48:46Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204132 wikitext text/x-wiki '''Rzechcëno''' ({{jãz.|pl}} ''Rzechcino'') – wies w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Stołpsczi kréz|stołpsczim krézu]], w [[Gmina Pòtãgòwò|gminie Pòtãgòwò]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Pòtãgòwò]] n8vs89ed45clu5mdznr9lrezcm9wbg0 0 8777 204214 192167 2026-07-02T13:59:49Z Iketsi 3254 Bùtnowé lënczi 204214 wikitext text/x-wiki {{Kòrejańsczé_miono òbrôzk| òbrôzk=Yun Chi-ho's 42 year's old.png | miono= Yun Chi-ho | pòprawionô= Yun Chi-ho | MCR= Yun Tchi-hŏl | hangeul= 윤치호 | hanja= 尹致昊 | IPA= ? | wëmòwa= Yun Chi-ho| }} '''Yun Chi-ho''' ({{jãz.|ko}} 윤치호, hanja 尹致昊; ùr. [[26 gòdnika]] [[1864]], ùm. [[9 gòdnika]] [[1945]]) – [[Repùblika Kòreji|kòrejańsczi]] niepòdległoscowi dzejôrz, pedagòg, [[Kaligrafiô|kaligrôf]], [[Pòezjô|pòeta]] ë spòlëznowi dzejôrz. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòreja-stub}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòrejanë]] iucl1fe4apwe85mmv9bkz3owtc19wly 0 8778 204213 198334 2026-07-02T13:59:10Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 204213 wikitext text/x-wiki {{Kòrejańsczé_miono òbrôzk| òbrôzk=Sungjaegi2013.png | miono= Sung Jae-ki | pòprawionô= Sung Jae-gi | MCR= Seŏng Jae-gil | hangeul= 성재기 | hanja= 成在基 | IPA= ? | wëmòwa= Sung Jae-ki | }} '''Sung Jae-ki''' ([[kòrejańsczi jãzëk|kòr]]. ''성재기'', hanja ''成在基'', ùr. [[11 séwnika]] [[1967]] w [[Daedżu]], ùm. [[26 lëpińca]] [[2013]] w [[Seul|Seulu]]<ref>[http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20130729000881 Body of Sung Jae-gi found in Han River] Koreaherald 2013.07.29 (anielsczi)</ref>) – [[Repùblika Kòreji|pôłniowokòrejańsczi]] dzejôrz praw człowieka, òbëwatelsczi dzejôrz, antifeminista, liberôł, [[Filozofijô|filozof]]. W 2008 założëł Koreańsczé zrzeszenié mãżczëznë (kòr. ''남성연대 男'', hanja: ''性連帶''). Zadżinął, skacząc z mòstu Mapo w Seulu.<ref>[http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2013072913348 ''Suicide performance and journalist ethics''] News Dongah'' (anielsczi)''</ref> == Òbôczë téż == * [[feminizm]] * [[seksizm]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2013072913348 ''Suicide performance and journalist ethics] News Dongah'' (anielsczi)'' * [http://english.yonhapnews.co.kr/news/2013/07/27/0200000000AEN20130727001300320.html Police continue search for missing men's rights activist] yonhapnews 2013.07.27 (anielsczi) * [http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20130729000881 Body of Sung Jae-gi found in Han River] Koreaherald 2013.07.29 (anielsczi) * [http://blogs.wsj.com/korearealtime/2013/11/08/seoul-bridge-of-life-still-attracts-suicide-attempts/ Seoul ‘Bridge of Life’ Attracts More Suicide Attempts] korearealtime 2013.11.08 (anielsczi) * [https://web.archive.org/web/20130801233640/http://stream.aljazeera.com/story/201307292238-0022943 South Korean channel films suicide] (anielsczi) * [https://web.archive.org/web/20140407082603/http://actualites.ca.msn.com/in-memoriam-2013-juin-juillet?page=50 In memoriam 2013:Sung Jae-ki] (frańcësczi) {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòrejanë]] hg880v349o84ezowtvw1lu5nwbmy8q7 204215 204213 2026-07-02T14:00:24Z Iketsi 3254 {{jãz.|ko}} 204215 wikitext text/x-wiki {{Kòrejańsczé_miono òbrôzk| òbrôzk=Sungjaegi2013.png | miono= Sung Jae-ki | pòprawionô= Sung Jae-gi | MCR= Seŏng Jae-gil | hangeul= 성재기 | hanja= 成在基 | IPA= ? | wëmòwa= Sung Jae-ki | }} '''Sung Jae-ki''' ({{jãz.|ko}} ''성재기'', hanja ''成在基''; ùr. [[11 séwnika]] [[1967]] w [[Daedżu]], ùm. [[26 lëpińca]] [[2013]] w [[Seul|Seulu]]<ref>[http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20130729000881 Body of Sung Jae-gi found in Han River] Koreaherald 2013.07.29 (anielsczi)</ref>) – [[Repùblika Kòreji|pôłniowokòrejańsczi]] dzejôrz praw człowieka, òbëwatelsczi dzejôrz, antifeminista, liberôł, [[Filozofijô|filozof]]. W 2008 założëł Koreańsczé zrzeszenié mãżczëznë (kòr. ''남성연대 男'', hanja: ''性連帶''). Zadżinął, skacząc z mòstu Mapo w Seulu.<ref>[http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2013072913348 ''Suicide performance and journalist ethics''] News Dongah'' (anielsczi)''</ref> == Òbôczë téż == * [[feminizm]] * [[seksizm]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2013072913348 ''Suicide performance and journalist ethics] News Dongah'' (anielsczi)'' * [http://english.yonhapnews.co.kr/news/2013/07/27/0200000000AEN20130727001300320.html Police continue search for missing men's rights activist] yonhapnews 2013.07.27 (anielsczi) * [http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20130729000881 Body of Sung Jae-gi found in Han River] Koreaherald 2013.07.29 (anielsczi) * [http://blogs.wsj.com/korearealtime/2013/11/08/seoul-bridge-of-life-still-attracts-suicide-attempts/ Seoul ‘Bridge of Life’ Attracts More Suicide Attempts] korearealtime 2013.11.08 (anielsczi) * [https://web.archive.org/web/20130801233640/http://stream.aljazeera.com/story/201307292238-0022943 South Korean channel films suicide] (anielsczi) * [https://web.archive.org/web/20140407082603/http://actualites.ca.msn.com/in-memoriam-2013-juin-juillet?page=50 In memoriam 2013:Sung Jae-ki] (frańcësczi) {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòrejanë]] 2hbbpac7b7qwm5w8toa4r2wx8jiiq4a 0 8781 204077 168889 2026-07-02T12:15:43Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204077 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Pomorskie Darżyno IMG 4170.JPG|mały]] '''Darżëno''' ({{jãz.|pl}} ''Darżyno'') – wies w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Stołpsczi kréz|stołpsczim krézu]], w [[Gmina Pòtãgòwò|gminie Pòtãgòwò]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Pòtãgòwò]] hjorurapqtva58ounrvv1rga4rrimw2 0 8782 204189 168944 2026-07-02T13:04:10Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204189 wikitext text/x-wiki '''Grąbkòwò''' ({{jãz.|pl}} ''Grąbkowo'') – wies w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Stołpsczi kréz|stołpsczim krézu]], w [[Gmina Pòtãgòwò|gminie Pòtãgòwò]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Pòtãgòwò]] p49neksqi6b9lb05brvmlktkqbb2cun 0 8803 204104 169203 2026-07-02T12:43:27Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204104 wikitext text/x-wiki '''Stóniãcëno''' ({{jãz.|pl}} ''Stanięcino'') – wies w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[stôłpsczi kréz|stołpsczim krézu]], w [[gmina Stołpskò|gminie Stołpskò]]. W 1281 rokù ksyżëc [[Mscëwòj II]] pòdarowôł dzesąti dzél zwëskù z ti wsë sostróm z zôkònu sw. [[Nórbert z Xanten|Nórberta]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Stołpskò]] 0e3w8jbqca5asivp95uc22pv1hs4b9y 0 8809 204115 169250 2026-07-02T12:45:05Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204115 wikitext text/x-wiki '''Warblewò''' ({{jãz.|pl}} ''Warblewo'') – wies w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[stôłpsczi kréz|stołpsczim krézu]], w [[gmina Stołpskò|gminie Stołpskò]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Stołpskò]] 7zl6rqdg8pv3o79or9a4adn3p1a8aen 0 8820 204129 169029 2026-07-02T12:48:45Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204129 wikitext text/x-wiki '''Kùsowò''' ({{jãz.|pl}} ''Kusowo'') – wies w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[stôłpsczi kréz|stołpsczim krézu]], w [[gmina Stołpskò|gminie Stołpskò]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Stołpskò]] 4zy1vnrfjh4xtvlpmgviavefrw3xale 0 8836 204175 169072 2026-07-02T13:04:01Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204175 wikitext text/x-wiki '''Môłé Brëskòwò''' ({{jãz.|pl}} ''Bruskowo Małe'') – wies w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[stôłpsczi kréz|stołpsczim krézu]], w [[gmina Stołpskò|gminie Stołpskò]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Stołpskò]] nylijlld4tt6rin9rsr88kn0s5od0hm 0 8837 204184 168854 2026-07-02T13:04:07Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204184 wikitext text/x-wiki '''Bùkówka''' ({{jãz.|pl}} ''Bukówka'') – wies w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[stôłpsczi kréz|stołpsczim krézu]], w [[gmina Stołpskò|gminie Stołpskò]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Stołpskò]] gltrgbwmk32kufk3bzgqvaljfginc49 0 8839 204118 168990 2026-07-02T12:45:20Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204118 wikitext text/x-wiki '''Krzemiéńca''' ({{jãz.|pl}} ''Krzemienica'') – wies w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[stôłpsczi kréz|stołpsczim krézu]], w [[gmina Stołpskò|gminie Stołpskò]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Stołpskò]] ouy9rlzl7orki9umpcitredlx20n6te 0 8840 204110 169265 2026-07-02T12:44:26Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204110 wikitext text/x-wiki '''Wielëchòwò''' ({{jãz.|pl}} ''Wielichowo'') – wies w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[stôłpsczi kréz|stołpsczim krézu]], w [[gmina Stołpskò|gminie Stołpskò]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Stołpskò]] 0m1g5xrcebft3duxddcaehd25i7tjuz 0 8841 204146 169282 2026-07-02T12:48:57Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204146 wikitext text/x-wiki '''Wlinkòwò''' ({{jãz.|pl}} ''Włynkowo'') – wies w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[stôłpsczi kréz|stołpsczim krézu]], w [[gmina Stołpskò|gminie Stołpskò]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Stołpskò]] tvcbotp88mlfgt3cp6gkaymeqr6j8hy 0 8846 204120 169156 2026-07-02T12:45:26Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204120 wikitext text/x-wiki '''Redãcëno''' ({{jãz.|pl}} ''Redęcin'') – wies w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[stôłpsczi kréz|stołpsczim krézu]], w [[gmina Stołpskò|gminie Stołpskò]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Stołpskò]] 9yaik5wcqvmvk5cuhy89qjs00pk7628 0 8848 204103 168996 2026-07-02T12:43:19Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204103 wikitext text/x-wiki '''Krëszëna''' ({{jãz.|pl}} ''Kruszyna'') – wies w [[Gmina Kòbëlnica|gminie Kòbëlnica]], w [[Stołpsczi kréz|stołpsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Kòbëlnica]] kvgqcp71963u2cewno56nuvoiqjia03 0 8851 204128 169344 2026-07-02T12:48:44Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204128 wikitext text/x-wiki '''Łosëno''' ({{jãz.|pl}} ''Łosino'') – wies w [[Gmina Kòbëlnica|gminie Kòbëlnica]], w [[Stołpsczi kréz|stołpsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Kòbëlnica]] 9fawss2vr3lo6fy0wud4ka2kxwjs267 0 8852 204176 169013 2026-07-02T13:04:02Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204176 wikitext text/x-wiki '''Kòmórczëno''' ({{jãz.|pl}} ''Komorczyn'') – wies w [[Gmina Kòbëlnica|gminie Kòbëlnica]], w [[Stołpsczi kréz|stołpsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Kòbëlnica]] k84bm3uh2x35qp1fdbodspcwbdszygm 0 8853 204143 169153 2026-07-02T12:48:55Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204143 wikitext text/x-wiki '''Reblëno''' ({{jãz.|pl}} ''Reblino'') – wies w [[Gmina Kòbëlnica|gminie Kòbëlnica]], w [[Stołpsczi kréz|stołpsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Kòbëlnica]] nd0pgqljrz9wzlyxfg7jn48gr0ra7jo 0 8857 204147 169010 2026-07-02T12:48:57Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204147 wikitext text/x-wiki '''Kòmiłowò''' ({{jãz.|pl}} ''Komiłowo'') – wies w [[Gmina Kòbëlnica|gminie Kòbëlnica]], w [[Stołpsczi kréz|stołpsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Kòbëlnica]] nzdc7xqx4fm2nt8czioph8pjb63ufa7 0 8858 204117 169180 2026-07-02T12:45:14Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204117 wikitext text/x-wiki '''Serôkòwò''' ({{jãz.|pl}} ''Sierakowo'') – wies w [[Gmina Kòbëlnica|gminie Kòbëlnica]], w [[Stołpsczi kréz|stołpsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Kòbëlnica]] cjr99roh25db0w8umoh3r4swoyn10zv 0 8862 204187 168845 2026-07-02T13:04:09Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204187 wikitext text/x-wiki '''Bòlesławice''' ({{jãz.|pl}} ''Bolesławice'') – wies w [[Gmina Kòbëlnica|gminie Kòbëlnica]], w [[Stołpsczi kréz|stołpsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Kòbëlnica]] n98zcusym92gr0f4z5eytm4o2yn1jvg 0 8863 204178 169233 2026-07-02T13:04:03Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204178 wikitext text/x-wiki '''Słónowiczczi''' ({{jãz.|pl}} ''Słonowiczki'') – wies w [[Gmina Kòbëlnica|gminie Kòbëlnica]], w [[Stołpsczi kréz|stołpsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Kòbëlnica]] 9eup3oq1e2xcr1clspxu2kz2ltr49zv 0 8864 204119 169317 2026-07-02T12:45:23Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204119 wikitext text/x-wiki '''Zôgórczi''' ({{jãz.|pl}} ''Zagórki'') – wies w [[Gmina Kòbëlnica|gminie Kòbëlnica]], w [[Stołpsczi kréz|stołpsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Kòbëlnica]] k8czrt3vxm4pvve2r5viuea1wppxfzh 0 8866 204131 169285 2026-07-02T12:48:46Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204131 wikitext text/x-wiki '''Wrzącô''' ({{jãz.|pl}} ''Wrząca'') – wies w [[Gmina Kòbëlnica|gminie Kòbëlnica]], w [[Stołpsczi kréz|stołpsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Kòbëlnica]] aj4o66u4acjqg4uew2pdok5gq482vo2 0 8868 204139 169312 2026-07-02T12:48:51Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204139 wikitext text/x-wiki '''Zãbòwò''' ({{jãz.|pl}} ''Zębowo'') – wies w [[Gmina Kòbëlnica|gminie Kòbëlnica]], w [[Stołpsczi kréz|stołpsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Kòbëlnica]] hd91pwmsuf06jfxdnm2nv9rj2gjydax 0 8869 204185 169026 2026-07-02T13:04:08Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204185 wikitext text/x-wiki '''Kùleszewò''' ({{jãz.|pl}} ''Kuleszewo'') – wies w [[Gmina Kòbëlnica|gminie Kòbëlnica]], w [[Stołpsczi kréz|stołpsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Kòbëlnica]] nbltlm0i18w0skiczonhfz5uj1wtyoa 0 8870 204123 168997 2026-07-02T12:48:41Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204123 wikitext text/x-wiki '''Kwakòwò''' ({{jãz.|pl}} ''Kwakowo'') – wies w [[Gmina Kòbëlnica|gminie Kòbëlnica]], w [[Stołpsczi kréz|stołpsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Kòbëlnica]] copnz3mhxbx1qac5t7erunaol41ttay 0 8871 204148 169000 2026-07-02T12:48:58Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204148 wikitext text/x-wiki '''Kòbëlnica''' ({{jãz.|pl}} ''Kobylnica'') – wies w [[Gmina Kòbëlnica|gminie Kòbëlnica]], w [[Stołpsczi kréz|stołpsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Tu je sedzba Gminë Kòbëlnica. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Kòbëlnica]] ph8dbubu11ogkcqiglweekufv5jocmg 0 8872 204121 168848 2026-07-02T12:48:37Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204121 wikitext text/x-wiki '''Bòrzãcënkò''' ({{jãz.|pl}} ''Borzęcinko'') – wies w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Stołpsczi kréz|stołpsczim krézu]], w [[gmina Dãbnica|gminie Dãbnica]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Dãbnica]] pqahzxrdx62wvelwra3dsgtdm629bdk 0 8874 204097 168949 2026-07-02T12:36:45Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204097 wikitext text/x-wiki '''Gògòléwkò''' ({{jãz.|pl}} ''Gogolewko'') – [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Stołpsczi kréz|stołpsczim krézu]], w [[gmina Dãbnica|gminie Dãbnica]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Dãbnica]] 4ah12n3bnns7ba7s6e0w8femaoal54l 0 8875 204094 168964 2026-07-02T12:36:23Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204094 wikitext text/x-wiki '''Jawòrë''' ({{jãz.|pl}} ''Jawory'') – wies w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Stołpsczi kréz|stołpsczim krézu]], w [[gmina Dãbnica|gminie Dãbnica]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Dãbnica]] 7xlt6po8le1hdudez3snljpx1pxg2n3 0 8876 204278 200600 2026-07-02T16:07:41Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == * [[Nôdgroda m. Òskara Kòlberga]] 204278 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:OskarKolberg(photo).png|mały|Òskar Kòlberg]] '''Oskar Kolberg''' (''Henrik Òskar Kòlberg'' – ùr. [[1814]] rokù – ùm. 1890 rokù) béł etnografã, fòlkloristã i kòmpòzytorã<ref>https://web.archive.org/web/20140319072656/http://www.oskarkolberg.pl/page.php/0/news/0/</ref>. Òn drëkã wëdôł kòle 200 artiklów z òbrëmia etno­grafii, fòlkloristiczi, jãzëkòznôwstwa ë mùzykòlogii. Òskar Kòlberg na Kaszëbach béł w [[zélnik]]ù 1875 rokù. Z [[Sopòt]]u òn robił wanodżi i tak òn béł w Òlëwie, Kackù, Òksëwiu, Wejro­wie i [[Gduńsk]]ù. To dô [[Nôdgroda m. Òskara Kòlberga|nôdgrodã m. Òskara Kòlberga]]. == Òbaczë téż == * [[Nôdgroda m. Òskara Kòlberga]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Kolberg Oskar}} [[Kategòrëjô:Etnografòwie]] [[Kategòrëjô:Jãzëkòznôwcë]] [[Kategòrëjô:Mùzyka]] 09jmeuijrdbvwejh859tewuzml7dyu7 0 8877 204096 168948 2026-07-02T12:36:36Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204096 wikitext text/x-wiki '''Gògòléwò''' ({{jãz.|pl}} ''Gogolewo'') – wies w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Stołpsczi kréz|stołpsczim krézu]], w [[gmina Dãbnica|gminie Dãbnica]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Dãbnica]] m4f38jfe0bsoaox0f2niw7y74o3asb6 0 8878 204173 169020 2026-07-02T13:04:00Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204173 wikitext text/x-wiki '''Kòtowò''' ({{jãz.|pl}} ''Kotowo'') – wies w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Stołpsczi kréz|stołpsczim krézu]], w [[gmina Dãbnica|gminie Dãbnica]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Dãbnica]] sy6tkx8rn0pagirssn9byqx4kavtl0x 0 8881 204154 169338 2026-07-02T12:49:03Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204154 wikitext text/x-wiki '''Łabiszewò''' ({{jãz.|pl}} ''Łabiszewo'') – wies w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Stołpsczi kréz|stołpsczim krézu]], w [[gmina Dãbnica|gminie Dãbnica]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Dãbnica]] hb9awd5grhpjrxciit1qi5z5lpjrses 0 8882 204182 169075 2026-07-02T13:04:06Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204182 wikitext text/x-wiki '''Môłé Pòdolé''' ({{jãz.|pl}} ''Podole Małe'') – wies w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Stołpsczi kréz|stołpsczim krézu]], w [[gmina Dãbnica|gminie Dãbnica]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Dãbnica]] 61zuhfaenqnjb5k4l89iohghxv6a0q8 0 8884 204150 169349 2026-07-02T12:48:59Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204150 wikitext text/x-wiki '''Żarkòwò''' ({{jãz.|pl}} ''Żarkowo'') – wies w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Stołpsczi kréz|stołpsczim krézu]], w [[gmina Dãbnica|gminie Dãbnica]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Dãbnica]] aee0851zv88u321uljo6g5ygotefcur 0 8890 204105 183414 2026-07-02T12:43:57Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; [[miemiecczi jãzëk|miem.]]→{{jãz.|de}}; ' - to je '→' – ' 204105 wikitext text/x-wiki '''Pùstowò''' ({{jãz.|pl}} ''Pustowo'', {{jãz.|de}} ''Püstow'') – wies w [[Gmina Kãpice|gminie Kãpice]], w [[Stołpsczi kréz|stołpsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Kãpice]] 52i04pvmrolbtsmza14s48m9735zvft 0 8896 204152 168894 2026-07-02T12:49:00Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204152 wikitext text/x-wiki '''Domarôdz''' ({{jãz.|pl}} ''Domaradz'') – wies w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Stołpsczi kréz|stołpsczim krézu]], w [[gmina Damnica|gminie Damnica]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Damnica]] lvr6tfjuogd00wz2ws9b21xar0sveok 0 8897 204138 169201 2026-07-02T12:48:51Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204138 wikitext text/x-wiki '''Strzëżëno''' ({{jãz.|pl}} ''Strzyżyno'') – wies w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Stołpsczi kréz|stołpsczim krézu]], w [[gmina Damnica|gminie Damnica]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Damnica]] asfplrshpniqfdods12o8s405edvai9 0 8898 204112 169343 2026-07-02T12:44:47Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204112 wikitext text/x-wiki '''Łojewò''' ({{jãz.|pl}} ''Łojewo'') – wies w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Stołpsczi kréz|stołpsczim krézu]], w [[gmina Damnica|gminie Damnica]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Damnica]] nsmuc1hitx8fbwhszewljmeq2lkunep 0 8977 204125 169087 2026-07-02T12:48:42Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204125 wikitext text/x-wiki '''Niedarzëno''' ({{jãz.|pl}} ''Niedarzyno'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[Gmina Bòrzëtëchómié|gminie Bòrzëtëchómié]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Bòrzëtëchómié]] p2homce2asr1hcsu2yf958lmnrld5k4 0 8980 204171 169342 2026-07-02T13:03:58Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204171 wikitext text/x-wiki '''Łobzowò''' ({{jãz.|pl}} ''Łobzowo'') – [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[Gmina Kôłczëgłowë|gminie Kôłczëgłowë]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Kôłczëgłowë]] 5r8e8k8p1bsiwzqjbgphopv25yftx7r 0 8981 204177 168967 2026-07-02T13:04:03Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204177 wikitext text/x-wiki '''Jezerzé''' ({{jãz.|pl}} ''Jezierze'') – [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[Gmina Kôłczëgłowë|gminie Kôłczëgłowë]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Kôłczëgłowë]] 3u2kjcv1hgevin0totmf5xjsk6vngyv 0 8983 204156 192362 2026-07-02T12:49:35Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' – to je '→' – ' 204156 wikitext text/x-wiki '''Dąbrówka''' ({{jãz.|pl}} ''Dąbrówka'') – [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[Gmina Bòrzëtëchómié|gminie Bòrzëtëchómié]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Bòrzëtëchómié]] qjqraqvf85hyggxs8jcdlb3n6bg6sj0 0 8984 204153 169279 2026-07-02T12:49:02Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204153 wikitext text/x-wiki '''Wiôlgô Gałązniô''' ({{jãz.|pl}} ''Gałąźnia Wielka'') – [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[Gmina Kôłczëgłowë|gminie Kôłczëgłowë]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} s {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Kôłczëgłowë]] dpm3cytiy2vv4wrzehy3xyscsa1f58g 0 8985 204135 168887 2026-07-02T12:48:48Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204135 wikitext text/x-wiki '''Darżkòwò''' ({{jãz.|pl}} ''Darżkowo'') – [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[Gmina Kôłczëgłowë|gminie Kôłczëgłowë]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Kôłczëgłowë]] qdyqk82k2wcdsjpl8q9h6u23xvsvcae 0 8986 204134 168826 2026-07-02T12:48:48Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204134 wikitext text/x-wiki '''Barkòcëno''' ({{jãz.|pl}} ''Barkocin'') – [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[Gmina Kôłczëgłowë|gminie Kôłczëgłowë]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Kôłczëgłowë]] d8iw63it6i9sdto7mdie6y0bp8difr1 0 8987 204093 169137 2026-07-02T12:36:18Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204093 wikitext text/x-wiki '''Pòdgòrzé''' ({{jãz.|pl}} ''Podgórze'') – [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[Gmina Kôłczëgłowë|gminie Kôłczëgłowë]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Kôłczëgłowë]] kpuhgb3qnamoj0dsegxigm1gkswt0hg 0 8988 204116 169024 2026-07-02T12:45:10Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204116 wikitext text/x-wiki '''Kôłczëgłówczi''' ({{jãz.|pl}} ''Kołczygłówki'') – [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[Gmina Kôłczëgłowë|gminie Kôłczëgłowë]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Kôłczëgłowë]] gt6c6wtbo3hk042622f34pwiqoxbsrw 0 8990 204180 169267 2026-07-02T13:04:05Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204180 wikitext text/x-wiki '''Wierszëno''' ({{jãz.|pl}} ''Wierszyno'') – [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[Gmina Kôłczëgłowë|gminie Kôłczëgłowë]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Kôłczëgłowë]] metzj7h3b2yphwpnuie19e47caguhpu 0 8993 204130 182198 2026-07-02T12:48:45Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; [[miemiecczi jãzëk|miem.]]→{{jãz.|de}}; ' - to je '→' – ' 204130 wikitext text/x-wiki '''Dretink''' ({{jãz.|pl}} ''Dretynek'', {{jãz.|de}} ''Tretenwalde'') – wies w [[Gmina Miastkò|gminie Miastkò]], w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Miastkò]] 48dgoua7ctccvhrspzn19bcc67cgybx 0 9003 204327 198277 2026-07-02T19:04:18Z Iketsi 3254 [[]] 204327 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Merki kuźnica.svg|mały|Merczi]] '''Merk''' – to béł céch [[Kaszëbi|kaszëbsczégò]] rëbôka – majicela [[Rëbaczenié|rëbacczich]] pòrządków. Wiele razy òn béł wërëti. Òn mógł przechôdac ze starka na synecznika. == Lëteratura == * R. Ostrowska, I. Trojanowska: Bedeker kaszubski, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1974, ss. 273–274 * [[Bernard Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1969, tom III, s. 73 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.plgr.pl/UserFiles/rybak_257-270.pdf Merki s. 269] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] fowzh71a47t500wy9oindw90ijecho6 204329 204327 2026-07-02T19:05:11Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Rëbaczenié]] 204329 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Merki kuźnica.svg|mały|Merczi]] '''Merk''' – to béł céch [[Kaszëbi|kaszëbsczégò]] rëbôka – majicela [[Rëbaczenié|rëbacczich]] pòrządków. Wiele razy òn béł wërëti. Òn mógł przechôdac ze starka na synecznika. == Lëteratura == * R. Ostrowska, I. Trojanowska: Bedeker kaszubski, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1974, ss. 273–274 * [[Bernard Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1969, tom III, s. 73 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.plgr.pl/UserFiles/rybak_257-270.pdf Merki s. 269] [[Kategòrëjô:Rëbaczenié]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] 43drep949tocbs6wcpk81qihydhlto5 204331 204329 2026-07-02T19:06:23Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Mòrskô kùltura]] 204331 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Merki kuźnica.svg|mały|Merczi]] '''Merk''' – to béł céch [[Kaszëbi|kaszëbsczégò]] rëbôka – majicela [[Rëbaczenié|rëbacczich]] pòrządków. Wiele razy òn béł wërëti. Òn mógł przechôdac ze starka na synecznika. == Lëteratura == * R. Ostrowska, I. Trojanowska: Bedeker kaszubski, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1974, ss. 273–274 * [[Bernard Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1969, tom III, s. 73 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.plgr.pl/UserFiles/rybak_257-270.pdf Merki s. 269] [[Kategòrëjô:Rëbaczenié]] [[Kategòrëjô:Mòrskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] jqusd3aagwtzmss6avzs63jeqm0fb45 0 9012 204172 169135 2026-07-02T13:03:59Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204172 wikitext text/x-wiki '''Pòbòrowò''' ({{jãz.|pl}} ''Poborowo'') – wies w [[Gmina Trzebielëno|gminie Trzebielëno]], w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Trzebielëno]] 4tth9wxpf5w1yknufea5dkkf75p1mhv 0 9017 204107 169191 2026-07-02T12:44:07Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204107 wikitext text/x-wiki '''Starkòwò''' ({{jãz.|pl}} ''Starkowo'') – wies w [[Gmina Trzebielëno|gminie Trzebielëno]], w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Trzebielëno]] 33zjfw6wk7wlcrkxe8l7acs7d3g5c4d 0 9060 204273 198274 2026-07-02T15:46:24Z Iketsi 3254 {{YouTube}} 204273 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Madonna of the Magnificat.png|mały|]] [[Òbrôzk:Church of the Visitation 13.jpg|mały|Izrael, Jerozolëma, Ein Karem - Magnificat [[kaszëbsczi jãzëk]]]] [[Òbrôzk:Ein Kerem, dziedziniec kościoła Nawiedzenia św. Elżbiety.JPG|mały|Izrael, Jerozolëma, Ein Karem - Magnificat pòlsczi jãzëk]] '''Magnificat''' (''Magnificat anima mea Dominum'') – pòdług Ewanielie wedle sw. Łukôsza (1,47 – 55): :Wielbi dësza mòja Pana i redëje sã dëch mój w Bògù, :mòjim Zbôwcë, bò wezdrzôł na ùniżenié swòji służebnicë, :hewò òdnądka wszëtczé pòkòlenia bãdą mie błogòsławiłë, :bò wiôldżé sprawë uczënił mie Nen, co je mòcny i swiãté je Jegò miono, :a Jegò miłoserdzé z pòkòleniégò na pòkòlenié [dôwô tima] co sã Gò bòją. :Òn pòkôzôł mòc swòjégò remienia, zniszcził mëslë serc tëch, :co bëlë bùszny. Zdrzucył mòcnëch z trónów, a wëwëższił pòkórnëch. :Głodnëch napełnił dobrama, a bògatëch òdesłôł z niczim. :Wspòmógł swòjégò słëgã Izraela, czej wspòmniôł na swòje miłoserdzé, :jak przërzekł najim òjcóm – Abrahamòwi i jegò nôstãpnikóm na wieczi. == Tekst pò łacëznie == :''Magnificat anima mea Dominum'', :''Et exsultavit spiritus meus in Deo salutari meo,'' :''quia respexit humilitatem ancillae suae;'' :''ecce enim ex hoc beatam me dicent omnes generationes,'' :''quia fecit mihi magna qui potens est'' :''et sanctum nomen eius;'' :''et misericordia eius a progenie in progenies timentibus eum.'' :''Fecit potentiam in brachio suo;'' :''dispersit superbos mente cordis sui.'' :''Deposuit potentes de sede, et exaltavit humiles.'' :''Esurientes implevit bonis, et divites dimisit inanes.'' :''Suscepit Israel puerum suum, recordatus misericordiae suae,'' :''sicut locutus est ad patres nostros, Abraham et semini eius in saecula.'' == Lëteratura == * [[Adam Riszard Sykòra|A. R. Sikora OFM]]: Ewanielie na kaszëbsczi tołmaczoné. Z greczi przełożił na kaszëbsczi jãzëk. Gdańsk 2010, s. 158; ISBN 9788387258399 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|5kDnwqgTXk4|Mòja dësza wielbi Pana}} * [http://kartuzy.naszemiasto.pl/artykul/tablica-magnificat-po-kaszubsku-dar-zukowskiej-parafii,4690792,artgal,t,id,tm.html òdjimczi] [[Kategòrëjô:Chrzescëjaństwò]] cad8ukx775oji3n20zrkvcla4zpxy4h 0 9162 204219 171075 2026-07-02T14:02:30Z Iketsi 3254 Bùtnowé lënczi 204219 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL Drezdenko COA.svg|mały|100px|right|Dërżeńsczi herb]] '''Dërżéń''' (we zdrojach: ''Drizina'', ''Drecen'', ''Driesen'', ''Dresno'', ''Drezno'' 1421 (KDW), ''Dreesen'' 1578, ''Drusen'' 1649, ''Dersen'', ''Droczen'', ''Dirzen'', ''Drezen'', ''Dirczen'', ''Drczen'', ''Drdzen''; miem. ''Driesen'') - gard w [[strzeleckò-drezdenecczi kréz|strzeleckò-drezdenecczim krézu]] w [[lubùsczé wòjewództwò|lubùsczim wòjewództwie]]. * Lëdztwò gardu: 10.193 ([[2008]]) * Wiéchrzëzna gardu: 10,72 km² == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] [[Kategòrëjô:Lubùsczé wòjewództwò]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] 0o93e4is5subvgtmq629huxwi7ddi8j 0 9416 204356 195436 2026-07-02T21:12:30Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Żëdzë]] 204356 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacëji}} [[Òbrôzk:Baczynski.jpg|mały|Krësztof Kamil Baczińsczi]] [[Òbrôzk:Popiersie Krzysztof Kamil Baczyński ssj 20110627.jpg|mały|K. K. Baczińsczi - piersnica]] [[Òbrôzk:Tablica Krzysztof Kamil Baczyński Hołówki 3.JPG|mały|Pamiątkòwô tôfla prze szt. Hołówki 3]] [[Òbrôzk:Krzysztof Kamil Baczynski grave.JPG|mały|Grób Krësztofa i Barbarë]] [[Òbrôzk:Jan Bugaj - Rising '44.jpg|mały|Tôfla w Mùzeùm Warszawsczégò Pòwstaniô]] '''Krësztof Kamil Baczińsczi''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl]]: Krzysztof Kamil Baczyński), pseùdonim Jón Bùgaj, Émil, Krësztof, Krëszk, Pioter Smùgòsz; ùr. 22 stëcznika 1921 rokù we [[Warszawa|Warszawie]], ùm. 4 zélnika 1944 rokù téż tam, pòlsczi pòéta czasu wòjnë, żôłnérz [[Krajowô Armiô|Krajowi Armii]], nôleżnik [[Szaré Rédżi|Szarëch Régów]], jeden z przedstôwców [[pòkòlenié Kòlùmbów|''pòkòleniô Kòlùmbów'']]. == Dzectwò == Krësztof Kamil Baczińsczi béł sënã [[Stanisłôw Baczińsczi|Stanisława Baczińsczégò]], pisôrza i kritika lëteracczégò i [[Stefaniô Zeleńczik|Stéfanii, z dodomù Zeleńczik]], szkólni z żëdowsczi rodzënë. Czedë òn béł môłim dzeckã czãsto chòrówôł, miôł słabé serce. Òd 1931 rokù ùcził sã w [[Państwòwé Gimnazjum im. Stéfana Batorégò we Warszawie|Państwòwim Gimnazjum im. Stéfana Batorégò]], a w maju 1939 rokὺ òtrzimôł swiadectwò dozdrzelałoscë. Baczińsczi béł téż harcerzã, le òn nie lubił szkòłë, dlôte miôł nie nôlepszé òcenë. Pisôł ju w gimnazjum, bëlno znôł sã na nowòczasni lëteraturze. Czekawiła gò téż francuskô [[lëteratura]] i nawetka òn pisôł wiérztë pò francuskù. == Kònspiracjô == Krësztof Kamil Baczińsczi baro chcôł òstac grafikã abò jilustratorã, równak wëbùch [[II Swiatowô Wojna|II swiatowi wòjnë]] nie pòzwòlëł jemù tegò dokònac. Pò ùtwòrzeniu w 1940 rokù gëta w Warszawie òstôł z matką pò arijsczi starnie. W 1942 rokù òżenił sã z [[Barbara Drabczińskô|Barbarą Drapczińską]] w kòscele sw. Trójcë na Solcu. Dlô Krësztofa Barbara bëła jedną z nôwôżniészich òsób w żecym, pòswiãcëł ji wiele swòjich wiérztów. Baczińsczi òb czas wòjnë robił doriwczo i sztudérowôł pòlaszëznã na krëjamnym [[Warszawsczi Ùniwersytet|Warszawsczim Ùniwersytece]]. Òn pòrzucył sztudérowanié i òfiarowôł sã kònspiracji i pòezji. Òstôł zastãpòwnikã dowódcy III plutonu 3. kòmpanii w harcersczim [[Batalión "Parasol"|bataliónie ''Parasol'']]. Wstąpił do Szturmòwëch Grëp Szarich Régów. == Smierc == Krësztof Kamil Baczińsczi pòległ na pòsterunkù w pałacu Blanka 4 zélnika 1944 rokù. Òstôł zastrzélony przez wëbiérnégò strzélca kòle [[Wiôldżé Teater|Wiôldżégò Teatru]] w Warszawie. Jegò białka Barbara téż zdżinãła òb czas [warszawsczé pòwstanié|warszawsczégò pòwstaniô]], 1 séwnika 1944 rokù. == Pòezjô == Òb czas wòjnë Baczińsczi ògłosył 4 tomiczi pòezji: ''Zamknięty echem'' (lato 1940), ''Dwie miłości'' (jeséń 1940), ''Wiersze wybrane'' (môj 1942), ''Arkusz poetycki Nr 1'' (1944), a téż wiele dokôzów w kònspiracyjnym gazétnictwie. Baczińsczi ùznôwóny je za jednégò z nôlepszich pòétów czasu òkùpacji. Czedë [[Stanisłôw Pigòń|Stanisłôw Pigòń]] dowiedzôł sã, że Krësztof wstąpił do diwersyjnégò òddzélu wòjska, rzekł: '''''Cëż, nôleżimë do nôrodu, chtërnégò kawlã je strzélac do wroga z brilantów'''''. Zachòwałë sã wszetczé dokôzë Baczińsczégò – pònad 500 wiérztów, czilenôsce pòémów i kòle 20 òpòwiôdaniów. Nôbarżé znóné wiérzte Baczińsczégò to m.in.: ''Elegia o... [chłopcu polskim]'' [http://www.baczynski.art.pl/wiersze/158-W.html], ''Mazowsze'' [http://www.baczynski.art.pl/wiersze/102-W.html], ''Historia'' [http://www.baczynski.art.pl/wiersze/131-W.html], ''Spojrzenie'' [https://web.archive.org/web/20131010115605/http://poema.pl/publikacja/1260-krzysztof-kamil-baczynski-spojrzenie], ''Rodzicom'' [http://www.wiersze.annet.pl/w,,3732], ''Pragnienia'' [http://www.baczynski.art.pl/dob/9-D.html], ''Ten czas'' [http://www.baczynski.art.pl/dob/10-D.html], ''Biała magia'' [http://www.baczynski.art.pl/dob/1-D.html], ''Gdy broń dymiącą z dłoni wyjmę...'' [http://www.baczynski.art.pl/wiersze/117-W.html], ''Przypowieść'' [http://www.baczynski.art.pl/wiersze/392-W.html], ''Erotyk'' [http://www.baczynski.art.pl/dob/3-D.html]. == Patronat == Krësztof Kamil Baczińsczi je patronã wiele szkòłów, bibliotek, harcersczich òrganizacji i jinszich jinstitucjów. == Baczińsczi w mùzyce i filmie == === [[Mùzyka]] === *1965, Ewa Demarczyk, ''Wiersze wojenne'' [http://www.youtube.com/watch?v=Ft533b2k698] *1990, Jacek Kaczmarski, ''Barykada (Śmierć Baczyńskiego)'' [http://www.youtube.com/watch?v=-WivWJowtis] *1991, Grzegorz Turnau, ''Naprawdę nie dzieje się nic'' *1999–2000, Naamah, ''Magia'' [http://www.youtube.com/watch?v=1c7DDtK-jR4], ''Przypowieść'' [http://www.youtube.com/watch?v=HvgTQGdCIuQ], ''Kantylena'' [http://www.youtube.com/watch?v=12k_MVh5J6Y] *2007, Zbigniew Hołdys, ''Pocałunek'' *2013, Czesław Mozil & Mela Koteluk, ''Pieśń o szczęściu'' [http://www.youtube.com/watch?v=brftyIVBy4c] *2013–2014 Barbara Figurniak & Mateusz Jarosz, ''Promienie'' [http://www.youtube.com/watch?v=8-GvZCMCjlE], ''Deszcze'' === [[Film]] === *''Dzień czwarty'', 1984 *''Baczyński'', 2013<ref>https://vimeo.com/59733708?fl=pl&fe=ti</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == #J. Święch, ''Literatura polska w latach II wojny światowej'', Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2010. #http://www.baczynski.art.pl/ #http://baczynski.klp.pl/ #http://www.baczynski.art.pl/wiersze/ #https://web.archive.org/web/20201001122557/https://poema.pl/publikacja/1260-krzysztof-kamil-baczynski #http://www.wiersze.annet.pl/ == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{culture.pl|pl=http://culture.pl/pl/tworca/krzysztof-kamil-baczynski|pl2=Krzysztof Kamil Baczyński|pl-arch=https://archive.li/2W3zc}} [[Kategòrëjô:Pisarze]] [[Kategòrëjô:Kùltura]] [[Kategòrëjô:Żëdzë]] lsxu9pfu71d20ftyvsokynza4vuauu0 0 9505 204347 172534 2026-07-02T20:54:25Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 204347 wikitext text/x-wiki '''Te Deum''' :Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] ''Te Deum'' – ta piesniô mòże miec taczi słowa: :Cebie, Bòże, sławic chcemë, :Tobie, Panie wiecznô chwała, :Cebie wielbią nieba brómë, :Cebie wielbi ziemia całô. :Tobie wszëtce Aniołowie, :Tobie Mòce i Niebiosë, :Cherubë, Serafinowie, :Slą wieczësti piesni głosë. :Swiãti, Swiãti, pònad wszëtkò, :Bóg Zôstãpów, Król łaskawi! :Niebo, zemia, całé lëdztwò, :Twój Majestat wiedno sławi. :Tobie ùrzmë Apòsztołów, :Całé w chwale mãdrców stónë, :Tczã niesc jidą z wszëtczich môlów :Cemiãżonëch biôłé gónë. :Do Ce w kòżdi ziemi stronie, :Czëc je głosë wiôldżi mòcë, :Lëdztwò spiéwô w zgódnym tónie, :Swiãtą piesnią, Bòże, ò Ce. == Lëteratura == * [[Eùgeniusz Gòłąbk|E. Gòłąbk]], [[Eugeniusz Prëczkòwsczi|E. Prëczkòwsczi]]: ''Më trzimómë z Bògã'', [[Gduńsk]] 1998, ss. 119–120 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Chrzescëjaństwò]] 8r6flcnu1m2222m43ru41d1xrfy4oe8 204348 204347 2026-07-02T20:54:36Z Iketsi 3254 -' ' 204348 wikitext text/x-wiki '''Te Deum''' :Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] ''Te Deum'' – ta piesniô mòże miec taczi słowa: :Cebie, Bòże, sławic chcemë, :Tobie, Panie wiecznô chwała, :Cebie wielbią nieba brómë, :Cebie wielbi ziemia całô. :Tobie wszëtce Aniołowie, :Tobie Mòce i Niebiosë, :Cherubë, Serafinowie, :Slą wieczësti piesni głosë. :Swiãti, Swiãti, pònad wszëtkò, :Bóg Zôstãpów, Król łaskawi! :Niebo, zemia, całé lëdztwò, :Twój Majestat wiedno sławi. :Tobie ùrzmë Apòsztołów, :Całé w chwale mãdrców stónë, :Tczã niesc jidą z wszëtczich môlów :Cemiãżonëch biôłé gónë. :Do Ce w kòżdi ziemi stronie, :Czëc je głosë wiôldżi mòcë, :Lëdztwò spiéwô w zgódnym tónie, :Swiãtą piesnią, Bòże, ò Ce. == Lëteratura == * [[Eùgeniusz Gòłąbk|E. Gòłąbk]], [[Eugeniusz Prëczkòwsczi|E. Prëczkòwsczi]]: ''Më trzimómë z Bògã'', [[Gduńsk]] 1998, ss. 119–120 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Chrzescëjaństwò]] db2oir8s0u3z5vey5vuv6iydnwbm45u 0 9606 204113 170950 2026-07-02T12:44:54Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204113 wikitext text/x-wiki '''Warbléwkò''' ({{jãz.|pl}} ''Warblewko'') – wies w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[stôłpsczi kréz|stołpsczim krézu]], w [[gmina Stołpskò|gminie Stołpskò]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Stołpskò]] av1v4c2bu1wi24rm2hvny9u89dydm4e 0 9608 204136 170952 2026-07-02T12:48:49Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204136 wikitext text/x-wiki '''Krãpa''' ({{jãz.|pl}} ''Krępa Słupska'') – wies w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[stôłpsczi kréz|stołpsczim krézu]], w [[gmina Stołpskò|gminie Stołpskò]]. Krótkò ti wsë je [[grodzëskò]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Stołpskò]] bi1r8ptnie3o26npdf1ig7vvypbl1go 0 9609 204155 170953 2026-07-02T12:49:04Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204155 wikitext text/x-wiki '''Kòzëno''' ({{jãz.|pl}} ''Kozin'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] kòlonia w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[gmina Czôrnô Dãbrówka|gminie Czôrnô Dãbrówka]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Czôrnô Dãbrówka]] muc3ypwbtob4oq4rk9pzgvw87g4jif4 0 9610 204133 170954 2026-07-02T12:48:47Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204133 wikitext text/x-wiki '''Bòchówkò''' ({{jãz.|pl}} ''Bochówko'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] kòlonia w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[gmina Czôrnô Dãbrówka|gminie Czôrnô Dãbrówka]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Czôrnô Dãbrówka]] b3mfr7b8fx9z87vrxx16wzobiu9djmr 0 9611 204108 188485 2026-07-02T12:44:14Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204108 wikitext text/x-wiki '''Brzezënka''' ({{jãz.|pl}} ''Brzezinka'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] môłô kòlonia w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]] ë w [[gmina Czôrnô Dãbrówka|gminie Czôrnô Dãbrówka]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Czôrnô Dãbrówka]] a9ugytyomioiasnpfklme19f2yvt8kp 0 9613 204095 170957 2026-07-02T12:36:27Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204095 wikitext text/x-wiki '''Pòdkòmòrzëjce''' ({{jãz.|pl}} ''Podkomorzyce'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] kòlonia w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[gmina Czôrnô Dãbrówka|gminie Czôrnô Dãbrówka]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Czôrnô Dãbrówka]] r3eodgu69ev5kimwlteuujs5k7k1l91 0 9614 204179 170958 2026-07-02T13:04:04Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' - to je '→' – ' 204179 wikitext text/x-wiki '''Łëpawskò''' ({{jãz.|pl}} ''Łupawsko'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] małô [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[gmina Czôrnô Dãbrówka|gminie Czôrnô Dãbrówka]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Czôrnô Dãbrówka]] p3rgx9hqczqse76tvi36kuxblzrw63s 0 9626 204102 170969 2026-07-02T12:43:08Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' – to je '→' – ' 204102 wikitext text/x-wiki '''Wilczewò''' ({{jãz.|pl}} ''Wilczewo'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] kòlonia w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[kòscérsczi kréz|kòscérsczim krézu]], w [[gmina Dzemiónë|gminie Dzemiónë]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Dzemiónë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] dm88ak0bdp46plcv4bzxk2x5vdma5pe 0 9628 204080 182225 2026-07-02T12:34:17Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; [[miemiecczi jãzëk|miem.]]→{{jãz.|de}}; ' - to je '→' – ' 204080 wikitext text/x-wiki '''Mùza''' ({{jãz.|pl}} ''Muza'', {{jãz.|de}} ''Musa'') – kòlonia krótkò [[Lesniewò|Lesniewa]] w [[Gmina Pùck|gminie Pùck]], w [[Pùcczi kréz|pùcczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Gmina Pùck]] 8arv3zvsh84aa10vmqbzs74hc21tha0 0 9705 204255 185272 2026-07-02T15:13:31Z Iketsi 3254 ' - to je '→' – '; == Òbaczë téż == * [[Armeniô]] 204255 wikitext text/x-wiki '''Armeńsczi jãzëk''' (Հայերեն) – ùrzãdny jãzëk w [[Armeniô|Armenie]]. Pò armeńskù gôdô kòl 6 miliónów lëdzy. == Òbaczë téż == * [[Armeniô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Jindoeùropejsczé jãzëczi]] sp9e3yduz7tdrprlgb3ltkooky3gvcz 0 10136 204358 193741 2026-07-02T21:14:29Z Iketsi 3254 ' - to je '→' – ' 204358 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gryllus campestris 3.jpg|mały|Pólny skwiérk]] '''Skwiérk''' (''Gryllus'' L.) – szlach òwadów z rodzëznë skwiérkòwatëch (''Gryllidae''). Te skwiérczi są znóné m. jin. na [[Kaszëbsczé Pòjezerzé|Kaszëbsczim Pòjezerzu]] np. [[pólny skwiérk]]. Biwô, że skwiérczi skwiërczą. == Òbaczë téż == * [[Drãtewniczi]] == Lëteratura == * [[Bernard Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1972, tom V, s. 69 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Òwadë]] 72yrwh5l3b4a7jviquzda0krwm8hwm7 0 10411 204100 201552 2026-07-02T12:42:17Z Iketsi 3254 czedes→czedës 204100 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacëji}} [[Òbrôzk:Otricoli Zeus - 1889 drawing.jpg|mały|Zeùs]] '''Zeùs''' – abò '''Dzeùs''', bóg nieba, łiskawic i piorunów, nômłodszi sën [[Kronosa]] i [[Rei]], brat [[Pòsejdona]], [[Hadesa]], [[Hestii]], [[Demeter]] i [[Herë]]. Miôł wiele białek, co drażniło jégò żonã, Herã. Dlô Greków bëł głównym Bodziem, ùważano gò za jidealnégò władcã i nôpòtãżniejszégò bogô. Jégò atributama władzë są piorën, chtërnym rzucôł w smiertelników. Je òpiekunem prôw, przëbëszë proszącëch ò pòmòc, pòsłów i heroldów. Swiãtym zwierzãciem Zeùsa béł orzeł. == Historiô Zeùsa == Zeùs ùrodzył sã jakò sën Kronosa i Rei. Kronos béł królem tytanów, chtëren kôżdé dzëckò  pòłikôł, żebë ni òdebrało mù władzë. Tak przepòwiedzôła mù czedës wëroczniô. Zeùs béł jégò szóstim dzëckã, a trzecym sënã. Rea ni mògòłô sã pògòdzic ze stratą kòlejnégò dzëcka òd razu pò narodzinach òstawiła gò na Krecie w grocie jidyjsczej. Tôm òpiekòwałô są nim  [[Amaltea]] (wedle różnëch pòdań bëła to kòza, a innëch nimfa). Timczasã Rea dała mężulkowi kam òwiniãti w pielëszkã. Kronos mësląc, że pòłika swòje dzëckò spôł spòkòjno Pewnégò razã złamôł sã róg kòzë Amaltei, wtedë Zeùs pòbłogòsławił gò tak, że òd tamtégò czasã z rogù dòstac mòżna bëło wszëtkò czégò sã chciałô - pòwstôł tak róg òbfitoscë. Zeùs béł chroniony przed òjcã, żebë ten ni ùsłiszôł jégò smiechów i zabaw, dlôtégò kapłanié Rei wëkonywelë nad nim baro głosné tuńce wòjenné. Czej Zeùs dorósł wëdôł tytanom wòjnã. Rea pòdała swémù chłopòwi lékarstwò na wracanié, a òn zwracôł dojrzałëch bògów: Herã, Pòsejdona, Hestiã, Demeter oraz Hadesa. Òni dorôstôlë oni w żołądkù Kronosa, a ni mòglë zgdzinąc - bògòwie bëlë niesmiertelni. Czedë skònała kòza Amaltea. Zeùs z ji skórë zrobił sobie tarczã, znónô jakò Egidę. Braciô i sostrë pomogłë Zeùsowi wëgrac walkã z dwùnastoma tytanami  i wrzucëc ich do Tartaru lub ùkarac (Atlôs dzwigôł za karã sklepienié niebiesczé) po dzesiãciu latach walk. Ni béł to jednak kùnc walk. Wtedë nastała gigantomachia, w chtërne bògóm pòmagôł héros Herakles. Pò ucemiãga gigantów na zemã wstąpił Tyfon, chtëren pò bitwie Zeùs przëwalił wëspą Sycylią. Pò Kronosie władcą zostôł Zeùs. Pòsejdon zostôł bògã mórz i oceanów, a Hades bògã ùmarłëch. == Przëdomczi Zeùsa == 1.Horkios - prawé, sprawiedlëwé 2.Ksenios - gòscinny 3.Herkejos - patrón òsad, czuwa nad prawã własnosce i nierozerwalnoscią rodu lub gminë 4.Hellenios - bóstwo nôrodowé, chtërne spaja różné, skłóconé ze sobą greccze szczepë == Związczi z białkoma i narodzoné dzecë == [[Òbrôzk:Zeus with Hera.jpg|mały|Zeùs z Herã]] {| class="MsoNormalTable" | '''Białkô''' | '''Dzecë''' |- | Alkmena | Herakles |- | Antiopa | Amfion, Zetos |- | Boetis | Aigipan |- | Danae | Perseusz |- | Demeter | Persefona |- | Dia | Peirithous |- | Dione | Afrodyta |- | Egina | Ajakos |- | Elara | Tytios |- | Elektra | Harmonia, Dardanos, Jazjon |- | Eùropa | Minos, Radamantys, Sarpedon |- | Eurymedousa | Myrmidon |- | Eurynome | Charyty, Asopos |- | Gaja | Agdistis |- | Himalia | Spartaios, Kronios, Kytos |- | Hera | Hefajstos, Ares, Hebe, Ejlejtyja, Enyo |- | Hybris | Pan |- | Io | Epafos |- | Kalliope | Kabirowie |- | Kallisto | Arkas |- | Kasjopeja | Atymnius |- | Karme | Britomarsis |- | Lamia | Achelois |- | Leda | Kastor, Polideukes, Helena |- | Leto | Apollo, Artemida |- | Maja | Hermes |- | Metyda | Atena |- | Mnemosyne | Muzy |- | Niobe | Argos |- | Otreis | Meliteus |- | Pandora II | Graekus |- | Persefona | Zagreus, Melinoe |- | Pluto | Tantal |- | Pyrrha | Hellen |- | Selene | Pandeja, Ersa, Nemea |- | Semele | Dionizos |- | Tajgete | Lakedajmon |- | Taleja | Palikowie |- | Temida | Mojry, Hory, Nymfai |- | Thyia | Magnes, Makedon |} == Główné mesca kùltu == 1. Olimpia – to je mesce rozgrëwania starożëtnëch igrzësk olimpijsczich na cześć Zeùsa. Znajduje sã tam téż swiątënia tégó bòga, terô w ruinach. W strzôdkù znajdowôł sã czedës 13-metrowi złoti pòsąg Zeùsa trzëmającégò w rãkù Nike. Zrobił gò Fidiôsz. 2. Atenë - swiątënia bëła w momencie ukończenia przez cesôrza Hadriana nôwiãkszą w Grecji, znajdowôł sã tam ògromny pòsąg Zeùsa, kòpia tégò z Òlimpii, óbecnie z bùdinków zachòwało sã 15 kòlumn. 3. Dodona - òsrodek kùltu Zeùsa i Dione, 4. Nemea - mesce rozgrëwania igrzysk nemejczich rok pò igrzyskach òlimpijczich, znajduje sã tam (òbecnie w ruinach) swiątënia Zeùsa Nemeios. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Greckô mitologiô]] 9qxtc88v0alsa1o785yndot9mv7lr9k 0 10473 204355 203509 2026-07-02T21:11:22Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Żëdzë]] 204355 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Janusz Korczak (cropped).jpg|mały|Janusz Kòrczôk (1933)]] '''Janusz Kòrczôk''' ({{jãz.|pl}} ''Janusz Korczak''), a tak pò prôwdze '''Henrik Gòldszmit''' ({{jãz.|pl}} ''Henryk Goldszmit'') abò ps. „Stôri Dochtór” abò „Pón Dochtór” ({{jãz.|pl}} {{Audio|Pl-Janusz Korczak.ogg|Janusz Korczak}}, ùrodzôny 22 lëpińca 1878 albò 1879 rokù w [[Warszawa|Warszawie]], ùmarł w séwnikù 1942 rokù w [[Treblinka|Treblince]])<ref>''Wielka Encyklopedia PWN. Tom 14''. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2003, s. 359.[[ISBN 83-01-13793-2.]]</ref> – pòlskò-żëdowsczi lékôrz, pedagòg, pisôrz, pùblicysta i spòlëznowi dzéjôrz. Teòretik i praktik wëchòwaniô, ùsôdzca apartnégò systemù prôcë z dzecama, òpartégò na współdzejanié, samòsprôwnëch procedurach i jinstitucjach a téż pòbùdzaniô samòwëchôwaniégò. Badéra swiata dzecy. Béł pionierã dzałaniów w òbrëmie diagnozòwaniô wëchòwawczégò i prekùrsorã w dzejaniach na rzecz praw dzecka – człowieka. W 1926 rokù zajinicjowôł pierszé pismiono redagóné w wikszim dzélu bez dzecë – „[[Môłi Pòdzérk]]”. Jaknò Żid – Pòlôch pòczuwôł sã do dëbeltny nôrodny juwernotë<ref>Janusz Korczak: ''Dzieła Tom 3. Wolumin 2. Na mównicy. Publicystyka społeczna (1898–1912)''. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Latona, 1994, s. 222. [[:pl:Specjalna:Książki/8385449221|ISBN 83-85449-22-1]].</ref>. Major rezerwë służbë zdrowiô [[Pòlsczé Wòjskò (II RP)|Pòlsczégò Wòjska II RP]]. == Miłota i edukacjô == Janusz Kòrczôk ùrodzył sã w Warszawie w zasymilowóny [[Żëdze|żëdowsczi]] rodzënie, jaknò syn adwòkata [https://csb.wikipedia.org/w/index.php?title=J%C3%B3zef_G%C3%B2ldszmit&action=edit&redlink=1 Józefa Gòldszmita] (1844 – 1896) i Cecylië z dôdomù Gãbicczi (1854(?) – 1920). Rodzëna Gòldszmitów mieszkała przë sztrasë Bielańsczi 18 (prôwdëjuwerny plac ùrodzeniô), w 1881 przeprowadzëła sã na Krakòwsczé Przedmieszczé 77, gdze prziszłi pisôrz mieszkôł ze swòjima starszima, sostrą Aną i starką ze stronë matczi, Émilią (Mila) Gãbicką, w 1883 zamieszkałë na sztrasë Miodowi 19, gdze zajmòwalë sétmë jizbów, dali przë placu Krasyńsczich 3, przë Nowò Senatórsczi 6 (dzysdnia sztrasa Mòliera), na Swiãtojersczi i na Leszno 18 m. 10. Òd pòłowë lat 80. Kòrczôk chòdzył do spòdleczny szkòłë miona Aùgùstina Szmùrłë przë sztrasë Freta, a dali w 1891 rozpòczął nôùkã w òsmëklasowim (liczący z klasą wstãpną) VII Rządowim Gbùrsczim Gimnazjô. W 1898 zdôł maturã i rozpòczął sztudia na Wëdzôle Lékarsczim Césarsczégò Ùniwersytetu w Warszawie, na chtërnym sztudiowôł szesc lat, pòwtôrzający pierszi rok (kùrs). == Lékôrz == 23 strëmiannika 1905 rokù, pò wësłëchaniô piãcletnégò kùrsu medicznych nôùków i złożeniu òbòwiązëjącégò egzôminu, òtrzimôł diplóm lékôrza. W czerwińcu 1905 rokù òstôł namieniony do rusczi armie w [[Wòjna ruskò – japòńsczi|wòjnie ruskò – japòńsczi]] i wërézôł na Daléczi Pòrénk gdze jaknò lékôrz służëł w sanitarnym banie<ref>Janusz Korczak: ''Dzieła Tom 3. Wolumin 2. Na mównicy. Publicystyka społeczna (1898–1912)''. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Latona, 1994, s. 134–143. [[:pl:Specjalna:Książki/8385449221|ISBN 83-85449-22-1]].</ref>. Pòd kùńc 1906 rokù wrócył do Warszawë. W latach 1905 – 1912 robił jaknò pediatra w [[Dzecãcy Szpëtôl Bersohnów i Baùmanów w Warszawie|Dzecãcym Szpëtôlù miona Bersohnów i Baùmanów]]. Janusz Kôrczôk jaknò môlowi lékôrz kòrzëstôł ze służbòwégò mieszkaniô na terenie szpëtôla i sprowôdzëł pòmòc chòrim w kòżdi chwili. Prowadzył priwatną praktikã. Dzãka rozgłosòwi jaczi zdobił pòwiescą „Dzeckò salonu” (1906), stôł sã znónym i pòszëkiwónym pediatrą. Pò wëbùchù I swiatowi wòjnë òstôł namieniony do rusczi armië. Ùrlopòwóny z wòjska pò chòrobie, w 1917 béł lékôrzã w przëtułkach dlô dzecy pòd Czijewã. Miôł téż kòntakt z wëchównym domã dlô pòlsczich knôpów w Czijowie. W pòłowie 1918 Kôrczôk wrócył do Warszawë, do Dôdomù dlô Serot. == Lëteracczé i radiowé dzejanié == Janusz Kòrczôk zadebiutowôł w séwnikù 1869 pòd kriptonimã Rik w tidzenikù satiricznim „Kòlce”<ref>Janusz Korczak: ''Tom 2. Wolumin 1. Koszałki opałki. Humoreski i felietony''. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Latona, 1998, s. 169–170. [[:pl:Specjalna:Książki/8385449426|ISBN 83-85449-42-6]].</ref>. Béł m.jin. wespółaùtorã pisôny bez karno sensacëjny pòwiescë „Służący”; ód 1905 (razã bëło ich bez 200). Òd 1900, publikùjący w „Wãdrowcu” cykl felietónów pòd titlã Dzecë i wëchòwanié, zaczął brëkòwac pòwszechno znónégò pseùdonimù „Janusz Kòrczôk”. Midzë latama 1898 – 1901 publikòwôł w tidzenikù Czëtelniô dla wszëtczich, m.jin. w òdcynkach swòją pierszą pòwiesc „Dzecë sztrasë”. Samòdzelné wëdónié ksążkòwi pòwiescë ùkôzało sã w 1901. Dlô dzecy napisôł m.jin. Mòszki, Joski i Strule, Józczi, Jaszczi i Franczi, Sława, Król Matisk Pierszi, Król Matisk na bezlëdny òstrowë, Bankructwò môłégò Dzecka, Prawidła żëcô, Kajtusz Czarodzéj, Ùparti knôp, Żëcé Ludwika Pasteùra, Lëdze są dobri i Trzë wëprawë Herszka. Jiné znóné pùblikacje to m.jin. Jak kòchac dzeckò, Prawò dzecka do szacunkù, Sóm na sóm z Bògã, Czedë zôs bãdã mółi i Pedagògika żartobliwo. == Môłi Pòdzérk – gazéta dzecy i młodzëznë == 9 rujana 1926 Janusz Kòrczôk òpracowôł pierszi numer [[Môłi Pòdzérk|Môłégò Pòdzérkù]], chtërny redagòwôł bez dalszi 4 lata. Pismiono bëło tigòdniowim dodôtkã do żëdowsczégò dzénnika „Naji Pòdzérk”. Bëło twòrzoné z aùtenticznych lëstów i materiałów nadesłónych bez dzecë i młodzëzna. Slédny numer „Môłégò Pòdzérkù” ùkôzôł sã 1 séwnika 1939.<ref>Janusz Korczak: ''Tom 11. Wolumin 3. Prawidła życia. Publicystyka dla dzieci''. Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN, 2007, s. 317. [[:pl:Specjalna:Książki/9788389348807|ISBN 978-83-89348-80-7.]]</ref> == Pedagòg == Kôrczôk béł zwòlennikã emancypacjë dzecka i pòszanowaniô jegò praw. Chcôł òrganizowac spòłeczeństwò dzecy òparté na zasadach sprawiedlëwòtë, równych praw i òbòwiązków. W kòrczakòwsczich placówkach bënowé żëcé òrganizowałë taczé jinstitucje jak sejm (dzecny parlament), sąd i redagòwónô w nich prasa. Béł wëkładowcą w [[:pl:Akademia_Pedagogiki_Specjalnej_im._Marii_Grzegorzewskiej_w_Warszawie|Państwòwm Instituce Pedagògiczi Specjalny]] i Wòlny Wszechnicë Pòlsczi.<ref>Krzysztof Komorowski (red.): ''Warszawa walczy 1939–1945. Leksykon''. Warszawa: Fundacja Polska Walczy i Wydawnictwo Bellona, 2015, s. 366. [[:pl:Specjalna:Książki/9788311134744|ISBN 978-83-1113474-4.]]</ref> == Dóm Serot i Naji Dóm == Razã ze [[Sztefaniô Wilczińskô|Sztefanią Wilczińską]] założëł i prowadzył w latach 1912 – 1942 [[Dóm Serot|Dom Serot]] dlô żëdowsczich dzecy w Warszawie. Òd 1919 Janusz Kòrczôk współtwòrzëł téż drëgą jinstytucjã dlô pòlsczich dzecy Naji Dóm – Zawiôt Wëchòwawczi Naji Dóm w Pruszkòwie. Tedë wie placówczi bëłë namienioné dlô dzecy w wiekù 7–14 lat, realizowałë nowatorską ùdbã samòrządny spòleznë, z własnyma jinstitucjama – jak sejm, sąd, gazéta, system diżurów, òpieka dzecy nad dzecama, notariat, kasa pòżiczkòwô, szpòrtowé klubë, kòłkò òrganizacje „pòżëtecznych rozrowków”. == Òfiara Holokaùstu == Òbczas òkupacjë nosëł pòlsczi wòjskòwi mùndur i ni probòwôł diskriminacëjnégò òznaczaniô Żëdów òpaską z [[Gwiôzda Dawida|Gwiôzdą Dawida]]. W òstatnych trzech miesącach żecégò (maj – pòczątk zélnika 1942) pisôł pamiãtnik. Òstatny zapisk w pamiãtnikù datowóny je na 4 zélnika 1942. Pamiãtnik Kòrczôka pierszi rôz béł òpùblikòwóny w Warszawie w 1958 rokù.<ref>Janusz Korczak: ''Wybór pism''. Warszawa: Nasza Księgarnia, 503-599.</ref> == Slédny marsz == Dóm Serot – Kòrczôk, robòtnicë (m.jin. Sztefaniô Wilczińskô, Nataliô Pòz, Róża Lëpińc – Jakùbòwskô i Róża Sztokman – Azrilewicz i kòl 200 wëchòwanków òstalë wëwiezòny do òbòzù zagładë w Treblince òbczas tzw. Wiôldżi lëkwidacëjny akcjë warszawsczégò getta. Stałi sã tò 5 séwnika 1942. == Òdznaczeniô == Pòsmiertnie òstôł òdznaczony [[Òrder Òdrodzeniô Pòlsczi|Krziżã Kòmandorsczim Òrderu Òdrodzeniô Pòlsczi]].<ref>20 czerwca 1947 „za wybitne zasługi na polu opieki nad dzieckiem” [http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WMP19471030685 M.P. z 1947 r. Nr 103, poz. 685]</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * Maria Falkowska: ''Kalendarz życia, działalności i twórczości Janusza Korczaka''. Warszawa: Nasza Księgarnia, 1989. [[:pl:Specjalna:Książki/8310091427|ISBN 83-10-09142-7]]. * Joanna Olczak-Ronikier: ''Korczak. Próba biografii''. Warszawa: Wydawnictwo WAB, 2011. [[:pl:Specjalna:Książki/9788374140775|ISBN 978-83-7414-077-5.]] * Igor Newerly: ''Żywe wiązanie''. Warszawa: „Czytelnik”, 1966. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Kòrczôk, Janusz}} [[Kategòrëjô:Kùltura]] [[Kategòrëjô:Lékarze]] [[Kategòrëjô:Żëdzë]] 0jza2g9zc48wvwm2xddrg5cofthgsm0 0 10801 204287 196586 2026-07-02T16:20:21Z Iketsi 3254 abò [[Kaszëbsczi jãzëk|pò kaszëbskù]]; ' – to je '→' – ' 204287 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:PKP.svg|mały|]] '''Polskie Koleje Państwowe SA (PKP SA)''' abò [[Kaszëbsczi jãzëk|pò kaszëbskù]] '''Pòlsczi Krajowi Ban Akcjowô Wëcmanizna''' – przédny banowi òperatora w [[Pòlskô|Pòlsce]]. Ta firma bëła czedës państwòwim òperatorã ''Polskie Koleje Państwowe'', ale terô òna je pòdzelonô na czile dzélów, bò tak trzeba w [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùnie]]. Òni są w wëcmaniznie z państwã. M.jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] òni dzejają. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160712184536/http://nowy.rozklad-pkp.pl/ http://nowy.rozklad-pkp.pl] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòlskô]] [[Kategòrëjô:Ban]] 82s56uta3mdo30xd7txowfn6wgbtl5v 0 11075 204203 197729 2026-07-02T13:31:10Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 204203 wikitext text/x-wiki '''Rëbacczé skòrznie''' – wësoczé [[Skòrznia|skòrznie]] dlô kaszëbsczégò [[Rëbôk|rëbôka]] np. przed łowienim [[Rëbë|rëbów]] w mòrzu. == Lëteratura == * [[Bernard Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1970, tom IV, s. 308 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://zbiory.nmm.pl/node/80 * https://muzeumpuck.pl/wp-content/uploads/2025/06/SLOWNIK-RYBACKI-WERSJA-UPROSZCZONA-1.pdf {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Òbleczënk]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] iq8p66jqsyr2lffujtuowb7q96ck4q9 0 11093 204088 186963 2026-07-02T12:35:40Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; == Przëpisczi→== Przëpisë 204088 wikitext text/x-wiki '''Kùjôtë''' ({{jãz.|pl}} '''Kujaty''') – są [[Kaszëbë|kaszëbską]] wsą w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[kartësczi kréz|kartësczim krézu]], w [[Gmina Serakòjce|gminie Serakòjce]]. Òna je kòl [[Tëchlëno|Tëchlëna]] (w òdległoscë 2,1 km). W 2011 we wsë mieszkało 155 lëdzy<ref>[http://www.polskawliczbach.pl/wies_Kujaty ''Wieś Kujaty – podstawowe informacje.'']</ref>. Òficjalnô kaszëbskô pòzwã wsë w pòstacje „Kùjôtë” òsta wprowadzónô 1 gòdnika 2009<ref>[https://web.archive.org/web/20160427004859/http://mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl/download/86/19883/ListagminwpisanychdoRejestrugmin-stanna5IV16.pdf ''Lista gmin wpisanych do Rejestru gmin, na których obszarze używane są nazwy w języku mniejszości'']</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Serakòjce]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] hfhd0m1axqn7cnhdcupy6f9qvxq0yrf 0 11466 204263 198178 2026-07-02T15:25:34Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 204263 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Neue Hobelbank Niemce 1919 r.jpg|mały|alt=Wòjnowô wariacjô piesnie Hobelbank (Schnitzelbank). Niemcë 1919|Wòjnowô wariacjô piesnie Hobelbank (Schnitzelbank). Niemcë 1919]] [[Òbrôzk:Snydselbank 25-jierrige troudei bakker Stoker (1979).jpg|mały|Niderlandzkô wersjô Schnitzelbankù spiéwónô na roczëznie]] '''Schnitzelbank''' (znónô czãsto pòd pòzwą '''Hobelbank''') – je to [[Niemcë|niemieckô]] spiéwnô wëliczónka (jigra), czãsto jimprowizowónô, jaką spiéwô sã wskazëjącë na planszë (téż tôflë, kòle, szorëmie) rozmajité òbrôzczi. Znónëch je wiele wersjów ny jigrë, jakô rozkòscérzëła sã òd zôczątkù XIX sta. w wiela [[Eùropa|eùropejsczich]] krajach. ''Schnitzelbank'' spiéwóny béł pò jarmôrkach, gòspòdach, wieselach, òbczas [[pòlterabend|pòlterabentów]] czë roczëznów. Są wersje dlô starszich (z eroticznym pòdtekstã) jak i dlô dzecy (na sztôłt rebùsów). Nie je brëk téż satiricznëch wersjów, jaczé tikają sã spòlëznowëch a pòliticznëch sprawów. Wëliczónka Schnitzelbank czãsto zaczinô sã òd słowów ''Das ist kurz und das ist lang'' (''To je krótczé, to je dłudżé''). W wiela wersjach kòżdô sztrofka przeriwónô je refrenã: ''O, du schöne, o, du schöne, O, du schöne Schnitzelbank'' (''Jakô pësznô, jakô pësznô, jakô pësznô szlizbanka''). Słowò ''Schnitzelbank'' mòże bëc dowòlno zmieniwóné, np.: ''Hobelbank'' (stolarczi stół), ''Knoblauchwurst'' (czosnikòwô wòrzta), ''Paraplü'' (szorëm), ''Wagenrad'' (kòło), ''Gartenhaus'' (ògardnica). W [[Belgiô|Belgie]] i [[Hòlandiô|Hòlandie]] na piesniô znónô je nôczãsczi pòd pòd pòzwą ''Snijdersbank'', we [[Frizjô|Frizje]] jakno ''Sniselbank'', a w skandinawsczich krajach ''En kort en lang''. W pòł. XIX sta. emigrańce z Niemców rozkòscérzëlë piesniã ''Schnitzelbak'' w [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Stanach Americzi]]. Pòwstało tã wiele rozmajitëch wersjów, chãtno wëzwëskiwónëch w reklamie piwa, a téż wariacjów – jedną z nich pt. ''Must Be Santa'' spiéwô Bòb Dilan. Schnitzelbank dôł téż zôczątk szlachòwnym spiéwónkòm w jinszich jãzëkach, np. pò [[Czesczi jãzëk|czeskù]] (''To je krátký, to je dlouhý''), [[Słowacczi jãzëk|słowackù]] (''To je krátke, to je dlhé''), w serbòłużicczim (''Ow, ta dołha kołbasa''), pò wãdżerskù (''A faragószék nótája''), kaszëbskù (''[[Kaszëbsczé nótë]]''), a w pòlsczich gwarach (z [[Warmiô|Warmie]]: ''To jest krótkie, to jest długie''). Niegermańsczé wersje i wariantë apartnią sã nié le słowama ale téż melodią. == Przikłôd niemiecczégò tekstu == :''Das ist kurz und das ist lang, :''Und das ist ne Hobelbank.'' :''Kurz und lang, Hobelbank.'' :''O, du schöne, o, du schöne,'' :''O, du schöne Hobelbank.'' :''Das ist hin, und das ist her,'' :''Und das ist ne Schneiderscher.'' :''Hin und her, Schneiderscher,'' :''Kurz und lang, Hobelbank.'' :''O, du schöne…'' :''Das ist krumm, und das ist grad,'' :''Und das ist ein Wagenrad.'' :''Krumm und grad, Wagenrad,'' :''Hin und her, Schneiderscher,'' :''Kurz und lang, Hobelbank.'' :''O, du schöne …'' :''Das ist eine Ofengabel,'' :''Und das ist ein Storchenschnabel.'' :''Ofengabel, Storchenschnabel,'' :''Krumm und grad, Wagenrad,'' :''Hin und her, Schneiderscher,'' :''Kurz und lang, Hobelbank.'' :''O, du schöne…'' == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|igvuCl3udgU|Jedna z wiela wersjów Schnitzelbank spiéwónô w Zjednónëch Stanach Americzi] * {{YouTube|pe_-yBigbAw|Hobelbank z Bawarie] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mùzyka]] 9pe0j8xa6u8t6yabzqj789cg3w5in9o 204264 204263 2026-07-02T15:25:45Z Iketsi 3254 /* Bùtnowé lënczi */ }} 204264 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Neue Hobelbank Niemce 1919 r.jpg|mały|alt=Wòjnowô wariacjô piesnie Hobelbank (Schnitzelbank). Niemcë 1919|Wòjnowô wariacjô piesnie Hobelbank (Schnitzelbank). Niemcë 1919]] [[Òbrôzk:Snydselbank 25-jierrige troudei bakker Stoker (1979).jpg|mały|Niderlandzkô wersjô Schnitzelbankù spiéwónô na roczëznie]] '''Schnitzelbank''' (znónô czãsto pòd pòzwą '''Hobelbank''') – je to [[Niemcë|niemieckô]] spiéwnô wëliczónka (jigra), czãsto jimprowizowónô, jaką spiéwô sã wskazëjącë na planszë (téż tôflë, kòle, szorëmie) rozmajité òbrôzczi. Znónëch je wiele wersjów ny jigrë, jakô rozkòscérzëła sã òd zôczątkù XIX sta. w wiela [[Eùropa|eùropejsczich]] krajach. ''Schnitzelbank'' spiéwóny béł pò jarmôrkach, gòspòdach, wieselach, òbczas [[pòlterabend|pòlterabentów]] czë roczëznów. Są wersje dlô starszich (z eroticznym pòdtekstã) jak i dlô dzecy (na sztôłt rebùsów). Nie je brëk téż satiricznëch wersjów, jaczé tikają sã spòlëznowëch a pòliticznëch sprawów. Wëliczónka Schnitzelbank czãsto zaczinô sã òd słowów ''Das ist kurz und das ist lang'' (''To je krótczé, to je dłudżé''). W wiela wersjach kòżdô sztrofka przeriwónô je refrenã: ''O, du schöne, o, du schöne, O, du schöne Schnitzelbank'' (''Jakô pësznô, jakô pësznô, jakô pësznô szlizbanka''). Słowò ''Schnitzelbank'' mòże bëc dowòlno zmieniwóné, np.: ''Hobelbank'' (stolarczi stół), ''Knoblauchwurst'' (czosnikòwô wòrzta), ''Paraplü'' (szorëm), ''Wagenrad'' (kòło), ''Gartenhaus'' (ògardnica). W [[Belgiô|Belgie]] i [[Hòlandiô|Hòlandie]] na piesniô znónô je nôczãsczi pòd pòd pòzwą ''Snijdersbank'', we [[Frizjô|Frizje]] jakno ''Sniselbank'', a w skandinawsczich krajach ''En kort en lang''. W pòł. XIX sta. emigrańce z Niemców rozkòscérzëlë piesniã ''Schnitzelbak'' w [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Stanach Americzi]]. Pòwstało tã wiele rozmajitëch wersjów, chãtno wëzwëskiwónëch w reklamie piwa, a téż wariacjów – jedną z nich pt. ''Must Be Santa'' spiéwô Bòb Dilan. Schnitzelbank dôł téż zôczątk szlachòwnym spiéwónkòm w jinszich jãzëkach, np. pò [[Czesczi jãzëk|czeskù]] (''To je krátký, to je dlouhý''), [[Słowacczi jãzëk|słowackù]] (''To je krátke, to je dlhé''), w serbòłużicczim (''Ow, ta dołha kołbasa''), pò wãdżerskù (''A faragószék nótája''), kaszëbskù (''[[Kaszëbsczé nótë]]''), a w pòlsczich gwarach (z [[Warmiô|Warmie]]: ''To jest krótkie, to jest długie''). Niegermańsczé wersje i wariantë apartnią sã nié le słowama ale téż melodią. == Przikłôd niemiecczégò tekstu == :''Das ist kurz und das ist lang, :''Und das ist ne Hobelbank.'' :''Kurz und lang, Hobelbank.'' :''O, du schöne, o, du schöne,'' :''O, du schöne Hobelbank.'' :''Das ist hin, und das ist her,'' :''Und das ist ne Schneiderscher.'' :''Hin und her, Schneiderscher,'' :''Kurz und lang, Hobelbank.'' :''O, du schöne…'' :''Das ist krumm, und das ist grad,'' :''Und das ist ein Wagenrad.'' :''Krumm und grad, Wagenrad,'' :''Hin und her, Schneiderscher,'' :''Kurz und lang, Hobelbank.'' :''O, du schöne …'' :''Das ist eine Ofengabel,'' :''Und das ist ein Storchenschnabel.'' :''Ofengabel, Storchenschnabel,'' :''Krumm und grad, Wagenrad,'' :''Hin und her, Schneiderscher,'' :''Kurz und lang, Hobelbank.'' :''O, du schöne…'' == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|igvuCl3udgU|Jedna z wiela wersjów Schnitzelbank spiéwónô w Zjednónëch Stanach Americzi}} * {{YouTube|pe_-yBigbAw|Hobelbank z Bawarie}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mùzyka]] h9usap2kq3yzsyjmfgqcnupufttubfe 204265 204264 2026-07-02T15:26:22Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == * [[Kaszëbsczé nótë]] 204265 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Neue Hobelbank Niemce 1919 r.jpg|mały|alt=Wòjnowô wariacjô piesnie Hobelbank (Schnitzelbank). Niemcë 1919|Wòjnowô wariacjô piesnie Hobelbank (Schnitzelbank). Niemcë 1919]] [[Òbrôzk:Snydselbank 25-jierrige troudei bakker Stoker (1979).jpg|mały|Niderlandzkô wersjô Schnitzelbankù spiéwónô na roczëznie]] '''Schnitzelbank''' (znónô czãsto pòd pòzwą '''Hobelbank''') – je to [[Niemcë|niemieckô]] spiéwnô wëliczónka (jigra), czãsto jimprowizowónô, jaką spiéwô sã wskazëjącë na planszë (téż tôflë, kòle, szorëmie) rozmajité òbrôzczi. Znónëch je wiele wersjów ny jigrë, jakô rozkòscérzëła sã òd zôczątkù XIX sta. w wiela [[Eùropa|eùropejsczich]] krajach. ''Schnitzelbank'' spiéwóny béł pò jarmôrkach, gòspòdach, wieselach, òbczas [[pòlterabend|pòlterabentów]] czë roczëznów. Są wersje dlô starszich (z eroticznym pòdtekstã) jak i dlô dzecy (na sztôłt rebùsów). Nie je brëk téż satiricznëch wersjów, jaczé tikają sã spòlëznowëch a pòliticznëch sprawów. Wëliczónka Schnitzelbank czãsto zaczinô sã òd słowów ''Das ist kurz und das ist lang'' (''To je krótczé, to je dłudżé''). W wiela wersjach kòżdô sztrofka przeriwónô je refrenã: ''O, du schöne, o, du schöne, O, du schöne Schnitzelbank'' (''Jakô pësznô, jakô pësznô, jakô pësznô szlizbanka''). Słowò ''Schnitzelbank'' mòże bëc dowòlno zmieniwóné, np.: ''Hobelbank'' (stolarczi stół), ''Knoblauchwurst'' (czosnikòwô wòrzta), ''Paraplü'' (szorëm), ''Wagenrad'' (kòło), ''Gartenhaus'' (ògardnica). W [[Belgiô|Belgie]] i [[Hòlandiô|Hòlandie]] na piesniô znónô je nôczãsczi pòd pòd pòzwą ''Snijdersbank'', we [[Frizjô|Frizje]] jakno ''Sniselbank'', a w skandinawsczich krajach ''En kort en lang''. W pòł. XIX sta. emigrańce z Niemców rozkòscérzëlë piesniã ''Schnitzelbak'' w [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Stanach Americzi]]. Pòwstało tã wiele rozmajitëch wersjów, chãtno wëzwëskiwónëch w reklamie piwa, a téż wariacjów – jedną z nich pt. ''Must Be Santa'' spiéwô Bòb Dilan. Schnitzelbank dôł téż zôczątk szlachòwnym spiéwónkòm w jinszich jãzëkach, np. pò [[Czesczi jãzëk|czeskù]] (''To je krátký, to je dlouhý''), [[Słowacczi jãzëk|słowackù]] (''To je krátke, to je dlhé''), w serbòłużicczim (''Ow, ta dołha kołbasa''), pò wãdżerskù (''A faragószék nótája''), kaszëbskù (''[[Kaszëbsczé nótë]]''), a w pòlsczich gwarach (z [[Warmiô|Warmie]]: ''To jest krótkie, to jest długie''). Niegermańsczé wersje i wariantë apartnią sã nié le słowama ale téż melodią. == Przikłôd niemiecczégò tekstu == :''Das ist kurz und das ist lang, :''Und das ist ne Hobelbank.'' :''Kurz und lang, Hobelbank.'' :''O, du schöne, o, du schöne,'' :''O, du schöne Hobelbank.'' :''Das ist hin, und das ist her,'' :''Und das ist ne Schneiderscher.'' :''Hin und her, Schneiderscher,'' :''Kurz und lang, Hobelbank.'' :''O, du schöne…'' :''Das ist krumm, und das ist grad,'' :''Und das ist ein Wagenrad.'' :''Krumm und grad, Wagenrad,'' :''Hin und her, Schneiderscher,'' :''Kurz und lang, Hobelbank.'' :''O, du schöne …'' :''Das ist eine Ofengabel,'' :''Und das ist ein Storchenschnabel.'' :''Ofengabel, Storchenschnabel,'' :''Krumm und grad, Wagenrad,'' :''Hin und her, Schneiderscher,'' :''Kurz und lang, Hobelbank.'' :''O, du schöne…'' == Òbaczë téż == * [[Kaszëbsczé nótë]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|igvuCl3udgU|Jedna z wiela wersjów Schnitzelbank spiéwónô w Zjednónëch Stanach Americzi}} * {{YouTube|pe_-yBigbAw|Hobelbank z Bawarie}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mùzyka]] ilman1mb6gd5rsbwmjar98985xc80op 0 11507 204349 195234 2026-07-02T21:00:22Z Iketsi 3254 VIAF→{{Kòntrola}} 204349 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Frank Meisler - Israeli Sculptor Artist.jpg|mały|Frank Meisler]] [[Òbrôzk:Gdańsk Główny pomnik.JPG|mały|''Kindertransport'' – sztatura w [[Gduńsk]]ù kòl banowiszcza]] '''Frank Meisler''' (1925–2018) – to béł żëdowsczi architekta i rzezbiôrz ùrodzony w [[Gduńsk]]ù, chtëren w swòich wspòminkach (''Zaułkami pamięci : Gdańsk, Londyn, Jaffa / Frank Meisler ; w tł. Agaty Teperek i Andrzeja Szewczyka ; w oprac. Miłosławy Borzyszkowskiej-Szewczyk'', 2014) pisôł téż ò Kaszëbach. W zélniku 1939 rokù òdjachôł z Gduńska ''Kindertransport'' razem z nim. Òn przëżił wòjnã we [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britanii]], a w 1956 rokù wëjachôł do [[Izrael]]a. Swòim dzecóm òn òpòwiôdôł ò strôszkach, tak jak to robilë [[Kaszëbi]]. W swòjim ùsôdztwie nawlékôł do II swiatowi wòjnë. Jegò robòta je wëstawiony m. jin. w [[Gduńsk]]ù kòl banowiszcza<ref>[http://frank-meisler.com/kindertransport/ Frank Meisler]</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Meisler Frank}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] fafs1j5bsyn8bdqhxy0qdyc8ecb5hsx 204353 204349 2026-07-02T21:09:38Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Żëdzë]] 204353 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Frank Meisler - Israeli Sculptor Artist.jpg|mały|Frank Meisler]] [[Òbrôzk:Gdańsk Główny pomnik.JPG|mały|''Kindertransport'' – sztatura w [[Gduńsk]]ù kòl banowiszcza]] '''Frank Meisler''' (1925–2018) – to béł żëdowsczi architekta i rzezbiôrz ùrodzony w [[Gduńsk]]ù, chtëren w swòich wspòminkach (''Zaułkami pamięci : Gdańsk, Londyn, Jaffa / Frank Meisler ; w tł. Agaty Teperek i Andrzeja Szewczyka ; w oprac. Miłosławy Borzyszkowskiej-Szewczyk'', 2014) pisôł téż ò Kaszëbach. W zélniku 1939 rokù òdjachôł z Gduńska ''Kindertransport'' razem z nim. Òn przëżił wòjnã we [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britanii]], a w 1956 rokù wëjachôł do [[Izrael]]a. Swòim dzecóm òn òpòwiôdôł ò strôszkach, tak jak to robilë [[Kaszëbi]]. W swòjim ùsôdztwie nawlékôł do II swiatowi wòjnë. Jegò robòta je wëstawiony m. jin. w [[Gduńsk]]ù kòl banowiszcza<ref>[http://frank-meisler.com/kindertransport/ Frank Meisler]</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Meisler Frank}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] [[Kategòrëjô:Żëdzë]] j7axupuwfh8pcj36tcwrzenjbu1nbkc 0 11545 204269 203989 2026-07-02T15:32:03Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == * [[Lésno]] 204269 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka|1=[https://www.nagrodakolberg.pl/img/_112146_wladyslaw_czarnowski.jpg]}} '''Władisłôw Côrnowsczi''' abò '''Czôrnowsczi''' ({{jãz.|pl}} ''Władysław Czarnowski'') – ùr. 1938 rokù w [[Lésno|Lésnie]] je załóżcą Stowôrë Kaszëbsczé Karno Fòlkloristiczné „Krëbane”. Kòl niegò doma za młodëch lat gôdało sã nôbarżi pò [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskù]]. Jak òn w 1978 r. zaczął robic w [[Brusë|Brusach]] dorazu wzął sã za zakłôdanié fòlkloristicznégò karna. Wnetka òno sã stało propagatorã bòkadnégò kaszëbsczégò fòlkloru na rozmajitëch jimprezach i ùroczëznach òrganizowónëch w kraju, jak téż za grëńcama. Za swòje dobëca òn je wëprzédniony m.jin. Medalã [[Stolem]]a. Òn i jegò Stowôra „Krëbane” òrganizowelë kaszëbsczé i midzënôrodné festiwale fòlkloru. == Òbaczë téż == * [[Lésno]] == Lëteratura == * Dzieje Brus i okolicy : praca zbiorowa / pod red. Józefa Borzyszkowskiego ; [aut. Krzysztof Walenta et al.].Chojnice ; Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, 1984, s. 488 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.nagrodakolberg.pl/laureaci-wladyslaw_czarnowski nôdgroda m. Òskara Kòlberga] {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Côrnowsczi Władisłôw}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] gcadyyc7cxlrrwkn767kwp5zgrvkys3 204282 204269 2026-07-02T16:09:54Z Iketsi 3254 * [[Nôdgroda m. Òskara Kòlberga]] 204282 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka|1=[https://www.nagrodakolberg.pl/img/_112146_wladyslaw_czarnowski.jpg]}} '''Władisłôw Côrnowsczi''' abò '''Czôrnowsczi''' ({{jãz.|pl}} ''Władysław Czarnowski'') – ùr. 1938 rokù w [[Lésno|Lésnie]] je załóżcą Stowôrë Kaszëbsczé Karno Fòlkloristiczné „Krëbane”. Kòl niegò doma za młodëch lat gôdało sã nôbarżi pò [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskù]]. Jak òn w 1978 r. zaczął robic w [[Brusë|Brusach]] dorazu wzął sã za zakłôdanié fòlkloristicznégò karna. Wnetka òno sã stało propagatorã bòkadnégò kaszëbsczégò fòlkloru na rozmajitëch jimprezach i ùroczëznach òrganizowónëch w kraju, jak téż za grëńcama. Za swòje dobëca òn je wëprzédniony m.jin. Medalã [[Stolem]]a. Òn i jegò Stowôra „Krëbane” òrganizowelë kaszëbsczé i midzënôrodné festiwale fòlkloru. == Òbaczë téż == * [[Lésno]] * [[Nôdgroda m. Òskara Kòlberga]] == Lëteratura == * Dzieje Brus i okolicy : praca zbiorowa / pod red. Józefa Borzyszkowskiego ; [aut. Krzysztof Walenta et al.].Chojnice ; Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, 1984, s. 488 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.nagrodakolberg.pl/laureaci-wladyslaw_czarnowski nôdgroda m. Òskara Kòlberga] {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Côrnowsczi Władisłôw}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] m704vqpkquoqbr4nq42gtpszi1fy1pq 0 11588 204305 197847 2026-07-02T17:28:07Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Dôwné rzeczë]] to [[Category:Dôwné kaszëbsczé cządniczi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 204305 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''"Kaszëbë"''' – to w latach 1957–1961 béł cządnik [[Kaszëbsczé Zrzeszenié|Kaszëbsczégò Zrzeszeniô]]. Òn ùpòwszédniwôł wiédzã ò historii i dzysdniowòscë Kaszëb i regiònalëznã w nowòczasnym ôrce, chtërna bëła òpiartô na intelektualnym rozwiju spòlëznë i kaszëbiznë. W tim cządnikù pisôł m. jin. [[Stanisłôw Pestka]]. Pisóné w nim bëło pò pòlskù i pò kaszëbskù. Intelektualné òżëwinié w Eùropie socjalisticznëch państwów nie bawiało równak długò, a òd dnia [[31 gòdnika]] 1961 rokù nie bëło dali cządnika "Kaszëbë".<ref>https://web.archive.org/web/20251008042529/https://gdansk.gedanopedia.pl/gdansk/?title=KASZ%C3%8BBE,_pismo</ref> == Òbaczë téż == * [[Kaszëbsczé Zrzeszenié]] {{#categorytree:Kaszëbsczé cządniczi|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * Róża Ostrowska, Izabella Trojanowska: Bedeker kaszubski, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1974, ss. 72–73 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20190507081720/https://www.gedanopedia.pl/gdansk/?title=KASZ%C3%8BBE "Kaszëbë" (2015–2021)] * [https://web.archive.org/web/20251008042529/https://gdansk.gedanopedia.pl/gdansk/?title=KASZ%C3%8BBE,_pismo KASZËBE, pismo (2024–)] [[Kategòrëjô:Dôwné kaszëbsczé cządniczi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé cządniczi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé Zrzeszenié]] k637p6jpi90r05ge9w6iybgfkr9p4ax 204306 204305 2026-07-02T17:28:44Z Iketsi 3254 kat. 204306 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''"Kaszëbë"''' – to w latach 1957–1961 béł cządnik [[Kaszëbsczé Zrzeszenié|Kaszëbsczégò Zrzeszeniô]]. Òn ùpòwszédniwôł wiédzã ò historii i dzysdniowòscë Kaszëb i regiònalëznã w nowòczasnym ôrce, chtërna bëła òpiartô na intelektualnym rozwiju spòlëznë i kaszëbiznë. W tim cządnikù pisôł m. jin. [[Stanisłôw Pestka]]. Pisóné w nim bëło pò pòlskù i pò kaszëbskù. Intelektualné òżëwinié w Eùropie socjalisticznëch państwów nie bawiało równak długò, a òd dnia [[31 gòdnika]] 1961 rokù nie bëło dali cządnika "Kaszëbë".<ref>https://web.archive.org/web/20251008042529/https://gdansk.gedanopedia.pl/gdansk/?title=KASZ%C3%8BBE,_pismo</ref> == Òbaczë téż == * [[Kaszëbsczé Zrzeszenié]] {{#categorytree:Kaszëbsczé cządniczi|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * Róża Ostrowska, Izabella Trojanowska: Bedeker kaszubski, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1974, ss. 72–73 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20190507081720/https://www.gedanopedia.pl/gdansk/?title=KASZ%C3%8BBE "Kaszëbë" (2015–2021)] * [https://web.archive.org/web/20251008042529/https://gdansk.gedanopedia.pl/gdansk/?title=KASZ%C3%8BBE,_pismo KASZËBE, pismo (2024–)] [[Kategòrëjô:Dôwné kaszëbsczé cządniczi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé Zrzeszenié]] r9qkacsl63fvlwuqa32rrd1omtfvg02 204313 204306 2026-07-02T17:40:28Z Iketsi 3254 [[]] 204313 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''"Kaszëbë"''' – to w latach 1957–1961 béł cządnik [[Kaszëbsczé Zrzeszenié|Kaszëbsczégò Zrzeszeniô]]. Òn ùpòwszédniwôł wiédzã ò historii i dzysdniowòscë Kaszëb i regiònalëznã w nowòczasnym ôrce, chtërna bëła òpiartô na intelektualnym rozwiju spòlëznë i kaszëbiznë. W tim cządnikù pisôł m. jin. [[Stanisłôw Pestka]]. Pisóné w nim bëło pò pòlskù i pò kaszëbskù. Intelektualné òżëwinié w Eùropie socjalisticznëch państwów nie bawiało równak długò, a òd dnia [[31 gòdnika]] 1961 rokù nie bëło dali cządnika "Kaszëbë".<ref>https://web.archive.org/web/20251008042529/https://gdansk.gedanopedia.pl/gdansk/?title=KASZ%C3%8BBE,_pismo</ref> == Òbaczë téż == * [[Kaszëbsczé Zrzeszenié]] {{#categorytree:Kaszëbsczé cządniczi|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * [[Róża Ostrowska]], [[Izabella Trojanowskô|Izabella Trojanowska]]: Bedeker kaszubski, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1974, ss. 72–73 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20190507081720/https://www.gedanopedia.pl/gdansk/?title=KASZ%C3%8BBE "Kaszëbë" (2015–2021)] * [https://web.archive.org/web/20251008042529/https://gdansk.gedanopedia.pl/gdansk/?title=KASZ%C3%8BBE,_pismo KASZËBE, pismo (2024–)] [[Kategòrëjô:Dôwné kaszëbsczé cządniczi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé Zrzeszenié]] 3gdj5pbmvqyukdmq2n95sno9szuwxp6 0 11798 204308 197163 2026-07-02T17:30:39Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Dôwné kaszëbsczé cządniczi]] 204308 wikitext text/x-wiki '''Głos Pogranicza i Kaszub''' ([[Kaszëbsczi jãzëk|kasz]]. ''Głos Pògreńczô i Kaszëb'') – béł drëkòwóny szesc razy w tidzeniu. Sedzëbą redakcje bëło [[Òpòle]], a ji agentura bëła w [[Złotowò|Złotowie]]. Tekst w nim béł pò pòlskù. Ò Kaszëbach bëło tam pisóné dosc mało. Òn béł w latach 1933–1939, a czëtiwalë gò np. w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kaszëbsczé cządniczi|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * Dzieje ziemi bytowskiej : praca zbiorowa / pod red. Stanisława Gierszewskiego. Poznań : Wydaw. Poznańskie, 1972, s. 344. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/515033/edition/451384/content Głos Pogranicza i Kaszub 1938.12.21, R.6, Nr 290] [[Kategòrëjô:Dôwné kaszëbsczé cządniczi]] bl40zdtxpuylsuk98637x4ckxo17az2 204337 204308 2026-07-02T20:19:34Z Iketsi 3254 + 204337 wikitext text/x-wiki '''Głos Pogranicza i Kaszub''' ([[Kaszëbsczi jãzëk|kasz]]. ''Głos Pògreńczô i Kaszëb'') – béł drëkòwóny szesc razy w tidzeniu. Sedzëbą redakcje bëło [[Òpòle]], a ji agentura bëła w [[Złotowò|Złotowie]]. Tekst w nim béł pò pòlskù. Ò Kaszëbach bëło tam pisóné dosc mało. Òn béł w latach 1933–1939, a czëtiwalë gò np. w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kaszëbsczé cządniczi|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * Dzieje ziemi bytowskiej : praca zbiorowa / pod red. Stanisława Gierszewskiego. Poznań : Wydaw. Poznańskie, 1972, s. 344. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/515033/edition/451384/content Głos Pogranicza i Kaszub 1938.12.21, R.6, Nr 290] * https://prk24.pl/37292578/o-wydawanym-w-latach-30-xx-wieku-glosie-pogranicza-i-kaszub [[Kategòrëjô:Dôwné kaszëbsczé cządniczi]] 67dibtzfpvjjli594pn8jmbpmpk0jy1 204338 204337 2026-07-02T20:23:14Z Iketsi 3254 Òbrôzk; {{Kòntrola}} 204338 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Głos Pogranicza i Kaszub, Złotów, 22.12.1938.jpg|mały]] '''Głos Pogranicza i Kaszub''' ([[Kaszëbsczi jãzëk|kasz]]. ''Głos Pògreńczô i Kaszëb'') – béł drëkòwóny szesc razy w tidzeniu. Sedzëbą redakcje bëło [[Òpòle]], a ji agentura bëła w [[Złotowò|Złotowie]]. Tekst w nim béł pò pòlskù. Ò Kaszëbach bëło tam pisóné dosc mało. Òn béł w latach 1933–1939, a czëtiwalë gò np. w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kaszëbsczé cządniczi|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * Dzieje ziemi bytowskiej : praca zbiorowa / pod red. Stanisława Gierszewskiego. Poznań : Wydaw. Poznańskie, 1972, s. 344. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/515033/edition/451384/content Głos Pogranicza i Kaszub 1938.12.21, R.6, Nr 290] * https://prk24.pl/37292578/o-wydawanym-w-latach-30-xx-wieku-glosie-pogranicza-i-kaszub {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dôwné kaszëbsczé cządniczi]] ev3yufuy3rar6t15lywetgegy3uji28 0 11850 204221 200308 2026-07-02T14:10:01Z DawnyTest 14843 204221 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=El Salvador|lëdztwò=6 825 935|telefón=503|Internet=.sv|kòd=SV|himn=Himno Nacional de el Salvador|swiãto=[[15 séwnika]]|czasowô cona=-6|kòd dëtka=USD|dëtk=dolar|rok=2021|procent-wòdë=1.5|miono=Salwadór|wiéchrzëzna=21 041|fòrma państwa=repùblika|stolëca=San Salvador|jãzëk=[[Szpańsczi jãzëk|szpańsczi]]|mòtto=Dios, Unión, Libertad|na karce=El Salvador (orthographic projection).svg|herb=Coat of arms of El Salvador.svg|fana=Flag of El Salvador.svg|miono-genitiw=Salwadoru||Mònarcha=|Premiéra=|Prezydeńt=Nayib Bukele}} '''Salwadór''' ([[Szpańsczi jãzëk|szp.]] ''El Salvador'') – [[Państwò]] w Strzédni Americe. Òficjalnym jãzëkem państwa je [[Szpańsczi jãzëk|szpańsczi]]. Salwadór leżi pòmidzë [[Gwatemala|Gwatemalą]] a [[Hònduras]] i mô przëstãp do òceana. Stolëcą Salwadóra je [[San Salvador]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:El_Salvador_Topography.png Òbrôzk:Koppen-Geiger Map SLV present.svg Òbrôzk:Eumomota superciliosa.jpg Òbrôzk:Catedral Nuestra Señora de La Paz, Ciudad de San Miguel, El Salvador..JPG Òbrôzk:Festival para el Buen Vivir y Gobernando con la Gente-San Miguel (24561997210).jpg Òbrôzk:Pupusas El Salvador Centro America.JPG Òbrôzk:Chorros de La Calera.JPG Òbrôzk:Lago de coatepeque de color.jpg </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Amerika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika]] a3xm19wa5r72dk61tue72wvur7kbj9e 0 11851 204224 201120 2026-07-02T14:18:29Z DawnyTest 14843 204224 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Panamá|lëdztwò=4 379 039|Internet=.pa|kòd=PA|-=-|himn=Himno Istmeño|swiãto=[[28 lëstopadnika]]|czasowô cona=-5|kòd dëtka=PAB|dëtk=balboa|rok=2018|procent-wòdë=2.9|miono=Panama|wiéchrzëzna=75 417|fòrma państwa=repùblika|stolëca=Panama (gard){{!}}Panama|jãzëk=[[Szpańsczi jãzëk|szpańsczi]]|mòtto=Pro Mundi Beneficio|na karce=LocationPanama.svg|herb=Coat_of_arms_of_Panama.svg|fana=Flag_of_Panama.svg|miono-genitiw=Panami|telefón=507|Mònarcha=|Premiéra=|Prezydeńt=José Raúl Mulino }} '''Panama''' – [[państwò]] w Strzédni (i Pôłniowi) Americe. Òficjalnym jãzëkem je [[Szpańsczi jãzëk|szpańsczi]]. Stolëcą Panami je Panama. Wiéchrzëzną Panami je 75 417 km². == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Amerika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Strzédnô Amerika]] 4e5ws9lnbbfgho2knt0y7vdv5h5jaox 204225 204224 2026-07-02T14:27:02Z DawnyTest 14843 + info 204225 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=República de Panamá|lëdztwò=4 379 039|Internet=.pa|kòd=PA|himn=Himno Istmeño|swiãto=[[28 lëstopadnika]]|czasowô cona=-5|kòd dëtka=PAB|dëtk=balboa|rok=2018|procent-wòdë=2.9|miono=Repùblika Panami|wiéchrzëzna=75 417|fòrma państwa=repùblika|stolëca=[[Panama (gard)|Panama]]|jãzëk=[[Szpańsczi jãzëk|szpańsczi]]|mòtto=Pro Mundi Beneficio|na karce=LocationPanama.svg|herb=Coat_of_arms_of_Panama.svg|fana=Flag_of_Panama.svg|miono-genitiw=Panami|telefón=+507|Prezydeńt=José Raúl Mulino |aùtowi kòd=PA|data ùsôdzenia=1903}} '''Panama''' – [[państwò]] w Strzédni (i Pôłniowi) Americe. Òficjalnym jãzëkem je [[Szpańsczi jãzëk|szpańsczi]]. Stolëcą Panami je Panama. Wiéchrzëzną Panami je 75 417 km². Państwò zwëskało samòstójnotã 3 lëstopadnika 1903 òd Kolumbii<ref>''[https://history.state.gov/countries/panama Panama - Countries - Office of the Historian]'' [online], history.state.gov [dost. 2026-07-02].</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Amerika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Strzédnô Amerika]] oo6s9v4o3xso7qwl9duaorbivurt6bi 204226 204225 2026-07-02T14:27:18Z DawnyTest 14843 204226 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=República de Panamá|lëdztwò=4 379 039|Internet=.pa|kòd=PA|himn=Himno Istmeño|swiãto=[[28 lëstopadnika]]|czasowô cona=-5|kòd dëtka=PAB|dëtk=balboa|rok=2018|procent-wòdë=2.9|miono=Repùblika Panami|wiéchrzëzna=75 417|fòrma państwa=repùblika|stolëca=[[Panama (gard)|Panama]]|jãzëk=[[Szpańsczi jãzëk|szpańsczi]]|mòtto=Pro Mundi Beneficio|na karce=LocationPanama.svg|herb=Coat_of_arms_of_Panama.svg|fana=Flag_of_Panama.svg|miono-genitiw=Panami|telefón=+507|Prezydeńt=José Raúl Mulino |aùtowi kòd=PA|data ùsôdzenia=3 lëstopadnika 1903}} '''Panama''' – [[państwò]] w Strzédni (i Pôłniowi) Americe. Òficjalnym jãzëkem je [[Szpańsczi jãzëk|szpańsczi]]. Stolëcą Panami je Panama. Wiéchrzëzną Panami je 75 417 km². Państwò zwëskało samòstójnotã 3 lëstopadnika 1903 òd Kolumbii<ref>''[https://history.state.gov/countries/panama Panama - Countries - Office of the Historian]'' [online], history.state.gov [dost. 2026-07-02].</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Amerika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Strzédnô Amerika]] 4788dceomsubgbxnk5ai650lrhdjmt3 204231 204226 2026-07-02T14:35:38Z DawnyTest 14843 + foto 204231 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=República de Panamá|lëdztwò=4 379 039|Internet=.pa|kòd=PA|himn=Himno Istmeño|swiãto=[[28 lëstopadnika]]|czasowô cona=-5|kòd dëtka=PAB|dëtk=balboa|rok=2018|procent-wòdë=2.9|miono=Repùblika Panami|wiéchrzëzna=75 417|fòrma państwa=repùblika|stolëca=[[Panama (gard)|Panama]]|jãzëk=[[Szpańsczi jãzëk|szpańsczi]]|mòtto=Pro Mundi Beneficio|na karce=LocationPanama.svg|herb=Coat_of_arms_of_Panama.svg|fana=Flag_of_Panama.svg|miono-genitiw=Panami|telefón=+507|Prezydeńt=José Raúl Mulino |aùtowi kòd=PA|data ùsôdzenia=3 lëstopadnika 1903}} [[Òbrôzk:Panama Canal Gatun Locks.jpg|lewo|mały|Panamsczi Kanał]] '''Panama''' – [[państwò]] w Strzédni (i Pôłniowi) Americe. Òficjalnym jãzëkem je [[Szpańsczi jãzëk|szpańsczi]]. Stolëcą Panami je Panama. Wiéchrzëzną Panami je 75 417 km². Państwò zwëskało samòstójnotã 3 lëstopadnika 1903 òd Kolumbii<ref>''[https://history.state.gov/countries/panama Panama - Countries - Office of the Historian]'' [online], history.state.gov [dost. 2026-07-02].</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Amerika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Strzédnô Amerika]] 406i1f6hnpoojy48d1svbphs3ci31k4 204238 204231 2026-07-02T14:50:27Z Iketsi 3254 Galeriô 204238 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=República de Panamá|lëdztwò=4 379 039|Internet=.pa|kòd=PA|himn=Himno Istmeño|swiãto=[[28 lëstopadnika]]|czasowô cona=-5|kòd dëtka=PAB|dëtk=balboa|rok=2018|procent-wòdë=2.9|miono=Repùblika Panami|wiéchrzëzna=75 417|fòrma państwa=repùblika|stolëca=[[Panama (gard)|Panama]]|jãzëk=[[Szpańsczi jãzëk|szpańsczi]]|mòtto=Pro Mundi Beneficio|na karce=LocationPanama.svg|herb=Coat_of_arms_of_Panama.svg|fana=Flag_of_Panama.svg|miono-genitiw=Panami|telefón=+507|Prezydeńt=José Raúl Mulino |aùtowi kòd=PA|data ùsôdzenia=3 lëstopadnika 1903}} '''Panama''' – [[państwò]] w Strzédni (i Pôłniowi) Americe. Òficjalnym jãzëkem je [[Szpańsczi jãzëk|szpańsczi]]. Stolëcą Panami je Panama. Wiéchrzëzną Panami je 75 417 km². Państwò zwëskało samòstójnotã 3 lëstopadnika 1903 òd Kolumbii<ref>''[https://history.state.gov/countries/panama Panama - Countries - Office of the Historian]'' [online], history.state.gov [dost. 2026-07-02].</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Panama Canal Gatun Locks.jpg|Panamsczi Kanał Òbrôzk:Panama Topography.png Òbrôzk:Koppen-Geiger Map PAN present.svg </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Amerika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Strzédnô Amerika]] 7vlxd4nzza5wut4q9e5cpi2d4moim5b 0 11996 204291 203978 2026-07-02T16:22:48Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Mùzycë]] to [[Category:Kaszëbsczi mùzycë]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 204291 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Mateùsz Titës Meyer''' (ùr. 26 [[Gromicznik|gromicznika]] [[1991]] we [[Wejrowò|Wejrowie]]) – kaszëbsczi spòleznowi dzejôrz, lëterackò-mùzyczny ùtwórca, dolmaczéra, szkólny ë òrganista. Pierszi Kaszëba, jaczi zwëskiwô z prawa do pisënkù swòjëch pòdôwków leno pò kaszëbskù, téż w òficjalnëch papiórach. == Biografiô == === Dzecné ë młodzëznowé lata === Mateùsz Titës Meyer je ùrodzony 26 gromicznika 1991 we [[Wejrowò|Wejrowie]]. Pòchôdô z kaszëbsczi wsë, [[Lewinkò]] w [[Gmina Lëniô|gminie Lëniô]], w jaczi do dzysô lëdze dërch gôdają pò kaszëbskù. Ju w dzecnëch latach, dzãka apartnym kaszëbsczim zwëkóm, jaczé bëłë żiw w ti wsë, òdkrił swòją kaszëbską swiądã.<ref name=":0">[https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/spoleczenstwo/2156343,1,kaszuba-poza-systemem.read Kaszuba poza systemem, M. Bunda, Polityka, 04.03.2022]</ref> W latach 1998–2004 ùcził sã w Spòdleczny Szkòle w [[Pòbłocé|Pòbłocym]], 2004–2007 w Gimnazjum m. [[Aleksander Labùda|Aleksandra Labùdë]] w [[Strzépcz|Strzépczu]] ë w latach 2007–2010 w I Òglowòsztôłcącym Liceùm we [[Wejrowò|Wejrowie]]. W latach 2002–2006 chòdzył téż do Państwòwi Mùzyczny Szkòłë we [[Wejrowò|Wejrowie]] (w klase [[Pùzon|pùzonu]]) ë w latach 2008–2012 do Diecezjalnégò Òrganistowsczégò Sztudióm w [[Pelplin|Pelplënie]] (w klase [[Òrganë|òrganów]]). W 2005 rokù béł jednym z załóżców Gminowi Dãti Òrkestrë w [[Gmina Lëniô|Lëni]], dlô jaczi aranżowôł dokazë filmòwi, rozriwkòwi ë kaszëbsczi mùzyczi.<ref>[https://www.gminalinia.com.pl/kultura-i-sport/gmina-orkiestra-deta/ Gminna Orkiestra Dęta w Lini]</ref> Òd 2004 rokù, za czasów ùczbë w Spòdleczny Szkòle w [[Pòbłocé|Pòbłocym]], zaczął pòznawac lëteracczi zapisënk kaszëbsczégò jãzëka, czegò ùcził sã pòtemù téż w Gimnazjum w [[Strzépcz|Strzépczu]]. Bez 3 lata béł przedstôwcą strzépsczégò Gimnazjum na [[Kaszëbsczé Diktando|Kaszëbsczim Diktandze]], a téż na Gimnazjowëch Kònkùrsach Wiédzë ò Kaszëbach ë Pòmòrzim w [[Lëzëno|Lëzënie]]. Òb czas ùczbë w strzédny szkòle we [[Wejrowò|Wejrowie]] béł załóżcą Karna Lubòtników Kaszëbiznë, jaczé miôł starã przerobic na midzëklasowé karno ùczbë kaszëbsczégò jãzëka - doszło do te w 2010 r., czedë kùńcził szkòłã.<ref name=":0" /> W tim czasu jakno przedstôwca szkòłë dobéł: * [[Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim|XXIII Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim]] na [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczim Ùniwersytece]], * [[Krézowô Òlimpiada Wiédzë ò Kaszëbach ë Pòmòrzim|X Krézową Òlimpiadã Wiédzë ò Kaszëbach ë Pòmòrzim]] w [[Rëmiô|Rëmi]], * V Nôùkòwą Òlimpiadã [[Kaszëbskò-Pòmòrskô Wëższô Szkòła we Wejrowie|KPSW]] we Wejrowie z Wiédzë ò spòleznie ë Nônowszi historie, * I Kònkùrs wiédzë ò [[Paùel Nipkow|Paùlu Nipkòwie]] w [[Lãbórg|Lãbòrgù]], * [[Pòmòrsczi Festiwal Kaszëbsczi Frantówczi "Kaszëbsczé spiewë"|VIII Pòmòrsczi Festiwal Kaszëbsczi Frantówczi "Kaszëbsczé spiewë"]] w [[Lëzëno|Lëzënie]]. Reprezeńtowôł swòje Liceùm téż na kaszëbsczich warkòwniach "Ambasador Regionu"<ref>[https://www.facebook.com/Projekt-Ambasador-Regionu-138362569533086/ Ambasador Regionu - strona na Facebooku]</ref>, òrganizowónëch w 2010 rokù bez [[Karno Sztudérów „Pòmòrania”|Karno Sztudérów "Pòmòraniô"]]. Pòd cëskã direkcje szkòłë zrezignowôł z pisaniô maturë z kaszëbsczégò jãzëka, równak jegò gãbnô matura z pòlsczégò jãzëka sparłãczonô bëła z pòchôdanim pòzwów kaszëbsczich môlëznów w dokazach [[Florión Cenôwa|Floriana Cenôwë]] ë [[Hieronim Derdowsczi|Hieronima Derdowsczégò]].<ref name=":0" /> W 2010 rokù zaczął sztudérowac pòlską filologiã ze szpecjalizacją szkólno-kaszëbisticzną na [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczim Ùniwersytece]], z czegò pò pierszim rokù zrezignowôł. === Ùtwórstwò ë artisticzné dzejania === Pierszé kaszëbsczé ë pòlsczé tekstë ùsadzôł òd rujana 2008 r. do smùtana 2009 r. na priwatnym fòtoblogù, a òd stëcznika 2010 r. na niefąksjonérëjącym ju blogù [https://tites.kashubia.com tites.kashubia.com]. Jakno ùtwórca lëtraturë zadebiutowôł pòlskòjãzëkòwą pòwiastką "Moje strony" w pòkònkùrsowim zbiérkù "Ziemia wejherowska, to takie miejsce gdzie...", wëdónym w 2009 rokù bez [[Wejrowsczi kréz|Krézowé Sztarostwò we Wejrowie]]. Jakno kaszëbskòjãzëkòwi ùsôdca zadebiutowôł artiklã pt. "Pòczëjë Kaszëbsczégò Dëcha" ë wiérztą "Pùrtk z Lewinka" w smùtanowim numrze [[Pomerania (cządnik)|Pòmeranie]] w 2010 rokù<ref>[https://web.archive.org/web/20250925211852/http://www.bibliotekacyfrowa.eu/dlibra/show-content/publication/17220/edition/14888/?format_id=2 Pomerania, listopad 2010]</ref>, a w 1. numrze "Klëczi" (jinfòrmatorze [[Gmina Lëniô|gminë Lëniô]]) z 2011 rokù, prozatorsczim tekstã pt.: "Môłô bôjka ò mòji òjcowiznie".<ref>[https://www.gminalinia.com.pl/files/download/3553/SKMBT_C22016080511300.pdf Klëka nr 1, 2011]</ref> Pòtemù pisôł do [[Pomerania (cządnik)|Pòmeranie]], [[Stegna|Stegnë]], [[Skra|Skrë]], [[Dziennik Bałtycki|Bôłtëcczégò Dzénnika]] ë [[Gazeta Świętojańska|Swiãtojańsczi Gazétë]]<ref>[https://gazetaswietojanska.org/author/m-meyer/ Gazeta Świętojańska, archiwum tekstów]</ref>. Jegò kaszëbskòjãzëkòwé tekstë bëłë drëkòwóné w antologiach dokazów, jaczé dobëłë w kònkùrsu "Powiew Weny" w 2010<ref>[http://www.wejherowo.pl/files/nowiny/wena_2010.pdf Powiew Weny 2010 - publikacja]</ref> ë 2011<ref>[https://docplayer.pl/55108068-Powiatowa-i-miejska-biblioteka-publiczna-w-wejherowie-im-aleksandra-majkowskiego-wejherowski-konkurs-literacki-powiew-weny.html Powiew Weny 2011 - publikacja]</ref> rokù. Je dobiwcą przédnëch nôdgrodów pòeticczich miónków "Złoté Jaje" w Kartuzach z 2011 ë 2012 rokù.<ref>[http://naszekaszuby.pl/modules/news/article.php?storyid=2385&com_mode=thread&com_order=1 Złoté Jaje - wyniki, naszekaszuby.pl]</ref> W 2012 rokù wëdôł pierszi zbiérk wiérztów pt.: '''"... zamkłô w słowach"'''.<ref>[https://lubimyczytac.pl/ksiazka/4972759/zamklo-w-slowach "... zamkłô w słowach", lubimyczytac.pl]</ref> Sparłãczony z karnã ùsôdców kaszëbsczi lëtraturë [[ZYMK]] ë z [[Teater ZYMK|Teatrã ZYMK]]. 18 strëmiannika 2011 rokù w [[Lëzëno|Lëzënie]] zadebiutowôł mùzyczno, jakno ùsôdca tekstów ë mùzyczi do binowégò dokazu [[Adóm Hébel|Adama Hébla]] pt.: "Smãtkòwô Spiéwa", w jaczim téż zagrôł pòstacjã titlowégò Smãtka<ref>[http://belok.kaszubia.com/wiadla/smatkowo-spiewa Smãtkòwô spiéwa - belok.kaszubia.com]</ref>. W pòstãpnëch latach wëstãpiwôł téż m. jin.: w jinscenizacje dokazu "Jiwer òstatnëch"<ref>[https://web.archive.org/web/20220710215343/http://belok.kaszubia.com/wiadla/jiwer-ostatnech Jiwer òstatnëch - belok.kaszubcia.com]</ref> [[Jan Rómpsczi|Jana Rómpsczégò]], a w "Scynanim kanie" we wiele placach na całëch Kaszëbach. Òd 2011 do 2015 rokù wëstãpiwôł téż w programie [["Gôdómë pò kaszëbskù"]] w [[Twòja Telewizjô Mòrskô|Telewizje TTM]], a w latach 2015–2016 prowadzył lëteracką aùdicjã [[LARK]] w [[Radio Kaszëbë]].<ref>[https://web.archive.org/web/20160409160756/http://radiokaszebe.pl/lark-to-je-nowo-leteracko-audicjo-radia-kaszebe/ LARK, audycja w Radio Kaszëbë]</ref> W latach 2015–2016 béł bëtnikã Gdińsczich Scenarnikòwëch Warkòwniów w [[Gdińskô Filmòwô Szkòła|Gdińsczi Filmòwi Szkòle]], jaczé skùńcził z wëprzédnienim za kaszëbskòjãzëkòwi scenarnik do filmù na spòdlim lëdowi pòwiôstczi ze Słowôrza [[Bernat Sëchta|Zëchtë]]. W latach 2016–2017 béł bëtnikã warkòwniów "Krącymë Film" w redzczi [[Fabrika Kùlturë w Redze|Fabrice Kùlturë]]<ref>[https://www.facebook.com/studioczarnazebra/videos/805875886230812 Film kręcimy - relacja na Facebooku]</ref>. W 2020 rokù dobéł XXI [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżóna]] we Wejrowie, w kategòrie "dokôz na binã"<ref>[https://nadmorski24.pl/aktualnosci/46492-znamy-laureatow-tegorocznych-konkursow-literackich Wyniki XXI Konkursu im. Jana Drzeżdżona]</ref>. Mô titel Wiôldżégò Méstra Kaszëbsczégò Pisënkù XIX [[Kaszëbsczé Diktando|Kaszëbsczégò Diktanda]] z 2020 rokù w [[Réda|Redze]]. W 2021 rokù w drëkù pòkazałë sã dwa dokazë, jaczich béł tłómaczérą: "Hewò je mój dodóm, dze je mój Bóg"<ref>[https://www.gdynia.pl/aktualnosci-9,6470/tam-dom-moj-gdzie-bog-moj-opowiesc-utrwalona-na-fotografiach,554597 Hewò je mój dodóm, dze je mój Bóg - informacja w serwisie gdynia.pl 01.02.2021]</ref> ë "Przigòdë Alicje w Cëdaczny Zemie"<ref>[https://dziennikbaltycki.pl/przigode-alicje-w-cedaczny-zemie-slynna-ksiazke-lewisa-carrolla-przetlumaczono-na-jezyk-kaszubski/ar/c13-15642580 Przigòdë Alicje w Cëdaczny Zemi, Dziennik Bałtycki 02.06.2021]</ref>. Za nen drëdżi dokôz dobéł [[Kònkùrs Kaszëbsczi ë Pòmòrsczi Lëtraturë w Kòscérznie "Costerina"|Kònkùrs Kaszëbsczi ë Pòmòrsczi Lëtraturë "Costerina"]] 2021 w Kòscérznie w kategòrie dolmaczënków.<ref>[http://www.bibliotekakoscierzyna.pl/konkurs-literatury-kaszubskiej-i-pomorskiej-2021-ogloszenie-wynikow/ Costerina 2021 - wyniki]</ref> === Spòleznowé dzejania ë warkòwé żëcé === W latach 2010–2011 béł nôleżnikã [[Karno Sztudérów „Pòmòrania”|Karna Sztudérów "Pòmòraniô"]], w jaczim béł gòspòdarzã chëczë Pòmòrańców w [[Łãczëńskô Hëta|Łãczińsczi Hëce]]. W tim czasu zrëchtowôł XXIV [[Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim]], warkòwnie [[Remùsowô Kara]] w [[Pilëce|Pilëcach]], a téż pòmôgôł przë prowadzenim miedzënôrodnégò projechtu "Seven Senses of Kashubia" w [[Òstrzëce|Òstrzëcach]].<ref>[https://web.archive.org/web/20220710215345/https://docplayer.pl/7353181-Informacja-o-dzialalnosci-klubu-studenckiego-pomorania-w-latach-2010-2013.html Sprawozdanie z działalności KS Pomorania]</ref> W 2012 rokù ùsadzył nakładczi tłómaczącé Facebooka, YouTube ë Google na kaszëbsczi jãzëk.<ref>[https://tvn24.pl/pomorze/widzy-mie-s-zamiast-lubie-to-czyli-facebook-po-kaszubsku-ra271381 "Widzy mie sã!" zamiast "Lubię to!", czyli Facebook po kaszubsku, tvn24.pl, 17.08.2012] </ref> W latach 2012–2013 ë w 2015 cygnął akcje wësyłaniô wniosków do miéwców Facebooka ò rëszenié òficjalnégò tłómaczeniô pòrtalu na kaszëbsczi jãzëk.<ref>[https://wiadomosci.onet.pl/trojmiasto/facebook-po-kaszubsku-jo/xmx6fz3 Facebook po kaszubsku? Jo!, onet.pl, 13.10.2015]</ref> W 2013 rokù, jakno pierszi Kaszëba, zwëskôł z prawa do zapisywaniô swòjëch pòdôwków pò kaszëbskù w òficjalnëch papiórach - personkôrce ë paszpòrce.<ref name=":0" /> W latach 2011–2016 béł przédnikã stowôrë [[Kaszëbskô Jednota]], chtërny béł jednym z załóżców.<ref>[https://web.archive.org/web/20220710215342/http://kaszebsko.com/zarzad.html Zarząd Kaszëbsczi Jednotë]</ref> Jakno przédnik KJ béł jednym z ùdbòdôwców kònkùrsu [[Méster Bëlnégò Czëtaniô|"Méster Bëlnégò Czëtaniô"]] ë [[Miónczi Jedny Wiérztë|"Miónków Jedny Wiérztë"]], jaczé w latach 2013–2015 wëspółrëchtowôł z [[Janina Borchmann|Janiną Bòrchmann]] w [[Spòleznowô Biblioteka Gminë Wejrowò|Spòleznowi Bibliotece Gminë Wejrowò m. A. Labùdë w Bólszewie]]. Dôł téż ùdbã na stwòrzenié [[Swiãto Kaszëbsczi Fanë|Swiãta Kaszëbsczi Fanë]], jaczé òd 2012 rokù je fejrowóné na całëch Kaszëbach.<ref>[http://kaszebsko.com/index.php?mact=News,cntnt01,detail,0&cntnt01articleid=83&cntnt01returnid=26 Swiãto Kaszëbsczi Fanë 2012]</ref> W 2013 rokù mët z [[Gracjana Pòtrëkùs|Gracjaną Pòtrëkùs]] zrëchtowôł dwa Kaszëbsczé Plenerë - Lëteracczi ë Malarsczi na [[Głodnica|Głodnicë]],<ref>[http://kaszebsko.com/index.php?mact=News,cntnt01,detail,0&cntnt01articleid=215&cntnt01returnid=26 Kaszëbsczi Lëteracczi Plener 2013]</ref> a w 2014 rokù pòmagôł w òrganizacje Hókéjowégò Wikeńdu na Kaszëbach<ref>[http://kaszebsko.com/hokej Hókéjowi Wikeńd na Kaszëbach 2014]</ref> ë prowadzył akcjã zéńdzeniów z ùczniôkama wejrowsczich szkòłów, cobë zachãcywac jich do ùczbë kaszëbsczégò jãzëka.<ref>[http://kaszebsko.com/index.php?mact=News,cntnt01,detail,0&cntnt01articleid=282&cntnt01returnid=26 Akcjô promòcje ùczbów kaszëbsczégò jãzëka we Wejrowie]</ref> W 2016 rokù, jakno przedstôwca Kaszëbów, wprowadzył [[Kaszëbskô Jednota|Kaszëbską Jednotã]] do [[Wòlnô Eùropejskô Przëstojizna (EFA)|Wòlny Eùropejsczi Przëstojiznë]] (an. European Free Alliance).<ref>[http://kaszebsko.com/index.php?mact=News,cntnt01,detail,0&cntnt01articleid=358&cntnt01returnid=47 KJ w EFA]</ref> W 2019 rokù wëspółùsadzył [[Fùndacjô Kaszëbskô|Fùndacjã Kaszëbską]], w jaczi prowadzy projechtë pòpùlarizëjącé kaszëbiznã w jinternece, m. jin.: profil Kaszëbskò-pòlsczi słowôrz na Facebookù,<ref>[https://www.facebook.com/Sloworz Kaszëbskò-pòlsczi słowôrz na Facebookù]</ref> Kònkùrs na [[Kaszëbsczé Słowò Rokù]],<ref>[https://www.rmf24.pl/fakty/polska/news-co-po-larwie-kaszubskie-slowo-roku-2021,nId,5781340#crp_state=1 Co po larwie? Kaszubskie Słowo Roku 2021, rmf24.pl, 20.01.2022]</ref> a téż [[Jinternetowi Słowôrz Kaszëbsczégò Jãzëka]].<ref>https://sloworz.org/</ref> W latach 2019–2020 prowadzył akcjã [[Watchdog na Kaszëbach 2.0|Watchdog na Kaszëbach]],<ref>[https://qpjkwm.webwave.dev/watchdog-na-kaszubach Watchdog na Kaszubach 2020]</ref> w jaczi sprawdzył wëdawanié subwencje na ùczbã kaszëbsczégò jãzëka w szkòłach ë samòrządzënach na Kaszëbach. W 2021 rokù zrobił przezérk gazétniczëch artiklów ò Kaszëbach, sprawdzywającë stereotipòwé ë krziwdzącé zamkłotë sparłãczoné z Kaszëbama. Jakno pòdrëchòwanié dzejaniô òpùblikòwôł pòradnik: "Jak gadac ë pisac ò Kaszëbach?"<ref>[https://qpjkwm.webwave.dev/jak-mowic-i-pisac-o-kaszubach Poradnik: Jak mówić i pisać o Kaszubach?, Gdańsk 2021]</ref> W 2021 zaczął téż prowadzëc akcjã [[Mòje stronë 2021]]<ref>[https://qpjkwm.webwave.dev/moje-strone Mòje stronë 2021 - strona projektu]</ref>, w jaczi zbiérô òdjimczi tôflów z dëbeltjãzëkòwima pòzwama môlëznów na Kaszëbach, sprawdzywającë jichną jãzëkòwą pòprawnotã. W latach 2011–2012 béł gazétnikã [[Radio Kaszëbë|Radia Kaszëbë]]. W 2013 rokù robił w [[Wëdôwizna Region|Wëdawiznie Region]] w [[Gdiniô|Gdinie]]. W latach 2013–2016 béł òrganistą w [[Mrzeżëno|Mrzeżënie]], a pòtemù w latach 2016–2017 w [[Bòlszewò|Bólszewie]]. Prowadzył w tëch placach warkòwnie z kaszëbsczégò jãzëka dlô nôleżników parafialnëch chùrów. W latach 2014–2016 béł téż kasztelanã Szklónégò Zómkù Ksyżëstwa Wichrowëch Mòrzów w [[Òsłónino|Òsłoninie]].<ref>[https://web.archive.org/web/20220814205604/http://www.szklanyzamek.pl/index.php Szklany Zamek Księstwa Wichrowych Mórz]</ref> W latach 2017–2021 mieszkôł ë robił we [[Warszawa|Warszawie]]. Béł tam sparłãczony z Òbëwatelską Sécą Watchdog Pòlskô, skùńcził Szkòłã Trenérów Bùtenrządowëch Òrganizacjów, jaczi je nôleżnikã òd 2019 rokù. Robił téż w Ceńtrze Òbëwatelsczi Edukacje, dze pòznawôł pedagògikã Sztôłtëjącégò Òceniwaniô. Òd séwnika 2021 rokù je szkólnym kaszëbsczégò jãzëka w [[Naja Szkòła|Naji Szkòle]] we [[Wejrowò|Wejrowie]] ë òrganistą w [[Pasyjno-Marijné Sanktuarium we Wejrowie|Pasyjno-Marijnym Sanktuarium we Wejrowie]]. == Przëpisë == {{Przëpisë}} <references></references> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi szkólni]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbisce]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi tołmôcze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi mùzycë]] __NONEWSECTIONLINK__ 5tb9hh60ryyihw1xf6o0y8x3iq91ic6 0 12548 204290 203940 2026-07-02T16:22:39Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Mùzycë]] to [[Category:Kaszëbsczi mùzycë]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 204290 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Infobox mùzyk | miono = Jakùb „Bahl’al” Krut | òbrôzk = A3633599928 10.jpg | òpisënk = Bahl'al na òbkłôdce "Wierzeja Pòza Kòsmòsa" jegò solo projektu Muirthemne | data ùrodzeniô = 28 séwnika 2000 | data smiercë = 5 rujana 2023 | môl smiercë = Gduńsk | wark = Mùzyk, spiéwôrz, kómpòzytór, twórca tekstów | jinstrumentë = elektricznô gitara, basysta, perkùsjô | mùzyczné ôrtë = raw black metal, dark ambient | karno = Muirthemne; Cult ov Black Blood; Goatmancy; Khaöz; Madrigal; Sevenfold Blessing; Taniec Kruka | lata dzejaniô = 2015–2023 | pseùdonim = Bahl'al; Black Demon ov Vengeance }} '''Jakùb "Bahl'al" Krut''' ({{jãz.|pl}} Jakub Krut, ùr. [[28 séwnika]] [[2000]], ùm. [[5 rujana]] [[2023]] we [[Gduńsk|Gduńskù]]<ref name=":0" />) – kaszëbsczi [[Heavy metal|metalowi]] [[mùzyk]], pierszi kaszëbskòjãzëkòwi [[Black metal|blackmetalowi]] artista.<ref>https://web.archive.org/web/20260414014938/https://natemat.pl/524614,jakub-krut-zaginal-gdzie-jest-23-latek-z-gdanska</ref> == Diskògrafiô<ref name=":0">https://www.metal-archives.com/artists/Bahl%27al/726403</ref><ref name=":1">https://www.discogs.com/artist/11705699-Bahlal</ref> == * [[Cult ov Black Blood]] - Abhorrence ov God (kómpilacjô) * Hell's Coronation / [[Cult ov Black Blood]] - Overdose of the Blasphemous Nectar (2020) * [[Cult ov Black Blood]] - Apocalyptic Banner ov Abaddon (2023) * Erebor / [[Muirthemne]] - Muirthemne / Erebor (2020) * [[Muirthemne]] - [[Chôłpna pùstosc]] (2022) * [[Muirthemne]] - Ùmerce I Żniwò (EP) (2022) * [[Muirthemne]] - Wôłk Przindzé (EP) (2022) * [[Muirthemne]] - [[Kaszëbsczi Antikò​smò​s]] (wëdóné pòsmiertno) (2024) == Òbaczë téż == * [[Iron Maiden]] * [[Chëcz]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Bahl'al}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi mùzycë]] rfb5iz4zceezztvlrgcm24wgfoio4iu 0 12561 204315 200066 2026-07-02T17:49:00Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ * [[Gazeta Kartuska]] 204315 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:314.51 Pojezierze Kaszubskie.png|mały|Kaszëbskô Szwajcariô]] '''Kaszëbskô Szwajcariô''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl]]. ''Szwajcaria Kaszubska'') – pòwszedné miono westrzédny i nôwëżi pòłożony dzelë [[Kaszëbsczé Pòjezerzé|Kaszëbsczégò Pòjezerzô]]<ref>https://web.archive.org/web/20160304081318/http://portalwiedzy.onet.pl/70399,,,,szwajcaria_kaszubska,haslo.html</ref>. Na ji òbéńdze dźwigô sã nôwëższi wiérzk [[Pòlsczi Nizëna|Pòlsczégò Nizënë]] – [[Wieżëca (Kaszëbsczé Pòjezerzé)|Wieżëca]] (329 m n.p.m.). Główné rzéczi: [[Reduniô]], [[Łeba (rzéka)|Łeba]], [[Słëpiô]], [[Wierzëca]]. Jedinczim gardã są pòłożoné na pòrénkòwi rąbu [[Kartuzë]]. Pòczątkòwo miono tika sã leno nablëższich òbéńd gardu. Dzysô òno òbjëmiô [[Kartësczi kréz|kartësczi]] i [[Kòscérsczi kréz|kòscérsczi]] kréze. Rozcëga sã òd [[Parchòwò|Parchòwa]] na zôpòdze do [[Żukòwò|Żukòwa]] na pòrénkù, a téż òd [[Kamińca Królewskô|Kamińcë Królewsczi]] i [[Mirochòwò|Mirochòwa]] na nordze pò [[Kòscérzna|Kòscérznã]] na pôłniù. Przez òbéńda Kaszëbsczi Szwajcarii prowadzą [[Òbrôzk:POL Szlak czerwony.svg|bezramki|23x23px]] [[Kaszëbsczi Szlach]] a [[Kaszëbskô Droga|Kaszëbskô Darga]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Dólnô Brodnica (25).JPG|Dólnô Brodnica na òbéńdze Kaszëbsczi Szwajcarii Dom do góry nogami 2013.jpg| Wiezyca.JPG|Wieżëca </gallery> == Òbaczë téż == * [[Szwajcariô]] * [[Szimbark]] * [[Kaszëbsczi Krôjòbrazny Park]] * [[Gazeta Kartuska]] == Lëteratura == * [[Agnieszka Osiecka]], ''Szwajcaria Kaszubska''<ref>[http://skarbnicakaszubska.pl/wp-content/uploads/2011/09/Jo_w_kaszebsczi_liceum.pdf Felicja Baska-Borzyszkowska, Wojciech Myszk, Jô w kaszëbsczi, kaszëbskô w swiece. cz.1]</ref> * I. Trojanowska, Szwajcaria kaszubska, Gdańsk, 1988. * [[:Òbrôzk:Zdroje Raduni.djvu|Zdroje Raduni – Przewodnik po Szwajcaryi Kaszubskiej]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://szwajcaria-kaszubska.pl/ {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé Pòjezerzé]] fvfeiqyclpdiezpo6jmvcn388cjqm68 0 12775 204275 203339 2026-07-02T16:05:13Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ * [[Nôdgroda m. Òskara Kòlberga]] 204275 wikitext text/x-wiki '''Nôdgroda'''<ref>{{sloworz.org|6828|7698}}</ref><ref>{{sloworz.org|6828|7699}}</ref> abò '''nadgroda'''<ref>{{sloworz.org|4639|5235}}</ref><ref>{{sloworz.org|4639|5236}}</ref> – wëapartnienié za czin abò twór. == Òbaczë téż == * [[Kònkùrs]] * [[Medal Stolema]] * [[Nôdgroda Nobla]] * [[Nôdgroda m. Òskara Kòlberga]] * [[Pòmòrskô Lëterackô Nôdgroda Wiater òd Mòrzô]]<ref>https://www.zkaszub.info/pomorsko-leteracko-nodgroda-wiater-od-morzo-me-znajeme-dobiwcow/</ref> * [[Lëterackô nôdgroda]]<ref>„Pomerania” 2022 nr 11, s. 12–13.</ref> * [[Bursztynowa Klëka]]<ref>https://www.kaszubi.pl/news/view/czekamy-na-kandydatury-do-tegorocznej-nagrody-bursztynowa-kleka2</ref> * [[Biały Kôłp]]<ref>https://dziennikpucki.pl/powiat-pucki/bialy-kolp-dla-jana-drzezdzona-nagroda-za-ochrone-kaszubskiego-dziedzictwa/</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} === Szëkba === {{Szëkba}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nôdgrodë| ]] 9mfud8535d60sv0llswge232htgtdr9 0 12864 204232 197566 2026-07-02T14:36:28Z Iketsi 3254 Mùlk (restaùracjô) 204232 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Festiwal Kaszëbsczich Filmów''' abò '''Festiwal Filmów Kaszëbsczich''' ({{Jãz.|pl}} '''Festiwal Filmów Kaszubskich''' abò '''Festiwal Kaszubskich Filmów'''<ref>https://www.zukowo.pl/index.php?id=10&idd=5585#sub_mid</ref> abò '''Letni Festiwal Filmów Kaszubskich i o Kaszubach'''<ref name=":6">https://nadmorski24.pl/aktualnosci/3681-filmy-po-kaszubsku-czyli-letni-festwal-filmow-w-zukowie</ref>) – to je festiwal filmòwi na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Historiô == === 2011 (I) – 10 dni === {| class="wikitable" !Môl: | colspan="4" |Centrum Kulturalno-Sportowe<ref name=":6" /><ref name=":1">[https://www.youtube.com/watch?v=9CX7ZFy-d_k&t=196s https://www.youtube.com/watch?v=9CX7ZFy-d_k]</ref> [[Môłkòwò]]<ref name=":3">https://web.archive.org/web/20201127061949/http://www.gazetakaszubska.pl/15545/kolejne-projekcje-letniego-festiwalu-filmow-kaszubskich</ref> |- !Frekwencjô: | colspan="4" |40–50<ref name=":4">https://www.youtube.com/watch?v=9CX7ZFy-d_k&t=196s</ref>; 60–120 do 150 |- !Dzéń 1 !Dzéń 2 !Dzéń 3 !Dzéń 4 !Dzéń 5 |- |'''2011-06-30''' * ? |'''7 lëpińca''' * ? |'''14 lëpińca''' * ? |'''21 lëpińca''' * Marsz z Boga * Rodnô Mowa |'''28 lëpińca''' * ? |- !Dzéń 6 !Dzéń 7 !Dzéń 8 !Dzéń 9 !Dzéń 10 |- |'''2011-08-04''' * ? |'''2011-08-11''' * ? |'''2011-08-18''' * ? |'''2011-08-25''' * ? |'''2011-09-01''' * Blaszany bębenek |} === 2012 (II) – 8 dni === {| class="wikitable" !Môl: | colspan="3" |restaùracjô [[Mùlk (restaùracjô)|Mùlk]], przãter 2 [[Miszewkò]] |- !Frekwencjô: | colspan="3" | |- !Dzéń 1 !Dzéń 2 !Dzéń 3 !Dzéń 4 |- |'''2012-07-12 20:00<ref name=":1" />''' * Kaszubi w Kanadzie (2008) * Wiedno Kaszëbë (2010) |'''2012-07-19 20:00<ref name=":1" />''' * Kaszëbskô stegna * Od Pani Swarzewskiej do Lewoczy (Królowa Morza) |'''2012-07-26 20:00<ref name=":1" />''' * Miasto z morza |'''2012-08-02 20:00<ref name=":1" />''' * Na Kaszubach * Żukowo - sztandar * fragm. „Rodny Zemi" * Ryba Waldorffa |- !Dzéń 5 !Dzéń 6 !Dzéń 7 !Dzéń 8 |- |'''2012-08-09 20:00<ref name=":1" />''' * Kaszubska mowa, * 1995 * Abecadło kaszubskie |'''2012-08-16 20:00<ref name=":1" />''' * Pomiędzy narodami. Kaszubi, Niemcy, Polacy |'''2012-08-23 20:00<ref name=":1" />''' * Lekcja historii po kaszubsku, „Królewiónka je w pałacu" |'''2012-08-30 20:00<ref name=":1" />''' * Pamięć. Tajemnice Lasów Piaśnickich |} === 2013 (III) – 5 dni === {| class="wikitable" !Môl: | colspan="4" |restaùracjô [[Mùlk (restaùracjô)|Mùlk]], przãter 2 [[Miszewkò]] |- !Frekwencjô: | colspan="4" | |- !Dzéń 1 !Dzéń 2 !Dzéń 3 !Dzéń 4 !Dzéń 5 |- | | * Kaszëbskô malëna * Kaszubskie produkty regionalne * Dwa mùlczi * Miłość na Kaszubach<ref name=":2">https://web.archive.org/web/20210127195551/http://www.gazetakaszubska.pl/48414/kaszuby-w-kuchni-podczas-ii-festiwalu-filmow-kaszubskich</ref> | * Kaszubi (1991)<ref name=":2" /> |'''25 lëpińca 2013 20:00<ref name=":0">https://web.archive.org/web/20201127021622/http://www.gazetakaszubska.pl/48830/o-milosci-adelajdy-w-mulku</ref>''' * Adelajda |'''2013-08-01 20:00'''<ref name=":5">https://kartuzy.naszemiasto.pl/festiwal-filmow-kaszubskich-w-miszewku-magnificat-kaszubow/ar/c13-1950136</ref> * <s>Magnificat Kaszubów w Ziemi Świętej</s><ref name=":0" /> * [[Kaszubi u Ojca Świętego]]<ref>https://web.archive.org/web/20230129222539/http://www.gazetakaszubska.pl/49115/kanadyjski-akcent-rozpoczal-i-zamknal-iii-festiwalu-filmow-kaszubskich</ref> |} === 2014 (IV) – 4 dni === {| class="wikitable" !Môl: | | | |- !Frekwencjô: | | | |- !Dzéń 1 !Dzéń 2 !Dzéń 3 !Dzéń 4 |- | | | | |} === 2015 (V) – 6 dni === {| class="wikitable" !Môl: | | | | | |- !Frekwencjô: | | | | | |- !Dzéń 1 !Dzéń 2 !Dzéń 3 !Dzéń 4 !Dzéń 5 !Dzéń 6 |- | | | | | | |} === 2016 (VI) – 6 dni === {| class="wikitable" !Môl: | | | | | |- !Frekwencjô: | | | | | |- !Dzéń 1 !Dzéń 2 !Dzéń 3 !Dzéń 4 !Dzéń 5 !Dzéń 6 |- | | | | | | |} === 2017 (VII) === === 2018 (VIII) === === 2019 (IX) === === 2020 (X) === === 2021 (XI) === === 2022 (XII) === === 2023 (XIII) === === 2024 (XIV) === === 2025 (XV) === {{Aktualizacjô|Òstatnô=2025-09-01|Nastãpnô=+1 rok}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://naszemiasto.pl/tag/festiwal-filmow-kaszubskich * http://szwajcaria-kaszubska.pl/item/724-filmy-kaszubskie * 2011 ** https://chojnice.naszemiasto.pl/festiwal-kaszubskich-filmow-dobre-zrodlo-inspiracji/ar/c13-1085963 ** https://web.archive.org/web/20160911141741/http://www.gazetakaszubska.pl/17578/pierwszy-festiwal-kaszubskich-filmow-zakonczony ** https://web.archive.org/web/20201127061949/http://www.gazetakaszubska.pl/15545/kolejne-projekcje-letniego-festiwalu-filmow-kaszubskich ** https://nadmorski24.pl/aktualnosci/3681-filmy-po-kaszubsku-czyli-letni-festwal-filmow-w-zukowie * 2012 ** {{YouTube|9CX7ZFy-d_k|II FESTIWAL FILMÓW KASZUBSKICH 2012 — NowaTvGdynia}} ** https://web.archive.org/web/20201020062123/http://www.gazetakaszubska.pl/30759/festiwal-filmow-kaszubskich ** https://web.archive.org/web/20201201203211/http://www.gazetakaszubska.pl/31536/festiwal-kaszubskich-filmow-nabral-rozmachu * 2013 ** {{YouTube|RStKSCjV0pw|III Festiwal Filmów Kaszubskich w Miszewku — fotrehman}} ** https://kartuzy.naszemiasto.pl/festiwal-filmow-kaszubskich-w-miszewku-magnificat-kaszubow/ar/c13-1950136 ** https://web.archive.org/web/20230129222539/http://www.gazetakaszubska.pl/49115/kanadyjski-akcent-rozpoczal-i-zamknal-iii-festiwalu-filmow-kaszubskich * 2014 ** https://kartuzy.naszemiasto.pl/festiwal-filmow-kaszubskich-2014-3-lipca-pierwsza-z/ar/c13-2344408 ** https://www.chwaszczyno.pl/relacja-z-iv-festiwalu-filmow-kaszubskich-w-miszewku/ * 2015 ** https://www.chwaszczyno.pl/v-festiwal-kaszubskich-filmow-zamkniety-historyczna-refleksja-ku-przyszlosci/ ** https://www.chwaszczyno.pl/kaszubska-mowa-i-50-lat-pomeranii-na-festiwalu-filmow-kaszubskich/ ** https://www.chwaszczyno.pl/uciekinier-z-auschwitz-na-v-festiwalu-kaszubskich-filmow/ ** https://www.zukowo.pl/index.php?id=10&idd=2992#sub_mid * 2016 ** https://www.chwaszczyno.pl/swionowsko-nasza-matinko-na-koniec-vi-festiwalu-filmow-kaszubskich-pokaz-o-naszi-matince/ ** https://kartuzy.naszemiasto.pl/vi-festiwal-filmow-kaszubskich-zobacz-kiedy-beda-projekcje/ar/c13-3796553 ** https://www.chwaszczyno.pl/o-rebokach-i-lensczi-perle-na-festiwalu-filmowym-vi-kaszubki-festiwal-filmowy-otwarty/ * 2017 ** https://www.akademiakaszubska.com/single-post/2017/08/01/VII-Festiwal-Film%C3%B3w-Kaszubskich-zako%C5%84czony * 2018 ** https://expresskaszubski.pl/pl/14_kultura/26891_w-zukowie-po-raz-osmy-ruszyl-festiwal-filmow-kaszubskich.html ** https://www.zukowo.pl/Kaszubskie_filmy_ruszyly,10,4980#sub_mid ** https://zkaszub.info/filmowy-wieczor-mlodych/ ** https://www.radabanino.pl/kaszubskie-filmy-ruszyly/ ** http://szwajcaria-kaszubska.pl/item/1715-kaszubskie-filmy-ruszyly ** https://www.zukowo.pl/bw/Kaszubskie_filmy_ruszyly,10,4980 ** http://skarbnicakaszubska.pl/viii-festiwal-filmow-kaszubskich/ * 2019 ** https://zkaszub.info/ix-festiwal-filmow-kaszubskich-2019/ ** https://kartuzy.naszemiasto.pl/ix-festiwal-filmow-kaszubskich-w-gminie-zukowo-na-final/ar/c13-7264491 ** http://skarbnicakaszubska.pl/ix-festiwal-filmow-kaszubskich/ ** https://gdansk.tvp.pl/43472264/dziewiaty-festiwal-filmow-kaszubskich ** https://kartuzy.info/artykul/ix-festiwal-kaszubskich-n793556 ** http://szwajcaria-kaszubska.pl/item/2022-ix-festiwal-kaszubski-filmow-zakonczony-mlodzi-sila-kaszubszczyzny * 2020 ** https://zukowo.naszemiasto.pl/nagrody-filmowi-grif-przyznane-laureatami-kamerdyner-i/ar/c13-7797358 ** https://pomorskie.naszemiasto.pl/x-festiwal-filmow-kaszubskich-w-zukowie-odslona-druga/ar/c13-7776488 ** https://pomorskie.naszemiasto.pl/rozpoczal-sie-dziesiaty-jubileuszowy-festiwal-filmow/ar/c13-7767964 ** http://szwajcaria-kaszubska.pl/item/2530-x-festiwal-filmow-kaszubskich * 2021 ** http://szwajcaria-kaszubska.pl/item/3106-festiwal-filmow-kaszubskich-trafil-do-tuchomia * 2022 ** https://web.archive.org/web/20260505035428/http://szwajcaria-kaszubska.pl/media/k2/galleries/3236/FFK_wws.jpg ** http://szwajcaria-kaszubska.pl/item/3236-xii-festiwal-filmow-kaszubskich ** https://kartuzy.naszemiasto.pl/19-czerwca-w-zukowie-inauguracja-xii-festiwalu-filmow/ar/c13-8858155 ** https://www.zawszepomorze.pl/artykul/4057,filmowy-gryf-dla-eugeniusza-pryczkowskiego-na-festiwalu-filmow-kaszubskich-w-miszewie * 2023 ** https://zukowo.naszemiasto.pl/xiii-festiwal-filmow-kaszubskich-za-nami-filmowego-gryfa/ar/c13-9379153 ** https://dziennikbaltycki.pl/xiii-festiwal-filmow-kaszubskich-za-nami-filmowego-gryfa-zdobyl-palac-p-pastalenca-i-a-hebla/gh/c13-17686345 ** https://www.zukowo.pl/Zakonczyl_sie_XIII_Festiwal_Filmow_Kaszubskich_,10,7746#sub_mid ** https://www.zawszepomorze.pl/artykul/8884,bardzo-udana-inauguracja-xiii-festiwalu-filmow-kaszubskich * 2024 ** https://www.zawszepomorze.pl/artykul/14572,specyfika-nordowych-kaszub-w-filmie ** https://www.zawszepomorze.pl/artykul/14606,filmowy-gryf-trafil-do-krakowa ** https://web.archive.org/web/20250714031601/https://radiokaszebe.pl/obejrzyj-film-i-naucz-sie-go-robic-na-festiwalu-filmow-kaszubskich/ ** {{YouTube|7uP75Dz04b4|Projekcja filmu KASZUBI podczas XIV FESTIWALU FILMÓW KASZUBSKICH — RTVG}} * 2025 ** https://static.wixstatic.com/media/c4dbd8_854339f0fb0e48bcae694bf82a8224ad~mv2.jpg ** https://kartuzy.info/artykul/stezyca-film-kaszubscy-n1664110 ** https://www.akademiakaszubska.com/single-post/festiwalu-film%C3%B3w-kaszubskich ** https://www.akademiakaszubska.com/single-post/jubileuszowy-festiwal-film%C3%B3w-zako%C5%84czony ** https://kartuzy.info/artykul/xv-festiwal-filmow-kaszubskich-n1712642 ** https://web.archive.org/web/20250718035707/https://radiokaszebe.pl/15-odslona-festiwalu-filmow-kaszubskich/ === Szëkba === {{Szëkba|Festiwal Filmów Kaszubskich}} {{Szëkba|Festiwal Kaszëbsczich Filmów}} [[Kategòrëjô:Film]] [[Kategòrëjô:Festiwale]] 1frp5q6kdjzw2a5xdc5oplucidm67pk 204233 204232 2026-07-02T14:36:56Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == * [[Mùlk (restaùracjô)]] 204233 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Festiwal Kaszëbsczich Filmów''' abò '''Festiwal Filmów Kaszëbsczich''' ({{Jãz.|pl}} '''Festiwal Filmów Kaszubskich''' abò '''Festiwal Kaszubskich Filmów'''<ref>https://www.zukowo.pl/index.php?id=10&idd=5585#sub_mid</ref> abò '''Letni Festiwal Filmów Kaszubskich i o Kaszubach'''<ref name=":6">https://nadmorski24.pl/aktualnosci/3681-filmy-po-kaszubsku-czyli-letni-festwal-filmow-w-zukowie</ref>) – to je festiwal filmòwi na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Historiô == === 2011 (I) – 10 dni === {| class="wikitable" !Môl: | colspan="4" |Centrum Kulturalno-Sportowe<ref name=":6" /><ref name=":1">[https://www.youtube.com/watch?v=9CX7ZFy-d_k&t=196s https://www.youtube.com/watch?v=9CX7ZFy-d_k]</ref> [[Môłkòwò]]<ref name=":3">https://web.archive.org/web/20201127061949/http://www.gazetakaszubska.pl/15545/kolejne-projekcje-letniego-festiwalu-filmow-kaszubskich</ref> |- !Frekwencjô: | colspan="4" |40–50<ref name=":4">https://www.youtube.com/watch?v=9CX7ZFy-d_k&t=196s</ref>; 60–120 do 150 |- !Dzéń 1 !Dzéń 2 !Dzéń 3 !Dzéń 4 !Dzéń 5 |- |'''2011-06-30''' * ? |'''7 lëpińca''' * ? |'''14 lëpińca''' * ? |'''21 lëpińca''' * Marsz z Boga * Rodnô Mowa |'''28 lëpińca''' * ? |- !Dzéń 6 !Dzéń 7 !Dzéń 8 !Dzéń 9 !Dzéń 10 |- |'''2011-08-04''' * ? |'''2011-08-11''' * ? |'''2011-08-18''' * ? |'''2011-08-25''' * ? |'''2011-09-01''' * Blaszany bębenek |} === 2012 (II) – 8 dni === {| class="wikitable" !Môl: | colspan="3" |restaùracjô [[Mùlk (restaùracjô)|Mùlk]], przãter 2 [[Miszewkò]] |- !Frekwencjô: | colspan="3" | |- !Dzéń 1 !Dzéń 2 !Dzéń 3 !Dzéń 4 |- |'''2012-07-12 20:00<ref name=":1" />''' * Kaszubi w Kanadzie (2008) * Wiedno Kaszëbë (2010) |'''2012-07-19 20:00<ref name=":1" />''' * Kaszëbskô stegna * Od Pani Swarzewskiej do Lewoczy (Królowa Morza) |'''2012-07-26 20:00<ref name=":1" />''' * Miasto z morza |'''2012-08-02 20:00<ref name=":1" />''' * Na Kaszubach * Żukowo - sztandar * fragm. „Rodny Zemi" * Ryba Waldorffa |- !Dzéń 5 !Dzéń 6 !Dzéń 7 !Dzéń 8 |- |'''2012-08-09 20:00<ref name=":1" />''' * Kaszubska mowa, * 1995 * Abecadło kaszubskie |'''2012-08-16 20:00<ref name=":1" />''' * Pomiędzy narodami. Kaszubi, Niemcy, Polacy |'''2012-08-23 20:00<ref name=":1" />''' * Lekcja historii po kaszubsku, „Królewiónka je w pałacu" |'''2012-08-30 20:00<ref name=":1" />''' * Pamięć. Tajemnice Lasów Piaśnickich |} === 2013 (III) – 5 dni === {| class="wikitable" !Môl: | colspan="4" |restaùracjô [[Mùlk (restaùracjô)|Mùlk]], przãter 2 [[Miszewkò]] |- !Frekwencjô: | colspan="4" | |- !Dzéń 1 !Dzéń 2 !Dzéń 3 !Dzéń 4 !Dzéń 5 |- | | * Kaszëbskô malëna * Kaszubskie produkty regionalne * Dwa mùlczi * Miłość na Kaszubach<ref name=":2">https://web.archive.org/web/20210127195551/http://www.gazetakaszubska.pl/48414/kaszuby-w-kuchni-podczas-ii-festiwalu-filmow-kaszubskich</ref> | * Kaszubi (1991)<ref name=":2" /> |'''25 lëpińca 2013 20:00<ref name=":0">https://web.archive.org/web/20201127021622/http://www.gazetakaszubska.pl/48830/o-milosci-adelajdy-w-mulku</ref>''' * Adelajda |'''2013-08-01 20:00'''<ref name=":5">https://kartuzy.naszemiasto.pl/festiwal-filmow-kaszubskich-w-miszewku-magnificat-kaszubow/ar/c13-1950136</ref> * <s>Magnificat Kaszubów w Ziemi Świętej</s><ref name=":0" /> * [[Kaszubi u Ojca Świętego]]<ref>https://web.archive.org/web/20230129222539/http://www.gazetakaszubska.pl/49115/kanadyjski-akcent-rozpoczal-i-zamknal-iii-festiwalu-filmow-kaszubskich</ref> |} === 2014 (IV) – 4 dni === {| class="wikitable" !Môl: | | | |- !Frekwencjô: | | | |- !Dzéń 1 !Dzéń 2 !Dzéń 3 !Dzéń 4 |- | | | | |} === 2015 (V) – 6 dni === {| class="wikitable" !Môl: | | | | | |- !Frekwencjô: | | | | | |- !Dzéń 1 !Dzéń 2 !Dzéń 3 !Dzéń 4 !Dzéń 5 !Dzéń 6 |- | | | | | | |} === 2016 (VI) – 6 dni === {| class="wikitable" !Môl: | | | | | |- !Frekwencjô: | | | | | |- !Dzéń 1 !Dzéń 2 !Dzéń 3 !Dzéń 4 !Dzéń 5 !Dzéń 6 |- | | | | | | |} === 2017 (VII) === === 2018 (VIII) === === 2019 (IX) === === 2020 (X) === === 2021 (XI) === === 2022 (XII) === === 2023 (XIII) === === 2024 (XIV) === === 2025 (XV) === {{Aktualizacjô|Òstatnô=2025-09-01|Nastãpnô=+1 rok}} == Òbaczë téż == * [[Mùlk (restaùracjô)]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://naszemiasto.pl/tag/festiwal-filmow-kaszubskich * http://szwajcaria-kaszubska.pl/item/724-filmy-kaszubskie * 2011 ** https://chojnice.naszemiasto.pl/festiwal-kaszubskich-filmow-dobre-zrodlo-inspiracji/ar/c13-1085963 ** https://web.archive.org/web/20160911141741/http://www.gazetakaszubska.pl/17578/pierwszy-festiwal-kaszubskich-filmow-zakonczony ** https://web.archive.org/web/20201127061949/http://www.gazetakaszubska.pl/15545/kolejne-projekcje-letniego-festiwalu-filmow-kaszubskich ** https://nadmorski24.pl/aktualnosci/3681-filmy-po-kaszubsku-czyli-letni-festwal-filmow-w-zukowie * 2012 ** {{YouTube|9CX7ZFy-d_k|II FESTIWAL FILMÓW KASZUBSKICH 2012 — NowaTvGdynia}} ** https://web.archive.org/web/20201020062123/http://www.gazetakaszubska.pl/30759/festiwal-filmow-kaszubskich ** https://web.archive.org/web/20201201203211/http://www.gazetakaszubska.pl/31536/festiwal-kaszubskich-filmow-nabral-rozmachu * 2013 ** {{YouTube|RStKSCjV0pw|III Festiwal Filmów Kaszubskich w Miszewku — fotrehman}} ** https://kartuzy.naszemiasto.pl/festiwal-filmow-kaszubskich-w-miszewku-magnificat-kaszubow/ar/c13-1950136 ** https://web.archive.org/web/20230129222539/http://www.gazetakaszubska.pl/49115/kanadyjski-akcent-rozpoczal-i-zamknal-iii-festiwalu-filmow-kaszubskich * 2014 ** https://kartuzy.naszemiasto.pl/festiwal-filmow-kaszubskich-2014-3-lipca-pierwsza-z/ar/c13-2344408 ** https://www.chwaszczyno.pl/relacja-z-iv-festiwalu-filmow-kaszubskich-w-miszewku/ * 2015 ** https://www.chwaszczyno.pl/v-festiwal-kaszubskich-filmow-zamkniety-historyczna-refleksja-ku-przyszlosci/ ** https://www.chwaszczyno.pl/kaszubska-mowa-i-50-lat-pomeranii-na-festiwalu-filmow-kaszubskich/ ** https://www.chwaszczyno.pl/uciekinier-z-auschwitz-na-v-festiwalu-kaszubskich-filmow/ ** https://www.zukowo.pl/index.php?id=10&idd=2992#sub_mid * 2016 ** https://www.chwaszczyno.pl/swionowsko-nasza-matinko-na-koniec-vi-festiwalu-filmow-kaszubskich-pokaz-o-naszi-matince/ ** https://kartuzy.naszemiasto.pl/vi-festiwal-filmow-kaszubskich-zobacz-kiedy-beda-projekcje/ar/c13-3796553 ** https://www.chwaszczyno.pl/o-rebokach-i-lensczi-perle-na-festiwalu-filmowym-vi-kaszubki-festiwal-filmowy-otwarty/ * 2017 ** https://www.akademiakaszubska.com/single-post/2017/08/01/VII-Festiwal-Film%C3%B3w-Kaszubskich-zako%C5%84czony * 2018 ** https://expresskaszubski.pl/pl/14_kultura/26891_w-zukowie-po-raz-osmy-ruszyl-festiwal-filmow-kaszubskich.html ** https://www.zukowo.pl/Kaszubskie_filmy_ruszyly,10,4980#sub_mid ** https://zkaszub.info/filmowy-wieczor-mlodych/ ** https://www.radabanino.pl/kaszubskie-filmy-ruszyly/ ** http://szwajcaria-kaszubska.pl/item/1715-kaszubskie-filmy-ruszyly ** https://www.zukowo.pl/bw/Kaszubskie_filmy_ruszyly,10,4980 ** http://skarbnicakaszubska.pl/viii-festiwal-filmow-kaszubskich/ * 2019 ** https://zkaszub.info/ix-festiwal-filmow-kaszubskich-2019/ ** https://kartuzy.naszemiasto.pl/ix-festiwal-filmow-kaszubskich-w-gminie-zukowo-na-final/ar/c13-7264491 ** http://skarbnicakaszubska.pl/ix-festiwal-filmow-kaszubskich/ ** https://gdansk.tvp.pl/43472264/dziewiaty-festiwal-filmow-kaszubskich ** https://kartuzy.info/artykul/ix-festiwal-kaszubskich-n793556 ** http://szwajcaria-kaszubska.pl/item/2022-ix-festiwal-kaszubski-filmow-zakonczony-mlodzi-sila-kaszubszczyzny * 2020 ** https://zukowo.naszemiasto.pl/nagrody-filmowi-grif-przyznane-laureatami-kamerdyner-i/ar/c13-7797358 ** https://pomorskie.naszemiasto.pl/x-festiwal-filmow-kaszubskich-w-zukowie-odslona-druga/ar/c13-7776488 ** https://pomorskie.naszemiasto.pl/rozpoczal-sie-dziesiaty-jubileuszowy-festiwal-filmow/ar/c13-7767964 ** http://szwajcaria-kaszubska.pl/item/2530-x-festiwal-filmow-kaszubskich * 2021 ** http://szwajcaria-kaszubska.pl/item/3106-festiwal-filmow-kaszubskich-trafil-do-tuchomia * 2022 ** https://web.archive.org/web/20260505035428/http://szwajcaria-kaszubska.pl/media/k2/galleries/3236/FFK_wws.jpg ** http://szwajcaria-kaszubska.pl/item/3236-xii-festiwal-filmow-kaszubskich ** https://kartuzy.naszemiasto.pl/19-czerwca-w-zukowie-inauguracja-xii-festiwalu-filmow/ar/c13-8858155 ** https://www.zawszepomorze.pl/artykul/4057,filmowy-gryf-dla-eugeniusza-pryczkowskiego-na-festiwalu-filmow-kaszubskich-w-miszewie * 2023 ** https://zukowo.naszemiasto.pl/xiii-festiwal-filmow-kaszubskich-za-nami-filmowego-gryfa/ar/c13-9379153 ** https://dziennikbaltycki.pl/xiii-festiwal-filmow-kaszubskich-za-nami-filmowego-gryfa-zdobyl-palac-p-pastalenca-i-a-hebla/gh/c13-17686345 ** https://www.zukowo.pl/Zakonczyl_sie_XIII_Festiwal_Filmow_Kaszubskich_,10,7746#sub_mid ** https://www.zawszepomorze.pl/artykul/8884,bardzo-udana-inauguracja-xiii-festiwalu-filmow-kaszubskich * 2024 ** https://www.zawszepomorze.pl/artykul/14572,specyfika-nordowych-kaszub-w-filmie ** https://www.zawszepomorze.pl/artykul/14606,filmowy-gryf-trafil-do-krakowa ** https://web.archive.org/web/20250714031601/https://radiokaszebe.pl/obejrzyj-film-i-naucz-sie-go-robic-na-festiwalu-filmow-kaszubskich/ ** {{YouTube|7uP75Dz04b4|Projekcja filmu KASZUBI podczas XIV FESTIWALU FILMÓW KASZUBSKICH — RTVG}} * 2025 ** https://static.wixstatic.com/media/c4dbd8_854339f0fb0e48bcae694bf82a8224ad~mv2.jpg ** https://kartuzy.info/artykul/stezyca-film-kaszubscy-n1664110 ** https://www.akademiakaszubska.com/single-post/festiwalu-film%C3%B3w-kaszubskich ** https://www.akademiakaszubska.com/single-post/jubileuszowy-festiwal-film%C3%B3w-zako%C5%84czony ** https://kartuzy.info/artykul/xv-festiwal-filmow-kaszubskich-n1712642 ** https://web.archive.org/web/20250718035707/https://radiokaszebe.pl/15-odslona-festiwalu-filmow-kaszubskich/ === Szëkba === {{Szëkba|Festiwal Filmów Kaszubskich}} {{Szëkba|Festiwal Kaszëbsczich Filmów}} [[Kategòrëjô:Film]] [[Kategòrëjô:Festiwale]] 7mtpnanvtq8qn2qepweu5sssgvniklc 14 13012 204298 200962 2026-07-02T16:30:36Z Iketsi 3254 |Kònkùrsë 204298 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Kònkùrsë]] [[Kategòrëjô:Mùzyka|Kònkùrsë]] lqfotth5bx0pm3ppd18gixr89rkvxbk 0 13018 204296 203284 2026-07-02T16:27:14Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé spiéwôrczi]] 204296 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka}} '''Ewelina Karczewska''' abò '''Poblo''' (z domù '''Pobłocka'''<ref>https://web.archive.org/web/20190723134827/http://radiokaszebe.pl/laureatka-kaszubskiego-idola-promuje-nowy-utwor-zatytulowany-daleko/</ref>) – je pòlską i kaszëbską spiéwôrką. == Òbaczë téż == * [[Kaszëbsczi Idol]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://web.archive.org/web/20190723134827/http://radiokaszebe.pl/laureatka-kaszubskiego-idola-promuje-nowy-utwor-zatytulowany-daleko/ * https://www.trojmiasto.pl/rozrywka/Wcielila-sie-w-role-Ariany-Grande-Wywiad-z-Ewelina-Poblocka-n123785.html?strona=1 * https://www.youtube.com/channel/UCuawAOk5pcTRtJa_GpZhI7A * https://www.youtube.com/@Ewe787 *{{YouTube| |Ewelina Pobłocka & Michał Lange - "Mòwa serc"}} * {{YouTube|vbuqGru94Co|EWELINA POBŁOCKA - ZÔCZĄTK}} * {{YouTube|LLW36Jjp0e0|POBLO – Daleko}} — Ten film jest prywatny. * {{YouTube|tf0dPpxrPKU|Ewelina Pobłocka "W SERCU MIM"}} * {{YouTube|24RHylANPkg|The Voice of Poland - Ewelina Pobłocka - „Ironic” - Nokaut}} * {{YouTube|WrnS9UA2RCg|The Voice of Poland V - Ewelina Pobłocka - „’Don’t dream It’s over" - Przesłuchania w ciemno}} * {{YouTube|_hGsGAbB-s0|The Voice of Poland V - „Zaopiekuj się mną” - Krzysztof Rymszewicz i Ewelina Pobłocka}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòlsczé spiéwôrczi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé spiéwôrczi]] ruujx6vmszkimk0k9tdpbb7nly0mfjp 0 13040 204259 203751 2026-07-02T15:16:08Z Iketsi 3254 /* Bùtnowé lënczi */ +1 204259 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:YouTube 2024.svg|mały|Logo serwisu brëkòwóny òd czerwińca 2024 rokù]] '''YouTube'''<ref>[https://youtube.com/watch?v=wDze4Sc0xyY&si=aTn1Pv4K43U1MoD5 Rodnô Mòwa — Akademia Kaszubska] [[Youtube]]</ref> (skrócënk '''YT''') – amerikańsczi [[jinternetowi serwis]] zakłôdóny 14 gromnicznika 2005 rokù, jaczi ùmòżebniô darmòwé ùprzistãpnianie, edicjã, nôdawanié na żëwò i dodawanié firmów. Nôléżi òn do zdrëszënë Google i je nôpòpùlarniészim spòlëznòwim serwisã na swiece. Òd 2023 rokù przédnikiem YouTube je Neal Mohan. == Òbaczë téż == * [[Internetowi przezérnik]] * [[Podcast]] {{#categorytree:Internetowé starnë|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|wDze4Sc0xyY|Rodnô Mòwa — Akademia Kaszubska}} * https://www.youtube.com/@polnocblog * https://www.youtube.com/@domkulturyim.h.derdowskieg5733 * https://www.youtube.com/@IKMGdansk * https://www.youtube.com/@rodnyvoice {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Internetowé starnë]] mjxa1qeqak7x2fa8m8ear5dxxqh88k0 2 13091 204367 204075 2026-07-02T23:20:58Z Terrus38 14026 204367 wikitext text/x-wiki {{Babel|pl|csb-4|en-3|lv-3|sr-3|de-2|ru-1}}Pòmòrzón, lubòtnik jãzëków, rézów, jazdë na kòle, pòliticzi a wiele jinëch. M.jin. sztudéra kaszëbsczi etnofilologie, w 2025 r. dobiwca Kaszëbsczégò Diktanda. Pòzdrówk, '''make csbwiki great''' again (nawetka nié great again, prosto great)! Nôwikszi wkłôd miôł jem w ne starnë: [[Ùskô]], [[Brainstorm (mùzyczné karno)]], [[Benedikt XVI]], [[Szablóna:Mùzyczné karno infòbòks]], ale dokłôdóm pò përznie do wiele wicy artiklów, òsoblëwie zajimóm sã kòrektą. {{Brëkòkôstka|[[Òbrôzk:White-blue-white flag.svg|40px|border]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten Brëkòwnik|Ta brëkòwniczka|Ten brëkòwnik}} popiérô biôtkã ò [[Demòkracjô|demòkracjã]] w [[Ruskô|Rusce]].<br />Свобода России!|tło1=blue|tło2=white}}{{Brëkòkôstka|[[Òbrôzk:Flag_of_Belarus_(1918,_1991-1995).svg|40px|border]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik|Ta brëkòwniczka|Ten brëkòwnik}} popiérô biôtkã ò [[Demòkracjô|demòkracjã]] na [[Biôłorus|Biôłorusë]].<br />Жыве Беларусь!|tło1=red|tło2=white}}{{Brëkòkôstka|[[Òbrôzk:P human body.svg|40px]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik mô sã za '''[[Hùmanistika|humanistã]]'''.|Ta brëkòwniczka mô sã za '''[[Hùmanistika|humanistkã]]'''.}}|tło1=white|tło2=#D8BFD8|ramka=black}}{{Brëkòkôstka|[[Òbrôzk:Palestine Waving Flag Icon.svg|48px|Palestine Waving Flag Icon]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten wikipedista|Ta wikipedistka}} <b>pòpiérô</b> biôtkã palestińsczégò nôrodu ë sprocëmniwô sã lëdobójstwù w Conie Gazë|tło1=#009000|tło2=#008000|kolor2=white}}{{Brëkòkôstka|[[Òbrôzk:Bicycle-icon.png]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik|Ta brëkòwniczka}} rôd [[rekreacjô|rekreacjowò]] jezdzy na [[Kòło|kòle]].|tło1=white|tło2=lightgrey}}{{Brëkòkôstka|tło1=#FEAAAA|tło2=white|[[Òbrôzk:Anticapitalismo.svg|45px]]|Ten brëkòwnik jest procëmny wprowadzeniu [[eùro]]. Je òn dbë, że mòże pò wprowadzeniu ti walutë swiat sã nie zawôli, le równak Polskô stracy cësk na mònetarną pòlitikã w gwôsnym kraju.}}{{Brëkòkôstka|{{NUMBEROFARTICLES}}|Nen brëkòwnik mëszli, że kaszëbskô Wikipediô mô za mało artiklów.|tło1=#7E7CF2|tło2=#4CEB3F}} fmzez8vsh6dklp0f4evbo9inpdlf6eg 204368 204367 2026-07-02T23:22:20Z Terrus38 14026 204368 wikitext text/x-wiki == Jô == {{Babel|pl|csb-4|en-3|lv-3|sr-3|de-2|ru-1}}Pòmòrzón, lubòtnik jãzëków, rézów, jazdë na kòle, pòliticzi a wiele jinëch. M.jin. sztudéra kaszëbsczi etnofilologie, w 2025 r. dobiwca Kaszëbsczégò Diktanda. Pòzdrówk, '''make csbwiki great''' again (nawetka nié great again, prosto great)! == Wkłôd == Nôwikszi wkłôd miôł jem w ne starnë: [[Ùskô]], [[Brainstorm (mùzyczné karno)]], [[Benedikt XVI]], [[Szablóna:Mùzyczné karno infòbòks]], ale dokłôdóm pò përznie do wiele wicy artiklów, òsoblëwie zajimóm sã kòrektą. == Jiné == {{Brëkòkôstka|[[Òbrôzk:White-blue-white flag.svg|40px|border]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten Brëkòwnik|Ta brëkòwniczka|Ten brëkòwnik}} popiérô biôtkã ò [[Demòkracjô|demòkracjã]] w [[Ruskô|Rusce]].<br />Свобода России!|tło1=blue|tło2=white}}{{Brëkòkôstka|[[Òbrôzk:Flag_of_Belarus_(1918,_1991-1995).svg|40px|border]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik|Ta brëkòwniczka|Ten brëkòwnik}} popiérô biôtkã ò [[Demòkracjô|demòkracjã]] na [[Biôłorus|Biôłorusë]].<br />Жыве Беларусь!|tło1=red|tło2=white}}{{Brëkòkôstka|[[Òbrôzk:P human body.svg|40px]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik mô sã za '''[[Hùmanistika|humanistã]]'''.|Ta brëkòwniczka mô sã za '''[[Hùmanistika|humanistkã]]'''.}}|tło1=white|tło2=#D8BFD8|ramka=black}}{{Brëkòkôstka|[[Òbrôzk:Palestine Waving Flag Icon.svg|48px|Palestine Waving Flag Icon]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten wikipedista|Ta wikipedistka}} <b>pòpiérô</b> biôtkã palestińsczégò nôrodu ë sprocëmniwô sã lëdobójstwù w Conie Gazë|tło1=#009000|tło2=#008000|kolor2=white}}{{Brëkòkôstka|[[Òbrôzk:Bicycle-icon.png]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik|Ta brëkòwniczka}} rôd [[rekreacjô|rekreacjowò]] jezdzy na [[Kòło|kòle]].|tło1=white|tło2=lightgrey}}{{Brëkòkôstka|tło1=#FEAAAA|tło2=white|[[Òbrôzk:Anticapitalismo.svg|45px]]|Ten brëkòwnik jest procëmny wprowadzeniu [[eùro]]. Je òn dbë, że mòże pò wprowadzeniu ti walutë swiat sã nie zawôli, le równak Polskô stracy cësk na mònetarną pòlitikã w gwôsnym kraju.}}{{Brëkòkôstka|{{NUMBEROFARTICLES}}|Nen brëkòwnik mëszli, że kaszëbskô Wikipediô mô za mało artiklów.|tło1=#7E7CF2|tło2=#4CEB3F}} 49th671k8kxhkp8zqq3wl8xcxplh5bu 0 13092 204357 203067 2026-07-02T21:12:53Z Iketsi 3254 kat. 204357 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòlitik |jimiã= Bernard Sanders |gwôsné jimiã= |Òbrôzk= Bernie Sanders February 2026 (cropped).jpg |òpis= Bernie Sanders (gromicznik 2026) |Data_ùrodzeniô= 8 séwnika 1941 |Môl_ùrodzeniô= [[Nowi Jork]], [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]] |Data_smierci= |Mol_smierci= |1. fónkcjô= Senatór USA z Vermont |1. Òd= 4 stëcznika 2007<ref>[https://www.congress.gov/member/bernie-sanders/S000033 Senator Bernard Sanders], congress.gov.</ref> |1. Do= |1. Pierszô_dama= |1. Pòprzédca= [[Jim Jeffords]] |1. Nastãpnik= |1. partiô= [[Partiô Demòkraticznô]]<br><small>(2015–2016, òd 2019)</small><br>''Niezanôléżny''<br><small>(2007–2015, 2016–2019)</small> |2. fónkcjô= Nôleżnik Jizbë Reprezentantów USA |2. Òd=3 stëcznika 1991 |2. Do=4 stëcznika 2007 |2. Pierszô_dama= |2. Pòprzédca=Peter P. Smith |2. Nastãpnik=Peter Welch |2. partiô=[[Partiô Demòkraticznô]] |3. fónkcjô=Bùrméster Burlington |3. Òd=6 łżëkwiata 1981 |3. Do=4 łżëkwiata 1989 |3. Pierszô_dama= |3. Pòprzédca=Gordon Paquette |3. Nastãpnik=Peter Clavelle }} '''Bernie Sanders''', richtich '''Bernard Sanders''' (ùr. [[8 séwnika]] [[1941]] w [[Brooklyn|Brooklynie]] w [[Nowi Jork|Nowim Jorkù]]) – amerikańsczi pòlitik żëdowsczi rodowiznë, senatór ze stanu [[Vermont]] òd 2007 rokù, bùrméster [[Burlington]] (Vermont) w latach 1981–1989, nôleżnik [[Jizba Reprezentantów Zjednónych Stanów|Jizbë Reprezentantów Zjednónych Stanów]] w latach 1991–2007. Ùrodzył sã i dorôstôł w [[Nowi Jork|Nowim Jorkù]]. Chòdzył do James Madison High School, pózni do Brooklyn College i Ùniwersytetu w Chicago. Pò skùńczenim sztudiów przëcygnął do [[Vermont]], gdze robił jakno stolôrz i filmówc. W 1981 òstół wëbróny na bùrméstra nôwikszégò gardu w stanie, [[Burlington]]<ref>[https://berniesanders.com/about/ Meet Bernie], berniesanders.com.</ref>. Miôł starã òstac kandidatã [[Partiô Demòkraticznô|Demòkraticzny Partie]] na ùrząd prezydenta USA w 2016 i 2020 rokù. Za pierszim razã w prawelacje zajął 2. plac, a kandidatką òsta [[Hillary Clinton]]<ref>[https://edition.cnn.com/election/2016/primaries/parties/democrat CNN Delegate Estimate. Democratic Party], cnn.com.</ref>; za drëdżim razã òpùscył miónczi cwierdzącë, że ''this battle for the Democratic nomination will not be successful''<ref>"ta biôtka ò nominacjã Demòkraticzny Partie nie mdze zwënégą", za: [https://edition.cnn.com/2020/04/08/politics/bernie-sanders-drops-out Bernie Sanders drops out of the 2020 race, clearing Joe Biden’s path to the Democratic nomination], cnn.com, 8 łżëkwiata 2020.</ref>. == Galeriô == <gallery mode="nolines" widths="170" heights="100"> Òbrôzk:US Senator of Vermont Bernie Sanders in Littleton NH on August 24th, 2015 by Michael Vadon 07.jpg|Bernie Sanders òbczas kampanie w prawelacje Demòkratów (2016) Òbrôzk:Bernie Sanders Rally Durham NC Speaking Right.jpg|Bernie Sanders òbczas kampanie w prawelacje Demòkratów (2020) Òbrôzk:Bernie Sanders, Mamdani inauguration.png|Bernie Sanders na zaprzësëdze Zohrana Mamdaniégò (2026) </gallery> == Òbaczë téż == * [[Zohran Mamdani]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòliticë]] [[Kategòrëjô:Amerikanowie]] [[Kategòrëjô:Żëdzë]] g9356ekxe3pwdyh2yox6wqblokuzdrm 0 13158 204310 204070 2026-07-02T17:32:08Z HaxelKaszëba 17492 nowé jinfòrmacje ëtd 204310 wikitext text/x-wiki {{Spòrtowi Turniér infobox|gòspòdôrzë=[[Òbrôzk:Flag of Canada.svg|tło|22x22px]] [[Kanada]] [[Òbrôzk:Flag of Mexico.svg|tło|22x22px]] [[Meksyk]] [[Òbrôzk:Flag of the United States.svg|tło|22x22px]] [[Zjednóné Kraje Americzi]]|data=11 czerwińca 2026|pòzwa=Mésterstwò Swiata w fùsbalë 2026<br>FIFA World Cup 2026<br>Coupe du monde de football de 2026<br>Copa Mundial de Fútbol 2026|òbrôzk=2026 FIFA World Cup emblem (with wordmark).svg|reprezentacje=48|stadiónë=16|mecze=76|gòle=223|ùszłô=[[Mésterstwò Swiata w fùsbalë 2022|2022]]|aktualné=2026]}} '''XXIII Mésterstwò Swiata w fùsbalë 2026''' – 23. edicjô mésterstwô swiata twòrzoné przez [[FIFA]]. Turniér òdbëwô sã òd [[11 czerwińca]] do [[19 lëpińca]] 2026 rokù na stadionach w [[Kanada|Kanadze]], [[Meksyk|Meksykù]] a [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krôjach]]<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026 FIFA World Cup 2026 Official Website]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. Je to pierszi mùndial twòrzony wespólnie przez trzë krôje òrôz pierszi w historie z dzélã 48 nôrodnëch reprezentacjów. Nowi fòrmat turniéru òbjimùje 12 grëp pò szterëch karnów, z jaczich do pùcharowi fazë awansëje dwie nôlepszé reprezentacje z kòżdi grëpë òrôz òsmë nôlepszich karnów z trzecych placów. Òznôczô to rozegranié rekordowi lëczbë 104 zeńdzeniów<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/fifa-council-approves-international-match-calendar-new-format FIFA Council approves international match calendar and 104-match World Cup format]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. == Welënk gòspòdôrzów == [[Òbrôzk:2026 world cup.svg|mały|Wëniczi w òsoblëwëch krôjach]] 13 czerwińca 2018 rokù òb czas Kòngresu FIFA w Mòskwie dobéła wespólna kandidatura Kanadë, Meksykù a Zjednónëch Krôjów, przedobiwôjącë bédënk [[Marokò|Maroka]]<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/united-2026-bid-wins-hosts-fifa-world-cup United 2026 bid voted hosts of the 2026 FIFA World Cup]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. Turniér je historiczny z czilu pòwodów: * pierszi mundial twòrzony przez trzë krôje; * Meksyk òstôł pierszim krôjã, jaczi gòscy mésterstwò swiata pò rôz trzecy; * Kanada pò rôz pierszi twòrzy chłopsczi mésterstwò swiata; * Zjednóné Krôje twòrzą mundial pò rôz drëdżi (pò 1994 rokù). Hewò wëniczi welowaniô: {| class="wikitable" style="text-align: center;" !Państwò !Głosë |- | align="left" |[[Òbrôzk:Flag of Canada.svg|tło|22x22px]] [[Kanada]] [[Òbrôzk:Flag of Mexico.svg|tło|22x22px]] [[Meksyk]] [[Òbrôzk:Flag of the United States.svg|tło|22x22px]] [[Zjednóné Kraje Americzi]] |'''134''' |- | align="left" | [[Òbrôzk:Flag of Morocco.svg|tło|22x22px]] [[Marokò]] |65 |} == Fòrmat rozgriwków == Pò rôz pierszi w historie w finałach wëstãpùje 48 reprezentacjów. [[Òbrôzk:FIFA World Cup 2026 Draw Reception (54972845582).jpg|mały|Òficjalnô bala na mésterstwô, Trionda]] Fòrmat òbjimùje: * 12 grëp pò 4 karnów, * Kòżdé karno rozgriwô 3 grëpowé mecze, * awans zwëskiwają: ** dobiwcë grëp, ** karnë z drëdżich placów, ** òsmë nôlepszich reprezentacjów z trzecych placów, * òd pùcharowi fazë òbrzeszëwùje pùcharowi system rozpòczinôjącë sã òd 1/16 finału (Round of 32). == Gardë gòspòdôrzów == Turniér òdbëwô sã na 16 stadionach<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/fifa-unveils-stellar-line-up-of-host-cities-for-2026-world-cup FIFA unveils stellar line-up of host cities for 2026 FIFA World Cup]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. === [[Kanada]] === * Toronto * Vancouver === [[Meksyk]] === * Meksyk * Guadalajara * Monterrey === [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Krôje]] === * Atlanta * Boston * Dallas * Houston * Kansas City * Los Angeles * Miami * [[Nowi Jork]] / East Rutherford * Filadelfia * San Francisco Bay Area (Santa Clara) * Seattle == Grëpòwa faza == Reprezentacje òstôłë pòdzelóné na 12 grëp òznôczonëch lëterama òd A do L. Kòżdé karno rozgriwô trzë zeńdzeniô. == Pùcharowô faza == === Drôbka === {{Turniérowô drôbka | boldwinner=y | RD1= 1/16 finału | RD2= 1/8 finału | RD1-text01=29 czerwińca – [[Gillette Stadium|Foxborough]] | RD1-team01=[[File:Flag of Germany.svg|20px]] Niemieckô | RD1-score01=1 (3) | RD1-team02=[[File:Flag of Paraguay.svg|20px]] Paragwaj | RD1-score02=1 (4) | RD1-text03=28 czerwińca – [[SoFi Stadium|Inglewood]] | RD1-team03=[[File:Flag of France.svg|20px]] Francëskô | RD1-score03=3 | RD1-team04=[[File:Flag of Sweden.svg|20px]] Szwedzkô | RD1-score04=0 | RD1-text05=3 lëpińca – [[BMO Field|Toronto]] | RD1-team05=[[File:Flag of South Africa.svg|20px]] Pôłniowô Afrika | RD1-team06=[[File:Flag of Canada.svg|20px]] Kanada | RD1-score05=0 | RD1-score06=1 | RD1-text07=2 lëpińca – [[Levi’s Stadium|Santa Clara]] | RD1-team07=[[File:Flag of Netherlands.svg|20px]] Niderlandzkô | RD1-team08=[[File:Flag of Morocco.svg|20px]] Marokò | RD1-score07=1 (2) | RD1-score08=1 (3) | RD1-text09=29 czerwińca – [[NRG Stadium|Houston]] | RD1-team09=[[File:Flag of Portugal.svg|20px]] Pòrtugalskô | RD1-team10=[[File:Flag of Croatia.svg|20px]] Chòrwackô | RD1-score09= | RD1-score10= | RD1-text11=1 lëpińca – [[Estadio Azteca|Meksyk]] | RD1-team11=[[File:Flag of Spain.svg|20px]] Szpańskô | RD1-team12=[[File:Flag of Austria.svg|20px]] Aùstriackô | RD1-score11= | RD1-score12= | RD1-text13=4 lëpińca – [[Hard Rock Stadium|Miami Gardens]] | RD1-team13=[[File:Flag of United States.svg|20px]] USA | RD1-team14=[[File:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] Bòsniô a Hercegòwina | RD1-score13=2 | RD1-score14=0 | RD1-text15=3 lëpińca – [[BC Place Stadium|Vancouver]] | RD1-team15=[[File:Flag of Belgium.svg|20px]] Belgiô | RD1-team16=[[File:Flag of Senegal.svg|20px]] Senegal | RD1-score15=3 | RD1-score16=2 | RD1-text17= | RD1-team17=[[File:Flag of Brazil.svg|20px]] Brazylskô | RD1-team18=[[File:Flag of Japan.svg|20px]] Japòńskô | RD1-score17=2 | RD1-score18=1 | RD1-text19= | RD1-team19=[[File:Flag of Ivory Coast.svg|20px]] Ùbrzég Słoniowëch Kłów | RD1-team20=[[File:Flag of Norway.svg|20px]] Norweskô | RD1-score19=1 | RD1-score20=2 | RD1-text21= | RD1-team21=[[File:Flag of Mexico.svg|20px]] Meksyk | RD1-team22=[[File:Flag of Ecuador.svg|20px]] Ekwador | RD1-score21=2 | RD1-score22=0 | RD1-text23= | RD1-team23=[[File:Flag of England.svg|20px]] Anielskô | RD1-team24=[[File:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|20px]] DRK | RD1-score23=2 | RD1-score24=1 | RD1-text25= | RD1-team25=[[File:Flag of Argentina.svg|20px]] Argentińskô | RD1-team26=[[File:Flag of Cape Verde.svg|20px]] Cabo Verde | RD1-score25= | RD1-score26= | RD1-text27= | RD1-team27=[[File:Flag of Australia.svg|20px]] Aùstraliô | RD1-team28=[[File:Flag of Egypt.svg|20px]] Egipt | RD1-score27= | RD1-score28= | RD1-text29= | RD1-team29=[[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] Szwajcarskô | RD1-team30=[[File:Flag of Algeria.svg|20px]] Algierskô | RD1-score29= | RD1-score30= | RD1-text31= | RD1-team31=[[File:Flag of Colombia.svg|20px]] Kòlumbiô | RD1-team32=[[File:Flag of Ghana.svg|20px]] Ghana | RD1-score31= | RD1-score32= | RD2-text01=4 lëpińca – [[Lincoln Financial Field|Filadelfia]] | RD2-team01=[[File:Flag of Paraguay.svg|20px]] Paragwaj | RD2-team02=[[File:Flag of France.svg|20px]] Francëskô | RD2-score01= | RD2-score02= | RD2-text02=4 lëpińca – [[NRG Stadium|Houston]] | RD2-team03=[[File:Flag of Canada.svg|20px]] Kanada | RD2-team04=[[File:Flag of Morocco.svg|20px]] Marokò | RD2-score03= | RD2-score04= | RD2-text03=6 lëpińca – [[AT&T Stadium|Arlington]] | RD2-team05=Dobiwca meczu 83 | RD2-team06=Dobiwca meczu 84 | RD2-score05= | RD2-score06= | RD2-text04=7 lëpińca – [[CenturyLink Field|Seattle]] | RD2-team07=[[File:Flag of USA.svg|20px]] USA | RD2-team08=[[File:Flag of Belgium.svg|20px]] Belgiô | RD2-score07= | RD2-score08= | RD2-text05=5 lëpińca – [[MetLife Stadium|East Rutherford]] | RD2-team09=[[File:Flag of Brazil.svg|20px]] Brazylskô | RD2-team10=[[File:Flag of Norway.svg|20px]] Norweskô | RD2-score09= | RD2-score10= | RD2-text06=6 lëpińca – [[Estadio Azteca|Meksyk]] | RD2-team11=[[File:Flag of Mexico.svg|20px]] Meksyk | RD2-team12=[[File:Flag of England.svg|20px]] Anielskô | RD2-score11= | RD2-score12= | RD2-text07=7 lëpińca – [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta]] | RD2-team13=Dobiwca meczu 86 | RD2-team14=Dobiwca meczu 88 | RD2-score13= | RD2-score14= | RD2-text08=7 lëpińca – [[BC Place Stadium|Vancouver]] | RD2-team15=Dobiwca meczu 85 | RD2-team16=Dobiwca meczu 87 | RD2-score15= | RD2-score16= | RD3-text01=9 lëpińca – [[Gillette Stadium|Foxborough]] | RD3-team01=Dobiwca meczu 89 | RD3-team02=Dobiwca meczu 90 | RD3-score01= | RD3-score02= | RD3-text02=10 lëpińca – [[SoFi Stadium|Inglewood]] | RD3-team03=Dobiwca meczu 93 | RD3-team04=Dobiwca meczu 94 | RD3-score03= | RD3-score04= | RD3-text03=11 lëpińca – [[Hard Rock Stadium|Miami Gardens]] | RD3-team05=Dobiwca meczu 91 | RD3-team06=Dobiwca meczu 92 | RD3-score05= | RD3-score06= | RD3-text04=12 lëpińca – [[Arrowhead Stadium|Kansas City]] | RD3-team07=Dobiwca meczu 95 | RD3-team08=Dobiwca meczu 96 | RD3-score07= | RD3-score08= | RD4-text01=14 lëpińca – [[AT&T Stadium|Arlington]] | RD4-team01=Dobiwca meczu 97 | RD4-team02=Dobiwca meczu 98 | RD4-score01= | RD4-score02= | RD4-text02=15 lëpińca – [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta]] | RD4-team03=Dobiwca meczu 99 | RD4-team04=Dobiwca meczu 100 | RD4-score03= | RD4-score04= | RD5-text01=19 lëpińca – [[MetLife Stadium|East Rutherford]] | RD5-team01=Dobiwca meczu 101 | RD5-team02=Dobiwca meczu 102 | RD5-score01= | RD5-score02= | RD5b-text01=18 lëpińca – [[Hard Rock Stadium|Miami Gardens]] | RD5b-team01=Przerżnóny meczu 101 | RD5b-team02=Przerżnóny meczu 102 | RD5b-score01= | RD5b-score02= }} === 1/16 finału === {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 73 | data = 28 czerwińca 2026, 21:00 | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Pôłniowô Afrika | fana1 = RSA | wënik1 = 0 | druzyna2 = Kanada | fana2 = Canada | wënik2 = 1 | gòle2 = Eustáquio 90+2 | òbzérôczë = 69 237 | sãdza = João Pinheiro }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 74 | data = 29 czerwińca 2026, 22:30 | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Niemieckô | fana1 = Germany | wënik1 = 1 | druzyna2 = Paragwaj | fana2 = Paraguay | wënik2 = 1 | karné = 3-4 | gòle1 = Havertz 54’ | gòle2 = Enciso 42’ | òbzérôczë = 63 945 | sãdza = Jalal Jayed }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 75 | data = 30 czerwińca 2026, 03:00 | stadión = Estadio BBVA, Monterrey | druzyna1 = Niderlandzkô | fana1 = Netherlands | wënik1 = 1 | gòle1 = Gakpo 72’ | druzyna2 = Marokò | fana2 = Morocco | wënik2 = 1 | karné = 2-3 | gòle2 = Diop 90+1 | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Wilton Sampaio }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 76 | data = 29 czerwińca 2026, 19:00 | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Brazylskô | fana1 = Brazil | wënik1 = 2 | druzyna2 = Japòńskô | fana2 = Japan | wënik2 = 1 | gòle1 = Casemiro 56’, Martinelli 90+6 | gòle2 = Sano 29’ | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Maurizio Mariani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 77 | data = 30 czerwińca 2026, 23:00 | stadión = MetLife Stadium, East Rutherford | druzyna1 = Francëskô | fana1 = France | wënik1 = 3 | druzyna2 = Szwedzkô | fana2 = Sweden | wënik2 = 0 | gòle1 = Mbappé 45’, 74’; Barcola 53’ | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Danny Makkelie }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 78 | data = 30 czerwińca 2026, 19:00 | stadión = AT&T Stadium, Arlington | druzyna1 = Ùbrzég Słoniowëch Kłów | fana1 = Ivory Coast | wënik1 = 1 | gòle1 = Diallo 74’ | druzyna2 = Norweskô | fana2 = Norway | wënik2 = 2 | gòle2 = Nusa 39’, Haaland 86’ | òbzérôczë = 69 665 | sãdza = Jesús Valenzuela }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 79 | data = 1 lëpińca 2026, 03:00 | stadión = Estadio Azteca, Meksyk | druzyna1 = Meksyk | fana1 = Mexico | wënik1 = 2 | druzyna2 = Ekwador | fana2 = Ecuador | wënik2 = 0 | gòle1 = Quiñones 22’, Jiménez 31’ | òbzérôczë = 80 824 | sãdza = Slavko Vinčić }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 80 | data = 1 lëpińca 2026, 18:00 | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Anielskô | fana1 = England | wënik1 = 2 | druzyna2 = Demòkraticznô Repùblika Kònga | fana2 = Democratic Republic of the Congo | wënik2 = 1 | gòle1 = Kane 75’, 86’ | gòle2 = Cipenga 7’ | òbzérôczë = 68 239 | sãdza = Adham Makhadmeh }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 82 | data = 1 lëpińca 2026, 22:00 | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = Belgiô | fana1 = Belgium | wënik1 = 3 | gòle1 = Lukaku 86’, 90+1’; Tielemans 89’ | druzyna2 = Senegal | fana2 = Senegal | wënik2 = 2 | gòle2 = Diarra 24’, Sarr 51’ | òbzérôczë = 66 925 | sãdza = Said Martínez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 81 | data = 2 lëpińca 2026, 02:00 | stadión = Levi’s Stadium, Santa Clara | druzyna1 = USA | fana1 = USA | wënik1 = 2 | gòle1 = Pulisic 34’, Balogun 78’ | druzyna2 = Bòsniô a Hercegòwina | fana2 = Bosnia and Herzegovina | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 827 | sãdza = Raphael Claus }} <br> '''Bôczënk:''' jinfòrmacje zrzeszoné z pòstãpnyma zeńdzeniama mdą aktualizowóné przez całi czas. == Finał == Finał òdbëwa sã [[19 lëpińca]] 2026 rokù na stadionie ''MetLife Stadium'' w East Rutherford (aglomeracjô [[Nowi Jork|Nowégò Jorkù]]). == Òbaczë téż == {{#categorytree:Nożnô bala|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nożnô bala]] h0deapnuz9oizo79eqv8jpex5l17p90 204380 204310 2026-07-03T11:09:08Z HaxelKaszëba 17492 nowé jinfòrmacje ëtd x2 204380 wikitext text/x-wiki {{Spòrtowi Turniér infobox|gòspòdôrzë=[[Òbrôzk:Flag of Canada.svg|tło|22x22px]] [[Kanada]] [[Òbrôzk:Flag of Mexico.svg|tło|22x22px]] [[Meksyk]] [[Òbrôzk:Flag of the United States.svg|tło|22x22px]] [[Zjednóné Kraje Americzi]]|data=11 czerwińca 2026|pòzwa=Mésterstwò Swiata w fùsbalë 2026<br>FIFA World Cup 2026<br>Coupe du monde de football de 2026<br>Copa Mundial de Fútbol 2026|òbrôzk=2026 FIFA World Cup emblem (with wordmark).svg|reprezentacje=48|stadiónë=16|mecze=76|gòle=223|ùszłô=[[Mésterstwò Swiata w fùsbalë 2022|2022]]|aktualné=2026]}} '''XXIII Mésterstwò Swiata w fùsbalë 2026''' – 23. edicjô mésterstwô swiata twòrzoné przez [[FIFA]]. Turniér òdbëwô sã òd [[11 czerwińca]] do [[19 lëpińca]] 2026 rokù na stadionach w [[Kanada|Kanadze]], [[Meksyk|Meksykù]] a [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krôjach]]<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026 FIFA World Cup 2026 Official Website]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. Je to pierszi mùndial twòrzony wespólnie przez trzë krôje òrôz pierszi w historie z dzélã 48 nôrodnëch reprezentacjów. Nowi fòrmat turniéru òbjimùje 12 grëp pò szterëch karnów, z jaczich do pùcharowi fazë awansëje dwie nôlepszé reprezentacje z kòżdi grëpë òrôz òsmë nôlepszich karnów z trzecych placów. Òznôczô to rozegranié rekordowi lëczbë 104 zeńdzeniów<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/fifa-council-approves-international-match-calendar-new-format FIFA Council approves international match calendar and 104-match World Cup format]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. == Welënk gòspòdôrzów == [[Òbrôzk:2026 world cup.svg|mały|Wëniczi w òsoblëwëch krôjach]] 13 czerwińca 2018 rokù òb czas Kòngresu FIFA w Mòskwie dobéła wespólna kandidatura Kanadë, Meksykù a Zjednónëch Krôjów, przedobiwôjącë bédënk [[Marokò|Maroka]]<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/united-2026-bid-wins-hosts-fifa-world-cup United 2026 bid voted hosts of the 2026 FIFA World Cup]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. Turniér je historiczny z czilu pòwodów: * pierszi mundial twòrzony przez trzë krôje; * Meksyk òstôł pierszim krôjã, jaczi gòscy mésterstwò swiata pò rôz trzecy; * Kanada pò rôz pierszi twòrzy chłopsczi mésterstwò swiata; * Zjednóné Krôje twòrzą mundial pò rôz drëdżi (pò 1994 rokù). Hewò wëniczi welowaniô: {| class="wikitable" style="text-align: center;" !Państwò !Głosë |- | align="left" |[[Òbrôzk:Flag of Canada.svg|tło|22x22px]] [[Kanada]] [[Òbrôzk:Flag of Mexico.svg|tło|22x22px]] [[Meksyk]] [[Òbrôzk:Flag of the United States.svg|tło|22x22px]] [[Zjednóné Kraje Americzi]] |'''134''' |- | align="left" | [[Òbrôzk:Flag of Morocco.svg|tło|22x22px]] [[Marokò]] |65 |} == Fòrmat rozgriwków == Pò rôz pierszi w historie w finałach wëstãpùje 48 reprezentacjów. [[Òbrôzk:FIFA World Cup 2026 Draw Reception (54972845582).jpg|mały|Òficjalnô bala na mésterstwô, Trionda]] Fòrmat òbjimùje: * 12 grëp pò 4 karnów, * Kòżdé karno rozgriwô 3 grëpowé mecze, * awans zwëskiwają: ** dobiwcë grëp, ** karnë z drëdżich placów, ** òsmë nôlepszich reprezentacjów z trzecych placów, * òd pùcharowi fazë òbrzeszëwùje pùcharowi system rozpòczinôjącë sã òd 1/16 finału (Round of 32). == Gardë gòspòdôrzów == Turniér òdbëwô sã na 16 stadionach<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/fifa-unveils-stellar-line-up-of-host-cities-for-2026-world-cup FIFA unveils stellar line-up of host cities for 2026 FIFA World Cup]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. === [[Kanada]] === * Toronto * Vancouver === [[Meksyk]] === * Meksyk * Guadalajara * Monterrey === [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Krôje]] === * Atlanta * Boston * Dallas * Houston * Kansas City * Los Angeles * Miami * [[Nowi Jork]] / East Rutherford * Filadelfia * San Francisco Bay Area (Santa Clara) * Seattle == Grëpòwa faza == Reprezentacje òstôłë pòdzelóné na 12 grëp òznôczonëch lëterama òd A do L. Kòżdé karno rozgriwô trzë zeńdzeniô. == Pùcharowô faza == === Drôbka === {{Turniérowô drôbka | boldwinner=y | RD1= 1/16 finału | RD2= 1/8 finału | RD1-text01=29 czerwińca – [[Gillette Stadium|Foxborough]] | RD1-team01=[[File:Flag of Germany.svg|20px]] Niemieckô | RD1-score01=1 (3) | RD1-team02=[[File:Flag of Paraguay.svg|20px]] Paragwaj | RD1-score02=1 (4) | RD1-text03=28 czerwińca – [[SoFi Stadium|Inglewood]] | RD1-team03=[[File:Flag of France.svg|20px]] Francëskô | RD1-score03=3 | RD1-team04=[[File:Flag of Sweden.svg|20px]] Szwedzkô | RD1-score04=0 | RD1-text05=3 lëpińca – [[BMO Field|Toronto]] | RD1-team05=[[File:Flag of South Africa.svg|20px]] Pôłniowô Afrika | RD1-team06=[[File:Flag of Canada.svg|20px]] Kanada | RD1-score05=0 | RD1-score06=1 | RD1-text07=2 lëpińca – [[Levi’s Stadium|Santa Clara]] | RD1-team07=[[File:Flag of Netherlands.svg|20px]] Niderlandzkô | RD1-team08=[[File:Flag of Morocco.svg|20px]] Marokò | RD1-score07=1 (2) | RD1-score08=1 (3) | RD1-text09=29 czerwińca – [[NRG Stadium|Houston]] | RD1-team09=[[File:Flag of Portugal.svg|20px]] Pòrtugalskô | RD1-team10=[[File:Flag of Croatia.svg|20px]] Chòrwackô | RD1-score09= | RD1-score10= | RD1-text11=1 lëpińca – [[Estadio Azteca|Meksyk]] | RD1-team11=[[File:Flag of Spain.svg|20px]] Szpańskô | RD1-team12=[[File:Flag of Austria.svg|20px]] Aùstriackô | RD1-score11= | RD1-score12= | RD1-text13=4 lëpińca – [[Hard Rock Stadium|Miami Gardens]] | RD1-team13=[[File:Flag of United States.svg|20px]] USA | RD1-team14=[[File:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] Bòsniô a Hercegòwina | RD1-score13=2 | RD1-score14=0 | RD1-text15=3 lëpińca – [[BC Place Stadium|Vancouver]] | RD1-team15=[[File:Flag of Belgium.svg|20px]] Belgiô | RD1-team16=[[File:Flag of Senegal.svg|20px]] Senegal | RD1-score15=3 | RD1-score16=2 | RD1-text17= | RD1-team17=[[File:Flag of Brazil.svg|20px]] Brazylskô | RD1-team18=[[File:Flag of Japan.svg|20px]] Japòńskô | RD1-score17=2 | RD1-score18=1 | RD1-text19= | RD1-team19=[[File:Flag of Ivory Coast.svg|20px]] Ùbrzég Słoniowëch Kłów | RD1-team20=[[File:Flag of Norway.svg|20px]] Norweskô | RD1-score19=1 | RD1-score20=2 | RD1-text21= | RD1-team21=[[File:Flag of Mexico.svg|20px]] Meksyk | RD1-team22=[[File:Flag of Ecuador.svg|20px]] Ekwador | RD1-score21=2 | RD1-score22=0 | RD1-text23= | RD1-team23=[[File:Flag of England.svg|20px]] Anielskô | RD1-team24=[[File:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|20px]] DRK | RD1-score23=2 | RD1-score24=1 | RD1-text25= | RD1-team25=[[File:Flag of Argentina.svg|20px]] Argentińskô | RD1-team26=[[File:Flag of Cape Verde.svg|20px]] Cabo Verde | RD1-score25= | RD1-score26= | RD1-text27= | RD1-team27=[[File:Flag of Australia.svg|20px]] Aùstraliô | RD1-team28=[[File:Flag of Egypt.svg|20px]] Egipt | RD1-score27= | RD1-score28= | RD1-text29= | RD1-team29=[[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] Szwajcarskô | RD1-team30=[[File:Flag of Algeria.svg|20px]] Algierskô | RD1-score29= | RD1-score30= | RD1-text31= | RD1-team31=[[File:Flag of Colombia.svg|20px]] Kòlumbiô | RD1-team32=[[File:Flag of Ghana.svg|20px]] Ghana | RD1-score31= | RD1-score32= | RD2-text01=4 lëpińca – [[Lincoln Financial Field|Filadelfia]] | RD2-team01=[[File:Flag of Paraguay.svg|20px]] Paragwaj | RD2-team02=[[File:Flag of France.svg|20px]] Francëskô | RD2-score01= | RD2-score02= | RD2-text02=4 lëpińca – [[NRG Stadium|Houston]] | RD2-team03=[[File:Flag of Canada.svg|20px]] Kanada | RD2-team04=[[File:Flag of Morocco.svg|20px]] Marokò | RD2-score03= | RD2-score04= | RD2-text03=6 lëpińca – [[AT&T Stadium|Arlington]] | RD2-team05=[[File:Flag of Portugal.svg|20px]] Pòrtugalskô | RD2-team06=[[File:Flag of Spain.svg|20px]] Szpańskô | RD2-score05= | RD2-score06= | RD2-text04=7 lëpińca – [[CenturyLink Field|Seattle]] | RD2-team07=[[File:Flag of USA.svg|20px]] USA | RD2-team08=[[File:Flag of Belgium.svg|20px]] Belgiô | RD2-score07= | RD2-score08= | RD2-text05=5 lëpińca – [[MetLife Stadium|East Rutherford]] | RD2-team09=[[File:Flag of Brazil.svg|20px]] Brazylskô | RD2-team10=[[File:Flag of Norway.svg|20px]] Norweskô | RD2-score09= | RD2-score10= | RD2-text06=6 lëpińca – [[Estadio Azteca|Meksyk]] | RD2-team11=[[File:Flag of Mexico.svg|20px]] Meksyk | RD2-team12=[[File:Flag of England.svg|20px]] Anielskô | RD2-score11= | RD2-score12= | RD2-text07=7 lëpińca – [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta]] | RD2-team13=Dobiwca meczu 86 | RD2-team14=Dobiwca meczu 88 | RD2-score13= | RD2-score14= | RD2-text08=7 lëpińca – [[BC Place Stadium|Vancouver]] | RD2-team15=[[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] Szwajcarskô | RD2-team16=Dobiwca meczu 87 | RD2-score15= | RD2-score16= | RD3-text01=9 lëpińca – [[Gillette Stadium|Foxborough]] | RD3-team01=Dobiwca meczu 89 | RD3-team02=Dobiwca meczu 90 | RD3-score01= | RD3-score02= | RD3-text02=10 lëpińca – [[SoFi Stadium|Inglewood]] | RD3-team03=Dobiwca meczu 93 | RD3-team04=Dobiwca meczu 94 | RD3-score03= | RD3-score04= | RD3-text03=11 lëpińca – [[Hard Rock Stadium|Miami Gardens]] | RD3-team05=Dobiwca meczu 91 | RD3-team06=Dobiwca meczu 92 | RD3-score05= | RD3-score06= | RD3-text04=12 lëpińca – [[Arrowhead Stadium|Kansas City]] | RD3-team07=Dobiwca meczu 95 | RD3-team08=Dobiwca meczu 96 | RD3-score07= | RD3-score08= | RD4-text01=14 lëpińca – [[AT&T Stadium|Arlington]] | RD4-team01=Dobiwca meczu 97 | RD4-team02=Dobiwca meczu 98 | RD4-score01= | RD4-score02= | RD4-text02=15 lëpińca – [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta]] | RD4-team03=Dobiwca meczu 99 | RD4-team04=Dobiwca meczu 100 | RD4-score03= | RD4-score04= | RD5-text01=19 lëpińca – [[MetLife Stadium|East Rutherford]] | RD5-team01=Dobiwca meczu 101 | RD5-team02=Dobiwca meczu 102 | RD5-score01= | RD5-score02= | RD5b-text01=18 lëpińca – [[Hard Rock Stadium|Miami Gardens]] | RD5b-team01=Przerżnóny meczu 101 | RD5b-team02=Przerżnóny meczu 102 | RD5b-score01= | RD5b-score02= }} === 1/16 finału === {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 73 | data = 28 czerwińca 2026, 21:00 | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Pôłniowô Afrika | fana1 = RSA | wënik1 = 0 | druzyna2 = Kanada | fana2 = Canada | wënik2 = 1 | gòle2 = Eustáquio 90+2 | òbzérôczë = 69 237 | sãdza = João Pinheiro }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 74 | data = 29 czerwińca 2026, 22:30 | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Niemieckô | fana1 = Germany | wënik1 = 1 | druzyna2 = Paragwaj | fana2 = Paraguay | wënik2 = 1 | karné = 3-4 | gòle1 = Havertz 54’ | gòle2 = Enciso 42’ | òbzérôczë = 63 945 | sãdza = Jalal Jayed }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 75 | data = 30 czerwińca 2026, 03:00 | stadión = Estadio BBVA, Monterrey | druzyna1 = Niderlandzkô | fana1 = Netherlands | wënik1 = 1 | gòle1 = Gakpo 72’ | druzyna2 = Marokò | fana2 = Morocco | wënik2 = 1 | karné = 2-3 | gòle2 = Diop 90+1 | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Wilton Sampaio }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 76 | data = 29 czerwińca 2026, 19:00 | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Brazylskô | fana1 = Brazil | wënik1 = 2 | druzyna2 = Japòńskô | fana2 = Japan | wënik2 = 1 | gòle1 = Casemiro 56’, Martinelli 90+6 | gòle2 = Sano 29’ | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Maurizio Mariani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 77 | data = 30 czerwińca 2026, 23:00 | stadión = MetLife Stadium, East Rutherford | druzyna1 = Francëskô | fana1 = France | wënik1 = 3 | druzyna2 = Szwedzkô | fana2 = Sweden | wënik2 = 0 | gòle1 = Mbappé 45’, 74’; Barcola 53’ | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Danny Makkelie }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 78 | data = 30 czerwińca 2026, 19:00 | stadión = AT&T Stadium, Arlington | druzyna1 = Ùbrzég Słoniowëch Kłów | fana1 = Ivory Coast | wënik1 = 1 | gòle1 = Diallo 74’ | druzyna2 = Norweskô | fana2 = Norway | wënik2 = 2 | gòle2 = Nusa 39’, Haaland 86’ | òbzérôczë = 69 665 | sãdza = Jesús Valenzuela }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 79 | data = 1 lëpińca 2026, 03:00 | stadión = Estadio Azteca, Meksyk | druzyna1 = Meksyk | fana1 = Mexico | wënik1 = 2 | druzyna2 = Ekwador | fana2 = Ecuador | wënik2 = 0 | gòle1 = Quiñones 22’, Jiménez 31’ | òbzérôczë = 80 824 | sãdza = Slavko Vinčić }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 80 | data = 1 lëpińca 2026, 18:00 | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Anielskô | fana1 = England | wënik1 = 2 | druzyna2 = Demòkraticznô Repùblika Kònga | fana2 = Democratic Republic of the Congo | wënik2 = 1 | gòle1 = Kane 75’, 86’ | gòle2 = Cipenga 7’ | òbzérôczë = 68 239 | sãdza = Adham Makhadmeh }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 82 | data = 1 lëpińca 2026, 22:00 | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = Belgiô | fana1 = Belgium | wënik1 = 3 | gòle1 = Lukaku 86’, 90+1’; Tielemans 89’ | druzyna2 = Senegal | fana2 = Senegal | wënik2 = 2 | gòle2 = Diarra 24’, Sarr 51’ | òbzérôczë = 66 925 | sãdza = Said Martínez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 81 | data = 2 lëpińca 2026, 02:00 | stadión = Levi’s Stadium, Santa Clara | druzyna1 = USA | fana1 = USA | wënik1 = 2 | gòle1 = Pulisic 34’, Balogun 78’ | druzyna2 = Bòsniô a Hercegòwina | fana2 = Bosnia and Herzegovina | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 827 | sãdza = Raphael Claus }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 84 | data = 2 lëpińca 2026, 22:00 | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Szpańskô | fana1 = Spain | wënik1 = 3 | gòle1 = Oyarzabal 17', 65'; Porro 39' | druzyna2 = Aùstriackô | fana2 = Austria | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 70 492 | sãdza = Glenn Nyberg }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 83 | data = 2 lëpińca 2026, 18:00 | stadión = GEHA Field at Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Pòrtugalskô | fana1 = Portugal | wënik1 = 2 | gòle1 = Cristiano Ronaldo 53' (k.), Gonçalo Ramos 90+4' | druzyna2 = Chòrwackô | fana2 = Croatia | wënik2 = 1 | gòle2 = Perišić 41' | òbzérôczë = 43 036 | sãdza = Espen Eskas }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 85 | data = 3 lëpińca 2026, 02:00 | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Szwajcarskô | fana1 = Switzerland | wënik1 = 2 | gòle1 = Embolo 23'; Ndoye 78' | druzyna2 = Algeriô | fana2 = Algeria | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Yael Falcon Perez }} <br> '''Bôczënk:''' jinfòrmacje zrzeszoné z pòstãpnyma zeńdzeniama mdą aktualizowóné przez całi czas. == Finał == Finał òdbëwa sã [[19 lëpińca]] 2026 rokù na stadionie ''MetLife Stadium'' w East Rutherford (aglomeracjô [[Nowi Jork|Nowégò Jorkù]]). == Òbaczë téż == {{#categorytree:Nożnô bala|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nożnô bala]] 0wbdv6a9b0uz1x75jj317vews1xgxyo 204382 204380 2026-07-03T11:50:00Z HaxelKaszëba 17492 jem dodôł grëpë kùreszce 204382 wikitext text/x-wiki {{Spòrtowi Turniér infobox|gòspòdôrzë=[[Òbrôzk:Flag of Canada.svg|tło|22x22px]] [[Kanada]] [[Òbrôzk:Flag of Mexico.svg|tło|22x22px]] [[Meksyk]] [[Òbrôzk:Flag of the United States.svg|tło|22x22px]] [[Zjednóné Kraje Americzi]]|data=11 czerwińca 2026|pòzwa=Mésterstwò Swiata w fùsbalë 2026<br>FIFA World Cup 2026<br>Coupe du monde de football de 2026<br>Copa Mundial de Fútbol 2026|òbrôzk=2026 FIFA World Cup emblem (with wordmark).svg|reprezentacje=48|stadiónë=16|mecze=76|gòle=223|ùszłô=[[Mésterstwò Swiata w fùsbalë 2022|2022]]|aktualné=2026]}} '''XXIII Mésterstwò Swiata w fùsbalë 2026''' – 23. edicjô mésterstwô swiata twòrzoné przez [[FIFA]]. Turniér òdbëwô sã òd [[11 czerwińca]] do [[19 lëpińca]] 2026 rokù na stadionach w [[Kanada|Kanadze]], [[Meksyk|Meksykù]] a [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krôjach]]<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026 FIFA World Cup 2026 Official Website]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. Je to pierszi mùndial twòrzony wespólnie przez trzë krôje òrôz pierszi w historie z dzélã 48 nôrodnëch reprezentacjów. Nowi fòrmat turniéru òbjimùje 12 grëp pò szterëch karnów, z jaczich do pùcharowi fazë awansëje dwie nôlepszé reprezentacje z kòżdi grëpë òrôz òsmë nôlepszich karnów z trzecych placów. Òznôczô to rozegranié rekordowi lëczbë 104 zeńdzeniów<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/fifa-council-approves-international-match-calendar-new-format FIFA Council approves international match calendar and 104-match World Cup format]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. == Welënk gòspòdôrzów == [[Òbrôzk:2026 world cup.svg|mały|Wëniczi w òsoblëwëch krôjach]] 13 czerwińca 2018 rokù òb czas Kòngresu FIFA w Mòskwie dobéła wespólna kandidatura Kanadë, Meksykù a Zjednónëch Krôjów, przedobiwôjącë bédënk [[Marokò|Maroka]]<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/united-2026-bid-wins-hosts-fifa-world-cup United 2026 bid voted hosts of the 2026 FIFA World Cup]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. Turniér je historiczny z czilu pòwodów: * pierszi mundial twòrzony przez trzë krôje; * Meksyk òstôł pierszim krôjã, jaczi gòscy mésterstwò swiata pò rôz trzecy; * Kanada pò rôz pierszi twòrzy chłopsczi mésterstwò swiata; * Zjednóné Krôje twòrzą mundial pò rôz drëdżi (pò 1994 rokù). Hewò wëniczi welowaniô: {| class="wikitable" style="text-align: center;" !Państwò !Głosë |- | align="left" |[[Òbrôzk:Flag of Canada.svg|tło|22x22px]] [[Kanada]] [[Òbrôzk:Flag of Mexico.svg|tło|22x22px]] [[Meksyk]] [[Òbrôzk:Flag of the United States.svg|tło|22x22px]] [[Zjednóné Kraje Americzi]] |'''134''' |- | align="left" | [[Òbrôzk:Flag of Morocco.svg|tło|22x22px]] [[Marokò]] |65 |} == Fòrmat rozgriwków == Pò rôz pierszi w historie w finałach wëstãpùje 48 reprezentacjów. [[Òbrôzk:FIFA World Cup 2026 Draw Reception (54972845582).jpg|mały|Òficjalnô bala na mésterstwô, Trionda]] Fòrmat òbjimùje: * 12 grëp pò 4 karnów, * Kòżdé karno rozgriwô 3 grëpowé mecze, * awans zwëskiwają: ** dobiwcë grëp, ** karnë z drëdżich placów, ** òsmë nôlepszich reprezentacjów z trzecych placów, * òd pùcharowi fazë òbrzeszëwùje pùcharowi system rozpòczinôjącë sã òd 1/16 finału (Round of 32). == Gardë gòspòdôrzów == Turniér òdbëwô sã na 16 stadionach<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/fifa-unveils-stellar-line-up-of-host-cities-for-2026-world-cup FIFA unveils stellar line-up of host cities for 2026 FIFA World Cup]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. === [[Kanada]] === * Toronto * Vancouver === [[Meksyk]] === * Meksyk * Guadalajara * Monterrey === [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Krôje]] === * Atlanta * Boston * Dallas * Houston * Kansas City * Los Angeles * Miami * [[Nowi Jork]] / East Rutherford * Filadelfia * San Francisco Bay Area (Santa Clara) * Seattle == Grëpòwa faza == Reprezentacje òstôłë pòdzelóné na 12 grëp òznôczonëch lëterama òd A do L. Kòżdé karno rozgriwô trzë zeńdzeniô. === Grëpa A === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa A |1=[[File:Flag of Mexico.svg|20px]] Meksyk |1pkt=9 |1m=3 |1w=3 |1r=0 |1p=0 |1g+=6 |1g-=0 |1rg=+6 |2=[[File:Flag of South Africa.svg|20px]] Połniowô Afrika |2pkt=4 |2m=3 |2w=1 |2r=1 |2p=1 |2g+=2 |2g-=3 |2rg=-1 |3=[[File:Flag of South Korea.svg|20px]] Pôłniowô Korea |3pkt=3 |3m=3 |3w=1 |3r=0 |3p=2 |3g+=2 |3g-=3 |3rg=-1 |4=[[File:Flag of Czech Republic.svg|20px]] Czeskô |4pkt=1 |4m=3 |4w=0 |4r=1 |4p=2 |4g+=2 |4g-=4 |4rg=-2 }} === Grëpa B === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa B |advance=3 |1=[[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] Szwajcarskô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=6 |1g-=3 |1rg=+3 |2=[[File:Flag of Canada.svg|20px]] Kanada |2pkt=4 |2m=3 |2w=1 |2r=1 |2p=1 |2g+=5 |2g-=4 |2rg=+1 |3=[[File:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] Bòsniô a Hercegòwina |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=4 |3g-=5 |3rg=-1 |4=[[File:Flag of Qatar.svg|20px]] Katar |4pkt=1 |4m=3 |4w=0 |4r=1 |4p=2 |4g+=2 |4g-=9 |4rg=-7 }} === Grëpa C === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa C |1=[[File:Flag of Brazil.svg|20px]] Brazylskô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=7 |1g-=1 |1rg=+6 |2=[[File:Flag of Morocco.svg|20px]] Marokò |2pkt=7 |2m=3 |2w=2 |2r=1 |2p=0 |2g+=6 |2g-=3 |2rg=+3 |3=[[File:Flag of Scotland.svg|20px]] Szkòckô |3pkt=3 |3m=3 |3w=1 |3r=0 |3p=2 |3g+=2 |3g-=5 |3rg=-3 |4=[[File:Flag of Haiti.svg|20px]] Haiti |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=2 |4g-=8 |4rg=-6 }} === Grëpa D === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa D |advance=3 |1=[[File:Flag of United States.svg|20px]] USA |1pkt=6 |1m=3 |1w=2 |1r=0 |1p=1 |1g+=8 |1g-=4 |1rg=+4 |2=[[File:Flag of Australia.svg|20px]] Aùstraliô |2pkt=4 |2m=3 |2w=1 |2r=1 |2p=1 |2g+=2 |2g-=2 |2rg=0 |3=[[File:Flag of Paraguay.svg|20px]] Paragwaj |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=3 |3g-=4 |3rg=-1 |4=[[File:Flag of Turkey.svg|20px]] Tëreckô |4pkt=3 |4m=3 |4w=1 |4r=0 |4p=2 |4g+=3 |4g-=5 |4rg=-2 }} === Grëpa E === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa E |advance=3 |1=[[File:Flag of Germany.svg|20px]] Niemieckô |1pkt=6 |1m=3 |1w=2 |1r=0 |1p=1 |1g+=10 |1g-=4 |1rg=+6 |2=[[File:Flag of Ivory Coast.svg|20px]] Ùbrzég Słoniowëch Kłów |2pkt=6 |2m=3 |2w=2 |2r=0 |2p=1 |2g+=4 |2g-=2 |2rg=+2 |3=[[File:Flag of Ecuador.svg|20px]] Ekwador |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=2 |3g-=2 |3rg=0 |4=[[File:Flag of Curaçao.svg|20px]] Curaçao |4pkt=1 |4m=3 |4w=0 |4r=1 |4p=2 |4g+=1 |4g-=9 |4rg=-8 }} === Grëpa F === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa F |advance=3 |1=[[File:Flag of Netherlands.svg|20px]] Niderlandzkô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=10 |1g-=4 |1rg=+6 |2=[[File:Flag of Japan.svg|20px]] Japòńskô |2pkt=5 |2m=3 |2w=1 |2r=2 |2p=0 |2g+=7 |2g-=3 |2rg=+4 |3=[[File:Flag of Sweden.svg|20px]] Szwedzkô |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=7 |3g-=7 |3rg=0 |4=[[File:Flag of Tunisia.svg|20px]] Tunezjô |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=2 |4g-=12 |4rg=-10 }} === Grëpa G === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa G |1=[[File:Flag of Belgium.svg|20px]] Belgiô |1pkt=5 |1m=3 |1w=1 |1r=2 |1p=0 |1g+=6 |1g-=2 |1rg=+4 |2=[[File:Flag of Egypt.svg|20px]] Egipt |2pkt=5 |2m=3 |2w=1 |2r=2 |2p=0 |2g+=5 |2g-=3 |2rg=+2 |3=[[File:Flag of Iran.svg|20px]] Iran |3pkt=3 |3m=3 |3w=0 |3r=3 |3p=0 |3g+=3 |3g-=3 |3rg=0 |4=[[File:Flag of New Zealand.svg|20px]] Nowô Zelandzkô |4pkt=1 |4m=3 |4w=0 |4r=1 |4p=2 |4g+=4 |4g-=10 |4rg=-6 }} === Grëpa H === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa H |1=[[File:Flag of Spain.svg|20px]] Szpańskô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=5 |1g-=0 |1rg=+5 |2=[[File:Flag of Cape Verde.svg|20px]] Cabo Verde |2pkt=3 |2m=3 |2w=0 |2r=3 |2p=0 |2g+=2 |2g-=2 |2rg=0 |3=[[File:Flag of Uruguay.svg|20px]] Ùrugwaj |3pkt=2 |3m=3 |3w=0 |3r=2 |3p=1 |3g+=3 |3g-=4 |3rg=-1 |4=[[File:Flag of Saudi Arabia.svg|20px]] Saùdijskô Arabiô |4pkt=2 |4m=3 |4w=0 |4r=2 |4p=1 |4g+=1 |4g-=5 |4rg=-4 }} === Grëpa I === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa I |advance=3 |1=[[File:Flag of France.svg|20px]] Francëskô |1pkt=9 |1m=3 |1w=3 |1r=0 |1p=0 |1g+=10 |1g-=2 |1rg=+8 |2=[[File:Flag of Norway.svg|20px]] Norweskô |2pkt=6 |2m=3 |2w=2 |2r=0 |2p=1 |2g+=8 |2g-=7 |2rg=+1 |3=[[File:Flag of Senegal.svg|20px]] Senegal |3pkt=3 |3m=3 |3w=1 |3r=0 |3p=2 |3g+=8 |3g-=6 |3rg=+2 |4=[[File:Flag of Iraq.svg|20px]] Irak |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=1 |4g-=12 |4rg=-11 }} === Grëpa J === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa J |advance=3 |1=[[File:Flag of Argentina.svg|20px]] Argentińskô |1pkt=9 |1m=3 |1w=3 |1r=0 |1p=0 |1g+=8 |1g-=1 |1rg=+7 |2=[[File:Flag of Austria.svg|20px]] Aùstriackô |2pkt=4 |2m=3 |2w=1 |2r=1 |2p=1 |2g+=7 |2g-=7 |2rg=0 |3=[[File:Flag of Algeria.svg|20px]] Algierskô |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=5 |3g-=7 |3rg=-2 |4=[[File:Flag of Jordan.svg|20px]] Jordańskô |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=3 |4g-=8 |4rg=-5 }} === Grëpa K === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa K |advance=3 |1=[[File:Flag of Colombia.svg|20px]] Kòlumbiô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=4 |1g-=1 |1rg=+3 |2=[[File:Flag of Portugal.svg|20px]] Pòrtugalskô |2pkt=5 |2m=3 |2w=1 |2r=2 |2p=0 |2g+=6 |2g-=1 |2rg=+5 |3=[[File:Flag of Democratic Republic of the Congo.svg|20px]] DRK |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=4 |3g-=3 |3rg=+1 |4=[[File:Flag of Uzbekistan.svg|20px]] Ùzbekistan |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=2 |4g-=11 |4rg=-9 }} === Grëpa L === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa L |advance=3 |1=[[File:Flag of England.svg|20px]] Anielskô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=6 |1g-=2 |1rg=+4 |2=[[File:Flag of Croatia.svg|20px]] Chòrwackô |2pkt=6 |2m=3 |2w=2 |2r=0 |2p=1 |2g+=5 |2g-=5 |2rg=0 |3=[[File:Flag of Ghana.svg|20px]] Ghana |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=2 |3g-=2 |3rg=0 |4=[[File:Flag of Panama.svg|20px]] Panama |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=0 |4g-=4 |4rg=-4 }} == Pùcharowô faza == === Drôbka === {{Turniérowô drôbka | boldwinner=y | RD1= 1/16 finału | RD2= 1/8 finału | RD1-text01=29 czerwińca – [[Gillette Stadium|Foxborough]] | RD1-team01=[[File:Flag of Germany.svg|20px]] Niemieckô | RD1-score01=1 (3) | RD1-team02=[[File:Flag of Paraguay.svg|20px]] Paragwaj | RD1-score02=1 (4) | RD1-text03=28 czerwińca – [[SoFi Stadium|Inglewood]] | RD1-team03=[[File:Flag of France.svg|20px]] Francëskô | RD1-score03=3 | RD1-team04=[[File:Flag of Sweden.svg|20px]] Szwedzkô | RD1-score04=0 | RD1-text05=3 lëpińca – [[BMO Field|Toronto]] | RD1-team05=[[File:Flag of South Africa.svg|20px]] Pôłniowô Afrika | RD1-team06=[[File:Flag of Canada.svg|20px]] Kanada | RD1-score05=0 | RD1-score06=1 | RD1-text07=2 lëpińca – [[Levi’s Stadium|Santa Clara]] | RD1-team07=[[File:Flag of Netherlands.svg|20px]] Niderlandzkô | RD1-team08=[[File:Flag of Morocco.svg|20px]] Marokò | RD1-score07=1 (2) | RD1-score08=1 (3) | RD1-text09=29 czerwińca – [[NRG Stadium|Houston]] | RD1-team09=[[File:Flag of Portugal.svg|20px]] Pòrtugalskô | RD1-team10=[[File:Flag of Croatia.svg|20px]] Chòrwackô | RD1-score09= | RD1-score10= | RD1-text11=1 lëpińca – [[Estadio Azteca|Meksyk]] | RD1-team11=[[File:Flag of Spain.svg|20px]] Szpańskô | RD1-team12=[[File:Flag of Austria.svg|20px]] Aùstriackô | RD1-score11= | RD1-score12= | RD1-text13=4 lëpińca – [[Hard Rock Stadium|Miami Gardens]] | RD1-team13=[[File:Flag of United States.svg|20px]] USA | RD1-team14=[[File:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] Bòsniô a Hercegòwina | RD1-score13=2 | RD1-score14=0 | RD1-text15=3 lëpińca – [[BC Place Stadium|Vancouver]] | RD1-team15=[[File:Flag of Belgium.svg|20px]] Belgiô | RD1-team16=[[File:Flag of Senegal.svg|20px]] Senegal | RD1-score15=3 | RD1-score16=2 | RD1-text17= | RD1-team17=[[File:Flag of Brazil.svg|20px]] Brazylskô | RD1-team18=[[File:Flag of Japan.svg|20px]] Japòńskô | RD1-score17=2 | RD1-score18=1 | RD1-text19= | RD1-team19=[[File:Flag of Ivory Coast.svg|20px]] Ùbrzég Słoniowëch Kłów | RD1-team20=[[File:Flag of Norway.svg|20px]] Norweskô | RD1-score19=1 | RD1-score20=2 | RD1-text21= | RD1-team21=[[File:Flag of Mexico.svg|20px]] Meksyk | RD1-team22=[[File:Flag of Ecuador.svg|20px]] Ekwador | RD1-score21=2 | RD1-score22=0 | RD1-text23= | RD1-team23=[[File:Flag of England.svg|20px]] Anielskô | RD1-team24=[[File:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|20px]] DRK | RD1-score23=2 | RD1-score24=1 | RD1-text25= | RD1-team25=[[File:Flag of Argentina.svg|20px]] Argentińskô | RD1-team26=[[File:Flag of Cape Verde.svg|20px]] Cabo Verde | RD1-score25= | RD1-score26= | RD1-text27= | RD1-team27=[[File:Flag of Australia.svg|20px]] Aùstraliô | RD1-team28=[[File:Flag of Egypt.svg|20px]] Egipt | RD1-score27= | RD1-score28= | RD1-text29= | RD1-team29=[[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] Szwajcarskô | RD1-team30=[[File:Flag of Algeria.svg|20px]] Algierskô | RD1-score29= | RD1-score30= | RD1-text31= | RD1-team31=[[File:Flag of Colombia.svg|20px]] Kòlumbiô | RD1-team32=[[File:Flag of Ghana.svg|20px]] Ghana | RD1-score31= | RD1-score32= | RD2-text01=4 lëpińca – [[Lincoln Financial Field|Filadelfia]] | RD2-team01=[[File:Flag of Paraguay.svg|20px]] Paragwaj | RD2-team02=[[File:Flag of France.svg|20px]] Francëskô | RD2-score01= | RD2-score02= | RD2-text02=4 lëpińca – [[NRG Stadium|Houston]] | RD2-team03=[[File:Flag of Canada.svg|20px]] Kanada | RD2-team04=[[File:Flag of Morocco.svg|20px]] Marokò | RD2-score03= | RD2-score04= | RD2-text03=6 lëpińca – [[AT&T Stadium|Arlington]] | RD2-team05=[[File:Flag of Portugal.svg|20px]] Pòrtugalskô | RD2-team06=[[File:Flag of Spain.svg|20px]] Szpańskô | RD2-score05= | RD2-score06= | RD2-text04=7 lëpińca – [[CenturyLink Field|Seattle]] | RD2-team07=[[File:Flag of USA.svg|20px]] USA | RD2-team08=[[File:Flag of Belgium.svg|20px]] Belgiô | RD2-score07= | RD2-score08= | RD2-text05=5 lëpińca – [[MetLife Stadium|East Rutherford]] | RD2-team09=[[File:Flag of Brazil.svg|20px]] Brazylskô | RD2-team10=[[File:Flag of Norway.svg|20px]] Norweskô | RD2-score09= | RD2-score10= | RD2-text06=6 lëpińca – [[Estadio Azteca|Meksyk]] | RD2-team11=[[File:Flag of Mexico.svg|20px]] Meksyk | RD2-team12=[[File:Flag of England.svg|20px]] Anielskô | RD2-score11= | RD2-score12= | RD2-text07=7 lëpińca – [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta]] | RD2-team13=Dobiwca meczu 86 | RD2-team14=Dobiwca meczu 88 | RD2-score13= | RD2-score14= | RD2-text08=7 lëpińca – [[BC Place Stadium|Vancouver]] | RD2-team15=[[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] Szwajcarskô | RD2-team16=Dobiwca meczu 87 | RD2-score15= | RD2-score16= | RD3-text01=9 lëpińca – [[Gillette Stadium|Foxborough]] | RD3-team01=Dobiwca meczu 89 | RD3-team02=Dobiwca meczu 90 | RD3-score01= | RD3-score02= | RD3-text02=10 lëpińca – [[SoFi Stadium|Inglewood]] | RD3-team03=Dobiwca meczu 93 | RD3-team04=Dobiwca meczu 94 | RD3-score03= | RD3-score04= | RD3-text03=11 lëpińca – [[Hard Rock Stadium|Miami Gardens]] | RD3-team05=Dobiwca meczu 91 | RD3-team06=Dobiwca meczu 92 | RD3-score05= | RD3-score06= | RD3-text04=12 lëpińca – [[Arrowhead Stadium|Kansas City]] | RD3-team07=Dobiwca meczu 95 | RD3-team08=Dobiwca meczu 96 | RD3-score07= | RD3-score08= | RD4-text01=14 lëpińca – [[AT&T Stadium|Arlington]] | RD4-team01=Dobiwca meczu 97 | RD4-team02=Dobiwca meczu 98 | RD4-score01= | RD4-score02= | RD4-text02=15 lëpińca – [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta]] | RD4-team03=Dobiwca meczu 99 | RD4-team04=Dobiwca meczu 100 | RD4-score03= | RD4-score04= | RD5-text01=19 lëpińca – [[MetLife Stadium|East Rutherford]] | RD5-team01=Dobiwca meczu 101 | RD5-team02=Dobiwca meczu 102 | RD5-score01= | RD5-score02= | RD5b-text01=18 lëpińca – [[Hard Rock Stadium|Miami Gardens]] | RD5b-team01=Przerżnóny meczu 101 | RD5b-team02=Przerżnóny meczu 102 | RD5b-score01= | RD5b-score02= }} === 1/16 finału === {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 73 | data = 28 czerwińca 2026, 21:00 | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Pôłniowô Afrika | fana1 = RSA | wënik1 = 0 | druzyna2 = Kanada | fana2 = Canada | wënik2 = 1 | gòle2 = Eustáquio 90+2 | òbzérôczë = 69 237 | sãdza = João Pinheiro }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 74 | data = 29 czerwińca 2026, 22:30 | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Niemieckô | fana1 = Germany | wënik1 = 1 | druzyna2 = Paragwaj | fana2 = Paraguay | wënik2 = 1 | karné = 3-4 | gòle1 = Havertz 54’ | gòle2 = Enciso 42’ | òbzérôczë = 63 945 | sãdza = Jalal Jayed }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 75 | data = 30 czerwińca 2026, 03:00 | stadión = Estadio BBVA, Monterrey | druzyna1 = Niderlandzkô | fana1 = Netherlands | wënik1 = 1 | gòle1 = Gakpo 72’ | druzyna2 = Marokò | fana2 = Morocco | wënik2 = 1 | karné = 2-3 | gòle2 = Diop 90+1 | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Wilton Sampaio }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 76 | data = 29 czerwińca 2026, 19:00 | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Brazylskô | fana1 = Brazil | wënik1 = 2 | druzyna2 = Japòńskô | fana2 = Japan | wënik2 = 1 | gòle1 = Casemiro 56’, Martinelli 90+6 | gòle2 = Sano 29’ | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Maurizio Mariani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 77 | data = 30 czerwińca 2026, 23:00 | stadión = MetLife Stadium, East Rutherford | druzyna1 = Francëskô | fana1 = France | wënik1 = 3 | druzyna2 = Szwedzkô | fana2 = Sweden | wënik2 = 0 | gòle1 = Mbappé 45’, 74’; Barcola 53’ | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Danny Makkelie }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 78 | data = 30 czerwińca 2026, 19:00 | stadión = AT&T Stadium, Arlington | druzyna1 = Ùbrzég Słoniowëch Kłów | fana1 = Ivory Coast | wënik1 = 1 | gòle1 = Diallo 74’ | druzyna2 = Norweskô | fana2 = Norway | wënik2 = 2 | gòle2 = Nusa 39’, Haaland 86’ | òbzérôczë = 69 665 | sãdza = Jesús Valenzuela }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 79 | data = 1 lëpińca 2026, 03:00 | stadión = Estadio Azteca, Meksyk | druzyna1 = Meksyk | fana1 = Mexico | wënik1 = 2 | druzyna2 = Ekwador | fana2 = Ecuador | wënik2 = 0 | gòle1 = Quiñones 22’, Jiménez 31’ | òbzérôczë = 80 824 | sãdza = Slavko Vinčić }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 80 | data = 1 lëpińca 2026, 18:00 | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Anielskô | fana1 = England | wënik1 = 2 | druzyna2 = Demòkraticznô Repùblika Kònga | fana2 = Democratic Republic of the Congo | wënik2 = 1 | gòle1 = Kane 75’, 86’ | gòle2 = Cipenga 7’ | òbzérôczë = 68 239 | sãdza = Adham Makhadmeh }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 82 | data = 1 lëpińca 2026, 22:00 | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = Belgiô | fana1 = Belgium | wënik1 = 3 | gòle1 = Lukaku 86’, 90+1’; Tielemans 89’ | druzyna2 = Senegal | fana2 = Senegal | wënik2 = 2 | gòle2 = Diarra 24’, Sarr 51’ | òbzérôczë = 66 925 | sãdza = Said Martínez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 81 | data = 2 lëpińca 2026, 02:00 | stadión = Levi’s Stadium, Santa Clara | druzyna1 = USA | fana1 = USA | wënik1 = 2 | gòle1 = Pulisic 34’, Balogun 78’ | druzyna2 = Bòsniô a Hercegòwina | fana2 = Bosnia and Herzegovina | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 827 | sãdza = Raphael Claus }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 84 | data = 2 lëpińca 2026, 22:00 | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Szpańskô | fana1 = Spain | wënik1 = 3 | gòle1 = Oyarzabal 17', 65'; Porro 39' | druzyna2 = Aùstriackô | fana2 = Austria | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 70 492 | sãdza = Glenn Nyberg }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 83 | data = 2 lëpińca 2026, 18:00 | stadión = GEHA Field at Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Pòrtugalskô | fana1 = Portugal | wënik1 = 2 | gòle1 = Cristiano Ronaldo 53' (k.), Gonçalo Ramos 90+4' | druzyna2 = Chòrwackô | fana2 = Croatia | wënik2 = 1 | gòle2 = Perišić 41' | òbzérôczë = 43 036 | sãdza = Espen Eskas }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 85 | data = 3 lëpińca 2026, 02:00 | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Szwajcarskô | fana1 = Switzerland | wënik1 = 2 | gòle1 = Embolo 23'; Ndoye 78' | druzyna2 = Algerskô | fana2 = Algeria | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Yael Falcon Perez }} <br> '''Bôczënk:''' jinfòrmacje zrzeszoné z pòstãpnyma zeńdzeniama mdą aktualizowóné przez całi czas. == Finał == Finał òdbëwa sã [[19 lëpińca]] 2026 rokù na stadionie ''MetLife Stadium'' w East Rutherford (aglomeracjô [[Nowi Jork|Nowégò Jorkù]]). == Òbaczë téż == {{#categorytree:Nożnô bala|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nożnô bala]] 3p63ttsncm2nqotc753pgdidkrk3wc1 0 13187 204372 203574 2026-07-03T03:11:25Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Lokalna Grupa Rybacka Kaszuby]] do [[Lokalna Grupa Rybacka]]: wszëstczé 203574 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Lokalna Grupa Rybacka Kaszuby''' abò '''LGR Kaszuby''' – karno [[Rëbôk|rëbôków]] na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]<ref>https://www.ngo.lgrkaszuby.pl/pl/o-nas.html</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.lgrkaszuby.pl/ Domôcô starna] * https://www.ngo.lgrkaszuby.pl/do-pobrania-pl/ * https://www.ngo.lgrkaszuby.pl/downloads/Kaszubski-slownik-rybacki.pdf {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Rëbaczenié]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô rësznota]] 7mhweu6vz4afzc5kz0wppvcx1786ezv 204374 204372 2026-07-03T03:23:50Z Iketsi 3254 + 204374 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Lokalna Grupa Rybacka''' ({{jãz.|csb}} ''môlowé rëbacczé karno'', ''miescowé rëbacczé karno'', ''lokalné rëbacczé karno'') – karno [[Rëbôk|rëbôków]] na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]<ref>https://dprow.pomorskie.eu/po-ryby-2014-2020/pomorskie-lokalne-grupy-rybackie/?doing_wp_cron=1783048921.9438850879669189453125</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} ;'''Lokalna Grupa Rybacka Kaszuby''' abò '''LGR Kaszuby'''<ref>https://www.ngo.lgrkaszuby.pl/pl/o-nas.html</ref> * [https://www.lgrkaszuby.pl/ Domôcô starna] * https://www.ngo.lgrkaszuby.pl/do-pobrania-pl/ * https://www.ngo.lgrkaszuby.pl/downloads/Kaszubski-slownik-rybacki.pdf {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Rëbaczenié]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô rësznota]] 006oo9ltvqqhs7jpif1j34yb2epuqwv 204375 204374 2026-07-03T03:31:46Z Iketsi 3254 + 204375 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Lokalna Grupa Rybacka''' ({{jãz.|csb}} ''môlowé rëbacczé karno'', ''miescowé rëbacczé karno'' abò ''lokalné rëbacczé karno'') – karno [[Rëbôk|rëbôków]] na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]<ref>https://dprow.pomorskie.eu/po-ryby-2014-2020/pomorskie-lokalne-grupy-rybackie/?doing_wp_cron=1783048921.9438850879669189453125</ref>. == Karna == [https://dprow.pomorskie.eu/archiwum/po-ryby-2007-2013/slowinska-lokalna-grupa-rybacka/] :'''Lokalna Grupa Rybacka „Kaszuby”''' abò '''LGR Kaszuby'''<ref>https://www.ngo.lgrkaszuby.pl/pl/o-nas.html</ref> :* [https://www.lgrkaszuby.pl/ Domôcô starna] :* https://www.ngo.lgrkaszuby.pl/do-pobrania-pl/ :* https://www.ngo.lgrkaszuby.pl/downloads/Kaszubski-slownik-rybacki.pdf :'''Słowińska Lokalna Grupa Rybacka''' :'''Stowarzyszenie Wdzydzko – Charzykowska Lokalna Grupa Rybacka „Mórėnka”''' :'''Północnokaszubska Lokalna Grupa Rybacka''' :'''Lokalna Grupa Rybacka „Rybacka Brać Mierzei”''' :'''Lokalna Grupa Rybacka „Pradolina Łeby”''' :'''Lokalna Grupa Rybacka „Pojezierze Bytowskie”''' :'''Lokalna Grupa Rybacka „Pojezierze Krajeńskie”''' == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Rëbaczenié]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô rësznota]] 1k6fjwxe8deps3kt7992gc8hrmu3xcz 204376 204375 2026-07-03T03:40:34Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == * [[Słowińska Grupa Rybacka]] 204376 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Lokalna Grupa Rybacka''' ({{jãz.|csb}} ''môlowé rëbacczé karno'', ''miescowé rëbacczé karno'' abò ''lokalné rëbacczé karno'') – karno [[Rëbôk|rëbôków]] na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]<ref>https://dprow.pomorskie.eu/po-ryby-2014-2020/pomorskie-lokalne-grupy-rybackie/?doing_wp_cron=1783048921.9438850879669189453125</ref>. == Karna == [https://dprow.pomorskie.eu/archiwum/po-ryby-2007-2013/slowinska-lokalna-grupa-rybacka/] :'''Lokalna Grupa Rybacka „Kaszuby”''' abò '''LGR Kaszuby'''<ref>https://www.ngo.lgrkaszuby.pl/pl/o-nas.html</ref> :* [https://www.lgrkaszuby.pl/ Domôcô starna] :* https://www.ngo.lgrkaszuby.pl/do-pobrania-pl/ :* https://www.ngo.lgrkaszuby.pl/downloads/Kaszubski-slownik-rybacki.pdf :'''Słowińska Lokalna Grupa Rybacka''' :'''Stowarzyszenie Wdzydzko – Charzykowska Lokalna Grupa Rybacka „Mórėnka”''' :'''Północnokaszubska Lokalna Grupa Rybacka''' :'''Lokalna Grupa Rybacka „Rybacka Brać Mierzei”''' :'''Lokalna Grupa Rybacka „Pradolina Łeby”''' :'''Lokalna Grupa Rybacka „Pojezierze Bytowskie”''' :'''Lokalna Grupa Rybacka „Pojezierze Krajeńskie”''' == Òbaczë téż == * [[Słowińska Grupa Rybacka]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Rëbaczenié]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô rësznota]] st5jo2klc1neorg95heuh68a7qj4zpu 204378 204376 2026-07-03T04:22:54Z Iketsi 3254 <ref> 204378 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Lokalna Grupa Rybacka''' ({{jãz.|csb}} ''môlowé rëbacczé karno''<ref>https://web.archive.org/web/20250909075445/http://radiokaszebe.pl/podcast/kleka-09-04-2019-csb/</ref>, ''miescowé rëbacczé karno'' abò ''lokalné rëbacczé karno'') – karno [[Rëbôk|rëbôków]] na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]<ref>https://dprow.pomorskie.eu/po-ryby-2014-2020/pomorskie-lokalne-grupy-rybackie/?doing_wp_cron=1783048921.9438850879669189453125</ref>. == Karna == [https://dprow.pomorskie.eu/archiwum/po-ryby-2007-2013/slowinska-lokalna-grupa-rybacka/] :'''Lokalna Grupa Rybacka „Kaszuby”''' abò '''LGR Kaszuby'''<ref>https://www.ngo.lgrkaszuby.pl/pl/o-nas.html</ref> :* [https://www.lgrkaszuby.pl/ Domôcô starna] :* https://www.ngo.lgrkaszuby.pl/do-pobrania-pl/ :* https://www.ngo.lgrkaszuby.pl/downloads/Kaszubski-slownik-rybacki.pdf :'''Słowińska Lokalna Grupa Rybacka''' :'''Stowarzyszenie Wdzydzko – Charzykowska Lokalna Grupa Rybacka „Mórėnka”''' :'''Północnokaszubska Lokalna Grupa Rybacka''' :'''Lokalna Grupa Rybacka „Rybacka Brać Mierzei”''' :'''Lokalna Grupa Rybacka „Pradolina Łeby”''' :'''Lokalna Grupa Rybacka „Pojezierze Bytowskie”''' :'''Lokalna Grupa Rybacka „Pojezierze Krajeńskie”''' == Òbaczë téż == * [[Słowińska Grupa Rybacka]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Rëbaczenié]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô rësznota]] gdkw9wegt5knerj9md8cf3hhir426zq 204379 204378 2026-07-03T04:36:41Z Iketsi 3254 + 204379 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Lokalna Grupa Rybacka''' ('''LGR''', {{jãz.|csb}} ''môlowé rëbacczé karno''<ref name=":0">https://web.archive.org/web/20250909075445/http://radiokaszebe.pl/podcast/kleka-09-04-2019-csb/</ref>, ''miescowé rëbacczé karno'' abò ''lokalné rëbacczé karno'') – karno [[Rëbôk|rëbôków]] na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]<ref>https://dprow.pomorskie.eu/po-ryby-2014-2020/pomorskie-lokalne-grupy-rybackie/?doing_wp_cron=1783048921.9438850879669189453125</ref>. == Karna == [https://dprow.pomorskie.eu/archiwum/po-ryby-2007-2013/slowinska-lokalna-grupa-rybacka/] :'''Lokalna Grupa Rybacka „Kaszuby”''' abò '''LGR Kaszuby'''<ref>https://www.ngo.lgrkaszuby.pl/pl/o-nas.html</ref> ({{jãz.|csb}} ''LGR Kaszëbë''<ref name=":0" />) :* [https://www.lgrkaszuby.pl/ Domôcô starna] :* https://www.ngo.lgrkaszuby.pl/do-pobrania-pl/ :* https://www.ngo.lgrkaszuby.pl/downloads/Kaszubski-slownik-rybacki.pdf :'''Słowińska Lokalna Grupa Rybacka''' :'''Stowarzyszenie Wdzydzko – Charzykowska Lokalna Grupa Rybacka „Mórėnka”''' :'''Północnokaszubska Lokalna Grupa Rybacka''' :'''Lokalna Grupa Rybacka „Rybacka Brać Mierzei”''' :'''Lokalna Grupa Rybacka „Pradolina Łeby”''' :'''Lokalna Grupa Rybacka „Pojezierze Bytowskie”''' :'''Lokalna Grupa Rybacka „Pojezierze Krajeńskie”''' == Òbaczë téż == * [[Słowińska Grupa Rybacka]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Rëbaczenié]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô rësznota]] 6fiv8lrgl7h4egkp6w0fvge2xjn12ba 2 13197 204206 203996 2026-07-02T13:41:55Z Jakkonles12 8987 204206 wikitext text/x-wiki Tuwò mdą sã pòjawiac userboxë: {{Brëkòkôstka | tło1 = yellow | tło2 = yellow | 1 = [[Òbrôzk:Red flag waving.svg|45px]] | 2 = {{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik je '''[[Socjalizm|socjalëstą]]'''.|Ta brëkòwniczka je '''[[Socjalizm|socjalëstką]]'''.}} }}{{Brëkòkôstka | tło1 = darkgreen | tło2 = darkgreen | 1 = [[Òbrôzk:Green flag waving.svg|45px]] | 2 = {{gender:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white;">Ten brëkòwnik je '''[[Zelóny socjalizm|<span style="color:white;">ekòsocjalëstą</span>]]'''.</span>|<span style="color:white;">Ta brëkòwniczka je '''[[Zelóny socjalizm|<span style="color:white;">ekòsocjalëstką</span>]]'''.}} }}{{Brëkòkôstka |1=[[Òbrôzk:Telegram_2019_Logo.svg|50px]] |2=Tegò brëkòwnika mòżesz zastac na [[Telegram (komunikator internetowy)|<span style="color: black">Telegramie</span>]]. Jegò nick to [https://t.me/{{{1}}} '''<span style="color: black">@{{{1}}}</span>''']. |tło1=#0188D6 |tło2=#79C1FB }} {{Brëkòkôstka|tło1=yellow|tło2=yellow|[[Òbrôzk:Drei Pfeile.svg|45px]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik je '''[[Antifaszizm|antifaszistą]]'''.|Ta brëkòwniczka je '''[[Antifaszizm|antifaszistką]]'''.}}}}{{Brëkòkôstka|tło1=black|tło2=black|1=[[Òbrôzk:Hakenkreuz im Verbotsschild.svg|40px]]|2=<span style="color:white;">Ten brëkòwnik nie akceptëje '''[[nazyzm]]ù''', '''[[nacjonalizm]]ù''' ë '''[[Niezgara|niezgarë]]''' w swojim okòlim.</span>}}{{Brëkòkôstka|tło1=red|tło2=white|[[Òbrôzk:Flag_of_Belarus_(1918,_1991-1995).svg|40px|border]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik|Ta brëkòwniczka|Ten brëkòwnik}} [[Biało-czerwono-biała flaga Białorusi|popiérô]] biôtkã ò [[Demòkracjô|demòkracjã]] na [[Biôłorus|Biôłorusë]].<br />Жыве Беларусь!}} {{Brëkòkôstka|tło1=blue|tło2=white|[[Òbrôzk:White-blue-white flag.svg|40px|border]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten Brëkòwnik|Ta brëkòwniczka|Ten brëkòwnik}} [[Biało-niebiesko-biała flaga|popiérô]] biôtkã ò [[Demòkracjô|demòkracjã]] w [[Ruskô|Rosje]].<br />Свобода России!}} {{Brëkòkôstka|tło1=#FEAAAA|tło2=white|[[Òbrôzk:Anticapitalismo.svg|45px]]|Ten brëkòwnik jest procëmny wprowadzeniu [[eùro]]. Je òn dbë, że mòże pò wprowadzeniu ti walutë swiat sã nie zawali, to równak Polskô stracy cësk na mònetarną pòlitikã w gwôsnym kraju.}} {{Brëkòkôstka|tło1=PaleGreen|tło2=PaleGreen|[[Òbrôzk:Double Mars symbol (bold).svg|40px]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik|Ta brëkòwniczka}} je dbë, że jednopłcowë pôrë pòwinnë miec prawò do zawiarcégò <b>[[Małżeństwò òsób ti sami płcë|małżeńsczégò związkù]]</b>.}} {{Brëkòkôstka|tło1=lightpink|tło2=lightpink|[[Òbrôzk:Feminism symbol.svg|50px]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik je [[Feminizm|'''feministą''']]|Ta brëkòwniczka je [[Feminizm|'''feministką''']]}}.}} {{Brëkòkôstka|tło1=lightgreen|tło2=lightgreen|[[Òbrôzk:Darwin ape.png|40px]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik|Ta brëkòwniczka}} [[darwinizm|pòchôdô òd ôpë]].}} {{Brëkòkôstka|tło1=#FAEBD7|tło2=#F8FAD6|[[Òbrôzk:Bible closed.jpg|45px]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik|Ta brëkòwniczka|Ten brëkòwnik}} znaje cawną '''[[Bibliô|Bibliã]]'''.}} {{Brëkòkôstka|tło1=white|tło2=red|[[Òbrôzk:Surplice (PSF).svg|30px]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik|Ta brëkòwniczka|Ten brëkòwnik}} je abò {{gender:{{BASEPAGENAME}}|béł|bëła|béł}} '''[[ministrant|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|ministrańtã|ministrańtką|ministrańtã}}]]'''.}} {{Brëkòkôstka|tło1=white|tło2=#D8BFD8|ramka=black|[[Òbrôzk:P human body.svg|40px]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik mô sã za '''[[Hùmanistika|hùmanistã]]'''.|Ta brëkòwniczka mô sã za '''[[Hùmanistika|humanistkã]]'''.}}}} {{Brëkòkôstka|[[Òbrôzk:Palestine Waving Flag Icon.svg|48px|Palestine Waving Flag Icon]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten wikipedista|Ta wikipedistka}} <b>pòpiérô</b> biôtkã palestińsczégò nôrodu ë sprocëmniwô sã lëdobójstwù w Conie Gazë|tło1=#009000|tło2=#008000|kolor2=white}} {{Brëkòkôstka |1 = [[Òbrôzk:Zakaz fotografowania - Dz.U. 2025 poz. 1097.png|80px]] |2 = Ten brëkòwnik je '''procëmnikã''' zókazu fòtografòwaniô wprowadzónégò pòprzez [[Ùstawa ò òbarnie Òjczëznë|Ùstawã ò òbarnie Òjczëznë]]. |3 = |tło1 = #FF0000 |tło2 = #FFFFFF |ramka = #FF0000 |kolor1 = |kolor2 = #000000 |rozmiar1 = |rozmiar1x = |rozmiar2 = 10 |kierunek = }} {{Brëkòkôstka|tło1=white|tło2=lightgrey|[[Òbrôzk:Bicycle-icon.png]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik|Ta brëkòwniczka}} lëdô [[rekreacjô|rekreacjowò]] jeżdżëc na [[Kòło|kòle]].}} {{Brëkòkôstka|tło1=#CCC|tło2=#EEE|[[Òbrôzk:Pastel_Neurodiversity_Symbol.png|40px]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik|Ta brëkòwniczka}} je w '''[[spektrum aùtizmù]]'''.}} {{Brëkòkôstka|tło1=white|tło2=#ffe021|[[Òbrôzk:Bartosz Walaszek koncert.jpg|45px]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik je fanã|Ta brëkòwniczka je fanką}} twórzbë '''[[Bartosz Walaszek|Bartosza Walaszka]]'''.}} {{Brëkòkôstka|tło1=#bcab8b|tło2=#d1c7b1|[[Òbrôzk:Lazy sleeping barnstar.svg|40px]]| {{gender:{{BASEPAGENAME}} |Ten brëkòwnik je '''[[Zgnilstwò|<span style="color:black;">baro zgniłi</span>]]'''. Nie krãpùj sã wëkònac za niegò [[{{#ifexist:Brëkòwnik:{{#titleparts:{{BASEPAGENAME}}|1}}/zapisownik|Brëkòwnik:{{#titleparts:{{BASEPAGENAME}}|1}}/zapisownik|Diskùsëjô Brëkòwnika:{{#titleparts:{{BASEPAGENAME}}|1}}}}|jegò gwôsny robòtë]]. |Ta brëkòwniczka je '''[[Zgnilstwò|<span style="color:black;">baro zgniłô</span>]]'''. Nie krępùj sã wëkònac za nią [[{{#ifexist:Brëkòwnik:{{#titleparts:{{BASEPAGENAME}}|1}}/zapisownik|Brëkòwnik:{{#titleparts:{{BASEPAGENAME}}|1}}/zapisownik|Diskùsëjô Brëkòwnika:{{#titleparts:{{BASEPAGENAME}}|1}}}}|ji gwôsny robòtë]]. }}}} {{Brëkòkôstka|[[Òbrôzk:Aktuell tid.jpg|45px]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik|Ta brëkòwniczka}} nie rechùje '''[[czas]]u'''.}} {{Brëkòkôstka|tło1=red|tło2=black|[[Òbrôzk:Antifaschistische Aktion (mit Schwarzer und Roter Fahne).svg|45px]]|2=<span style="color:white;">{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik|Ta brëkòwniczka}} popiérô rësznotã '''[[Antifa|<span style="color:white;">Antifa</span>]]'''.</span>}} {{Brëkòkôstka|tło1=black|tło2=black|[[Òbrôzk:Anarchy-symbol-white.svg|45px]]|2=<span style="color:white;">{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik je '''[[anarchizm|<span style="color:white;">anarchistą</span>]]'''.|Ta brëkòwniczka je '''[[anarchizm|<span style="color:white;">anarchistką</span>]]'''.}}</span>}} {{Brëkòkôstka|tło1=#FFFF00|tło2=#10101|1=[[Òbrôzk:Radiation warning symbol.svg|40px]]|2=<span style="color:yellow;">Ten brëkòwnik je '''ZA''' bùdową '''[[Jądrowô sztrómòwniô|jądrowi sztrómòwnie]]'''</span>.}} _________________________________________________________ {{Brëkòkôstka|tło1=green|tło2=white|1=[[Òbrôzk:Archaeopteryx lithographica (Berlin specimen).jpg|33px]]|2=Ten brëkòwnik wié, że '''[[ptôchë]]''' są '''[[dinozaùrë|dinozaùrama]]'''.}} {{Brëkòkôstka |ramka = #AADD77 |border-s = 3 |farwa1 = #AA7500 |id-s = |id-fc = #AA7500 |farwa2 = #009900 |info-s = |info-fc = #99FFFF |1 = [[File:Albertosaurus.jpg|70px]] |2 = Ten brëkòwnik lëdô [[dinozaùrë]]. }} {{Brëkòkôstka |ramka=black |tło1=white |tło2=beige |info-s=8 |farwa2=black |1=[[Òbrôzk:YellowLabradorLooking new.jpg|40px]] |2=Ten brëkòwnik kòchô psë.}} {{Brëkòkôstka |ramka=#000 |farwa1=#0000FF |farwa2=#FF0000 |wiôlgòta=12 |1=[[Òbrôzk:Beagle 001.jpg|45px]][[Òbrôzk:Gatto europeo3.jpg|45px]] |2=Ten brëkòwnik lubi narôz [[kòt|kòtë]] ë [[pies|psë]] }} {{Brëkòkôstka |ramka=#000 |tło1=#FFF |tło3=#FFF |tło2=#039 |farwa2=#FFF |1=[[Òbrôzk:Blackfinnhorse2.JPG|75px]] |3=[[Òbrôzk:Jack Russell Puppies.jpg|75px]] |2=Ten brëkòwnik lubi narôz kònie ë psë. }} {{Brëkòkôstka | ramka = black | 1 = [[Òbrôzk:Wayfield's Young Argos, the Labrador Retriever.jpg|32px]] | tło1 = black | 2 = Ten brëkòwnik mòże kòchô '''[[pies|psë]]''' përznã (òk, baro) za mòckò. | tło2 = #99CCFF | farwa2 = black | wiôlgòta = 8 }} {{Brëkòkôstka |ramka = #000 |tło1 = #fff |tło2 = #789 |wiôlgòta = 8 |farwa2 = #fff |1 = [[Òbrôzk:Dalmatian b 01.jpg|50px]] |2 = Ten brëkòwnik mô w dodomù [[pies|psa]]. }} {{Brëkòkôstka | border-c = #000000 | 1 = [[Òbrôzk:POL Kaszuby flag.svg|x45px]] | tło1 = white | 2 = Ten brëkòwnik mô '''[[Kaszëbi|kaszëbsczé]]''' pòchôdanié. | tło2 = #FFFFFF | farwa2 = black | info-op = text-align:center; }} {{Brëkòkôstka | border-c = black | 1 = [[Òbrôzk:Conflict.jpg|40px]] | tło1 = black | 2 = Ten brëkòwnik lubi '''[[punk rock|punk rocka]]'''. | tło2 = #DC1436 | farwa2 = {{{info-fc|white}}} | info-op = text-align:center; }} {{Brëkòkôstka |1 = New Wave |tło1 = orange |2 = Ten brëkòwnik słëchô <br />[[New Wave (mùzyka)|new wave’ù]] |info-a = center |tło2 = white |ramka = black }} {{Brëkòkôstka |1 = [[Òbrôzk:Boha.jpg|45px]] | tło1 = goldenrod |2 = Ten brëkòwnik słëchô [[Folk-rock|fòlk-rocka]]|tło2 = goldenrod |ramka = black}} {{Brëkòkôstka |1= [[Òbrôzk:Throat singers 1999-04-07.jpg|50px|{{}}]]|2 = Ten brëkòwnik słëchô [[gardłowi spiéw|gardłowégò spiéwù]] |tło2 = white |farwa2 = blue|ramka = blue}} {{Brëkòkôstka |1= [[Òbrôzk:A_Neopagan_Wicker_Man.JPG|55px]] |tło1 = #006565 |2 = Ten brëkòwnik słëchô <span style="color:#018D8D">'''[[neòfòlk|neòfòlkù]]'''</span> |tło2 = black |farwa2 = #9FBBBB |wiòlgòta2 = 8.5 |ramka = #008080 }} {{Brëkòkôstka |1 = [[Òbrôzk:Egor Letov 2000-11-04 Nuernberg.jpg|50px]] |tło1 = black |2 = Ten brëkòwnik słëchô karna [[Grażdanskaja Obotona (karno)|Гражданская оборона]] |tło2 =red |wiôlgòta = 10 |ramka = #000000 }} {{Brëkòkôstka |1 = [[Òbrôzk:Abba logo.jpg|60px]] |tło1 = black |2 = Ten brëkòwnik słëchô '''[[ABBA]]'''! |tło2 = #FFFF00 }} {{Brëkòkôstka |1 = <span style="color: white; font-size: 24pt;">Цой</span> |tło1 = black |2 = ''Ten brëkòwnik słëchô [[Wiktor Coj|Wiktora Coja]] ë karno «[[Kino (karno)|KINO]]»'' |tło2 = white |farwa2 = black |wiôlgòta = 9 |ramka = black }} {{Brëkòkôstka | ramka = #000 | tło1 = white | tło2 = #9c7d4d | farwa2 =White | info-a =center | 1 = [[Òbrôzk:Yanbeilong ultimus.png|90px]] | 2 = Ten brëkòwnik lubi '''[[Stegosauria|<span style="color:White">stegòzaùrë</span>]]'''. }} {{Brëkòkôstka | ramka = #4B3E25 | 1 = [[Òbrôzk:Underwater_Spinosaurus_ecology.jpg|66px]] | 2 = Ten brëkòwnik be chcôł, co bë '''''[[Spinozaùr]]''''' nie béł wëmiarłi. | tło2 = #CDB263 }} {{Brëkòkôstka |ramka=000000 |1=[[Òbrôzk:Applications-ristretto.svg|50px]] |tło1=#855E42 |2=Ten brëkòwnik KÒCHÔ pic kawã ë pije bezmała 40 tasków w miesącu. |tło2=#6B4226 |farwa2=white }} {{Brëkòkôstka | ramka = navy | 1 = [[Òbrôzk:Red-black tree example.svg|50px|Genealogist]] | tło1 = white | 2 = Ten brëkòwnik je '''[[Genealogijô|genealogã]]'''. <br/>Òn szukô za zdrojama do swòjegò drzewa rózdżi. | tło2 = azure }} {{Brëkòkôstka|ramka=#715b46|tło1=#fff|tło2=#fff|farwa2=#000|1=[[Òbrôzk:Robert the Bruce stipple engraving.jpg|40px]] |2={{gender:{{BASEPAGENAMEE}}|Ten brëkòwnik|Ta brëkòwzniczka}} [[Genealogiô|szukó]] za {{gender:{{BASEPAGENAMEE}}|jegò|ji}} familiową historią ë bùdëje swòje [[drzewò rózdżi]] co bë ùzdrzec, jakô czôrnô òwca òdtacy sã nôstapnô.}} {{Brëkòkôstka | float = {{{float|left}}} | border-c = {{{border-color|{{{1|#000000}}}}}} | border-s = {{{border-width|1}}} | 1 = {{{logo|{{{3|[[Òbrôzk:Gobustan ancient Azerbaycan full.jpg|45px]]}}}}}} | id-c = {{{logo-background|{{{1|#FFFFFF}}}}}} | id-fc = {{{logo-color|#000000}}} | id-s = {{{logo-size|{{{5|12}}}}}} | 2 = Ten brëkòwnik je zajinteresowóny dôwną historią'''[[Azerbejdżan]]u'''. | info-c = {{{info-background|{{{2|#CC9966}}}}}} | info-fc = {{{info-color|#000}}} | info-s = {{{info-size|8}}} }} {{Brëkòkôstka |ramka=#d3d3d3 |tło1=#fff |tło2=#fff |farwa2=#000 |1=[[Òbrôzk:Pahonia-light (double black contour-golden cross).svg|43px]] |2=Ten brëkòwnik je zajinteresowóny '''[[Biôłorus|biôłoruską]] historią''' ë '''kùlturą'''. }} {{brëkòkôstka |1=[[Òbrôzk:Flag of Prussia.svg|43px]] |tło1=white |2=Ten brëkòwnik jinteresëje sã '''[[Prësë|<span style="color:#FFFFFF;">Prësama</span>]]'''. |tło2=black |farwa2=white |ramka=white }} {{Brëkòkôstka | float = {{{float|left}}} | ramka = #00248f | 1 = {{{logo|{{{3|[[Òbrôzk: Henry-VIII-kingofengland 1491-1547.jpg|35px|]]}}}}}} | tło1 = #00248f | 2 = Ten brëkòwnik jinteresëje sã <br>'''[[Angelskô Refòrmacjô|<span style="color:#ffe500">angelską refòrmacją</span>]]''' | tło2 = #3054bf | farwa2 = {{{info-color|#ffe500}}} | wiôlgòta = 8 }} {{brëkòkôstka | ramka = #C0C0C0 | 1 = [[Image: Coat of arms of the Holy See.svg|30|40px]] | tło1 = #ffffff | 2 = Ten brëkòwnik jinteresëje sã historią '''[[Papież|papiestwa]]'''. | tło2 = yellow |farwa2 = red }} {{Brëkòkôstka |ramka = #000000 |tło1 = white |tło2 = #DDDDDD |wiôlgòta2 = 9 |farwa2 = #000000 |1 = [[Òbrôzk:Flag of the Soviet Union.svg|50px]] |2 = Ten brëkòwnik jinteresëje sã historią [[ZSRR]]'''. }} {{Brëkòkôstka |ramka=black|tło1=blue|tło2=white|1=[[Òbrôzk:The Venerable Bede translates John 1902.jpg|45px]] |2=Ten brëkòwnik jinteresëje sã historią<br> '''[[Chrzescëjaństwò|chrzescëjaństwa]]'''.}} {{Brëkòkôstka | ramka = 0 | 1 = [[File:Venus symbol.svg|40px]] [[Òbrôzk:Transgender symbol black and white.svg|30px]] |tło1 = #ddccee | 2 = Ten brëkòwnik jinteresëje sã '''[[Herstoriô|<span style="color:#ddccee">białczëną</span>]]''' ë '''[[Queerstoriô|<span style="color:#ddccee">queerową historą</span>]]'''. | tło2 = #5a187c | farwa2 = #ffffff | wiôlgòta = 8 }} {{Brëkòkôstka | ramka = #404046 | 1 = [[Òbrôzk:Female.svg|19px]][[Image:Male.svg|25px]] | tło1 = #FFFFFF | 2 = Ten brëkòwnik wspiérô wëbiér w [[płcowé role|płcowëch rolach]]. | tło2 = #E3F3F9 }} {{Brëkòkôstka | ramka = #63cef7 | 1 = [[Òbrôzk:Transgender Pride flag.svg|Transgender_Pride_flag|frameless|upright=0.3]] | tło2 = #000000 | farwa2 = #FFFFFF | 2 = Ten brëkòwnik wié, że [[trans białka|trans białczi]] sã [[białka]]ma ë że [[trans chłop]]ë są [[chłop]]ama. }} {{Brëkòkôstka |ramka=#9370DB |1=[[Òbrôzk:Rainbow flag and blue skies.jpg|75px]] |tło1=#9370DB |2=Jeżlë jesz jes nie zmerkôł — '''''to NIE je [[biôłô fana]]'''''<br /> ♂♂ / ♀♀ <includeonly></includeonly> |tło2=#9370DB |farwa2=#ffffff |wiôlgòta2=12 }} {{Brëkòkôstka | ramka = #000000 | 1 = [[Òbrôzk:Humanmusic_red.png|50px]] | tło1 = #313339 | 2 = Ten brëkòwnik lubi słëchac [[Człowiek|lëdzką]] mùzykã. | tło2 = #ffffff }} {{Brëkòkôstka | ramka = #000000 | 1 =[[Òbrôzk:Kino1986leningrad.jpg|x45px]] | tło1 = #000000 | 2 = ''Ten brëkòwnik lubi słëchac '''Kino''''' | tło2 = #000000 | farwa2 = #B31B1B | wiôlgòta2 = 12 }} {{Brëkòkôstka | border-c = 0 | border-s = 1 | 1 = [[Òbrôzk:Antimilitarism 1.jpg|x45px]] | id-c = #ffffff | id-fc = #000000 | id-s = 12 | 2 = Ten brëkòwnik je '''[[Antimilitarizm|antimilitaristą]]'''. | info-c = #ffffff | info-fc = #000000 | info-s = 8 | info-op = text-align:center; | usercategory = | nocat = {{{nocat|}}} }} {{Brëkòkôstka |1=[[Òbrôzk:Peace_symbol (fixed width).svg|40px]] |tło1=#f0f0ff |2=Ten brëkòwnik słëchô '''[[pacyfizm|pacyfizmòwi]]'''. |tło2=white |ramka=fff }} {{Brëkòkôstka |ramka=black |tło1=white |tło2=white |wiôlgòta2-s=8 |farwa2=black |1=[[Òbrôzk:Cioran_in_Romania.jpg|40px]] |2=''Ni ma co sã jiwrowac.'' <br/> Ten brëkòwnik je fanã '''[[Emil Cioran|Emila Ciorana]]'''.}} bunerw4b6lkpbkq6cs3exooyfib0ge0 204210 204206 2026-07-02T13:56:52Z Jakkonles12 8987 204210 wikitext text/x-wiki Tuwò mdą sã pòjawiac userboxë: {{Brëkòkôstka | tło1 = yellow | tło2 = yellow | 1 = [[Òbrôzk:Red flag waving.svg|45px]] | 2 = {{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik je '''[[Socjalizm|socjalëstą]]'''.|Ta brëkòwniczka je '''[[Socjalizm|socjalëstką]]'''.}} }}{{Brëkòkôstka | tło1 = darkgreen | tło2 = darkgreen | 1 = [[Òbrôzk:Green flag waving.svg|45px]] | 2 = {{gender:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white;">Ten brëkòwnik je '''[[Zelóny socjalizm|<span style="color:white;">ekòsocjalëstą</span>]]'''.</span>|<span style="color:white;">Ta brëkòwniczka je '''[[Zelóny socjalizm|<span style="color:white;">ekòsocjalëstką</span>]]'''.}} }}{{Brëkòkôstka |1=[[Òbrôzk:Telegram_2019_Logo.svg|50px]] |2=Tegò brëkòwnika mòżesz zastac na [[Telegram (komunikator internetowy)|<span style="color: black">Telegramie</span>]]. Jegò nick to [https://t.me/{{{1}}} '''<span style="color: black">@{{{1}}}</span>''']. |tło1=#0188D6 |tło2=#79C1FB }} {{Brëkòkôstka|tło1=yellow|tło2=yellow|[[Òbrôzk:Drei Pfeile.svg|45px]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik je '''[[Antifaszizm|antifaszistą]]'''.|Ta brëkòwniczka je '''[[Antifaszizm|antifaszistką]]'''.}}}}{{Brëkòkôstka|tło1=black|tło2=black|1=[[Òbrôzk:Hakenkreuz im Verbotsschild.svg|40px]]|2=<span style="color:white;">Ten brëkòwnik nie akceptëje '''[[nazyzm]]ù''', '''[[nacjonalizm]]ù''' ë '''[[Niezgara|niezgarë]]''' w swojim okòlim.</span>}}{{Brëkòkôstka|tło1=red|tło2=white|[[Òbrôzk:Flag_of_Belarus_(1918,_1991-1995).svg|40px|border]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik|Ta brëkòwniczka|Ten brëkòwnik}} [[Biało-czerwono-biała flaga Białorusi|popiérô]] biôtkã ò [[Demòkracjô|demòkracjã]] na [[Biôłorus|Biôłorusë]].<br />Жыве Беларусь!}} {{Brëkòkôstka|tło1=blue|tło2=white|[[Òbrôzk:White-blue-white flag.svg|40px|border]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten Brëkòwnik|Ta brëkòwniczka|Ten brëkòwnik}} [[Biało-niebiesko-biała flaga|popiérô]] biôtkã ò [[Demòkracjô|demòkracjã]] w [[Ruskô|Rosje]].<br />Свобода России!}} {{Brëkòkôstka|tło1=#FEAAAA|tło2=white|[[Òbrôzk:Anticapitalismo.svg|45px]]|Ten brëkòwnik jest procëmny wprowadzeniu [[eùro]]. Je òn dbë, że mòże pò wprowadzeniu ti walutë swiat sã nie zawali, to równak Polskô stracy cësk na mònetarną pòlitikã w gwôsnym kraju.}} {{Brëkòkôstka|tło1=PaleGreen|tło2=PaleGreen|[[Òbrôzk:Double Mars symbol (bold).svg|40px]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik|Ta brëkòwniczka}} je dbë, że jednopłcowë pôrë pòwinnë miec prawò do zawiarcégò <b>[[Małżeństwò òsób ti sami płcë|małżeńsczégò związkù]]</b>.}} {{Brëkòkôstka|tło1=lightpink|tło2=lightpink|[[Òbrôzk:Feminism symbol.svg|50px]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik je [[Feminizm|'''feministą''']]|Ta brëkòwniczka je [[Feminizm|'''feministką''']]}}.}} {{Brëkòkôstka|tło1=lightgreen|tło2=lightgreen|[[Òbrôzk:Darwin ape.png|40px]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik|Ta brëkòwniczka}} [[darwinizm|pòchôdô òd ôpë]].}} {{Brëkòkôstka|tło1=#FAEBD7|tło2=#F8FAD6|[[Òbrôzk:Bible closed.jpg|45px]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik|Ta brëkòwniczka|Ten brëkòwnik}} znaje cawną '''[[Bibliô|Bibliã]]'''.}} {{Brëkòkôstka|tło1=white|tło2=red|[[Òbrôzk:Surplice (PSF).svg|30px]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik|Ta brëkòwniczka|Ten brëkòwnik}} je abò {{gender:{{BASEPAGENAME}}|béł|bëła|béł}} '''[[ministrant|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|ministrańtã|ministrańtką|ministrańtã}}]]'''.}} {{Brëkòkôstka|tło1=white|tło2=#D8BFD8|ramka=black|[[Òbrôzk:P human body.svg|40px]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik mô sã za '''[[Hùmanistika|hùmanistã]]'''.|Ta brëkòwniczka mô sã za '''[[Hùmanistika|humanistkã]]'''.}}}} {{Brëkòkôstka|[[Òbrôzk:Palestine Waving Flag Icon.svg|48px|Palestine Waving Flag Icon]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten wikipedista|Ta wikipedistka}} <b>pòpiérô</b> biôtkã palestińsczégò nôrodu ë sprocëmniwô sã lëdobójstwù w Conie Gazë|tło1=#009000|tło2=#008000|kolor2=white}} {{Brëkòkôstka |1 = [[Òbrôzk:Zakaz fotografowania - Dz.U. 2025 poz. 1097.png|80px]] |2 = Ten brëkòwnik je '''procëmnikã''' zókazu fòtografòwaniô wprowadzónégò pòprzez [[Ùstawa ò òbarnie Òjczëznë|Ùstawã ò òbarnie Òjczëznë]]. |3 = |tło1 = #FF0000 |tło2 = #FFFFFF |ramka = #FF0000 |kolor1 = |kolor2 = #000000 |rozmiar1 = |rozmiar1x = |rozmiar2 = 10 |kierunek = }} {{Brëkòkôstka|tło1=white|tło2=lightgrey|[[Òbrôzk:Bicycle-icon.png]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik|Ta brëkòwniczka}} lëdô [[rekreacjô|rekreacjowò]] jeżdżëc na [[Kòło|kòle]].}} {{Brëkòkôstka|tło1=#CCC|tło2=#EEE|[[Òbrôzk:Pastel_Neurodiversity_Symbol.png|40px]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik|Ta brëkòwniczka}} je w '''[[spektrum aùtizmù]]'''.}} {{Brëkòkôstka|tło1=white|tło2=#ffe021|[[Òbrôzk:Bartosz Walaszek koncert.jpg|45px]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik je fanã|Ta brëkòwniczka je fanką}} twórzbë '''[[Bartosz Walaszek|Bartosza Walaszka]]'''.}} {{Brëkòkôstka|tło1=#bcab8b|tło2=#d1c7b1|[[Òbrôzk:Lazy sleeping barnstar.svg|40px]]| {{gender:{{BASEPAGENAME}} |Ten brëkòwnik je '''[[Zgnilstwò|<span style="color:black;">baro zgniłi</span>]]'''. Nie krãpùj sã wëkònac za niegò [[{{#ifexist:Brëkòwnik:{{#titleparts:{{BASEPAGENAME}}|1}}/zapisownik|Brëkòwnik:{{#titleparts:{{BASEPAGENAME}}|1}}/zapisownik|Diskùsëjô Brëkòwnika:{{#titleparts:{{BASEPAGENAME}}|1}}}}|jegò gwôsny robòtë]]. |Ta brëkòwniczka je '''[[Zgnilstwò|<span style="color:black;">baro zgniłô</span>]]'''. Nie krępùj sã wëkònac za nią [[{{#ifexist:Brëkòwnik:{{#titleparts:{{BASEPAGENAME}}|1}}/zapisownik|Brëkòwnik:{{#titleparts:{{BASEPAGENAME}}|1}}/zapisownik|Diskùsëjô Brëkòwnika:{{#titleparts:{{BASEPAGENAME}}|1}}}}|ji gwôsny robòtë]]. }}}} {{Brëkòkôstka|[[Òbrôzk:Aktuell tid.jpg|45px]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik|Ta brëkòwniczka}} nie rechùje '''[[czas]]u'''.}} {{Brëkòkôstka|tło1=red|tło2=black|[[Òbrôzk:Antifaschistische Aktion (mit Schwarzer und Roter Fahne).svg|45px]]|2=<span style="color:white;">{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik|Ta brëkòwniczka}} popiérô rësznotã '''[[Antifa|<span style="color:white;">Antifa</span>]]'''.</span>}} {{Brëkòkôstka|tło1=black|tło2=black|[[Òbrôzk:Anarchy-symbol-white.svg|45px]]|2=<span style="color:white;">{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik je '''[[anarchizm|<span style="color:white;">anarchistą</span>]]'''.|Ta brëkòwniczka je '''[[anarchizm|<span style="color:white;">anarchistką</span>]]'''.}}</span>}} {{Brëkòkôstka|tło1=#FFFF00|tło2=#10101|1=[[Òbrôzk:Radiation warning symbol.svg|40px]]|2=<span style="color:yellow;">Ten brëkòwnik je '''ZA''' bùdową '''[[Jądrowô sztrómòwniô|jądrowi sztrómòwnie]]'''</span>.}} _________________________________________________________ {{Brëkòkôstka|tło1=green|tło2=white|1=[[Òbrôzk:Archaeopteryx lithographica (Berlin specimen).jpg|33px]]|2=Ten brëkòwnik wié, że '''[[ptôchë]]''' są '''[[dinozaùrë|dinozaùrama]]'''.}} {{Brëkòkôstka |ramka = #AADD77 |border-s = 3 |farwa1 = #AA7500 |id-s = |id-fc = #AA7500 |farwa2 = #009900 |info-s = |info-fc = #99FFFF |1 = [[File:Albertosaurus.jpg|70px]] |2 = Ten brëkòwnik lëdô [[dinozaùrë]]. }} {{Brëkòkôstka |ramka=black |tło1=white |tło2=beige |info-s=8 |farwa2=black |1=[[Òbrôzk:YellowLabradorLooking new.jpg|40px]] |2=Ten brëkòwnik kòchô psë.}} {{Brëkòkôstka |ramka=#000 |farwa1=#0000FF |farwa2=#FF0000 |wiôlgòta=12 |1=[[Òbrôzk:Beagle 001.jpg|45px]][[Òbrôzk:Gatto europeo3.jpg|45px]] |2=Ten brëkòwnik lubi narôz [[kòt|kòtë]] ë [[pies|psë]] }} {{Brëkòkôstka |ramka=#000 |tło1=#FFF |tło3=#FFF |tło2=#039 |farwa2=#FFF |1=[[Òbrôzk:Blackfinnhorse2.JPG|75px]] |3=[[Òbrôzk:Jack Russell Puppies.jpg|75px]] |2=Ten brëkòwnik lubi narôz kònie ë psë. }} {{Brëkòkôstka | ramka = black | 1 = [[Òbrôzk:Wayfield's Young Argos, the Labrador Retriever.jpg|32px]] | tło1 = black | 2 = Ten brëkòwnik mòże kòchô '''[[pies|psë]]''' përznã (òk, baro) za mòckò. | tło2 = #99CCFF | farwa2 = black | wiôlgòta = 8 }} {{Brëkòkôstka |ramka = #000 |tło1 = #fff |tło2 = #789 |wiôlgòta = 8 |farwa2 = #fff |1 = [[Òbrôzk:Dalmatian b 01.jpg|50px]] |2 = Ten brëkòwnik mô w dodomù [[pies|psa]]. }} {{Brëkòkôstka | border-c = #000000 | 1 = [[Òbrôzk:POL Kaszuby flag.svg|x45px]] | tło1 = white | 2 = Ten brëkòwnik mô '''[[Kaszëbi|kaszëbsczé]]''' pòchôdanié. | tło2 = #FFFFFF | farwa2 = black | info-op = text-align:center; }} {{Brëkòkôstka | border-c = black | 1 = [[Òbrôzk:Conflict.jpg|40px]] | tło1 = black | 2 = Ten brëkòwnik lubi '''[[punk rock|punk rocka]]'''. | tło2 = #DC1436 | farwa2 = {{{info-fc|white}}} | info-op = text-align:center; }} {{Brëkòkôstka |1 = New Wave |tło1 = orange |2 = Ten brëkòwnik słëchô <br />[[New Wave (mùzyka)|new wave’ù]] |info-a = center |tło2 = white |ramka = black }} {{Brëkòkôstka |1 = [[Òbrôzk:Boha.jpg|45px]] | tło1 = goldenrod |2 = Ten brëkòwnik słëchô [[Folk-rock|fòlk-rocka]]|tło2 = goldenrod |ramka = black}} {{Brëkòkôstka |1= [[Òbrôzk:Throat singers 1999-04-07.jpg|50px|{{}}]]|2 = Ten brëkòwnik słëchô [[gardłowi spiéw|gardłowégò spiéwù]] |tło2 = white |farwa2 = blue|ramka = blue}} {{Brëkòkôstka |1= [[Òbrôzk:A_Neopagan_Wicker_Man.JPG|55px]] |tło1 = #006565 |2 = Ten brëkòwnik słëchô <span style="color:#018D8D">'''[[neòfòlk|neòfòlkù]]'''</span> |tło2 = black |farwa2 = #9FBBBB |wiòlgòta2 = 8.5 |ramka = #008080 }} {{Brëkòkôstka |1 = [[Òbrôzk:Egor Letov 2000-11-04 Nuernberg.jpg|50px]] |tło1 = black |2 = Ten brëkòwnik słëchô karna [[Grażdanskaja Obotona (karno)|Гражданская оборона]] |tło2 =red |wiôlgòta = 10 |ramka = #000000 }} {{Brëkòkôstka |1 = [[Òbrôzk:Abba logo.jpg|60px]] |tło1 = black |2 = Ten brëkòwnik słëchô '''[[ABBA]]'''! |tło2 = #FFFF00 }} {{Brëkòkôstka |1 = <span style="color: white; font-size: 24pt;">Цой</span> |tło1 = black |2 = ''Ten brëkòwnik słëchô [[Wiktor Coj|Wiktora Coja]] ë karno «[[Kino (karno)|KINO]]»'' |tło2 = white |farwa2 = black |wiôlgòta = 9 |ramka = black }} {{Brëkòkôstka | ramka = #000 | tło1 = white | tło2 = #9c7d4d | farwa2 =White | info-a =center | 1 = [[Òbrôzk:Yanbeilong ultimus.png|90px]] | 2 = Ten brëkòwnik lubi '''[[Stegosauria|<span style="color:White">stegòzaùrë</span>]]'''. }} {{Brëkòkôstka | ramka = #4B3E25 | 1 = [[Òbrôzk:Underwater_Spinosaurus_ecology.jpg|66px]] | 2 = Ten brëkòwnik be chcôł, co bë '''''[[Spinozaùr]]''''' nie béł wëmiarłi. | tło2 = #CDB263 }} {{Brëkòkôstka |ramka=000000 |1=[[Òbrôzk:Applications-ristretto.svg|50px]] |tło1=#855E42 |2=Ten brëkòwnik KÒCHÔ pic kawã ë pije bezmała 40 tasków w miesącu. |tło2=#6B4226 |farwa2=white }} {{Brëkòkôstka | ramka = navy | 1 = [[Òbrôzk:Red-black tree example.svg|50px|Genealogist]] | tło1 = white | 2 = Ten brëkòwnik je '''[[Genealogijô|genealogã]]'''. <br/>Òn szukô za zdrojama do swòjegò drzewa rózdżi. | tło2 = azure }} {{Brëkòkôstka|ramka=#715b46|tło1=#fff|tło2=#fff|farwa2=#000|1=[[Òbrôzk:Robert the Bruce stipple engraving.jpg|40px]] |2={{gender:{{BASEPAGENAMEE}}|Ten brëkòwnik|Ta brëkòwzniczka}} [[Genealogiô|szukó]] za {{gender:{{BASEPAGENAMEE}}|jegò|ji}} familiową historią ë bùdëje swòje [[drzewò rózdżi]] co bë ùzdrzec, jakô czôrnô òwca òdtacy sã nôstapnô.}} {{Brëkòkôstka | ramka = {{{border-color|{{{1|#000000}}}}}} | 1 =[[Òbrôzk:Gobustan ancient Azerbaycan full.jpg|45px]] | 2 = Ten brëkòwnik je zajinteresowóny dôwną historią '''[[Azerbejdżan]]u'''. | tło2 = #CC9966 | farwa2 = #000 }} {{Brëkòkôstka |ramka=#d3d3d3 |tło1=#fff |tło2=#fff |farwa2=#000 |1=[[Òbrôzk:Pahonia-light (double black contour-golden cross).svg|43px]] |2=Ten brëkòwnik je zajinteresowóny '''[[Biôłorus|biôłoruską]] historią''' ë '''kùlturą'''. }} {{brëkòkôstka |1=[[Òbrôzk:Flag of Prussia.svg|43px]] |tło1=white |2=Ten brëkòwnik jinteresëje sã '''[[Prësë|<span style="color:#FFFFFF;">Prësama</span>]]'''. |tło2=black |farwa2=white |ramka=white }} {{Brëkòkôstka | float = {{{float|left}}} | ramka = #00248f | 1 = {{{logo|{{{3|[[Òbrôzk: Henry-VIII-kingofengland 1491-1547.jpg|35px|]]}}}}}} | tło1 = #00248f | 2 = Ten brëkòwnik jinteresëje sã <br>'''[[Angelskô Refòrmacjô|<span style="color:#ffe500">angelską refòrmacją</span>]]''' | tło2 = #3054bf | farwa2 = {{{info-color|#ffe500}}} | wiôlgòta = 8 }} {{brëkòkôstka | ramka = #C0C0C0 | 1 = [[Image: Coat of arms of the Holy See.svg|30|40px]] | tło1 = #ffffff | 2 = Ten brëkòwnik jinteresëje sã historią '''[[Papież|papiestwa]]'''. | tło2 = yellow |farwa2 = red }} {{Brëkòkôstka |ramka = #000000 |tło1 = white |tło2 = #DDDDDD |wiôlgòta2 = 9 |farwa2 = #000000 |1 = [[Òbrôzk:Flag of the Soviet Union.svg|50px]] |2 = Ten brëkòwnik jinteresëje sã historią [[ZSRR]]'''. }} {{Brëkòkôstka |ramka=black|tło1=blue|tło2=white|1=[[Òbrôzk:The Venerable Bede translates John 1902.jpg|45px]] |2=Ten brëkòwnik jinteresëje sã historią<br> '''[[Chrzescëjaństwò|chrzescëjaństwa]]'''.}} {{Brëkòkôstka | ramka = 0 | 1 = [[File:Venus symbol.svg|40px]] [[Òbrôzk:Transgender symbol black and white.svg|30px]] |tło1 = #ddccee | 2 = Ten brëkòwnik jinteresëje sã '''[[Herstoriô|<span style="color:#ddccee">białczëną</span>]]''' ë '''[[Queerstoriô|<span style="color:#ddccee">queerową historą</span>]]'''. | tło2 = #5a187c | farwa2 = #ffffff | wiôlgòta = 8 }} {{Brëkòkôstka | ramka = #404046 | 1 = [[Òbrôzk:Female.svg|19px]][[Image:Male.svg|25px]] | tło1 = #FFFFFF | 2 = Ten brëkòwnik wspiérô wëbiér w [[płcowé role|płcowëch rolach]]. | tło2 = #E3F3F9 }} {{Brëkòkôstka | ramka = #63cef7 | 1 = [[Òbrôzk:Transgender Pride flag.svg|Transgender_Pride_flag|frameless|upright=0.3]] | tło2 = #000000 | farwa2 = #FFFFFF | 2 = Ten brëkòwnik wié, że [[trans białka|trans białczi]] sã [[białka]]ma ë że [[trans chłop]]ë są [[chłop]]ama. }} {{Brëkòkôstka |ramka=#9370DB |1=[[Òbrôzk:Rainbow flag and blue skies.jpg|75px]] |tło1=#9370DB |2=Jeżlë jesz jes nie zmerkôł — '''''to NIE je [[biôłô fana]]'''''<br /> ♂♂ / ♀♀ <includeonly></includeonly> |tło2=#9370DB |farwa2=#ffffff |wiôlgòta2=12 }} {{Brëkòkôstka | ramka = #000000 | 1 = [[Òbrôzk:Humanmusic_red.png|50px]] | tło1 = #313339 | 2 = Ten brëkòwnik lubi słëchac [[Człowiek|lëdzką]] mùzykã. | tło2 = #ffffff }} {{Brëkòkôstka | ramka = #000000 | 1 =[[Òbrôzk:Kino1986leningrad.jpg|x45px]] | tło1 = #000000 | 2 = ''Ten brëkòwnik lubi słëchac '''Kino''''' | tło2 = #000000 | farwa2 = #B31B1B | wiôlgòta2 = 12 }} {{Brëkòkôstka | border-c = 0 | border-s = 1 | 1 = [[Òbrôzk:Antimilitarism 1.jpg|x45px]] | id-c = #ffffff | id-fc = #000000 | id-s = 12 | 2 = Ten brëkòwnik je '''[[Antimilitarizm|antimilitaristą]]'''. | info-c = #ffffff | info-fc = #000000 | info-s = 8 | info-op = text-align:center; | usercategory = | nocat = {{{nocat|}}} }} {{Brëkòkôstka |1=[[Òbrôzk:Peace_symbol (fixed width).svg|40px]] |tło1=#f0f0ff |2=Ten brëkòwnik słëchô '''[[pacyfizm|pacyfizmòwi]]'''. |tło2=white |ramka=fff }} {{Brëkòkôstka |ramka=black |tło1=white |tło2=white |wiôlgòta2-s=8 |farwa2=black |1=[[Òbrôzk:Cioran_in_Romania.jpg|40px]] |2=''Ni ma co sã jiwrowac.'' <br/> Ten brëkòwnik je fanã '''[[Emil Cioran|Emila Ciorana]]'''.}} ndd7s4pwaznneik0olgz1g26w814zjw 0 13220 204198 2026-07-02T13:22:01Z Iketsi 3254 N 204198 wikitext text/x-wiki '''Słowińska Grupa Rybacka''' abò '''SGR''' – karno [[Rëbôk|rëbôków]] na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]<ref>https://sgr.org.pl/kim-jestesmy/</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://sgr.org.pl/ {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Rëbaczenié]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô rësznota]] 1kd0rbqzww28majjitty29nfgumtn1d 204204 204198 2026-07-02T13:32:01Z Iketsi 3254 {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} 204204 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Słowińska Grupa Rybacka''' abò '''SGR''' – karno [[Rëbôk|rëbôków]] na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]<ref>https://sgr.org.pl/kim-jestesmy/</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://sgr.org.pl/ {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Rëbaczenié]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô rësznota]] q2b7378hr2ohoevuc64ahcolks7wn7b 204377 204204 2026-07-03T03:41:11Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == * [[Lokalna Grupa Rybacka]] 204377 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Słowińska Grupa Rybacka''' abò '''SGR''' – karno [[Rëbôk|rëbôków]] na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]<ref>https://sgr.org.pl/kim-jestesmy/</ref>. == Òbaczë téż == * [[Lokalna Grupa Rybacka]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://sgr.org.pl/ {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Rëbaczenié]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô rësznota]] az4ahj77fey0fsq58xbdy9vkdcwdom1 14 13221 204201 2026-07-02T13:29:37Z Iketsi 3254 N 204201 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Kùltura]] s47lya8oz2rs7lf8p7uiephfftlubr6 0 13222 204209 2026-07-02T13:50:54Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Gmina Stołpskò]] do [[Gmina Redzikowo]]: od 2023 204209 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Gmina Redzikowo]] t5h8f7jqbxs1w8wuzrdztcc2biyx119 14 13223 204220 2026-07-02T14:09:29Z Iketsi 3254 N 204220 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Firmë]] [[Kategòrëjô:Gastronomiô]] o7zp1hygw74f0bf5q8roio31zw81jlt 0 13224 204227 2026-07-02T14:30:09Z Iketsi 3254 N 204227 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Restaùracjô Mùlk''' – [[chëcz]] kaszëbskô<ref>https://www.trojmiasto.pl/MLK-Checz-kaszubska-o46439.html</ref> od 2011. == Òbaczë téż == * [[Festiwal Kaszëbsczich Filmów]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://mulk.pl/ Domôcô starna] * https://www.mojekonferencje.pl/gdansk/restauracja-mulk * https://radiogdansk.pl/kultura/2018/03/09/przewodnik-kulinarny-rg-kaszubska-goscinnosc-w-nowoczesnym-stylu-czyli-restauracja-mulk/ * https://www.smakosze.info.pl/mulk-miszewko {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Restaùracje]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùchnia]] bcwfahcrxvl0g9jurp0ukrxnrvlwasc 204228 204227 2026-07-02T14:32:39Z Iketsi 3254 <ref></ref> 204228 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Restaùracjô Mùlk''' – [[chëcz]] [[Kaszëbskô kùchnia|kaszëbskô]] od [[2012]]<ref>https://www.trojmiasto.pl/MLK-Checz-kaszubska-o46439.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20260508092256/https://mulk.pl/</ref>. == Òbaczë téż == * [[Festiwal Kaszëbsczich Filmów]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://mulk.pl/ Domôcô starna] * https://www.mojekonferencje.pl/gdansk/restauracja-mulk * https://radiogdansk.pl/kultura/2018/03/09/przewodnik-kulinarny-rg-kaszubska-goscinnosc-w-nowoczesnym-stylu-czyli-restauracja-mulk/ * https://www.smakosze.info.pl/mulk-miszewko {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Restaùracje]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùchnia]] h0pf42y85068imm7joa72e3akgk2yas 204229 204228 2026-07-02T14:33:53Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Restaùracjô Mùlk]] do [[Mùlk (restaùracjô)]]: (restaùracjô) 204228 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Restaùracjô Mùlk''' – [[chëcz]] [[Kaszëbskô kùchnia|kaszëbskô]] od [[2012]]<ref>https://www.trojmiasto.pl/MLK-Checz-kaszubska-o46439.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20260508092256/https://mulk.pl/</ref>. == Òbaczë téż == * [[Festiwal Kaszëbsczich Filmów]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://mulk.pl/ Domôcô starna] * https://www.mojekonferencje.pl/gdansk/restauracja-mulk * https://radiogdansk.pl/kultura/2018/03/09/przewodnik-kulinarny-rg-kaszubska-goscinnosc-w-nowoczesnym-stylu-czyli-restauracja-mulk/ * https://www.smakosze.info.pl/mulk-miszewko {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Restaùracje]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùchnia]] h0pf42y85068imm7joa72e3akgk2yas 204235 204229 2026-07-02T14:38:11Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ * [[Miszewkò]] 204235 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Restaùracjô Mùlk''' – [[chëcz]] [[Kaszëbskô kùchnia|kaszëbskô]] od [[2012]]<ref>https://www.trojmiasto.pl/MLK-Checz-kaszubska-o46439.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20260508092256/https://mulk.pl/</ref>. == Òbaczë téż == * [[Festiwal Kaszëbsczich Filmów]] * [[Miszewkò]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://mulk.pl/ Domôcô starna] * https://www.mojekonferencje.pl/gdansk/restauracja-mulk * https://radiogdansk.pl/kultura/2018/03/09/przewodnik-kulinarny-rg-kaszubska-goscinnosc-w-nowoczesnym-stylu-czyli-restauracja-mulk/ * https://www.smakosze.info.pl/mulk-miszewko {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Restaùracje]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùchnia]] lpl8jf8re85a6wifsu9pq7acqcuxc8p 204236 204235 2026-07-02T14:45:34Z Iketsi 3254 Òbrôzk; Galeriô 204236 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} [[Òbrôzk:Miszewko - restauracja Mùlk (4).jpg|Mùlk (2024)|mały]] '''Restaùracjô Mùlk''' – [[chëcz]] [[Kaszëbskô kùchnia|kaszëbskô]] od [[2012]]<ref>https://www.trojmiasto.pl/MLK-Checz-kaszubska-o46439.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20260508092256/https://mulk.pl/</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Miszewko - restauracja Mùlk (3).jpg|2016 Òbrôzk:Miszewko - restauracja Mùlk (1).jpg|2016 Òbrôzk:Miszewko - restauracja Mùlk (2).jpg|2016 Òbrôzk:Miszewko - restauracja Mùlk (5).jpg|2024 </gallery> == Òbaczë téż == * [[Festiwal Kaszëbsczich Filmów]] * [[Miszewkò]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://mulk.pl/ Domôcô starna] * https://www.mojekonferencje.pl/gdansk/restauracja-mulk * https://radiogdansk.pl/kultura/2018/03/09/przewodnik-kulinarny-rg-kaszubska-goscinnosc-w-nowoczesnym-stylu-czyli-restauracja-mulk/ * https://www.smakosze.info.pl/mulk-miszewko {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Restaùracje]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùchnia]] e4pw316m5oadwzexj2bg2tsy0deofhy 204237 204236 2026-07-02T14:46:11Z Iketsi 3254 |mały 204237 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} [[Òbrôzk:Miszewko - restauracja Mùlk (4).jpg|mały|Mùlk (2024)]] '''Restaùracjô Mùlk''' – [[chëcz]] [[Kaszëbskô kùchnia|kaszëbskô]] od [[2012]]<ref>https://www.trojmiasto.pl/MLK-Checz-kaszubska-o46439.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20260508092256/https://mulk.pl/</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Miszewko - restauracja Mùlk (3).jpg|2016 Òbrôzk:Miszewko - restauracja Mùlk (1).jpg|2016 Òbrôzk:Miszewko - restauracja Mùlk (2).jpg|2016 Òbrôzk:Miszewko - restauracja Mùlk (5).jpg|2024 </gallery> == Òbaczë téż == * [[Festiwal Kaszëbsczich Filmów]] * [[Miszewkò]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://mulk.pl/ Domôcô starna] * https://www.mojekonferencje.pl/gdansk/restauracja-mulk * https://radiogdansk.pl/kultura/2018/03/09/przewodnik-kulinarny-rg-kaszubska-goscinnosc-w-nowoczesnym-stylu-czyli-restauracja-mulk/ * https://www.smakosze.info.pl/mulk-miszewko {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Restaùracje]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùchnia]] q7s9qurk4r02awake67l0d14xqoxkoo 0 13225 204230 2026-07-02T14:33:54Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Restaùracjô Mùlk]] do [[Mùlk (restaùracjô)]]: (restaùracjô) 204230 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Mùlk (restaùracjô)]] 136s76k56oif13xmrcoffeccbziaqov 0 13226 204276 2026-07-02T16:06:32Z Iketsi 3254 N 204276 wikitext text/x-wiki '''Nôdgroda Nobla''' – wëapartnienié<ref>https://nagrodakolberg.pl/nagroda</ref>. == Òbaczë téż == * [[Medal Stolema]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://www.nagrodakolberg.pl/laureaci {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nôdgrodë]] ftxx2j3hr85l6odhepl4k7ymfspcpjm 204277 204276 2026-07-02T16:07:06Z Iketsi 3254 * [[Oskar Kolberg]] 204277 wikitext text/x-wiki '''Nôdgroda Nobla''' – wëapartnienié<ref>https://nagrodakolberg.pl/nagroda</ref>. == Òbaczë téż == * [[Oskar Kolberg]] * [[Medal Stolema]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://www.nagrodakolberg.pl/laureaci {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nôdgrodë]] i4kluc5mrgblhfi8lihvyds9ybhh0ar 204279 204277 2026-07-02T16:08:42Z Iketsi 3254 == Laùreacë == * [[Władisłôw Côrnowsczi]] 204279 wikitext text/x-wiki '''Nôdgroda Nobla''' – wëapartnienié<ref>https://nagrodakolberg.pl/nagroda</ref>. == Laùreacë == * [[Władisłôw Côrnowsczi]] == Òbaczë téż == * [[Oskar Kolberg]] * [[Medal Stolema]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://www.nagrodakolberg.pl/laureaci {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nôdgrodë]] e3x5sbn9o8ridjfyl7t61thurc5aj7o 204280 204279 2026-07-02T16:09:05Z Iketsi 3254 Òbrôzk 204280 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kolberg 2022 14.jpg|mały]] '''Nôdgroda Nobla''' – wëapartnienié<ref>https://nagrodakolberg.pl/nagroda</ref>. == Laùreacë == * [[Władisłôw Côrnowsczi]] == Òbaczë téż == * [[Oskar Kolberg]] * [[Medal Stolema]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://www.nagrodakolberg.pl/laureaci {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nôdgrodë]] km9m6ds1stdgqqe3fg6akxpgwpfkp41 204281 204280 2026-07-02T16:09:28Z Iketsi 3254 miona 204281 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kolberg 2022 14.jpg|mały]] '''Nôdgroda miona Òskara Kòlberga''' – wëapartnienié<ref>https://nagrodakolberg.pl/nagroda</ref>. == Laùreacë == * [[Władisłôw Côrnowsczi]] == Òbaczë téż == * [[Oskar Kolberg]] * [[Medal Stolema]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://www.nagrodakolberg.pl/laureaci {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nôdgrodë]] drd3pjt5ldvoqyk0qiwb7gyihm7yq4t 14 13227 204288 2026-07-02T16:21:35Z Iketsi 3254 N 204288 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi kùńsztôrze|Mùzycë]] [[Kategòrëjô:Mùzycë]] ouimz37c4nz13ykuzem2kr9o74cugqn 14 13228 204289 2026-07-02T16:22:04Z Iketsi 3254 N 204289 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi|Kùńsztôrze]] [[Kategòrëjô:Kùńsztôrze]] dm34lxahljkzkhd9go44reaktjwh58y 14 13229 204294 2026-07-02T16:25:42Z Iketsi 3254 N 204294 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi mùzycë|Spiéwôrczi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbczi|Spiéwôrczi]] [[Kategòrëjô:Spiéwôrczi]] adlos3vcnmc2hme8dmax3v9jbuv3m8h 14 13230 204295 2026-07-02T16:26:17Z Iketsi 3254 N 204295 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi|*]] [[Kategòrëjô:Białczi]] te8gll87ghq3yxc6eefkebgvmdhc9v2 14 13231 204304 2026-07-02T17:27:52Z Iketsi 3254 N 204304 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Dôwné rzeczë|Kaszëbsczé cządniczi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé cządniczi|!]] mn5k6c4u98p5plxyl5qi0ilhzoy6c73 0 13232 204311 2026-07-02T17:34:53Z Iketsi 3254 #TAM [[Pomerania (cządnik)]] 204311 wikitext text/x-wiki #TAM [[Pomerania (cządnik)]] th4p1s6lvkdre7t31cp7k98zro214xp 0 13233 204314 2026-07-02T17:48:09Z Iketsi 3254 N 204314 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Gazeta Kartuska''' – cządnik<ref>https://kartuzy.policja.gov.pl/pm5/informacje/wiadomosci/112743,Gazeta-kartuska-sprzed-80-lat-Odkrycie-kartuskiego-dzielnicowego-asp-sztab-Artur.html</ref>. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kaszëbsczé cządniczi|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://kartuzy.policja.gov.pl/pm5/informacje/wiadomosci/112743,Gazeta-kartuska-sprzed-80-lat-Odkrycie-kartuskiego-dzielnicowego-asp-sztab-Artur.html * https://polona.pl/preview/f84e1fce-a115-4be6-8860-c7058703373e [[Kategòrëjô:Dôwné kaszëbsczé cządniczi]] 165aqb5ujpnrje4rnucmzv2fvu3nqss 204324 204314 2026-07-02T18:08:21Z Iketsi 3254 Bùtnowé lënczi 204324 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Gazeta Kartuska''' – cządnik<ref>https://kartuzy.policja.gov.pl/pm5/informacje/wiadomosci/112743,Gazeta-kartuska-sprzed-80-lat-Odkrycie-kartuskiego-dzielnicowego-asp-sztab-Artur.html</ref>. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kaszëbsczé cządniczi|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://kartuzy.policja.gov.pl/pm5/informacje/wiadomosci/112743,Gazeta-kartuska-sprzed-80-lat-Odkrycie-kartuskiego-dzielnicowego-asp-sztab-Artur.html * https://www.kartuzy.pl/aktualnosc/kultura/1513-historia-kartuz-na-lamach-lokalnej-gazety * https://expresskaszubski.pl/pl/545_historia/640_kartuzy-i-kaszuby-z-dawnych-lat/76387_dziecko-splonelo-w-kolysce-o-czym-100-lat-temu-pisala-gazeta-kartuska.html * https://www.zkaszub.info/tag/gazeta-kartuska/ ** https://www.zkaszub.info/kartuzy-gazeta-sprzed-80-lat-i-zapowiedziana-wystawa-zdjeciowa-na-100-lecie-miasta/ * https://polona.pl/preview/f84e1fce-a115-4be6-8860-c7058703373e * https://polona.pl/item-view/ea6e1458-dfa9-41c9-946c-94c386a27896?page=0 * https://web.archive.org/web/submit?url=gazetakartuska.com.pl&type=urlquery * https://web.archive.org/web/submit?url=gazetakartuska.pl&type=urlquery [[Kategòrëjô:Dôwné kaszëbsczé cządniczi]] c1q8cqickrsh7gmqkg4fton0rp8v1y9 204325 204324 2026-07-02T18:54:07Z Iketsi 3254 Òbrôzk 204325 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} [[Òbrôzk:Gazeta Kartuska R.3, nr 140 (27 listopada 1924).jpg|mały|]] '''Gazeta Kartuska''' – cządnik<ref>https://kartuzy.policja.gov.pl/pm5/informacje/wiadomosci/112743,Gazeta-kartuska-sprzed-80-lat-Odkrycie-kartuskiego-dzielnicowego-asp-sztab-Artur.html</ref>. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kaszëbsczé cządniczi|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://kartuzy.policja.gov.pl/pm5/informacje/wiadomosci/112743,Gazeta-kartuska-sprzed-80-lat-Odkrycie-kartuskiego-dzielnicowego-asp-sztab-Artur.html * https://www.kartuzy.pl/aktualnosc/kultura/1513-historia-kartuz-na-lamach-lokalnej-gazety * https://expresskaszubski.pl/pl/545_historia/640_kartuzy-i-kaszuby-z-dawnych-lat/76387_dziecko-splonelo-w-kolysce-o-czym-100-lat-temu-pisala-gazeta-kartuska.html * https://www.zkaszub.info/tag/gazeta-kartuska/ ** https://www.zkaszub.info/kartuzy-gazeta-sprzed-80-lat-i-zapowiedziana-wystawa-zdjeciowa-na-100-lecie-miasta/ * https://polona.pl/preview/f84e1fce-a115-4be6-8860-c7058703373e * https://polona.pl/item-view/ea6e1458-dfa9-41c9-946c-94c386a27896?page=0 * https://web.archive.org/web/submit?url=gazetakartuska.com.pl&type=urlquery * https://web.archive.org/web/submit?url=gazetakartuska.pl&type=urlquery [[Kategòrëjô:Dôwné kaszëbsczé cządniczi]] csgckwm6dplzkhzthvg65a4xe2ujor8 204326 204325 2026-07-02T18:57:55Z Iketsi 3254 +Gospodarz i Gospodyni 204326 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} [[Òbrôzk:Gazeta Kartuska R.3, nr 140 (27 listopada 1924).jpg|mały|]] '''Gazeta Kartuska''' – cządnik<ref>https://kartuzy.policja.gov.pl/pm5/informacje/wiadomosci/112743,Gazeta-kartuska-sprzed-80-lat-Odkrycie-kartuskiego-dzielnicowego-asp-sztab-Artur.html</ref>. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kaszëbsczé cządniczi|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://kartuzy.policja.gov.pl/pm5/informacje/wiadomosci/112743,Gazeta-kartuska-sprzed-80-lat-Odkrycie-kartuskiego-dzielnicowego-asp-sztab-Artur.html * https://www.kartuzy.pl/aktualnosc/kultura/1513-historia-kartuz-na-lamach-lokalnej-gazety * https://expresskaszubski.pl/pl/545_historia/640_kartuzy-i-kaszuby-z-dawnych-lat/76387_dziecko-splonelo-w-kolysce-o-czym-100-lat-temu-pisala-gazeta-kartuska.html * https://www.zkaszub.info/tag/gazeta-kartuska/ ** https://www.zkaszub.info/kartuzy-gazeta-sprzed-80-lat-i-zapowiedziana-wystawa-zdjeciowa-na-100-lecie-miasta/ * https://polona.pl/preview/f84e1fce-a115-4be6-8860-c7058703373e * https://polona.pl/item-view/ea6e1458-dfa9-41c9-946c-94c386a27896?page=0 * https://web.archive.org/web/submit?url=gazetakartuska.com.pl&type=urlquery * https://web.archive.org/web/submit?url=gazetakartuska.pl&type=urlquery ;Gospodarz i Gospodyni * https://polona.pl/preview/c011e8ce-8c31-4ead-af55-f752048fbe11 [[Kategòrëjô:Dôwné kaszëbsczé cządniczi]] 6wrhkzrt4ti60uzcwlt1fpk0df7gzml 204333 204326 2026-07-02T19:14:22Z Iketsi 3254 https://polona.pl/objects?searchCategory=objectSets&page=0&size=96&sort=RELEVANCE&copyright=false&searchLike=gazeta%20kartuska 204333 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} [[Òbrôzk:Gazeta Kartuska R.3, nr 140 (27 listopada 1924).jpg|mały|]] '''Gazeta Kartuska''' – cządnik<ref>https://kartuzy.policja.gov.pl/pm5/informacje/wiadomosci/112743,Gazeta-kartuska-sprzed-80-lat-Odkrycie-kartuskiego-dzielnicowego-asp-sztab-Artur.html</ref>. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kaszëbsczé cządniczi|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://kartuzy.policja.gov.pl/pm5/informacje/wiadomosci/112743,Gazeta-kartuska-sprzed-80-lat-Odkrycie-kartuskiego-dzielnicowego-asp-sztab-Artur.html * https://www.kartuzy.pl/aktualnosc/kultura/1513-historia-kartuz-na-lamach-lokalnej-gazety * https://expresskaszubski.pl/pl/545_historia/640_kartuzy-i-kaszuby-z-dawnych-lat/76387_dziecko-splonelo-w-kolysce-o-czym-100-lat-temu-pisala-gazeta-kartuska.html * https://www.zkaszub.info/tag/gazeta-kartuska/ ** https://www.zkaszub.info/kartuzy-gazeta-sprzed-80-lat-i-zapowiedziana-wystawa-zdjeciowa-na-100-lecie-miasta/ * https://polona.pl/objects?searchCategory=objectSets&page=0&size=96&sort=RELEVANCE&copyright=false&searchLike=gazeta%20kartuska * https://web.archive.org/web/submit?url=gazetakartuska.com.pl&type=urlquery * https://web.archive.org/web/submit?url=gazetakartuska.pl&type=urlquery ;Gospodarz i Gospodyni * https://polona.pl/preview/c011e8ce-8c31-4ead-af55-f752048fbe11 [[Kategòrëjô:Dôwné kaszëbsczé cządniczi]] j2vg2gasd20k5gw9ekmabmc7z1g9ita 204334 204333 2026-07-02T19:15:58Z Iketsi 3254 (1922–1939) 204334 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} [[Òbrôzk:Gazeta Kartuska R.3, nr 140 (27 listopada 1924).jpg|mały|]] '''Gazeta Kartuska''' – cządnik (1922–1939)<ref>https://kartuzy.policja.gov.pl/pm5/informacje/wiadomosci/112743,Gazeta-kartuska-sprzed-80-lat-Odkrycie-kartuskiego-dzielnicowego-asp-sztab-Artur.html</ref>. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kaszëbsczé cządniczi|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://kartuzy.policja.gov.pl/pm5/informacje/wiadomosci/112743,Gazeta-kartuska-sprzed-80-lat-Odkrycie-kartuskiego-dzielnicowego-asp-sztab-Artur.html * https://www.kartuzy.pl/aktualnosc/kultura/1513-historia-kartuz-na-lamach-lokalnej-gazety * https://expresskaszubski.pl/pl/545_historia/640_kartuzy-i-kaszuby-z-dawnych-lat/76387_dziecko-splonelo-w-kolysce-o-czym-100-lat-temu-pisala-gazeta-kartuska.html * https://www.zkaszub.info/tag/gazeta-kartuska/ ** https://www.zkaszub.info/kartuzy-gazeta-sprzed-80-lat-i-zapowiedziana-wystawa-zdjeciowa-na-100-lecie-miasta/ * https://polona.pl/objects?searchCategory=objectSets&page=0&size=96&sort=RELEVANCE&copyright=false&searchLike=gazeta%20kartuska * https://web.archive.org/web/submit?url=gazetakartuska.com.pl&type=urlquery * https://web.archive.org/web/submit?url=gazetakartuska.pl&type=urlquery ;Gospodarz i Gospodyni * https://polona.pl/preview/c011e8ce-8c31-4ead-af55-f752048fbe11 [[Kategòrëjô:Dôwné kaszëbsczé cządniczi]] klta4hesj5xb7fqn0uyvg4c0unwa7g8 204335 204334 2026-07-02T19:37:58Z Iketsi 3254 + 204335 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} [[Òbrôzk:Gazeta Kartuska R.3, nr 140 (27 listopada 1924).jpg|mały|]] '''Gazeta Kartuska''' – cządnik (1922–1939)<ref>https://kartuzy.policja.gov.pl/pm5/informacje/wiadomosci/112743,Gazeta-kartuska-sprzed-80-lat-Odkrycie-kartuskiego-dzielnicowego-asp-sztab-Artur.html</ref>. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kaszëbsczé cządniczi|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://kartuzy.policja.gov.pl/pm5/informacje/wiadomosci/112743,Gazeta-kartuska-sprzed-80-lat-Odkrycie-kartuskiego-dzielnicowego-asp-sztab-Artur.html * https://www.kartuzy.pl/aktualnosc/kultura/1513-historia-kartuz-na-lamach-lokalnej-gazety * https://expresskaszubski.pl/pl/545_historia/640_kartuzy-i-kaszuby-z-dawnych-lat/76387_dziecko-splonelo-w-kolysce-o-czym-100-lat-temu-pisala-gazeta-kartuska.html * https://www.zkaszub.info/tag/gazeta-kartuska/ ** https://www.zkaszub.info/kartuzy-gazeta-sprzed-80-lat-i-zapowiedziana-wystawa-zdjeciowa-na-100-lecie-miasta/ * https://polona.pl/objects?searchCategory=objectSets&page=0&size=96&sort=RELEVANCE&copyright=false&searchLike=gazeta%20kartuska * https://web.archive.org/web/submit?url=gazetakartuska.com.pl&type=urlquery * https://web.archive.org/web/submit?url=gazetakartuska.pl&type=urlquery ;''Gospodarz i Gospodyni'' (1931–1939) – bezpłatny dodatek do Gazety Kartuskiej * https://polona.pl/preview/e34eb472-90f2-47e0-9c38-b76804009ada – nr 1 ([[11 łżëkwiata]] 1931) * https://polona.pl/preview/c011e8ce-8c31-4ead-af55-f752048fbe11 – R. 17, nr 6 ([[9 łżëkwiata]] 1938) ;''Kaszuby'' (1936–1939) – bezpłatny dodatek do Gazety Kartuskiej * https://polona.pl/preview/2ef7f2d3-4c58-4904-a315-29997d85dc16 – R.1, nr 1 ([[25 stëcznika]] 1936) {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dôwné kaszëbsczé cządniczi]] o46iiamlez5l7c0c37f26dgl0my1cux 204336 204335 2026-07-02T19:54:11Z Iketsi 3254 /* Bùtnowé lënczi */ + 204336 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} [[Òbrôzk:Gazeta Kartuska R.3, nr 140 (27 listopada 1924).jpg|mały|]] '''Gazeta Kartuska''' – cządnik (1922–1939)<ref>https://kartuzy.policja.gov.pl/pm5/informacje/wiadomosci/112743,Gazeta-kartuska-sprzed-80-lat-Odkrycie-kartuskiego-dzielnicowego-asp-sztab-Artur.html</ref>. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kaszëbsczé cządniczi|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://kartuzy.policja.gov.pl/pm5/informacje/wiadomosci/112743,Gazeta-kartuska-sprzed-80-lat-Odkrycie-kartuskiego-dzielnicowego-asp-sztab-Artur.html * https://www.kartuzy.pl/aktualnosc/kultura/1513-historia-kartuz-na-lamach-lokalnej-gazety * https://expresskaszubski.pl/pl/545_historia/640_kartuzy-i-kaszuby-z-dawnych-lat/76387_dziecko-splonelo-w-kolysce-o-czym-100-lat-temu-pisala-gazeta-kartuska.html * https://www.zkaszub.info/tag/gazeta-kartuska/ ** https://www.zkaszub.info/kartuzy-gazeta-sprzed-80-lat-i-zapowiedziana-wystawa-zdjeciowa-na-100-lecie-miasta/ * https://polona.pl/objects?searchCategory=objectSets&page=0&size=96&sort=RELEVANCE&copyright=false&searchLike=gazeta%20kartuska * https://web.archive.org/web/submit?url=gazetakartuska.com.pl&type=urlquery * https://web.archive.org/web/submit?url=gazetakartuska.pl&type=urlquery ; ''Gospodarz'' (1929–1930) – bezpłatny dodatek do Gazety Kartuskiej [https://polona.pl/objects?searchCategory=objectSets&page=0&size=24&sort=OLDEST&copyright=false&searchLike=bezp%C5%82atny%20dodatek%20do%20Gazety%20Kartuskiej] * https://polona.pl/preview/019880cb-4328-4d3d-bf6a-b975b27c8acd – R. 1[!], nr 1 (12 stycznia 1928 [i.e.1929]) * https://polona.pl/preview/1263c13a-7310-4ce9-a5b7-038967c1999f – R. 2, nr 7 (lipiec 1930) ;''Gospodarz i Gospodyni'' (1931–1939) – bezpłatny dodatek do Gazety Kartuskiej * https://polona.pl/preview/e34eb472-90f2-47e0-9c38-b76804009ada – R. 1, nr 1 ([[11 łżëkwiata]] 1931) * https://polona.pl/preview/fe6851b8-e521-4fce-97ba-fb6e9de6ba90 – R. 18, nr 14 ([[26 zélnika]] 1939) ;''Kaszuby'' (1936–1937?) – dodatek regionalny do Gazety Kartuskiej * https://polona.pl/preview/2ef7f2d3-4c58-4904-a315-29997d85dc16 – R. 1, nr 1 ([[25 stëcznika]] 1936) * https://polona.pl/preview/9400348f-7404-47dd-a853-6a3dbc64da66 – R.2, nr 12 ([[25 gòdnika]] 1937) {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dôwné kaszëbsczé cządniczi]] b51cha4s1g6p2e0yazjkvm6u59t5jad 828 13234 204316 2026-07-02T17:51:31Z HaxelKaszëba 17492 Ùsôdzonô nowô starna "local p = {} function p.render(frame) local args = frame.args local function row(i) return string.format([[ <tr> <td>%d</td> <td style="text-align:left;padding:6px;">%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> </tr> ]], i, args[i] or "", args[i.."pkt"] or "", args[i.."m"] or "", args[i.."w"] or "", args[i.."r"] or "", args[i.."p"] or "", args[i.."g+"] or "", args[i.."g-"]…" 204316 Scribunto text/plain local p = {} function p.render(frame) local args = frame.args local function row(i) return string.format([[ <tr> <td>%d</td> <td style="text-align:left;padding:6px;">%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> </tr> ]], i, args[i] or "", args[i.."pkt"] or "", args[i.."m"] or "", args[i.."w"] or "", args[i.."r"] or "", args[i.."p"] or "", args[i.."g+"] or "", args[i.."g-"] or "", args[i.."rg"] or "" ) end return string.format([[ <table style=" width:100%%; border-collapse:collapse; text-align:center; font-family:system-ui, Arial; box-shadow:0 2px 8px rgba(0,0,0,0.08); border:1px solid #bfc8d4; border-radius:8px; overflow:hidden; "> <thead> <tr> <th colspan="10" style=" background:linear-gradient(135deg,#2f6db5,#1f5ea8); color:white; padding:10px; font-size:120%%; "> %s </th> </tr> <tr style="background:#eaf1fb;"> <th>M.</th> <th style="text-align:left;">Reprezentacjô</th> <th>Pkt</th> <th>M</th> <th>W</th> <th>R</th> <th>P</th> <th>+</th> <th>–</th> <th>±</th> </tr> </thead> <tbody> %s %s %s %s </tbody> </table> ]], args.group or "Grëpa A", row(1), row(2), row(3), row(4) ) end return p rxlmz3h3kzr6qw84z7xf7wx2mi4dxvo 204317 204316 2026-07-02T17:53:22Z HaxelKaszëba 17492 204317 Scribunto text/plain local p = {} function p.render(frame) local args = frame.args local function row(i) return string.format([[ <tr> <td style="padding:6px;">%d</td> <td style="text-align:left;padding:6px;">%s</td> <td style="padding:6px;">%s</td> <td style="padding:6px;">%s</td> <td style="padding:6px;">%s</td> <td style="padding:6px;">%s</td> <td style="padding:6px;">%s</td> <td style="padding:6px;">%s</td> <td style="padding:6px;">%s</td> <td style="padding:6px;">%s</td> </tr> ]], i, args[i] or "", args[i.."pkt"] or "", args[i.."m"] or "", args[i.."w"] or "", args[i.."r"] or "", args[i.."p"] or "", args[i.."g+"] or "", args[i.."g-"] or "", args[i.."rg"] or "" ) end return string.format([[ <table style=" width:100%%; border-collapse:collapse; text-align:center; font-family:system-ui, Arial, sans-serif; border:1px solid #d0d7e2; background:#fff; "> <thead> <tr> <th colspan="10" style=" background:#1f5ea8; color:white; padding:12px; font-size:115%%; letter-spacing:0.4px; "> %s </th> </tr> <tr style="background:#f3f6fb;color:#333;"> <th>M.</th> <th style="text-align:left;">Reprezentacjô</th> <th>Pkt</th> <th>M</th> <th>W</th> <th>R</th> <th>P</th> <th>+</th> <th>–</th> <th>±</th> </tr> </thead> <tbody> %s %s %s %s </tbody> </table> <style> table tr:hover { background:#f5f9ff; } </style> ]], args.group or "Grëpa A", row(1), row(2), row(3), row(4) ) end return p 7gxii5e5n3ktvdvr7uhnodkufmuxtd0 204319 204317 2026-07-02T17:56:18Z HaxelKaszëba 17492 204319 Scribunto text/plain local p = {} function p.render(frame) local a = frame.args local function row(i) return string.format([[ <tr> <td>%d</td> <td style="text-align:left;">%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> </tr> ]], i, a[i] or "", a[i.."pkt"] or "", a[i.."m"] or "", a[i.."w"] or "", a[i.."r"] or "", a[i.."p"] or "", a[i.."g+"] or "", a[i.."g-"] or "", a[i.."rg"] or "" ) end return string.format([[ <table class="wikitable" style="width:100%; text-align:center;"> <tr> <th colspan="10">%s</th> </tr> <tr> <th>M.</th> <th>Reprezentacjô</th> <th>Pkt</th> <th>M</th> <th>W</th> <th>R</th> <th>P</th> <th>+</th> <th>–</th> <th>±</th> </tr> %s %s %s %s </table> ]], a.group or "Grëpa A", row(1), row(2), row(3), row(4) ) end return p fsn1yukogoq4inbh88zauf4aoxebt7i 204320 204319 2026-07-02T17:58:29Z HaxelKaszëba 17492 204320 Scribunto text/plain local p = {} function p.render(frame) local a = frame.args local function row(i) return string.format([[ <tr> <td>%d</td> <td style="text-align:left;">%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> </tr> ]], i, a[i] or "", a[i.."pkt"] or "", a[i.."m"] or "", a[i.."w"] or "", a[i.."r"] or "", a[i.."p"] or "", a[i.."g+"] or "", a[i.."g-"] or "", a[i.."rg"] or "" ) end return string.format([[ <table class="wikitable" style="width:100%%; text-align:center;"> <tr> <th colspan="10">%s</th> </tr> <tr> <th>M.</th> <th>Reprezentacjô</th> <th>Pkt</th> <th>M</th> <th>W</th> <th>R</th> <th>P</th> <th>+</th> <th>–</th> <th>±</th> </tr> %s %s %s %s </table> ]], a.group or "Grëpa A", row(1), row(2), row(3), row(4) ) end return p 9qizi2gjecgk5a8pxezg49l79gt74dz 204322 204320 2026-07-02T17:59:59Z HaxelKaszëba 17492 204322 Scribunto text/plain local p = {} local function getNumber(a, key) return tonumber(a[key]) or 0 end function p.render(frame) local a = frame.args local teams = {} for i = 1, 4 do table.insert(teams, { name = a[i] or "", pkt = getNumber(a, i.."pkt"), m = a[i.."m"] or "", w = a[i.."w"] or "", r = a[i.."r"] or "", p = a[i.."p"] or "", gp = a[i.."g+"] or "", gm = a[i.."g-"] or "", dg = a[i.."rg"] or "" }) end -- SORTOWANIE po punktach table.sort(teams, function(x, y) return x.pkt > y.pkt end) local function row(i, t) local style = "" if i <= 2 then style = ' style="background:#dff6df;font-weight:bold;"' end return string.format([[ <tr%s> <td>%d</td> <td style="text-align:left;">%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> </tr> ]], style, i, t.name, t.pkt, t.m, t.w, t.r, t.p, t.gp, t.gm, t.dg ) end local rows = "" for i, t in ipairs(teams) do rows = rows .. row(i, t) end return string.format([[ <table class="wikitable" style="width:100%%; text-align:center; font-family:system-ui, Arial;"> <tr> <th colspan="10">%s</th> </tr> <tr> <th>M.</th> <th>Reprezentacjô</th> <th>Pkt</th> <th>M</th> <th>W</th> <th>R</th> <th>P</th> <th>+</th> <th>–</th> <th>±</th> </tr> %s </table> ]], a.group or "Grëpa A", rows ) end return p 8u9j1g8idmfxuyb1zacoso583p0358n 204381 204322 2026-07-03T11:23:35Z HaxelKaszëba 17492 204381 Scribunto text/plain local p = {} local function getNumber(a, key) return tonumber(a[key]) or 0 end function p.render(frame) local a = frame.args local teams = {} for i = 1, 4 do table.insert(teams, { name = a[i] or "", pkt = getNumber(a, i.."pkt"), m = a[i.."m"] or "", w = a[i.."w"] or "", r = a[i.."r"] or "", p = a[i.."p"] or "", gp = a[i.."g+"] or "", gm = a[i.."g-"] or "", dg = a[i.."rg"] or "" }) end -- SORTOWANIE po punktach table.sort(teams, function(x, y) return x.pkt > y.pkt end) local advance = tonumber(a.advance) or 2 local function row(i, t) local style = "" if i <= advance then style = ' style="background:#dff6df;font-weight:bold;"' end return string.format([[ <tr%s> <td>%d</td> <td style="text-align:left;">%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> </tr> ]], style, i, t.name, t.pkt, t.m, t.w, t.r, t.p, t.gp, t.gm, t.dg ) end local rows = "" for i, t in ipairs(teams) do rows = rows .. row(i, t) end return string.format([[ <table class="wikitable" style="width:100%%; text-align:center; font-family:system-ui, Arial;"> <tr> <th colspan="10">%s</th> </tr> <tr> <th>M.</th> <th>Reprezentacjô</th> <th>Pkt</th> <th>M</th> <th>W</th> <th>R</th> <th>P</th> <th>+</th> <th>–</th> <th>±</th> </tr> %s </table> ]], a.group or "Grëpa A", rows ) end return p 6eiuwc5cz8o7opuy7oizvutmo2shxen 0 13235 204318 2026-07-02T17:55:23Z Iketsi 3254 N 204318 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Kurier Kartuski''' – cządnik<ref></ref>. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kaszëbsczé cządniczi|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://kartuzy.info/artykul/co-pisza-inni-przeglad-n819190 * https://kartuzy.info/artykul/dwoje-dziennikarzy-kuriera-n818995 * https://expresskaszubski.pl/pl/11_wiadomosci/1462_ryszard-wenta-odchodzi-z-kuriera.html * https://naszekaszuby.pl/modules/news/article.php?storyid=419 [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé cządniczi]] 6kgshdasv0oxw2487itrxyrwyfavtm5 204321 204318 2026-07-02T17:59:01Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 204321 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Kurier Kartuski''' – cządnik. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kaszëbsczé cządniczi|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://kartuzy.info/artykul/co-pisza-inni-przeglad-n819190 * https://kartuzy.info/artykul/dwoje-dziennikarzy-kuriera-n818995 * https://expresskaszubski.pl/pl/11_wiadomosci/1462_ryszard-wenta-odchodzi-z-kuriera.html * https://naszekaszuby.pl/modules/news/article.php?storyid=419 {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé cządniczi]] pzoumwfz1a5nh5oevguddarfg2deibn 204323 204321 2026-07-02T18:01:56Z Iketsi 3254 https://web.archive.org/web/20080330040851/http://www.kurierkartuski.pl/ 204323 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Kurier Kartuski''' – cządnik. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kaszëbsczé cządniczi|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://web.archive.org/web/20080330040851/http://www.kurierkartuski.pl/ * https://kartuzy.info/artykul/co-pisza-inni-przeglad-n819190 * https://kartuzy.info/artykul/dwoje-dziennikarzy-kuriera-n818995 * https://expresskaszubski.pl/pl/11_wiadomosci/1462_ryszard-wenta-odchodzi-z-kuriera.html * https://naszekaszuby.pl/modules/news/article.php?storyid=419 {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé cządniczi]] n9b57w35dlrbqjlqjehhstmrxc5qikd 14 13236 204330 2026-07-02T19:05:57Z Iketsi 3254 N 204330 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Kùltura]] s47lya8oz2rs7lf8p7uiephfftlubr6 204332 204330 2026-07-02T19:07:11Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Rëbaczenié]] 204332 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Kùltura]] [[Kategòrëjô:Rëbaczenié]] oj9yocvfrm57urt9sxajorz5yd1d2mb 0 13237 204339 2026-07-02T20:24:03Z Iketsi 3254 N 204339 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Głos Kaszub''' – cządnik. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kaszëbsczé cządniczi|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://web.archive.org/web/20101208044034/http://www.gloskaszub.zienrex.pl/onas/ {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé cządniczi]] 30kn6d64m7exa9zqwovkov5l2zaivkh 204340 204339 2026-07-02T20:26:36Z Iketsi 3254 + 204340 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Głos Kaszub''' – cządnik. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kaszëbsczé cządniczi|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://web.archive.org/web/20101208044034/http://www.gloskaszub.zienrex.pl/onas/ * https://prezi.com/xqou6neu0zak/gos-kaszub/ * https://web.archive.org/web/20140615161616/http://wpomorskie.pl/oferta/glos-kaszub/ {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé cządniczi]] 6s18kv6byubfmfo504c1oqn1dp2cio7 204342 204340 2026-07-02T20:32:55Z Iketsi 3254 /* Bùtnowé lënczi */ https://omnis.bn.org.pl/detail/work/a3938c57-cdab-4c0e-b393-4eb89914d03b 204342 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Głos Kaszub''' – cządnik. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kaszëbsczé cządniczi|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://web.archive.org/web/20101208044034/http://www.gloskaszub.zienrex.pl/onas/ * https://prezi.com/xqou6neu0zak/gos-kaszub/ * https://web.archive.org/web/20140615161616/http://wpomorskie.pl/oferta/glos-kaszub/ * https://omnis.bn.org.pl/detail/work/a3938c57-cdab-4c0e-b393-4eb89914d03b {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé cządniczi]] cti26drzfa7vttb1duewnmmbyigu3mu 204343 204342 2026-07-02T20:40:29Z Iketsi 3254 /* Bùtnowé lënczi */ + 204343 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Głos Kaszub''' – cządnik. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kaszëbsczé cządniczi|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://web.archive.org/web/20101208044034/http://www.gloskaszub.zienrex.pl/onas/ * https://prezi.com/xqou6neu0zak/gos-kaszub/ * https://web.archive.org/web/20140615161616/http://wpomorskie.pl/oferta/glos-kaszub/ * https://omnis.bn.org.pl/detail/work/a3938c57-cdab-4c0e-b393-4eb89914d03b * https://web.archive.org/web/20240616233413/https://lazurki.pl/wp-content/uploads/2006.08-Glos-Kaszub.pdf {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé cządniczi]] bdbe1pb5aivj60p87e5c2a1jc95955j 0 13238 204341 2026-07-02T20:30:48Z Iketsi 3254 N 204341 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Głos Kaszubski''' – cządnik. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kaszëbsczé cządniczi|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/publication/1005385 {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé cządniczi]] bmmsbbjk9liu5wzxycghdilf12etd5c 14 13239 204354 2026-07-02T21:10:03Z Iketsi 3254 N 204354 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Lëdzë]] bchkh9gbb0xj8i6af8uzea3amhgeder 0 13240 204373 2026-07-03T03:11:25Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Lokalna Grupa Rybacka Kaszuby]] do [[Lokalna Grupa Rybacka]]: wszëstczé 204373 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Lokalna Grupa Rybacka]] ketog4ivt5t15q92rajz9xw37e41j9r