Wikipedia csbwiki https://csb.wikipedia.org/wiki/Prz%C3%A9dn%C3%B4_starna MediaWiki 1.47.0-wmf.10 first-letter Media Specjalnô Diskùsëjô Brëkòwnik Diskùsëjô brëkòwnika Wiki Diskùsëjô Wiki Òbrôzk Diskùsëjô òbrôzków MediaWiki Diskùsëjô MediaWiki Szablóna Diskùsëjô Szablónë Pòmòc Diskùsëjô Pòmòcë Kategòrëjô Diskùsëjô Kategòrëji TimedText TimedText talk Moduł Dyskusja modułu Wydarzenie Dyskusja wydarzenia 0 16 206142 195600 2026-07-09T23:29:42Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Słowôrze]] to [[Category:Internetowé słowôrze]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206142 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Wiktionary-logo-csb.svg|mały]] '''Wiktionary''' – '''Słowôrz Wikipediji''' to ùdba chtërnô je z [[Wikipedijô|Wikipediji]] wëszłô, mô òna za zgrôw ùsadzenié wòlnoprzëstãpnegò jakno ë fùlwôrtnégò wielejãzëkòwégò [[słowôrz]]a. Anielskô wersëjô òsta zrëszónô [[12 gòdnika]] [[2002]] rokù. == Òbaczë téż == * [[Kiwix]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://wiktionary.org/ wiktionary.org] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Wikimedia]] [[Kategòrëjô:Internetowé słowôrze]] l7gf2biu62t1g9gr369kjwj6ogxxaba 206145 206142 2026-07-09T23:36:31Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ {{#categorytree:Internetowé słowôrze|hideroot=on|mode=pages}} 206145 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Wiktionary-logo-csb.svg|mały]] '''Wiktionary''' – '''Słowôrz Wikipediji''' to ùdba chtërnô je z [[Wikipedijô|Wikipediji]] wëszłô, mô òna za zgrôw ùsadzenié wòlnoprzëstãpnegò jakno ë fùlwôrtnégò wielejãzëkòwégò [[słowôrz]]a. Anielskô wersëjô òsta zrëszónô [[12 gòdnika]] [[2002]] rokù. == Òbaczë téż == * [[Kiwix]] {{#categorytree:Internetowé słowôrze|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://wiktionary.org/ wiktionary.org] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Wikimedia]] [[Kategòrëjô:Internetowé słowôrze]] 575bqesbgo9ftyggxj09f8ryw547j3q 0 37 206227 196256 2026-07-10T00:31:43Z Iketsi 3254 {{jãz.|en}} 206227 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Lynx_2.8.5.png|mały|Wëzdrzatk przezérnika – wersëjô 2.8.5]] '''Lynx''' – je tekstowim [[Internetowi przezérnik|przezérnikã]] dlô systemów [[Unix]] ë [[Windows]], òsoblëwie zdatny w brëkòwanim na [[Terminal|terminalach]], stądka je òn baro widzałi w òkólim lëdzy slepich ë lëchò widzącëch. Grafika jakno ë ramë ({{jãz.|en}} ''frame'') nie sã w nim widzóné. Przezérnik nen òstôł ùsadzony w 1992. rokù na Ùniwersitece w [[Kansas]] ë je òn do dzysô baro rozkòscérzony ë przënôléżi do [[Przezérnik internetowi|przezérników]] z nôdłëgszą historëją rozwiju. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Internetowé przezérniczi|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://lynx.invisible-island.net/ * [http://www.delorie.com/web/lynxview.html "Lynx Viewer", internetowô symùlatora Lynxa] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Internetowé przezérniczi]] i0jaenmfwaa5ujeioqvkiit8jkca6vw 0 57 205939 201618 2026-07-09T21:19:42Z Terrus38 14026 205939 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Réda| dopełniacz=Redë| adjektiw_fem=rédzkô| adjektiw_mask=rédzczi| céch=POL_Reda_COA.svg| fana=POL Reda flag.svg| karta=| wòjewództwò=Pòmòrsczé| kréz=Wejrowsczi| grodzki=| rodzaj_gminy=miejska| gmina=| miejska=tak| bùrméster=Krzysztof Krzemiński| adres_um=ul. Pucka 9| kod_poczt_um=84-230| tel_um=58 671-94-52| fax_um=58 671-94-17| mail_um=| wiéchrzëzna=29,45| stopniN=54|minutN=37|stopniE=18|minutE=20| wysokość=| rok=2004| lëdztwò=18 111| gęstość=615| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+48) 58| pòcztowi kòd=84-240| registracëjné tôfle=GWE| TERYT=6222915011| SIMC=| www=http://www.reda.pl| }} '''Réda''' (téż: '''Reda''', '''Rejda''', '''Grãzowò'''; we zdrojach: ''Granslow'' 1357, ''Granissow'' kòl 1400, ''Grantzlof'' kòl 1400, ''Redau'' kòl 1400, ''Gralof'' 1407, ''Granisslaw'' 1415, ''Granschelow'' 1419, ''Reda'' 1433, ''Rede'' 1433, ''Reda'' 1534, ''Rheda'' 1583, ''Gralaf'' 1621, ''Gręnzlau'', ''Gręzowo'' 1635, 1638, ''Reed'' 1655, ''Roda'' 1659, ''Rehda'' 1796, ''Reda'' (Cenôwa), ''Réda'' (Zëchta), ''Rejda'' (Tréder); pl: ''Reda'', de: ''Rheda'') - gard w [[Wejrowsczi kréz|wejrowsczim krézu]] w pòrenkòwi [[Pòmòrskô|Pòmòrsce]]. [[Archeòlogijô|Archeòlodzë]] pòdôwają, że ò pierszich lëdzczich szlachach w òbjimie dzysdniowi Redë mòże ju gôdac w I wiekù p.n.e. [[1 stëcznika]] [[1967]] rokù Réda dostaa gardné prawa, mô dzysô sztatus gardu w [[Wejrowsczi kréz|wejrowsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|Pòmòrsczim wòjewództwie]]. Réda mô greńcã z [[Rëmiô|Rëmią]] ë [[Wejrowò|Wejrowã]], ùrôbiając z nima [[Môłé Trójgardze]]. [[4 lëpińca]] 2015 - [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]]. == Pòdôwczi == [[Òbrôzk:Reda Zjazd Kaszubow.jpg|mały|Kaszëbi w Rédze 2015]] [[Òbrôzk:REDA 5 1 ubt.jpeg|mały|Rédzczé [[banowiszcze]]]] [[Òbrôzk:REDA 5 2 ubt.jpeg|mały|Rédzczi kòscół]] Bùdżetowé wzątczi (2004 plan): mln zł<br> Bùdżetowé wëdôwczi (2004 plan): mln zł == Lëdztwò == Zgòdno z pòdôwkama z [[30 czerwińca]] [[2004]] rokù: {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; text-align:right;" !Òpis || colspan=2|Òglowò || colspan=2|Białczi || colspan=2|Chłopi |- |jednota || lëdzi || % || lëdzi || % || lëdzi || % |-- |pòpùlacëjô || '''18&nbsp;111''' || 100 || 9175 || 50,7 || 8936 || 49,3 |-- |gãstosc lëdztwa<br>(mieszk./km²) || colspan=2| 615 || colspan=2| 311,5 || colspan=2| 303,4 |} <!-- === Historëjô === --> <!-- === Słôwny lëdze === --> <!-- === Stôrodôwnotë === --> == Òbaczë téż == * [[Pieleszewò]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.kaszubi.pl/images/dodatkowe/ZjazdKaszubow/GAZETA%20ZJAZDOWA%202015.pdf Kaszëbi w Rédze 2015] * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IX/584 Reda w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Wejrowsczi kréz}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Wejrowsczi kréz]] s5y6wyrz213y4jvdkp1ouhmzm5lp0y3 0 67 205843 202975 2026-07-09T16:10:12Z Iketsi 3254 + 205843 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Europejsko Unijo CBS ubt2.png|frame|right|Dôwnô kôrta [[Eùropa|Eùropë]] ë Eùropejsczi Ùnije pò kaszëbskù (nieaktualny)]]'''Lësta [[Eùropa|eùropejsczich]] państw''' – lësta [[Państwò|państw]] ë zawiôzłëch teritoriów [[Eùropa|Eùropë]]. Na òbrëmienié Eùropë w całoscë abò dzélowô najdiwô sã 46 ùznônëch państw na midzënôrodny arenie. Knéż do Eùropë zalëczô sã sétmë [[Zawiôzłé teritorium|zawiôzłëch]] [[Zawiôzłé teritorium|teritoriów]] [[Dëńskô|Dëńsczi]], [[Norweskô|Norwesczi]] ë [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britanije]]. W Eùropie fónkcjonëje téż jedno dzélowô ùznôwóné państwò ([[Kòsowò]]) a téż jedno [[nieùznôwóné państwò]] ([[Pòdniéstrze]]). Nôwiãkszim eùropejsczim państwã je [[Ruskô]] (17 098 242 km²), równak nôwiãkszim państwã najdiwëjącym sã w całoscë na teritorium Eùropë je [[Ùkrajina]] (603 550 km²). Nôlëdniészim państwã na eùropejsczim kòntinence równak je Ruskô (142 021 981 mieszkańców), a nôlëdniészim państwã pòłóżonym w całoscë w Eùropie są [[Niemieckô|Niemcë]] (84 316 622 mieszkańców). Nômniészim tak samò wedle wiôlgòscë wiéchrzëznë, jak ë lëczbë lëdztwa je [[Watikan]] (0,44 km²; 825 mieszkańców). {| class="wikitable" |+ ! !Artikel !Kategòrëjô !Też !sloworz.org |- | align="right" |1 |[[Albańskô]] |{{#categorytree:Albańskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Albańskô →]: [[Albańskô]] |Albaniô<ref>{{sloworz.org|18433|20909}}</ref> |- | align="right" |2 |[[Andorra]] |{{#categorytree:Andorra|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Andorra →]: – |– |- | align="right" |3 |[[Aùstriô]] - (''[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Aùstriô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Aùstriô →]: [[Aùstrëjackô]] |Óstrëjô<ref>{{sloworz.org|9215|10520}}</ref>; Óstrëjackô<ref>{{sloworz.org|9214|10519}}</ref>; Aùstriô<ref>{{sloworz.org|19158|21683}}</ref>; |- | align="right" |4 |[[Belgijskô]] - (''[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Belgijskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Belgijskô →]: – |Belgiô<ref>{{sloworz.org|19593|22180}}</ref> |- | align="right" |5 |[[Biôłorus]] |{{#categorytree:Biôłorus|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Biôłorus →]: [[Biôłorëskô]]; [[Biôłorusjô]] |Biôłorusjô<ref>{{sloworz.org|19534|22109}}</ref> |- | align="right" |6 |[[Bòsniô i Hercegòwina]] |{{#categorytree:Bòsniô i Hercegòwina|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Bòsniô_i_Hercegòwina →]: [[Bòsnijô ë Hercegòwina]] |– |- | align="right" |7 |[[Bùłgariô]] - (''[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Bùłgariô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Bùłgariô →]: [[Bùlgarskô]] |Bùłgariô<ref>{{sloworz.org|21053|23824}}</ref> |- | align="right" |8 |[[Cyper]] - (''[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Cyper|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Cyper →]: – |Cyper<ref>{{sloworz.org|22463|25437}}</ref> |- | align="right" |9 |[[Chòrwackô]] - (''[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Chòrwackô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Chòrwackô →]: [[Chòrwacjô]] |Chòrwacjô<ref>{{sloworz.org|21850|24722}}</ref> |- | align="right" |10 |[[Czeskô Repùblika]] - (''[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Czeskô Repùblika|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Czeskô_Repùblika →]: [[Czeskô]] |Czeskô<ref>{{sloworz.org|16592|18963}}</ref> |- | align="right" |11 |[[Czôrnogóra]] |{{#categorytree:Czôrnogóra|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Czôrnogóra →]: [[Czôrnô Góra]] |Czôrnogóra<ref>{{sloworz.org|22515|25494}}</ref> |- | align="right" |12 |[[Dëńskô]] - (''[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Dëńskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Dëńskô →]: – |Duńskô<ref>{{sloworz.org|19811|22430}}</ref> |- | align="right" |13 |[[Estoniô]] - (''[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Estoniô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Estoniô →]: [[Estónskô]]; [[Estóńskô]] |Estoniô<ref>{{sloworz.org|25726|29718}}</ref> |- | align="right" |14 |[[Farersczé Òstrowë]] |{{#categorytree:Farersczé Òstrowë|mode=all|depth=0}} |– |– |- | align="right" |15 |[[Fińskô]] - (''[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Fińskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Fińskô →]: – |Finlandiô<ref>{{sloworz.org|26158|30313}}</ref> |- | align="right" |16 |[[Francëjô]] - (''[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Francëjô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Francëjô →]: [[Frańcëskô]] |Francjô<ref>{{sloworz.org|26389|30647}}</ref>; Francëskô<ref>{{sloworz.org|26389|30647}}</ref> |- | align="right" |17 |[[Greckô]] - (''[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Greckô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Greckô →]: [[Grecjô]] |Grecjô<ref>{{sloworz.org|27032|31520}}</ref> |- | align="right" |18 |[[Grëzóńskô]] |{{#categorytree:Grëzóńskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Grëzóńskô →]: – |Gruzjô<ref name=":0">{{sloworz.org|27113|31612}}</ref>; Grëzjô<ref name=":0" />, Grëzóńskô<ref name=":0" /> |- | align="right" |19 |[[Irlandiô]] - (''[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Irlandiô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Irlandiô →]: [[Irlandëjô]] |Irlandiô<ref name=":1">{{sloworz.org|28225|33035}}</ref>; Irlandzkô<ref name=":1" />; Jirlandiô<ref name=":1" />; Jirlandzkô<ref name=":1" /> |- | align="right" |20 |[[Islandëjô]] |{{#categorytree:Islandëjô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Islandëjô →]: – |Islandiô<ref name=":2">{{sloworz.org|28258|33076}}</ref>; Jislandiô<ref name=":2" /> |- | align="right" |21 |[[Italskô]] - (''[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Italskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Italskô →]: – |Italiô<ref name=":3">{{sloworz.org|28276|36149}}</ref>; Italskô<ref name=":3" />; Włochë<ref>{{sloworz.org|7453|8433}}</ref> |- | align="right" |22 |[[Liechtenstein]] |{{#categorytree:Lichtenstein|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Liechtenstein →]: [[Lichtenstein]] |– |- | align="right" |23 |[[Lëtwa]] - (''[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Lëtwa|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Lëtwa →]: [[Lëtewskô]] |Lëtwa<ref>{{sloworz.org|2304|2653}}</ref>; Lëtewskô<ref>{{sloworz.org|19533|22108}}</ref> |- | align="right" |24 |[[Luksembùrg]] - (''[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Luksembùrg|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Luksembùrg →]: [[Luksembùrskô]] |– |- | align="right" |25 |[[Łotwa]] - (''[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Łotwa|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Łotwa →]: [[Łotewskô]] |Łotwa<ref>{{sloworz.org|32931|40454}}</ref> |- | align="right" |26 |[[Madżarskô]] - (''[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Madżarskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Madżarskô →]: – |Wãgrë<ref>{{sloworz.org|5500|6163}}</ref> |- | align="right" |27 |[[Malta]] - (''[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Malta|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Malta →]: – |Malta<ref>{{sloworz.org|33229|40996}}</ref> |- | align="right" |28 |[[Niemieckô]] - (''[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Miemieckô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Niemieckô →]: [[Miemieckô]] |Niemieckô<ref>{{sloworz.org|19537|22112}}</ref>; Miemcë<ref name=":4">{{sloworz.org|6305|7069}}</ref>; Niemcë<ref name=":4" /> |- | align="right" |29 |[[Mònakò]] |{{#categorytree:Mònakò|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Mònakò →]: – |– |- | align="right" |30 |[[Néderlandzkô]] - (''[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Néderlandzkô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Néderlandzkô →]: – |Hòlandiô<ref>{{sloworz.org|27579|32202}}</ref> |- | align="right" |31 |[[Nordowô Macedoniô]] |{{#categorytree:Nordowô Macedoniô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Nordowô_Macedoniô →]: [[Macedońskô]]; [[Macedoniô]] |Macedoniô<ref name=":5">{{sloworz.org|33054|40686}}</ref>; téż Macedońskô<ref name=":5" /> |- | align="right" |32 |[[Norweskô]] |{{#categorytree:Norweskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Norweskô →]: [[Norge]]; [[Noreg]]; [[Kongeriket Norge]]; [[Kongeriket Noreg]] |Norweskô<ref>{{sloworz.org|19815|22434}}</ref> |- | align="right" |33 |[[Pòlskô]] - (''[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Pòlskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Pòlskô →]: – |Pòlskô<ref>{{sloworz.org|13838|15813}}</ref> |- | align="right" |34 |[[Pòrtugalskô]] - (''[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Pòrtugalskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Pòrtugalskô →]: – |? |- | align="right" |35 |[[Rumùńskô]] - (''[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Rumùńskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Rumùńskô →]: [[Rumùniô]] |? |- | align="right" |36 |[[Ruskô]] |{{#categorytree:Ruskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Ruskô →]: [[Ruskô Federacëjô]] |Rusjô<ref>{{sloworz.org|19532|22107}}</ref>; Ruskô<ref>{{sloworz.org|3513|4008}}</ref> |- | align="right" |37 |[[San Marino]] |{{#categorytree:San Marino|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=San_Marino →]: – |– |- | align="right" |38 |[[Serbiô]] |{{#categorytree:Serbskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Serbiô →]: [[Serbskô]] |? |- | align="right" |39 |[[Słowackô]] - (''[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Słowackô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Słowackô →]: – |? |- | align="right" |40 |[[Słoweniô]] - (''[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Słoweniô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Słoweniô →]: [[Sloweńskô]] |? |- | align="right" |41 |[[Watikan]] |{{#categorytree:Watikan|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Watikan →]: – |? |- | align="right" |42 |[[Szpańskô]] - (''[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Szpańskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Szpańskô →]: – |Hiszpaniô<ref name=":6">{{sloworz.org|27545|32152}}</ref>; téż Szpaniô<ref name=":6" />, Szpańskô<ref name=":6" /> |- | align="right" |43 |[[Szwajcariô]] |{{#categorytree:Szwajcarskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Szwajcariô →]: [[Szwajcarskô]] |? |- | align="right" |44 |[[Szwédzkô]] - (''[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Szwédzkô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Szwedzkô →]: – |Szwédzkô<ref>{{sloworz.org|9954|11397}}</ref> |- | align="right" |45 |[[Ùkrajina]] |{{#categorytree:Ùkrajina|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Ùkrajina →]: – |Ùkrajińskô<ref name=":7">{{sloworz.org|19528|22103}}</ref> / Ùkrajina<ref name=":7" /> |- | align="right" |46 |[[Wiôlgô Britanijô]] |{{#categorytree:Wiôlgô Britanijô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Wiôlgô_Britanijô →]: [[Wiôlgô Britanijô]] |Wiôlgô Britaniô<ref>{{sloworz.org|19866|22486}}</ref> |} {{Aktualizacjô|Òstatnô=2026-05-15|Nastãpnô=+1 rok}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa|*]] [[Kategòrëjô:Lëstë|Eùropejsczich państw]] 818eumozujr6qh7zrffejgxp2kxgiz1 206016 205843 2026-07-09T22:48:01Z Terrus38 14026 206016 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Europejsko Unijo CBS ubt2.png|frame|right|Dôwnô kôrta [[Eùropa|Eùropë]] ë Eùropejsczi Ùnije pò kaszëbskù (nieaktualny)]]'''Lësta [[Eùropa|eùropejsczich]] państw''' – lësta [[Państwò|państw]] ë zawiôzłëch teritoriów [[Eùropa|Eùropë]]. Na òbrëmienié Eùropë w całoscë abò dzélowô najdiwô sã 46 ùznônëch państw na midzënôrodny arenie. Knéż do Eùropë zalëczô sã sétmë [[Zawiôzłé teritorium|zawiôzłëch]] [[Zawiôzłé teritorium|teritoriów]] [[Dëńskô|Dëńsczi]], [[Norweskô|Norwesczi]] ë [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britanije]]. W Eùropie fónkcjonëje téż jedno dzélowô ùznôwóné państwò ([[Kòsowò]]) a téż jedno [[nieùznôwóné państwò]] ([[Pòdniéstrze]]). Nôwiãkszim eùropejsczim państwã je [[Ruskô]] (17 098 242 km²), równak nôwiãkszim państwã najdiwëjącym sã w całoscë na teritorium Eùropë je [[Ùkrajina]] (603 550 km²). Nôlëdniészim państwã na eùropejsczim kòntinence równak je Ruskô (142 021 981 mieszkańców), a nôlëdniészim państwã pòłóżonym w całoscë w Eùropie są [[Niemieckô|Niemcë]] (84 316 622 mieszkańców). Nômniészim tak samò wedle wiôlgòscë wiéchrzëznë, jak ë lëczbë lëdztwa je [[Watikan]] (0,44 km²; 825 mieszkańców). {| class="wikitable" |+ ! !Artikel !Kategòrëjô !Też !sloworz.org |- | align="right" |1 |[[Albańskô]] |{{#categorytree:Albańskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Albańskô →]: [[Albańskô]] |Albaniô<ref>{{sloworz.org|18433|20909}}</ref> |- | align="right" |2 |[[Andorra]] |{{#categorytree:Andorra|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Andorra →]: – |– |- | align="right" |3 |[[Aùstriô]] - (''[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Aùstriô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Aùstriô →]: Aùstrëjackô |Óstrëjô<ref>{{sloworz.org|9215|10520}}</ref>; Óstrëjackô<ref>{{sloworz.org|9214|10519}}</ref>; Aùstriô<ref>{{sloworz.org|19158|21683}}</ref>; |- | align="right" |4 |[[Belgijskô]] - (''[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Belgijskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Belgijskô →]: – |Belgiô<ref>{{sloworz.org|19593|22180}}</ref> |- | align="right" |5 |[[Biôłorus]] |{{#categorytree:Biôłorus|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Biôłorus →]: [[Biôłorëskô]]; [[Biôłorusjô]] |Biôłorusjô<ref>{{sloworz.org|19534|22109}}</ref> |- | align="right" |6 |[[Bòsniô i Hercegòwina]] |{{#categorytree:Bòsniô i Hercegòwina|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Bòsniô_i_Hercegòwina →]: [[Bòsnijô ë Hercegòwina]] |– |- | align="right" |7 |[[Bùłgariô]] - (''[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Bùłgariô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Bùłgariô →]: [[Bùlgarskô]] |Bùłgariô<ref>{{sloworz.org|21053|23824}}</ref> |- | align="right" |8 |[[Cyper]] - (''[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Cyper|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Cyper →]: – |Cyper<ref>{{sloworz.org|22463|25437}}</ref> |- | align="right" |9 |[[Chòrwackô]] - (''[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Chòrwackô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Chòrwackô →]: [[Chòrwacjô]] |Chòrwacjô<ref>{{sloworz.org|21850|24722}}</ref> |- | align="right" |10 |[[Czeskô Repùblika]] - (''[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Czeskô Repùblika|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Czeskô_Repùblika →]: [[Czeskô]] |Czeskô<ref>{{sloworz.org|16592|18963}}</ref> |- | align="right" |11 |[[Czôrnogóra]] |{{#categorytree:Czôrnogóra|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Czôrnogóra →]: [[Czôrnô Góra]] |Czôrnogóra<ref>{{sloworz.org|22515|25494}}</ref> |- | align="right" |12 |[[Dëńskô]] - (''[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Dëńskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Dëńskô →]: – |Duńskô<ref>{{sloworz.org|19811|22430}}</ref> |- | align="right" |13 |[[Estoniô]] - (''[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Estoniô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Estoniô →]: [[Estónskô]]; [[Estóńskô]] |Estoniô<ref>{{sloworz.org|25726|29718}}</ref> |- | align="right" |14 |[[Farersczé Òstrowë]] |{{#categorytree:Farersczé Òstrowë|mode=all|depth=0}} |– |– |- | align="right" |15 |[[Fińskô]] - (''[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Fińskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Fińskô →]: – |Finlandiô<ref>{{sloworz.org|26158|30313}}</ref> |- | align="right" |16 |[[Francëjô]] - (''[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Francëjô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Francëjô →]: [[Frańcëskô]] |Francjô<ref>{{sloworz.org|26389|30647}}</ref>; Francëskô<ref>{{sloworz.org|26389|30647}}</ref> |- | align="right" |17 |[[Greckô]] - (''[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Greckô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Greckô →]: [[Grecjô]] |Grecjô<ref>{{sloworz.org|27032|31520}}</ref> |- | align="right" |18 |[[Grëzóńskô]] |{{#categorytree:Grëzóńskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Grëzóńskô →]: – |Gruzjô<ref name=":0">{{sloworz.org|27113|31612}}</ref>; Grëzjô<ref name=":0" />, Grëzóńskô<ref name=":0" /> |- | align="right" |19 |[[Irlandiô]] - (''[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Irlandiô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Irlandiô →]: [[Irlandëjô]] |Irlandiô<ref name=":1">{{sloworz.org|28225|33035}}</ref>; Irlandzkô<ref name=":1" />; Jirlandiô<ref name=":1" />; Jirlandzkô<ref name=":1" /> |- | align="right" |20 |[[Islandëjô]] |{{#categorytree:Islandëjô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Islandëjô →]: – |Islandiô<ref name=":2">{{sloworz.org|28258|33076}}</ref>; Jislandiô<ref name=":2" /> |- | align="right" |21 |[[Italskô]] - (''[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Italskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Italskô →]: – |Italiô<ref name=":3">{{sloworz.org|28276|36149}}</ref>; Italskô<ref name=":3" />; Włochë<ref>{{sloworz.org|7453|8433}}</ref> |- | align="right" |22 |[[Liechtenstein]] |{{#categorytree:Lichtenstein|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Liechtenstein →]: [[Lichtenstein]] |– |- | align="right" |23 |[[Lëtwa]] - (''[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Lëtwa|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Lëtwa →]: [[Lëtewskô]] |Lëtwa<ref>{{sloworz.org|2304|2653}}</ref>; Lëtewskô<ref>{{sloworz.org|19533|22108}}</ref> |- | align="right" |24 |[[Luksembùrg]] - (''[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Luksembùrg|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Luksembùrg →]: [[Luksembùrskô]] |– |- | align="right" |25 |[[Łotwa]] - (''[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Łotwa|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Łotwa →]: [[Łotewskô]] |Łotwa<ref>{{sloworz.org|32931|40454}}</ref> |- | align="right" |26 |[[Madżarskô]] - (''[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Madżarskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Madżarskô →]: – |Wãgrë<ref>{{sloworz.org|5500|6163}}</ref> |- | align="right" |27 |[[Malta]] - (''[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Malta|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Malta →]: – |Malta<ref>{{sloworz.org|33229|40996}}</ref> |- | align="right" |28 |[[Niemieckô]] - (''[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Miemieckô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Niemieckô →]: [[Miemieckô]] |Niemieckô<ref>{{sloworz.org|19537|22112}}</ref>; Miemcë<ref name=":4">{{sloworz.org|6305|7069}}</ref>; Niemcë<ref name=":4" /> |- | align="right" |29 |[[Mònakò]] |{{#categorytree:Mònakò|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Mònakò →]: – |– |- | align="right" |30 |[[Néderlandzkô]] - (''[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Néderlandzkô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Néderlandzkô →]: – |Hòlandiô<ref>{{sloworz.org|27579|32202}}</ref> |- | align="right" |31 |[[Nordowô Macedoniô]] |{{#categorytree:Nordowô Macedoniô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Nordowô_Macedoniô →]: [[Macedońskô]]; [[Macedoniô]] |Macedoniô<ref name=":5">{{sloworz.org|33054|40686}}</ref>; téż Macedońskô<ref name=":5" /> |- | align="right" |32 |[[Norweskô]] |{{#categorytree:Norweskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Norweskô →]: [[Norge]]; [[Noreg]]; [[Kongeriket Norge]]; [[Kongeriket Noreg]] |Norweskô<ref>{{sloworz.org|19815|22434}}</ref> |- | align="right" |33 |[[Pòlskô]] - (''[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Pòlskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Pòlskô →]: – |Pòlskô<ref>{{sloworz.org|13838|15813}}</ref> |- | align="right" |34 |[[Pòrtugalskô]] - (''[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Pòrtugalskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Pòrtugalskô →]: – |? |- | align="right" |35 |[[Rumùńskô]] - (''[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Rumùńskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Rumùńskô →]: [[Rumùniô]] |? |- | align="right" |36 |[[Ruskô]] |{{#categorytree:Ruskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Ruskô →]: [[Ruskô Federacëjô]] |Rusjô<ref>{{sloworz.org|19532|22107}}</ref>; Ruskô<ref>{{sloworz.org|3513|4008}}</ref> |- | align="right" |37 |[[San Marino]] |{{#categorytree:San Marino|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=San_Marino →]: – |– |- | align="right" |38 |[[Serbiô]] |{{#categorytree:Serbskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Serbiô →]: [[Serbskô]] |? |- | align="right" |39 |[[Słowackô]] - (''[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Słowackô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Słowackô →]: – |? |- | align="right" |40 |[[Słoweniô]] - (''[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Słoweniô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Słoweniô →]: [[Sloweńskô]] |? |- | align="right" |41 |[[Watikan]] |{{#categorytree:Watikan|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Watikan →]: – |? |- | align="right" |42 |[[Szpańskô]] - (''[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Szpańskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Szpańskô →]: – |Hiszpaniô<ref name=":6">{{sloworz.org|27545|32152}}</ref>; téż Szpaniô<ref name=":6" />, Szpańskô<ref name=":6" /> |- | align="right" |43 |[[Szwajcariô]] |{{#categorytree:Szwajcarskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Szwajcariô →]: [[Szwajcarskô]] |? |- | align="right" |44 |[[Szwédzkô]] - (''[[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Szwédzkô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Szwedzkô →]: – |Szwédzkô<ref>{{sloworz.org|9954|11397}}</ref> |- | align="right" |45 |[[Ùkrajina]] |{{#categorytree:Ùkrajina|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Ùkrajina →]: – |Ùkrajińskô<ref name=":7">{{sloworz.org|19528|22103}}</ref> / Ùkrajina<ref name=":7" /> |- | align="right" |46 |[[Wiôlgô Britanijô]] |{{#categorytree:Wiôlgô Britanijô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Wiôlgô_Britanijô →]: [[Wiôlgô Britanijô]] |Wiôlgô Britaniô<ref>{{sloworz.org|19866|22486}}</ref> |} {{Aktualizacjô|Òstatnô=2026-05-15|Nastãpnô=+1 rok}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa|*]] [[Kategòrëjô:Lëstë|Eùropejsczich państw]] 6lm75l5nqcy1o02lepz0hvsb3bsnokr 0 81 206190 198748 2026-07-10T00:18:08Z Iketsi 3254 {{jãz.|en}} 206190 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ubuntu 11.04 (csb).png|mały|Òperacjowô sytema [[Linux]] na przëmiôrze distribùcëji [[Ubuntu Linux|Ubuntu]] z graficznëm òkrãżã [[GNOME]]]] '''Òperacjowô systema''' ({{jãz.|en}} ''operating system'') je [[soft-wôra|soft-wôrą]] chtërnô ùmòżlëwiô dzejanié [[kòmpùter|kòmpùtra]]: zarządzëwô [[wdôr|wdôrã]], czerëje wëkònëwanim aplikacëjów ôs kòntrolëje wszelejaką [[hard-wôra|hard-wôrã]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Òperacjowô systema| ]] syzezjpadcqhqh2nxlrdp2znk4aqo8t 0 1005 206027 177732 2026-07-09T22:54:46Z Terrus38 14026 206027 wikitext text/x-wiki === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] (Jimieninë): Benedikta, Lubòmira * pierszi dzéń [[zymk]]ù === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * [[1907]] r. [[Bernat Zëchta]] === Ùmarlë === * === Przësłowié === * Czej [[Lesnô kòzogrësc|kòzogrësc]] zakwitô, wies [[Biôłi bòcón|bòcóna]] witô. * Co krôj, to òbëczôj, a co chałupa, to jinszô nôùka. {{Kalãdarium}} 5hos38wk3jls791s4bf06a9z09om57m 0 1049 206219 196254 2026-07-10T00:28:12Z Iketsi 3254 {{jãz.|en}} 206219 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Links 2.1pre15 on Linux (text mode) sshot20040802.png|mały|Links 2.1pre15]] '''Links''' – je chùtczim tekstowim [[Internetowi przezérnik|przezérnikã]], chtëren òkôziwô, w procëmnoce do baro rozkòscérzonégò [[Lynx]]a, téż tabelë ë ramë ({{jãz.|en}} ''frame''), a w jegò graficznej òptacëji téż òbrôzczi. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Internetowé przezérniczi|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://web.archive.org/web/20040626064005/http://artax.karlin.mff.cuni.cz/~mikulas/links/ {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Internetowé przezérniczi]] 502rm44yfu4t8ml91x98cf5aer3519s 0 1113 206194 204000 2026-07-10T00:20:12Z Iketsi 3254 {{jãz.|en}} 206194 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Firefox Screenshot Linux.PNG|mały|Firefox (48.0)]] '''Mozilla Firefox''' (przódë '''Mozilla Firebird''', '''Phoenix''') je [[internetowi przezérnik|internetowim przezérnikã]], opiartim na nëkù [[Gecko]], pòchôdającym z [[Mozilla|Mozilli]], równak w procëmnocé do Mozilli je òn "czëstim" przezérnika, bez dodôwnich programów jakno e-mailowegò, editorã starn ({{jãz.|en}} ''Web-Editor'') czë téż [[IRC]]. Dostãpny je òn na potrójné licencëji [[MPL]]/[[GNU LGPL]]/[[GNU GPL]]. [[Fundacëjô Mozilla]] ùżëcziwô wersëje dlô [[Linux]]a, [[Microsoft Windows]]a ë [[Mac OS X]]. Robòta nad ùdbą '''Mozilla Firefox''' naczãto kòl kùńca [[2002]] rokù. Je zgrôwa bëło ë je ùsôdzenié letczégò, chùtczégò, drësznegò brëkòwnikom, z mòżnotą rozszérzaniegò przezérnika. Je to terô gwës nôwôżniészô ùdba Fùdacëji Mozilla, chtërna w przińdoce, w sparłãczenim z e-mailowim programa [[Mozilla Thunderbird]], weńdzé na plac terôczasnëch programów do pacziétu przezérnika [[Mozilla]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Internetowé przezérniczi|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.mozilla.org/csb/firefox/ Domôcô starna ùdbë] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Wòlnô soft-wôra]] [[Kategòrëjô:Internetowé przezérniczi]] hm6qcvri0xzgi75u60b5ks32lnvpdpm 0 1422 206196 196250 2026-07-10T00:20:29Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 206196 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Epiphany-web-browser.png|left|48px]] [[Òbrôzk:Epiphany3.0.png|mały|Epiphany 3.0.0]] '''Epiphany''' je wòlnym [[Internetowi przezérnik|internetowim przezérnikã]] dlô desktopù [[GNOME]], wëdónym pòd licencëją [[GNU General Public License|GPL]]. Do wëskrzëwaniégò internetowich starn brëkùje òn nëkù [[Gecko]] z ùdbë [[Mozilla]]. Równak graficzny interfejs tegò przezérnika je zrëchtowóny na spòdlém knégòwnicë [[GTK]] jakno ë jinszich elementów ze òkòlégò GNOME, w procëmnocé do Mozilli, chtërnej interfejs opiarti je na [[XUL]]. Epiphany, je wietwą ({{jãz.|en}} ''Fork'') ùdbë [[Galeon]] ë òstôł przëszëkòwóny dlô mni doswiôdczonëch brëkòwników, chtërny to kładą môłi cësk na wszelejaczé nastôwczi. Brëkòwnosc stoi w nim na pierszim placu. == Òsoblëwòtë == Wôrt je wspòmniec ò òrganizacëji ùlëbników. Są òne pòdług kluczowich słów zortowóne, chtërne jidzé pùzdni rozbùdowiwac. Òznôczô to, że jeden [[URL]] mòże òstac przëpisóny do cziles kluczowich słów. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Internetowé przezérniczi|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.gnome.org/projects/epiphany/ Starna ùdbë Epiphany] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Internetowé przezérniczi]] j95aycus4kxe8xfx7p5i8nwoa7d2l17 0 1423 205896 203628 2026-07-09T19:52:04Z Tsca.bot 53 Poprawa linkowania 205896 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Erik af Pommern.jpg|mały|Krónowanié Erika Pòmòrsczégò na króla Dëńsczi, Szwedzczi ë Norwesczi]] [[Òbrôzk:Erikafpommernsdanskeunionssegl.jpg|mały|Sztãpel Erika Pòmòrsczégò brëkòwóny w latach 1398–1435]] [[Òbrôzk:Armoiries Eric de Poméranie, roi de Danemark.svg|120px|mały|]] '''Erik Pòmòrsczi''' (''Erik I''- pòmòrsczi titel, ''Erik af Pommern'' - dënsczi titel, ''Erik av Pommern (Erik XIII)'' - szwédzczi titel, ''Erik av Pommern (Erik III)'' - norwesczi titel) bëł sënã [[Warcësłôw VII|Warcësława VII-gò]] ë Mariji Meklenbùrsczi, ùrodzëł sã w [[1382]] rokù w [[Darłowò|Dirlowie]]. Na rëchcenim dostôł miono Bògùsłôw, pò starkù [[Bògùsłôw V|Bògùsławie V-im]], bùdownikù zómkù w Dirlowie. W [[1388]] rokù wzãti za swòje przez swoją cotkã, dëńską królewą Magòrzatã I-szą (Margrete), przëcygnął do [[Roskilde]] w Dëńsczi. W [[1389]] erbòwôł òd ny Norwesczé Królestwò, w [[stëcznik]]ù [[1396]] òstôł wëlowóny królã Dëńsczi, a w [[lëpińc]]u- Szwedzczi. [[20 czerwińca]] [[1397]], jakno rezultat starë Magòrzatë I, na zómkù w Kalmarze ([[Szwedzkô]]) miôł plac ùgôdënk midzë [[Dëńskô|Dëńską]], [[Szwedzkô|Szwedzką]] ë [[Norweskô|Norweską]], zwóny [[Kalmarskô_Ùnijô|Kalmarską Ùniją]]. Ji pierszim królã òstôł Erik Pòmòrsczi, równak jaż do smiercë Magòrzatë w [[1412]] z nią dzélëł władzã nad [[Skandinawijô|Skandinawiją]]. W [[1405]] mia plac żeńba Erika z Filipiną ''(Phillippa)''- córką anielsczégò króla [[Henrik IV|Henrika IV-gò]]. Zgrôwã Erika bëła wiôlgô skandinawskô imperëjô z centróm w Dëńsce. W [[1429]] rokù w gardze [[Helsingør]] nad zwãżëną [[Øresund]] wprowôdzëł mòrsczi [[col]] dlô òkrãtów wpłëwającëch ë wëpłëwającëch z [[Bôłt]]u. Przez wicy jak 4 stalata nen col dowôł dënsczémù państwù zacht zwësk. Dejadë dosc chùtkò wdôł sã Erik w marachùjącé wòjnë z [[Hanza|Hanzą]], a przez to narôsta òpòzycëjô procëm niemù. Òsoblëwò wiele procëmników miôł westrzód [[Szwedë|Szwedów]], chtërny òskarżëwelë gò téż ò fawòrizowanié [[Dënowie|Dënów]] ë [[Pòmòrzanie|Pòmòrzanów]] przë òbsadzëwanim ùrzãdów. W [[1439]] mùszôł ùstąpic z tronu ë wëcopôł sã do zómkù na [[Gòtlandijô|Gòtlandiji]]. Stamtądka wiele razë napôdôł jakno pirata na òkrãtë, ë dlôte dostôł pòzwã "pòslédnégò wikinga Bôłtu". W [[1449]] béł znôwu w Dirlowie, tu rozbùdowôł zómk ë jakno Erik I miôł przëjãté przédnictwò nad stołpsczim dzélã [[Pòmòrskô|Pòmòrsczi]] òd [[Bògùsław IX|Bògùsława IX-gò]]. Ùmar [[3 maja]] [[1459]] rokù, pòchòwalë gò w mariacczim kòscele w Dirlowie. {| align="center" border="2" cellpadding="8" cellspacing="0" !Pòprzédca !Lësta panowników !Nôslédnik |----- |align="center" width="33%"|[[Magòrzata I]] ''(Margrete 1.)'' |align="center" width="33%"|[[Lësta panowników Dëńsczi]] |align="center" width="34%"|[[Krësztof III Bajersczi]] ''(Christoffer 3. af Bayern)'' |----- |align="center" width="33%"|[[Magòrzata I]] ''(Margreta)'' |align="center" width="33%"|[[Lësta panowników Norwesczi]] |align="center" width="34%"|[[Krësztof III Bajersczi]] ''(Christoffer af Bayern)'' |----- |align="center" width="33%"|[[Magòrzata I]] ''(Margareta)'' |align="center" width="33%"|[[Lësta panowników Szwedzczi]] |align="center" width="34%"|[[Karol VIII]] ''(Karl Knutsson Bonde)'' |} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ksyżëce Zôpadny Pòmòrsczi]] [[Kategòrëjô:Dëńskô]] [[Kategòrëjô:Szwédzkô]] [[Kategòrëjô:Skandinawijô]] 641hzf3m6k6gkv6zdjbsk6f3d4ph3l6 0 1432 206028 205229 2026-07-09T22:54:58Z Terrus38 14026 206028 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox||Gard=Gduńsk|dopełniacz=Gduńska|adjektiw_mask=gduńsczi|adjektiw_fem=gduńskô|céch=POL Gdańsk COA.svg|fana=POL Gdańsk flag.svg|karta=Pomorskie Gdańsk.png|wòjewództwò=pòmòrsczé|kréz=|grodzki=tak|rodzaj_gminy=miejska|gmina=|miejska=tak|bùrméster=Aleksandra Dulkiewicz|adres_um=Nowé Ògardë 8/12|kod_poczt_um=80-803|tel_um=|fax_um=|mail_um=|wiéchrzëzna=262,0|stopniN=54|minutN=22|stopniE=18|minutE=38|wysokość=|rok=2020|lëdztwò=471 525|gęstość=|aglomeracja=|czerënkòwi numer=(+48) 58|pòcztowi kòd=80-009 do 80-958|registracëjné tôfle=GD|TERYT=|SIMC=|www=http://www.gdansk.pl/|commons=Gdańsk|Wòjewództwò=[[Pòmòrsczé wòjewództwò|Pòmòrsczé]]|państwò=[[Pòlskô]]|Kréz=Gduńsczi|gwôsné miono=Gdańsk}} '''Gduńsk''', ''[[Klasiczni varianjt|kv]]. '''Gdúnjsk''''' ({{jãz.|pl}} ''Gdańsk'', {{jãz.|la}} ''Gedania'' abò ''Dantiscum'', {{jãz.|de}} ''Danzig'', {{jãz.|nl}} ''Danswijk'') – je nôwikszim gardã ë historëczną stolëcą [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwi Pòmòrsczi]] ôs [[Kaszëbi|kaszëbsczi miészëznë]]. Je pòłożony na pôłniowim sztrądze [[Bôłt]]u, przë ùbiedze rzeczi [[Wisła|Wisłë]]. Jegò pòrénkòwi part je na [[Wiselny Zëławë|Zëławach]] ë [[Wislónô Sztremlëzna|Wislóny Sztremlëznie]], a zôpadny na ùrzmach [[Kaszëbskô Wëżawa|Kaszëbsczi Wëżawë]]. Òd 1999-gò rokù Gduńsk mô sztatus gardu na prawach krézu ë je stolëcą [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Tu je Marszałkòwsczi Ùrząd Pòmòrsczégò Wòjewództwa. Wedle nôrodnégò spisënkù 2021, 1.533 lëdzy, w tim gardë, ùżiwô kaszëbsczégò jãzëka w dodomù. == Historëjô == [[Òbrôzk:Johannes Canaparius (Jan Kanapariusz) Gyddanyzc Gdańsk Danzig.jpg|mały|Gyddanyzc]] * [[VII wiek]] - pòmòrsczé plemiona przëcygłë nad pôłniowi sztrąd [[Bôłt]]u * [[X wiek]] - pòwstôł [[òbarny gard]] [[Pòmòrzani|Pòmòrzanów]] * [[970]]-[[980]] - [[Mieszkò I]] òpanôwôł [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwą Pòmòrską]] * [[997]] - [[Praga|prasczi]] biskùp Wòjcech zatrzimôł sã w gardze, z negò rokù pòchôdô pierszô zmiónka ò gardze ''Gyddanyzc'' w żëwòce [[Swiãti Wòjcech|swiãtégò Wòjcecha]] * [[1013]] ** [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczé Pòmòrzé]] òstało przëłączoné do [[Kùjawskô|kùjawsczégò]] [[Biskùpstwò|biskùpstwa]] ** [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczé Pòmòrzé]] òdzwëskało samòbëtnosc òd [[Pòlskô|Pòlsczi]] * [[1047]] - pòlsczi ksyżëc [[Kadzmiérz I Òdnowicél]] przëłączëł Pòrénkòwą Pòmòrską do swòjégò państwa * [[1093]] - pòlsczi ksyżëc [[Władisłôw I Herman]] wëdôł rozkôz spôleniô gardów w [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczi Pòmòrsce]] * [[1120]] - [[Bòlesłôw Krzëwògãbi]] dobéł w wòjnie z Pòmòrzanama * 1227 - Samòstójnosc [[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłka II Wiôldżégò]] * [[1236]] - [[Lubecczé gardowé prawo]] * 1282 - Syn Swiãtopôłka, [[Mscëwòj II|Mscëwój II]], zawarł z wiôlgòpòlsczim ksyżëc [[Przemësłã II]] ùkłôd w Kãpnie. * [[1308]] - [[Krzëżôcë]] zajãlë gard * [[1361]], [[1378]], [[1411]], [[1416]] - rëchawë procëm Krzëżôkom * [[1454]] - Gduńsk òdpòjãti przez pòwstańców [[Prëskô Zrzesz|Prësczi Zrzeszë]] * [[1457]] - Wiôldżé Privilegium pòlsczégo króla [[Kadzmiérz|Kadzmierza]] ë miono ''Królewsczi Pòlsczi Gard Gduńsk'' * [[15 séwnika]] [[1463]] - gduńskò-jelbiąskô flota (25 òkrãtów) pòbiła krzëżôcką flotã (44 òkrãtów) na Wislanim Zôlóju * [[19 rujana]] [[1466]] - znôw w Pòlsce pò [[tornsczi spòkój|tornsczim spòkòju]] * 18 czerwińca [[1568]] - 13 frajbitrów z Gduńska napadło na [[Kaszëbi|kaszëbsczich]] lëdzy, a pòtemù bëło ùkôróné. W tim czasu mòcny béł tu mieszczónowi stón * [[1807]]–[[1815]] - [[Wòlny Gard Gduńsk]] Napòléòna * [[1904]] - [[Gduńskô Pòlitechnika]] * [[1920]]–[[1939]] - [[Wòlny Gard Gduńsk]] * [[1929]] rokù bëłë m.jin. tu sarcësté mrozë ([https://web.archive.org/web/20140222152410/http://mbc.malopolska.pl/dlibra/doccontent?id=65319 s. 4 Port gdański odcięty od komunikacji] ) * [[1 séwnika]] [[1939]] - òbarna [[Westerplatte]] ë zôczątk [[II Swiatowô Wojna|II Swiatowi Wòjnë]] * [[28 strëmiannika]] [[1945]] - przejãcé Gduńska przez pòlsczé ë sowiecczé wòjskò (gard znikwiony w 60 proc.) * [[1970]] - sztrajk robòtników w Gduńsku ë w całi Pòmòrsce ([[Gòdnik 1970]]) * [[22 séwnika]] [[1980]] - w Gduńsczi Zdrzëtni Lenina pòwsta samòstójnô samòsprôwnô warkòwô zrzesz "[[Solidarnosc (warkòwô zrzesz)|Solidarnosc]]" * [[2008]] - òb lato cuchem "Transcassubia" przëjachelë do Gduńska [[Kaszëbi]] z rozmajitich strón Nôstarszi kaszëbsczé knédżi: [[Szimón Krofey|Szymona Krofeja]] z [[1586]] rokù, jak téż [[Michôł Pontanus|Michôła Pontanusa]] z rokù [[1643]] bëłë wëdóné w Gduńskù. [[Bernat Zëchta]] m. jin. tu gôdôł z Kaszëbama zanim napisôł swój: ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej''. Tu zaczãła dzejac [[Solidarnosc (warkòwô zrzesz)|"Solidarnosc”]], a to stało sã pierszą kùglą lawinë nikwiący kòmùnizm w Eùropie, téż tu je stolëca eùropejsczégò miészëznowégò jãzëka - [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò]]. W [[strumiannik]]ù 2011 rokù przë drogach do Gdùńska mógł pòtkac nôpis: „Gduńsk – stolëca Kaszëb wito”. W gduńsczich szkòłach téż mòże sã ùczëc kaszëbsczégò. W 2013 r. w szesc spòdlecznëch szkòłach ùczëło sã kaszëbsczégò jãzëka 143 dzecy. Òd dłëgszégò czasu (2017) tu są bilietë ZTM z kòmùnikatã w kaszëbsczim jãzëkù. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Monument of Swietopelk II the Great in Szeroka Street in Gdańsk.jpg|Szlachòta Swiãtopôłka II Wiôldżégò Òbrôzk:Gdunsk_5(30A).jpg|[[Dłudżi Tôrg]] ë [[Zelonô Bróma]] Òbrôzk:Gdunsk_4.jpg|Wiôlgô Kùstrzëca (Arsenal) Òbrôzk:Gdunsk_2.jpg|[[Dłudżi Ùbrzég]] ë bôt ''"Kaszubski brzeg"'' Òbrôzk:Gdunsk_1.jpg| Zrekònstruòwóné [[Wiązarka|wiązarkòwé]] spikrze nad [[Mòtława|Mòtławą]] Òbrôzk:Koscol_NMP_Gdunsk.jpg|[[Marijën Kòscół w Gduńsku]] Òbrôzk:Capilla Real, Gdansk, Polonia, 2013-05-20, DD 01.jpg|[[Królewskô kaplëca]] Òbrôzk:Danzig-Neptunbrunnen.jpg|[[Fòntana Neptuna]] </gallery> == Ekònomijô == * Bùdżetowé wzątczi (2004 plan): 1.157.854.849 [[złoty|zł]] * Bùdżetowé wëdôwczi (2004 plan): 1.097.405.739 zł Gduńsk je nôwikszim mòrsczim pòrtã w Pòlsczi<ref>http://www.gospodarkamorska.pl/Porty,Transport/raport---polskie-porty-morskie-w-pierwszym-p%C3%B3lroczu-2014-roku.html</ref>, hewò je téż wiôldżé latawiskò (Port lotniczy Gdańsk im. Lecha Wałęsy - kòd IATA: GDN, kòd ICAO: EPGD). == Słôwny lëdze == * [[Sambòr I]] * [[Mscëwòj I]] * ksyżã [[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłk II Wiôldżi]] * ksyżã [[Mscëwòj II]] * biskùp [[Moritz Ferber]] * malownik [[Vredemann de Fries]] (1527-[[1606]]) * pisôrz, teoreta lëteraturë [[Marcën Opitz]] (1597-[[1639]]) * architekta [[Ôbram van dem Block]] * architekta [[Antón van Obbergen]] * bòtanik, kùpc [[Jakùb Breyne]] (''Jacobus Breynius Gedanensis'' ùr. 1609 – ùm.[[1657]]) * astronóma [[Jan Heweliusz]] (1611-[[1687]]) * fizyk [[Gabriel Fahrenheit]] (1686-[[1736]]) * pisôrka [[Luiza Gottschedin]] (1713-1750?) * malownik [[Daniel Chodowiecki]] (1726-[[1801]]) * pisôrka [[Johanna Schopenhauer]] (1766-[[1838]]) * filozófa [[Artur Schopenhauer]] (1788-[[1860]]) * kòlekcjonéra dokôzów kùńsztu [[Lesser Giełdziński]] (1830-[[1910]]) * gazétnik, apartnik [[Fric Jaenicke]] (Poguttke) (1885-[[1945]]) * pisôrz, noblista [[Günter Grass]] (1927-[[2015]]) * pòlitikôrz, noblista [[Lech Wałęsa]] (1943) * pòlitikôrz, dzejopisôrz [[Donald Tusk]] (1957) * wërzinôrz [[Jan de Weryha-Wysoczański]] (1950) * first lady [[Jolanta Kwasniewska]] (1955) * teatrownik [[Krzysztof Kolberger]] (1950-2011) * szportówca [[Dariusz Michalczewski]] (1968) * pisôrz, dzejopisôrz [[Jerzy Samp]] (1951) * òkrãtownik [[Ludwik Prądzyński]] (1956) == Stôrodôwnotë ë turistné atrakcëje == === Przédny Gard === <table><tr><td valign="top"> * [[Dwór Bratnicë Swiãtégò Jerzégò]] * [[Kòscół swiãtégò Jana w Gduńskù|kòscół swiãtégò Jana]] * [[Kòscół swiãtégò Miklosza w Gduńskù|Kòscół swiãtégò Niklasa]] * [[Królewskô Kapela w Gduńskù|Królewskô kapela]] * [[Rôtësz Przédnégò Gardu w Gduńskù|Rôtësz Przédnégò Gardu]] * [[Dwór Artusa w Gduńskù|Dwór Artusa]] * [[Wiôldżi Arsenal w Gduńskù|Wiôldżi Arsenal]] </td><td valign="top"> * [[Marijën Kòscół w Gduńskù|Marijën Kòscół]] * [[Fòntana Neptuna w Gduńskù|Fòntana Neptuna]] * [[Złoti Bùdink]] * [[Anielsczi Dodóm w Gduńskù|Anielsczi Dodóm]] * [[Katowniô w Gduńskù]] * bùdink Dłudżi Tôrg 20 * Dodóm Schlütera </td></tr></table> === Stôri Gard === <table><td valign="top"> * Kòscół swiãti Katarzënë * Kòscół swiãti Brigidë * Kòscół swiãtégò Bartłominia * Kòscół swiãtégò Jakùba </td><td valign="top"> * Kòscół swiãti Jelżbiétë * Rôtësz Starégò Gardu * Wiôldżi Młin </td></tr></table> === Stôré Przedmiescé === <table><td valign="top"> * kòscół swiãti Trójcë ë klôsztor pòfrancyszkańsczi * kòscół swiãtégò Piotra ë Pawła * [[Małô Kùstrzëca w Gduńsku|Małô Kùstrzëca]] </td></tr></table> === [[Òlëwô (dzél Gduńska)|Òlëwô]] === <table><td valign="top"> * Palast Òpatów * pòcystersczi klôsztór z kòscołã Swiãti Trójcë, NMP ë swiãtégò Bernata - [[Archikatédra gduńskô]] * kùzniô </td></tr></table> === Gardowé brómë === <table><tr><td valign="top"> * [[Chlebnickô Bróma w Gduńskù|Chlebnickô Bróma]] * [[bróma Żór w Gduńsku|Żór]] * [[Marijnô Bróma w Gduńsku|Marijnô Bróma]] </td><td valign="top"> * [[Niskô Bróma w Gduńsku|Niskô Bróma]] * [[Zelonô Bróma w Gduńsku|Zelonô Bróma]] * [[Wësokô Bróma w Gduńskù|Wësokô Bróma]] </td><td valign="top"> * [[Złotô Bróma w Gduńsku|Złotô Bróma]] </td></tr></table> === Jiné === * [[Minda]] * [[Fôrwôter]] * [[Nowô Bënowô Nierzejô]] '''Przësłowié''': Nié òd razu [[Krakòwò|Kraków]] zbùdowalë, ale Gduńsk òd razu zbùrzëlë. == Miona gardu w zdrojach == Jinsze miona gardu to téż: '''Gdańskò''', '''Gdańsk''', '''Gdôńsk''', '''Gdąńskò'''. We zdrojach: ''Gyddanyzc'' 1000; ''Kdanzc'' 1148; ''Danzko'' 1180; ''Gdanzc'' 1188; ''Gdantz'' 1198 (kòpijô z XIII w.); ''Danzk'', ''Gdanensis'' (adj.) 1209; ''Danzk'' 1209 (kòpijô z XIII w.), ''Danzc'' 1209 (kòpijô z XIII w.); ''Gdanizc'' kòl 1220; ''Dancek'' 1224, ''Danczk'' 1224, ''Gdanensis'' (adj.) 1224; ''Gedanensis'' (adj.) 1235, ''Gdancz'' 1235 (fals. z XIV w.); ''Gdansk'' 1235; ''Gdanzc'' 1238; ''Danzeke'' 1248; ''Danzk'' 1263; ''Danceke'' 1263; ''Gdanzke'' 1267; ''Dantzik'' 1268, ''Gedanck'' (3x) 1268; ''Gdansk'' 1268; ''Gedanensis'' (adj.) 1271; ''Danzceke'' (2x) 1272; ''Danczk'' 1279, ''Danense'' (adj.) 1279; ''Dancezc'' 1281; ''Gdanchek'' 1283 (kòpijô z XIII w.), ''Gdanchez'' 1283 (kòpijô z XIII w.); ''Danceke'' 1285; ''Gdanzeke'' 1285; ''Gedanensis'' (adj.) 1289, ''Gdancz'' 1289; ''Dantzk'' 1290, ''Gedanensis'' (adj.) 1290; ''Gdanzech'' 1291; ''Danzke'' 1292 (kòpijô z XVI w.), ''Dantzke'' 1292 (kòpijô z XVI w.), ''Danzig'' 1292 (kòpijô z XVI w.), ''Dantzig'' 1292 (kòpijô z XVI w.); ''Danzich'' 1294, ''Gdanensis'' (adj.) 1294; ''Gdantzik'' 1295; ''Gedansk'' 1298, ''Gdanensis'' (adj.) 1298; ''Dansk'' 1298; ''Gedanensy'' (adj.) 1298; ''Gedanensi'' (adj.) 1301; ''Gedani'' 1303; ''Gdansco'' 1310; ''Danzik'' 1310, ''Danzich'' 1310; ''Dancz'' 1323; ''Gdantczk'' 1325 (kòpijô z XV w.); ''Danth'' 1326–7; ''Gdans'' 1334 (kòpijô); ''Danzk'' 1342 (falsyfikat?); ''Danczc'' (1342, kòpijô z XV w.), ''Gdanczk'' (1342, kòpijô z XV w.), ''Gdanczc'' (1342, kòpijô z XV w.); ''zu Dantzke'' 1351 (kòpijô z XVII w.); ''zu Dantzigke'' 1357 (kòpijô), ''Dantzke'' 1357 (kòpijô); ''Danck'' kòl 1360; ''Danske'' 1387; ''Gdanczk'' 1434; ''Gdansk'' 1435; ''Gdansko'' 1457; ''Dantzigk'' 1471; ''w gdanszkv'' 1480; ''Gdana'' 1483; ''Gdanysk'' 1483; ''Gdanum'' 1510–29 ; ''Gdańsk'' 1565; ''do Gdańska'' 1565; ''Gedanum'' 1570; ''do Gdańska'' 1615; ''pode Gdańskiem'' 1615; ''Gedanensi'' (adj.) 1624; ''do Gdańska'' 1664; ''Danzig'' kòl 1790; ''Gdańsk, niem. ''Danzig'' 1881; ''Gdańsk, niem. ''Danzig'' 1951; ''Gdansk'' 1980; ''Gdąnsk, pòrébacku Gdunsk'' (Cenôwa); ''Gdônsk'' (Ramułt), ''Gdąnsk'' (Ramułt), ''Gdąńsk'' (Lorentz), ''Gdąńskò'' (Lorentz), ''Gdańsk'' (Lorentz), ''Gdańskò'' (Lorentz); ''Gduńskò'' (Rospond) 1984; ''Gdińsk'' (Zëchta), ''Gduńsk'' (Zëchta), ''Gdunsk'' (Zëchta), ''Gdóńsk'' (Zëchta). == Deklinacëjô == * Nazéwôcz: '''Gduńsk ''' * Rodzôcz: * Dôwôcz: * Winowôcz: * Narzãdzôcz: * Môlnik: * Wòłiwôcz: == Òbaczë téż == * [[Kòscół swiãtégò Jana w Gduńsku]] * [[Złotô Bróma w Gduńsku]] * [[Transcassubia]] * [[Gdiniô]] * [[Sopòt]] == Lëteratura == * L. Krzyżanowski: Gdańsk, Sopot, Gdynia. Przewodnik ("Sport i Turystyka", Warszawa 1970) * John Brown Mason, The Danzig Dilemma; a Study in Peacemaking by Compromise, 1946 [http://books.google.pl/books?hl=pl&id=njEYAAAAIAAJ&dq=Swantopolk+%2Bpomerania&q=kashubian#search_anchor] * G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 289 * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1967, tom I, s. XI == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} * [https://web.archive.org/web/20170725015834/http://www.gdansk.pl/kaszebe/ Kaszëbskòjãzëkòwô domôcô starna gardu (2017)] * [https://zabytek.pl/public/upload/objects_media/5679c550a9530.pdf Gdańsk – miasto] {{Pòmòrsczé krézë}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsk| ]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wòjewództwò]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] hss6aau7hb5iwwsh30n5zk65wtimgi3 206234 206028 2026-07-10T00:33:29Z Iketsi 3254 {{jãz.|de}} 206234 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox||Gard=Gduńsk|dopełniacz=Gduńska|adjektiw_mask=gduńsczi|adjektiw_fem=gduńskô|céch=POL Gdańsk COA.svg|fana=POL Gdańsk flag.svg|karta=Pomorskie Gdańsk.png|wòjewództwò=pòmòrsczé|kréz=|grodzki=tak|rodzaj_gminy=miejska|gmina=|miejska=tak|bùrméster=Aleksandra Dulkiewicz|adres_um=Nowé Ògardë 8/12|kod_poczt_um=80-803|tel_um=|fax_um=|mail_um=|wiéchrzëzna=262,0|stopniN=54|minutN=22|stopniE=18|minutE=38|wysokość=|rok=2020|lëdztwò=471 525|gęstość=|aglomeracja=|czerënkòwi numer=(+48) 58|pòcztowi kòd=80-009 do 80-958|registracëjné tôfle=GD|TERYT=|SIMC=|www=http://www.gdansk.pl/|commons=Gdańsk|Wòjewództwò=[[Pòmòrsczé wòjewództwò|Pòmòrsczé]]|państwò=[[Pòlskô]]|Kréz=Gduńsczi|gwôsné miono=Gdańsk}} '''Gduńsk''', ''[[Klasiczni varianjt|kv]]. '''Gdúnjsk''''' ({{jãz.|pl}} ''Gdańsk'', {{jãz.|la}} ''Gedania'' abò ''Dantiscum'', {{jãz.|de}} ''Danzig'', {{jãz.|nl}} ''Danswijk'') – je nôwikszim gardã ë historëczną stolëcą [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwi Pòmòrsczi]] ôs [[Kaszëbi|kaszëbsczi miészëznë]]. Je pòłożony na pôłniowim sztrądze [[Bôłt]]u, przë ùbiedze rzeczi [[Wisła|Wisłë]]. Jegò pòrénkòwi part je na [[Wiselny Zëławë|Zëławach]] ë [[Wislónô Sztremlëzna|Wislóny Sztremlëznie]], a zôpadny na ùrzmach [[Kaszëbskô Wëżawa|Kaszëbsczi Wëżawë]]. Òd 1999-gò rokù Gduńsk mô sztatus gardu na prawach krézu ë je stolëcą [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Tu je Marszałkòwsczi Ùrząd Pòmòrsczégò Wòjewództwa. Wedle nôrodnégò spisënkù 2021, 1.533 lëdzy, w tim gardë, ùżiwô kaszëbsczégò jãzëka w dodomù. == Historëjô == [[Òbrôzk:Johannes Canaparius (Jan Kanapariusz) Gyddanyzc Gdańsk Danzig.jpg|mały|Gyddanyzc]] * [[VII wiek]] - pòmòrsczé plemiona przëcygłë nad pôłniowi sztrąd [[Bôłt]]u * [[X wiek]] - pòwstôł [[òbarny gard]] [[Pòmòrzani|Pòmòrzanów]] * [[970]]-[[980]] - [[Mieszkò I]] òpanôwôł [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwą Pòmòrską]] * [[997]] - [[Praga|prasczi]] biskùp Wòjcech zatrzimôł sã w gardze, z negò rokù pòchôdô pierszô zmiónka ò gardze ''Gyddanyzc'' w żëwòce [[Swiãti Wòjcech|swiãtégò Wòjcecha]] * [[1013]] ** [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczé Pòmòrzé]] òstało przëłączoné do [[Kùjawskô|kùjawsczégò]] [[Biskùpstwò|biskùpstwa]] ** [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczé Pòmòrzé]] òdzwëskało samòbëtnosc òd [[Pòlskô|Pòlsczi]] * [[1047]] - pòlsczi ksyżëc [[Kadzmiérz I Òdnowicél]] przëłączëł Pòrénkòwą Pòmòrską do swòjégò państwa * [[1093]] - pòlsczi ksyżëc [[Władisłôw I Herman]] wëdôł rozkôz spôleniô gardów w [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczi Pòmòrsce]] * [[1120]] - [[Bòlesłôw Krzëwògãbi]] dobéł w wòjnie z Pòmòrzanama * 1227 - Samòstójnosc [[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłka II Wiôldżégò]] * [[1236]] - [[Lubecczé gardowé prawo]] * 1282 - Syn Swiãtopôłka, [[Mscëwòj II|Mscëwój II]], zawarł z wiôlgòpòlsczim ksyżëc [[Przemësłã II]] ùkłôd w Kãpnie. * [[1308]] - [[Krzëżôcë]] zajãlë gard * [[1361]], [[1378]], [[1411]], [[1416]] - rëchawë procëm Krzëżôkom * [[1454]] - Gduńsk òdpòjãti przez pòwstańców [[Prëskô Zrzesz|Prësczi Zrzeszë]] * [[1457]] - Wiôldżé Privilegium pòlsczégo króla [[Kadzmiérz|Kadzmierza]] ë miono ''Królewsczi Pòlsczi Gard Gduńsk'' * [[15 séwnika]] [[1463]] - gduńskò-jelbiąskô flota (25 òkrãtów) pòbiła krzëżôcką flotã (44 òkrãtów) na Wislanim Zôlóju * [[19 rujana]] [[1466]] - znôw w Pòlsce pò [[tornsczi spòkój|tornsczim spòkòju]] * 18 czerwińca [[1568]] - 13 frajbitrów z Gduńska napadło na [[Kaszëbi|kaszëbsczich]] lëdzy, a pòtemù bëło ùkôróné. W tim czasu mòcny béł tu mieszczónowi stón * [[1807]]–[[1815]] - [[Wòlny Gard Gduńsk]] Napòléòna * [[1904]] - [[Gduńskô Pòlitechnika]] * [[1920]]–[[1939]] - [[Wòlny Gard Gduńsk]] * [[1929]] rokù bëłë m.jin. tu sarcësté mrozë ([https://web.archive.org/web/20140222152410/http://mbc.malopolska.pl/dlibra/doccontent?id=65319 s. 4 Port gdański odcięty od komunikacji] ) * [[1 séwnika]] [[1939]] - òbarna [[Westerplatte]] ë zôczątk [[II Swiatowô Wojna|II Swiatowi Wòjnë]] * [[28 strëmiannika]] [[1945]] - przejãcé Gduńska przez pòlsczé ë sowiecczé wòjskò (gard znikwiony w 60 proc.) * [[1970]] - sztrajk robòtników w Gduńsku ë w całi Pòmòrsce ([[Gòdnik 1970]]) * [[22 séwnika]] [[1980]] - w Gduńsczi Zdrzëtni Lenina pòwsta samòstójnô samòsprôwnô warkòwô zrzesz "[[Solidarnosc (warkòwô zrzesz)|Solidarnosc]]" * [[2008]] - òb lato cuchem "Transcassubia" przëjachelë do Gduńska [[Kaszëbi]] z rozmajitich strón Nôstarszi kaszëbsczé knédżi: [[Szimón Krofey|Szymona Krofeja]] z [[1586]] rokù, jak téż [[Michôł Pontanus|Michôła Pontanusa]] z rokù [[1643]] bëłë wëdóné w Gduńskù. [[Bernat Zëchta]] m. jin. tu gôdôł z Kaszëbama zanim napisôł swój: ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej''. Tu zaczãła dzejac [[Solidarnosc (warkòwô zrzesz)|"Solidarnosc”]], a to stało sã pierszą kùglą lawinë nikwiący kòmùnizm w Eùropie, téż tu je stolëca eùropejsczégò miészëznowégò jãzëka - [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò]]. W [[strumiannik]]ù 2011 rokù przë drogach do Gdùńska mógł pòtkac nôpis: „Gduńsk – stolëca Kaszëb wito”. W gduńsczich szkòłach téż mòże sã ùczëc kaszëbsczégò. W 2013 r. w szesc spòdlecznëch szkòłach ùczëło sã kaszëbsczégò jãzëka 143 dzecy. Òd dłëgszégò czasu (2017) tu są bilietë ZTM z kòmùnikatã w kaszëbsczim jãzëkù. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Monument of Swietopelk II the Great in Szeroka Street in Gdańsk.jpg|Szlachòta Swiãtopôłka II Wiôldżégò Òbrôzk:Gdunsk_5(30A).jpg|[[Dłudżi Tôrg]] ë [[Zelonô Bróma]] Òbrôzk:Gdunsk_4.jpg|Wiôlgô Kùstrzëca (Arsenal) Òbrôzk:Gdunsk_2.jpg|[[Dłudżi Ùbrzég]] ë bôt ''"Kaszubski brzeg"'' Òbrôzk:Gdunsk_1.jpg| Zrekònstruòwóné [[Wiązarka|wiązarkòwé]] spikrze nad [[Mòtława|Mòtławą]] Òbrôzk:Koscol_NMP_Gdunsk.jpg|[[Marijën Kòscół w Gduńsku]] Òbrôzk:Capilla Real, Gdansk, Polonia, 2013-05-20, DD 01.jpg|[[Królewskô kaplëca]] Òbrôzk:Danzig-Neptunbrunnen.jpg|[[Fòntana Neptuna]] </gallery> == Ekònomijô == * Bùdżetowé wzątczi (2004 plan): 1.157.854.849 [[złoty|zł]] * Bùdżetowé wëdôwczi (2004 plan): 1.097.405.739 zł Gduńsk je nôwikszim mòrsczim pòrtã w Pòlsczi<ref>http://www.gospodarkamorska.pl/Porty,Transport/raport---polskie-porty-morskie-w-pierwszym-p%C3%B3lroczu-2014-roku.html</ref>, hewò je téż wiôldżé latawiskò (Port lotniczy Gdańsk im. Lecha Wałęsy - kòd IATA: GDN, kòd ICAO: EPGD). == Słôwny lëdze == * [[Sambòr I]] * [[Mscëwòj I]] * ksyżã [[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłk II Wiôldżi]] * ksyżã [[Mscëwòj II]] * biskùp [[Moritz Ferber]] * malownik [[Vredemann de Fries]] (1527-[[1606]]) * pisôrz, teoreta lëteraturë [[Marcën Opitz]] (1597-[[1639]]) * architekta [[Ôbram van dem Block]] * architekta [[Antón van Obbergen]] * bòtanik, kùpc [[Jakùb Breyne]] (''Jacobus Breynius Gedanensis'' ùr. 1609 – ùm.[[1657]]) * astronóma [[Jan Heweliusz]] (1611-[[1687]]) * fizyk [[Gabriel Fahrenheit]] (1686-[[1736]]) * pisôrka [[Luiza Gottschedin]] (1713-1750?) * malownik [[Daniel Chodowiecki]] (1726-[[1801]]) * pisôrka [[Johanna Schopenhauer]] (1766-[[1838]]) * filozófa [[Artur Schopenhauer]] (1788-[[1860]]) * kòlekcjonéra dokôzów kùńsztu [[Lesser Giełdziński]] (1830-[[1910]]) * gazétnik, apartnik [[Fric Jaenicke]] (Poguttke) (1885-[[1945]]) * pisôrz, noblista [[Günter Grass]] (1927-[[2015]]) * pòlitikôrz, noblista [[Lech Wałęsa]] (1943) * pòlitikôrz, dzejopisôrz [[Donald Tusk]] (1957) * wërzinôrz [[Jan de Weryha-Wysoczański]] (1950) * first lady [[Jolanta Kwasniewska]] (1955) * teatrownik [[Krzysztof Kolberger]] (1950-2011) * szportówca [[Dariusz Michalczewski]] (1968) * pisôrz, dzejopisôrz [[Jerzy Samp]] (1951) * òkrãtownik [[Ludwik Prądzyński]] (1956) == Stôrodôwnotë ë turistné atrakcëje == === Przédny Gard === <table><tr><td valign="top"> * [[Dwór Bratnicë Swiãtégò Jerzégò]] * [[Kòscół swiãtégò Jana w Gduńskù|kòscół swiãtégò Jana]] * [[Kòscół swiãtégò Miklosza w Gduńskù|Kòscół swiãtégò Niklasa]] * [[Królewskô Kapela w Gduńskù|Królewskô kapela]] * [[Rôtësz Przédnégò Gardu w Gduńskù|Rôtësz Przédnégò Gardu]] * [[Dwór Artusa w Gduńskù|Dwór Artusa]] * [[Wiôldżi Arsenal w Gduńskù|Wiôldżi Arsenal]] </td><td valign="top"> * [[Marijën Kòscół w Gduńskù|Marijën Kòscół]] * [[Fòntana Neptuna w Gduńskù|Fòntana Neptuna]] * [[Złoti Bùdink]] * [[Anielsczi Dodóm w Gduńskù|Anielsczi Dodóm]] * [[Katowniô w Gduńskù]] * bùdink Dłudżi Tôrg 20 * Dodóm Schlütera </td></tr></table> === Stôri Gard === <table><td valign="top"> * Kòscół swiãti Katarzënë * Kòscół swiãti Brigidë * Kòscół swiãtégò Bartłominia * Kòscół swiãtégò Jakùba </td><td valign="top"> * Kòscół swiãti Jelżbiétë * Rôtësz Starégò Gardu * Wiôldżi Młin </td></tr></table> === Stôré Przedmiescé === <table><td valign="top"> * kòscół swiãti Trójcë ë klôsztor pòfrancyszkańsczi * kòscół swiãtégò Piotra ë Pawła * [[Małô Kùstrzëca w Gduńsku|Małô Kùstrzëca]] </td></tr></table> === [[Òlëwô (dzél Gduńska)|Òlëwô]] === <table><td valign="top"> * Palast Òpatów * pòcystersczi klôsztór z kòscołã Swiãti Trójcë, NMP ë swiãtégò Bernata - [[Archikatédra gduńskô]] * kùzniô </td></tr></table> === Gardowé brómë === <table><tr><td valign="top"> * [[Chlebnickô Bróma w Gduńskù|Chlebnickô Bróma]] * [[bróma Żór w Gduńsku|Żór]] * [[Marijnô Bróma w Gduńsku|Marijnô Bróma]] </td><td valign="top"> * [[Niskô Bróma w Gduńsku|Niskô Bróma]] * [[Zelonô Bróma w Gduńsku|Zelonô Bróma]] * [[Wësokô Bróma w Gduńskù|Wësokô Bróma]] </td><td valign="top"> * [[Złotô Bróma w Gduńsku|Złotô Bróma]] </td></tr></table> === Jiné === * [[Minda]] * [[Fôrwôter]] * [[Nowô Bënowô Nierzejô]] '''Przësłowié''': Nié òd razu [[Krakòwò|Kraków]] zbùdowalë, ale Gduńsk òd razu zbùrzëlë. == Miona gardu w zdrojach == Jinsze miona gardu to téż: '''Gdańskò''', '''Gdańsk''', '''Gdôńsk''', '''Gdąńskò'''. We zdrojach: ''Gyddanyzc'' 1000; ''Kdanzc'' 1148; ''Danzko'' 1180; ''Gdanzc'' 1188; ''Gdantz'' 1198 (kòpijô z XIII w.); ''Danzk'', ''Gdanensis'' (adj.) 1209; ''Danzk'' 1209 (kòpijô z XIII w.), ''Danzc'' 1209 (kòpijô z XIII w.); ''Gdanizc'' kòl 1220; ''Dancek'' 1224, ''Danczk'' 1224, ''Gdanensis'' (adj.) 1224; ''Gedanensis'' (adj.) 1235, ''Gdancz'' 1235 (fals. z XIV w.); ''Gdansk'' 1235; ''Gdanzc'' 1238; ''Danzeke'' 1248; ''Danzk'' 1263; ''Danceke'' 1263; ''Gdanzke'' 1267; ''Dantzik'' 1268, ''Gedanck'' (3x) 1268; ''Gdansk'' 1268; ''Gedanensis'' (adj.) 1271; ''Danzceke'' (2x) 1272; ''Danczk'' 1279, ''Danense'' (adj.) 1279; ''Dancezc'' 1281; ''Gdanchek'' 1283 (kòpijô z XIII w.), ''Gdanchez'' 1283 (kòpijô z XIII w.); ''Danceke'' 1285; ''Gdanzeke'' 1285; ''Gedanensis'' (adj.) 1289, ''Gdancz'' 1289; ''Dantzk'' 1290, ''Gedanensis'' (adj.) 1290; ''Gdanzech'' 1291; ''Danzke'' 1292 (kòpijô z XVI w.), ''Dantzke'' 1292 (kòpijô z XVI w.), ''Danzig'' 1292 (kòpijô z XVI w.), ''Dantzig'' 1292 (kòpijô z XVI w.); ''Danzich'' 1294, ''Gdanensis'' (adj.) 1294; ''Gdantzik'' 1295; ''Gedansk'' 1298, ''Gdanensis'' (adj.) 1298; ''Dansk'' 1298; ''Gedanensy'' (adj.) 1298; ''Gedanensi'' (adj.) 1301; ''Gedani'' 1303; ''Gdansco'' 1310; ''Danzik'' 1310, ''Danzich'' 1310; ''Dancz'' 1323; ''Gdantczk'' 1325 (kòpijô z XV w.); ''Danth'' 1326–7; ''Gdans'' 1334 (kòpijô); ''Danzk'' 1342 (falsyfikat?); ''Danczc'' (1342, kòpijô z XV w.), ''Gdanczk'' (1342, kòpijô z XV w.), ''Gdanczc'' (1342, kòpijô z XV w.); ''zu Dantzke'' 1351 (kòpijô z XVII w.); ''zu Dantzigke'' 1357 (kòpijô), ''Dantzke'' 1357 (kòpijô); ''Danck'' kòl 1360; ''Danske'' 1387; ''Gdanczk'' 1434; ''Gdansk'' 1435; ''Gdansko'' 1457; ''Dantzigk'' 1471; ''w gdanszkv'' 1480; ''Gdana'' 1483; ''Gdanysk'' 1483; ''Gdanum'' 1510–29 ; ''Gdańsk'' 1565; ''do Gdańska'' 1565; ''Gedanum'' 1570; ''do Gdańska'' 1615; ''pode Gdańskiem'' 1615; ''Gedanensi'' (adj.) 1624; ''do Gdańska'' 1664; ''Danzig'' kòl 1790; ''Gdańsk, {{jãz.|de}} ''Danzig'' 1881; ''Gdańsk, {{jãz.|de}} ''Danzig'' 1951; ''Gdansk'' 1980; ''Gdąnsk, pòrébacku Gdunsk'' (Cenôwa); ''Gdônsk'' (Ramułt), ''Gdąnsk'' (Ramułt), ''Gdąńsk'' (Lorentz), ''Gdąńskò'' (Lorentz), ''Gdańsk'' (Lorentz), ''Gdańskò'' (Lorentz); ''Gduńskò'' (Rospond) 1984; ''Gdińsk'' (Zëchta), ''Gduńsk'' (Zëchta), ''Gdunsk'' (Zëchta), ''Gdóńsk'' (Zëchta). == Deklinacëjô == * Nazéwôcz: '''Gduńsk ''' * Rodzôcz: * Dôwôcz: * Winowôcz: * Narzãdzôcz: * Môlnik: * Wòłiwôcz: == Òbaczë téż == * [[Kòscół swiãtégò Jana w Gduńsku]] * [[Złotô Bróma w Gduńsku]] * [[Transcassubia]] * [[Gdiniô]] * [[Sopòt]] == Lëteratura == * L. Krzyżanowski: Gdańsk, Sopot, Gdynia. Przewodnik ("Sport i Turystyka", Warszawa 1970) * John Brown Mason, The Danzig Dilemma; a Study in Peacemaking by Compromise, 1946 [http://books.google.pl/books?hl=pl&id=njEYAAAAIAAJ&dq=Swantopolk+%2Bpomerania&q=kashubian#search_anchor] * G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 289 * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1967, tom I, s. XI == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} * [https://web.archive.org/web/20170725015834/http://www.gdansk.pl/kaszebe/ Kaszëbskòjãzëkòwô domôcô starna gardu (2017)] * [https://zabytek.pl/public/upload/objects_media/5679c550a9530.pdf Gdańsk – miasto] {{Pòmòrsczé krézë}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsk| ]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wòjewództwò]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] 5mdkazcgof555vpiv96zfx0mu9ffsx0 0 1439 206184 198720 2026-07-10T00:16:38Z Iketsi 3254 {{jãz.|en}} 206184 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Firefox Screenshot Linux.PNG|mały|300px|Mozilla Firefox 48 na Linux Mint]] '''Internetowi przezérnik''' (w skrodzëni '''przezérnik''') je kòmpùtrową [[Soft-wôra|soft-wôrą]], brëkòwóną do òbzéraniô wszelejaczich zamkłoscë - przédno równak do wëskrzëwaniégò starn internetowich. Przezérnik òpisywôł na zaczątkù ({{jãz.|en}} ''to browse'') blós brëkòwónié elemeńtów nawigacëji (''do przódkù, nazôd...'') do czëtaniégò tekstów. Póznié óstało rozszérzóné jegò znaczenié przez zadostanié sã hipertekstu ([[Lënk|lënkù]]), jesz póznié przez doszłô mòżnota òbzéraniô òbrôzków, jaż do dzysdniowégò znaczeniégò z jegò wielefùnkcëjnotą. Òkòma rozszérzeniégò pòdtrzëmëwónych lopkòwich fòrmatów, òstałë téż rozszérzóné fùnkcëje przezérników. Takno wspiérają dzysdniowé przezérniczi òkòma [[HTTP]] midzë jinima téż protokòłë [[FTP]] ë [[Gopher]], òb to jidze dzysô przezérnikama zladowac programë czë téż wszelejaczi lopczi. == Ôrtë przezérników == Gôdômë ò tekstowich ë graficznich przezérnikach. '''Tekstowé przezérniczi''' rozmieją przedstôwiac ë interpretowac blós prosté tekstë ë tekstowé fòrmôtë jakno [[HTML]] abò [[XML]]. Czãsto dôwają téż mòżnota zapisënkù grafik, czë téż jejich óbzéranié w bùtnowé [[Soft-wôra|soft-wôrze]]. Tekstowé przezérniczi są baro zdatne dlô slepich ë lëchò widzących brëkòwników [[Internet]]u. '''Przëmiarë''': [[Lynx]], [[Links]], [[w3m]] '''Graficzné przezérniczi''' są nóbarżé rozkòscërzóne ë brëkùją jakno spòdlé òpiartegò na [[GUI]] ({{jãz.|en}} ''Graphical User Interface'') (n.p. [[Unix]] z [[X11]], [[Macintosh]], czë [[Windows]]) òperatné systemë. Pòkaziwują òne kòmpleksowë internetowé starnë, z grafikama, tekstã ë [[Plugin]]sama. '''Przemiarë''': [[Internet Explorer]], [[Mozilla]], [[Opera]], [[K-Meleon]] == Spisënk przezérników pòdług platfòrm == === Wieleplatfòrmòwé === * [[Amaya]] * [[Contiki]] (téż dlô 8-Bitowi Systemë) * [[HotJava]] * [[links]] * [[lynx]] * Microsoft [[Internet Explorer]] * [[Mozilla]] * [[Mozilla Firefox]] (przódë jakno ''Phoenix'' ë ''Firebird'') * [[NCSA Mosaic]] * [[Netscape Navigator]] * [[Opera]] * [[SeaMonkey]] === Dlô [[Unix|Unixa ë òdprowôdnych]] === * [[Dillo]] * [[Epiphany]] * [[Galeon]] * [[Konqueror]] * [[w3m]] * [[Rekonq]] * [[Midori]] === Dlô [[Microsoft Windows|Windowsa]] === * [[K-Meleon]] * [[Maia]] === Dlô [[Macintosh]]a === * [[Camino]] (przódë jakno ''Chimera'') * [[iCab]] * [[OmniWeb]] * [[Safari przezérnik|Safari]] === Dlô [[Amiga-Computer|Amidżi]] === * [[AWeb]] === Dlô [[Atari]] === * [[Crystal Atari Browser]] (CAB) * [[Wen.Suite]] == Òbaczë téż == * [[Internet]] * [[Kiwix]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20110406103050/http://browsers.evolt.org/ Archiwa przezérników] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Internetowé przezérniczi| ]] 0vs5gdbrjew1scpx6w0idrtpezcntse 0 1440 205882 204036 2026-07-09T18:45:36Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == * [[Mùzeùm Rëbaczeniô w Helu]] 205882 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Hél| dopełniacz=Hélu| adjektiw_mask=hélsczi| adjektiw_fem=hélskô| céch=POL Hel COA.svg| fana=POL Hel flag.svg| karta=Pucki_Hel.png| wòjewództwò=pòmòrsczé| kréz=pùcczi| grodzki=| rodzaj_gminy=miejska| gmina=| miejska=tak| bùrméster=| adres_um=| kod_poczt_um=| tel_um=| fax_um=| mail_um=| wiéchrzëzna=| stopniN=55|minutN=44|stopniE=11|minutE=22| wysokość=0 - 20| rok=2016| lëdztwò=| gęstość=| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+48) 58| pòcztowi kòd=| registracëjné tôfle=| TERYT=| SIMC=| www=http://www.gohel.pl| commons=Category:Hel,_Poland| }} '''Hél''' (we zdrojach: ''Hell'' <1454, ''do Helu'' 1490, ''Hele'' 1491, ''do Helia'' 1565, ''Hoel'' 1572, ''Hyl'' 1583, ''Chel'' 1583, ''Helam'' 1599, ''in Hill'' 1599, ''Hale'' (Langenes) 1612, ''do Helia'' 1627, ''ku Heliowi'' 1627, ''Höhl'' 1655, ''Heel'' 1655, ''Hela'' 1749, ''heyla'' 1749, ''Hela'' 1796, Hél (Lorentz, Treder); pòl. ''Hel'', miem. ''Hela'') – nadmòrzczé miasto ë kùrort na [[Hélskô Sztremlëzna|Hélsczi Sztremlëznie]] w [[Pùcczi Kréz|Pùcczim Krézu]] w [[Pòmòrzczé Wòjewództwò|Pòmòrzczim Wòjewództwie]]. Tuwò badérowaniém zelińtów zajimô sã [[Gduńsczi Ùniwersytet]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Beach in Hel.jpg|Hél Òbrôzk:Lighthouse of Hel.jpg|[[Bliza]] w Hélu Òbrôzk:Hel Polska fokarium - panoramio.jpg|Hél – tuwò badérowaniém [[Zélińtë|zelińtów]] zajimô sã [[Gduńsczi Ùniwersytet]] Òbrôzk:Hel 2.jpg|Hél - rëbacczi pòrt Òbrôzk:Billingual map in Hel, Poland.jpg|Mapa Hélu Òbrôzk:Kashubian board on shop, Hel, Poland.jpg|Serdeczno witómë na Hélu Òbrôzk:Kopc Kaszebów.jpg|Kopc Kaszëbów w Hélu </gallery> == Òbaczë téż == * [[Mùzeùm Rëbaczeniô w Helu]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_III/50 Hel w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] * [http://polona.pl/item/274007/44/ Hela] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Pùcczi kréz]] 1wc2lr05ds8cbrwukjo633wjq718dof 205883 205882 2026-07-09T18:46:03Z Iketsi 3254 w Hélu 205883 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Hél| dopełniacz=Hélu| adjektiw_mask=hélsczi| adjektiw_fem=hélskô| céch=POL Hel COA.svg| fana=POL Hel flag.svg| karta=Pucki_Hel.png| wòjewództwò=pòmòrsczé| kréz=pùcczi| grodzki=| rodzaj_gminy=miejska| gmina=| miejska=tak| bùrméster=| adres_um=| kod_poczt_um=| tel_um=| fax_um=| mail_um=| wiéchrzëzna=| stopniN=55|minutN=44|stopniE=11|minutE=22| wysokość=0 - 20| rok=2016| lëdztwò=| gęstość=| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+48) 58| pòcztowi kòd=| registracëjné tôfle=| TERYT=| SIMC=| www=http://www.gohel.pl| commons=Category:Hel,_Poland| }} '''Hél''' (we zdrojach: ''Hell'' <1454, ''do Helu'' 1490, ''Hele'' 1491, ''do Helia'' 1565, ''Hoel'' 1572, ''Hyl'' 1583, ''Chel'' 1583, ''Helam'' 1599, ''in Hill'' 1599, ''Hale'' (Langenes) 1612, ''do Helia'' 1627, ''ku Heliowi'' 1627, ''Höhl'' 1655, ''Heel'' 1655, ''Hela'' 1749, ''heyla'' 1749, ''Hela'' 1796, Hél (Lorentz, Treder); pòl. ''Hel'', miem. ''Hela'') – nadmòrzczé miasto ë kùrort na [[Hélskô Sztremlëzna|Hélsczi Sztremlëznie]] w [[Pùcczi Kréz|Pùcczim Krézu]] w [[Pòmòrzczé Wòjewództwò|Pòmòrzczim Wòjewództwie]]. Tuwò badérowaniém zelińtów zajimô sã [[Gduńsczi Ùniwersytet]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Beach in Hel.jpg|Hél Òbrôzk:Lighthouse of Hel.jpg|[[Bliza]] w Hélu Òbrôzk:Hel Polska fokarium - panoramio.jpg|Hél – tuwò badérowaniém [[Zélińtë|zelińtów]] zajimô sã [[Gduńsczi Ùniwersytet]] Òbrôzk:Hel 2.jpg|Hél - rëbacczi pòrt Òbrôzk:Billingual map in Hel, Poland.jpg|Mapa Hélu Òbrôzk:Kashubian board on shop, Hel, Poland.jpg|Serdeczno witómë na Hélu Òbrôzk:Kopc Kaszebów.jpg|Kopc Kaszëbów w Hélu </gallery> == Òbaczë téż == * [[Mùzeùm Rëbaczeniô w Hélu]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_III/50 Hel w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] * [http://polona.pl/item/274007/44/ Hela] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Pùcczi kréz]] 6t877coqe175gv1xab8gia8ur3p493t 0 1441 205897 196252 2026-07-09T19:52:45Z Tsca.bot 53 Poprawa linkowania 205897 wikitext text/x-wiki == Òglowô wëdowiédzô == '''Internet Explorer''', w skódzënim '''IE''' abò '''MSIE''', szportowno téż '''Internet Exploder''' przez wiele felrów w jegò bezpiekù, je [[Internetowi przezérnik|przezérnikã]] [[Microsoft]]u dlô [[Microsoft Windows|Windowsa]], [[Macintosh]]a ë niechtërnyma òtmianama [[Unix]]a, [[Solaris]] ë [[AIX]]. Je òn, jakno ë [[Netscape Navigator]], dôlszim rozwiniącym [[NCSA Mosaic]], przezérnika pierszi generacëji. Programa na òsta pierszi rôz przedstawionô 23.zélnika 1995 rokù; òd wersëji 3.0 òbsłëgiwô ramë (''frames''). Dzysdnia je nierozestôwnym partã systemë [[Windows]], òd wersëji Windows 98 niechtërné jegò dzéle są zanôléżné òd ''MSIE'', przez co nie je mòżlewé jegò całowné ùsëniãcé z systemë. Z leżnotë wiele jiwrów z dzurama w bezpiekù ''MSIE'', znajôrze zamôdlają brëkòwónié jińszich [[Przezérnik internetowi|przezérników]], taczich jak np.: [[Mozilla]] ë òdprowôdnëch n.p. [[Galeon]] czë [[K-Meleon]], [[Opera]] abò [[Netscape Navigator]]. Brëkòwnicë, chtërny nie zdrzącë na to chcą dali brëkòwac ''Internet Explorera'', mògą pòdniesc bezpiékã, instalëjącë wiedno na czas jegò aktualizacëje. Wôrt je téż brëkòwac do tegò bùtnowé zychrowùjącé programë ë antiwirusë. Nót je dodac, że z familëji ''MSIE'' nôlepi trzëmô sã jesz sztandardów [[W3C]] jegò wersëjô 5.5 dlô [[Macintosh]]a. == Historëjô == '''Wersëjô dlô [[Microsoft Windows|Windowsa]]''': * 1.0 (Final) -- 23 [[zélnik]] [[1995]] * 2.0 (Final) -- [[lëstopadnik]] [[1995]] * 3.0 (Final) -- [[zélnik]] [[1996]] * 4.0 (Final) -- [[rujan]] [[1997]] * 5.0 (Final) -- [[strumiannik]] [[1999]] * 5.5 (Final) -- [[lëpińc]] [[2000]] * 6.0 (Final) -- [[rujan]] [[2001]] * 6.0 (SP2) -- [[zélnik]] [[2004]] terô téż z kòntrolą nade òknama 'popup' ''(w [[Mozilla|Mozilli]] ë òdprowôdnych jakno ë [[Opera|Òperze]] ju òd 2002. rokù)'' * 7.0 (Beta 1) -- [[27 czerwińca|27 czerwińc]] [[2005]] '''Wersëjô dlô [[Macintosh]]a''': * 2.0 -- [[łżëkwiôt]] [[1996]] * 3.0 -- [[stëcznik]] [[1997]] * 4.0 -- [[stëcznik]] [[1998]] * 4.5 -- [[stëcznik]] [[1999]] * 5.0 -- [[strumiannik]] [[2000]] * 5.2 ([[Mac OS X]]) -- [[czerwińc]] [[2003]] == Programë òpiarté na IE == * [[Avant Browser]] * [[Crazy Browser]] * [[iRider]] * [[Maxthon]] * [[NetCaptor]] * [[NeoPlanet]] * [[SlimBrowser]] == Òbaczë téż == {{#categorytree:Internetowé przezérniczi|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.microsoft.com/windows/ie/ ''Internet Explorer'' – Domôcô starna] [[Kategòrëjô:Internetowé przezérniczi]] gfte3gauznl41by8igs7ngm0znx1ghg 0 1446 205895 199965 2026-07-09T19:41:55Z Tsca 12 lit. 205895 wikitext text/x-wiki <TABLE class="wikitable" width="600"> <TR VALIGN="TOP"> <TD COLSPAN="7" WIDTH="175"><P ALIGN="RIGHT">[[Stëcznik]]</TD> <TD COLSPAN="7" WIDTH="175"><P ALIGN="RIGHT">[[Gromicznik]]</TD> <TD COLSPAN="7" WIDTH="175"><P ALIGN="RIGHT">[[Strumiannik]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[1 stëcznika|1]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[2 stëcznika|2]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[3 stëcznika|3]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[4 stëcznika|4]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[5 stëcznika|5]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[6 stëcznika|6]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[7 stëcznika|7]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[1 gromicznika|1]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[2 gromicznika|2]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[3 gromicznika|3]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[4 gromicznika|4]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[5 gromicznika|5]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[6 gromicznika|6]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[7 gromicznika|7]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[1 strëmiannika|1]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[2 strëmiannika|2]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[3 strëmiannika|3]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[4 strëmiannika|4]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[5 strëmiannika|5]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[6 strëmiannika|6]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[7 strëmiannika|7]]</TD></TR> <TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[8 stëcznika|8]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[9 stëcznika|9]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[10 stëcznika|10]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[11 stëcznika|11]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[12 stëcznika|12]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[13 stëcznika|13]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[14 stëcznika|14]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[8 gromicznika|8]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[9 gromicznika|9]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[10 gromicznika|10]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[11 gromicznika|11]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[12 gromicznika|12]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[13 gromicznika|13]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[14 gromicznika|14]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[8 strëmiannika|8]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[9 strëmiannika|9]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[10 strëmiannika|10]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[11 strëmiannika|11]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[12 strëmiannika|12]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[13 strëmiannika|13]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[14 strëmiannika|14]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[15 stëcznika|15]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[16 stëcznika|16]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[17 stëcznika|17]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[18 stëcznika|18]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[19 stëcznika|19]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[20 stëcznika|20]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[21 stëcznika|21]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[15 gromicznika|15]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[16 gromicznika|16]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[17 gromicznika|17]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[18 gromicznika|18]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[19 gromicznika|19]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[20 gromicznika|20]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[21 gromicznika|21]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[15 strëmiannika|15]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[16 strëmiannika|16]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[17 strëmiannika|17]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[18 strëmiannika|18]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[19 strëmiannika|19]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[20 strëmiannika|20]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[21 strëmiannika|21]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[22 stëcznika|22]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[23 stëcznika|23]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[24 stëcznika|24]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[25 stëcznika|25]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[26 stëcznika|26]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[27 stëcznika|27]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[28 stëcznika|28]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[22 gromicznika|22]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[23 gromicznika|23]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[24 gromicznika|24]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[25 gromicznika|25]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[26 gromicznika|26]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[27 gromicznika|27]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[28 gromicznika|28]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[22 strëmiannika|22]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[23 strëmiannika|23]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[24 strëmiannika|24]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[25 strëmiannika|25]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[26 strëmiannika|26]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[27 strëmiannika|27]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[28 strëmiannika|28]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[29 stëcznika|29]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[30 stëcznika|30]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[31 stëcznika|31]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[29 gromicznika|29]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[29 strëmiannika|29]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[30 strëmiannika|30]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[31 strëmiannika|31]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR> <TR valign="TOP"> <TD COLSPAN="7" WIDTH="175"><P ALIGN="RIGHT">[[Łżëkwiôt]]</TD> <TD COLSPAN="7" WIDTH="175"><P ALIGN="RIGHT">[[Môj]]</TD> <TD COLSPAN="7" WIDTH="175"><P ALIGN="RIGHT">[[Czerwińc]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[1 łżëkwiata|1]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[2 łżëkwiata|2]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[3 łżëkwiata|3]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[4 łżëkwiata|4]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[5 łżëkwiata|5]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[6 łżëkwiata|6]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[7 łżëkwiata|7]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[1 maja|1]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[2 maja|2]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[3 maja|3]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[4 maja|4]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[5 maja|5]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[6 maja|6]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[7 maja|7]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[1 czerwińca|1]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[2 czerwińca|2]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[3 czerwińca|3]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[4 czerwińca|4]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[5 czerwińca|5]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[6 czerwińca|6]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[7 czerwińca|7]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[8 łżëkwiata|8]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[9 łżëkwiata|9]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[10 łżëkwiata|10]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[11 łżëkwiata|11]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[12 łżëkwiata|12]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[13 łżëkwiata|13]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[14 łżëkwiata|14]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[8 maja|8]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[9 maja|9]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[10 maja|10]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[11 maja|11]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[12 maja|12]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[13 maja|13]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[14 maja|14]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[8 czerwińca|8]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[9 czerwińca|9]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[10 czerwińca|10]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[11 czerwińca|11]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[12 czerwińca|12]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[13 czerwińca|13]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[14 czerwińca|14]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[15 łżëkwiata|15]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[16 łżëkwiata|16]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[17 łżëkwiata|17]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[18 łżëkwiata|18]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[19 łżëkwiata|19]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[20 łżëkwiata|20]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[21 łżëkwiata|21]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[15 maja|15]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[16 maja|16]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[17 maja|17]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[18 maja|18]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[19 maja|19]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[20 maja|20]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[21 maja|21]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[15 czerwińca|15]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[16 czerwińca|16]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[17 czerwińca|17]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[18 czerwińca|18]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[19 czerwińca|19]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[20 czerwińca|20]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[21 czerwińca|21]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[22 łżëkwiata|22]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[23 łżëkwiata|23]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[24 łżëkwiata|24]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[25 łżëkwiata|25]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[26 łżëkwiata|26]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[27 łżëkwiata|27]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[28 łżëkwiata|28]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[22 maja|22]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[23 maja|23]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[24 maja|24]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[25 maja|25]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[26 maja|26]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[27 maja|27]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[28 maja|28]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[22 czerwińca|22]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[23 czerwińca|23]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[24 czerwińca|24]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[25 czerwińca|25]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[26 czerwińca|26]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[27 czerwińca|27]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[28 czerwińca|28]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[29 łżëkwiata|29]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[30 łżëkwiata|30]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[29 maja|29]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[30 maja|30]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[31 maja|31]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[29 czerwińca|29]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[30 czerwińca|30]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD COLSPAN="7" WIDTH="175"><P ALIGN="RIGHT">[[Lëpinc]]</TD> <TD COLSPAN="7" WIDTH="175"><P ALIGN="RIGHT">[[Zélnik]]</TD> <TD COLSPAN="7" WIDTH="175"><P ALIGN="RIGHT">[[Séwnik]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[1 lëpińca|1]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[2 lëpińca|2]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[3 lëpińca|3]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[4 lëpińca|4]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[5 lëpińca|5]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[6 lëpińca|6]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[7 lëpińca|7]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[1 zélnika|1]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[2 zélnika|2]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[3 zélnika|3]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[4 zélnika|4]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[5 zélnika|5]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[6 zélnika|6]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[7 zélnika|7]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[1 séwnika|1]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[2 séwnika|2]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[3 séwnika|3]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[4 séwnika|4]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[5 séwnika|5]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[6 séwnika|6]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[7 séwnika|7]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[8 lëpińca|8]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[9 lëpińca|9]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[10 lëpińca|10]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[11 lëpińca|11]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[12 lëpińca|12]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[13 lëpińca|13]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[14 lëpińca|14]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[8 zélnika|8]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[9 zélnika|9]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[10 zélnika|10]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[11 zélnika|11]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[12 zélnika|12]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[13 zélnika|13]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[14 zélnika|14]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[8 séwnika|8]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[9 séwnika|9]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[10 séwnika|10]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[11 séwnika|11]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[12 séwnika|12]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[13 séwnika|13]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[14 séwnika|14]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[15 lëpińca|15]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[16 lëpińca|16]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[17 lëpińca|17]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[18 lëpińca|18]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[19 lëpińca|19]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[20 lëpińca|20]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[21 lëpińca|21]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[15 zélnika|15]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[16 zélnika|16]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[17 zélnika|17]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[18 zélnika|18]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[19 zélnika|19]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[20 zélnika|20]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[21 zélnika|21]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[15 séwnika|15]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[16 séwnika|16]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[17 séwnika|17]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[18 séwnika|18]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[19 séwnika|19]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[20 séwnika|20]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[21 séwnika|21]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[22 lëpińca|22]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[23 lëpińca|23]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[24 lëpińca|24]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[25 lëpińca|25]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[26 lëpińca|26]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[27 lëpińca|27]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[28 lëpińca|28]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[22 zélnika|22]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[23 zélnika|23]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[24 zélnika|24]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[25 zélnika|25]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[26 zélnika|26]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[27 zélnika|27]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[28 zélnika|28]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[22 séwnika|22]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[23 séwnika|23]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[24 séwnika|24]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[25 séwnika|25]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[26 séwnika|26]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[27 séwnika|27]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[28 séwnika|28]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[29 lëpińca|29]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[30 lëpińca|30]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[31 lëpińca|31]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[29 zélnika|29]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[30 zélnika|30]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[31 zélnika|31]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[29 séwnika|29]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[30 séwnika|30]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD COLSPAN="7" WIDTH="175"><P ALIGN="RIGHT">[[Rujan]]</TD> <TD COLSPAN="7" WIDTH="175"><P ALIGN="RIGHT">[[Lëstopadnik]]</TD> <TD COLSPAN="7" WIDTH="175"><P ALIGN="RIGHT">[[Gòdnik]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[1 rujana|1]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[2 rujana|2]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[3 rujana|3]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[4 rujana|4]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[5 rujana|5]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[6 rujana|6]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[7 rujana|7]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[1 lëstopadnika|1]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[2 lëstopadnika|2]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[3 lëstopadnika|3]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[4 lëstopadnika|4]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[5 lëstopadnika|5]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[6 lëstopadnika|6]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[7 lëstopadnika|7]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[1 gòdnika|1]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[2 gòdnika|2]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[3 gòdnika|3]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[4 gòdnika|4]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[5 gòdnika|5]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[6 gòdnika|6]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[7 gòdnika|7]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[8 rujana|8]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[9 rujana|9]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[10 rujana|10]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[11 rujana|11]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[12 rujana|12]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[13 rujana|13]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[14 rujana|14]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[8 lëstopadnika|8]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[9 lëstopadnika|9]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[10 lëstopadnika|10]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[11 lëstopadnika|11]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[12 lëstopadnika|12]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[13 lëstopadnika|13]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[14 lëstopadnika|14]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[8 gòdnika|8]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[9 gòdnika|9]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[10 gòdnika|10]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[11 gòdnika|11]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[12 gòdnika|12]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[13 gòdnika|13]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[14 gòdnika|14]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[15 rujana|15]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[16 rujana|16]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[17 rujana|17]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[18 rujana|18]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[19 rujana|19]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[20 rujana|20]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[21 rujana|21]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[15 lëstopadnika|15]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[16 lëstopadnika|16]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[17 lëstopadnika|17]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[18 lëstopadnika|18]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[19 lëstopadnika|19]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[20 lëstopadnika|20]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[21 lëstopadnika|21]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[15 gòdnika|15]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[16 gòdnika|16]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[17 gòdnika|17]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[18 gòdnika|18]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[19 gòdnika|19]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[20 gòdnika|20]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[21 gòdnika|21]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[22 rujana|22]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[23 rujana|23]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[24 rujana|24]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[25 rujana|25]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[26 rujana|26]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[27 rujana|27]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[28 rujana|28]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[22 lëstopadnika|22]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[23 lëstopadnika|23]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[24 lëstopadnika|24]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[25 lëstopadnika|25]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[26 lëstopadnika|26]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[27 lëstopadnika|27]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[28 lëstopadnika|28]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[22 gòdnika|22]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[23 gòdnika|23]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[24 gòdnika|24]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[25 gòdnika|25]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[26 gòdnika|26]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[27 gòdnika|27]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[28 gòdnika|28]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[29 rujana|29]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[30 rujana|30]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[31 rujana|31]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[29 lëstopadnika|29]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[30 lëstopadnika|30]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[29 gòdnika|29]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[30 gòdnika|30]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[31 gòdnika|31]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR></TABLE> </P> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kalãdarium| ]] 7wnglm373ct7ypbtxw3e7hmrtaq8spe 205903 205895 2026-07-09T19:55:16Z Tsca 12 lit. 205903 wikitext text/x-wiki <TABLE class="wikitable" width="600"> <TR VALIGN="TOP"> <TD COLSPAN="7" WIDTH="175"><P ALIGN="RIGHT">[[Stëcznik]]</TD> <TD COLSPAN="7" WIDTH="175"><P ALIGN="RIGHT">[[Gromicznik]]</TD> <TD COLSPAN="7" WIDTH="175"><P ALIGN="RIGHT">[[Strumiannik]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[1 stëcznika|1]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[2 stëcznika|2]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[3 stëcznika|3]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[4 stëcznika|4]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[5 stëcznika|5]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[6 stëcznika|6]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[7 stëcznika|7]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[1 gromicznika|1]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[2 gromicznika|2]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[3 gromicznika|3]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[4 gromicznika|4]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[5 gromicznika|5]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[6 gromicznika|6]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[7 gromicznika|7]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[1 strëmiannika|1]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[2 strëmiannika|2]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[3 strëmiannika|3]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[4 strëmiannika|4]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[5 strëmiannika|5]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[6 strëmiannika|6]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[7 strëmiannika|7]]</TD></TR> <TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[8 stëcznika|8]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[9 stëcznika|9]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[10 stëcznika|10]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[11 stëcznika|11]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[12 stëcznika|12]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[13 stëcznika|13]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[14 stëcznika|14]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[8 gromicznika|8]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[9 gromicznika|9]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[10 gromicznika|10]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[11 gromicznika|11]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[12 gromicznika|12]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[13 gromicznika|13]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[14 gromicznika|14]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[8 strëmiannika|8]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[9 strëmiannika|9]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[10 strëmiannika|10]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[11 strëmiannika|11]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[12 strëmiannika|12]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[13 strëmiannika|13]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[14 strëmiannika|14]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[15 stëcznika|15]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[16 stëcznika|16]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[17 stëcznika|17]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[18 stëcznika|18]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[19 stëcznika|19]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[20 stëcznika|20]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[21 stëcznika|21]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[15 gromicznika|15]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[16 gromicznika|16]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[17 gromicznika|17]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[18 gromicznika|18]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[19 gromicznika|19]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[20 gromicznika|20]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[21 gromicznika|21]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[15 strëmiannika|15]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[16 strëmiannika|16]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[17 strëmiannika|17]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[18 strëmiannika|18]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[19 strëmiannika|19]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[20 strëmiannika|20]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[21 strëmiannika|21]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[22 stëcznika|22]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[23 stëcznika|23]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[24 stëcznika|24]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[25 stëcznika|25]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[26 stëcznika|26]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[27 stëcznika|27]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[28 stëcznika|28]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[22 gromicznika|22]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[23 gromicznika|23]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[24 gromicznika|24]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[25 gromicznika|25]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[26 gromicznika|26]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[27 gromicznika|27]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[28 gromicznika|28]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[22 strëmiannika|22]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[23 strëmiannika|23]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[24 strëmiannika|24]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[25 strëmiannika|25]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[26 strëmiannika|26]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[27 strëmiannika|27]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[28 strëmiannika|28]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[29 stëcznika|29]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[30 stëcznika|30]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[31 stëcznika|31]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[29 gromicznika|29]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[29 strëmiannika|29]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[30 strëmiannika|30]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[31 strëmiannika|31]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR> <TR valign="TOP"> <TD COLSPAN="7" WIDTH="175"><P ALIGN="RIGHT">[[Łżëkwiôt]]</TD> <TD COLSPAN="7" WIDTH="175"><P ALIGN="RIGHT">[[Môj]]</TD> <TD COLSPAN="7" WIDTH="175"><P ALIGN="RIGHT">[[Czerwińc]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[1 łżëkwiata|1]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[2 łżëkwiata|2]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[3 łżëkwiata|3]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[4 łżëkwiata|4]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[5 łżëkwiata|5]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[6 łżëkwiata|6]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[7 łżëkwiata|7]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[1 maja|1]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[2 maja|2]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[3 maja|3]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[4 maja|4]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[5 maja|5]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[6 maja|6]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[7 maja|7]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[1 czerwińca|1]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[2 czerwińca|2]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[3 czerwińca|3]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[4 czerwińca|4]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[5 czerwińca|5]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[6 czerwińca|6]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[7 czerwińca|7]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[8 łżëkwiata|8]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[9 łżëkwiata|9]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[10 łżëkwiata|10]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[11 łżëkwiata|11]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[12 łżëkwiata|12]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[13 łżëkwiata|13]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[14 łżëkwiata|14]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[8 maja|8]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[9 maja|9]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[10 maja|10]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[11 maja|11]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[12 maja|12]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[13 maja|13]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[14 maja|14]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[8 czerwińca|8]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[9 czerwińca|9]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[10 czerwińca|10]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[11 czerwińca|11]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[12 czerwińca|12]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[13 czerwińca|13]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[14 czerwińca|14]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[15 łżëkwiata|15]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[16 łżëkwiata|16]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[17 łżëkwiata|17]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[18 łżëkwiata|18]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[19 łżëkwiata|19]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[20 łżëkwiata|20]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[21 łżëkwiata|21]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[15 maja|15]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[16 maja|16]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[17 maja|17]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[18 maja|18]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[19 maja|19]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[20 maja|20]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[21 maja|21]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[15 czerwińca|15]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[16 czerwińca|16]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[17 czerwińca|17]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[18 czerwińca|18]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[19 czerwińca|19]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[20 czerwińca|20]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[21 czerwińca|21]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[22 łżëkwiata|22]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[23 łżëkwiata|23]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[24 łżëkwiata|24]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[25 łżëkwiata|25]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[26 łżëkwiata|26]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[27 łżëkwiata|27]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[28 łżëkwiata|28]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[22 maja|22]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[23 maja|23]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[24 maja|24]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[25 maja|25]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[26 maja|26]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[27 maja|27]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[28 maja|28]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[22 czerwińca|22]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[23 czerwińca|23]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[24 czerwińca|24]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[25 czerwińca|25]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[26 czerwińca|26]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[27 czerwińca|27]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[28 czerwińca|28]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[29 łżëkwiata|29]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[30 łżëkwiata|30]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[29 maja|29]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[30 maja|30]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[31 maja|31]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[29 czerwińca|29]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[30 czerwińca|30]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD COLSPAN="7" WIDTH="175"><P ALIGN="RIGHT">[[Lëpińc]]</TD> <TD COLSPAN="7" WIDTH="175"><P ALIGN="RIGHT">[[Zélnik]]</TD> <TD COLSPAN="7" WIDTH="175"><P ALIGN="RIGHT">[[Séwnik]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[1 lëpińca|1]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[2 lëpińca|2]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[3 lëpińca|3]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[4 lëpińca|4]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[5 lëpińca|5]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[6 lëpińca|6]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[7 lëpińca|7]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[1 zélnika|1]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[2 zélnika|2]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[3 zélnika|3]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[4 zélnika|4]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[5 zélnika|5]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[6 zélnika|6]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[7 zélnika|7]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[1 séwnika|1]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[2 séwnika|2]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[3 séwnika|3]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[4 séwnika|4]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[5 séwnika|5]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[6 séwnika|6]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[7 séwnika|7]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[8 lëpińca|8]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[9 lëpińca|9]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[10 lëpińca|10]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[11 lëpińca|11]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[12 lëpińca|12]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[13 lëpińca|13]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[14 lëpińca|14]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[8 zélnika|8]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[9 zélnika|9]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[10 zélnika|10]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[11 zélnika|11]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[12 zélnika|12]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[13 zélnika|13]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[14 zélnika|14]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[8 séwnika|8]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[9 séwnika|9]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[10 séwnika|10]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[11 séwnika|11]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[12 séwnika|12]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[13 séwnika|13]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[14 séwnika|14]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[15 lëpińca|15]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[16 lëpińca|16]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[17 lëpińca|17]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[18 lëpińca|18]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[19 lëpińca|19]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[20 lëpińca|20]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[21 lëpińca|21]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[15 zélnika|15]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[16 zélnika|16]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[17 zélnika|17]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[18 zélnika|18]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[19 zélnika|19]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[20 zélnika|20]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[21 zélnika|21]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[15 séwnika|15]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[16 séwnika|16]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[17 séwnika|17]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[18 séwnika|18]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[19 séwnika|19]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[20 séwnika|20]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[21 séwnika|21]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[22 lëpińca|22]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[23 lëpińca|23]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[24 lëpińca|24]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[25 lëpińca|25]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[26 lëpińca|26]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[27 lëpińca|27]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[28 lëpińca|28]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[22 zélnika|22]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[23 zélnika|23]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[24 zélnika|24]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[25 zélnika|25]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[26 zélnika|26]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[27 zélnika|27]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[28 zélnika|28]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[22 séwnika|22]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[23 séwnika|23]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[24 séwnika|24]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[25 séwnika|25]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[26 séwnika|26]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[27 séwnika|27]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[28 séwnika|28]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[29 lëpińca|29]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[30 lëpińca|30]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[31 lëpińca|31]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[29 zélnika|29]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[30 zélnika|30]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[31 zélnika|31]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[29 séwnika|29]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[30 séwnika|30]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD COLSPAN="7" WIDTH="175"><P ALIGN="RIGHT">[[Rujan]]</TD> <TD COLSPAN="7" WIDTH="175"><P ALIGN="RIGHT">[[Lëstopadnik]]</TD> <TD COLSPAN="7" WIDTH="175"><P ALIGN="RIGHT">[[Gòdnik]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[1 rujana|1]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[2 rujana|2]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[3 rujana|3]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[4 rujana|4]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[5 rujana|5]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[6 rujana|6]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[7 rujana|7]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[1 lëstopadnika|1]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[2 lëstopadnika|2]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[3 lëstopadnika|3]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[4 lëstopadnika|4]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[5 lëstopadnika|5]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[6 lëstopadnika|6]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[7 lëstopadnika|7]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[1 gòdnika|1]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[2 gòdnika|2]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[3 gòdnika|3]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[4 gòdnika|4]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[5 gòdnika|5]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[6 gòdnika|6]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[7 gòdnika|7]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[8 rujana|8]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[9 rujana|9]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[10 rujana|10]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[11 rujana|11]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[12 rujana|12]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[13 rujana|13]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[14 rujana|14]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[8 lëstopadnika|8]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[9 lëstopadnika|9]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[10 lëstopadnika|10]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[11 lëstopadnika|11]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[12 lëstopadnika|12]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[13 lëstopadnika|13]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[14 lëstopadnika|14]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[8 gòdnika|8]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[9 gòdnika|9]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[10 gòdnika|10]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[11 gòdnika|11]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[12 gòdnika|12]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[13 gòdnika|13]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[14 gòdnika|14]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[15 rujana|15]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[16 rujana|16]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[17 rujana|17]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[18 rujana|18]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[19 rujana|19]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[20 rujana|20]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[21 rujana|21]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[15 lëstopadnika|15]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[16 lëstopadnika|16]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[17 lëstopadnika|17]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[18 lëstopadnika|18]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[19 lëstopadnika|19]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[20 lëstopadnika|20]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[21 lëstopadnika|21]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[15 gòdnika|15]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[16 gòdnika|16]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[17 gòdnika|17]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[18 gòdnika|18]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[19 gòdnika|19]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[20 gòdnika|20]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[21 gòdnika|21]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[22 rujana|22]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[23 rujana|23]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[24 rujana|24]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[25 rujana|25]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[26 rujana|26]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[27 rujana|27]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[28 rujana|28]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[22 lëstopadnika|22]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[23 lëstopadnika|23]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[24 lëstopadnika|24]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[25 lëstopadnika|25]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[26 lëstopadnika|26]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[27 lëstopadnika|27]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[28 lëstopadnika|28]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[22 gòdnika|22]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[23 gòdnika|23]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[24 gòdnika|24]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[25 gòdnika|25]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[26 gòdnika|26]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[27 gòdnika|27]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[28 gòdnika|28]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[29 rujana|29]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[30 rujana|30]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[31 rujana|31]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[29 lëstopadnika|29]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[30 lëstopadnika|30]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[29 gòdnika|29]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[30 gòdnika|30]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[31 gòdnika|31]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR></TABLE> </P> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kalãdarium| ]] by76ztfkfeyj27y44rxa7p20df7y9l4 0 1448 206029 204968 2026-07-09T22:55:14Z Terrus38 14026 206029 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:CSB Flag.svg|mały|Kaszëbskô fana]] [[Òbrôzk:Kaszëbsczi Herb.png|mały|Herb Kaszëb]] '''Kaszëbë''' abò '''Kaszëbskô''' ({{jãz.|pl}} ''Kaszuby'', {{jãz.|la}} ''Cassubia''<ref>[http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_III/904 Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom III]</ref>, {{jãz.|de}} ''Kaschubei'' abò ''Kaschubien'') – kùlturowi i etnograficzny región leżący nad sztrądã pôłniowégò [[Bôłt]]u, part [[Pòmòrskô|Pòmòrsczi]]. Aùtochtonicznymi mieszkańcama ti zemi są [[Kaszëbi]] (pòtomkòwie [[Pòmòrzónie|Pòmòrzanów]]), chtërny ùżiwają [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]], jaczi mô w [[Pòlskô|Pòlsce]] òd 2005 rokù sztatus [[Òbéndowi jãzëk|regionalnégò jãzëka]]<ref>[https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20050170141 Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym]</ref>. Dzysdnia nen región òbjimô pòwiôtë: [[Kartësczi kréz|kartësczi]], [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczi]], [[Lãbòrsczi kréz|lãbòrsczi]], [[Pùcczi kréz|pùcczi]], [[Gduńsczi kréz|gduńsczi]], [[Wejrowsczi kréz|wejrowsczi]], [[Stôłpsczi kréz|stôłpsczi]], [[Człëchòwsczi kréz|człëchòwsczi]], [[Kòscérsczi kréz|kòscérsczi]], [[Chònicczi kréz|chònicczi]] a téż gardë: [[Gdiniô|Gduńsk]], [[Gdiniô|Gdiniã]] i [[Sopòt]]<ref>[https://kaszebsko.com/mapa-kaszub ''Kôrta Kraju Kaszëbów / Mapa Kaszub | Kaszëbskô Jednota''] [online], kaszebsko.com [przëstãp 2021-03-23].</ref>. == Pòdzélënk Kaszëbsczi na regionë == Bënë dzysdniowi Kaszëbsczi je mòżlëwé wëapartnic 5 kùlturno-jãzëkòwëch regionów: # '''[[Norda]]''' – tradicyjnô òbéńda nordowòkaszëbsczich dialektów (krézë: pùcczi, wejrowsczi, lãbòrsczi) # '''Westrzódk''' – tradicyjnô òbéńda westrzédnokaszëbsczich dialektów ([[Kartësczi kréz]]) # '''Pôłnié''' – tradicëjnô òbéńda pôłniowòkaszëbsczich dialektów (dzélowò krézë: kòscersczi, chònicczi, tëchòlsczi) # '''Zôpôd''' – òbéńda chtërnô przed [[II swiatowô wòjna|II Swiatową Wòjną]] słëcha do Miemiecczi, a pò ny òsta przëznónô Pòlsczi Lëdowi Repùblice. Kaszëbi nie są tam procentowò tak trójną miészëzną jak na Nordze, Westrzódkù ë Pôłnim (dzélowò kréze: Lãbòrg, Bëtowò) # '''Trzëgard''' – aglomeracëjô Gduńska, Gdini i Sopòtu. Jesz na zôczątkù XX-gò stolatégò jistniałë tam aùtochtoniczné dialektë kaszëbsczé: nordowòpòrénkòwé- wiôlgòkacczi, witomińsczi, sopòcczi; i pôłniowòpòrénkòwé: òlëwsczi, brzezënsczi, matarnsczi. == Greńce Kaszëbsczi == [[Òbrôzk:Kôrta Kraju Kaszëbów.jpg|mały|300px|Kôrta Kraju Kaszëbów-aut.K.Ruda i M.Mayer]] Wëznaczenié greńców Kaszëbsczi je dosc problematiczną rzeczą, bò w ùszłoce Kaszëbskô nie bëła nigdë òbéńdą òkresloną administracyjno (w procëmnoce np. do Zôpadny czë Pòrénkòwi Pòmòrsczi). Drãgòscë dodôwô fakt, że greńce òbéndë zwóny "Kaszëbskô" przesëwałë sã w cygù stalatów na pòrénk. Czej w [[1238]] r. miono krôjnë "Cassubia" pòjawiło sã pierszi rôz w dokùmeńtach, òbjima òna dzél Zôpadny Pòmòrsczi. W tich czasach [[Słowiónie|Słowianie]] z Pòrénkòwi Pòmòrsczi definitiwno nie mianowelë sã "Kaszëbama". Wespólnym mionã Nadbôłtowëch Słowianów midzë [[Wisła|Wisłą]] a [[Òdora|Òdrą]] bëło "Pòmòrzanie". [[Gerard Labùda]] (1991) napisôł równak, że na Pòmòrzu utwòrzëło są le jedno miono dlô zemi i lëdzy – Kaszëbë, ''Kaszuby''. Ten autor pisze téż, że na pòrénk wãdrowa dësza kaszëbiznë (jãzëk i zwëk), a nie kaszëbsczi lëdze, chòc tak niejedni to zmiłkòwò òpisywają. W 1880 rokù [[Wejrowò]] bëło ùznóny za stolëcã Kaszëbsczi Zemi. Dejade dzysô to prawie dzél Pòrénkòwi Pòmòrsczi je nôczãscy mianowóny "Kaszëbskô", sztërkama no miono je téż rozcygóné na pòrénkòwé zemie Zôpadny Pòmòrsczi (òkòlé [[Bëtowò|Bëtowa]], [[Lãbòrg]]a, [[Leba|Lebë]]). Dosc pòpùlarnym pòzdrzatkã je sfòrmùłowanié, że: "Kaszëbskô je tam, dze mieszkają (w grëpie) [[Kaszëbi]]". Próbë wëznaczeniô greńców Kaszëbsczi dokònôł [[Jan Mòrdawsczi]] w prôcë: "Geògrafia dzysészëch Kaszëbów" (1999). Do Kaszëbsczi zarechòwôł òn zemie, we chtërnëch wedle badérowaniów socjologów przënômni 1/3 lëdztwa są òsobë czëjącé sã Kaszëbama, abò dze mieszkô zacht wielëna Kaszëbów (je to przëtrôfk w trzech gardach: w [[Gduńsk|Gduńskù]], [[Gdiniô|Gdini]] ë [[Sopòt|Sopòtach]]). Wedle taczich kriteriów teritorium Kaszëbsczi òbjimô wiéchrzëznã kòl 6 200&nbsp;km² w [[gmina]]ch [[Wòjewództwo pòmòrsczé|pòmòrsczégò wòjewództwa]], a òsoblëwò: * '''[[Pùcczi kréz]]''': 1. Gard [[Hél]], 2. Gard [[Jastarniô]], 3. Gard [[Pùck]], 4. Gard [[Wiôlgô Wies]], 5. [[Gmina Kòsôkòwò]], 6. [[Gmina Krokòwa]], 7. [[Gmina Pùck]]. * '''[[Wejrowsczi kréz]]''': 1. Gard [[Réda]], 2. Gard [[Rëmiô]], 3. Gard [[Wejrowò]], 4. [[Gmina Chòczewò]] – part, 5. [[Gmina Gniewino]], 6. [[Gmina Lëniô]], 7. [[Gmina Lëzëno]], 8. [[Gmina Łãczëce]], 9. [[Gmina Szëmôłd]], 10. [[Gmina Wejrowò]]. * '''[[Lãbòrsczi kréz]]''' – part: 1. [[Gmina Céwice]] – part. 2. [[Nowô Wies]] 3. [[Gmina Wickò]] 4. [[Łeba|Gmina Łeba]] * '''[[Bëtowsczi kréz]]''' – part: 1. Gard [[Bëtowò]] ë [[Gmina Bëtowò]], 2. [[Gmina Czôrnô Dãbrówka]], 3. [[Gmina Lëpnica]], 4. [[Gmina Parchòwò]], 5. [[Gmina Tëchòmié]]. * '''[[Kartësczi kréz]]''': 1.Gard [[Kartuzë]] ë [[Gmina Kartuzë]], 2.Gard [[Żukòwò]] ë [[Gmina Żukòwò]], 3.[[Gmina Chmielno]], 4.[[Gmina Przedkòwò]], 5.[[Gmina Sëlëczëno]], 6.[[Gmina Srôkòjce]], 7.[[Gmina Somònino]]. * '''[[Kòscérsczi kréz]]''': 1. Gard [[Kòscérzëna]], 2. [[Gmina Kòscérzëna]], 3. [[Gmina Dzemiónë]], 4. [[Gmina Kôrsëno]] – part, 5. [[Gmina Lëpùsz]], 6. [[Gmina Nowô Karczma]] – part * '''[[Chònicczi kréz]]''' – part: 1. Gard [[Brusë]] ë [[Gmina Brusë]], 2. [[Gmina Chònice]] – nordowi part, 3. [[Gmina Kònarzënë]]. * [[Człëchòwsczi kréz]] – part: 1. [[Gmina Przechlewò]] – part. * '''Gard [[Gduńsk]]''', '''Gard [[Gdiniô]]''', '''Gard [[Sopòt]]''' Pòlemikã móże rodzëc sprawa teroczasnégò teritorialnégò òbjimù Kaszëbów. Òstało przëjãté, że: * drëżéń Kaszëbów robi na òbéńda Pòmòrzô, na chtërny na co dzéń, w miészim abò wikszim stãpniu, pòtrzebòwóny je [[kaszëbsczi jãzëk]]; * za Kaszëbë je przëjãtô òbéńda, na jaczi lëdze rechùjącé sã do ti spòlëznë robią przënômni trzecy dzél môlowégò lëdztwa i ten, dze nimò niewiôldżégò procenta w òbrëmienim dónégò zalëdzeniô wielota Kaszëbów je wiôlgô (np. we Gduńsku i Sopòce); No slédné kriterium pòzwòli, mòżebno, przesënąc greńce teroczasnëch Kaszëbów na zôchód, jakò że są znaczi, że w stronach pod [[Słëpsk]]iem procent [[Kaszëbi|Kaszëbów]] i swiąda kaszëbskòscë nëch terenów je znaczącô.[[Òbrôzk:Gdunsk_5.jpg|mały|Katédra w Gduńskù-Òlëwie, môl pòchòwaniô ksyżeców Pòrénkòwi Pòmòrsczi]][[Òbrôzk:Porenkowo_Pomorsko_1.png|mały|Kôrta Pòrénkòwi Pòmòrsczi z zaznaczenim dzysdniowi kaszëbsczi òbéndë ôs dôwny zemi Słowińców]] == Ekònomijô == [[Òbrôzk:Mechelinki, łódź rybacka.jpg|mały|left|[[Bôt]]]] Nôwicy lëdzy robi w sferze ùsłëgów. Wôżnéma wietwiama gòspòdarzënkù Kaszëb są: turistika, mòrskô industrëjô (òkrãtownie ë pòrtë),bùdowizna, rëbaczenié ë gbùrzëzna. Kaszëbi są téż bëlnyma stolôrzama i piekôrzama. Turistika rozwijô sã nad sztrądã [[Bôłt]]u, ale wiele turistów przëcygają téż pòjezérza i niechtërné gardë, np. [[Gduńsk]]. Do nôbarżi znónëch kùrortów ë wëpòczinkòwëch môlowòsców słëchają: [[Chmielno]], [[Jastarniô]], [[Leba]] i [[Sopòt]]. Niejedné rastauracëje, karczmë i gòscyńce pòdôwają dlô wanożników kaszëbsczé smaczczi: wãgòrzową zupã, [[czarwina|czarwinã]], [[plińce]] i jin. Mòże liczëc, że w przińdnëch latach wczasowëch chëczów ë agrokwatérów bãdze na Kaszëbach wicy. == Stón i òchróniô òkrãżégò == [[Òbrôzk:Phytoplankton bloom in the Baltic Sea (July 3, 2001).jpg|mały|Planktón na Bôłce òb lato 2001 rokù]] Jesz na zôczątkù lat dzewiãcdzesątych XX wiekù, z wëszłotë dzejnotë człowieka, na mòcno zagòspòdarzonëch òbéńdach Kaszëbów i przëlégłégò do nich [[Bôłt]]u bëłë w niebezpiekù wszëtczé dzélëczi òkrążégò, a òsoblëwò: hidrosfera, atmòsfera, wiérzk zemi, roscënizna i zwiérzãcy swiat. W wszelejaczich zakładach i chëczowëch gòspòdarztwach pòwstôwało wiele jindustriowégò i kòmùnalnégò sztokù, z chtërnégò znaczny dzél nie béł òbczëszcziwóné. Szkòdzało ùżëwanié w gbùrzenim wiôldzich miôrków szutów ë pestëcydów, ale téż z wëszłotë niegwôscëwégò zabezpieczeniô kòmùnalnégò i jindustriowégò sztokù doszło do tegò, że baro lëchi béł sanitarny stón rzéków, jezór a stëdni. W Stãgłi Wisle wszëtczé pòbiéróné próbczi wòdë bëłë za klasą czëstoscë fizykòchemiczné, a w 57% biologòwi. Mòcno zaczapóné bëłë: [[Reduniô]] a [[Wisła]] (Zgniłô Wisła), chtërné dotëgòwałë kòl 7000 hm³ sztokù na rok (100% wòdów III klasë czëstoscë fizykòchemiczné i 100% wòdów pòzaklasowëch biologòwò), a z jezór – Grabòwsczé, Karczemné, Klôsztórné, Garczin, Tëchómsczé i jinszi. Sanitarny stón wòdë pòbiéróné przez lëdztwò z wòdoprowôdników i ze stëdniów béł co sztërk lëchi. Stëdnie pùbliczné bëłë zaczapóné jaż w 80%. Trójmiescé, w chtërnym mieszkô wicy jak 750 000 lëdzy i mòcno rozwity je jindustrëjô, brëkùje baro wiele wòdë. Dłudżi czas bez ògrańczeniów bëłë wëzwëskiwónë pòdzémné wòdë. Przez przezmiarã eksploatacëji bëłë òne w znacznym gradze pòwëbieróné. Narëszonô bëła równowôga hidrologòwô. Pòd [[Gduńsk|Gduńskã]] i jegò òkòlém zrobił sã głãbòczi dół òbniżëniowi ò wiéchrzëznie bez mała 300&nbsp;km². Wòdë rzéków, chtërné mają wiele związków chemicznëch i w wiele za môłym gradze biologòwò òbczëszczoné kòmùnalné sztok, docérają do mòrza. Przez to òstała mòcno zatrëtô [[Gduńskô Hôwinga]]. Wiôldżi kwantum bakcylów glótowëch,chtërné ùnôszłë sã w wòdze ùniemòżniwało branié kąpiélë. We Władisławòwie – w czerënkù pôłniowò-pòrénszim òd pòrtu, w Nowim Pòrce i w [[Gdiniô|Gdini]] Òrłowie òd 64% do 92% pòbiérónëch próbków wòdë bëło za klasą abò w III klasë czëstoscë. Wiele kąpielëszczów mùszało bëc zamkłé. Tak bëło kòl [[Bôłt]]u w [[lëpińc]]u 2018 r. Òrganicznô materëjô a téż azot i fòsfór docérają do mòrza za pòstrzédzëzną rzéków. Ta rzôdzëzna, a téż wlewë òceanicznëch wòdów do [[Bôłt]]u i zmianë temperaturë wòdë prowadzą do periodnégò spôdaniégò abò rostu biomasë roscënów i zwiérzãtów w Gduńsczi Hôwindze i w ji sąsedztwie. W ùbògaconëch przez azot i fòsfór mòrzczich wòdach òsoblewò mòcno rozwijô sã planktón. Przez to na zôczątkù rosce kwantum òrganizmów, chtërné nim sã żëwią. Równak z czasã planktón sã tak rozrodzywô, że rëbë i jiné zwiérzãta nie są w sztãdze gò w całosce skònsumòwac. Nieżëwi planktón, chtëren òpôdô, przez dëgòwanié bakcylów rozkłôdô sã. Przez tã rzôdzëznã zmiésziwô sã kwantum krzisenia, a na dnie zjawiwô sã sarkòwòdzyk, chtëren trëje i wiele ôrtów rëbów mô ùniemòżlëwioné rozrodzywanié sã, a w skrôwnëch wëpôdkach to prowadzy do jich smiercy. Znaczny òbéńda Gduńsczi Głãbi bëła fùl sarkòwòdzyka. Na skùtk tich procesów w latach sédemdzesątëch i òsemdzesątëch nôwikszi zmianë nastałë w Pùcczi Hôwindze, nôsnôdszi i nôbarżi pòdajny na cësk zgnojeniów òbéńdze Gduńsczi Hôwindżi. [[Pùcczi kréz]] mô przë tim wësoczi wskôzywôcz zachòrzeniô lëdzy na reka. W Pùcczi Hôwindze nazebrało sã wiele trëjącëch związków to i jidealny czedës nierzchòwiszczé dlô wiele ôrtów rëbów stracëło swòją wôżnotã. Prawie ju nie bëło [[lasfòr]]a, [[Brzóna|brzónë]], [[wãgòrz]]a abò [[łosos]]a. Ù wiele rëbów bëło widzec znanczi chòrobów, do chtërnëch doprowadzało biwanié w zgnojonym òkrãżém. Wiôldzim zagrożeniém dlô mòrzczich wodów są wëcéczi sërégò òléju.Przëmiérno – 1 tona sërégò òléju pòòkriwô cenką légą wiéchrzëznã 12 km². Temù też nie dzëwi nas chùtkô jinterwencëjô przënôléżnëch mòrzczich służbów w wëpôdkù, wezmë na to awarëji przërëchtënków w bazé rzôdczëch òpôłów abò karëwôrtnégò zdrzëcaniô przez niejedné òkrãtë balastowëch wodów, w chtërnëch są resztczi sërégò òléju. W zurbanizowani conie gduńsczi krôjnë baro mòcno bëła zatrëtô atmòsféra. Przëłoziwałë sã do te wielny wërobné zakładë, a téż chëczowé gòspòdarztwa i tërlëkòwô rësznota. W pôrãdzesąt òsoblëwò ùprzikrzonëch dlô òkrążégò zakładach („Sarkòpòl”, rafinerëjô, elektrocepłowniô, cëkrowniô i jiné) pòwstôwało 264 000 ton parzënów i 59 000 ton gazowëch zaczapaniów na rok. Jindustria, gbùrzenié, transpòrt i jiné partë gòspòdarzënkù, a téż chëczowé gòspòdarztwa są pòczątkiem rozmaitégò szlachù òdpôdków, chtërné zgromadzoné w wëznaczonëch placach zajimają wiedno wikszi rëmie, a to przëłożiwô sã do degradacëji wiéchrzëznë zemi. Samé leno jindustriowé òdpôdczi, jak np. fòsfògipsë, sëpny pòpiołë ë szlaczi z energeticzi i cepłownictwa a téż mineralné parzënë nazebróné w wòjewództwie do 2003 rokù, wôżą przeszło 21 mln ton, a pòòkrëłë òbéńdã kòl 2,6&nbsp;km². Są stolemné òlérë z nalézeniém placów na wësëpiska smieców, bò na nich mòże żëc np. [[szpańsczi slënik]]. Té wësëpiska,chtërné jistnieją, są ju wnetka czësto wëzwëskóné, a na ùmôlowanié nowëch nié ma zgòdë lëdztwa, chtërno mieszkô w sąsedztwie bédowónëch môlów. Degradacëji òkrążégò, chtërna robi pòkroczi człowiek nie przëzérô sã pasywno, le podjimô corôz barzi skùtkòwné kroczi sparłãczoné z jegò óchrónią. Jinwesticjowé wëdôwczi na óchróniã òkrążégò i gòspòdarzënk wòdny pòstãpno rosną. Np. w 2005 rokù w całim pòmòrzczim wòjewództwie wëniosłë òglowò 2 329 mln zł, przë tim na óchróniã wiodra bëło przeznaczoné 34,2 mln zł, na sztokòwi gòspòdarzënk i óchróniô wòdów 1 624 mln zł,na gòspòdarzënk òdpôdkama, òchróniô i doprowadzenié wôrtnotë ùżëtny zemiów jak bëło przódë, a téż pòdzemnëch a wiéchrzëznowëch wòdów 27,7 mln zł, na wòdny gòspòdarzënk 50,6 mln zł. W latach 1990–2005 bëło rëszoné abò rozbùdwóné pôrãdzesąt kòmùnalnëch i jindustriowëch òbczëszczalniów sztokù. Jedna z nôwikszëch òbczëszczalniów – w Dãbògòrzim – zbiérô sztok z òbéńdë, na chtërné mieszkô kòl 400 000 lëdzy (z [[Gdiniô|Gdini]], [[Sopòt]]u, [[Rëmiô|Rëmi]], [[Réda|Rédë]], [[Wejrowò|Wejerowa]]). Òbczëszczalniô w [[Swôrzewò|Swôrzewie]] zbiérô i òbczëszcziwô sztok z [[Pùck]]a, [[Wiôlgô Wies|Wiôldżi Wsë]] i całégò Hélsczégò Półòstrowa. Pòdług [[Jan Mòrdawsczi|Jana Mòrdawsczégò]] (1999) òbéńda Kaszëbów je mało zatrëtô, òkòma przëmiérzno tamsamnëma jezorama i môlama, jak téż niechtërnëma kawałkama rzéków. Pòmôgô to rozwicu turisticzi. Bôczënk przërzesziwô sã tu do òchrónë przërodnégò òkrãżégò. Wërazã tegò je założenié parków i rezerwatów, ùznanié niechtërnëch òbiektów żëwy i miartwy przërodë za pamiątczi przërodë. Na Kaszëbach je cziledzesąt rezerwatów. Bliskò 1000 òbiektów pònazwóno mionama pamiątków przërodë (pòjedińczé drzewa, karna drzéw, aleje, [[Diôbli kam|eraticzi]] i jiné). == Media == [[Òbrôzk:Radio Kaszëbë.png|mały|[[Radio Kaszëbë]]]] Niechtërné kaszëbsczé media: ;jistniejącé * [[Gazeta Kartuska]] – magazyn [[Kaszëbskô Szwajcariô|Kaszëbsczi Szwajcarii]] * [[Głos Kaszub]] * magazynkaszuby.pl – jinternetowi magazyn ò regionie, wëdarzeniach i historie Kaszëb * Kartuzy.info – môlowi jinternetowi serwis kartësczégò krézu * Koscierski.info – môlowi jinternetowi serwis kòscérsczégò krézu * Express kaszubski ({{jãz.|csb}} ''Kaszëbsczi Ekspres'') – môlowi jinternetowi serwis w [[Kartuzë|Kartëzach]] * [[Kurier Kaszubski]] ({{jãz.|csb}} ''Kaszëbsczi Kùriéra'') – môlowi tidzenik wëdôwóny na terenie kartësczégò i kòscérsczégò krézu * [[Pomerania (cządnik)|Pomerania]] – spòlëzno-kùlturowi miesãcznik wëdôwóny òd 1963 rokù przez [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]] * [[Radio Kaszëbë]] – pierszô w dzejach [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskòjãzëcznô]] radiowô rozsélnica, sprawny òd gòdnika 2004 rokù * ''[[Na bôłtach ë w bòrach]]'' – kaszëbskòjãzëczny radiowi magazyn [[Pòlsczé Radio Gduńsk|Radia Gduńsk]] * [[TV Półwysep|Telewizja Półwysep]] ({{jãz.|csb}} ''Zdrzélnik Półòstrów'') – môlowi zdrzélnik przëstãpnô na całczich Kaszëbach. * [[Twoja Telewizja Morska]] ({{jãz.|csb}} ''Twójô Mòrskô Telewizjô'') – môlowi zdrzélnik emitującô prògramë w kaszëbsczim jãzëkù * Kościerski Express ({{jãz.|csb}} ''Kòscérsczi Ekspres'') – kòscérsczé internetowé pismiono tématiczno sparłãczonô z westrzédnëch Kaszëb * NordaInfo.pl – òbéndowi wëdowiédny pòrtal nordowëch Kaszëb. * Szwajcaria-Kaszubska.pl – serwis, jaczi zajmô sã regionã i wëdarzeniama z Kaszëb ;nijistniejącé * [[CSB TV]] – pierszô w dzejach kaszëbskô telewizjô * ''[[Rodnô Zemia (telewizyjny program)|Rodnô zemia]]'' (czedës), ''[[Farwë Kaszëb]]'' i ''[[Tedë jo]]'' (biéżno) – kaszëbskòjãzëczné magazynë nadôwôné na antenie [[TVP3 Gduńsk]]. * Òdroda – kaszëbskòjãzëczné nieregùlarné pismiono, wëdôwóny w latach 1999–2006 == Znóny lëdze pòchôdający z Kaszëbsczi (w dzysdniowëch greńcach), abò z nią zrzeszony == * [[Witołd Bòbrowsczi]] – runita * [[Andrzej Bronk]] – filozófa z KUL * [[Jerzi Łisk]] – pòéta, mùzykańt i spiéwôk * [[Klemens Bronk]] – pòlitikôrz, zakłôdôrz TOW Gryf Kaszubski /Gryf Pomorski * [[Arnold Chrapkowszczi]] – ksądz, generał Paulinów * [[Kònstantin Dominik]] – biskùp * [[Günter Grass]] – runita * [[Sylwia Gruchała]] – florecëstka * [[Józef Jankòwsczi]] – ksądz, błogòsławiony Kòscoła rzimskòkatolëcczégò * [[Thomas Kantzow]] – runita, dzejopisôrz * [[Benedikt Karczewsczi]] – chemik, doktor jinżinéra * [[Kazimierz Klawiter]] – pòlitikôrz * [[Ryszard Krauze]] – biznesman * [[Gerard Labùda]] – dzejownik * [[Czesław Lang]] – kòłownik * [[Aleksander Majkòwsczi]] – runita, dzejopisôrz * [[Marian Majkòwsczi]]- architekta, runita * [[Maciej Miecznikowski]] – spiewôk * [[Rafał Mohr]] – aktór * [[Paul Nipkow]] – wënalôzôrz * [[Roman Paszke]] – żéglôrz * [[Janusz Reiter]] – diplomata * [[Józef Rogala Wybicki]] – ùsôdzca słowów "Mazurka Dąbrowskiego" (pòlsczégò nôrodnégò himna) * [[Jarosław Selin]] – pòlitikôrz * [[Danuta Stenka]] – aktorka * [[Abdón Strëszôk]] – profesor weterinaryjnëch nôùków * [[Bruno Synak]] – socjologa, profesor * [[Władisłôw Szulëst]] – ksądz, dzejopisôrz * [[Donald Tusk]] – pòlitikôrz * [[Edmund Wnuk-Lipiński]] – socjologa * [[Andrzéj Wrońsczi]] – biôtkôrz * [[Bernat Zëchta]] – ksądz, słowôrznik * [[Marta Żmuda-Trzebiatowska]] – aktorka == Òbaczë téż == * [[Pòmòrskô]] * [[Zôpadnô Pòmòrskô]] * [[Gôchë]] * [[Kòcéwskô]] * [[Krajnô]] * [[Bòrowiôcë]] * [[Zôbòrskô Zemia]] * [[Słowińcë]] == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, [[Gduńsk]] 1999. * Geograficzny atlas świata. 2 / [red. prowadz. Zofia Cukierska et al.]. Adres wydaw. Warszawa : Państ. Przedsiębiorstwo Wydaw. Kartograficznych im. Eugeniusza Romera, 1991. (Kaszuby) * [[Jan Mòrdawsczi]]: Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb. dolmaczënk: Ida Czajinô, Róman Drzéżdżón, Marian Jelińsczi, Karól Rhode, Gdańsk Wydawn. Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego, Gduńsk 2008. * Kaszëbë: Pojezierze Kaszubskie 1:50 000 / red. Urszula Wojciechowska, Tomasz Płatek, Katarzyna Bischoff ; treść turyst. [oprac.] Michał Kucharski, Anna Dalida, Blanka Lach ; tekst Anna Klimko ; zdj. Jacek Sztolcman [et al.] ; nazewnictwo kasz. Jerzy Treder ; Pracownia Kartograficzna Carta Blanca, Warszawa 2002 (Napis: pierwsza mapa po kaszubsku). * [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław – Warszawa – Kraków 1968, tom II, ss. 145–146. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://kaszubskidladzieci.pl/lekcja/mieszkamy_na_kaszubach/film/mieszkamy_na_kaszubach * https://forum.mountblade.info/threads/kaszuby-czyli-kasz%C3%ABb%C3%AB-chce-wam-przybli%C5%BCy%C4%87.19497/ * https://gospodyni.com.pl/dzialy/swiat-po-kaszubsku * https://moje-morze.pl/slow-kilka-o-regionie-kaszubskim/ * [http://www.gdynia.kaszubi.pl/images/dodatkowe/ZKP%20Szczecin/plansza_2.pdf Kaszuby ...] {{Kòntrola}} {{Pòrtal}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë| ]] 23qu9wnveoespmfzezoy9sqr0bw5wo1 206362 206029 2026-07-10T08:44:58Z Terrus38 14026 206362 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:CSB Flag.svg|mały|Kaszëbskô fana]] [[Òbrôzk:Kaszëbsczi Herb.png|mały|Herb Kaszëb]] '''Kaszëbë''' abò '''Kaszëbskô''' ({{jãz.|pl}} ''Kaszuby'', {{jãz.|la}} ''Cassubia''<ref>[http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_III/904 Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom III]</ref>, {{jãz.|de}} ''Kaschubei'' abò ''Kaschubien'') – kùlturowi i etnograficzny región leżący nad sztrądã pôłniowégò [[Bôłt]]u, part [[Pòmòrskô|Pòmòrsczi]]. Aùtochtonicznymi mieszkańcama ti zemi są [[Kaszëbi]] (pòtomkòwie [[Pòmòrzónie|Pòmòrzanów]]), chtërny ùżiwają [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]], jaczi mô w [[Pòlskô|Pòlsce]] òd 2005 rokù sztatus [[Òbéndowi jãzëk|regionalnégò jãzëka]]<ref>[https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20050170141 Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym]</ref>. Dzysdnia nen región òbjimô pòwiôtë: [[Kartësczi kréz|kartësczi]], [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczi]], [[Lãbòrsczi kréz|lãbòrsczi]], [[Pùcczi kréz|pùcczi]], [[Gduńsczi kréz|gduńsczi]], [[Wejrowsczi kréz|wejrowsczi]], [[Stôłpsczi kréz|stôłpsczi]], [[Człëchòwsczi kréz|człëchòwsczi]], [[Kòscérsczi kréz|kòscérsczi]], [[Chònicczi kréz|chònicczi]] a téż gardë: [[Gdiniô|Gduńsk]], [[Gdiniô|Gdiniã]] i [[Sopòt]]<ref>[https://kaszebsko.com/mapa-kaszub ''Kôrta Kraju Kaszëbów / Mapa Kaszub | Kaszëbskô Jednota''] [online], kaszebsko.com [przëstãp 2021-03-23].</ref>. == Pòdzélënk Kaszëbsczi na regionë == Bënë dzysdniowi Kaszëbsczi je mòżlëwé wëapartnic 5 kùlturno-jãzëkòwëch regionów: # '''[[Norda]]''' – tradicyjnô òbéńda nordowòkaszëbsczich dialektów (krézë: pùcczi, wejrowsczi, lãbòrsczi) # '''Westrzódk''' – tradicyjnô òbéńda westrzédnokaszëbsczich dialektów ([[Kartësczi kréz]]) # '''Pôłnié''' – tradicëjnô òbéńda pôłniowòkaszëbsczich dialektów (dzélowò krézë: kòscersczi, chònicczi, tëchòlsczi) # '''Zôpôd''' – òbéńda chtërnô przed [[II swiatowô wòjna|II Swiatową Wòjną]] słëcha do Miemiecczi, a pò ny òsta przëznónô Pòlsczi Lëdowi Repùblice. Kaszëbi nie są tam procentowò tak trójną miészëzną jak na Nordze, Westrzódkù ë Pôłnim (dzélowò kréze: Lãbòrg, Bëtowò) # '''Trzëgard''' – aglomeracëjô Gduńska, Gdini i Sopòtu. Jesz na zôczątkù XX-gò stolatégò jistniałë tam aùtochtoniczné dialektë kaszëbsczé: nordowòpòrénkòwé- wiôlgòkacczi, witomińsczi, sopòcczi; i pôłniowòpòrénkòwé: òlëwsczi, brzezënsczi, matarnsczi. == Greńce Kaszëbsczi == [[Òbrôzk:Kôrta Kraju Kaszëbów.jpg|mały|300px|Kôrta Kraju Kaszëbów-aut.K.Ruda i M.Mayer]] Wëznaczenié greńców Kaszëbsczi je dosc problematiczną rzeczą, bò w ùszłoce Kaszëbskô nie bëła nigdë òbéńdą òkresloną administracyjno (w procëmnoce np. do Zôpadny czë Pòrénkòwi Pòmòrsczi). Drãgòscë dodôwô fakt, że greńce òbéndë zwóny "Kaszëbskô" przesëwałë sã w cygù stalatów na pòrénk. Czej w [[1238]] r. miono krôjnë "Cassubia" pòjawiło sã pierszi rôz w dokùmeńtach, òbjima òna dzél Zôpadny Pòmòrsczi. W tich czasach [[Słowiónie|Słowianie]] z Pòrénkòwi Pòmòrsczi definitiwno nie mianowelë sã "Kaszëbama". Wespólnym mionã Nadbôłtowëch Słowianów midzë [[Wisła|Wisłą]] a [[Òdora|Òdrą]] bëło "Pòmòrzanie". [[Gerat Labùda]] (1991) napisôł równak, że na Pòmòrzu utwòrzëło są le jedno miono dlô zemi i lëdzy – Kaszëbë, ''Kaszuby''. Ten autor pisze téż, że na pòrénk wãdrowa dësza kaszëbiznë (jãzëk i zwëk), a nie kaszëbsczi lëdze, chòc tak niejedni to zmiłkòwò òpisywają. W 1880 rokù [[Wejrowò]] bëło ùznóny za stolëcã Kaszëbsczi Zemi. Dejade dzysô to prawie dzél Pòrénkòwi Pòmòrsczi je nôczãscy mianowóny "Kaszëbskô", sztërkama no miono je téż rozcygóné na pòrénkòwé zemie Zôpadny Pòmòrsczi (òkòlé [[Bëtowò|Bëtowa]], [[Lãbòrg]]a, [[Leba|Lebë]]). Dosc pòpùlarnym pòzdrzatkã je sfòrmùłowanié, że: "Kaszëbskô je tam, dze mieszkają (w grëpie) [[Kaszëbi]]". Próbë wëznaczeniô greńców Kaszëbsczi dokònôł [[Jan Mòrdawsczi]] w prôcë: "Geògrafia dzysészëch Kaszëbów" (1999). Do Kaszëbsczi zarechòwôł òn zemie, we chtërnëch wedle badérowaniów socjologów przënômni 1/3 lëdztwa są òsobë czëjącé sã Kaszëbama, abò dze mieszkô zacht wielëna Kaszëbów (je to przëtrôfk w trzech gardach: w [[Gduńsk|Gduńskù]], [[Gdiniô|Gdini]] ë [[Sopòt|Sopòtach]]). Wedle taczich kriteriów teritorium Kaszëbsczi òbjimô wiéchrzëznã kòl 6 200&nbsp;km² w [[gmina]]ch [[Wòjewództwo pòmòrsczé|pòmòrsczégò wòjewództwa]], a òsoblëwò: * '''[[Pùcczi kréz]]''': 1. Gard [[Hél]], 2. Gard [[Jastarniô]], 3. Gard [[Pùck]], 4. Gard [[Wiôlgô Wies]], 5. [[Gmina Kòsôkòwò]], 6. [[Gmina Krokòwa]], 7. [[Gmina Pùck]]. * '''[[Wejrowsczi kréz]]''': 1. Gard [[Réda]], 2. Gard [[Rëmiô]], 3. Gard [[Wejrowò]], 4. [[Gmina Chòczewò]] – part, 5. [[Gmina Gniewino]], 6. [[Gmina Lëniô]], 7. [[Gmina Lëzëno]], 8. [[Gmina Łãczëce]], 9. [[Gmina Szëmôłd]], 10. [[Gmina Wejrowò]]. * '''[[Lãbòrsczi kréz]]''' – part: 1. [[Gmina Céwice]] – part. 2. [[Nowô Wies]] 3. [[Gmina Wickò]] 4. [[Łeba|Gmina Łeba]] * '''[[Bëtowsczi kréz]]''' – part: 1. Gard [[Bëtowò]] ë [[Gmina Bëtowò]], 2. [[Gmina Czôrnô Dãbrówka]], 3. [[Gmina Lëpnica]], 4. [[Gmina Parchòwò]], 5. [[Gmina Tëchòmié]]. * '''[[Kartësczi kréz]]''': 1.Gard [[Kartuzë]] ë [[Gmina Kartuzë]], 2.Gard [[Żukòwò]] ë [[Gmina Żukòwò]], 3.[[Gmina Chmielno]], 4.[[Gmina Przedkòwò]], 5.[[Gmina Sëlëczëno]], 6.[[Gmina Srôkòjce]], 7.[[Gmina Somònino]]. * '''[[Kòscérsczi kréz]]''': 1. Gard [[Kòscérzëna]], 2. [[Gmina Kòscérzëna]], 3. [[Gmina Dzemiónë]], 4. [[Gmina Kôrsëno]] – part, 5. [[Gmina Lëpùsz]], 6. [[Gmina Nowô Karczma]] – part * '''[[Chònicczi kréz]]''' – part: 1. Gard [[Brusë]] ë [[Gmina Brusë]], 2. [[Gmina Chònice]] – nordowi part, 3. [[Gmina Kònarzënë]]. * [[Człëchòwsczi kréz]] – part: 1. [[Gmina Przechlewò]] – part. * '''Gard [[Gduńsk]]''', '''Gard [[Gdiniô]]''', '''Gard [[Sopòt]]''' Pòlemikã móże rodzëc sprawa teroczasnégò teritorialnégò òbjimù Kaszëbów. Òstało przëjãté, że: * drëżéń Kaszëbów robi na òbéńda Pòmòrzô, na chtërny na co dzéń, w miészim abò wikszim stãpniu, pòtrzebòwóny je [[kaszëbsczi jãzëk]]; * za Kaszëbë je przëjãtô òbéńda, na jaczi lëdze rechùjącé sã do ti spòlëznë robią przënômni trzecy dzél môlowégò lëdztwa i ten, dze nimò niewiôldżégò procenta w òbrëmienim dónégò zalëdzeniô wielota Kaszëbów je wiôlgô (np. we Gduńsku i Sopòce); No slédné kriterium pòzwòli, mòżebno, przesënąc greńce teroczasnëch Kaszëbów na zôchód, jakò że są znaczi, że w stronach pod [[Słëpsk]]iem procent [[Kaszëbi|Kaszëbów]] i swiąda kaszëbskòscë nëch terenów je znaczącô.[[Òbrôzk:Gdunsk_5.jpg|mały|Katédra w Gduńskù-Òlëwie, môl pòchòwaniô ksyżeców Pòrénkòwi Pòmòrsczi]][[Òbrôzk:Porenkowo_Pomorsko_1.png|mały|Kôrta Pòrénkòwi Pòmòrsczi z zaznaczenim dzysdniowi kaszëbsczi òbéndë ôs dôwny zemi Słowińców]] == Ekònomijô == [[Òbrôzk:Mechelinki, łódź rybacka.jpg|mały|left|[[Bôt]]]] Nôwicy lëdzy robi w sferze ùsłëgów. Wôżnéma wietwiama gòspòdarzënkù Kaszëb są: turistika, mòrskô industrëjô (òkrãtownie ë pòrtë),bùdowizna, rëbaczenié ë gbùrzëzna. Kaszëbi są téż bëlnyma stolôrzama i piekôrzama. Turistika rozwijô sã nad sztrądã [[Bôłt]]u, ale wiele turistów przëcygają téż pòjezérza i niechtërné gardë, np. [[Gduńsk]]. Do nôbarżi znónëch kùrortów ë wëpòczinkòwëch môlowòsców słëchają: [[Chmielno]], [[Jastarniô]], [[Leba]] i [[Sopòt]]. Niejedné rastauracëje, karczmë i gòscyńce pòdôwają dlô wanożników kaszëbsczé smaczczi: wãgòrzową zupã, [[czarwina|czarwinã]], [[plińce]] i jin. Mòże liczëc, że w przińdnëch latach wczasowëch chëczów ë agrokwatérów bãdze na Kaszëbach wicy. == Stón i òchróniô òkrãżégò == [[Òbrôzk:Phytoplankton bloom in the Baltic Sea (July 3, 2001).jpg|mały|Planktón na Bôłce òb lato 2001 rokù]] Jesz na zôczątkù lat dzewiãcdzesątych XX wiekù, z wëszłotë dzejnotë człowieka, na mòcno zagòspòdarzonëch òbéńdach Kaszëbów i przëlégłégò do nich [[Bôłt]]u bëłë w niebezpiekù wszëtczé dzélëczi òkrążégò, a òsoblëwò: hidrosfera, atmòsfera, wiérzk zemi, roscënizna i zwiérzãcy swiat. W wszelejaczich zakładach i chëczowëch gòspòdarztwach pòwstôwało wiele jindustriowégò i kòmùnalnégò sztokù, z chtërnégò znaczny dzél nie béł òbczëszcziwóné. Szkòdzało ùżëwanié w gbùrzenim wiôldzich miôrków szutów ë pestëcydów, ale téż z wëszłotë niegwôscëwégò zabezpieczeniô kòmùnalnégò i jindustriowégò sztokù doszło do tegò, że baro lëchi béł sanitarny stón rzéków, jezór a stëdni. W Stãgłi Wisle wszëtczé pòbiéróné próbczi wòdë bëłë za klasą czëstoscë fizykòchemiczné, a w 57% biologòwi. Mòcno zaczapóné bëłë: [[Reduniô]] a [[Wisła]] (Zgniłô Wisła), chtërné dotëgòwałë kòl 7000 hm³ sztokù na rok (100% wòdów III klasë czëstoscë fizykòchemiczné i 100% wòdów pòzaklasowëch biologòwò), a z jezór – Grabòwsczé, Karczemné, Klôsztórné, Garczin, Tëchómsczé i jinszi. Sanitarny stón wòdë pòbiéróné przez lëdztwò z wòdoprowôdników i ze stëdniów béł co sztërk lëchi. Stëdnie pùbliczné bëłë zaczapóné jaż w 80%. Trójmiescé, w chtërnym mieszkô wicy jak 750 000 lëdzy i mòcno rozwity je jindustrëjô, brëkùje baro wiele wòdë. Dłudżi czas bez ògrańczeniów bëłë wëzwëskiwónë pòdzémné wòdë. Przez przezmiarã eksploatacëji bëłë òne w znacznym gradze pòwëbieróné. Narëszonô bëła równowôga hidrologòwô. Pòd [[Gduńsk|Gduńskã]] i jegò òkòlém zrobił sã głãbòczi dół òbniżëniowi ò wiéchrzëznie bez mała 300&nbsp;km². Wòdë rzéków, chtërné mają wiele związków chemicznëch i w wiele za môłym gradze biologòwò òbczëszczoné kòmùnalné sztok, docérają do mòrza. Przez to òstała mòcno zatrëtô [[Gduńskô Hôwinga]]. Wiôldżi kwantum bakcylów glótowëch,chtërné ùnôszłë sã w wòdze ùniemòżniwało branié kąpiélë. We Władisławòwie – w czerënkù pôłniowò-pòrénszim òd pòrtu, w Nowim Pòrce i w [[Gdiniô|Gdini]] Òrłowie òd 64% do 92% pòbiérónëch próbków wòdë bëło za klasą abò w III klasë czëstoscë. Wiele kąpielëszczów mùszało bëc zamkłé. Tak bëło kòl [[Bôłt]]u w [[lëpińc]]u 2018 r. Òrganicznô materëjô a téż azot i fòsfór docérają do mòrza za pòstrzédzëzną rzéków. Ta rzôdzëzna, a téż wlewë òceanicznëch wòdów do [[Bôłt]]u i zmianë temperaturë wòdë prowadzą do periodnégò spôdaniégò abò rostu biomasë roscënów i zwiérzãtów w Gduńsczi Hôwindze i w ji sąsedztwie. W ùbògaconëch przez azot i fòsfór mòrzczich wòdach òsoblewò mòcno rozwijô sã planktón. Przez to na zôczątkù rosce kwantum òrganizmów, chtërné nim sã żëwią. Równak z czasã planktón sã tak rozrodzywô, że rëbë i jiné zwiérzãta nie są w sztãdze gò w całosce skònsumòwac. Nieżëwi planktón, chtëren òpôdô, przez dëgòwanié bakcylów rozkłôdô sã. Przez tã rzôdzëznã zmiésziwô sã kwantum krzisenia, a na dnie zjawiwô sã sarkòwòdzyk, chtëren trëje i wiele ôrtów rëbów mô ùniemòżlëwioné rozrodzywanié sã, a w skrôwnëch wëpôdkach to prowadzy do jich smiercy. Znaczny òbéńda Gduńsczi Głãbi bëła fùl sarkòwòdzyka. Na skùtk tich procesów w latach sédemdzesątëch i òsemdzesątëch nôwikszi zmianë nastałë w Pùcczi Hôwindze, nôsnôdszi i nôbarżi pòdajny na cësk zgnojeniów òbéńdze Gduńsczi Hôwindżi. [[Pùcczi kréz]] mô przë tim wësoczi wskôzywôcz zachòrzeniô lëdzy na reka. W Pùcczi Hôwindze nazebrało sã wiele trëjącëch związków to i jidealny czedës nierzchòwiszczé dlô wiele ôrtów rëbów stracëło swòją wôżnotã. Prawie ju nie bëło [[lasfòr]]a, [[Brzóna|brzónë]], [[wãgòrz]]a abò [[łosos]]a. Ù wiele rëbów bëło widzec znanczi chòrobów, do chtërnëch doprowadzało biwanié w zgnojonym òkrãżém. Wiôldzim zagrożeniém dlô mòrzczich wodów są wëcéczi sërégò òléju.Przëmiérno – 1 tona sërégò òléju pòòkriwô cenką légą wiéchrzëznã 12 km². Temù też nie dzëwi nas chùtkô jinterwencëjô przënôléżnëch mòrzczich służbów w wëpôdkù, wezmë na to awarëji przërëchtënków w bazé rzôdczëch òpôłów abò karëwôrtnégò zdrzëcaniô przez niejedné òkrãtë balastowëch wodów, w chtërnëch są resztczi sërégò òléju. W zurbanizowani conie gduńsczi krôjnë baro mòcno bëła zatrëtô atmòsféra. Przëłoziwałë sã do te wielny wërobné zakładë, a téż chëczowé gòspòdarztwa i tërlëkòwô rësznota. W pôrãdzesąt òsoblëwò ùprzikrzonëch dlô òkrążégò zakładach („Sarkòpòl”, rafinerëjô, elektrocepłowniô, cëkrowniô i jiné) pòwstôwało 264 000 ton parzënów i 59 000 ton gazowëch zaczapaniów na rok. Jindustria, gbùrzenié, transpòrt i jiné partë gòspòdarzënkù, a téż chëczowé gòspòdarztwa są pòczątkiem rozmaitégò szlachù òdpôdków, chtërné zgromadzoné w wëznaczonëch placach zajimają wiedno wikszi rëmie, a to przëłożiwô sã do degradacëji wiéchrzëznë zemi. Samé leno jindustriowé òdpôdczi, jak np. fòsfògipsë, sëpny pòpiołë ë szlaczi z energeticzi i cepłownictwa a téż mineralné parzënë nazebróné w wòjewództwie do 2003 rokù, wôżą przeszło 21 mln ton, a pòòkrëłë òbéńdã kòl 2,6&nbsp;km². Są stolemné òlérë z nalézeniém placów na wësëpiska smieców, bò na nich mòże żëc np. [[szpańsczi slënik]]. Té wësëpiska,chtërné jistnieją, są ju wnetka czësto wëzwëskóné, a na ùmôlowanié nowëch nié ma zgòdë lëdztwa, chtërno mieszkô w sąsedztwie bédowónëch môlów. Degradacëji òkrążégò, chtërna robi pòkroczi człowiek nie przëzérô sã pasywno, le podjimô corôz barzi skùtkòwné kroczi sparłãczoné z jegò óchrónią. Jinwesticjowé wëdôwczi na óchróniã òkrążégò i gòspòdarzënk wòdny pòstãpno rosną. Np. w 2005 rokù w całim pòmòrzczim wòjewództwie wëniosłë òglowò 2 329 mln zł, przë tim na óchróniã wiodra bëło przeznaczoné 34,2 mln zł, na sztokòwi gòspòdarzënk i óchróniô wòdów 1 624 mln zł,na gòspòdarzënk òdpôdkama, òchróniô i doprowadzenié wôrtnotë ùżëtny zemiów jak bëło przódë, a téż pòdzemnëch a wiéchrzëznowëch wòdów 27,7 mln zł, na wòdny gòspòdarzënk 50,6 mln zł. W latach 1990–2005 bëło rëszoné abò rozbùdwóné pôrãdzesąt kòmùnalnëch i jindustriowëch òbczëszczalniów sztokù. Jedna z nôwikszëch òbczëszczalniów – w Dãbògòrzim – zbiérô sztok z òbéńdë, na chtërné mieszkô kòl 400 000 lëdzy (z [[Gdiniô|Gdini]], [[Sopòt]]u, [[Rëmiô|Rëmi]], [[Réda|Rédë]], [[Wejrowò|Wejerowa]]). Òbczëszczalniô w [[Swôrzewò|Swôrzewie]] zbiérô i òbczëszcziwô sztok z [[Pùck]]a, [[Wiôlgô Wies|Wiôldżi Wsë]] i całégò Hélsczégò Półòstrowa. Pòdług [[Jan Mòrdawsczi|Jana Mòrdawsczégò]] (1999) òbéńda Kaszëbów je mało zatrëtô, òkòma przëmiérzno tamsamnëma jezorama i môlama, jak téż niechtërnëma kawałkama rzéków. Pòmôgô to rozwicu turisticzi. Bôczënk przërzesziwô sã tu do òchrónë przërodnégò òkrãżégò. Wërazã tegò je założenié parków i rezerwatów, ùznanié niechtërnëch òbiektów żëwy i miartwy przërodë za pamiątczi przërodë. Na Kaszëbach je cziledzesąt rezerwatów. Bliskò 1000 òbiektów pònazwóno mionama pamiątków przërodë (pòjedińczé drzewa, karna drzéw, aleje, [[Diôbli kam|eraticzi]] i jiné). == Media == [[Òbrôzk:Radio Kaszëbë.png|mały|[[Radio Kaszëbë]]]] Niechtërné kaszëbsczé media: ;jistniejącé * [[Gazeta Kartuska]] – magazyn [[Kaszëbskô Szwajcariô|Kaszëbsczi Szwajcarii]] * [[Głos Kaszub]] * magazynkaszuby.pl – jinternetowi magazyn ò regionie, wëdarzeniach i historie Kaszëb * Kartuzy.info – môlowi jinternetowi serwis kartësczégò krézu * Koscierski.info – môlowi jinternetowi serwis kòscérsczégò krézu * Express kaszubski ({{jãz.|csb}} ''Kaszëbsczi Ekspres'') – môlowi jinternetowi serwis w [[Kartuzë|Kartëzach]] * [[Kurier Kaszubski]] ({{jãz.|csb}} ''Kaszëbsczi Kùriéra'') – môlowi tidzenik wëdôwóny na terenie kartësczégò i kòscérsczégò krézu * [[Pomerania (cządnik)|Pomerania]] – spòlëzno-kùlturowi miesãcznik wëdôwóny òd 1963 rokù przez [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]] * [[Radio Kaszëbë]] – pierszô w dzejach [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskòjãzëcznô]] radiowô rozsélnica, sprawny òd gòdnika 2004 rokù * ''[[Na bôłtach ë w bòrach]]'' – kaszëbskòjãzëczny radiowi magazyn [[Pòlsczé Radio Gduńsk|Radia Gduńsk]] * [[TV Półwysep|Telewizja Półwysep]] ({{jãz.|csb}} ''Zdrzélnik Półòstrów'') – môlowi zdrzélnik przëstãpnô na całczich Kaszëbach. * [[Twoja Telewizja Morska]] ({{jãz.|csb}} ''Twójô Mòrskô Telewizjô'') – môlowi zdrzélnik emitującô prògramë w kaszëbsczim jãzëkù * Kościerski Express ({{jãz.|csb}} ''Kòscérsczi Ekspres'') – kòscérsczé internetowé pismiono tématiczno sparłãczonô z westrzédnëch Kaszëb * NordaInfo.pl – òbéndowi wëdowiédny pòrtal nordowëch Kaszëb. * Szwajcaria-Kaszubska.pl – serwis, jaczi zajmô sã regionã i wëdarzeniama z Kaszëb ;nijistniejącé * [[CSB TV]] – pierszô w dzejach kaszëbskô telewizjô * ''[[Rodnô Zemia (telewizyjny program)|Rodnô zemia]]'' (czedës), ''[[Farwë Kaszëb]]'' i ''[[Tedë jo]]'' (biéżno) – kaszëbskòjãzëczné magazynë nadôwôné na antenie [[TVP3 Gduńsk]]. * Òdroda – kaszëbskòjãzëczné nieregùlarné pismiono, wëdôwóny w latach 1999–2006 == Znóny lëdze pòchôdający z Kaszëbsczi (w dzysdniowëch greńcach), abò z nią zrzeszony == * [[Witołd Bòbrowsczi]] – runita * [[Andrzej Bronk]] – filozófa z KUL * [[Jerzi Łisk]] – pòéta, mùzykańt i spiéwôk * [[Klemens Bronk]] – pòlitikôrz, zakłôdôrz TOW Gryf Kaszubski /Gryf Pomorski * [[Arnold Chrapkowszczi]] – ksądz, generał Paulinów * [[Kònstantin Dominik]] – biskùp * [[Günter Grass]] – runita * [[Sylwia Gruchała]] – florecëstka * [[Józef Jankòwsczi]] – ksądz, błogòsławiony Kòscoła rzimskòkatolëcczégò * [[Thomas Kantzow]] – runita, dzejopisôrz * [[Benedikt Karczewsczi]] – chemik, doktor jinżinéra * [[Kazimierz Klawiter]] – pòlitikôrz * [[Ryszard Krauze]] – biznesman * [[Gerat Labùda]] – dzejownik * [[Czesław Lang]] – kòłownik * [[Aleksander Majkòwsczi]] – runita, dzejopisôrz * [[Marian Majkòwsczi]]- architekta, runita * [[Maciej Miecznikowski]] – spiewôk * [[Rafał Mohr]] – aktór * [[Paul Nipkow]] – wënalôzôrz * [[Roman Paszke]] – żéglôrz * [[Janusz Reiter]] – diplomata * [[Józef Rogala Wybicki]] – ùsôdzca słowów "Mazurka Dąbrowskiego" (pòlsczégò nôrodnégò himna) * [[Jarosław Selin]] – pòlitikôrz * [[Danuta Stenka]] – aktorka * [[Abdón Strëszôk]] – profesor weterinaryjnëch nôùków * [[Bruno Synak]] – socjologa, profesor * [[Władisłôw Szulëst]] – ksądz, dzejopisôrz * [[Donald Tusk]] – pòlitikôrz * [[Edmund Wnuk-Lipiński]] – socjologa * [[Andrzéj Wrońsczi]] – biôtkôrz * [[Bernat Zëchta]] – ksądz, słowôrznik * [[Marta Żmuda-Trzebiatowska]] – aktorka == Òbaczë téż == * [[Pòmòrskô]] * [[Zôpadnô Pòmòrskô]] * [[Gôchë]] * [[Kòcéwskô]] * [[Krajnô]] * [[Bòrowiôcë]] * [[Zôbòrskô Zemia]] * [[Słowińcë]] == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, [[Gduńsk]] 1999. * Geograficzny atlas świata. 2 / [red. prowadz. Zofia Cukierska et al.]. Adres wydaw. Warszawa : Państ. Przedsiębiorstwo Wydaw. Kartograficznych im. Eugeniusza Romera, 1991. (Kaszuby) * [[Jan Mòrdawsczi]]: Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb. dolmaczënk: Ida Czajinô, Róman Drzéżdżón, Marian Jelińsczi, Karól Rhode, Gdańsk Wydawn. Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego, Gduńsk 2008. * Kaszëbë: Pojezierze Kaszubskie 1:50 000 / red. Urszula Wojciechowska, Tomasz Płatek, Katarzyna Bischoff ; treść turyst. [oprac.] Michał Kucharski, Anna Dalida, Blanka Lach ; tekst Anna Klimko ; zdj. Jacek Sztolcman [et al.] ; nazewnictwo kasz. Jerzy Treder ; Pracownia Kartograficzna Carta Blanca, Warszawa 2002 (Napis: pierwsza mapa po kaszubsku). * [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław – Warszawa – Kraków 1968, tom II, ss. 145–146. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://kaszubskidladzieci.pl/lekcja/mieszkamy_na_kaszubach/film/mieszkamy_na_kaszubach * https://forum.mountblade.info/threads/kaszuby-czyli-kasz%C3%ABb%C3%AB-chce-wam-przybli%C5%BCy%C4%87.19497/ * https://gospodyni.com.pl/dzialy/swiat-po-kaszubsku * https://moje-morze.pl/slow-kilka-o-regionie-kaszubskim/ * [http://www.gdynia.kaszubi.pl/images/dodatkowe/ZKP%20Szczecin/plansza_2.pdf Kaszuby ...] {{Kòntrola}} {{Pòrtal}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë| ]] nciq94vixpddxxo6e4s188c7szwspjm 0 1467 206030 204686 2026-07-09T22:55:23Z Terrus38 14026 206030 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL Kaszuby flag.svg|mały|Kaszëbskô fana]] [[Òbrôzk:Coat of arms of Kaszubians.png|mały|Kaszëbsczi Grif]] [[Òbrôzk:POL województwo pomorskie COA.svg|mały|Kaszëbsczi herb]] '''Kaszëbi''' ({{jãz.|pl}} ''Kaszubi'', {{jãz.|de}} ''Kaschuben'', {{jãz.|en}} ''Kashubians'', ''Cassubians'', abò ''Kashubs'') są zôpadnosłowiańską etniczną grëpã, aùtochtonicznym lëdztwã [[Pòmòrskô|Pòmòrsczi]]. W dzysdniowim czasu Kaszëbi są jedurnyma bezpòstrzédnyma òtrokama [[Pòmòrzani|Pòmòrzanów]]. Przédną òrganizacëją, zrzeszającą Kaszëbów w [[Pòlskô|Pòlsce]] je [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]]. Dzysdniowi Kaszëbi mieszkają przede wszëtczim w [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwi Pòmòrsce]], w krézach [[pùcczi kréz|pùcczim]], [[wejrowsczi kréz|wejrowsczim]], [[kartësczi kréz|kartësczim]], [[lãbòrsczi kréz|lãbòrsczim]], [[bëtowsczi kréz|bëtowsczim]], [[kòscérsczi kréz|kòscérsczim]], nordowim dzélu [[Chònicczi kréz|chònicczégò krézu]] zôs pòrénkòwim dzélu [[stôłpsczi kréz|stôłpsczégò krézu]]. W krézach lãbòrsczim, bëtowsczim ë stôłpsczim na wnożëna mô pòwtórzny charakter - pò II swiatowi wòjnie Kaszëbi zamieszkale na môlach swòji pierwoszny wnożëny, po wëwiezeniu z ni miemiecczégò lëdztwa przez wëszëznë [[Pòlskô Lëdowô Repùblika|Pòlsczi Lëdowi Repùbliczi]]. Dzél Kaszëbów mieszkô téż na emigracëji, òsoblëwò w [[Kanada|Kanadze]], [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]], [[Miemieckô|Miemiecce]], [[Brazylskô|Brazylëji]]. Kaszëbi są w prosti rédze òtrokama [[Pòmòrzanie|Pòmòrzanów]] - wczasnych [[Słowiónie|słowiańsczich]] plemion z òbéndë [[Pòmòrskô|Pòmòrsczi]], chtërnech miono wzã sã òd miona zemi (słowiańsczé ''Pomore'' - ''pò mòrze''). Ùznaje sã, że przódkòwie Kaszëbów zjawile sã w ti òbéńdze midze [[Òdra|Òdrã]] a [[Wisła|Wisłą]] wicy jak 1500 lat nazôt. Nôstarsze zapisënczki miona są z XIII s. w sztãplu ksyża Pòmòrsczi [[Barnim I|Barnima I]], czéde panowale òni w òkòlim [[Sztetëno|Sztetëna]]. [[Òbrôzk:Kaszebsko familejo leba 200.jpg|left|mały|Kaszëbskô familëjô na Zéńdzeniém Kaszëbów w [[Leba|Lebie]] w 2005 r.]] [[Òbrôzk:Dzewus w kaszebsczich ruchnach.jpg|left|mały|Dzewùs w kaszëbsczich ruchnach]] W òglowim spisënkù lëdzy, chtëren sã òdbëł w Pòlsce w [[2002]] rokù, blós 5100 òsób zdeklarowało swòją apartną kaszëbską nôrodnosc, ale 51&nbsp;000 pòdało [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczi]] jakò swòj rodny jãzëk. Wielu Kaszëbów chcało pòdac pòlską nôrodnosc ë przënôleżnotã do kaszëbsczégò etnicznegò karna, trzëmając sã za równo Pòlôchów ë Kaszëbów. Nié bëło równak taczi mòżnotë bë deklarowac jiną nôrodnosc ë przënôleżnotã do etnicznegò karna abò wicy nigle jedną nôrodnosc. Bëłë głosë, że spisënk bëł sfalszowany a wiele lëdzy nie mògło pòdac kaszëbsczi nôrodnoscë. Równak, blós pôrã taczich przëpôdków òsta ùdokôzanëch. W [[2011]] rokù 16&nbsp;000 òsób pòdało blós kaszëbską nôrodnosc ë 228&nbsp;000 za równo kaszëbską ë pòlską. Kaszëbi są gwësnym lëdztwã przëgrańcza, chtëren w cządze stalat żëł w môlu zmieniającym krajową przënależnotã. Wielu z nich pòddôło sã germanizacëji czë pòlonizacëji, prawò to miało mùszowi abò nôtërny charakter. Wielu znónych prusczich czë miemiecczich wòjskòwich miało kaszëbsczi pòchòdzënk, ale nié czële sã do parłãczë z domôcą kùlturą abò pòddôwale sã òni całownemu zarwaniu w zôstnym pòkòleniu. Dlôte drãgò akùrôtno definiowac, chtërną z historëcznych sztatur mòże ùznac za Kaszëba, a chtërną za Miemca abò Pòlôcha kaszëbsczégò pòchòdzënkù. [[Òbrôzk:Leba 2005 przemorsz.jpg|mały|Przemôrsz Kaszëbów na Zéńdzeniém w [[Leba|Lebie]], 2005]] Dzél Kaszëbów ùtrzëmôł apartną kùlturã ë jãzëk. Dzysdniowò w socjologiji ë historëji panuje dba, że Kaszëbi są etnicznym karnã pòlsczégò nôrodu. Wikszosc Kaszëbów mô dëbeltną identifikacëjã - nôrodną pòlską ë etniczną kaszëbską. Wielu nôrodnëch dzejôrzy w Pòmòrsczi w czasie zarabczeniô zôs nôleżników samòstójnoscowiégò pòdzemiô miało kaszëbsczi pòchòdzënk. Kaszëbskô nôrodnô rësznota, choc nié nôleżi do przédnégò żochù w kaszëbsko-pòmòrsczé rësznoce, mô równak wielelatną zwëcz. [[Florian Cenôwa]] bëł dbë, że Kaszëbi są apartnym słowiańsczim nôrodã. W midzewòjnowym cządze jegò ùdbã prowadzële dali dzejôrze z karna tzw. "Zrzeszeńców", chtërni w PRL bëlë represjonowani òb [[UB]] a pózdni przez [[SB]] ë zepchniãcy na zberk òglowi dzejnotë. Pò [[1989]] rokù ną samą dbã w kaszëbsczi rësznoce reprezentowało pismiono ''[[Tatczëzna (pismiono)|Tatczëzna]]'', a pò nim ''[[Kaszëbskô Òdroda]]''. W ùszłoce dzelelë sã òni na wiele etnicznëch pòdkarnów, zjinaczonëch jãzëkòwò ë kùlturowò, midzë jinszima: [[Mòrzanie]], [[Rëbôcë]], [[Bëlôcë]], [[Lesôcë]], [[Józcë]] (jinaczi [[Mùcnicë]]), [[Gôchë]], [[Krëbanie]], [[Zabòrôcë]]. Za wëjimkã Bëlôków ë Gôchów rolô nëch bënowëch pòdzélënków je wiele miészô jak cziledzesąt lat nazôd. Stolëcą Kaszëbów nazëwô sã [[Gduńsk]], le wiôldżim gardã z nôwikszim jich procentã je [[Gdiniô]]. [[Òbrôzk:Porenkowo Pomorsko 1.png|mały|Òbjim kaszëbiznë kòl kùńca XX wiekù]] == Historëjô == [[Òbrôzk:Szczecin Zamek Ksiazat Pomorskich plyta Barnima XI.jpg|mały|left|Tôblëca z herbem pòmòrsczégò ksyżëca Barnima XI (1501–1573)]] Pierszi rôz miono kaszëbsczégò ôrtu wëstąpiło 19 strëmiannika [[1238]] ròku w dokùmeńce wëstawionym przez papieża [[Papiéż Grégòr IX|Gregòra IX]], gdze je nazwóné ksyżã Kaszëb [[Bògùsłôw I|Bògùsłôw]] ''dux Cassubie''. Pòtemù w titlu zôpadno-pòmòrsczich ksyżãtów bëło ''dux Slavorum et Cassubia''. [[Barnim III]] ([[1320]]-[[1368]]) nadôł so miono ''dux Cassuborum'' ("ksyżã Kaszëbów"). Na spòdlim mirni ùgòdë z Westfaliji w 1648 r., pò trzëdzestolatny wòjnie, dzél Zôpôdni Pòmòrsczi òstôł Szwecczi a szwecczi król ód 1648 do lat 20. XVIII s. titelowôł sã jakno "Ksyż Kaszëbów". Jak pisôł [[Aleksander Hilferding]] prësczi parlament (''Landtag'') w [[Króléwc]]u (''Königsberg'') w [[1843]] ùdbôł, bë zmienic jãzëk w kòscółach na miemiecczi, bo pò kaszëbsku nie je pisóné. Nen rozsądzënk nie béł równak długò w mòcë. Òd [[1846]] nôùka w kòscele mògła bëc w rodny mòwie (''Muttersprache''). W latach 50. XIX s. czileset Kaszëbów wëwanożiło do [[Kanada|Kanadë]] dze założëlë jistniejącą do dzys kòloniã [[Wilno (Ontario)|Wilno]] w grôfiznié (an. ''county'') Renfrew w Ontario. W lata 70. XIX s. Kaszëbi ë Miemce założëlë rëbacką wies na Òstrowie Jones w Milwaukee. Nie mieli równak prawa miectwa do ti zemi, tej przédnicë Milwaukee eksmitowalë jich jakno bezprawnëch mieszkańców ë w latach 40. XX stalata zjinaczelë ną zemiã w jindurtriową òbéndã. Pierszim pismionã w całosce pò [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskù]] bëł katézmùs Lutera z 1643 rokù (dalszi edicëje w 1752 ë 1828). Ùczałô ùsadzelë kaszëbiznã Mrongovius w [[1823]] ë [[1828]], rusczi ùczałi [[Aleksander Hilferding|A. Hilferding]], a pózdni téż [[Léón Biskùpsczi|Biskupski]] (1883, 1891), [[Gotthelf Bronisch|G. Bronisch]] ([[1896]], [[1898]]), Mikkola ([[1897]]) ë Nitsch ([[1903]]). Wôżny ùsôdzk to słôwórz [[Stefan Ramùłt|Stefana Ramùłta]] ''Słownik języka pomorskiego, czyli kaszubskiego'' z 1893 a téż [[Friedrich Lorentz]] ''Slovinzische Grammatik'', 1903, ''Slovinzische Texte'', [[1905]], ë ''Slovinzisches Wörterbuch'', [[1908]]. Pierszim rësznikã kaszëbsko-pòmòrsczé nôrodowi rësznotë béł [[Florian Cenôwa]]. Òn zabédowôł kaszëbsczi alfabét, òpisôł kaszëbską gramatikã ([[1879]]), opùblikòwôł etnograficzną ë historëczną lëteraturã ò żëcim Kaszëbow (''Skórb kaszébsko-slovjnskjé mòvé'', [[1866]]-[[1868]]) a téż jinsze knéżczi. Jinym kaszëbsczim ùsôdzcą béł [[Hieronim Derdowsczi]]. Pózdni bëli ''Młodokaszëbi'' prowadzoni przez [[Aleksander Majkòwsczi|Aleksandra Majkòwsczégò]] ë ùsôdzcë piszącë w pismionie ''Zrzësz Kaszëbskô'' (grëpa ''Zrzëszincë''), chtërni wnioslë wiôldżi wkłôd w rozwicé kaszëbsczégò lëteracczégò jãzëka. Do 1989 rokù mało Kaszëbów bëło w prowôdnëch stanach. W [[2005]] r. [[kaszëbsczi jãzëk]] pierszi rôz szło wëbrac na maturowim ekzaminie. Nie zdrzącë na môłe tim zainteresowanié (kaszëbszczi wëbrało blós 23 ùczniów), to je wôżny dzél òchróni kaszëbsczi kùlturë. [[Òbrôzk:Jezyk kaszubski w gminach NSP2011.png|mały|[[Kaszëbsczi jãzëk]] w gminach]] == Kaszëbskô kùchnia == Kaszëbsczé smaczczi to mòga bëc: [[brzadowô zupa]], [[czarwina]], [[plińce]], [[prażnica]] i jin. Niejedné restauracje, karczmë i gòscyńce pòdôwają dlô wanożników np.: [[wãgòrz]]ową zupã. == Lëteratura == * [[Gerard Labùda]]: O Kaszubach, [[Gdiniô]] [[1991]], str. 18. * [[Gerard Labùda]]: Historia Kaszubów w dziejach Pomorza t.1 Czasy średniowieczne, Gdańsk 2006. * [[Aleksander Majkòwsczi]]: Przewodnik po Szwajcarji Kaszubskiej. Polskie Tow. Krajoznawcze, [[Warszawa]] [[1924]]. * [[Cezari Òbracht-Prondzyńsczi|Cezari Obracht-Prondzyńsczi]]: Kaszëbi dzys : kùltura, jãzëk, tożsamòsc [skaszëbił Eugeniusz Gòłąbk]. [[Gduńsk]]: [[Kaszëbsczi Institut]], 2007. * Kamińska K., Kwiatkowska A.: "Jesteśmy tacy sami. Sztuka w edukacji międzykulturowej" (Kaszubi), 2009, s. 57 [http://books.google.pl/books?id=EEypDZU6Uu0C&pg=PA57&dq=kaszubi&hl=pl&sa=X&ei=rso6U62WKdTwhQemuoHICA&ved=0CEsQ6AEwBjge#v=onepage&q=kaszubi&f=false] * [[Kazimierz Kleina]]; [[Cezari Òbracht-Prondzyńsczi|Cezary Obracht-Prondzyński]] (red.): Społeczność kaszubska w procesie przemian : kultura, tożsamość, język. Kancelaria Senatu, 2012. * S. Orgelbranda Encyklopedyja Powszechna (1863), 14 tom, Warszawa, ss. 353–362 "Kaszuby". * [[Stefan Ramułt]]: Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego. Scalił i znormalizował Jerzy Treder, Gdańsk 2003 * [[Bernat Zëchta]]: [[Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej]], Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, ss. 144–145. == Òbaczë téż == * [[Kaszëbë]] * [[Lësta słôwnëch Pòmòrzanów]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mac.gov.pl/wp-content/uploads/2011/12/Wykaz-gmin.pdf Gminë 2011r. * http://www.thedailyobserver.ca/2015/05/20/kashubian-exchange-program-in-the-works — [[Kanada]] * {{YouTube|tOgdT5Elwh8|Kaszubi (1990 r.) — Video Studio Gdańsk}} * {{YouTube|QShOKIvG_B8|Jo jem kaszub {{!}} Jerzy Warczak}} * {{YouTube|Tyd345GCbnE|Kaszubi – tożsamość obroniona. Rozmowa z prof. Cezarym Obrachtem-Prondzyńskim}} * https://kaszebsko.com/historia ** https://kaszebsko.com/wp-content/uploads/2022/12/Internetowy-Podrecznik-Historii-Kaszubow.pdf * https://histmag.org/Mowisz-Kaszubi-myslisz...-Kim-sa-ludzie-pogranicza-9219 * https://www.busemprzezswiat.pl/2019/01/kaszubi-tajemniczy-lud-polnocy-polski/ {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi| ]] [[Kategòrëjô:Słowiónie]] 6vlh3rwd86hlsieiilpunuwu4dq5037 206151 206030 2026-07-09T23:43:37Z Iketsi 3254 {{jãz.|en}} 206151 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL Kaszuby flag.svg|mały|Kaszëbskô fana]] [[Òbrôzk:Coat of arms of Kaszubians.png|mały|Kaszëbsczi Grif]] [[Òbrôzk:POL województwo pomorskie COA.svg|mały|Kaszëbsczi herb]] '''Kaszëbi''' ({{jãz.|pl}} ''Kaszubi'', {{jãz.|de}} ''Kaschuben'', {{jãz.|en}} ''Kashubians'', ''Cassubians'', abò ''Kashubs'') są zôpadnosłowiańską etniczną grëpã, aùtochtonicznym lëdztwã [[Pòmòrskô|Pòmòrsczi]]. W dzysdniowim czasu Kaszëbi są jedurnyma bezpòstrzédnyma òtrokama [[Pòmòrzani|Pòmòrzanów]]. Przédną òrganizacëją, zrzeszającą Kaszëbów w [[Pòlskô|Pòlsce]] je [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]]. Dzysdniowi Kaszëbi mieszkają przede wszëtczim w [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwi Pòmòrsce]], w krézach [[pùcczi kréz|pùcczim]], [[wejrowsczi kréz|wejrowsczim]], [[kartësczi kréz|kartësczim]], [[lãbòrsczi kréz|lãbòrsczim]], [[bëtowsczi kréz|bëtowsczim]], [[kòscérsczi kréz|kòscérsczim]], nordowim dzélu [[Chònicczi kréz|chònicczégò krézu]] zôs pòrénkòwim dzélu [[stôłpsczi kréz|stôłpsczégò krézu]]. W krézach lãbòrsczim, bëtowsczim ë stôłpsczim na wnożëna mô pòwtórzny charakter - pò II swiatowi wòjnie Kaszëbi zamieszkale na môlach swòji pierwoszny wnożëny, po wëwiezeniu z ni miemiecczégò lëdztwa przez wëszëznë [[Pòlskô Lëdowô Repùblika|Pòlsczi Lëdowi Repùbliczi]]. Dzél Kaszëbów mieszkô téż na emigracëji, òsoblëwò w [[Kanada|Kanadze]], [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]], [[Miemieckô|Miemiecce]], [[Brazylskô|Brazylëji]]. Kaszëbi są w prosti rédze òtrokama [[Pòmòrzanie|Pòmòrzanów]] - wczasnych [[Słowiónie|słowiańsczich]] plemion z òbéndë [[Pòmòrskô|Pòmòrsczi]], chtërnech miono wzã sã òd miona zemi (słowiańsczé ''Pomore'' - ''pò mòrze''). Ùznaje sã, że przódkòwie Kaszëbów zjawile sã w ti òbéńdze midze [[Òdra|Òdrã]] a [[Wisła|Wisłą]] wicy jak 1500 lat nazôt. Nôstarsze zapisënczki miona są z XIII s. w sztãplu ksyża Pòmòrsczi [[Barnim I|Barnima I]], czéde panowale òni w òkòlim [[Sztetëno|Sztetëna]]. [[Òbrôzk:Kaszebsko familejo leba 200.jpg|left|mały|Kaszëbskô familëjô na Zéńdzeniém Kaszëbów w [[Leba|Lebie]] w 2005 r.]] [[Òbrôzk:Dzewus w kaszebsczich ruchnach.jpg|left|mały|Dzewùs w kaszëbsczich ruchnach]] W òglowim spisënkù lëdzy, chtëren sã òdbëł w Pòlsce w [[2002]] rokù, blós 5100 òsób zdeklarowało swòją apartną kaszëbską nôrodnosc, ale 51&nbsp;000 pòdało [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczi]] jakò swòj rodny jãzëk. Wielu Kaszëbów chcało pòdac pòlską nôrodnosc ë przënôleżnotã do kaszëbsczégò etnicznegò karna, trzëmając sã za równo Pòlôchów ë Kaszëbów. Nié bëło równak taczi mòżnotë bë deklarowac jiną nôrodnosc ë przënôleżnotã do etnicznegò karna abò wicy nigle jedną nôrodnosc. Bëłë głosë, że spisënk bëł sfalszowany a wiele lëdzy nie mògło pòdac kaszëbsczi nôrodnoscë. Równak, blós pôrã taczich przëpôdków òsta ùdokôzanëch. W [[2011]] rokù 16&nbsp;000 òsób pòdało blós kaszëbską nôrodnosc ë 228&nbsp;000 za równo kaszëbską ë pòlską. Kaszëbi są gwësnym lëdztwã przëgrańcza, chtëren w cządze stalat żëł w môlu zmieniającym krajową przënależnotã. Wielu z nich pòddôło sã germanizacëji czë pòlonizacëji, prawò to miało mùszowi abò nôtërny charakter. Wielu znónych prusczich czë miemiecczich wòjskòwich miało kaszëbsczi pòchòdzënk, ale nié czële sã do parłãczë z domôcą kùlturą abò pòddôwale sã òni całownemu zarwaniu w zôstnym pòkòleniu. Dlôte drãgò akùrôtno definiowac, chtërną z historëcznych sztatur mòże ùznac za Kaszëba, a chtërną za Miemca abò Pòlôcha kaszëbsczégò pòchòdzënkù. [[Òbrôzk:Leba 2005 przemorsz.jpg|mały|Przemôrsz Kaszëbów na Zéńdzeniém w [[Leba|Lebie]], 2005]] Dzél Kaszëbów ùtrzëmôł apartną kùlturã ë jãzëk. Dzysdniowò w socjologiji ë historëji panuje dba, że Kaszëbi są etnicznym karnã pòlsczégò nôrodu. Wikszosc Kaszëbów mô dëbeltną identifikacëjã - nôrodną pòlską ë etniczną kaszëbską. Wielu nôrodnëch dzejôrzy w Pòmòrsczi w czasie zarabczeniô zôs nôleżników samòstójnoscowiégò pòdzemiô miało kaszëbsczi pòchòdzënk. Kaszëbskô nôrodnô rësznota, choc nié nôleżi do przédnégò żochù w kaszëbsko-pòmòrsczé rësznoce, mô równak wielelatną zwëcz. [[Florian Cenôwa]] bëł dbë, że Kaszëbi są apartnym słowiańsczim nôrodã. W midzewòjnowym cządze jegò ùdbã prowadzële dali dzejôrze z karna tzw. "Zrzeszeńców", chtërni w PRL bëlë represjonowani òb [[UB]] a pózdni przez [[SB]] ë zepchniãcy na zberk òglowi dzejnotë. Pò [[1989]] rokù ną samą dbã w kaszëbsczi rësznoce reprezentowało pismiono ''[[Tatczëzna (pismiono)|Tatczëzna]]'', a pò nim ''[[Kaszëbskô Òdroda]]''. W ùszłoce dzelelë sã òni na wiele etnicznëch pòdkarnów, zjinaczonëch jãzëkòwò ë kùlturowò, midzë jinszima: [[Mòrzanie]], [[Rëbôcë]], [[Bëlôcë]], [[Lesôcë]], [[Józcë]] (jinaczi [[Mùcnicë]]), [[Gôchë]], [[Krëbanie]], [[Zabòrôcë]]. Za wëjimkã Bëlôków ë Gôchów rolô nëch bënowëch pòdzélënków je wiele miészô jak cziledzesąt lat nazôd. Stolëcą Kaszëbów nazëwô sã [[Gduńsk]], le wiôldżim gardã z nôwikszim jich procentã je [[Gdiniô]]. [[Òbrôzk:Porenkowo Pomorsko 1.png|mały|Òbjim kaszëbiznë kòl kùńca XX wiekù]] == Historëjô == [[Òbrôzk:Szczecin Zamek Ksiazat Pomorskich plyta Barnima XI.jpg|mały|left|Tôblëca z herbem pòmòrsczégò ksyżëca Barnima XI (1501–1573)]] Pierszi rôz miono kaszëbsczégò ôrtu wëstąpiło 19 strëmiannika [[1238]] ròku w dokùmeńce wëstawionym przez papieża [[Papiéż Grégòr IX|Gregòra IX]], gdze je nazwóné ksyżã Kaszëb [[Bògùsłôw I|Bògùsłôw]] ''dux Cassubie''. Pòtemù w titlu zôpadno-pòmòrsczich ksyżãtów bëło ''dux Slavorum et Cassubia''. [[Barnim III]] ([[1320]]–[[1368]]) nadôł so miono ''dux Cassuborum'' ("ksyżã Kaszëbów"). Na spòdlim mirni ùgòdë z Westfaliji w 1648 r., pò trzëdzestolatny wòjnie, dzél Zôpôdni Pòmòrsczi òstôł Szwecczi a szwecczi król ód 1648 do lat 20. XVIII s. titelowôł sã jakno "Ksyż Kaszëbów". Jak pisôł [[Aleksander Hilferding]] prësczi parlament (''Landtag'') w [[Króléwc]]u (''Königsberg'') w [[1843]] ùdbôł, bë zmienic jãzëk w kòscółach na miemiecczi, bo pò kaszëbsku nie je pisóné. Nen rozsądzënk nie béł równak długò w mòcë. Òd [[1846]] nôùka w kòscele mògła bëc w rodny mòwie (''Muttersprache''). W latach 50. XIX s. czileset Kaszëbów wëwanożiło do [[Kanada|Kanadë]] dze założëlë jistniejącą do dzys kòloniã [[Wilno (Ontario)|Wilno]] w grôfiznié ({{jãz.|en}} ''county'') Renfrew w Ontario. W lata 70. XIX s. Kaszëbi ë Miemce założëlë rëbacką wies na Òstrowie Jones w Milwaukee. Nie mieli równak prawa miectwa do ti zemi, tej przédnicë Milwaukee eksmitowalë jich jakno bezprawnëch mieszkańców ë w latach 40. XX stalata zjinaczelë ną zemiã w jindurtriową òbéndã. Pierszim pismionã w całosce pò [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskù]] bëł katézmùs Lutera z 1643 rokù (dalszi edicëje w 1752 ë 1828). Ùczałô ùsadzelë kaszëbiznã Mrongovius w [[1823]] ë [[1828]], rusczi ùczałi [[Aleksander Hilferding|A. Hilferding]], a pózdni téż [[Léón Biskùpsczi|Biskupski]] (1883, 1891), [[Gotthelf Bronisch|G. Bronisch]] ([[1896]], [[1898]]), Mikkola ([[1897]]) ë Nitsch ([[1903]]). Wôżny ùsôdzk to słôwórz [[Stefan Ramùłt|Stefana Ramùłta]] ''Słownik języka pomorskiego, czyli kaszubskiego'' z 1893 a téż [[Friedrich Lorentz]] ''Slovinzische Grammatik'', 1903, ''Slovinzische Texte'', [[1905]], ë ''Slovinzisches Wörterbuch'', [[1908]]. Pierszim rësznikã kaszëbsko-pòmòrsczé nôrodowi rësznotë béł [[Florian Cenôwa]]. Òn zabédowôł kaszëbsczi alfabét, òpisôł kaszëbską gramatikã ([[1879]]), opùblikòwôł etnograficzną ë historëczną lëteraturã ò żëcim Kaszëbow (''Skórb kaszébsko-slovjnskjé mòvé'', [[1866]]–[[1868]]) a téż jinsze knéżczi. Jinym kaszëbsczim ùsôdzcą béł [[Hieronim Derdowsczi]]. Pózdni bëli ''Młodokaszëbi'' prowadzoni przez [[Aleksander Majkòwsczi|Aleksandra Majkòwsczégò]] ë ùsôdzcë piszącë w pismionie ''Zrzësz Kaszëbskô'' (grëpa ''Zrzëszincë''), chtërni wnioslë wiôldżi wkłôd w rozwicé kaszëbsczégò lëteracczégò jãzëka. Do 1989 rokù mało Kaszëbów bëło w prowôdnëch stanach. W [[2005]] r. [[kaszëbsczi jãzëk]] pierszi rôz szło wëbrac na maturowim ekzaminie. Nie zdrzącë na môłe tim zainteresowanié (kaszëbszczi wëbrało blós 23 ùczniów), to je wôżny dzél òchróni kaszëbsczi kùlturë. [[Òbrôzk:Jezyk kaszubski w gminach NSP2011.png|mały|[[Kaszëbsczi jãzëk]] w gminach]] == Kaszëbskô kùchnia == Kaszëbsczé smaczczi to mòga bëc: [[brzadowô zupa]], [[czarwina]], [[plińce]], [[prażnica]] i jin. Niejedné restauracje, karczmë i gòscyńce pòdôwają dlô wanożników np.: [[wãgòrz]]ową zupã. == Lëteratura == * [[Gerard Labùda]]: O Kaszubach, [[Gdiniô]] [[1991]], str. 18. * [[Gerard Labùda]]: Historia Kaszubów w dziejach Pomorza t.1 Czasy średniowieczne, Gdańsk 2006. * [[Aleksander Majkòwsczi]]: Przewodnik po Szwajcarji Kaszubskiej. Polskie Tow. Krajoznawcze, [[Warszawa]] [[1924]]. * [[Cezari Òbracht-Prondzyńsczi|Cezari Obracht-Prondzyńsczi]]: Kaszëbi dzys : kùltura, jãzëk, tożsamòsc [skaszëbił Eugeniusz Gòłąbk]. [[Gduńsk]]: [[Kaszëbsczi Institut]], 2007. * Kamińska K., Kwiatkowska A.: "Jesteśmy tacy sami. Sztuka w edukacji międzykulturowej" (Kaszubi), 2009, s. 57 [http://books.google.pl/books?id=EEypDZU6Uu0C&pg=PA57&dq=kaszubi&hl=pl&sa=X&ei=rso6U62WKdTwhQemuoHICA&ved=0CEsQ6AEwBjge#v=onepage&q=kaszubi&f=false] * [[Kazimierz Kleina]]; [[Cezari Òbracht-Prondzyńsczi|Cezary Obracht-Prondzyński]] (red.): Społeczność kaszubska w procesie przemian : kultura, tożsamość, język. Kancelaria Senatu, 2012. * S. Orgelbranda Encyklopedyja Powszechna (1863), 14 tom, Warszawa, ss. 353–362 "Kaszuby". * [[Stefan Ramułt]]: Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego. Scalił i znormalizował Jerzy Treder, Gdańsk 2003 * [[Bernat Zëchta]]: [[Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej]], Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, ss. 144–145. == Òbaczë téż == * [[Kaszëbë]] * [[Lësta słôwnëch Pòmòrzanów]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mac.gov.pl/wp-content/uploads/2011/12/Wykaz-gmin.pdf Gminë 2011r. * http://www.thedailyobserver.ca/2015/05/20/kashubian-exchange-program-in-the-works — [[Kanada]] * {{YouTube|tOgdT5Elwh8|Kaszubi (1990 r.) — Video Studio Gdańsk}} * {{YouTube|QShOKIvG_B8|Jo jem kaszub {{!}} Jerzy Warczak}} * {{YouTube|Tyd345GCbnE|Kaszubi – tożsamość obroniona. Rozmowa z prof. Cezarym Obrachtem-Prondzyńskim}} * https://kaszebsko.com/historia ** https://kaszebsko.com/wp-content/uploads/2022/12/Internetowy-Podrecznik-Historii-Kaszubow.pdf * https://histmag.org/Mowisz-Kaszubi-myslisz...-Kim-sa-ludzie-pogranicza-9219 * https://www.busemprzezswiat.pl/2019/01/kaszubi-tajemniczy-lud-polnocy-polski/ {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi| ]] [[Kategòrëjô:Słowiónie]] gubvzc21lq30rgxfeb9suc3d86shmt0 206363 206151 2026-07-10T08:45:10Z Terrus38 14026 206363 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL Kaszuby flag.svg|mały|Kaszëbskô fana]] [[Òbrôzk:Coat of arms of Kaszubians.png|mały|Kaszëbsczi Grif]] [[Òbrôzk:POL województwo pomorskie COA.svg|mały|Kaszëbsczi herb]] '''Kaszëbi''' ({{jãz.|pl}} ''Kaszubi'', {{jãz.|de}} ''Kaschuben'', {{jãz.|en}} ''Kashubians'', ''Cassubians'', abò ''Kashubs'') są zôpadnosłowiańską etniczną grëpã, aùtochtonicznym lëdztwã [[Pòmòrskô|Pòmòrsczi]]. W dzysdniowim czasu Kaszëbi są jedurnyma bezpòstrzédnyma òtrokama [[Pòmòrzani|Pòmòrzanów]]. Przédną òrganizacëją, zrzeszającą Kaszëbów w [[Pòlskô|Pòlsce]] je [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]]. Dzysdniowi Kaszëbi mieszkają przede wszëtczim w [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwi Pòmòrsce]], w krézach [[pùcczi kréz|pùcczim]], [[wejrowsczi kréz|wejrowsczim]], [[kartësczi kréz|kartësczim]], [[lãbòrsczi kréz|lãbòrsczim]], [[bëtowsczi kréz|bëtowsczim]], [[kòscérsczi kréz|kòscérsczim]], nordowim dzélu [[Chònicczi kréz|chònicczégò krézu]] zôs pòrénkòwim dzélu [[stôłpsczi kréz|stôłpsczégò krézu]]. W krézach lãbòrsczim, bëtowsczim ë stôłpsczim na wnożëna mô pòwtórzny charakter - pò II swiatowi wòjnie Kaszëbi zamieszkale na môlach swòji pierwoszny wnożëny, po wëwiezeniu z ni miemiecczégò lëdztwa przez wëszëznë [[Pòlskô Lëdowô Repùblika|Pòlsczi Lëdowi Repùbliczi]]. Dzél Kaszëbów mieszkô téż na emigracëji, òsoblëwò w [[Kanada|Kanadze]], [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]], [[Miemieckô|Miemiecce]], [[Brazylskô|Brazylëji]]. Kaszëbi są w prosti rédze òtrokama [[Pòmòrzanie|Pòmòrzanów]] - wczasnych [[Słowiónie|słowiańsczich]] plemion z òbéndë [[Pòmòrskô|Pòmòrsczi]], chtërnech miono wzã sã òd miona zemi (słowiańsczé ''Pomore'' - ''pò mòrze''). Ùznaje sã, że przódkòwie Kaszëbów zjawile sã w ti òbéńdze midze [[Òdra|Òdrã]] a [[Wisła|Wisłą]] wicy jak 1500 lat nazôt. Nôstarsze zapisënczki miona są z XIII s. w sztãplu ksyża Pòmòrsczi [[Barnim I|Barnima I]], czéde panowale òni w òkòlim [[Sztetëno|Sztetëna]]. [[Òbrôzk:Kaszebsko familejo leba 200.jpg|left|mały|Kaszëbskô familëjô na Zéńdzeniém Kaszëbów w [[Leba|Lebie]] w 2005 r.]] [[Òbrôzk:Dzewus w kaszebsczich ruchnach.jpg|left|mały|Dzewùs w kaszëbsczich ruchnach]] W òglowim spisënkù lëdzy, chtëren sã òdbëł w Pòlsce w [[2002]] rokù, blós 5100 òsób zdeklarowało swòją apartną kaszëbską nôrodnosc, ale 51&nbsp;000 pòdało [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczi]] jakò swòj rodny jãzëk. Wielu Kaszëbów chcało pòdac pòlską nôrodnosc ë przënôleżnotã do kaszëbsczégò etnicznegò karna, trzëmając sã za równo Pòlôchów ë Kaszëbów. Nié bëło równak taczi mòżnotë bë deklarowac jiną nôrodnosc ë przënôleżnotã do etnicznegò karna abò wicy nigle jedną nôrodnosc. Bëłë głosë, że spisënk bëł sfalszowany a wiele lëdzy nie mògło pòdac kaszëbsczi nôrodnoscë. Równak, blós pôrã taczich przëpôdków òsta ùdokôzanëch. W [[2011]] rokù 16&nbsp;000 òsób pòdało blós kaszëbską nôrodnosc ë 228&nbsp;000 za równo kaszëbską ë pòlską. Kaszëbi są gwësnym lëdztwã przëgrańcza, chtëren w cządze stalat żëł w môlu zmieniającym krajową przënależnotã. Wielu z nich pòddôło sã germanizacëji czë pòlonizacëji, prawò to miało mùszowi abò nôtërny charakter. Wielu znónych prusczich czë miemiecczich wòjskòwich miało kaszëbsczi pòchòdzënk, ale nié czële sã do parłãczë z domôcą kùlturą abò pòddôwale sã òni całownemu zarwaniu w zôstnym pòkòleniu. Dlôte drãgò akùrôtno definiowac, chtërną z historëcznych sztatur mòże ùznac za Kaszëba, a chtërną za Miemca abò Pòlôcha kaszëbsczégò pòchòdzënkù. [[Òbrôzk:Leba 2005 przemorsz.jpg|mały|Przemôrsz Kaszëbów na Zéńdzeniém w [[Leba|Lebie]], 2005]] Dzél Kaszëbów ùtrzëmôł apartną kùlturã ë jãzëk. Dzysdniowò w socjologiji ë historëji panuje dba, że Kaszëbi są etnicznym karnã pòlsczégò nôrodu. Wikszosc Kaszëbów mô dëbeltną identifikacëjã - nôrodną pòlską ë etniczną kaszëbską. Wielu nôrodnëch dzejôrzy w Pòmòrsczi w czasie zarabczeniô zôs nôleżników samòstójnoscowiégò pòdzemiô miało kaszëbsczi pòchòdzënk. Kaszëbskô nôrodnô rësznota, choc nié nôleżi do przédnégò żochù w kaszëbsko-pòmòrsczé rësznoce, mô równak wielelatną zwëcz. [[Florian Cenôwa]] bëł dbë, że Kaszëbi są apartnym słowiańsczim nôrodã. W midzewòjnowym cządze jegò ùdbã prowadzële dali dzejôrze z karna tzw. "Zrzeszeńców", chtërni w PRL bëlë represjonowani òb [[UB]] a pózdni przez [[SB]] ë zepchniãcy na zberk òglowi dzejnotë. Pò [[1989]] rokù ną samą dbã w kaszëbsczi rësznoce reprezentowało pismiono ''[[Tatczëzna (pismiono)|Tatczëzna]]'', a pò nim ''[[Kaszëbskô Òdroda]]''. W ùszłoce dzelelë sã òni na wiele etnicznëch pòdkarnów, zjinaczonëch jãzëkòwò ë kùlturowò, midzë jinszima: [[Mòrzanie]], [[Rëbôcë]], [[Bëlôcë]], [[Lesôcë]], [[Józcë]] (jinaczi [[Mùcnicë]]), [[Gôchë]], [[Krëbanie]], [[Zabòrôcë]]. Za wëjimkã Bëlôków ë Gôchów rolô nëch bënowëch pòdzélënków je wiele miészô jak cziledzesąt lat nazôd. Stolëcą Kaszëbów nazëwô sã [[Gduńsk]], le wiôldżim gardã z nôwikszim jich procentã je [[Gdiniô]]. [[Òbrôzk:Porenkowo Pomorsko 1.png|mały|Òbjim kaszëbiznë kòl kùńca XX wiekù]] == Historëjô == [[Òbrôzk:Szczecin Zamek Ksiazat Pomorskich plyta Barnima XI.jpg|mały|left|Tôblëca z herbem pòmòrsczégò ksyżëca Barnima XI (1501–1573)]] Pierszi rôz miono kaszëbsczégò ôrtu wëstąpiło 19 strëmiannika [[1238]] ròku w dokùmeńce wëstawionym przez papieża [[Papiéż Grégòr IX|Gregòra IX]], gdze je nazwóné ksyżã Kaszëb [[Bògùsłôw I|Bògùsłôw]] ''dux Cassubie''. Pòtemù w titlu zôpadno-pòmòrsczich ksyżãtów bëło ''dux Slavorum et Cassubia''. [[Barnim III]] ([[1320]]–[[1368]]) nadôł so miono ''dux Cassuborum'' ("ksyżã Kaszëbów"). Na spòdlim mirni ùgòdë z Westfaliji w 1648 r., pò trzëdzestolatny wòjnie, dzél Zôpôdni Pòmòrsczi òstôł Szwecczi a szwecczi król ód 1648 do lat 20. XVIII s. titelowôł sã jakno "Ksyż Kaszëbów". Jak pisôł [[Aleksander Hilferding]] prësczi parlament (''Landtag'') w [[Króléwc]]u (''Königsberg'') w [[1843]] ùdbôł, bë zmienic jãzëk w kòscółach na miemiecczi, bo pò kaszëbsku nie je pisóné. Nen rozsądzënk nie béł równak długò w mòcë. Òd [[1846]] nôùka w kòscele mògła bëc w rodny mòwie (''Muttersprache''). W latach 50. XIX s. czileset Kaszëbów wëwanożiło do [[Kanada|Kanadë]] dze założëlë jistniejącą do dzys kòloniã [[Wilno (Ontario)|Wilno]] w grôfiznié ({{jãz.|en}} ''county'') Renfrew w Ontario. W lata 70. XIX s. Kaszëbi ë Miemce założëlë rëbacką wies na Òstrowie Jones w Milwaukee. Nie mieli równak prawa miectwa do ti zemi, tej przédnicë Milwaukee eksmitowalë jich jakno bezprawnëch mieszkańców ë w latach 40. XX stalata zjinaczelë ną zemiã w jindurtriową òbéndã. Pierszim pismionã w całosce pò [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskù]] bëł katézmùs Lutera z 1643 rokù (dalszi edicëje w 1752 ë 1828). Ùczałô ùsadzelë kaszëbiznã Mrongovius w [[1823]] ë [[1828]], rusczi ùczałi [[Aleksander Hilferding|A. Hilferding]], a pózdni téż [[Léón Biskùpsczi|Biskupski]] (1883, 1891), [[Gotthelf Bronisch|G. Bronisch]] ([[1896]], [[1898]]), Mikkola ([[1897]]) ë Nitsch ([[1903]]). Wôżny ùsôdzk to słôwórz [[Stefan Ramùłt|Stefana Ramùłta]] ''Słownik języka pomorskiego, czyli kaszubskiego'' z 1893 a téż [[Friedrich Lorentz]] ''Slovinzische Grammatik'', 1903, ''Slovinzische Texte'', [[1905]], ë ''Slovinzisches Wörterbuch'', [[1908]]. Pierszim rësznikã kaszëbsko-pòmòrsczé nôrodowi rësznotë béł [[Florian Cenôwa]]. Òn zabédowôł kaszëbsczi alfabét, òpisôł kaszëbską gramatikã ([[1879]]), opùblikòwôł etnograficzną ë historëczną lëteraturã ò żëcim Kaszëbow (''Skórb kaszébsko-slovjnskjé mòvé'', [[1866]]–[[1868]]) a téż jinsze knéżczi. Jinym kaszëbsczim ùsôdzcą béł [[Hieronim Derdowsczi]]. Pózdni bëli ''Młodokaszëbi'' prowadzoni przez [[Aleksander Majkòwsczi|Aleksandra Majkòwsczégò]] ë ùsôdzcë piszącë w pismionie ''Zrzësz Kaszëbskô'' (grëpa ''Zrzëszincë''), chtërni wnioslë wiôldżi wkłôd w rozwicé kaszëbsczégò lëteracczégò jãzëka. Do 1989 rokù mało Kaszëbów bëło w prowôdnëch stanach. W [[2005]] r. [[kaszëbsczi jãzëk]] pierszi rôz szło wëbrac na maturowim ekzaminie. Nie zdrzącë na môłe tim zainteresowanié (kaszëbszczi wëbrało blós 23 ùczniów), to je wôżny dzél òchróni kaszëbsczi kùlturë. [[Òbrôzk:Jezyk kaszubski w gminach NSP2011.png|mały|[[Kaszëbsczi jãzëk]] w gminach]] == Kaszëbskô kùchnia == Kaszëbsczé smaczczi to mòga bëc: [[brzadowô zupa]], [[czarwina]], [[plińce]], [[prażnica]] i jin. Niejedné restauracje, karczmë i gòscyńce pòdôwają dlô wanożników np.: [[wãgòrz]]ową zupã. == Lëteratura == * [[Gerat Labùda]]: O Kaszubach, [[Gdiniô]] [[1991]], str. 18. * [[Gerat Labùda]]: Historia Kaszubów w dziejach Pomorza t.1 Czasy średniowieczne, Gdańsk 2006. * [[Aleksander Majkòwsczi]]: Przewodnik po Szwajcarji Kaszubskiej. Polskie Tow. Krajoznawcze, [[Warszawa]] [[1924]]. * [[Cezari Òbracht-Prondzyńsczi|Cezari Obracht-Prondzyńsczi]]: Kaszëbi dzys : kùltura, jãzëk, tożsamòsc [skaszëbił Eugeniusz Gòłąbk]. [[Gduńsk]]: [[Kaszëbsczi Institut]], 2007. * Kamińska K., Kwiatkowska A.: "Jesteśmy tacy sami. Sztuka w edukacji międzykulturowej" (Kaszubi), 2009, s. 57 [http://books.google.pl/books?id=EEypDZU6Uu0C&pg=PA57&dq=kaszubi&hl=pl&sa=X&ei=rso6U62WKdTwhQemuoHICA&ved=0CEsQ6AEwBjge#v=onepage&q=kaszubi&f=false] * [[Kazimierz Kleina]]; [[Cezari Òbracht-Prondzyńsczi|Cezary Obracht-Prondzyński]] (red.): Społeczność kaszubska w procesie przemian : kultura, tożsamość, język. Kancelaria Senatu, 2012. * S. Orgelbranda Encyklopedyja Powszechna (1863), 14 tom, Warszawa, ss. 353–362 "Kaszuby". * [[Stefan Ramułt]]: Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego. Scalił i znormalizował Jerzy Treder, Gdańsk 2003 * [[Bernat Zëchta]]: [[Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej]], Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, ss. 144–145. == Òbaczë téż == * [[Kaszëbë]] * [[Lësta słôwnëch Pòmòrzanów]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mac.gov.pl/wp-content/uploads/2011/12/Wykaz-gmin.pdf Gminë 2011r. * http://www.thedailyobserver.ca/2015/05/20/kashubian-exchange-program-in-the-works — [[Kanada]] * {{YouTube|tOgdT5Elwh8|Kaszubi (1990 r.) — Video Studio Gdańsk}} * {{YouTube|QShOKIvG_B8|Jo jem kaszub {{!}} Jerzy Warczak}} * {{YouTube|Tyd345GCbnE|Kaszubi – tożsamość obroniona. Rozmowa z prof. Cezarym Obrachtem-Prondzyńskim}} * https://kaszebsko.com/historia ** https://kaszebsko.com/wp-content/uploads/2022/12/Internetowy-Podrecznik-Historii-Kaszubow.pdf * https://histmag.org/Mowisz-Kaszubi-myslisz...-Kim-sa-ludzie-pogranicza-9219 * https://www.busemprzezswiat.pl/2019/01/kaszubi-tajemniczy-lud-polnocy-polski/ {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi| ]] [[Kategòrëjô:Słowiónie]] 9dmxck6p8w63g5f1x19adx389wp1me5 0 1471 205626 204243 2026-07-09T14:44:52Z Iketsi 3254 Rusjô, Rëskô, Ruskô, abò Rusëjô 205626 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Россия (Rossija) | miono = Ruskô | miono-genitiw = Rusczi | fana = Flag of Russia.svg| herb = Coat of Arms of the Russian Federation.svg | na karce = Russian Federation (orthographic projection).svg | jãzëk = [[Rusczi jãzëk|rusczi]] | stolëca = [[Mòskwa]] | fòrma państwa = [[repùblika]] | wiéchrzëzna = 17.075.200 | lëdztwò = 143,394,458<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/russia-population/ Russia Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-03-28] (<abbr>an.</abbr>).</ref> | rok = 2026 | dëtk = rusczi rubel | kòd dëtka = RUB | czasowô cona = +3 do +12 | swiãto = 9 maja, 12 czerwińca | himn = Gosudarstwiennyj gimn Rossijskoj Fiedieracyi<br> Państwòwi Himn Rusczi Federacji <center>[[Òbrôzk:National Anthem of Russia (2000), instrumental, one verse.ogg]]</center> | kòd = RU | Internet = .ru .рф (.cu)| telefón = +7 |Prezydeńt=Władimir Putin|Premiéra=Michaił Miszustin|aùtowi kòd=RUS|data ùsôdzenia=26 gòdnika 1991|kònstitucjô=Kònstitucjô Rusczi}} '''Rusjô'''<ref>{{RKJ|2020|20}}</ref><ref>{{sloworz.org|19532|22107}}</ref>, '''Rëskô'''<ref name=":3">{{RKJ|2007|42}}</ref>, '''Ruskô'''<ref name=":3" />, abò '''Rusëjô'''<ref name=":3" /> ({{jãz.|ru}} Россия) abò '''Ruskô Federacëjô''' ({{jãz.|ru}} Росси́йская Федера́ция) je państwã w Pòrénkòwi [[Eùropa|Eùropie]] ë Nordowi [[Azëjô|Azëji]] ([[Sybiriô]]). Stolecznym gardã Rusczi Federacëji je [[Mòskwa]]. Wedle wiéchrzëznë Ruskô Federacëjô je nôwikszim państwã swiata. == Historiô == Zôczątki państwa sã sparłączoné z Czijewsczi Rusą. W XIII stalata pòwstało Ksãżstwò Mòskiewsczé, pòd władzã dinastëji Rurikowiczów, chtërno stało sã Wiôldżim Ksãżstwã w XIV stalata. W 1547 ksãżã Iwan IV òstał kòrónowany na cara. Po smierci Fiodora I doszło do biôtków o władzã, nôpierwi carem òstał Bòris Godunow, po jego smierci carem òstał Pòlak - Dymitr I. W 1613 kùreszce Sobòr Ziemsczi wëbrał Michôła I Romanowa, chtëren dał zôczątk nowi dinastëji. W latach 1632–1634 Ruskô toczëła wòjnã z [[Repùblika Òbu Nôrodów|Repùbliką Òbu Nôrodów]] o Smoleńsk<ref name=":0">[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Rosja-Historia;4383802.html Rosja. Historia] Encyklopedia PWN [2025-09-07]</ref>. W 1689 carem òstał Pioter I<ref name=":1">[https://www.britannica.com/place/Russia/History History of Russia] Encyclopedia Britannica [2025-09-07]</ref>. Za jegò rządów doszło do umòcnienia pozycji Rusczi na midzënôrodny arenie, zreorgòwał wòjskò na mòdło jinszich eùropejsczich wòjsk, utwòrzëł też wòjnową marinarkã<ref name=":1" />. W 1721 Pioter przyjôł zôpadny titel czezera<ref name=":0" />. W XVI–XIX w. Ruskô zwëskała stolëmne òbéńda w Pòrénkòwi Eùropie, Nordowi Azëji, Westrzédni, na Kaùkazie oraz w Nordowi Americe. W 1914 Rusko dołãczëłô do I swiatowi wòjny<ref name=":2">[https://www.onet.pl/informacje/kronikidziejow/abdykacja-mikolaja-ii-swiadkowie-tego-wydarzenia-plakali-rzewnymi-lzami/p9qc7f4,30bc1058 Abdykacja Mikołaja II. Świadkowie tego wydarzenia płakali rzewnymi łzami] Onet [2025-09-07]</ref>. W 1917 mioły mol dwie rewolucëje, z przëczënë gromicznikowi rewolucëji slédny car Mikòłôj II abdikòwał<ref name=":2" />, a w 1918 òstał zamòrdòwany bez kòmùnistów<ref>[https://historia.dorzeczy.pl/pierwsza-wojna-swiatowa/191688/mikolaj-ii-romanow-bolszewicy-zamordowali-cara-i-jego-rodzine.html Zabójstwo Romanowów. Bolszewicy urządzili im okrutną rzeź] [2022-07-16] Historia DoRzeczy [2025-09-07]</ref>. W latach 1922–1991 Ruskô bëła wiôldżim dzélã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Związkù Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików]] (ZSSR). == Geògrafiô == === Pòłożenié === W Nordowi [[Azëjô|Azëji]] greńczë z Arkticznim Òceanã, rozcëga sã òd pòrénkòwi Eùropë (dzél na zôpôd òd Ùralu) do nordowégò [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]]. === Wiéchrzëzna === * całownô: 17,098,242 km² * wiéchrzëzna lądu: 16,377,742 km² * wiéchrzëzna wòdów: 720,500 km² * môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 1 === Lądowé grańce === * òglowô długòsc wszëtczich grańców: 22,407 km * państwa, z jaczima mô grańce: [[Azerbejdżan]] 338 km; [[Biôłorus]] 1,312 km; [[Chińskô Lëdowô Repùblika]] (pôłniôwi pòrénk) 4,133 km ë pôłnie 46 km; [[Estoniô]] 324 km; [[Fińskô]] 1,309 km; [[Grëzóńskô]] 894 km; [[Kazachstan]] 7,644 km; [[Kòrejańskô Lëdowò-Demokratnô Repùblika|Nordowô Koreja]] 18 km; [[Łotwa]] 332 km; [[Lëtwa]] ([[Kaliningradzkô Òbéńda]]) 261 km; [[Mòngolskô|Mongolskô]] 3,452 km; [[Norweskô]] 191 km; [[Pòlskô]] ([[Kaliningradzkô Òbéńda]]) 209 km; [[Ùkrajina]] 1,944 km === Brzegòwô liniô === 37,653 km === Wësokòsc terenu === * strzédnô wësokòsc: 600 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: -28 m m. n.r.m. (Kaspijsczé Mòrzé) * nôwëższi czëp: 5,642 m m. n.r.m. (Elbrus) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 13.2% (w tim 7.4% òrnëch gruńtów) * lasë 50.7% * jinsze 35.9% (wôrtoscë szacowóné na 2023) === Gardë === * [[Mòskwa]] * [[Sankt-Petersbùrg]] * [[Samara]] * [[Belgard]] * [[Niżni Nowògard]] * [[Abakan]] * [[Anadyr]] * [[Angarsk]] * [[Archangielsk]] * [[Astrachań]] * [[Barnauł]] * [[Biełgorod]] * [[Birobidżan]] * [[Błagowieszczensk]] * [[Brack]] * [[Briańsk]] * [[Bujnaksk]] * [[Chabarowsk]] * [[Chanty-Mansyjsk]] * [[Chasawjurt]] * [[Czeboksary]] * [[Czelabińsk]] * [[Czerkiessk]] * [[Czita]] * [[Derbent]] * [[Elista]] * [[Gorno-Ałtajsk]] * [[Irkuck]] * [[Iwanovo]] * [[Iżewsk]] * [[Jakuck]] * [[Jarosław (miasto w Rosji)|Jarosław]] * [[Jekaterynburg]] * [[Joszkar-Oła]] * [[Jużno-Sachalinsk]] * [[Króléwc]] abò [[Kaliningrad]] * [[Kaługa]] * [[Kaspijsk]] * [[Kazań]] * [[Kiemierowo]] * [[Kirow]] * [[Kizlar]] * [[Kostroma]] * [[Kolomna]] * [[Krasnodar]] (Jekaterinodar) * [[Krasnojarsk]] * [[Kurgan]] * [[Kursk]] * [[Kyzyl]] * [[Lipieck]] * [[Machaczkała]] * [[Magadan]] * [[Majkop]] * [[Murmańsk]] * [[Nabierieżne Czełny]] * [[Nachodka]] * [[Nalczik]] * [[Niżniekamsk]] * [[Nowokujbyszewsk]] * [[Nowosybirsk]] * [[Omsk]] * [[Orienburg]] * [[Orzeł (miasto)|Orzeł]] * [[Perm (miasto)|Perm]] * [[Pienza]] * [[Pietropawłowsk-Kamczatskij]] * [[Pietrozawodsk]] * [[Psków]] * [[Riazań]] * [[Rostów nad Donem]] * [[Salechard]] * [[Saławat]] * [[Samara]] * [[Sarańsk]] * [[Saratów]] * [[Smoleńsk]] * [[Stawropol]] * [[Syktywkar]] * [[Tambow]] * [[Tiumień]] * [[Togliatti]] * [[Tomsk]] * [[Tuła]] * [[Twer]] * [[Ufa]] * [[Uljanowsk]] (Symbirsk) * [[Ułan Ude]] * [[Władikawkaz]] * [[Władymir]] * [[Władywostok]] * [[Wołgograd]] * [[Wołogda]] * [[Wołżski]] * [[Woroneż]] == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 143,394,458 (2026) === Etniczné karna === Ruskòwie 77.7%, Tatarzë 3.7%, Ukraińcë 1.4%, Baszkirowié 1.1%, Czuwasze 1%, Checzeni 1%, jinsi 10.2%, niesprecyzowane 3.9% (òk. 2010) === Jãzëczi === Rusczi (òficjalny) 85.7%, Tatarsczi 3.2%, Checheńsczi 1%, jinsze 10.1% (òk. 2010) === Religijné karna === [[Prawòsławié|Rusczi Prawòsławny Kòscół]] 15-20%, [[Islam|mùzułmanie]] 10-15%, jinsi chrzescëjanowie 2% (òk. 2006) === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 75.3% (w 2023 r.) * wikszé miesczé westrzódczi: 12.680 milionów Mòskwa (stolëca), 5.561 milionów Sankt-Petersbùrg, 1.695 milionów Nowosybirsk, 1.528 milionów Jekaterynburg, 1.292 milionów Kazań, 1.251 milionów Niżni Nowògard (2023) == Pòliticzny system == [[Òbrôzk:Владимир Путин (08-03-2024) (cropped).jpg|mały|Prezydent Rusczi Władimir Putin]] * òficjalnô pòzwa: Ruskô Federacëjô ([[Rusczi jãzëk|rus]]. ''Росси́йская Федера́ция'') * pòliticzny ùstôw: pół-prezydencko federacëjô * stolëca: Mòskwa * czasowô cona: UTC+3 do +12 * państwowé swiãto: 9 maja – Dzéń zwëcãstwa * nôrodny himn: „Государственный гимн Российской Федерации” (''Państwòwi Himn Rusczi Federacji''), òd 2000 === Wëkònôwczô władza === * prezydent Władimir Putin (òd 7 maja 2012) * premier Michaił Miszustin (òd 16 stëcznika 2020) === Ùstawòdôwczô władza === Dwùjizbowi parlament, w skłôd jaczégò wchôdô niższô jizba Państwowô Duma (450 nôleżników na piãcolatną kadencjã) i wëższô jizba Rada Federacji (170 nôleżników). == Òbaczë téż == * [[Króléwc]] * [[Biôłorus]] * [[Ùkrajina]] * [[Kazachstan]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20260201235534/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/ Ruskô w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{CIS}} {{Eùropa}} {{Azëjô}} [[Kategòrëjô:Ruskô| ]] [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] ed0ek6edb98vqb2n8ipkpy97i6z6ke4 205726 205626 2026-07-09T15:06:41Z Iketsi 3254 /* Gardë */ -Sankt- 205726 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Россия (Rossija) | miono = Ruskô | miono-genitiw = Rusczi | fana = Flag of Russia.svg| herb = Coat of Arms of the Russian Federation.svg | na karce = Russian Federation (orthographic projection).svg | jãzëk = [[Rusczi jãzëk|rusczi]] | stolëca = [[Mòskwa]] | fòrma państwa = [[repùblika]] | wiéchrzëzna = 17.075.200 | lëdztwò = 143,394,458<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/russia-population/ Russia Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-03-28] (<abbr>an.</abbr>).</ref> | rok = 2026 | dëtk = rusczi rubel | kòd dëtka = RUB | czasowô cona = +3 do +12 | swiãto = 9 maja, 12 czerwińca | himn = Gosudarstwiennyj gimn Rossijskoj Fiedieracyi<br> Państwòwi Himn Rusczi Federacji <center>[[Òbrôzk:National Anthem of Russia (2000), instrumental, one verse.ogg]]</center> | kòd = RU | Internet = .ru .рф (.cu)| telefón = +7 |Prezydeńt=Władimir Putin|Premiéra=Michaił Miszustin|aùtowi kòd=RUS|data ùsôdzenia=26 gòdnika 1991|kònstitucjô=Kònstitucjô Rusczi}} '''Rusjô'''<ref>{{RKJ|2020|20}}</ref><ref>{{sloworz.org|19532|22107}}</ref>, '''Rëskô'''<ref name=":3">{{RKJ|2007|42}}</ref>, '''Ruskô'''<ref name=":3" />, abò '''Rusëjô'''<ref name=":3" /> ({{jãz.|ru}} Россия) abò '''Ruskô Federacëjô''' ({{jãz.|ru}} Росси́йская Федера́ция) je państwã w Pòrénkòwi [[Eùropa|Eùropie]] ë Nordowi [[Azëjô|Azëji]] ([[Sybiriô]]). Stolecznym gardã Rusczi Federacëji je [[Mòskwa]]. Wedle wiéchrzëznë Ruskô Federacëjô je nôwikszim państwã swiata. == Historiô == Zôczątki państwa sã sparłączoné z Czijewsczi Rusą. W XIII stalata pòwstało Ksãżstwò Mòskiewsczé, pòd władzã dinastëji Rurikowiczów, chtërno stało sã Wiôldżim Ksãżstwã w XIV stalata. W 1547 ksãżã Iwan IV òstał kòrónowany na cara. Po smierci Fiodora I doszło do biôtków o władzã, nôpierwi carem òstał Bòris Godunow, po jego smierci carem òstał Pòlak - Dymitr I. W 1613 kùreszce Sobòr Ziemsczi wëbrał Michôła I Romanowa, chtëren dał zôczątk nowi dinastëji. W latach 1632–1634 Ruskô toczëła wòjnã z [[Repùblika Òbu Nôrodów|Repùbliką Òbu Nôrodów]] o Smoleńsk<ref name=":0">[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Rosja-Historia;4383802.html Rosja. Historia] Encyklopedia PWN [2025-09-07]</ref>. W 1689 carem òstał Pioter I<ref name=":1">[https://www.britannica.com/place/Russia/History History of Russia] Encyclopedia Britannica [2025-09-07]</ref>. Za jegò rządów doszło do umòcnienia pozycji Rusczi na midzënôrodny arenie, zreorgòwał wòjskò na mòdło jinszich eùropejsczich wòjsk, utwòrzëł też wòjnową marinarkã<ref name=":1" />. W 1721 Pioter przyjôł zôpadny titel czezera<ref name=":0" />. W XVI–XIX w. Ruskô zwëskała stolëmne òbéńda w Pòrénkòwi Eùropie, Nordowi Azëji, Westrzédni, na Kaùkazie oraz w Nordowi Americe. W 1914 Rusko dołãczëłô do I swiatowi wòjny<ref name=":2">[https://www.onet.pl/informacje/kronikidziejow/abdykacja-mikolaja-ii-swiadkowie-tego-wydarzenia-plakali-rzewnymi-lzami/p9qc7f4,30bc1058 Abdykacja Mikołaja II. Świadkowie tego wydarzenia płakali rzewnymi łzami] Onet [2025-09-07]</ref>. W 1917 mioły mol dwie rewolucëje, z przëczënë gromicznikowi rewolucëji slédny car Mikòłôj II abdikòwał<ref name=":2" />, a w 1918 òstał zamòrdòwany bez kòmùnistów<ref>[https://historia.dorzeczy.pl/pierwsza-wojna-swiatowa/191688/mikolaj-ii-romanow-bolszewicy-zamordowali-cara-i-jego-rodzine.html Zabójstwo Romanowów. Bolszewicy urządzili im okrutną rzeź] [2022-07-16] Historia DoRzeczy [2025-09-07]</ref>. W latach 1922–1991 Ruskô bëła wiôldżim dzélã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Związkù Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików]] (ZSSR). == Geògrafiô == === Pòłożenié === W Nordowi [[Azëjô|Azëji]] greńczë z Arkticznim Òceanã, rozcëga sã òd pòrénkòwi Eùropë (dzél na zôpôd òd Ùralu) do nordowégò [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]]. === Wiéchrzëzna === * całownô: 17,098,242 km² * wiéchrzëzna lądu: 16,377,742 km² * wiéchrzëzna wòdów: 720,500 km² * môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 1 === Lądowé grańce === * òglowô długòsc wszëtczich grańców: 22,407 km * państwa, z jaczima mô grańce: [[Azerbejdżan]] 338 km; [[Biôłorus]] 1,312 km; [[Chińskô Lëdowô Repùblika]] (pôłniôwi pòrénk) 4,133 km ë pôłnie 46 km; [[Estoniô]] 324 km; [[Fińskô]] 1,309 km; [[Grëzóńskô]] 894 km; [[Kazachstan]] 7,644 km; [[Kòrejańskô Lëdowò-Demokratnô Repùblika|Nordowô Koreja]] 18 km; [[Łotwa]] 332 km; [[Lëtwa]] ([[Kaliningradzkô Òbéńda]]) 261 km; [[Mòngolskô|Mongolskô]] 3,452 km; [[Norweskô]] 191 km; [[Pòlskô]] ([[Kaliningradzkô Òbéńda]]) 209 km; [[Ùkrajina]] 1,944 km === Brzegòwô liniô === 37,653 km === Wësokòsc terenu === * strzédnô wësokòsc: 600 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: -28 m m. n.r.m. (Kaspijsczé Mòrzé) * nôwëższi czëp: 5,642 m m. n.r.m. (Elbrus) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 13.2% (w tim 7.4% òrnëch gruńtów) * lasë 50.7% * jinsze 35.9% (wôrtoscë szacowóné na 2023) === Gardë === * [[Mòskwa]] * [[Petersbùrg]] * [[Samara]] * [[Belgard]] * [[Niżni Nowògard]] * [[Abakan]] * [[Anadyr]] * [[Angarsk]] * [[Archangielsk]] * [[Astrachań]] * [[Barnauł]] * [[Biełgorod]] * [[Birobidżan]] * [[Błagowieszczensk]] * [[Brack]] * [[Briańsk]] * [[Bujnaksk]] * [[Chabarowsk]] * [[Chanty-Mansyjsk]] * [[Chasawjurt]] * [[Czeboksary]] * [[Czelabińsk]] * [[Czerkiessk]] * [[Czita]] * [[Derbent]] * [[Elista]] * [[Gorno-Ałtajsk]] * [[Irkuck]] * [[Iwanovo]] * [[Iżewsk]] * [[Jakuck]] * [[Jarosław (miasto w Rosji)|Jarosław]] * [[Jekaterynburg]] * [[Joszkar-Oła]] * [[Jużno-Sachalinsk]] * [[Króléwc]] abò [[Kaliningrad]] * [[Kaługa]] * [[Kaspijsk]] * [[Kazań]] * [[Kiemierowo]] * [[Kirow]] * [[Kizlar]] * [[Kostroma]] * [[Kolomna]] * [[Krasnodar]] (Jekaterinodar) * [[Krasnojarsk]] * [[Kurgan]] * [[Kursk]] * [[Kyzyl]] * [[Lipieck]] * [[Machaczkała]] * [[Magadan]] * [[Majkop]] * [[Murmańsk]] * [[Nabierieżne Czełny]] * [[Nachodka]] * [[Nalczik]] * [[Niżniekamsk]] * [[Nowokujbyszewsk]] * [[Nowosybirsk]] * [[Omsk]] * [[Orienburg]] * [[Orzeł (miasto)|Orzeł]] * [[Perm (miasto)|Perm]] * [[Pienza]] * [[Pietropawłowsk-Kamczatskij]] * [[Pietrozawodsk]] * [[Psków]] * [[Riazań]] * [[Rostów nad Donem]] * [[Salechard]] * [[Saławat]] * [[Samara]] * [[Sarańsk]] * [[Saratów]] * [[Smoleńsk]] * [[Stawropol]] * [[Syktywkar]] * [[Tambow]] * [[Tiumień]] * [[Togliatti]] * [[Tomsk]] * [[Tuła]] * [[Twer]] * [[Ufa]] * [[Uljanowsk]] (Symbirsk) * [[Ułan Ude]] * [[Władikawkaz]] * [[Władymir]] * [[Władywostok]] * [[Wołgograd]] * [[Wołogda]] * [[Wołżski]] * [[Woroneż]] == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 143,394,458 (2026) === Etniczné karna === Ruskòwie 77.7%, Tatarzë 3.7%, Ukraińcë 1.4%, Baszkirowié 1.1%, Czuwasze 1%, Checzeni 1%, jinsi 10.2%, niesprecyzowane 3.9% (òk. 2010) === Jãzëczi === Rusczi (òficjalny) 85.7%, Tatarsczi 3.2%, Checheńsczi 1%, jinsze 10.1% (òk. 2010) === Religijné karna === [[Prawòsławié|Rusczi Prawòsławny Kòscół]] 15-20%, [[Islam|mùzułmanie]] 10-15%, jinsi chrzescëjanowie 2% (òk. 2006) === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 75.3% (w 2023 r.) * wikszé miesczé westrzódczi: 12.680 milionów Mòskwa (stolëca), 5.561 milionów Sankt-Petersbùrg, 1.695 milionów Nowosybirsk, 1.528 milionów Jekaterynburg, 1.292 milionów Kazań, 1.251 milionów Niżni Nowògard (2023) == Pòliticzny system == [[Òbrôzk:Владимир Путин (08-03-2024) (cropped).jpg|mały|Prezydent Rusczi Władimir Putin]] * òficjalnô pòzwa: Ruskô Federacëjô ([[Rusczi jãzëk|rus]]. ''Росси́йская Федера́ция'') * pòliticzny ùstôw: pół-prezydencko federacëjô * stolëca: Mòskwa * czasowô cona: UTC+3 do +12 * państwowé swiãto: 9 maja – Dzéń zwëcãstwa * nôrodny himn: „Государственный гимн Российской Федерации” (''Państwòwi Himn Rusczi Federacji''), òd 2000 === Wëkònôwczô władza === * prezydent Władimir Putin (òd 7 maja 2012) * premier Michaił Miszustin (òd 16 stëcznika 2020) === Ùstawòdôwczô władza === Dwùjizbowi parlament, w skłôd jaczégò wchôdô niższô jizba Państwowô Duma (450 nôleżników na piãcolatną kadencjã) i wëższô jizba Rada Federacji (170 nôleżników). == Òbaczë téż == * [[Króléwc]] * [[Biôłorus]] * [[Ùkrajina]] * [[Kazachstan]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20260201235534/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/ Ruskô w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{CIS}} {{Eùropa}} {{Azëjô}} [[Kategòrëjô:Ruskô| ]] [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] m7wu9k6z1oglritpbuj3ggsbefd9t5t 206182 205726 2026-07-10T00:15:23Z Iketsi 3254 <abbr>an.</abbr>→{{jãz.|en}} 206182 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Россия (Rossija) | miono = Ruskô | miono-genitiw = Rusczi | fana = Flag of Russia.svg| herb = Coat of Arms of the Russian Federation.svg | na karce = Russian Federation (orthographic projection).svg | jãzëk = [[Rusczi jãzëk|rusczi]] | stolëca = [[Mòskwa]] | fòrma państwa = [[repùblika]] | wiéchrzëzna = 17.075.200 | lëdztwò = 143,394,458<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/russia-population/ Russia Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-03-28] ({{jãz.|en}}).</ref> | rok = 2026 | dëtk = rusczi rubel | kòd dëtka = RUB | czasowô cona = +3 do +12 | swiãto = 9 maja, 12 czerwińca | himn = Gosudarstwiennyj gimn Rossijskoj Fiedieracyi<br> Państwòwi Himn Rusczi Federacji <center>[[Òbrôzk:National Anthem of Russia (2000), instrumental, one verse.ogg]]</center> | kòd = RU | Internet = .ru .рф (.cu)| telefón = +7 |Prezydeńt=Władimir Putin|Premiéra=Michaił Miszustin|aùtowi kòd=RUS|data ùsôdzenia=26 gòdnika 1991|kònstitucjô=Kònstitucjô Rusczi}} '''Rusjô'''<ref>{{RKJ|2020|20}}</ref><ref>{{sloworz.org|19532|22107}}</ref>, '''Rëskô'''<ref name=":3">{{RKJ|2007|42}}</ref>, '''Ruskô'''<ref name=":3" />, abò '''Rusëjô'''<ref name=":3" /> ({{jãz.|ru}} Россия) abò '''Ruskô Federacëjô''' ({{jãz.|ru}} Росси́йская Федера́ция) je państwã w Pòrénkòwi [[Eùropa|Eùropie]] ë Nordowi [[Azëjô|Azëji]] ([[Sybiriô]]). Stolecznym gardã Rusczi Federacëji je [[Mòskwa]]. Wedle wiéchrzëznë Ruskô Federacëjô je nôwikszim państwã swiata. == Historiô == Zôczątki państwa sã sparłączoné z Czijewsczi Rusą. W XIII stalata pòwstało Ksãżstwò Mòskiewsczé, pòd władzã dinastëji Rurikowiczów, chtërno stało sã Wiôldżim Ksãżstwã w XIV stalata. W 1547 ksãżã Iwan IV òstał kòrónowany na cara. Po smierci Fiodora I doszło do biôtków o władzã, nôpierwi carem òstał Bòris Godunow, po jego smierci carem òstał Pòlak - Dymitr I. W 1613 kùreszce Sobòr Ziemsczi wëbrał Michôła I Romanowa, chtëren dał zôczątk nowi dinastëji. W latach 1632–1634 Ruskô toczëła wòjnã z [[Repùblika Òbu Nôrodów|Repùbliką Òbu Nôrodów]] o Smoleńsk<ref name=":0">[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Rosja-Historia;4383802.html Rosja. Historia] Encyklopedia PWN [2025-09-07]</ref>. W 1689 carem òstał Pioter I<ref name=":1">[https://www.britannica.com/place/Russia/History History of Russia] Encyclopedia Britannica [2025-09-07]</ref>. Za jegò rządów doszło do umòcnienia pozycji Rusczi na midzënôrodny arenie, zreorgòwał wòjskò na mòdło jinszich eùropejsczich wòjsk, utwòrzëł też wòjnową marinarkã<ref name=":1" />. W 1721 Pioter przyjôł zôpadny titel czezera<ref name=":0" />. W XVI–XIX w. Ruskô zwëskała stolëmne òbéńda w Pòrénkòwi Eùropie, Nordowi Azëji, Westrzédni, na Kaùkazie oraz w Nordowi Americe. W 1914 Rusko dołãczëłô do I swiatowi wòjny<ref name=":2">[https://www.onet.pl/informacje/kronikidziejow/abdykacja-mikolaja-ii-swiadkowie-tego-wydarzenia-plakali-rzewnymi-lzami/p9qc7f4,30bc1058 Abdykacja Mikołaja II. Świadkowie tego wydarzenia płakali rzewnymi łzami] Onet [2025-09-07]</ref>. W 1917 mioły mol dwie rewolucëje, z przëczënë gromicznikowi rewolucëji slédny car Mikòłôj II abdikòwał<ref name=":2" />, a w 1918 òstał zamòrdòwany bez kòmùnistów<ref>[https://historia.dorzeczy.pl/pierwsza-wojna-swiatowa/191688/mikolaj-ii-romanow-bolszewicy-zamordowali-cara-i-jego-rodzine.html Zabójstwo Romanowów. Bolszewicy urządzili im okrutną rzeź] [2022-07-16] Historia DoRzeczy [2025-09-07]</ref>. W latach 1922–1991 Ruskô bëła wiôldżim dzélã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Związkù Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików]] (ZSSR). == Geògrafiô == === Pòłożenié === W Nordowi [[Azëjô|Azëji]] greńczë z Arkticznim Òceanã, rozcëga sã òd pòrénkòwi Eùropë (dzél na zôpôd òd Ùralu) do nordowégò [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]]. === Wiéchrzëzna === * całownô: 17,098,242 km² * wiéchrzëzna lądu: 16,377,742 km² * wiéchrzëzna wòdów: 720,500 km² * môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 1 === Lądowé grańce === * òglowô długòsc wszëtczich grańców: 22,407 km * państwa, z jaczima mô grańce: [[Azerbejdżan]] 338 km; [[Biôłorus]] 1,312 km; [[Chińskô Lëdowô Repùblika]] (pôłniôwi pòrénk) 4,133 km ë pôłnie 46 km; [[Estoniô]] 324 km; [[Fińskô]] 1,309 km; [[Grëzóńskô]] 894 km; [[Kazachstan]] 7,644 km; [[Kòrejańskô Lëdowò-Demokratnô Repùblika|Nordowô Koreja]] 18 km; [[Łotwa]] 332 km; [[Lëtwa]] ([[Kaliningradzkô Òbéńda]]) 261 km; [[Mòngolskô|Mongolskô]] 3,452 km; [[Norweskô]] 191 km; [[Pòlskô]] ([[Kaliningradzkô Òbéńda]]) 209 km; [[Ùkrajina]] 1,944 km === Brzegòwô liniô === 37,653 km === Wësokòsc terenu === * strzédnô wësokòsc: 600 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: -28 m m. n.r.m. (Kaspijsczé Mòrzé) * nôwëższi czëp: 5,642 m m. n.r.m. (Elbrus) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 13.2% (w tim 7.4% òrnëch gruńtów) * lasë 50.7% * jinsze 35.9% (wôrtoscë szacowóné na 2023) === Gardë === * [[Mòskwa]] * [[Petersbùrg]] * [[Samara]] * [[Belgard]] * [[Niżni Nowògard]] * [[Abakan]] * [[Anadyr]] * [[Angarsk]] * [[Archangielsk]] * [[Astrachań]] * [[Barnauł]] * [[Biełgorod]] * [[Birobidżan]] * [[Błagowieszczensk]] * [[Brack]] * [[Briańsk]] * [[Bujnaksk]] * [[Chabarowsk]] * [[Chanty-Mansyjsk]] * [[Chasawjurt]] * [[Czeboksary]] * [[Czelabińsk]] * [[Czerkiessk]] * [[Czita]] * [[Derbent]] * [[Elista]] * [[Gorno-Ałtajsk]] * [[Irkuck]] * [[Iwanovo]] * [[Iżewsk]] * [[Jakuck]] * [[Jarosław (miasto w Rosji)|Jarosław]] * [[Jekaterynburg]] * [[Joszkar-Oła]] * [[Jużno-Sachalinsk]] * [[Króléwc]] abò [[Kaliningrad]] * [[Kaługa]] * [[Kaspijsk]] * [[Kazań]] * [[Kiemierowo]] * [[Kirow]] * [[Kizlar]] * [[Kostroma]] * [[Kolomna]] * [[Krasnodar]] (Jekaterinodar) * [[Krasnojarsk]] * [[Kurgan]] * [[Kursk]] * [[Kyzyl]] * [[Lipieck]] * [[Machaczkała]] * [[Magadan]] * [[Majkop]] * [[Murmańsk]] * [[Nabierieżne Czełny]] * [[Nachodka]] * [[Nalczik]] * [[Niżniekamsk]] * [[Nowokujbyszewsk]] * [[Nowosybirsk]] * [[Omsk]] * [[Orienburg]] * [[Orzeł (miasto)|Orzeł]] * [[Perm (miasto)|Perm]] * [[Pienza]] * [[Pietropawłowsk-Kamczatskij]] * [[Pietrozawodsk]] * [[Psków]] * [[Riazań]] * [[Rostów nad Donem]] * [[Salechard]] * [[Saławat]] * [[Samara]] * [[Sarańsk]] * [[Saratów]] * [[Smoleńsk]] * [[Stawropol]] * [[Syktywkar]] * [[Tambow]] * [[Tiumień]] * [[Togliatti]] * [[Tomsk]] * [[Tuła]] * [[Twer]] * [[Ufa]] * [[Uljanowsk]] (Symbirsk) * [[Ułan Ude]] * [[Władikawkaz]] * [[Władymir]] * [[Władywostok]] * [[Wołgograd]] * [[Wołogda]] * [[Wołżski]] * [[Woroneż]] == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 143,394,458 (2026) === Etniczné karna === Ruskòwie 77.7%, Tatarzë 3.7%, Ukraińcë 1.4%, Baszkirowié 1.1%, Czuwasze 1%, Checzeni 1%, jinsi 10.2%, niesprecyzowane 3.9% (òk. 2010) === Jãzëczi === Rusczi (òficjalny) 85.7%, Tatarsczi 3.2%, Checheńsczi 1%, jinsze 10.1% (òk. 2010) === Religijné karna === [[Prawòsławié|Rusczi Prawòsławny Kòscół]] 15-20%, [[Islam|mùzułmanie]] 10-15%, jinsi chrzescëjanowie 2% (òk. 2006) === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 75.3% (w 2023 r.) * wikszé miesczé westrzódczi: 12.680 milionów Mòskwa (stolëca), 5.561 milionów Sankt-Petersbùrg, 1.695 milionów Nowosybirsk, 1.528 milionów Jekaterynburg, 1.292 milionów Kazań, 1.251 milionów Niżni Nowògard (2023) == Pòliticzny system == [[Òbrôzk:Владимир Путин (08-03-2024) (cropped).jpg|mały|Prezydent Rusczi Władimir Putin]] * òficjalnô pòzwa: Ruskô Federacëjô ([[Rusczi jãzëk|rus]]. ''Росси́йская Федера́ция'') * pòliticzny ùstôw: pół-prezydencko federacëjô * stolëca: Mòskwa * czasowô cona: UTC+3 do +12 * państwowé swiãto: 9 maja – Dzéń zwëcãstwa * nôrodny himn: „Государственный гимн Российской Федерации” (''Państwòwi Himn Rusczi Federacji''), òd 2000 === Wëkònôwczô władza === * prezydent Władimir Putin (òd 7 maja 2012) * premier Michaił Miszustin (òd 16 stëcznika 2020) === Ùstawòdôwczô władza === Dwùjizbowi parlament, w skłôd jaczégò wchôdô niższô jizba Państwowô Duma (450 nôleżników na piãcolatną kadencjã) i wëższô jizba Rada Federacji (170 nôleżników). == Òbaczë téż == * [[Króléwc]] * [[Biôłorus]] * [[Ùkrajina]] * [[Kazachstan]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20260201235534/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/ Ruskô w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{CIS}} {{Eùropa}} {{Azëjô}} [[Kategòrëjô:Ruskô| ]] [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] lu9p5xtuqokoe9u83fxev78sxn6712i 206514 206182 2026-07-10T11:56:01Z Terrus38 14026 206514 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Россия (Rossija) | miono = Ruskô | miono-genitiw = Rusczi | fana = Flag of Russia.svg| herb = Coat of Arms of the Russian Federation.svg | na karce = Russian Federation (orthographic projection).svg | jãzëk = [[Rusczi jãzëk|rusczi]] | stolëca = [[Mòskwa]] | fòrma państwa = [[repùblika]] | wiéchrzëzna = 17.075.200 | lëdztwò = 143,394,458<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/russia-population/ Russia Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-03-28] ({{jãz.|en}}).</ref> | rok = 2026 | dëtk = rusczi rubel | kòd dëtka = RUB | czasowô cona = +3 do +12 | swiãto = 9 maja, 12 czerwińca | himn = Gosudarstwiennyj gimn Rossijskoj Fiedieracyi<br> Państwòwi Himn Rusczi Federacji <center>[[Òbrôzk:National Anthem of Russia (2000), instrumental, one verse.ogg]]</center> | kòd = RU | Internet = .ru .рф (.cu)| telefón = +7 |Prezydeńt=Władimir Putin|Premiéra=Michaił Miszustin|aùtowi kòd=RUS|data ùsôdzenia=26 gòdnika 1991|kònstitucjô=Kònstitucjô Rusczi}} '''Rusjô'''<ref>{{RKJ|2020|20}}</ref><ref>{{sloworz.org|19532|22107}}</ref>, '''Rëskô'''<ref name=":3">{{RKJ|2007|42}}</ref>, '''Ruskô'''<ref name=":3" />, abò '''Rusëjô'''<ref name=":3" /> ({{jãz.|ru}} Россия) abò '''Ruskô Federacëjô''' ({{jãz.|ru}} Росси́йская Федера́ция) je państwã w Pòrénkòwi [[Eùropa|Eùropie]] ë Nordowi [[Azjô|Azji]] ([[Syberiô]]). Stolecznym gardã Rusczi Federacëji je [[Mòskwa]]. Wedle wiéchrzëznë Ruskô Federacëjô je nôwikszim państwã swiata. == Historiô == Zôczątki państwa sã sparłączoné z Czijewsczi Rusą. W XIII stalata pòwstało Ksãżstwò Mòskiewsczé, pòd władzã dinastëji Rurikowiczów, chtërno stało sã Wiôldżim Ksãżstwã w XIV stalata. W 1547 ksãżã Iwan IV òstał kòrónowany na cara. Po smierci Fiodora I doszło do biôtków o władzã, nôpierwi carem òstał Bòris Godunow, po jego smierci carem òstał Pòlak - Dymitr I. W 1613 kùreszce Sobòr Ziemsczi wëbrał Michôła I Romanowa, chtëren dał zôczątk nowi dinastëji. W latach 1632–1634 Ruskô toczëła wòjnã z [[Repùblika Òbu Nôrodów|Repùbliką Òbu Nôrodów]] o Smoleńsk<ref name=":0">[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Rosja-Historia;4383802.html Rosja. Historia] Encyklopedia PWN [2025-09-07]</ref>. W 1689 carem òstał Pioter I<ref name=":1">[https://www.britannica.com/place/Russia/History History of Russia] Encyclopedia Britannica [2025-09-07]</ref>. Za jegò rządów doszło do umòcnienia pozycji Rusczi na midzënôrodny arenie, zreorgòwał wòjskò na mòdło jinszich eùropejsczich wòjsk, utwòrzëł też wòjnową marinarkã<ref name=":1" />. W 1721 Pioter przyjôł zôpadny titel czezera<ref name=":0" />. W XVI–XIX w. Ruskô zwëskała stolëmne òbéńda w Pòrénkòwi Eùropie, Nordowi Azji, Westrzédni, na Kaùkazie oraz w Nordowi Americe. W 1914 Rusko dołãczëłô do I swiatowi wòjny<ref name=":2">[https://www.onet.pl/informacje/kronikidziejow/abdykacja-mikolaja-ii-swiadkowie-tego-wydarzenia-plakali-rzewnymi-lzami/p9qc7f4,30bc1058 Abdykacja Mikołaja II. Świadkowie tego wydarzenia płakali rzewnymi łzami] Onet [2025-09-07]</ref>. W 1917 mioły mol dwie rewolucëje, z przëczënë gromicznikowi rewolucëji slédny car Mikòłôj II abdikòwał<ref name=":2" />, a w 1918 òstał zamòrdòwany bez kòmùnistów<ref>[https://historia.dorzeczy.pl/pierwsza-wojna-swiatowa/191688/mikolaj-ii-romanow-bolszewicy-zamordowali-cara-i-jego-rodzine.html Zabójstwo Romanowów. Bolszewicy urządzili im okrutną rzeź] [2022-07-16] Historia DoRzeczy [2025-09-07]</ref>. W latach 1922–1991 Ruskô bëła wiôldżim dzélã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Związkù Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików]] (ZSSR). == Geògrafiô == === Pòłożenié === W Nordowi [[Azjô|Azji]] greńczë z Arkticznim Òceanã, rozcëga sã òd pòrénkòwi Eùropë (dzél na zôpôd òd Ùralu) do nordowégò [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]]. === Wiéchrzëzna === * całownô: 17,098,242 km² * wiéchrzëzna lądu: 16,377,742 km² * wiéchrzëzna wòdów: 720,500 km² * môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 1 === Lądowé grańce === * òglowô długòsc wszëtczich grańców: 22,407 km * państwa, z jaczima mô grańce: [[Azerbejdżan]] 338 km; [[Biôłorus]] 1,312 km; [[Chińskô Lëdowô Repùblika]] (pôłniôwi pòrénk) 4,133 km ë pôłnie 46 km; [[Estoniô]] 324 km; [[Fińskô]] 1,309 km; [[Grëzóńskô]] 894 km; [[Kazachstan]] 7,644 km; [[Kòrejańskô Lëdowò-Demokratnô Repùblika|Nordowô Koreja]] 18 km; [[Łotwa]] 332 km; [[Lëtwa]] ([[Kaliningradzkô Òbéńda]]) 261 km; [[Mòngolskô|Mongolskô]] 3,452 km; [[Norweskô]] 191 km; [[Pòlskô]] ([[Kaliningradzkô Òbéńda]]) 209 km; [[Ùkrajina]] 1,944 km === Brzegòwô liniô === 37,653 km === Wësokòsc terenu === * strzédnô wësokòsc: 600 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: -28 m m. n.r.m. (Kaspijsczé Mòrzé) * nôwëższi czëp: 5,642 m m. n.r.m. (Elbrus) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 13.2% (w tim 7.4% òrnëch gruńtów) * lasë 50.7% * jinsze 35.9% (wôrtoscë szacowóné na 2023) === Gardë === * [[Mòskwa]] * [[Petersbùrg]] * [[Samara]] * [[Belgard]] * [[Niżni Nowògard]] * [[Abakan]] * [[Anadyr]] * [[Angarsk]] * [[Archangielsk]] * [[Astrachań]] * [[Barnauł]] * [[Biełgorod]] * [[Birobidżan]] * [[Błagowieszczensk]] * [[Brack]] * [[Briańsk]] * [[Bujnaksk]] * [[Chabarowsk]] * [[Chanty-Mansyjsk]] * [[Chasawjurt]] * [[Czeboksary]] * [[Czelabińsk]] * [[Czerkiessk]] * [[Czita]] * [[Derbent]] * [[Elista]] * [[Gorno-Ałtajsk]] * [[Irkuck]] * [[Iwanovo]] * [[Iżewsk]] * [[Jakuck]] * [[Jarosław (miasto w Rosji)|Jarosław]] * [[Jekaterynburg]] * [[Joszkar-Oła]] * [[Jużno-Sachalinsk]] * [[Króléwc]] abò [[Kaliningrad]] * [[Kaługa]] * [[Kaspijsk]] * [[Kazań]] * [[Kiemierowo]] * [[Kirow]] * [[Kizlar]] * [[Kostroma]] * [[Kolomna]] * [[Krasnodar]] (Jekaterinodar) * [[Krasnojarsk]] * [[Kurgan]] * [[Kursk]] * [[Kyzyl]] * [[Lipieck]] * [[Machaczkała]] * [[Magadan]] * [[Majkop]] * [[Murmańsk]] * [[Nabierieżne Czełny]] * [[Nachodka]] * [[Nalczik]] * [[Niżniekamsk]] * [[Nowokujbyszewsk]] * [[Nowosybirsk]] * [[Omsk]] * [[Orienburg]] * [[Orzeł (miasto)|Orzeł]] * [[Perm (miasto)|Perm]] * [[Pienza]] * [[Pietropawłowsk-Kamczatskij]] * [[Pietrozawodsk]] * [[Psków]] * [[Riazań]] * [[Rostów nad Donem]] * [[Salechard]] * [[Saławat]] * [[Samara]] * [[Sarańsk]] * [[Saratów]] * [[Smoleńsk]] * [[Stawropol]] * [[Syktywkar]] * [[Tambow]] * [[Tiumień]] * [[Togliatti]] * [[Tomsk]] * [[Tuła]] * [[Twer]] * [[Ufa]] * [[Uljanowsk]] (Symbirsk) * [[Ułan Ude]] * [[Władikawkaz]] * [[Władymir]] * [[Władywostok]] * [[Wołgograd]] * [[Wołogda]] * [[Wołżski]] * [[Woroneż]] == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 143,394,458 (2026) === Etniczné karna === Ruskòwie 77.7%, Tatarzë 3.7%, Ukraińcë 1.4%, Baszkirowié 1.1%, Czuwasze 1%, Checzeni 1%, jinsi 10.2%, niesprecyzowane 3.9% (òk. 2010) === Jãzëczi === Rusczi (òficjalny) 85.7%, Tatarsczi 3.2%, Checheńsczi 1%, jinsze 10.1% (òk. 2010) === Religijné karna === [[Prawòsławié|Rusczi Prawòsławny Kòscół]] 15-20%, [[Islam|mùzułmanie]] 10-15%, jinsi chrzescëjanowie 2% (òk. 2006) === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 75.3% (w 2023 r.) * wikszé miesczé westrzódczi: 12.680 milionów Mòskwa (stolëca), 5.561 milionów Sankt-Petersbùrg, 1.695 milionów Nowosybirsk, 1.528 milionów Jekaterynburg, 1.292 milionów Kazań, 1.251 milionów Niżni Nowògard (2023) == Pòliticzny system == [[Òbrôzk:Владимир Путин (08-03-2024) (cropped).jpg|mały|Prezydent Rusczi Władimir Putin]] * òficjalnô pòzwa: Ruskô Federacëjô ([[Rusczi jãzëk|rus]]. ''Росси́йская Федера́ция'') * pòliticzny ùstôw: pół-prezydencko federacëjô * stolëca: Mòskwa * czasowô cona: UTC+3 do +12 * państwowé swiãto: 9 maja – Dzéń zwëcãstwa * nôrodny himn: „Государственный гимн Российской Федерации” (''Państwòwi Himn Rusczi Federacji''), òd 2000 === Wëkònôwczô władza === * prezydent Władimir Putin (òd 7 maja 2012) * premier Michaił Miszustin (òd 16 stëcznika 2020) === Ùstawòdôwczô władza === Dwùjizbowi parlament, w skłôd jaczégò wchôdô niższô jizba Państwowô Duma (450 nôleżników na piãcolatną kadencjã) i wëższô jizba Rada Federacji (170 nôleżników). == Òbaczë téż == * [[Króléwc]] * [[Biôłorus]] * [[Ùkrajina]] * [[Kazachstan]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20260201235534/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/ Ruskô w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{CIS}} {{Eùropa}} {{Azjô}} [[Kategòrëjô:Ruskô| ]] [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] kabjzlo7h2095hk7n23x337txvvx9b0 206515 206514 2026-07-10T11:56:22Z Terrus38 14026 206515 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Россия (Rossija) | miono = Ruskô | miono-genitiw = Rusczi | fana = Flag of Russia.svg| herb = Coat of Arms of the Russian Federation.svg | na karce = Russian Federation (orthographic projection).svg | jãzëk = [[Rusczi jãzëk|rusczi]] | stolëca = [[Mòskwa]] | fòrma państwa = [[repùblika]] | wiéchrzëzna = 17.075.200 | lëdztwò = 143,394,458<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/russia-population/ Russia Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-03-28] ({{jãz.|en}}).</ref> | rok = 2026 | dëtk = rusczi rubel | kòd dëtka = RUB | czasowô cona = +3 do +12 | swiãto = 9 maja, 12 czerwińca | himn = Gosudarstwiennyj gimn Rossijskoj Fiedieracyi<br> Państwòwi Himn Rusczi Federacji <center>[[Òbrôzk:National Anthem of Russia (2000), instrumental, one verse.ogg]]</center> | kòd = RU | Internet = .ru .рф (.cu)| telefón = +7 |Prezydeńt=Władimir Putin|Premiéra=Michaił Miszustin|aùtowi kòd=RUS|data ùsôdzenia=26 gòdnika 1991|kònstitucjô=Kònstitucjô Rusczi}} '''Rusjô'''<ref>{{RKJ|2020|20}}</ref><ref>{{sloworz.org|19532|22107}}</ref>, '''Rëskô'''<ref name=":3">{{RKJ|2007|42}}</ref>, '''Ruskô'''<ref name=":3" /> abò '''Ruskô Federacjô''' ({{jãz.|ru}} Росси́йская Федера́ция) je państwã w Pòrénkòwi [[Eùropa|Eùropie]] ë Nordowi [[Azjô|Azji]] ([[Syberiô]]). Stolecznym gardã Rusczi Federacëji je [[Mòskwa]]. Wedle wiéchrzëznë Ruskô Federacëjô je nôwikszim państwã swiata. == Historiô == Zôczątki państwa sã sparłączoné z Czijewsczi Rusą. W XIII stalata pòwstało Ksãżstwò Mòskiewsczé, pòd władzã dinastëji Rurikowiczów, chtërno stało sã Wiôldżim Ksãżstwã w XIV stalata. W 1547 ksãżã Iwan IV òstał kòrónowany na cara. Po smierci Fiodora I doszło do biôtków o władzã, nôpierwi carem òstał Bòris Godunow, po jego smierci carem òstał Pòlak - Dymitr I. W 1613 kùreszce Sobòr Ziemsczi wëbrał Michôła I Romanowa, chtëren dał zôczątk nowi dinastëji. W latach 1632–1634 Ruskô toczëła wòjnã z [[Repùblika Òbu Nôrodów|Repùbliką Òbu Nôrodów]] o Smoleńsk<ref name=":0">[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Rosja-Historia;4383802.html Rosja. Historia] Encyklopedia PWN [2025-09-07]</ref>. W 1689 carem òstał Pioter I<ref name=":1">[https://www.britannica.com/place/Russia/History History of Russia] Encyclopedia Britannica [2025-09-07]</ref>. Za jegò rządów doszło do umòcnienia pozycji Rusczi na midzënôrodny arenie, zreorgòwał wòjskò na mòdło jinszich eùropejsczich wòjsk, utwòrzëł też wòjnową marinarkã<ref name=":1" />. W 1721 Pioter przyjôł zôpadny titel czezera<ref name=":0" />. W XVI–XIX w. Ruskô zwëskała stolëmne òbéńda w Pòrénkòwi Eùropie, Nordowi Azji, Westrzédni, na Kaùkazie oraz w Nordowi Americe. W 1914 Rusko dołãczëłô do I swiatowi wòjny<ref name=":2">[https://www.onet.pl/informacje/kronikidziejow/abdykacja-mikolaja-ii-swiadkowie-tego-wydarzenia-plakali-rzewnymi-lzami/p9qc7f4,30bc1058 Abdykacja Mikołaja II. Świadkowie tego wydarzenia płakali rzewnymi łzami] Onet [2025-09-07]</ref>. W 1917 mioły mol dwie rewolucëje, z przëczënë gromicznikowi rewolucëji slédny car Mikòłôj II abdikòwał<ref name=":2" />, a w 1918 òstał zamòrdòwany bez kòmùnistów<ref>[https://historia.dorzeczy.pl/pierwsza-wojna-swiatowa/191688/mikolaj-ii-romanow-bolszewicy-zamordowali-cara-i-jego-rodzine.html Zabójstwo Romanowów. Bolszewicy urządzili im okrutną rzeź] [2022-07-16] Historia DoRzeczy [2025-09-07]</ref>. W latach 1922–1991 Ruskô bëła wiôldżim dzélã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Związkù Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików]] (ZSSR). == Geògrafiô == === Pòłożenié === W Nordowi [[Azjô|Azji]] greńczë z Arkticznim Òceanã, rozcëga sã òd pòrénkòwi Eùropë (dzél na zôpôd òd Ùralu) do nordowégò [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]]. === Wiéchrzëzna === * całownô: 17,098,242 km² * wiéchrzëzna lądu: 16,377,742 km² * wiéchrzëzna wòdów: 720,500 km² * môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 1 === Lądowé grańce === * òglowô długòsc wszëtczich grańców: 22,407 km * państwa, z jaczima mô grańce: [[Azerbejdżan]] 338 km; [[Biôłorus]] 1,312 km; [[Chińskô Lëdowô Repùblika]] (pôłniôwi pòrénk) 4,133 km ë pôłnie 46 km; [[Estoniô]] 324 km; [[Fińskô]] 1,309 km; [[Grëzóńskô]] 894 km; [[Kazachstan]] 7,644 km; [[Kòrejańskô Lëdowò-Demokratnô Repùblika|Nordowô Koreja]] 18 km; [[Łotwa]] 332 km; [[Lëtwa]] ([[Kaliningradzkô Òbéńda]]) 261 km; [[Mòngolskô|Mongolskô]] 3,452 km; [[Norweskô]] 191 km; [[Pòlskô]] ([[Kaliningradzkô Òbéńda]]) 209 km; [[Ùkrajina]] 1,944 km === Brzegòwô liniô === 37,653 km === Wësokòsc terenu === * strzédnô wësokòsc: 600 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: -28 m m. n.r.m. (Kaspijsczé Mòrzé) * nôwëższi czëp: 5,642 m m. n.r.m. (Elbrus) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 13.2% (w tim 7.4% òrnëch gruńtów) * lasë 50.7% * jinsze 35.9% (wôrtoscë szacowóné na 2023) === Gardë === * [[Mòskwa]] * [[Petersbùrg]] * [[Samara]] * [[Belgard]] * [[Niżni Nowògard]] * [[Abakan]] * [[Anadyr]] * [[Angarsk]] * [[Archangielsk]] * [[Astrachań]] * [[Barnauł]] * [[Biełgorod]] * [[Birobidżan]] * [[Błagowieszczensk]] * [[Brack]] * [[Briańsk]] * [[Bujnaksk]] * [[Chabarowsk]] * [[Chanty-Mansyjsk]] * [[Chasawjurt]] * [[Czeboksary]] * [[Czelabińsk]] * [[Czerkiessk]] * [[Czita]] * [[Derbent]] * [[Elista]] * [[Gorno-Ałtajsk]] * [[Irkuck]] * [[Iwanovo]] * [[Iżewsk]] * [[Jakuck]] * [[Jarosław (miasto w Rosji)|Jarosław]] * [[Jekaterynburg]] * [[Joszkar-Oła]] * [[Jużno-Sachalinsk]] * [[Króléwc]] abò [[Kaliningrad]] * [[Kaługa]] * [[Kaspijsk]] * [[Kazań]] * [[Kiemierowo]] * [[Kirow]] * [[Kizlar]] * [[Kostroma]] * [[Kolomna]] * [[Krasnodar]] (Jekaterinodar) * [[Krasnojarsk]] * [[Kurgan]] * [[Kursk]] * [[Kyzyl]] * [[Lipieck]] * [[Machaczkała]] * [[Magadan]] * [[Majkop]] * [[Murmańsk]] * [[Nabierieżne Czełny]] * [[Nachodka]] * [[Nalczik]] * [[Niżniekamsk]] * [[Nowokujbyszewsk]] * [[Nowosybirsk]] * [[Omsk]] * [[Orienburg]] * [[Orzeł (miasto)|Orzeł]] * [[Perm (miasto)|Perm]] * [[Pienza]] * [[Pietropawłowsk-Kamczatskij]] * [[Pietrozawodsk]] * [[Psków]] * [[Riazań]] * [[Rostów nad Donem]] * [[Salechard]] * [[Saławat]] * [[Samara]] * [[Sarańsk]] * [[Saratów]] * [[Smoleńsk]] * [[Stawropol]] * [[Syktywkar]] * [[Tambow]] * [[Tiumień]] * [[Togliatti]] * [[Tomsk]] * [[Tuła]] * [[Twer]] * [[Ufa]] * [[Uljanowsk]] (Symbirsk) * [[Ułan Ude]] * [[Władikawkaz]] * [[Władymir]] * [[Władywostok]] * [[Wołgograd]] * [[Wołogda]] * [[Wołżski]] * [[Woroneż]] == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 143,394,458 (2026) === Etniczné karna === Ruskòwie 77.7%, Tatarzë 3.7%, Ukraińcë 1.4%, Baszkirowié 1.1%, Czuwasze 1%, Checzeni 1%, jinsi 10.2%, niesprecyzowane 3.9% (òk. 2010) === Jãzëczi === Rusczi (òficjalny) 85.7%, Tatarsczi 3.2%, Checheńsczi 1%, jinsze 10.1% (òk. 2010) === Religijné karna === [[Prawòsławié|Rusczi Prawòsławny Kòscół]] 15-20%, [[Islam|mùzułmanie]] 10-15%, jinsi chrzescëjanowie 2% (òk. 2006) === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 75.3% (w 2023 r.) * wikszé miesczé westrzódczi: 12.680 milionów Mòskwa (stolëca), 5.561 milionów Sankt-Petersbùrg, 1.695 milionów Nowosybirsk, 1.528 milionów Jekaterynburg, 1.292 milionów Kazań, 1.251 milionów Niżni Nowògard (2023) == Pòliticzny system == [[Òbrôzk:Владимир Путин (08-03-2024) (cropped).jpg|mały|Prezydent Rusczi Władimir Putin]] * òficjalnô pòzwa: Ruskô Federacëjô ([[Rusczi jãzëk|rus]]. ''Росси́йская Федера́ция'') * pòliticzny ùstôw: pół-prezydencko federacëjô * stolëca: Mòskwa * czasowô cona: UTC+3 do +12 * państwowé swiãto: 9 maja – Dzéń zwëcãstwa * nôrodny himn: „Государственный гимн Российской Федерации” (''Państwòwi Himn Rusczi Federacji''), òd 2000 === Wëkònôwczô władza === * prezydent Władimir Putin (òd 7 maja 2012) * premier Michaił Miszustin (òd 16 stëcznika 2020) === Ùstawòdôwczô władza === Dwùjizbowi parlament, w skłôd jaczégò wchôdô niższô jizba Państwowô Duma (450 nôleżników na piãcolatną kadencjã) i wëższô jizba Rada Federacji (170 nôleżników). == Òbaczë téż == * [[Króléwc]] * [[Biôłorus]] * [[Ùkrajina]] * [[Kazachstan]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20260201235534/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/ Ruskô w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{CIS}} {{Eùropa}} {{Azjô}} [[Kategòrëjô:Ruskô| ]] [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] sen42t3aibhrd0jx0k88zxkq71y0npb 0 1519 205996 204242 2026-07-09T22:39:02Z Terrus38 14026 205996 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''7 gòdnika''' je 341. (342.) dzéń w [[gregorijansczi kalãdôrz|gregorijansczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 24 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Ambrożi, Sabin, Urban * we [[Armeniô]] – Dzéń Pamiãci Trzãsienia Zemi === Wëdarzenia === * [[1732]] – otwarto Royal Opera House w Covent Garden w Londinie. * [[1742]] – otwarto Staatsoper Unter den Linden w [[Berlëno|Berlënië]]. * [[1912]] – w Krakòwie otwarto kino „Uciecha”. * [[1925]] – Liga Narodów dowa Polsce prawo straży wojskowo na Westerplatte. * [[1941]] - Japòńskô atakuje amerikansczi Pearl Harbor na Hawaii * [[1988]] - Stolemne trzãsienia Zemi we [[Armeniô|Armenie]], zmiarło 25 tys. osób === Ùrodzëlë sã === * [[1905]] - Gerard Kuiper, astronom * [[1928]] - Noam Chomsky, amerikańsczi lingwisto i politiczni komentator === Ùmarlë === * 43 rok p.n.e. [[Cicero]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} d5qob7ow761c14suzf4533ow9tuqyn7 0 1538 206120 181749 2026-07-09T23:14:50Z Terrus38 14026 206120 wikitext text/x-wiki '''27 gòdnika''' je 361. (362.) dzéń w [[gregorijansczi kalãdôrz|gregorijansczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 4 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Tédór === Wëdarzenia === * [[1918]] - w [[Pòznanié|Pòznanim]] [[pòwstanié wiôlgòpòlsczé]] przecyw [[prësczégò państwo|Prësëm]]. === Ùrodzëlë sã === * [[1571]] - [[Johannes Kepler]], miemiecczi astronoma i matematik (ùm. 1630) * [[1822]] - [[Louis Pasteur]], francësczi kemiker og bakteriolog (ùm. 1895) * [[1901]] - [[Marlene Dietrich]], miemieckô teatrownica i spiéwôrka (ùm. 1992) * [[1948]] - [[Gérard Depardieu]], francësczi teatrownik === Ùmarlë === * [[1923]] - [[Gustave Eiffel]], francësczi technik i architekt (ùr. 1832) * [[2007]] - [[Benazir Bhutto]], pakistanskô premierkô, zastrzélonô przez terrorystã (ùr. 1953) * [[2016]] - [[Carrie Fisher]], amerikańskô teatrownica (ùr. 1956) {{Kalãdarium}} [[Kategòrëjô:Gòdnik]] 6oe6yk0ksoky4kwgf0sfrxvt9odop1f 0 1577 206364 174473 2026-07-10T08:45:19Z Terrus38 14026 206364 wikitext text/x-wiki '''1 pazdzérznika''' je 274. (275.) dzéń w [[gregorijansczi kalãdôrz|gregorijansczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 91 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Danuta, Jigór, Juliô, Remigiusz, Róman, Teréza === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * [[1992]] – [[Adóm Hébel]] === Ùmarlë === * [[2010]] – [[Gerat Labùda]] {{Kalãdarium}} [[Kategòrëjô:pazdzérznik]] egx3xjnnrw7o49jrnlm3tsm7t152sju 0 1687 205971 177395 2026-07-09T21:53:45Z Terrus38 14026 205971 wikitext text/x-wiki '''1945''' / MCMXLV <center>[[1943]] « [[1944]] « '''1945''' » [[1946]] » [[1947]]</center> === Wëdarzenia === * [[28 strëmiannika]] - przejãcé [[Gduńsk]]a przez pòlsczé ë sowiecczé wòjskò === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * [[30 łżëkwiata]] - [[Adolf Hitler]] * [[27 lëpińca]] - [[Fric Jaenicke]] (Poguttke) - gazétnik, apartnik [[Kategòrëjô:XX stolaté]] 8l6bz6fns49r6298f4zq4htnlmv7luu 0 1729 206009 174511 2026-07-09T22:45:15Z Terrus38 14026 206009 wikitext text/x-wiki '''1987''' / MCMLXXXVII <center>[[1985]] « [[1986]] « '''1987''' » [[1988]] » [[1989]]</center> === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * [[Agùstin Dominik]], chtëren napisôł m.jin. zbiérk hùmòresków "Tóna z pustk" (1983). [[Kategòrëjô:XX stolaté]] kkhptidwspmojj1klx3z955sz36h26b 0 1747 205947 177399 2026-07-09T21:23:29Z Terrus38 14026 205947 wikitext text/x-wiki '''2005''' / MMV <center>[[2003]] « [[2004]] « '''2005''' » [[2006]] » [[2007]]</center> === Wëdarzenia === * [[9 lëpińca]] - [[Zjôzdë Kaszëbów|VII Zjôzd Kaszëbów]] w [[Łeba|Łebie]] === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * [[2 łżëkwiata]] - [[Jan Paweł II]] * [[1 séwnika]], [[R. L. Burnside|Robert Lee Burnside]] - [[Blues|bluesowi]] mùzykańt [[Kategòrëjô:XXI stolaté]] o1ur4fxp2unoj5gpagz0wkiyvx9jnqw 0 1752 206365 159328 2026-07-10T08:45:30Z Terrus38 14026 206365 wikitext text/x-wiki '''2010''' / MMX <center>[[2008]] « [[2009]] « '''2010''' » [[2011]] » [[2012]]</center> === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * 1 [[rujan]]a - [[Gerat Labùda]] [[Kategòrëjô:XXI stolaté]] 00p8alpqpa4qj3g4l12iawmov6p8av1 0 1888 206451 201138 2026-07-10T09:16:27Z Tsca 12 206451 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Kongeriget Danmark | miono = Królestwò Dëńsczi | miono-genitiw = Dëńsczi | fana = Flag_of_Denmark.svg | herb = National coat of arms of Denmark.svg | na karce = LocationDenmark.png | mòtto = Forbundne, forpligtede, for Kongeriget Danmark | jãzëk = [[dëńsczi]] | stolëca = Kòpenhaga | fòrma państwa = Kònstitucëjnô mònarchijô | wiéchrzëzna = 43.094 | procent-wòdë = 1,6 | lëdztwò = 5 748 769 | rok = 2017 | dëtk = Króna | kòd dëtka = DKK | czasowô cona = +1 | swiãto = [[5 czerwińca]] | himn = - Kong Christian stod ved højen mast <br />- Der er et yndigt land | kòd = DNK | Internet = .dk | telefón = 45 |Mònarcha=Fridrik X|Premiéra=Mette Frederiksen }} '''Dëńskô''' ([[dënsczi jãzëk|dënsczi]] ''Danmark'') abò '''Duńskô'''<ref>{{sloworz.org|19811|22430}}</ref><ref>https://mojestrone.com/artykul/zakz-latani-dronama-n2045319</ref> – je państwã w Nordowi [[Eùropa|Eùropie]], słëchającym do [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùniji]]. Stolëcznym gardã Dëńsczi je [[Kòpenhaga]]. Jińszé wôżné gardë to: [[Odense]], [[Aalborg]] ë [[Aarhus]]. Dosc wiôlgą autonomijã òd Dëńsczi mają [[Farersczé Òstrowë]] i [[Grenlandzkô]]. Dëńskô je kònstitucyjną mònarchią. Królã òd 2024 je Fridrik X. == Òbaczë téż == * [[Kòpenhaga]] * [[Grenlandzkô]] * [[Norweskô]] * [[Niemieckô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Dëńskô| ]] 0lakyalwrtots6jytrvqrxf76hj4k51 0 1894 205622 194374 2026-07-09T14:29:14Z Terrus38 14026 Utworzono przez tłumaczenie strony „[[:en:Special:Redirect/revision/1362535071|Moscow]]” 205622 wikitext text/x-wiki '''Mòskwa''' je [[Stolëca|stolëcą]] a nôwikszim gardã [[Ruskô|Rusczi]]. Leżi nad rzéką [[Mòskwa (rzéka)|Mòskwą]] we westrzédno-zôpadny Rusce. Ji pòpùlacjã taksëje sã na 13 milionów òsób w samëch grańcach miasta,<ref name="2021Census">Rosstat, [https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx ''Оценка численности постоянного населения по субъектам Российской Федерации''] (rus.)</ref> a wicy jak 21,5 milionów lëdzy mieszkô w òbrëmim mòsczewsczi metropòlie.<ref name="Megapolis">citypopulation.de, [https://www.citypopulation.de/en/world/agglomerations/ ''MAJOR AGGLOMERATIONS OF THE WORLD''] (an.), przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Sóm gard mô pòwiérzchniã 2 511 km², a wiéchrzëzna cawny metropòlitalny conë wënôszô wicy jak 26 000 km²<ref name="Megapolis" /> Mòskwa słëchô nôwikszim gardóm swiata: je nôwikszim miastã pòłożonym całowno w Eùropie.<ref name="Planète Énergies">Planete Energies, [https://www.planete-energies.com/en/medias/close/moscow-city-undergoing-transformation ''Moscow, a City Undergoing Transformation''] (an.), 9.11.2017 r., przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Pierszô nadczidka ò Mòskwie pòchôdô z 1147 rokù, czej òsta stolëcą [[Wiôldżé Mòsczewsczé Ksãstwò|Wiôldżégò Mòsczewsczégò Ksãstwa]], chtërno doprowadzëło do zjednaniégò rusczich zemiów w XV stalatim a stało sã centrum ne zjednónégò państwa.<ref>"Moscow, Grand Duchy of". ''[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780199546091.001.0001/acref-9780199546091-e-7792 World Encyclopedia] (an.),'' Philip's. 2004. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-19-954609-1</bdi>. Zarchiwizowóné z [https://web.archive.org/web/20250601225153/https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780199546091.001.0001/acref-9780199546091-e-7792 òriginału] 1.06.2025 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Pò pòwstanim Rusczégò Carstwa w 1547 rokù, Mòskwa dërch bëła pòliticznym a ekònomicznym òstrzódkã przez wikszosc swòji historie. Za czasów [[Pioter Wiôldżi|Piotra Wiôldżégò]], w 1712 rokù, ruskô stolëca òsta przecygnionô do nowò pòwstałégò [[Piotrogard|Piotrogardu]], co òbniżëło status Mòskwë òb czas imperialnégò cządu.<ref name="Weeks">Weeks, Theodore R. (1 January 2008). "Moscow". ''[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780195176322.001.0001/acref-9780195176322-e-1053 The Oxford Encyclopedia of the Modern World] (an.)'' Oxford University Press. ISBN <bdi>978-0-19-517632-2</bdi>.</ref> Z [[Pajicznikòwô rewòlucjô|pajicznikòwą rewòlucją]] a pòwstanim [[Ruskô Federacyjnô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Rusczi FSSR]] mët, w 1918 rokù stolëca òsta przecygnionô nazôd do Mòskwë.<ref name="Weeks" /> Miasto pózni òstało przédnym pòliticznym òstrzódkã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Sowiecczi Zrzeszë]] ë doswiôdczëło òb nen czas wiôldżégò wzrostu lëczbë mieszkańców.<ref name="Weeks" /> Pò rozpadze Sowiecczi Zrzeszë Mòskwa òsta stolëcą nowò ùstanowiony Rusczi Federacje.<ref name="Weeks" /> Mòskwa je nôbarżi wesënionym na nordã a nôzëmniészim megagardã na swiece. Zarządzónô je jakno federalné miasto<ref>[https://web.archive.org/web/20211007105652/https://www.mos.ru/en/city/about/ "A glimpse into history"] (an.), ''mos.ru''. Zarchiwizowóné z [https://www.mos.ru/en/city/about/ òriginału] 7.10.2021 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> i je za pòliticzné, kùlturalné a nôùkòwé centrum Rusczi. Mòsczewsczé Midzënôrodné Centrum Biznesu je jednym òd nôwikszich tegò zortu òstrzódków na swiece a stoji tam wikszosc òd nôwëższich chmùrników w Eùropie. Mòskwa bëła gòspòdarzã [[Latné Òlimpijsczé Miónczi 1980|Latnëch Òlimpijsczich Miónków w 1980 rokù]] a jednym òd miastów-gòspòdarzów [[Mésterstwa Swiata w Fùsbalë 2018|Mésterstwów Swiata w Fùsbalë 2018 rokù]].<ref>[https://web.archive.org/web/20210802231006/https://www.newindianexpress.com/sport/football/fifa-world-cup-2018/fifa-worldcup-2018-news/2018/jun/14/fifa-world-cup-kicks-off-in-russia-1828219.html "FIFA World Cup kicks off in Russia"] (an.), ''The New Indian Express''. Zarchiwizowóné z [https://www.newindianexpress.com/sport/football/fifa-world-cup-2018/fifa-worldcup-2018-news/2018/jun/14/fifa-world-cup-kicks-off-in-russia-1828219.html òriginału] 2.08.2021 r. Przëstãp z 9.07.2026 r. </ref> W gardze to dô pôrã òbiektów ze swiatowi lëstë spôdkòwiznë UNESCO. Mòskwa je znónô z architekturë, òsoblëwie z òbéńdë [[Czerwiony Plac|Czerwionégò Placu]] a bùdinków taczich jak [[Sobór Błogòsławionégò Wasyla]] a [[Kreml]], chtëren je òstrzódkã włôdzë w kraju. W Mòskwie wielné rusczé firmë mają swòje sedzbë. Miasto mô bògati system pùblicznégò transpòrtu: sztërë midzënôrodné fligerplace, dzesãc banófów, elektriszowi system, system jednoszinowégò banu a [[Metro w Mòskwie|mòsczewsczé metro]] – jeden òd nôwikszich tegò zortu systemów na swiece. Wicy jak 40% teritorium miasta stanowi zelonosc, co czini Mòskwã jednym òd nôbarżi zelonëch gardów na swiece.<ref>[https://web.archive.org/web/20200625002804/https://bridgetomoscow.com/curious-fact-moscow-parks ''"Moscow parks"''] (an.), ''Bridge To Moscow''. Zarchiwizowóné z [https://bridgetomoscow.com/curious-fact-moscow-parks òriginału] 25.06.2020 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> == Etimòlogiô == Ùwôżô sã, że miono gardu pòchôdô òd rzéczi [[Mòskwa (rzéka)|Mòskwë]].<ref name="Vasmer">Vasmer, Max (1986–1987) [1950–1958]. "Москва". [w:] Trubaczow, O. N.; Larin, B. O. (editorzë). ''Этимологический словарь русского языка''&#x5B;''Russisches etymologisches Wörterbuch''&#x5D; (rus.) (2 wëdanié.). Mòskwa Progress.</ref><ref name="Smol">Smòlickaja, G.P. (2002). ''Topònimiczeskij słowar Centralnoj Rossyji'' <bdi>Топонимический словарь Центральной России</bdi> (rus.). str. 211–2017.</ref> To dô rozmajité teòrie tikającé sã pòchòdzeniô pòzwë rzéczi. Nôlepi jãzëkòznajarskò ùgruntowóną a szerok akceptowóną je na ò pòchòdzenim z [[Prabôłtosłowiańsczi jãzëk|prabôłtosłowiańsczégò]] dërżenia *''mŭzg''-/''muzg''- z [[Praindoeùropejsczi jãzëk|praindoeùropejsczégò]] *meu- „mòkri”,<ref name="Smol">{{cite book|last1=Smolitskaya|first1=G.P.|title=Toponimicheskyi slovar' Tsentral'noy Rossii|script-title=ru:Топонимический словарь Центральной России|date=2002|pages=211–2017|language=ru}}<cite class="citation book cs1 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFSmolitskaya2002">Smolitskaya, G.P. (2002). </cite></ref><ref name="Trubach">Trubaczow, O.N., ed. (1994). ''Etimòlogiczeskij słowar sławjanskich jazykòw'' <bdi>Этимологический словарь славянских языков</bdi> (rus.). V. 20: str. 19–20, 197, 202–203; V. 21: str. 12, 19–20, 76–79.</ref><ref>Pokorny, Julius. [https://web.archive.org/web/20160310064838/http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/ielex/U/P1312.html "meu"]. ''Indogermanisches etymologisches Wörterbuch,'' (miem.) Zarchiwizowóné z [http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/ielex/U/P1312.html òriginału] 10.03.2016 r. </ref> tak tej ''Mòskwa'' mògłabë òznaczac rzékã pòłożoną na sapach czë błotach. Skrewnionym słowóm słëchają: [[Rusczi jãzëk|rusczé]] музга, ''mùzga'' „plëta”, [[Lëtewsczi jãzëk|lëtewsczé]] ''mazgoti'' a [[Łotewsczi jãzëk|łotewsczé]] ''mazgāt'' „mëc”, [[Łacyńsczi jãzëk|łacyńsczé]] ''mergō'' „zanurzac”,<ref name="Vasmer" /><ref name="Trubach" /> [[Prekmùrsczi jãzëk|prekmùrsczé]] ''müzga'' „trzãsawiszcze”<ref>Greenberg, Marc L. (2020). Fortuin, Egbert; Houtzagers, Peter; Kalsbeek, Janneke (editorzë). ''Prekmurje Slovene Grammar: Avgust Pavel's Vend nyelvtan (1942). Critical edition and translation from Hungarian by Marc L. Greenberg''. (an.), Leiden, Boston: Brill Rodopi. str.&nbsp;176. ISBN&nbsp;<bdi>978-9004419117</bdi>.</ref>. We wiele słowiańsczich krajach jistnieje nôzwëskò ''Mòskòw'', nôpòpùlarniészé je w Rusce, [[Bùłgariô|Bùłgarie]], [[Ùkrajina|Ùkrajińsce]] a [[Nordowô Macedoniô|Nordowi Macedonie]].<ref>[https://forebears.io/surnames/moskov "Moskov Surname Meaning, Origins & Distribution"]. ''forebears.io''. Zarchiwizowóné z [https://web.archive.org/web/20181211010136/https://forebears.io/surnames/moskov òriginału] 11.12.2018 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> W dodôwkù, w Pòlsce jistnieją szlachòwno pòzwóné môlëznë jak Mozgawa.<ref name="Vasmer" /><ref name="Smol" /><ref name="Trubach" /> Wedle ùgrofińsczi hipòtezë, [[wòłżańskò-fińsczé lëdë]], jaczé słëchałë do przedsłowiańsczich plemión a chtërne mieszkałë na nym terenie, zwałë rzékã ''Mustajoki –'' „czôrnô rzéka” ë pòzwa rzéczi miabë pòchadac z te terminu.<ref>Tarkiainen, Kari (2010). ''Ruotsin itämaa''. Helsinki: Svenska litteratursällskapet i Finland. (szw.), str.&nbsp;19. ISBN&nbsp;<bdi>978-951-583-212-2</bdi>.</ref> Jiné teòrie są òdrzucóné przez jãzëkòznajarzów jakno słabò pòpiarté nôùkòwò.<ref name="Vasmer" /><ref name="Smol" /> Stôroruską fòrmã pòzwë rekònstruùje sã jakno *Москы, ''*Mosky'', ale pierszé pisóné nadczidczi z XII stalatégò zapisóné są w zanôléżnëch [[Przëpôdk|przëpôdkach]]: Московь, ''Moskovĭ'' ([[winowôcz]]), Москви, ''Moskvi'' ([[môlnik]]), Москвe/Москвѣ, ''Moskve/Moskvě'' ([[rodzôcz]]).<ref name="Vasmer" /><ref name="Smol" /> Z nëch fòrmów pòchôdô terôczasnô ruskô fòrma Москва, ''Mòskwa'', mdącô wënikã ùproszczeniô deklinacje (szlachòwno stało sã w kaszëbiznie np. z prasłowiańsczim *kry, chtërno przeszło w krew/krëwiô).<ref>Lorentz, F. (1925). ''Geschichte der Pomoranischen Sprache''. (miem.), De Gruyter, str. 153</ref> == Historiô == <big>'''Prehistoriô'''</big> Terenë dzysdniowi Mòskwë bëłë zamieszkałé òd prehistoricznëch czasów. Do nôwczasniészich znalezëszczów słëchają zaòstałoscë pò lałowsczi kùlturze, chtërnã ekspercë przëpisëją do cządu [[Neòlit|neòlitu]].<ref>[https://web.archive.org/web/20201030183623/https://www.mos.ru/en/news/item/22507073/ "The origins of Moscow: What archaeological finds, chronicles and urban legends tell us"]. ''Mos.ru''. 5 April 2017. Zarchiwizowóné z [https://www.mos.ru/en/news/item/22507073/ òriginału] 30.10.2020 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Pierszima mieszkańcama òbéńdë bëlë jachtarze a zbiérôcze. Kòl 950 r. òsedlëłë sã tu dwa słowiańsczé plemiona, [[Wiaticze]] a [[Kriwicze]]. Wiaticze mòglë sã składac na wikszosc domôcy pòpùlacje Mòskwë.<ref>[https://web.archive.org/web/20120524051043/http://www.moskau.ru/moskau/lexikon/geschichte_moskaus_vom_dorf_zur_metropole_3.html "History of Moscow - from village to metropolis"] (an.) ''moskau.ru''. Zarchwizowóné z [http://www.moskau.ru/moskau/lexikon/geschichte_moskaus_vom_dorf_zur_metropole_3.html òriginału] 24.05.2012 r., przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> === Wczasnô historiô (1147–1263) === Mòskwa òsta nadczidłô w kronikach pierszi raz przë rokù 1147 jakno dzél rostowskò-suzdalsczégò ksãstwa, jakô pòwsta pò rozpadze [[Czijewskô Rus|Czijewsczi Rusë]].<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 45</bdi></ref> Bëła tedë môłim miastkã przë zôpadny grańcë ksãstwa.<ref>[https://www.bbc.com/russian/features-39352451 "Начало Москвы: пир после убийства"] (rus.) ''BBC News Russian''. 11.04.2017 r. Zarchiw. z [https://web.archive.org/web/20210710045539/https://www.bbc.com/russian/features-39352451 òriginału] 10.07.2021 r. </ref> Wôżnosc Mòskwë mòckò ùrosła w drëdżi pòłowie XII wiekù, czej stała sã festingą, tej téż pòwstałë pierszé mùrë [[Kreml|Kremla]].<ref name=":0">Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 46</bdi></ref> Òb czas mòngòlsczich inwazjów z lat 1237–1238, Mòskwa òsta splądrowónô pò zniszczenim [[Riazań|Riazania]].<ref name=":0" /> Pierszim ksyżëcã Mòskwë béł [[Daniél Aleksandrowicz|Daniél]], nôstarszi syn [[Aleksander Newsczi|Aleksandra Newsczégò]], jaczi erbòwôł w 1263 rokù gard.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 47</bdi></ref> Do 1271 rokù, ksãstwò bëło rządzoné przez ùja Daniela, Jarosława, chtëren dostôł Twer jakno apanaż.<ref>Kuczkin, V. A. (2013). "Московское великое княжество" [w:] Krawiec, S. L. (editór.). ''Большая Российская энциклопедия. Том 21: Монголы — Наноматериалы'' (rus.) Большая Российская энциклопедия. str.&nbsp;308–310. ISBN&nbsp;<bdi>978-5-85270-355-2</bdi>.</ref> Sóm Daniél je nadczidłi w kronikach dopiérze przë rokù 1282, czej miôł brac ùdzél w feùdalny wòjnie jegò dwùch starszich bracynów.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 47</bdi></ref> === Wiôldżé Ksãstwò (1263–1547) === [[Òbrôzk:Facial_Chronicle_-_b.10,_p.049_-_Tokhtamysh_at_Moscow.jpg|mały|Dobëcé Mòskwë przez [[Złotô Horda|Złotą Hordã]] w 1382 rokù]] [[Òbrôzk:Вид_на_Спасскую_башню_от_Исторического_музея.jpg|alt=|mały|Spasskô Bôszta, zbùdowónô w 1491]] [[Òbrôzk:Polish_plan_of_Moscow_1610.PNG|mały|Plan Mòskwë z 1610, przed znikwienim gardu w 1612 a zmianą ùkładu sztrasów. Norda je pò prawi.]] Na prawim sztrądze rzéczi Mòskwë, òsmë kilométrów òd Kremla, Daniél ùsadzył nowi mònastér z drzewianą cerkwią Daniela Słëpnika mët – dzysdnia je to [[Danielów Mònastér]]. Pò smiercë Daniela w 1303 r., teritorium ksãstwa sã wnet pòtrojiło, zamikającë w se cawną rzékã Mòskwã kùmbruż z ji dopłëwama, co zagwësniło państwù samòòbstójnotã.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 50-51</bdi></ref> Bëlnô rzecznô séc pòmôga ksãstwù w rozwiju hańdlu.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 55</bdi></ref> Òtrocë Daniela sztridowelë sã z [[Twer|twersczima]] ksãcama ò sukcesjã.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 60</bdi></ref> [[Jerzi Mòsczewsczi|Jerzi]] òstôł ùznóny za wiôldżégò ksãca przez mòngòlsczégò [[Chan|chana]] w 1318, ale stracył titel sztërë lata pózni.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 87</bdi></ref> [[Iwan I Mòsczewsczi|Iwan I]] òdzwëskôł trón wiôldżegò ksãstwa òd Tweru pò dokôzanim lojalnoscë chanowi.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 145</bdi></ref> Iwan zbiérôł daninã dlô chana [[Złotô Horda|Złoti Hordë]] òd zanôleżnëch rusczich ksyżãt ë ùżiwôł strzódków, jaczé zdobiwôł, cobë rozwijac Mòskwã.<ref name=":1">Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' (an.; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 73</bdi></ref> Metropòlita [[Ruskô Prawòsłôwnô Cerkwiô|rusczi cerkwie]] téż zdrësził sã z Iwanã i przeniósł swòjã sedzbã z [[Władimir (gard)|Władimiru]] do Mòskwë.<ref name=":2">Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 (an.)'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 40</ref><ref name=":1" /> Zwela pòd pierszą kamianną cerkwiã w Mòskwie, [[Sobór Zasniãcô Matczi Bòżi]], òsta wëłożonô w 1326. Metropòlita wëbrôł sobór za plac swòjégò spòczinkù, co miało zmòcnic sztatus Mòskwë jakno dëchòwégò centrum rusczégò prawòsławiégò.<ref name=":2" /> Chan Złoti Hordë pòczątkòwò wspiérôł Mòskwã, chcącë scygnąc ekspansjã [[Wiôldżé Lëtewsczé Ksãstwò|Wiôldżégò Lëtewsczégò Ksãstwa]] na pòrénk, ingerowôł dërch w relacje Mòskwë z jinyma rusczima princama, bë zapòbiec ji nadmiérnémù zmòcnieniémù.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 211-212</bdi></ref> W 1353 rokù, [[czôrnô smierc]] rozkòscérza sã z nordowò-zôpadny Rusczi do Mòskwë, pòwòdëjącë smierc [[Szëmón Bùszny|Szëmòna Bùsznégò]], jegò sënów a metropòlitë.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 217</bdi></ref> Tak tej panëjącô Mòskwą familiô òsta môłô ë pòwsta nowô lëniô ksyżãcy sukcesje – wedle ni włôdza przechôda z òjca na sëna.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 170-171</bdi></ref> Òb czas panowaniô Dimitra Dóńsczégò, mòsczewsczé ksãstwò zdobëło zacht nowégò teritorium.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 (an.)'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 49</ref> W 1380 r., Dimitr doprowadzył zjednóną ruską armiã do wôżnégò zwëcãstwa nad Mòngòłami w biôtce ò Kùlikòwò, co baro przëdało Mòskwie wiele prestiżu a zmòcniło sztatus ji włôdców jakno wòjskòwëch wódców.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 (an.)'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 51</ref> Pò jegò smiercë w 1389 rokù, trónë Władimiru a Mòskwë òstałë na wiedno zjednóné.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 306</bdi></ref> Za panowaniégò [[Wasyl II Slepi|Wasyla II]] wëbùchłô domôcô wòjna pònemù jak Jerzi Zwienigòrodzczi zakwestionowôł sukcesjã swòjégò bratówca w 1425 r.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 (an.)'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 69</ref> Òkróm te, Wasyl wërôżôł niechãc wedle [[Florencczi sobór|florencczégò sobòru]], co skùtkòwało aresztowanim metropòlitë za jegò pòdpisanié.<ref name=":3">Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 (an.)'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 72</ref> Sétmë lat pózni, radzëzna rusczich biskùpów wëbra gwôsnégò metropòlitã, co òznôczało ògłoszenié [[Aùtokefaliô|aùtokefalie]] przez ruską cerkwiã.<ref name=":3" /> [[Ùpôdk Kònstantinopòla|Ùpôdk Kónstantinopòla]] w 1453 rokù béł ùwôżóny przez Rusków za bòską karã za [[Apòstazjô|apòstazjã]] ë w 1492 r. Mòskwa òsta pòzwónô pierszi rôz imperialnym gardã przez rusczégò metropòlitã.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 (an.)'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 135</ref> Òb czas rządów [[Iwan III Wiôldżi|Iwana III]], wnet wszëtczé rusczé kraje zjednałë sã z Mòskwą, co dało spòdlé pòd bùdacjã centralisticznégò państwa.<ref>Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' (an.; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 77-79</bdi></ref> [[Staniãcé nad Ùgrą|Staniãcé nad rzéką Ùgrą]] w 1480 r. je tradicyjną cezurą kùńca tatarsczi zwiérzchnoscë.<ref>Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' (an.; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 78</bdi></ref> Iwan miôł wiôlgą starã, abë jegò państwò przejãło wiersztã Kónstantinopòla, zrekònstruòwôł tej Kreml przë pòmòcë renesansowëch włosczich architektów. Prawie za czasów Iwana III pòjawił sã [[Czerwiony Plac]], zwóny nôprzód Targã. Iwanów syn, [[Wasyl III]] kòntinuòwôł ekspansjã mòsczewsczégò państwa i anektowôł òstałé rusczé zemie.<ref>Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' (an.; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 79</bdi></ref><ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 (an.)'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 92</ref> Za jegò włôdzë rozwijónô bëła doktrina Mòskwë jakno trzecégò Rzimù.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 (an.)'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 136</ref> === Carstwò (1547–1721) === [[Òbrôzk:Moscow_StBasilCathedral_d28.jpg|mały|[[Sobór Błogòsłowiónégò Wasyla]], zbùdowóny w 1561]] [[Òbrôzk:Mikhail_Feodorovich_Izbranie.jpg|mały|Welacjô Michała I na cara w 1613]] [[Òbrôzk:Kremlenagrad.jpg|mały|[[Kreml]] òb czas panowaniô [[Aleksy I Romanów|Alekségò I Romanowa]], 1663]] W 1547 rokù, [[Iwan Grozny]] òstôł kòrónowóny w Mòskwie nié blós na wiôldżégò princa, ale téż na pierszégò cara Wszechrusczi.<ref>Bushkovitch, Paul (5.12.2011 r.). ''A Concise History of Russia'' (an.) Cambridge University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-139-50444-7, str. 48</bdi></ref> W XVI a XVII stalatim òstałë zbùdowóné trzë krãgłé festindżi: Kitaj-gòrod, Biôłi Gard a Zemny Gard. W 1547 rokù òdżin zniszcził ale wiôldżi dzél miasta, a w 1571 r. [[Krimsczi Tatarzë]] zdobëlë Mòskwã, spôlającë wszëtkò pòza Kremlã.<ref>"''[https://books.google.com/books?id=i85noYD9C0EC&pg=PA260 The Unending Frontier: An Environmental History of the Early Modern World] (an.) John F. Richards (2006). University of California Press. str. 260.'' ISBN 0-520-24678-0 </ref> Kroniczi przekazëją, co przeżëło 30 000 òd 200 000 mieszkańców. Krimsczi Tatarzë zaatakowelë zôs w 1591 r., ale scygnãłë jich nowé mùrë, zbùdowóné midzë 1584 a 1591 przez rzemiãsnika Fiodora Kònia. W 1592 r. wkół gardu òstôł wzniosłi bùtnowi zemny wôł z 50 tormama. Jakno nôbarżi bùtnowô liniô òbarnë, pòwsta séc mòckò ùfòrtifikòwónëch mònasterów na pôłnié a pòrénk òd wałów. Dzãka wałóm miasto zwëskało pòeticką pòzwã ''Biełokamiennaja''. Dôwné grańce gardu òznaczoné przez wôł, terô wëznôczô [[Ògrodowô Òkrãżnica]]. Pò pòrénczny stronie mùru Kremla to dało trzë brómë: Kònstantino-Jeleninskij, Spasskij, Nikòlskij (nazwónëch tak pò wiszącëch nad nima ikònach Kónstantëna i Lénë, Zbawicela a [[Swiãti Mikòłôj|sw. Mikòłaja]]). Òstatné dwie stojałë bezpòstrzédno na procëm Czerwionégò Placu, a bróma Kònstantino-Jeleninskij nalôża sã za Sobòrã Błogòsławionégò Wasyla. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (June 2024)">citation needed</span></nowiki>''&#x5D;</sup> Wiôldżi głód w Rusce z lat 1601–1603 ùbił gwës 100 000 òsób w Mòskwie. Midzë 1610 a 1612 rokã, [[Repùblika Òbu Nôrodów|pòlskò-lëtewskô]] armiô òkùpòwa Mòskwã, jakno że król [[Zygmùnd III Waza|Zygmùnd III]] chcôł przejic rusczi trón. W 1612 rokù, Niżny Nowgòrod a jiné rusczé miasta, chtërnym przewòdzył princ Dmitrij Pòżarsczi ë Kùzma Minin, pòwstałë procëm pòlsczim òkùpantóm, occupants, òbleglë Kreml i wënëkelë jich. W 1613 rokù, the Zemsczi Sobór wëbrôł [[Michôł Romanów|Michała Romanowa]] na cara, ùsôdzającë [[Dinastiô Romanowów|dinastiã Romanowów]]. W XVII wiekù to jesz dało czile pòwstaniów w gardze: [[Sólny Bùńt]] (1648), [[Kòprowi Bùńt]] (1662) a [[Mòsczewsczé pòwstanié (1682)|mòsczewsczé pòwstanié z 1682 rokù]]. Ò pierszą pòłowã XVII wiekù lëdztwò gardu ùrosło ze 100 000 do 200 000, a miasto rozkòscérzëło sã pòza wałë w drëdżi pòłowie stalatégò. Kòl 1650 rokù, 20% mieszkańców przedmiesców Mòskwë pòchôdało z [[Wiôldżé Lëtewsczé Ksãstwo|Wiôldżégò Lëtewsczégò Ksãstwa]].<ref>Абецедарский, Л. С. (1978). ''Белоруссия и Россия'' (rus.) Москва. str.&nbsp;213</ref> Ne nowé wiertle òstałë pòżwóné ''Mieszczanskaja słobòda.'' Słowò ''mieszczanie'' ze zôczątkù òznaczało to samò, co pò kaszëbskù, ale pózni dobëło negatiwny wëzwãk i dzysdnia òznôczô w rusczim „drobnomieszczanie” abò „ògrańczony filistrowie”.<ref>П.В.Сытин, "Из истории московских улиц" (rus.), М, 1948, str. 296.</ref> Wielné tragedie nawiédzałë gard. Epidemie dżumë pùstoszëłë Mòskwã w latach 1570–1571, 1592 a 1654–1656.<ref>''[https://books.google.com/books?id=IcljzNyv4EgC&pg=PA17 Bubonic Plague in Early Modern Russia: Public Health and Urban Disaster]'' (an.) ''John T. Alexander (2002). Oxford University Press US. str. 17. ISBN'' [[:en:Special:BookSources/0-19-515818-0|0-19-515818-0]] </ref> Czôrnô smierc ùbiła wicy jak 80% lëdztwa w latach 1654–55. Ògnie spôlëłë wikszosc drzewianégò dzéla gardu midzë 1626 a 1648.<ref>M.S. Anderson, ''Peter the Great'' (1978) (an.), str. 13</ref> W 1712 r., [[Pioter Wiôldżi]] przecygnął sedzbã swòjégò rządu do nowò wëbùdowónégò [[Piotrogard|Piotrogardu]] nad [[Bôłt|Bôłtã]]. === Imperium (1721–1917) ===   Pò ùtrace sztatusu stolëcë, pòpùlacjô sã nôprzód zmniészëła, ale pò 1750 rokù do kùńca jistnieniégò imperium, ùrosła wicy jak dzesãckrotno, òsygającë do 1915 rokù 1,8 miliona òsób. Epidemiô dżumë z lat 1770–1772 zabiła do 100 000 lëdzy w Mòskwie.<ref>Melikishvili, Alexander (2006). [https://web.archive.org/web/20091123034404/http://cns.miis.edu/antiplague/pdfs/melikishvili.pdf "Genesis of the anti-plague system: the Tsarist period"] (PDF). ''Critical Reviews in Microbiology''. '''36''' (1): 19–31. CiteSeerX&nbsp;10.1.1.204.1976. doi:10.1080/10408410500496763. PMID&nbsp;16610335. S2CID&nbsp;7420734. (an.)</ref> Pòd kùńc XVII wiekù zaczãłë pòwstawac flastrowóné szasëje. W 1730 rokù wprowadzoné òstało stałé sztrasowé òbswiecenié, a do 1867 rokù wiele sztrasów miało ju gazowi wid. W 1883 rokù, kòl brómë Prieczistienskije, zainstalowóné òstałë łãkòwé lãpë. W 1741 rokù Mòskwã òtôczôł 40-kilométrowi wôł Kamier-Kòlleżskij. Dało tam 16 brómów, kòl jaczich pòbiéróné bëło cło. We wczasnym XIX wiekù Bróma Spasskij bëła główną wjazdową brómą na Kreml, brëkòwóną przez cara. Droga łączącô Mòskwã z Piotrogardã, dzysdnia [[Aùtostrada M10 (Ruskô)|aùtostrada M10]], òsta skùńczonô w 1746 rokù. Pò wëflastrowanim w latach 80. XVIII wiekù zaczã bëc pòpùlarno pòzéwónô ''Pietierburgskòje Szosse.'' W latach 1781–1804, jakno pierszi w kraju, pòwstôł wòdocyg Mitiszczinskij. [[Òbrôzk:Moscou._Le_Kremlin_LOC_ppmsca.52725.jpg|mały|Widok na rzékã Mòskwã w XIX stalatim]] Pò inwazji Napòléòna na Ruskã w 1812 rokù, mòskwianie òstelë ewakùòwóny. Òdżin miasta béł we wiôldżi mierze skùtkã rusczi sabòtażë. Napòléònowa ''Grande Armée'' bëła zmùszonô sã wëcopac i òsta wnet znikwionô przez òstrą ruską zëmã. W 1813 rokù, pò zniszczeniach zrzeszonëch z najazdã, ùsadzonô òsta ''Kòmisjô ds. Bùdacje Miasta Mòskwë''. To dało wiôlgą òdbùdowã a dzélã przebùdowã. Taczé gmachë jak [[Wiôldżi Kremlowsczi Pałac]], [[Kremlowsczi Arsenał]], [[Mòsczewsczi Ùniwersytet]], [[Mòsczewsczi Maneż]] a [[Wiôldżi Téater w Mòskwie|Wiôldżi Téater]] òstałë prawie tej wëbùdowóné abò òdbùdowóné. [[Sztrasa Arbat]] mia jistnióné przënômni òd XV stalatégò, ale w XVIII wiekù òsoblëwie zwëska na prestiżu. Òsta zniszczonô w ògniu z 1812 rokù a czësto òdbùdowónô. [[Mòsczewsczi Państwòwi Ùniwersytet]] òstôł ùsadzony w 1755 rokù. Jegò główny gmach òstôł òdbùdowóny pò ògniu z 1812 przez Domenica Giliardégò. Gazéta ''Mòskòwskije Wiedomòsti'' bëła wëdôwónô òd 1756 rokù jakno tidzenik, a òd 1859 jakno dzénnik. W latach 30. XIX wiekù generał Aleksandr Basziłow rozplanowôł pierszą regùlarną séc sztrasów na nordã òd Piotrowsczégò Pałacu. Chòdińsczé pòle na zudã òd szaségò bëła brëkòwónô do wòjskòwëch czwiczeniów. Smòleńsczi Banóf (pòprzédca Biôłorusczégò Banófù) òstôł òdemkłi w 1870 rokù. Park Sokolniki, jaczi w XVIII wiekù służił carsczim sokólnikóm, a leżôł bùten gardu, w XIX stalatim òstôł wchłoniãti przez rozwijającé sã miasto i przesztôłcony w pùbliczny park w 1878 rokù. W 1902 rokù zbùdowóny òstôł pòdmiesczi banóf Sawiołowskij was built in 1902. W stëcznikù 1905 rokù Aleksandr Adrjanow òstôł pierszim merã Mòskwë. Czej do włôdzë w 1762 rokù doszła carica [[Katarzëna Wiôlgô|Katarzëna]], brud gardu a smard scéków bëłë ùwôżóné za złé zwëczaje przëniosłé do Mòskwë przez lëdzy z niższich klasów, jaczi niedôwno przecygnãlë do gardu ze wsë. Elitë zabiégałë ò pòlepszenié higenë, co stało sã dzélã planów caricë, bë zwikszëc kòntrolã nad spòlëznowim żëcym. Pòliticzné a militarné zwënédżi òd 1812 jaż pò 1855 rok òbdôwałë kritików, diskùsjô ò lëchi kòndicje pùblicznégò zdrowiégò zmôłkła. Jednak wedle klãsków we krimsczi wòjnie z lat 1855–56, zmniészëła sã dowiérnota w ùmiejãtnosc zagwësnieniô przez państwò pòrządkù w dzélnicach nãdzë, a żądania wikszi dbë ò pùbliczné zdrowié zaczãłë bëc zôs pòdnôszóné.<ref>Alexander M. Martin, "Sewage and the City: Filth, Smell, and Representations of Urban Life in Moscow, 1770–1880", ''Russian Review'' (2008) 67#2 str. 243–274. (an.)</ref> W 1903 rokù zaczął dzejac wòdocyg Mòskwòreckaja, pierszi nanëkiwóny wòdą z rzéczi Mòskwë<ref>Falkowskij N.I. ''История водоснабжения в России'' (''Istorija wodosnabżenija w Rossyji,'' ros.), red. Szuchier I.M., Изд-во Министерства коммунального хозяйства РСФСР, 1947, str. 159</ref>. === Sowiecczi cząd (1917–1991) === [[Òbrôzk:Plan_of_Moscow_1917.jpg|mały|Plan gardu Mòskwë, 1917]] W lëstopadnikù 1917 rokù, pò rozpòczãcym sã [[Pajicznikòwô rewòlucjô|pajicznikòwi rewòlucje]] w Piotrogardze, mòsczewsczi bólszewikòwie rozpòczãlë swòje pòwstanié. 15 (2 wedle [[Juliańsczi kalãdôrz|juliańsczégò kalãdarza]]) lëstopadnika 1917, pò drãdżich biôtkach, w Mòskwie włôdzã przejãlë Sowiecë.<ref>[http://www.aha.ru/~mausoleu/documents/moscow_1.htm "Revolutionary war history. Moscow"] (an.) ''www.aha.ru''. Zarchiw. z [https://web.archive.org/web/20210411165331/http://www.aha.ru/~mausoleu/documents/moscow_1.htm òriginału] 11.04.2021 r.</ref> [[Włodzmiérz Lenin]], w strachù przed inwazją, przecygnął 12 strëmiannika 1918 r. stolëcã nazôd do Mòskwë.<ref name="prlib">[https://www.prlib.ru/en/history/619089 "Moscow becomes the capital of the Soviet State"] (an.) Presidential Library. 2018. Zarchiw. z [https://web.archive.org/web/20190401151158/https://www.prlib.ru/en/history/619089 òriginału] 1.04.2019.</ref> Kreml zôs stôł sã sedzbą włôdzë, pòliticznym centrum nowégò państwa. Razã ze zmianama we wôrtnoscach narcuonyma przez kòmùnisticzną dejologiã, tradicjô zachòwiwaniô kùlturalny spôdkòwiznë òsta przerwónô. Samòstójné towarzëstwa, nawet ne bróniącé blós swiecczich zabëtków, òstałë rozrzeszoné pòd kùńc 20. lat. Niszczoné bëłë swiãtnice w miastach. W 1937 r. do Centralnégò Kòmitetu [[Kòmunisticznô Partiô Sowiecczi Zrzeszë|Kòmunisticzny Partie Sowiecczi Zrzeszë]] doprzëszłë lëstë z bédënkã zmianë miona Mòskwë na „Stalindar” „Stalinodar”.<ref>Sarah Davies, Popular Opinion in Stalin's Russia: Terror, Propaganda and Dissent, 1934–1941 </ref> [[Józef Stalin|Stalin]] òdrzucył nã propòzycjã.<ref>Simon Montefiore, The Court of the Red Tsar </ref> Ò [[Drëgô swiatowô wòjna|drëgą swiatową wòjnã]], Państwòwi Sowiecczi Kòmitet Òbarnë a Generalny Sztab [[Czerwionô Armiô|Czerwiony Armie]] nalôżałë sã w Mòskwie. W 1941 rokù, westrzód mòskwianów òstało ùtwòrzonëch 16 òchòtniczich diwizjów (z wicy jak 160 000 lëdzy), 25 batalionów a 4 inżinierijné regimentë. Òd pajicznika 1941 do stëcznika 1942 rokù, na przedmiescach przebiwa miemieckô Grëpa Armie Westrzódk, przenëkónô pózni w [[Biôtka pòd Mòskwą|biôtce pòd Mòskwą]]. Wielné fabrëczi òstałë ewakuòwóné z zacht dzélã wëszëznë mët ë òd 20 pajicznika gard òstôł ògłoszony za òbległi. Pòòstałi mieszkańcë zbùdowelë a òbsôdzalë stanowiszcza procëmpancerny òbarnë, czej miasto bëło bómbardowóné z lëftu.1 maja 1944 òstôł ùsadzony medal „Za òbarnã Mòskwë”, a w 1947 medal ”Na wdôr 800-lecô Mòskwë”. Lëczba òfiarów pò miemiecczi a sowiecczi stronie je różno taksowónô: szacëje sã, że midzë 30 séwnika 1941 r. a 7 stëcznika 1942 zminãło sã òd 248 000 do 400 000 żôłnérzów Wehrmachtu ë òd 650 000 do 1 280 000 czerwionoarmistów.<ref>''Moscow Encyclopedia'', (an.) Great Russian Encyclopedia, Moscow, 1997, wpisënk "Battle of Moscow" </ref><ref>Great Soviet Encyclopedia (an.) Moscow, 1973–78, wpisënk "Battle of Moscow 1941–42"</ref><ref>John Erickson, ''Barbarossa: The Axis and the Allies'', tôbelka 12.4</ref> Òb pòwòjnowé lata to dało mieszkaniowi krizys, jaczi òstôł rozrzeszony przez wënalézenié wësoczich mieszkalnëch bloków. W Mòskwie je jich wicy jak 11 tësãcy, co czini jã miastã z nôwikszą jiloscą wësokòscówców; mieszkô w nich wikszosc lëdztwa gardu.<ref name="hrranking">[https://web.archive.org/web/20121106210644/http://www.emporis.com/statistics/skyline-ranking "Skyline Ranking"] (an.) ''Emporis''. Zarchiw. z òriginału 6.11.2012 r. </ref> Chëcze bëłë bùdowóné a dzélã méblowóné ju we fabrëce, niglë òstałë przëwiozłé na plac bùdacje ë pòstawioné we wësoczé kòlumnë. Miasto [[Zelenograd]] òstało wëbùdowóné w 1958 rokù 37 kilométrów na nordowi zôpôd òd centrum gardu a wchłoniãté jakno jedna òd administracyjnëch òbéńdów Mòskwë. [[Mòsczewsczi Państwòwi Ùniwersytet]] przecygnął swój kampùs na [[Wróblowé Grzëpë]] w 1953 rokù. [[Òbrôzk:Stalin's_funeral_procession_entering_Manezhnaya_Square_from_Okhotny_Ryad.jpg|mały|Pògrzéb Stalëna, 1953]] W 1959 rokù [[Nikita Chruszczow]] rëgnął z antireligijną kampanią. Trzëdzescë z piãcdzesąt dzejającëch kòscołów òstało zamkłëch, a szesc zbùrzonëch. 8 maja 1965 rokù, z leżnoscë fakticzny 20 roczëznë dobëtu w [[drëdżi swiatowi wòjnie]], Mòskwa òsta nôdgrodzonô titlã Gardu-Heroja. MKAD (aùtołowô òkrãżnica) òsta òdemkłô w 1961 rokù. Sztërëpasowô droga prowadzëła przez 109 kilométrów wzłuż grańców miasta. MKAD wëznôcza administracyjné grańce gardu do 80. lat, czej òstałë włączoné do nie przedmiesca zeza drodżi. W 1980 rokù Mòskwa bëła za gòspòdarza [[Latné òlimpijsczé miónczi 1980|latnëch òlimpijsczich miónków]], zbòjkòtowónëch przez [[USA]] ë jiné zôpadné kraje z pòwòdu sowiecczi inwazje na [[Afganistan]] w 1979. W 1991 rokù w Mòskwie to dało [[Pùcz Janajewa|próbã zamôchù na rząd]] przeprowadzoną przez kònserwatiwnëch kòmùnistów, stojącëch w òpòzycji do rządzącégò tej liberalnégò refòrmatora [[Michajił Gòrbaczow|Michajiła Gòrbaczowa]]. === Pò 1991 rokù === Pò rozrzeszenim [[ZSSR]] w 1991 rokù, Mòskwa òsta stolëcą [[Ruskô|Rusczi Federacje]]. Pòwsta tedë rënkòwô ekònomiô, co skùtkòwało eksplozją detalicznégò hańdlu, ùsłëgów, nowi architekturë i pòpùlarizacją zôpadnégò sztilu żëcégò. Gard rósł, a lëczba lëdztwa przeszła dzesãc milionów. W nëch czasach ale to dało téż zacht rozrost pòdmiesczi nisczi zabùdowë, spòwòdowóny wësoczim òdbëtã na jednofamiliowé chëcze w procëmnoscë do wiôldżich bloków. W latach 1995–97 MKAD òsta pòszerzwionô ze sztërzech do dzesãc pasów. W gòdnikù 2002 rokù pòżdôwk [[Bùlwar Dmitrija Donskògò]] stôł sã pierszą stacją mòsczewsczégò metra bùten MKAD. Trzecô òkrãżnica, pòstrzédnô midzë XIX-stalatną [[Ògrodowô Òkrãżnica|Ògrodową Òkrãżnicą]], a ną bùtnową ze sowiecczégò cządu, òsta ùkùńczonô w 2004 r. Latné dacze są przesztôłcóné w całoroczné chëcze, a ze wzrostã pòpùlarnoscë aùtołów, rosce téż rëch na drogach.<ref>Robert J. Mason ë Liliya Nigmatullina, "Suburbanization and Sustainability in Metropolitan Moscow," ''Geographical Review'' (2011, an.) 101#3 str. 316–333.</ref> Wielné stôré cerkwie a jiné przëmiarë kùlturalny spôdkòwiznë zniszczoné za czasów Stalëna òstałë òdbùdowóné, np. [[Sobór Christusa Zbawicela w Mòskwie|Sobór Christusa Zbawicela]]. W drëdżi dekadze XXI wiekù, administracjô gardu rëgnã z długòterminowima projektama, taczima jak program mòdernizacje miasta ''Mòja Ùlica'' (Mòja Sztrasa)''.''<ref>RBTH, (4.11.2016.) [https://www.rbth.com/politics_and_society/2016/11/04/city-of-the-future-moscow-gets-a-much-needed-makeover_644341 "City of the future: Moscow gets a much-needed makeover"]. [https://web.archive.org/web/20180524081811/https://www.rbth.com/politics_and_society/2016/11/04/city-of-the-future-moscow-gets-a-much-needed-makeover_644341 Zarchiw.] 24.05.2018 r.</ref> Pò rozrosce teritorium miasta na zudwest 1 lëpińca 2012 rokù, pòwiérzchniô stolëcë zwikszëła sã wicy jak dëbelt, roscącë z 1 091 do 2 511 km², przez co Mòskwa sta sã nôwikszim miastã w Eùropie pòd wzglãdã wiéchrzëznë; zwëska téż 233 000 mieszkańców.<ref name="Merger2">[https://web.archive.org/web/20131113003818/http://www.itar-tass.com/en/c32/461491.html "Expansion of Moscow borders to help it develop harmonically: mayor, Itar-tass, July 1, 2012"] (an.) Itar-tass.com. 1.07.2012. [http://www.itar-tass.com/en/c32/461491.html Zarchiw.] 13.11.2013.</ref><ref name="Mos.ru">[https://web.archive.org/web/20140720113907/http://www.mos.ru/about/history/ "Moscow city government official site"] (an.) Mos.ru. [http://www.mos.ru/about/history/ Zarchiw]. 20.07.2014 r.</ref> Terenë te òstałë òficjalno nazwóné ''Nowaja Mòskwa'' (Nowô Mòskwa). == Geògrafiô == [[Òbrôzk:Moscow_by_Sentinel-2,_2020-05-11.jpg|mały|Satelitarny widok Mòskwë a ji pòblësczégò òkòlégò]] Mòskwa leżi pò òbù brzegach rzéczi [[Mòskwa (rzéka)|Mòskwë]], jakô płënie przez wicy jak 500 km Pòréncznoeùropejską Nizëną we westrzédno-zôpadny Rusce, niedalek òd nôtërny grańcë lasowi a lasowò-stepòwi conë. W grańcach miasta to dô 49 mòstów nad rzékama a karnalama. Szérzawa gardu Mòskwë ze zôpadu na pòrénk wënosy 39,7 km, a dłużawa z nordë na pôłnié – 51,8 km. == Demògrafiô == === Pòpùlacjô === Wedle pòwszechnégò spisënkù z 2021, pòpùlacjô wënosëła 13 010 112 òsób; je to wzrost w przërównanim do 11 503 501 òdnotowónëch w spisënkù z 2010 r.<ref name="2014 objectively assess">Russian Federal State Statistics Service (2011). <bdi>[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/perepis_itogi1612.htm Всероссийская перепись населения 2010 года. Том&nbsp;1]</bdi> <bdi>Всероссийская перепись населения 2010&nbsp;года [2010 All-Russia Population Census]</bdi> (rus). Federalny Państwòwi Statisticzny Serwis</ref> [[Òbrôzk:Life_expectancy_in_Russian_subject_-Moscow_-diff.png|lewo|mały|Òczekiwónô długòsc żëcégò przë narodzenim òd 1990, z rozróżnienim pëłców. Òczekiwónô długòsc żëcégò zmniészô sã òd 2019.]] === Etniczné grëpë === {| class="wikitable" ! rowspan="3" style="text-align:center;" |[[Etniczné grëpë w Rusce|Etnicznô grëpa]] ! colspan="9" |Year |- !1897<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=831 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] (rus.) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20180625161022/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=831 Zarchiw.] 25.06.2018 r.; pòdôwczi na spòdlim deklarowónégò jãzëka.</ref> !1939<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39.php?reg=39 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] (rus.) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220614185806/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39.php?reg=39 Zarchiw.] 14.06.2022 r.</ref> !1959<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_59.php?reg=45 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] (rus.) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220706161009/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_59.php?reg=45 Zarchiw.] 6.07.2022 r.</ref> !1970<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_70.php?reg=18 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] (rus.) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220614185805/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_70.php?reg=18 Zarchiw.] 14.06.2022 r.</ref> !1979<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_79.php?reg=19 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] (rus.) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220706172633/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_79.php?reg=19 Zarchiw.] 6.07.2022 r.</ref> !1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89.php?reg=18 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] (rus.) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20180625132501/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89.php?reg=18 Zarchiw.] 6.07.2022 r.</ref> !2002<ref>[https://web.archive.org/web/20070217070612/http://www.perepis2002.ru/ct/doc/English/4-2.xls "NATIONAL COMPOSITION OF POPULATION FOR REGIONS OF THE RUSSIAN FEDERATION"]. 17.02.2007 r. [http://www.perepis2002.ru/ct/doc/English/4-2.xls Zarchiw.] 17.02.2007 r.</ref> !2010 !2021<ref name="census2021">[https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx "Национальный состав населения"]. Federalny Państwòwi Statisticzny Serwis. [https://web.archive.org/web/20221230204643/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx Zarchiw.] 30.12.2022 r.</ref> |- !Jilosc (% pòpùlacje) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Number (%) |- |[[Ruskòwie]] |987 044 (95,0%) |3 614 430 (87,4%) |4 507 899 (88,6%) |6 301 247 (89,2%) |7 146 682 (90,1%) |7 963 246 (89,7%) |8 808 009 (84,8%) |9 930 410 (86,3%) |9 074 375 (69,7%) |- |[[Tatarzë]] |4 288 (0,1%) |57 687 (1,4%) |80 489 (1,6%) |109 252 (1,5%) |131 328 (1,7%) |157 376 (1,8%) |166 083 (1,6%) |149 043 (1,3%) |84 373 (0,6%) |- |[[Armeńczicë]] |1 604 (0,1%) |13 682 (0,3%) |18 379 (0,4%) |25 584 (0,4%) |31 414 (0,4%) |43 989 (0,5%) |124 425 (1,2%) |106 466 (0,9%) |68 018 (0,5%) |- |[[Ùkrajińcë]] |4 478 (0,4%) |90 479 (2,2%) |115 489 (2,3%) |184 885 (2,6%) |206 875 (2,6%) |252 670 (2,8%) |253 644 (2,4%) |154 104 (1,3%) |58 788 (0,5%) |- |[[Azerowie]] |– (–) |677 (–) |2 528 (–) |4 889 (–) |7 967 (0,1%) |20 727 (0,2%) |95 563 (0,9%) |57 123 (0,5%) |37 259 (0,3%) |- |[[Ùzbekòwie]] |– (–) |659 (–) |2 478 (–) |5 973 (–) |4 222 (–) |9 183 (0,1%) |9 183 (0,1%) |35 595 (0,3%) |29 526 (0,2%) |- |[[Żëdzë]] |5 070 (0,4%) |250 181 (6,0%) |239 246 (4,7%) |251 350 (3,6%) |222 900 (2,8%) |174 728 (2,0%) |79 359 (0,8%) |53 145 (0,5%) |28 014 (0,2%) |- |[[Grëzónie]] |– (–) |4 251 (0,1%) |6 365 (0,1%) |9 563 (0,1%) |12 180 (0,2%) |19 608 (0,2%) |54 387 (0,5%) |38 934 (0,3%) |26 222 (0,2%) |- |[[Tadżikòwie]] |– (–) |184 (–) |1 005 (–) |1 652 (–) |1 221 (–) |2 893 (–) |35 385 (0,4%) |27 280 (0,2%) |22 783 (0,2%) |- |[[Biôłoruskòwie]] |1 016 (–) |24 952 (0,6%) |34 370 (0,7%) |50 257 (0,7%) |59 193 (0,7%) |73 005 (0,8%) |59 353 (0,6%) |39 225 (0,3%) |17 632 (0,1%) |- |[[Kirgizowie]] |– (–) |77 (–) |– (–) |– (–) |1 173 (–) |3 044 (–) |4 102 (–) |18 736 (0,2%) |16 858 (0,1%) |- |Jinszi |– (–) | |76 173 (–) | | | | |225 031 (2,0%) |595 543 (4,6%) |- |Bez zadeklarowóny etnicznoscë |– (–) | | | | | | |668 409 (5,8%) |2 950 721 (22,7%) |- !Wëcmanim !1 038 591 (100%) !4 137 018 (100%) !5 085 581 (100%) !7 061 008 !7 931 602 (100%) !8 875 579 (100%) !10 382 754 (100%) !11 503 501 (100%) !13 010 112 (100%) |} * === Religiô === {{Bar box|title=Religion in Moscow (2020)<ref>{{cite web |title=Об оскорблении религиозных чувств |url=https://fom.ru/TSennosti/14494 |publisher=Фонд Общественное Мнение, ФОМ (Public Opinion Foundation) |language=ru |date=17 November 2020 |access-date=21 April 2021 |archive-date=20 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210420224528/https://fom.ru/TSennosti/14494 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Об оскорблении религиозных чувств |url=https://fom.ru/posts/download/14494 |publisher=Фонд Общественное Мнение, ФОМ (Public Opinion Foundation) |language=ru |date=17 November 2020 |access-date=21 April 2021 |archive-date=20 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210420225121/https://fom.ru/posts/download/14494 |url-status=live }}</ref>|float=left|bars={{Bar percent|[[Russian Orthodox Church|Russian Orthodoxy]]|DarkOrchid|55}} {{Bar percent|[[Atheism]] and [[irreligion]]|Black|28}} {{Bar percent|[[Islam in Russia|Islam]]|Green|8}} {{Bar percent|Other religions|Red|3}} {{Bar percent|Other [[Christianity in Russia|Christians]]|DeepSkyBlue|2}} {{Bar percent|Undeclared|Gray|4}}}} {| ! colspan="2" |Religie w Mòskwie (2020) |- |Prawòsławié |'''55%''' |- |Atejizm a felënk religie |'''28%''' |- |Islam |'''8%''' |- |Jiné religie |'''3%''' |- |Jiné chrzëscejańsczé wëznania |'''2%''' |- |Felënk deklaracje |'''4%''' |} [[Chrzescëjanizna|Chrzescëjani]] stanowią wikszosc lëdztwa gardu; wikszosc òd nich słëchô [[Ruskô Prawòsłôwnô Cerkwiô|Rusczi Prawòsłôwny Cerkwie]]. Mòsczewsczi patriarcha je za głowã cerkwie i rezydëje w Danielowim mònasterze. Mòskwa je stolëcą prawòsławiégò w Rusce, jaczé òd stalatów je główną religią kraju. Do jinszich religiów wëznôwónëch w Mòskwie nôleżą: [[Bùddizm w Rusce|bùddizm]], [[Hindujizm w Rusce|hindujizm]], [[Islam w Rusce|islam]], [[judajizm]], [[jezydizm]] a [[Słowiańsczé neòpògaństwò|rodnowierstwò]]. W miesce dô sztërë meczetë.<ref>Kiran Moodley. [https://www.independent.co.uk/news/world/europe/eid-alfitr-2015-drone-shows-huge-crowds-celebrating-the-end-of-ramadan-in-moscow-10395950.html "Eid al-Fitr 2015: Drone shows huge crowds celebrating the end of Ramadan in Moscow"] (an.), ''The Independent''. [https://web.archive.org/web/20150925190139/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/eid-alfitr-2015-drone-shows-huge-crowds-celebrating-the-end-of-ramadan-in-moscow-10395950.html Zarchiw.] 25.09.2015 r.</ref> [[Kategòrëjô:Strony z nieprzejrzanymi tłumaczeniami]] p12yn8qfptf5beiat6z86kfa7wstv1a 205623 205622 2026-07-09T14:29:42Z Terrus38 14026 /* Religiô */ 205623 wikitext text/x-wiki '''Mòskwa''' je [[Stolëca|stolëcą]] a nôwikszim gardã [[Ruskô|Rusczi]]. Leżi nad rzéką [[Mòskwa (rzéka)|Mòskwą]] we westrzédno-zôpadny Rusce. Ji pòpùlacjã taksëje sã na 13 milionów òsób w samëch grańcach miasta,<ref name="2021Census">Rosstat, [https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx ''Оценка численности постоянного населения по субъектам Российской Федерации''] (rus.)</ref> a wicy jak 21,5 milionów lëdzy mieszkô w òbrëmim mòsczewsczi metropòlie.<ref name="Megapolis">citypopulation.de, [https://www.citypopulation.de/en/world/agglomerations/ ''MAJOR AGGLOMERATIONS OF THE WORLD''] (an.), przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Sóm gard mô pòwiérzchniã 2 511 km², a wiéchrzëzna cawny metropòlitalny conë wënôszô wicy jak 26 000 km²<ref name="Megapolis" /> Mòskwa słëchô nôwikszim gardóm swiata: je nôwikszim miastã pòłożonym całowno w Eùropie.<ref name="Planète Énergies">Planete Energies, [https://www.planete-energies.com/en/medias/close/moscow-city-undergoing-transformation ''Moscow, a City Undergoing Transformation''] (an.), 9.11.2017 r., przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Pierszô nadczidka ò Mòskwie pòchôdô z 1147 rokù, czej òsta stolëcą [[Wiôldżé Mòsczewsczé Ksãstwò|Wiôldżégò Mòsczewsczégò Ksãstwa]], chtërno doprowadzëło do zjednaniégò rusczich zemiów w XV stalatim a stało sã centrum ne zjednónégò państwa.<ref>"Moscow, Grand Duchy of". ''[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780199546091.001.0001/acref-9780199546091-e-7792 World Encyclopedia] (an.),'' Philip's. 2004. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-19-954609-1</bdi>. Zarchiwizowóné z [https://web.archive.org/web/20250601225153/https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780199546091.001.0001/acref-9780199546091-e-7792 òriginału] 1.06.2025 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Pò pòwstanim Rusczégò Carstwa w 1547 rokù, Mòskwa dërch bëła pòliticznym a ekònomicznym òstrzódkã przez wikszosc swòji historie. Za czasów [[Pioter Wiôldżi|Piotra Wiôldżégò]], w 1712 rokù, ruskô stolëca òsta przecygnionô do nowò pòwstałégò [[Piotrogard|Piotrogardu]], co òbniżëło status Mòskwë òb czas imperialnégò cządu.<ref name="Weeks">Weeks, Theodore R. (1 January 2008). "Moscow". ''[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780195176322.001.0001/acref-9780195176322-e-1053 The Oxford Encyclopedia of the Modern World] (an.)'' Oxford University Press. ISBN <bdi>978-0-19-517632-2</bdi>.</ref> Z [[Pajicznikòwô rewòlucjô|pajicznikòwą rewòlucją]] a pòwstanim [[Ruskô Federacyjnô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Rusczi FSSR]] mët, w 1918 rokù stolëca òsta przecygnionô nazôd do Mòskwë.<ref name="Weeks" /> Miasto pózni òstało przédnym pòliticznym òstrzódkã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Sowiecczi Zrzeszë]] ë doswiôdczëło òb nen czas wiôldżégò wzrostu lëczbë mieszkańców.<ref name="Weeks" /> Pò rozpadze Sowiecczi Zrzeszë Mòskwa òsta stolëcą nowò ùstanowiony Rusczi Federacje.<ref name="Weeks" /> Mòskwa je nôbarżi wesënionym na nordã a nôzëmniészim megagardã na swiece. Zarządzónô je jakno federalné miasto<ref>[https://web.archive.org/web/20211007105652/https://www.mos.ru/en/city/about/ "A glimpse into history"] (an.), ''mos.ru''. Zarchiwizowóné z [https://www.mos.ru/en/city/about/ òriginału] 7.10.2021 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> i je za pòliticzné, kùlturalné a nôùkòwé centrum Rusczi. Mòsczewsczé Midzënôrodné Centrum Biznesu je jednym òd nôwikszich tegò zortu òstrzódków na swiece a stoji tam wikszosc òd nôwëższich chmùrników w Eùropie. Mòskwa bëła gòspòdarzã [[Latné Òlimpijsczé Miónczi 1980|Latnëch Òlimpijsczich Miónków w 1980 rokù]] a jednym òd miastów-gòspòdarzów [[Mésterstwa Swiata w Fùsbalë 2018|Mésterstwów Swiata w Fùsbalë 2018 rokù]].<ref>[https://web.archive.org/web/20210802231006/https://www.newindianexpress.com/sport/football/fifa-world-cup-2018/fifa-worldcup-2018-news/2018/jun/14/fifa-world-cup-kicks-off-in-russia-1828219.html "FIFA World Cup kicks off in Russia"] (an.), ''The New Indian Express''. Zarchiwizowóné z [https://www.newindianexpress.com/sport/football/fifa-world-cup-2018/fifa-worldcup-2018-news/2018/jun/14/fifa-world-cup-kicks-off-in-russia-1828219.html òriginału] 2.08.2021 r. Przëstãp z 9.07.2026 r. </ref> W gardze to dô pôrã òbiektów ze swiatowi lëstë spôdkòwiznë UNESCO. Mòskwa je znónô z architekturë, òsoblëwie z òbéńdë [[Czerwiony Plac|Czerwionégò Placu]] a bùdinków taczich jak [[Sobór Błogòsławionégò Wasyla]] a [[Kreml]], chtëren je òstrzódkã włôdzë w kraju. W Mòskwie wielné rusczé firmë mają swòje sedzbë. Miasto mô bògati system pùblicznégò transpòrtu: sztërë midzënôrodné fligerplace, dzesãc banófów, elektriszowi system, system jednoszinowégò banu a [[Metro w Mòskwie|mòsczewsczé metro]] – jeden òd nôwikszich tegò zortu systemów na swiece. Wicy jak 40% teritorium miasta stanowi zelonosc, co czini Mòskwã jednym òd nôbarżi zelonëch gardów na swiece.<ref>[https://web.archive.org/web/20200625002804/https://bridgetomoscow.com/curious-fact-moscow-parks ''"Moscow parks"''] (an.), ''Bridge To Moscow''. Zarchiwizowóné z [https://bridgetomoscow.com/curious-fact-moscow-parks òriginału] 25.06.2020 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> == Etimòlogiô == Ùwôżô sã, że miono gardu pòchôdô òd rzéczi [[Mòskwa (rzéka)|Mòskwë]].<ref name="Vasmer">Vasmer, Max (1986–1987) [1950–1958]. "Москва". [w:] Trubaczow, O. N.; Larin, B. O. (editorzë). ''Этимологический словарь русского языка''&#x5B;''Russisches etymologisches Wörterbuch''&#x5D; (rus.) (2 wëdanié.). Mòskwa Progress.</ref><ref name="Smol">Smòlickaja, G.P. (2002). ''Topònimiczeskij słowar Centralnoj Rossyji'' <bdi>Топонимический словарь Центральной России</bdi> (rus.). str. 211–2017.</ref> To dô rozmajité teòrie tikającé sã pòchòdzeniô pòzwë rzéczi. Nôlepi jãzëkòznajarskò ùgruntowóną a szerok akceptowóną je na ò pòchòdzenim z [[Prabôłtosłowiańsczi jãzëk|prabôłtosłowiańsczégò]] dërżenia *''mŭzg''-/''muzg''- z [[Praindoeùropejsczi jãzëk|praindoeùropejsczégò]] *meu- „mòkri”,<ref name="Smol">{{cite book|last1=Smolitskaya|first1=G.P.|title=Toponimicheskyi slovar' Tsentral'noy Rossii|script-title=ru:Топонимический словарь Центральной России|date=2002|pages=211–2017|language=ru}}<cite class="citation book cs1 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFSmolitskaya2002">Smolitskaya, G.P. (2002). </cite></ref><ref name="Trubach">Trubaczow, O.N., ed. (1994). ''Etimòlogiczeskij słowar sławjanskich jazykòw'' <bdi>Этимологический словарь славянских языков</bdi> (rus.). V. 20: str. 19–20, 197, 202–203; V. 21: str. 12, 19–20, 76–79.</ref><ref>Pokorny, Julius. [https://web.archive.org/web/20160310064838/http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/ielex/U/P1312.html "meu"]. ''Indogermanisches etymologisches Wörterbuch,'' (miem.) Zarchiwizowóné z [http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/ielex/U/P1312.html òriginału] 10.03.2016 r. </ref> tak tej ''Mòskwa'' mògłabë òznaczac rzékã pòłożoną na sapach czë błotach. Skrewnionym słowóm słëchają: [[Rusczi jãzëk|rusczé]] музга, ''mùzga'' „plëta”, [[Lëtewsczi jãzëk|lëtewsczé]] ''mazgoti'' a [[Łotewsczi jãzëk|łotewsczé]] ''mazgāt'' „mëc”, [[Łacyńsczi jãzëk|łacyńsczé]] ''mergō'' „zanurzac”,<ref name="Vasmer" /><ref name="Trubach" /> [[Prekmùrsczi jãzëk|prekmùrsczé]] ''müzga'' „trzãsawiszcze”<ref>Greenberg, Marc L. (2020). Fortuin, Egbert; Houtzagers, Peter; Kalsbeek, Janneke (editorzë). ''Prekmurje Slovene Grammar: Avgust Pavel's Vend nyelvtan (1942). Critical edition and translation from Hungarian by Marc L. Greenberg''. (an.), Leiden, Boston: Brill Rodopi. str.&nbsp;176. ISBN&nbsp;<bdi>978-9004419117</bdi>.</ref>. We wiele słowiańsczich krajach jistnieje nôzwëskò ''Mòskòw'', nôpòpùlarniészé je w Rusce, [[Bùłgariô|Bùłgarie]], [[Ùkrajina|Ùkrajińsce]] a [[Nordowô Macedoniô|Nordowi Macedonie]].<ref>[https://forebears.io/surnames/moskov "Moskov Surname Meaning, Origins & Distribution"]. ''forebears.io''. Zarchiwizowóné z [https://web.archive.org/web/20181211010136/https://forebears.io/surnames/moskov òriginału] 11.12.2018 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> W dodôwkù, w Pòlsce jistnieją szlachòwno pòzwóné môlëznë jak Mozgawa.<ref name="Vasmer" /><ref name="Smol" /><ref name="Trubach" /> Wedle ùgrofińsczi hipòtezë, [[wòłżańskò-fińsczé lëdë]], jaczé słëchałë do przedsłowiańsczich plemión a chtërne mieszkałë na nym terenie, zwałë rzékã ''Mustajoki –'' „czôrnô rzéka” ë pòzwa rzéczi miabë pòchadac z te terminu.<ref>Tarkiainen, Kari (2010). ''Ruotsin itämaa''. Helsinki: Svenska litteratursällskapet i Finland. (szw.), str.&nbsp;19. ISBN&nbsp;<bdi>978-951-583-212-2</bdi>.</ref> Jiné teòrie są òdrzucóné przez jãzëkòznajarzów jakno słabò pòpiarté nôùkòwò.<ref name="Vasmer" /><ref name="Smol" /> Stôroruską fòrmã pòzwë rekònstruùje sã jakno *Москы, ''*Mosky'', ale pierszé pisóné nadczidczi z XII stalatégò zapisóné są w zanôléżnëch [[Przëpôdk|przëpôdkach]]: Московь, ''Moskovĭ'' ([[winowôcz]]), Москви, ''Moskvi'' ([[môlnik]]), Москвe/Москвѣ, ''Moskve/Moskvě'' ([[rodzôcz]]).<ref name="Vasmer" /><ref name="Smol" /> Z nëch fòrmów pòchôdô terôczasnô ruskô fòrma Москва, ''Mòskwa'', mdącô wënikã ùproszczeniô deklinacje (szlachòwno stało sã w kaszëbiznie np. z prasłowiańsczim *kry, chtërno przeszło w krew/krëwiô).<ref>Lorentz, F. (1925). ''Geschichte der Pomoranischen Sprache''. (miem.), De Gruyter, str. 153</ref> == Historiô == <big>'''Prehistoriô'''</big> Terenë dzysdniowi Mòskwë bëłë zamieszkałé òd prehistoricznëch czasów. Do nôwczasniészich znalezëszczów słëchają zaòstałoscë pò lałowsczi kùlturze, chtërnã ekspercë przëpisëją do cządu [[Neòlit|neòlitu]].<ref>[https://web.archive.org/web/20201030183623/https://www.mos.ru/en/news/item/22507073/ "The origins of Moscow: What archaeological finds, chronicles and urban legends tell us"]. ''Mos.ru''. 5 April 2017. Zarchiwizowóné z [https://www.mos.ru/en/news/item/22507073/ òriginału] 30.10.2020 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Pierszima mieszkańcama òbéńdë bëlë jachtarze a zbiérôcze. Kòl 950 r. òsedlëłë sã tu dwa słowiańsczé plemiona, [[Wiaticze]] a [[Kriwicze]]. Wiaticze mòglë sã składac na wikszosc domôcy pòpùlacje Mòskwë.<ref>[https://web.archive.org/web/20120524051043/http://www.moskau.ru/moskau/lexikon/geschichte_moskaus_vom_dorf_zur_metropole_3.html "History of Moscow - from village to metropolis"] (an.) ''moskau.ru''. Zarchwizowóné z [http://www.moskau.ru/moskau/lexikon/geschichte_moskaus_vom_dorf_zur_metropole_3.html òriginału] 24.05.2012 r., przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> === Wczasnô historiô (1147–1263) === Mòskwa òsta nadczidłô w kronikach pierszi raz przë rokù 1147 jakno dzél rostowskò-suzdalsczégò ksãstwa, jakô pòwsta pò rozpadze [[Czijewskô Rus|Czijewsczi Rusë]].<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 45</bdi></ref> Bëła tedë môłim miastkã przë zôpadny grańcë ksãstwa.<ref>[https://www.bbc.com/russian/features-39352451 "Начало Москвы: пир после убийства"] (rus.) ''BBC News Russian''. 11.04.2017 r. Zarchiw. z [https://web.archive.org/web/20210710045539/https://www.bbc.com/russian/features-39352451 òriginału] 10.07.2021 r. </ref> Wôżnosc Mòskwë mòckò ùrosła w drëdżi pòłowie XII wiekù, czej stała sã festingą, tej téż pòwstałë pierszé mùrë [[Kreml|Kremla]].<ref name=":0">Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 46</bdi></ref> Òb czas mòngòlsczich inwazjów z lat 1237–1238, Mòskwa òsta splądrowónô pò zniszczenim [[Riazań|Riazania]].<ref name=":0" /> Pierszim ksyżëcã Mòskwë béł [[Daniél Aleksandrowicz|Daniél]], nôstarszi syn [[Aleksander Newsczi|Aleksandra Newsczégò]], jaczi erbòwôł w 1263 rokù gard.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 47</bdi></ref> Do 1271 rokù, ksãstwò bëło rządzoné przez ùja Daniela, Jarosława, chtëren dostôł Twer jakno apanaż.<ref>Kuczkin, V. A. (2013). "Московское великое княжество" [w:] Krawiec, S. L. (editór.). ''Большая Российская энциклопедия. Том 21: Монголы — Наноматериалы'' (rus.) Большая Российская энциклопедия. str.&nbsp;308–310. ISBN&nbsp;<bdi>978-5-85270-355-2</bdi>.</ref> Sóm Daniél je nadczidłi w kronikach dopiérze przë rokù 1282, czej miôł brac ùdzél w feùdalny wòjnie jegò dwùch starszich bracynów.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 47</bdi></ref> === Wiôldżé Ksãstwò (1263–1547) === [[Òbrôzk:Facial_Chronicle_-_b.10,_p.049_-_Tokhtamysh_at_Moscow.jpg|mały|Dobëcé Mòskwë przez [[Złotô Horda|Złotą Hordã]] w 1382 rokù]] [[Òbrôzk:Вид_на_Спасскую_башню_от_Исторического_музея.jpg|alt=|mały|Spasskô Bôszta, zbùdowónô w 1491]] [[Òbrôzk:Polish_plan_of_Moscow_1610.PNG|mały|Plan Mòskwë z 1610, przed znikwienim gardu w 1612 a zmianą ùkładu sztrasów. Norda je pò prawi.]] Na prawim sztrądze rzéczi Mòskwë, òsmë kilométrów òd Kremla, Daniél ùsadzył nowi mònastér z drzewianą cerkwią Daniela Słëpnika mët – dzysdnia je to [[Danielów Mònastér]]. Pò smiercë Daniela w 1303 r., teritorium ksãstwa sã wnet pòtrojiło, zamikającë w se cawną rzékã Mòskwã kùmbruż z ji dopłëwama, co zagwësniło państwù samòòbstójnotã.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 50-51</bdi></ref> Bëlnô rzecznô séc pòmôga ksãstwù w rozwiju hańdlu.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 55</bdi></ref> Òtrocë Daniela sztridowelë sã z [[Twer|twersczima]] ksãcama ò sukcesjã.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 60</bdi></ref> [[Jerzi Mòsczewsczi|Jerzi]] òstôł ùznóny za wiôldżégò ksãca przez mòngòlsczégò [[Chan|chana]] w 1318, ale stracył titel sztërë lata pózni.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 87</bdi></ref> [[Iwan I Mòsczewsczi|Iwan I]] òdzwëskôł trón wiôldżegò ksãstwa òd Tweru pò dokôzanim lojalnoscë chanowi.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 145</bdi></ref> Iwan zbiérôł daninã dlô chana [[Złotô Horda|Złoti Hordë]] òd zanôleżnëch rusczich ksyżãt ë ùżiwôł strzódków, jaczé zdobiwôł, cobë rozwijac Mòskwã.<ref name=":1">Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' (an.; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 73</bdi></ref> Metropòlita [[Ruskô Prawòsłôwnô Cerkwiô|rusczi cerkwie]] téż zdrësził sã z Iwanã i przeniósł swòjã sedzbã z [[Władimir (gard)|Władimiru]] do Mòskwë.<ref name=":2">Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 (an.)'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 40</ref><ref name=":1" /> Zwela pòd pierszą kamianną cerkwiã w Mòskwie, [[Sobór Zasniãcô Matczi Bòżi]], òsta wëłożonô w 1326. Metropòlita wëbrôł sobór za plac swòjégò spòczinkù, co miało zmòcnic sztatus Mòskwë jakno dëchòwégò centrum rusczégò prawòsławiégò.<ref name=":2" /> Chan Złoti Hordë pòczątkòwò wspiérôł Mòskwã, chcącë scygnąc ekspansjã [[Wiôldżé Lëtewsczé Ksãstwò|Wiôldżégò Lëtewsczégò Ksãstwa]] na pòrénk, ingerowôł dërch w relacje Mòskwë z jinyma rusczima princama, bë zapòbiec ji nadmiérnémù zmòcnieniémù.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 211-212</bdi></ref> W 1353 rokù, [[czôrnô smierc]] rozkòscérza sã z nordowò-zôpadny Rusczi do Mòskwë, pòwòdëjącë smierc [[Szëmón Bùszny|Szëmòna Bùsznégò]], jegò sënów a metropòlitë.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 217</bdi></ref> Tak tej panëjącô Mòskwą familiô òsta môłô ë pòwsta nowô lëniô ksyżãcy sukcesje – wedle ni włôdza przechôda z òjca na sëna.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 170-171</bdi></ref> Òb czas panowaniô Dimitra Dóńsczégò, mòsczewsczé ksãstwò zdobëło zacht nowégò teritorium.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 (an.)'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 49</ref> W 1380 r., Dimitr doprowadzył zjednóną ruską armiã do wôżnégò zwëcãstwa nad Mòngòłami w biôtce ò Kùlikòwò, co baro przëdało Mòskwie wiele prestiżu a zmòcniło sztatus ji włôdców jakno wòjskòwëch wódców.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 (an.)'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 51</ref> Pò jegò smiercë w 1389 rokù, trónë Władimiru a Mòskwë òstałë na wiedno zjednóné.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 306</bdi></ref> Za panowaniégò [[Wasyl II Slepi|Wasyla II]] wëbùchłô domôcô wòjna pònemù jak Jerzi Zwienigòrodzczi zakwestionowôł sukcesjã swòjégò bratówca w 1425 r.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 (an.)'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 69</ref> Òkróm te, Wasyl wërôżôł niechãc wedle [[Florencczi sobór|florencczégò sobòru]], co skùtkòwało aresztowanim metropòlitë za jegò pòdpisanié.<ref name=":3">Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 (an.)'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 72</ref> Sétmë lat pózni, radzëzna rusczich biskùpów wëbra gwôsnégò metropòlitã, co òznôczało ògłoszenié [[Aùtokefaliô|aùtokefalie]] przez ruską cerkwiã.<ref name=":3" /> [[Ùpôdk Kònstantinopòla|Ùpôdk Kónstantinopòla]] w 1453 rokù béł ùwôżóny przez Rusków za bòską karã za [[Apòstazjô|apòstazjã]] ë w 1492 r. Mòskwa òsta pòzwónô pierszi rôz imperialnym gardã przez rusczégò metropòlitã.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 (an.)'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 135</ref> Òb czas rządów [[Iwan III Wiôldżi|Iwana III]], wnet wszëtczé rusczé kraje zjednałë sã z Mòskwą, co dało spòdlé pòd bùdacjã centralisticznégò państwa.<ref>Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' (an.; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 77-79</bdi></ref> [[Staniãcé nad Ùgrą|Staniãcé nad rzéką Ùgrą]] w 1480 r. je tradicyjną cezurą kùńca tatarsczi zwiérzchnoscë.<ref>Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' (an.; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 78</bdi></ref> Iwan miôł wiôlgą starã, abë jegò państwò przejãło wiersztã Kónstantinopòla, zrekònstruòwôł tej Kreml przë pòmòcë renesansowëch włosczich architektów. Prawie za czasów Iwana III pòjawił sã [[Czerwiony Plac]], zwóny nôprzód Targã. Iwanów syn, [[Wasyl III]] kòntinuòwôł ekspansjã mòsczewsczégò państwa i anektowôł òstałé rusczé zemie.<ref>Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' (an.; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 79</bdi></ref><ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 (an.)'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 92</ref> Za jegò włôdzë rozwijónô bëła doktrina Mòskwë jakno trzecégò Rzimù.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 (an.)'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 136</ref> === Carstwò (1547–1721) === [[Òbrôzk:Moscow_StBasilCathedral_d28.jpg|mały|[[Sobór Błogòsłowiónégò Wasyla]], zbùdowóny w 1561]] [[Òbrôzk:Mikhail_Feodorovich_Izbranie.jpg|mały|Welacjô Michała I na cara w 1613]] [[Òbrôzk:Kremlenagrad.jpg|mały|[[Kreml]] òb czas panowaniô [[Aleksy I Romanów|Alekségò I Romanowa]], 1663]] W 1547 rokù, [[Iwan Grozny]] òstôł kòrónowóny w Mòskwie nié blós na wiôldżégò princa, ale téż na pierszégò cara Wszechrusczi.<ref>Bushkovitch, Paul (5.12.2011 r.). ''A Concise History of Russia'' (an.) Cambridge University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-139-50444-7, str. 48</bdi></ref> W XVI a XVII stalatim òstałë zbùdowóné trzë krãgłé festindżi: Kitaj-gòrod, Biôłi Gard a Zemny Gard. W 1547 rokù òdżin zniszcził ale wiôldżi dzél miasta, a w 1571 r. [[Krimsczi Tatarzë]] zdobëlë Mòskwã, spôlającë wszëtkò pòza Kremlã.<ref>"''[https://books.google.com/books?id=i85noYD9C0EC&pg=PA260 The Unending Frontier: An Environmental History of the Early Modern World] (an.) John F. Richards (2006). University of California Press. str. 260.'' ISBN 0-520-24678-0 </ref> Kroniczi przekazëją, co przeżëło 30 000 òd 200 000 mieszkańców. Krimsczi Tatarzë zaatakowelë zôs w 1591 r., ale scygnãłë jich nowé mùrë, zbùdowóné midzë 1584 a 1591 przez rzemiãsnika Fiodora Kònia. W 1592 r. wkół gardu òstôł wzniosłi bùtnowi zemny wôł z 50 tormama. Jakno nôbarżi bùtnowô liniô òbarnë, pòwsta séc mòckò ùfòrtifikòwónëch mònasterów na pôłnié a pòrénk òd wałów. Dzãka wałóm miasto zwëskało pòeticką pòzwã ''Biełokamiennaja''. Dôwné grańce gardu òznaczoné przez wôł, terô wëznôczô [[Ògrodowô Òkrãżnica]]. Pò pòrénczny stronie mùru Kremla to dało trzë brómë: Kònstantino-Jeleninskij, Spasskij, Nikòlskij (nazwónëch tak pò wiszącëch nad nima ikònach Kónstantëna i Lénë, Zbawicela a [[Swiãti Mikòłôj|sw. Mikòłaja]]). Òstatné dwie stojałë bezpòstrzédno na procëm Czerwionégò Placu, a bróma Kònstantino-Jeleninskij nalôża sã za Sobòrã Błogòsławionégò Wasyla. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (June 2024)">citation needed</span></nowiki>''&#x5D;</sup> Wiôldżi głód w Rusce z lat 1601–1603 ùbił gwës 100 000 òsób w Mòskwie. Midzë 1610 a 1612 rokã, [[Repùblika Òbu Nôrodów|pòlskò-lëtewskô]] armiô òkùpòwa Mòskwã, jakno że król [[Zygmùnd III Waza|Zygmùnd III]] chcôł przejic rusczi trón. W 1612 rokù, Niżny Nowgòrod a jiné rusczé miasta, chtërnym przewòdzył princ Dmitrij Pòżarsczi ë Kùzma Minin, pòwstałë procëm pòlsczim òkùpantóm, occupants, òbleglë Kreml i wënëkelë jich. W 1613 rokù, the Zemsczi Sobór wëbrôł [[Michôł Romanów|Michała Romanowa]] na cara, ùsôdzającë [[Dinastiô Romanowów|dinastiã Romanowów]]. W XVII wiekù to jesz dało czile pòwstaniów w gardze: [[Sólny Bùńt]] (1648), [[Kòprowi Bùńt]] (1662) a [[Mòsczewsczé pòwstanié (1682)|mòsczewsczé pòwstanié z 1682 rokù]]. Ò pierszą pòłowã XVII wiekù lëdztwò gardu ùrosło ze 100 000 do 200 000, a miasto rozkòscérzëło sã pòza wałë w drëdżi pòłowie stalatégò. Kòl 1650 rokù, 20% mieszkańców przedmiesców Mòskwë pòchôdało z [[Wiôldżé Lëtewsczé Ksãstwo|Wiôldżégò Lëtewsczégò Ksãstwa]].<ref>Абецедарский, Л. С. (1978). ''Белоруссия и Россия'' (rus.) Москва. str.&nbsp;213</ref> Ne nowé wiertle òstałë pòżwóné ''Mieszczanskaja słobòda.'' Słowò ''mieszczanie'' ze zôczątkù òznaczało to samò, co pò kaszëbskù, ale pózni dobëło negatiwny wëzwãk i dzysdnia òznôczô w rusczim „drobnomieszczanie” abò „ògrańczony filistrowie”.<ref>П.В.Сытин, "Из истории московских улиц" (rus.), М, 1948, str. 296.</ref> Wielné tragedie nawiédzałë gard. Epidemie dżumë pùstoszëłë Mòskwã w latach 1570–1571, 1592 a 1654–1656.<ref>''[https://books.google.com/books?id=IcljzNyv4EgC&pg=PA17 Bubonic Plague in Early Modern Russia: Public Health and Urban Disaster]'' (an.) ''John T. Alexander (2002). Oxford University Press US. str. 17. ISBN'' [[:en:Special:BookSources/0-19-515818-0|0-19-515818-0]] </ref> Czôrnô smierc ùbiła wicy jak 80% lëdztwa w latach 1654–55. Ògnie spôlëłë wikszosc drzewianégò dzéla gardu midzë 1626 a 1648.<ref>M.S. Anderson, ''Peter the Great'' (1978) (an.), str. 13</ref> W 1712 r., [[Pioter Wiôldżi]] przecygnął sedzbã swòjégò rządu do nowò wëbùdowónégò [[Piotrogard|Piotrogardu]] nad [[Bôłt|Bôłtã]]. === Imperium (1721–1917) ===   Pò ùtrace sztatusu stolëcë, pòpùlacjô sã nôprzód zmniészëła, ale pò 1750 rokù do kùńca jistnieniégò imperium, ùrosła wicy jak dzesãckrotno, òsygającë do 1915 rokù 1,8 miliona òsób. Epidemiô dżumë z lat 1770–1772 zabiła do 100 000 lëdzy w Mòskwie.<ref>Melikishvili, Alexander (2006). [https://web.archive.org/web/20091123034404/http://cns.miis.edu/antiplague/pdfs/melikishvili.pdf "Genesis of the anti-plague system: the Tsarist period"] (PDF). ''Critical Reviews in Microbiology''. '''36''' (1): 19–31. CiteSeerX&nbsp;10.1.1.204.1976. doi:10.1080/10408410500496763. PMID&nbsp;16610335. S2CID&nbsp;7420734. (an.)</ref> Pòd kùńc XVII wiekù zaczãłë pòwstawac flastrowóné szasëje. W 1730 rokù wprowadzoné òstało stałé sztrasowé òbswiecenié, a do 1867 rokù wiele sztrasów miało ju gazowi wid. W 1883 rokù, kòl brómë Prieczistienskije, zainstalowóné òstałë łãkòwé lãpë. W 1741 rokù Mòskwã òtôczôł 40-kilométrowi wôł Kamier-Kòlleżskij. Dało tam 16 brómów, kòl jaczich pòbiéróné bëło cło. We wczasnym XIX wiekù Bróma Spasskij bëła główną wjazdową brómą na Kreml, brëkòwóną przez cara. Droga łączącô Mòskwã z Piotrogardã, dzysdnia [[Aùtostrada M10 (Ruskô)|aùtostrada M10]], òsta skùńczonô w 1746 rokù. Pò wëflastrowanim w latach 80. XVIII wiekù zaczã bëc pòpùlarno pòzéwónô ''Pietierburgskòje Szosse.'' W latach 1781–1804, jakno pierszi w kraju, pòwstôł wòdocyg Mitiszczinskij. [[Òbrôzk:Moscou._Le_Kremlin_LOC_ppmsca.52725.jpg|mały|Widok na rzékã Mòskwã w XIX stalatim]] Pò inwazji Napòléòna na Ruskã w 1812 rokù, mòskwianie òstelë ewakùòwóny. Òdżin miasta béł we wiôldżi mierze skùtkã rusczi sabòtażë. Napòléònowa ''Grande Armée'' bëła zmùszonô sã wëcopac i òsta wnet znikwionô przez òstrą ruską zëmã. W 1813 rokù, pò zniszczeniach zrzeszonëch z najazdã, ùsadzonô òsta ''Kòmisjô ds. Bùdacje Miasta Mòskwë''. To dało wiôlgą òdbùdowã a dzélã przebùdowã. Taczé gmachë jak [[Wiôldżi Kremlowsczi Pałac]], [[Kremlowsczi Arsenał]], [[Mòsczewsczi Ùniwersytet]], [[Mòsczewsczi Maneż]] a [[Wiôldżi Téater w Mòskwie|Wiôldżi Téater]] òstałë prawie tej wëbùdowóné abò òdbùdowóné. [[Sztrasa Arbat]] mia jistnióné przënômni òd XV stalatégò, ale w XVIII wiekù òsoblëwie zwëska na prestiżu. Òsta zniszczonô w ògniu z 1812 rokù a czësto òdbùdowónô. [[Mòsczewsczi Państwòwi Ùniwersytet]] òstôł ùsadzony w 1755 rokù. Jegò główny gmach òstôł òdbùdowóny pò ògniu z 1812 przez Domenica Giliardégò. Gazéta ''Mòskòwskije Wiedomòsti'' bëła wëdôwónô òd 1756 rokù jakno tidzenik, a òd 1859 jakno dzénnik. W latach 30. XIX wiekù generał Aleksandr Basziłow rozplanowôł pierszą regùlarną séc sztrasów na nordã òd Piotrowsczégò Pałacu. Chòdińsczé pòle na zudã òd szaségò bëła brëkòwónô do wòjskòwëch czwiczeniów. Smòleńsczi Banóf (pòprzédca Biôłorusczégò Banófù) òstôł òdemkłi w 1870 rokù. Park Sokolniki, jaczi w XVIII wiekù służił carsczim sokólnikóm, a leżôł bùten gardu, w XIX stalatim òstôł wchłoniãti przez rozwijającé sã miasto i przesztôłcony w pùbliczny park w 1878 rokù. W 1902 rokù zbùdowóny òstôł pòdmiesczi banóf Sawiołowskij was built in 1902. W stëcznikù 1905 rokù Aleksandr Adrjanow òstôł pierszim merã Mòskwë. Czej do włôdzë w 1762 rokù doszła carica [[Katarzëna Wiôlgô|Katarzëna]], brud gardu a smard scéków bëłë ùwôżóné za złé zwëczaje przëniosłé do Mòskwë przez lëdzy z niższich klasów, jaczi niedôwno przecygnãlë do gardu ze wsë. Elitë zabiégałë ò pòlepszenié higenë, co stało sã dzélã planów caricë, bë zwikszëc kòntrolã nad spòlëznowim żëcym. Pòliticzné a militarné zwënédżi òd 1812 jaż pò 1855 rok òbdôwałë kritików, diskùsjô ò lëchi kòndicje pùblicznégò zdrowiégò zmôłkła. Jednak wedle klãsków we krimsczi wòjnie z lat 1855–56, zmniészëła sã dowiérnota w ùmiejãtnosc zagwësnieniô przez państwò pòrządkù w dzélnicach nãdzë, a żądania wikszi dbë ò pùbliczné zdrowié zaczãłë bëc zôs pòdnôszóné.<ref>Alexander M. Martin, "Sewage and the City: Filth, Smell, and Representations of Urban Life in Moscow, 1770–1880", ''Russian Review'' (2008) 67#2 str. 243–274. (an.)</ref> W 1903 rokù zaczął dzejac wòdocyg Mòskwòreckaja, pierszi nanëkiwóny wòdą z rzéczi Mòskwë<ref>Falkowskij N.I. ''История водоснабжения в России'' (''Istorija wodosnabżenija w Rossyji,'' ros.), red. Szuchier I.M., Изд-во Министерства коммунального хозяйства РСФСР, 1947, str. 159</ref>. === Sowiecczi cząd (1917–1991) === [[Òbrôzk:Plan_of_Moscow_1917.jpg|mały|Plan gardu Mòskwë, 1917]] W lëstopadnikù 1917 rokù, pò rozpòczãcym sã [[Pajicznikòwô rewòlucjô|pajicznikòwi rewòlucje]] w Piotrogardze, mòsczewsczi bólszewikòwie rozpòczãlë swòje pòwstanié. 15 (2 wedle [[Juliańsczi kalãdôrz|juliańsczégò kalãdarza]]) lëstopadnika 1917, pò drãdżich biôtkach, w Mòskwie włôdzã przejãlë Sowiecë.<ref>[http://www.aha.ru/~mausoleu/documents/moscow_1.htm "Revolutionary war history. Moscow"] (an.) ''www.aha.ru''. Zarchiw. z [https://web.archive.org/web/20210411165331/http://www.aha.ru/~mausoleu/documents/moscow_1.htm òriginału] 11.04.2021 r.</ref> [[Włodzmiérz Lenin]], w strachù przed inwazją, przecygnął 12 strëmiannika 1918 r. stolëcã nazôd do Mòskwë.<ref name="prlib">[https://www.prlib.ru/en/history/619089 "Moscow becomes the capital of the Soviet State"] (an.) Presidential Library. 2018. Zarchiw. z [https://web.archive.org/web/20190401151158/https://www.prlib.ru/en/history/619089 òriginału] 1.04.2019.</ref> Kreml zôs stôł sã sedzbą włôdzë, pòliticznym centrum nowégò państwa. Razã ze zmianama we wôrtnoscach narcuonyma przez kòmùnisticzną dejologiã, tradicjô zachòwiwaniô kùlturalny spôdkòwiznë òsta przerwónô. Samòstójné towarzëstwa, nawet ne bróniącé blós swiecczich zabëtków, òstałë rozrzeszoné pòd kùńc 20. lat. Niszczoné bëłë swiãtnice w miastach. W 1937 r. do Centralnégò Kòmitetu [[Kòmunisticznô Partiô Sowiecczi Zrzeszë|Kòmunisticzny Partie Sowiecczi Zrzeszë]] doprzëszłë lëstë z bédënkã zmianë miona Mòskwë na „Stalindar” „Stalinodar”.<ref>Sarah Davies, Popular Opinion in Stalin's Russia: Terror, Propaganda and Dissent, 1934–1941 </ref> [[Józef Stalin|Stalin]] òdrzucył nã propòzycjã.<ref>Simon Montefiore, The Court of the Red Tsar </ref> Ò [[Drëgô swiatowô wòjna|drëgą swiatową wòjnã]], Państwòwi Sowiecczi Kòmitet Òbarnë a Generalny Sztab [[Czerwionô Armiô|Czerwiony Armie]] nalôżałë sã w Mòskwie. W 1941 rokù, westrzód mòskwianów òstało ùtwòrzonëch 16 òchòtniczich diwizjów (z wicy jak 160 000 lëdzy), 25 batalionów a 4 inżinierijné regimentë. Òd pajicznika 1941 do stëcznika 1942 rokù, na przedmiescach przebiwa miemieckô Grëpa Armie Westrzódk, przenëkónô pózni w [[Biôtka pòd Mòskwą|biôtce pòd Mòskwą]]. Wielné fabrëczi òstałë ewakuòwóné z zacht dzélã wëszëznë mët ë òd 20 pajicznika gard òstôł ògłoszony za òbległi. Pòòstałi mieszkańcë zbùdowelë a òbsôdzalë stanowiszcza procëmpancerny òbarnë, czej miasto bëło bómbardowóné z lëftu.1 maja 1944 òstôł ùsadzony medal „Za òbarnã Mòskwë”, a w 1947 medal ”Na wdôr 800-lecô Mòskwë”. Lëczba òfiarów pò miemiecczi a sowiecczi stronie je różno taksowónô: szacëje sã, że midzë 30 séwnika 1941 r. a 7 stëcznika 1942 zminãło sã òd 248 000 do 400 000 żôłnérzów Wehrmachtu ë òd 650 000 do 1 280 000 czerwionoarmistów.<ref>''Moscow Encyclopedia'', (an.) Great Russian Encyclopedia, Moscow, 1997, wpisënk "Battle of Moscow" </ref><ref>Great Soviet Encyclopedia (an.) Moscow, 1973–78, wpisënk "Battle of Moscow 1941–42"</ref><ref>John Erickson, ''Barbarossa: The Axis and the Allies'', tôbelka 12.4</ref> Òb pòwòjnowé lata to dało mieszkaniowi krizys, jaczi òstôł rozrzeszony przez wënalézenié wësoczich mieszkalnëch bloków. W Mòskwie je jich wicy jak 11 tësãcy, co czini jã miastã z nôwikszą jiloscą wësokòscówców; mieszkô w nich wikszosc lëdztwa gardu.<ref name="hrranking">[https://web.archive.org/web/20121106210644/http://www.emporis.com/statistics/skyline-ranking "Skyline Ranking"] (an.) ''Emporis''. Zarchiw. z òriginału 6.11.2012 r. </ref> Chëcze bëłë bùdowóné a dzélã méblowóné ju we fabrëce, niglë òstałë przëwiozłé na plac bùdacje ë pòstawioné we wësoczé kòlumnë. Miasto [[Zelenograd]] òstało wëbùdowóné w 1958 rokù 37 kilométrów na nordowi zôpôd òd centrum gardu a wchłoniãté jakno jedna òd administracyjnëch òbéńdów Mòskwë. [[Mòsczewsczi Państwòwi Ùniwersytet]] przecygnął swój kampùs na [[Wróblowé Grzëpë]] w 1953 rokù. [[Òbrôzk:Stalin's_funeral_procession_entering_Manezhnaya_Square_from_Okhotny_Ryad.jpg|mały|Pògrzéb Stalëna, 1953]] W 1959 rokù [[Nikita Chruszczow]] rëgnął z antireligijną kampanią. Trzëdzescë z piãcdzesąt dzejającëch kòscołów òstało zamkłëch, a szesc zbùrzonëch. 8 maja 1965 rokù, z leżnoscë fakticzny 20 roczëznë dobëtu w [[drëdżi swiatowi wòjnie]], Mòskwa òsta nôdgrodzonô titlã Gardu-Heroja. MKAD (aùtołowô òkrãżnica) òsta òdemkłô w 1961 rokù. Sztërëpasowô droga prowadzëła przez 109 kilométrów wzłuż grańców miasta. MKAD wëznôcza administracyjné grańce gardu do 80. lat, czej òstałë włączoné do nie przedmiesca zeza drodżi. W 1980 rokù Mòskwa bëła za gòspòdarza [[Latné òlimpijsczé miónczi 1980|latnëch òlimpijsczich miónków]], zbòjkòtowónëch przez [[USA]] ë jiné zôpadné kraje z pòwòdu sowiecczi inwazje na [[Afganistan]] w 1979. W 1991 rokù w Mòskwie to dało [[Pùcz Janajewa|próbã zamôchù na rząd]] przeprowadzoną przez kònserwatiwnëch kòmùnistów, stojącëch w òpòzycji do rządzącégò tej liberalnégò refòrmatora [[Michajił Gòrbaczow|Michajiła Gòrbaczowa]]. === Pò 1991 rokù === Pò rozrzeszenim [[ZSSR]] w 1991 rokù, Mòskwa òsta stolëcą [[Ruskô|Rusczi Federacje]]. Pòwsta tedë rënkòwô ekònomiô, co skùtkòwało eksplozją detalicznégò hańdlu, ùsłëgów, nowi architekturë i pòpùlarizacją zôpadnégò sztilu żëcégò. Gard rósł, a lëczba lëdztwa przeszła dzesãc milionów. W nëch czasach ale to dało téż zacht rozrost pòdmiesczi nisczi zabùdowë, spòwòdowóny wësoczim òdbëtã na jednofamiliowé chëcze w procëmnoscë do wiôldżich bloków. W latach 1995–97 MKAD òsta pòszerzwionô ze sztërzech do dzesãc pasów. W gòdnikù 2002 rokù pòżdôwk [[Bùlwar Dmitrija Donskògò]] stôł sã pierszą stacją mòsczewsczégò metra bùten MKAD. Trzecô òkrãżnica, pòstrzédnô midzë XIX-stalatną [[Ògrodowô Òkrãżnica|Ògrodową Òkrãżnicą]], a ną bùtnową ze sowiecczégò cządu, òsta ùkùńczonô w 2004 r. Latné dacze są przesztôłcóné w całoroczné chëcze, a ze wzrostã pòpùlarnoscë aùtołów, rosce téż rëch na drogach.<ref>Robert J. Mason ë Liliya Nigmatullina, "Suburbanization and Sustainability in Metropolitan Moscow," ''Geographical Review'' (2011, an.) 101#3 str. 316–333.</ref> Wielné stôré cerkwie a jiné przëmiarë kùlturalny spôdkòwiznë zniszczoné za czasów Stalëna òstałë òdbùdowóné, np. [[Sobór Christusa Zbawicela w Mòskwie|Sobór Christusa Zbawicela]]. W drëdżi dekadze XXI wiekù, administracjô gardu rëgnã z długòterminowima projektama, taczima jak program mòdernizacje miasta ''Mòja Ùlica'' (Mòja Sztrasa)''.''<ref>RBTH, (4.11.2016.) [https://www.rbth.com/politics_and_society/2016/11/04/city-of-the-future-moscow-gets-a-much-needed-makeover_644341 "City of the future: Moscow gets a much-needed makeover"]. [https://web.archive.org/web/20180524081811/https://www.rbth.com/politics_and_society/2016/11/04/city-of-the-future-moscow-gets-a-much-needed-makeover_644341 Zarchiw.] 24.05.2018 r.</ref> Pò rozrosce teritorium miasta na zudwest 1 lëpińca 2012 rokù, pòwiérzchniô stolëcë zwikszëła sã wicy jak dëbelt, roscącë z 1 091 do 2 511 km², przez co Mòskwa sta sã nôwikszim miastã w Eùropie pòd wzglãdã wiéchrzëznë; zwëska téż 233 000 mieszkańców.<ref name="Merger2">[https://web.archive.org/web/20131113003818/http://www.itar-tass.com/en/c32/461491.html "Expansion of Moscow borders to help it develop harmonically: mayor, Itar-tass, July 1, 2012"] (an.) Itar-tass.com. 1.07.2012. [http://www.itar-tass.com/en/c32/461491.html Zarchiw.] 13.11.2013.</ref><ref name="Mos.ru">[https://web.archive.org/web/20140720113907/http://www.mos.ru/about/history/ "Moscow city government official site"] (an.) Mos.ru. [http://www.mos.ru/about/history/ Zarchiw]. 20.07.2014 r.</ref> Terenë te òstałë òficjalno nazwóné ''Nowaja Mòskwa'' (Nowô Mòskwa). == Geògrafiô == [[Òbrôzk:Moscow_by_Sentinel-2,_2020-05-11.jpg|mały|Satelitarny widok Mòskwë a ji pòblësczégò òkòlégò]] Mòskwa leżi pò òbù brzegach rzéczi [[Mòskwa (rzéka)|Mòskwë]], jakô płënie przez wicy jak 500 km Pòréncznoeùropejską Nizëną we westrzédno-zôpadny Rusce, niedalek òd nôtërny grańcë lasowi a lasowò-stepòwi conë. W grańcach miasta to dô 49 mòstów nad rzékama a karnalama. Szérzawa gardu Mòskwë ze zôpadu na pòrénk wënosy 39,7 km, a dłużawa z nordë na pôłnié – 51,8 km. == Demògrafiô == === Pòpùlacjô === Wedle pòwszechnégò spisënkù z 2021, pòpùlacjô wënosëła 13 010 112 òsób; je to wzrost w przërównanim do 11 503 501 òdnotowónëch w spisënkù z 2010 r.<ref name="2014 objectively assess">Russian Federal State Statistics Service (2011). <bdi>[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/perepis_itogi1612.htm Всероссийская перепись населения 2010 года. Том&nbsp;1]</bdi> <bdi>Всероссийская перепись населения 2010&nbsp;года [2010 All-Russia Population Census]</bdi> (rus). Federalny Państwòwi Statisticzny Serwis</ref> [[Òbrôzk:Life_expectancy_in_Russian_subject_-Moscow_-diff.png|lewo|mały|Òczekiwónô długòsc żëcégò przë narodzenim òd 1990, z rozróżnienim pëłców. Òczekiwónô długòsc żëcégò zmniészô sã òd 2019.]] === Etniczné grëpë === {| class="wikitable" ! rowspan="3" style="text-align:center;" |[[Etniczné grëpë w Rusce|Etnicznô grëpa]] ! colspan="9" |Year |- !1897<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=831 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] (rus.) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20180625161022/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=831 Zarchiw.] 25.06.2018 r.; pòdôwczi na spòdlim deklarowónégò jãzëka.</ref> !1939<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39.php?reg=39 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] (rus.) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220614185806/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39.php?reg=39 Zarchiw.] 14.06.2022 r.</ref> !1959<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_59.php?reg=45 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] (rus.) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220706161009/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_59.php?reg=45 Zarchiw.] 6.07.2022 r.</ref> !1970<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_70.php?reg=18 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] (rus.) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220614185805/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_70.php?reg=18 Zarchiw.] 14.06.2022 r.</ref> !1979<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_79.php?reg=19 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] (rus.) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220706172633/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_79.php?reg=19 Zarchiw.] 6.07.2022 r.</ref> !1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89.php?reg=18 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] (rus.) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20180625132501/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89.php?reg=18 Zarchiw.] 6.07.2022 r.</ref> !2002<ref>[https://web.archive.org/web/20070217070612/http://www.perepis2002.ru/ct/doc/English/4-2.xls "NATIONAL COMPOSITION OF POPULATION FOR REGIONS OF THE RUSSIAN FEDERATION"]. 17.02.2007 r. [http://www.perepis2002.ru/ct/doc/English/4-2.xls Zarchiw.] 17.02.2007 r.</ref> !2010 !2021<ref name="census2021">[https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx "Национальный состав населения"]. Federalny Państwòwi Statisticzny Serwis. [https://web.archive.org/web/20221230204643/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx Zarchiw.] 30.12.2022 r.</ref> |- !Jilosc (% pòpùlacje) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Number (%) |- |[[Ruskòwie]] |987 044 (95,0%) |3 614 430 (87,4%) |4 507 899 (88,6%) |6 301 247 (89,2%) |7 146 682 (90,1%) |7 963 246 (89,7%) |8 808 009 (84,8%) |9 930 410 (86,3%) |9 074 375 (69,7%) |- |[[Tatarzë]] |4 288 (0,1%) |57 687 (1,4%) |80 489 (1,6%) |109 252 (1,5%) |131 328 (1,7%) |157 376 (1,8%) |166 083 (1,6%) |149 043 (1,3%) |84 373 (0,6%) |- |[[Armeńczicë]] |1 604 (0,1%) |13 682 (0,3%) |18 379 (0,4%) |25 584 (0,4%) |31 414 (0,4%) |43 989 (0,5%) |124 425 (1,2%) |106 466 (0,9%) |68 018 (0,5%) |- |[[Ùkrajińcë]] |4 478 (0,4%) |90 479 (2,2%) |115 489 (2,3%) |184 885 (2,6%) |206 875 (2,6%) |252 670 (2,8%) |253 644 (2,4%) |154 104 (1,3%) |58 788 (0,5%) |- |[[Azerowie]] |– (–) |677 (–) |2 528 (–) |4 889 (–) |7 967 (0,1%) |20 727 (0,2%) |95 563 (0,9%) |57 123 (0,5%) |37 259 (0,3%) |- |[[Ùzbekòwie]] |– (–) |659 (–) |2 478 (–) |5 973 (–) |4 222 (–) |9 183 (0,1%) |9 183 (0,1%) |35 595 (0,3%) |29 526 (0,2%) |- |[[Żëdzë]] |5 070 (0,4%) |250 181 (6,0%) |239 246 (4,7%) |251 350 (3,6%) |222 900 (2,8%) |174 728 (2,0%) |79 359 (0,8%) |53 145 (0,5%) |28 014 (0,2%) |- |[[Grëzónie]] |– (–) |4 251 (0,1%) |6 365 (0,1%) |9 563 (0,1%) |12 180 (0,2%) |19 608 (0,2%) |54 387 (0,5%) |38 934 (0,3%) |26 222 (0,2%) |- |[[Tadżikòwie]] |– (–) |184 (–) |1 005 (–) |1 652 (–) |1 221 (–) |2 893 (–) |35 385 (0,4%) |27 280 (0,2%) |22 783 (0,2%) |- |[[Biôłoruskòwie]] |1 016 (–) |24 952 (0,6%) |34 370 (0,7%) |50 257 (0,7%) |59 193 (0,7%) |73 005 (0,8%) |59 353 (0,6%) |39 225 (0,3%) |17 632 (0,1%) |- |[[Kirgizowie]] |– (–) |77 (–) |– (–) |– (–) |1 173 (–) |3 044 (–) |4 102 (–) |18 736 (0,2%) |16 858 (0,1%) |- |Jinszi |– (–) | |76 173 (–) | | | | |225 031 (2,0%) |595 543 (4,6%) |- |Bez zadeklarowóny etnicznoscë |– (–) | | | | | | |668 409 (5,8%) |2 950 721 (22,7%) |- !Wëcmanim !1 038 591 (100%) !4 137 018 (100%) !5 085 581 (100%) !7 061 008 !7 931 602 (100%) !8 875 579 (100%) !10 382 754 (100%) !11 503 501 (100%) !13 010 112 (100%) |} * === Religiô === {{Bar box|title=Religion in Moscow (2020)<ref>{{cite web |title=Об оскорблении религиозных чувств |url=https://fom.ru/TSennosti/14494 |publisher=Фонд Общественное Мнение, ФОМ (Public Opinion Foundation) |language=ru |date=17 November 2020 |access-date=21 April 2021 |archive-date=20 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210420224528/https://fom.ru/TSennosti/14494 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Об оскорблении религиозных чувств |url=https://fom.ru/posts/download/14494 |publisher=Фонд Общественное Мнение, ФОМ (Public Opinion Foundation) |language=ru |date=17 November 2020 |access-date=21 April 2021 |archive-date=20 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210420225121/https://fom.ru/posts/download/14494 |url-status=live }}</ref>|float=left|bars={{Bar percent|[[Russian Orthodox Church|Russian Orthodoxy]]|DarkOrchid|55}} {{Bar percent|[[Atheism]] and [[irreligion]]|Black|28}} {{Bar percent|[[Islam in Russia|Islam]]|Green|8}} {{Bar percent|Other religions|Red|3}} {{Bar percent|Other [[Christianity in Russia|Christians]]|DeepSkyBlue|2}} {{Bar percent|Undeclared|Gray|4}}}} {| ! colspan="2" |Religie w Mòskwie (2020) |- |Prawòsławié |'''55%''' |- |Atejizm a felënk religie |'''28%''' |- |Islam |'''8%''' |- |Jiné religie |'''3%''' |- |Jiné chrzëscejańsczé wëznania |'''2%''' |- |Felënk deklaracje |'''4%''' |} [[Chrzescëjanizna|Chrzescëjani]] stanowią wikszosc lëdztwa gardu; wikszosc òd nich słëchô [[Ruskô Prawòsłôwnô Cerkwiô|Rusczi Prawòsłôwny Cerkwie]]. Mòsczewsczi patriarcha je za głowã cerkwie i rezydëje w Danielowim mònasterze. Mòskwa je stolëcą prawòsławiégò w Rusce, jaczé òd stalatów je główną religią kraju. Do jinszich religiów wëznôwónëch w Mòskwie nôleżą: [[Bùddizm w Rusce|bùddizm]], [[Hindujizm w Rusce|hindujizm]], [[Islam w Rusce|islam]], [[judajizm]], [[jezydizm]] a [[Słowiańsczé neòpògaństwò|rodnowierstwò]]. W miesce dô sztërë meczetë.<ref>Kiran Moodley. [https://www.independent.co.uk/news/world/europe/eid-alfitr-2015-drone-shows-huge-crowds-celebrating-the-end-of-ramadan-in-moscow-10395950.html "Eid al-Fitr 2015: Drone shows huge crowds celebrating the end of Ramadan in Moscow"] (an.), ''The Independent''. [https://web.archive.org/web/20150925190139/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/eid-alfitr-2015-drone-shows-huge-crowds-celebrating-the-end-of-ramadan-in-moscow-10395950.html Zarchiw.] 25.09.2015 r.</ref> == Przëpisë == [[Kategòrëjô:Strony z nieprzejrzanymi tłumaczeniami]] jo6h6nkbpuh9a0424lfglj3sn1tkgh8 205624 205623 2026-07-09T14:40:19Z Terrus38 14026 /* Religiô */ 205624 wikitext text/x-wiki '''Mòskwa''' je [[Stolëca|stolëcą]] a nôwikszim gardã [[Ruskô|Rusczi]]. Leżi nad rzéką [[Mòskwa (rzéka)|Mòskwą]] we westrzédno-zôpadny Rusce. Ji pòpùlacjã taksëje sã na 13 milionów òsób w samëch grańcach miasta,<ref name="2021Census">Rosstat, [https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx ''Оценка численности постоянного населения по субъектам Российской Федерации''] (rus.)</ref> a wicy jak 21,5 milionów lëdzy mieszkô w òbrëmim mòsczewsczi metropòlie.<ref name="Megapolis">citypopulation.de, [https://www.citypopulation.de/en/world/agglomerations/ ''MAJOR AGGLOMERATIONS OF THE WORLD''] (an.), przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Sóm gard mô pòwiérzchniã 2 511 km², a wiéchrzëzna cawny metropòlitalny conë wënôszô wicy jak 26 000 km²<ref name="Megapolis" /> Mòskwa słëchô nôwikszim gardóm swiata: je nôwikszim miastã pòłożonym całowno w Eùropie.<ref name="Planète Énergies">Planete Energies, [https://www.planete-energies.com/en/medias/close/moscow-city-undergoing-transformation ''Moscow, a City Undergoing Transformation''] (an.), 9.11.2017 r., przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Pierszô nadczidka ò Mòskwie pòchôdô z 1147 rokù, czej òsta stolëcą [[Wiôldżé Mòsczewsczé Ksãstwò|Wiôldżégò Mòsczewsczégò Ksãstwa]], chtërno doprowadzëło do zjednaniégò rusczich zemiów w XV stalatim a stało sã centrum ne zjednónégò państwa.<ref>"Moscow, Grand Duchy of". ''[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780199546091.001.0001/acref-9780199546091-e-7792 World Encyclopedia] (an.),'' Philip's. 2004. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-19-954609-1</bdi>. Zarchiwizowóné z [https://web.archive.org/web/20250601225153/https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780199546091.001.0001/acref-9780199546091-e-7792 òriginału] 1.06.2025 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Pò pòwstanim Rusczégò Carstwa w 1547 rokù, Mòskwa dërch bëła pòliticznym a ekònomicznym òstrzódkã przez wikszosc swòji historie. Za czasów [[Pioter Wiôldżi|Piotra Wiôldżégò]], w 1712 rokù, ruskô stolëca òsta przecygnionô do nowò pòwstałégò [[Piotrogard|Piotrogardu]], co òbniżëło status Mòskwë òb czas imperialnégò cządu.<ref name="Weeks">Weeks, Theodore R. (1 January 2008). "Moscow". ''[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780195176322.001.0001/acref-9780195176322-e-1053 The Oxford Encyclopedia of the Modern World] (an.)'' Oxford University Press. ISBN <bdi>978-0-19-517632-2</bdi>.</ref> Z [[Pajicznikòwô rewòlucjô|pajicznikòwą rewòlucją]] a pòwstanim [[Ruskô Federacyjnô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Rusczi FSSR]] mët, w 1918 rokù stolëca òsta przecygnionô nazôd do Mòskwë.<ref name="Weeks" /> Miasto pózni òstało przédnym pòliticznym òstrzódkã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Sowiecczi Zrzeszë]] ë doswiôdczëło òb nen czas wiôldżégò wzrostu lëczbë mieszkańców.<ref name="Weeks" /> Pò rozpadze Sowiecczi Zrzeszë Mòskwa òsta stolëcą nowò ùstanowiony Rusczi Federacje.<ref name="Weeks" /> Mòskwa je nôbarżi wesënionym na nordã a nôzëmniészim megagardã na swiece. Zarządzónô je jakno federalné miasto<ref>[https://web.archive.org/web/20211007105652/https://www.mos.ru/en/city/about/ "A glimpse into history"] (an.), ''mos.ru''. Zarchiwizowóné z [https://www.mos.ru/en/city/about/ òriginału] 7.10.2021 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> i je za pòliticzné, kùlturalné a nôùkòwé centrum Rusczi. Mòsczewsczé Midzënôrodné Centrum Biznesu je jednym òd nôwikszich tegò zortu òstrzódków na swiece a stoji tam wikszosc òd nôwëższich chmùrników w Eùropie. Mòskwa bëła gòspòdarzã [[Latné Òlimpijsczé Miónczi 1980|Latnëch Òlimpijsczich Miónków w 1980 rokù]] a jednym òd miastów-gòspòdarzów [[Mésterstwa Swiata w Fùsbalë 2018|Mésterstwów Swiata w Fùsbalë 2018 rokù]].<ref>[https://web.archive.org/web/20210802231006/https://www.newindianexpress.com/sport/football/fifa-world-cup-2018/fifa-worldcup-2018-news/2018/jun/14/fifa-world-cup-kicks-off-in-russia-1828219.html "FIFA World Cup kicks off in Russia"] (an.), ''The New Indian Express''. Zarchiwizowóné z [https://www.newindianexpress.com/sport/football/fifa-world-cup-2018/fifa-worldcup-2018-news/2018/jun/14/fifa-world-cup-kicks-off-in-russia-1828219.html òriginału] 2.08.2021 r. Przëstãp z 9.07.2026 r. </ref> W gardze to dô pôrã òbiektów ze swiatowi lëstë spôdkòwiznë UNESCO. Mòskwa je znónô z architekturë, òsoblëwie z òbéńdë [[Czerwiony Plac|Czerwionégò Placu]] a bùdinków taczich jak [[Sobór Błogòsławionégò Wasyla]] a [[Kreml]], chtëren je òstrzódkã włôdzë w kraju. W Mòskwie wielné rusczé firmë mają swòje sedzbë. Miasto mô bògati system pùblicznégò transpòrtu: sztërë midzënôrodné fligerplace, dzesãc banófów, elektriszowi system, system jednoszinowégò banu a [[Metro w Mòskwie|mòsczewsczé metro]] – jeden òd nôwikszich tegò zortu systemów na swiece. Wicy jak 40% teritorium miasta stanowi zelonosc, co czini Mòskwã jednym òd nôbarżi zelonëch gardów na swiece.<ref>[https://web.archive.org/web/20200625002804/https://bridgetomoscow.com/curious-fact-moscow-parks ''"Moscow parks"''] (an.), ''Bridge To Moscow''. Zarchiwizowóné z [https://bridgetomoscow.com/curious-fact-moscow-parks òriginału] 25.06.2020 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> == Etimòlogiô == Ùwôżô sã, że miono gardu pòchôdô òd rzéczi [[Mòskwa (rzéka)|Mòskwë]].<ref name="Vasmer">Vasmer, Max (1986–1987) [1950–1958]. "Москва". [w:] Trubaczow, O. N.; Larin, B. O. (editorzë). ''Этимологический словарь русского языка''&#x5B;''Russisches etymologisches Wörterbuch''&#x5D; (rus.) (2 wëdanié.). Mòskwa Progress.</ref><ref name="Smol">Smòlickaja, G.P. (2002). ''Topònimiczeskij słowar Centralnoj Rossyji'' <bdi>Топонимический словарь Центральной России</bdi> (rus.). str. 211–2017.</ref> To dô rozmajité teòrie tikającé sã pòchòdzeniô pòzwë rzéczi. Nôlepi jãzëkòznajarskò ùgruntowóną a szerok akceptowóną je na ò pòchòdzenim z [[Prabôłtosłowiańsczi jãzëk|prabôłtosłowiańsczégò]] dërżenia *''mŭzg''-/''muzg''- z [[Praindoeùropejsczi jãzëk|praindoeùropejsczégò]] *meu- „mòkri”,<ref name="Smol">{{cite book|last1=Smolitskaya|first1=G.P.|title=Toponimicheskyi slovar' Tsentral'noy Rossii|script-title=ru:Топонимический словарь Центральной России|date=2002|pages=211–2017|language=ru}}<cite class="citation book cs1 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFSmolitskaya2002">Smolitskaya, G.P. (2002). </cite></ref><ref name="Trubach">Trubaczow, O.N., ed. (1994). ''Etimòlogiczeskij słowar sławjanskich jazykòw'' <bdi>Этимологический словарь славянских языков</bdi> (rus.). V. 20: str. 19–20, 197, 202–203; V. 21: str. 12, 19–20, 76–79.</ref><ref>Pokorny, Julius. [https://web.archive.org/web/20160310064838/http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/ielex/U/P1312.html "meu"]. ''Indogermanisches etymologisches Wörterbuch,'' (miem.) Zarchiwizowóné z [http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/ielex/U/P1312.html òriginału] 10.03.2016 r. </ref> tak tej ''Mòskwa'' mògłabë òznaczac rzékã pòłożoną na sapach czë błotach. Skrewnionym słowóm słëchają: [[Rusczi jãzëk|rusczé]] музга, ''mùzga'' „plëta”, [[Lëtewsczi jãzëk|lëtewsczé]] ''mazgoti'' a [[Łotewsczi jãzëk|łotewsczé]] ''mazgāt'' „mëc”, [[Łacyńsczi jãzëk|łacyńsczé]] ''mergō'' „zanurzac”,<ref name="Vasmer" /><ref name="Trubach" /> [[Prekmùrsczi jãzëk|prekmùrsczé]] ''müzga'' „trzãsawiszcze”<ref>Greenberg, Marc L. (2020). Fortuin, Egbert; Houtzagers, Peter; Kalsbeek, Janneke (editorzë). ''Prekmurje Slovene Grammar: Avgust Pavel's Vend nyelvtan (1942). Critical edition and translation from Hungarian by Marc L. Greenberg''. (an.), Leiden, Boston: Brill Rodopi. str.&nbsp;176. ISBN&nbsp;<bdi>978-9004419117</bdi>.</ref>. We wiele słowiańsczich krajach jistnieje nôzwëskò ''Mòskòw'', nôpòpùlarniészé je w Rusce, [[Bùłgariô|Bùłgarie]], [[Ùkrajina|Ùkrajińsce]] a [[Nordowô Macedoniô|Nordowi Macedonie]].<ref>[https://forebears.io/surnames/moskov "Moskov Surname Meaning, Origins & Distribution"]. ''forebears.io''. Zarchiwizowóné z [https://web.archive.org/web/20181211010136/https://forebears.io/surnames/moskov òriginału] 11.12.2018 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> W dodôwkù, w Pòlsce jistnieją szlachòwno pòzwóné môlëznë jak Mozgawa.<ref name="Vasmer" /><ref name="Smol" /><ref name="Trubach" /> Wedle ùgrofińsczi hipòtezë, [[wòłżańskò-fińsczé lëdë]], jaczé słëchałë do przedsłowiańsczich plemión a chtërne mieszkałë na nym terenie, zwałë rzékã ''Mustajoki –'' „czôrnô rzéka” ë pòzwa rzéczi miabë pòchadac z te terminu.<ref>Tarkiainen, Kari (2010). ''Ruotsin itämaa''. Helsinki: Svenska litteratursällskapet i Finland. (szw.), str.&nbsp;19. ISBN&nbsp;<bdi>978-951-583-212-2</bdi>.</ref> Jiné teòrie są òdrzucóné przez jãzëkòznajarzów jakno słabò pòpiarté nôùkòwò.<ref name="Vasmer" /><ref name="Smol" /> Stôroruską fòrmã pòzwë rekònstruùje sã jakno *Москы, ''*Mosky'', ale pierszé pisóné nadczidczi z XII stalatégò zapisóné są w zanôléżnëch [[Przëpôdk|przëpôdkach]]: Московь, ''Moskovĭ'' ([[winowôcz]]), Москви, ''Moskvi'' ([[môlnik]]), Москвe/Москвѣ, ''Moskve/Moskvě'' ([[rodzôcz]]).<ref name="Vasmer" /><ref name="Smol" /> Z nëch fòrmów pòchôdô terôczasnô ruskô fòrma Москва, ''Mòskwa'', mdącô wënikã ùproszczeniô deklinacje (szlachòwno stało sã w kaszëbiznie np. z prasłowiańsczim *kry, chtërno przeszło w krew/krëwiô).<ref>Lorentz, F. (1925). ''Geschichte der Pomoranischen Sprache''. (miem.), De Gruyter, str. 153</ref> == Historiô == <big>'''Prehistoriô'''</big> Terenë dzysdniowi Mòskwë bëłë zamieszkałé òd prehistoricznëch czasów. Do nôwczasniészich znalezëszczów słëchają zaòstałoscë pò lałowsczi kùlturze, chtërnã ekspercë przëpisëją do cządu [[Neòlit|neòlitu]].<ref>[https://web.archive.org/web/20201030183623/https://www.mos.ru/en/news/item/22507073/ "The origins of Moscow: What archaeological finds, chronicles and urban legends tell us"]. ''Mos.ru''. 5 April 2017. Zarchiwizowóné z [https://www.mos.ru/en/news/item/22507073/ òriginału] 30.10.2020 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Pierszima mieszkańcama òbéńdë bëlë jachtarze a zbiérôcze. Kòl 950 r. òsedlëłë sã tu dwa słowiańsczé plemiona, [[Wiaticze]] a [[Kriwicze]]. Wiaticze mòglë sã składac na wikszosc domôcy pòpùlacje Mòskwë.<ref>[https://web.archive.org/web/20120524051043/http://www.moskau.ru/moskau/lexikon/geschichte_moskaus_vom_dorf_zur_metropole_3.html "History of Moscow - from village to metropolis"] (an.) ''moskau.ru''. Zarchwizowóné z [http://www.moskau.ru/moskau/lexikon/geschichte_moskaus_vom_dorf_zur_metropole_3.html òriginału] 24.05.2012 r., przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> === Wczasnô historiô (1147–1263) === Mòskwa òsta nadczidłô w kronikach pierszi raz przë rokù 1147 jakno dzél rostowskò-suzdalsczégò ksãstwa, jakô pòwsta pò rozpadze [[Czijewskô Rus|Czijewsczi Rusë]].<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 45</bdi></ref> Bëła tedë môłim miastkã przë zôpadny grańcë ksãstwa.<ref>[https://www.bbc.com/russian/features-39352451 "Начало Москвы: пир после убийства"] (rus.) ''BBC News Russian''. 11.04.2017 r. Zarchiw. z [https://web.archive.org/web/20210710045539/https://www.bbc.com/russian/features-39352451 òriginału] 10.07.2021 r. </ref> Wôżnosc Mòskwë mòckò ùrosła w drëdżi pòłowie XII wiekù, czej stała sã festingą, tej téż pòwstałë pierszé mùrë [[Kreml|Kremla]].<ref name=":0">Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 46</bdi></ref> Òb czas mòngòlsczich inwazjów z lat 1237–1238, Mòskwa òsta splądrowónô pò zniszczenim [[Riazań|Riazania]].<ref name=":0" /> Pierszim ksyżëcã Mòskwë béł [[Daniél Aleksandrowicz|Daniél]], nôstarszi syn [[Aleksander Newsczi|Aleksandra Newsczégò]], jaczi erbòwôł w 1263 rokù gard.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 47</bdi></ref> Do 1271 rokù, ksãstwò bëło rządzoné przez ùja Daniela, Jarosława, chtëren dostôł Twer jakno apanaż.<ref>Kuczkin, V. A. (2013). "Московское великое княжество" [w:] Krawiec, S. L. (editór.). ''Большая Российская энциклопедия. Том 21: Монголы — Наноматериалы'' (rus.) Большая Российская энциклопедия. str.&nbsp;308–310. ISBN&nbsp;<bdi>978-5-85270-355-2</bdi>.</ref> Sóm Daniél je nadczidłi w kronikach dopiérze przë rokù 1282, czej miôł brac ùdzél w feùdalny wòjnie jegò dwùch starszich bracynów.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 47</bdi></ref> === Wiôldżé Ksãstwò (1263–1547) === [[Òbrôzk:Facial_Chronicle_-_b.10,_p.049_-_Tokhtamysh_at_Moscow.jpg|mały|Dobëcé Mòskwë przez [[Złotô Horda|Złotą Hordã]] w 1382 rokù]] [[Òbrôzk:Вид_на_Спасскую_башню_от_Исторического_музея.jpg|alt=|mały|Spasskô Bôszta, zbùdowónô w 1491]] [[Òbrôzk:Polish_plan_of_Moscow_1610.PNG|mały|Plan Mòskwë z 1610, przed znikwienim gardu w 1612 a zmianą ùkładu sztrasów. Norda je pò prawi.]] Na prawim sztrądze rzéczi Mòskwë, òsmë kilométrów òd Kremla, Daniél ùsadzył nowi mònastér z drzewianą cerkwią Daniela Słëpnika mët – dzysdnia je to [[Danielów Mònastér]]. Pò smiercë Daniela w 1303 r., teritorium ksãstwa sã wnet pòtrojiło, zamikającë w se cawną rzékã Mòskwã kùmbruż z ji dopłëwama, co zagwësniło państwù samòòbstójnotã.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 50-51</bdi></ref> Bëlnô rzecznô séc pòmôga ksãstwù w rozwiju hańdlu.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 55</bdi></ref> Òtrocë Daniela sztridowelë sã z [[Twer|twersczima]] ksãcama ò sukcesjã.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 60</bdi></ref> [[Jerzi Mòsczewsczi|Jerzi]] òstôł ùznóny za wiôldżégò ksãca przez mòngòlsczégò [[Chan|chana]] w 1318, ale stracył titel sztërë lata pózni.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 87</bdi></ref> [[Iwan I Mòsczewsczi|Iwan I]] òdzwëskôł trón wiôldżegò ksãstwa òd Tweru pò dokôzanim lojalnoscë chanowi.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 145</bdi></ref> Iwan zbiérôł daninã dlô chana [[Złotô Horda|Złoti Hordë]] òd zanôleżnëch rusczich ksyżãt ë ùżiwôł strzódków, jaczé zdobiwôł, cobë rozwijac Mòskwã.<ref name=":1">Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' (an.; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 73</bdi></ref> Metropòlita [[Ruskô Prawòsłôwnô Cerkwiô|rusczi cerkwie]] téż zdrësził sã z Iwanã i przeniósł swòjã sedzbã z [[Władimir (gard)|Władimiru]] do Mòskwë.<ref name=":2">Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 (an.)'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 40</ref><ref name=":1" /> Zwela pòd pierszą kamianną cerkwiã w Mòskwie, [[Sobór Zasniãcô Matczi Bòżi]], òsta wëłożonô w 1326. Metropòlita wëbrôł sobór za plac swòjégò spòczinkù, co miało zmòcnic sztatus Mòskwë jakno dëchòwégò centrum rusczégò prawòsławiégò.<ref name=":2" /> Chan Złoti Hordë pòczątkòwò wspiérôł Mòskwã, chcącë scygnąc ekspansjã [[Wiôldżé Lëtewsczé Ksãstwò|Wiôldżégò Lëtewsczégò Ksãstwa]] na pòrénk, ingerowôł dërch w relacje Mòskwë z jinyma rusczima princama, bë zapòbiec ji nadmiérnémù zmòcnieniémù.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 211-212</bdi></ref> W 1353 rokù, [[czôrnô smierc]] rozkòscérza sã z nordowò-zôpadny Rusczi do Mòskwë, pòwòdëjącë smierc [[Szëmón Bùszny|Szëmòna Bùsznégò]], jegò sënów a metropòlitë.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 217</bdi></ref> Tak tej panëjącô Mòskwą familiô òsta môłô ë pòwsta nowô lëniô ksyżãcy sukcesje – wedle ni włôdza przechôda z òjca na sëna.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 170-171</bdi></ref> Òb czas panowaniô Dimitra Dóńsczégò, mòsczewsczé ksãstwò zdobëło zacht nowégò teritorium.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 (an.)'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 49</ref> W 1380 r., Dimitr doprowadzył zjednóną ruską armiã do wôżnégò zwëcãstwa nad Mòngòłami w biôtce ò Kùlikòwò, co baro przëdało Mòskwie wiele prestiżu a zmòcniło sztatus ji włôdców jakno wòjskòwëch wódców.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 (an.)'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 51</ref> Pò jegò smiercë w 1389 rokù, trónë Władimiru a Mòskwë òstałë na wiedno zjednóné.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 306</bdi></ref> Za panowaniégò [[Wasyl II Slepi|Wasyla II]] wëbùchłô domôcô wòjna pònemù jak Jerzi Zwienigòrodzczi zakwestionowôł sukcesjã swòjégò bratówca w 1425 r.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 (an.)'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 69</ref> Òkróm te, Wasyl wërôżôł niechãc wedle [[Florencczi sobór|florencczégò sobòru]], co skùtkòwało aresztowanim metropòlitë za jegò pòdpisanié.<ref name=":3">Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 (an.)'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 72</ref> Sétmë lat pózni, radzëzna rusczich biskùpów wëbra gwôsnégò metropòlitã, co òznôczało ògłoszenié [[Aùtokefaliô|aùtokefalie]] przez ruską cerkwiã.<ref name=":3" /> [[Ùpôdk Kònstantinopòla|Ùpôdk Kónstantinopòla]] w 1453 rokù béł ùwôżóny przez Rusków za bòską karã za [[Apòstazjô|apòstazjã]] ë w 1492 r. Mòskwa òsta pòzwónô pierszi rôz imperialnym gardã przez rusczégò metropòlitã.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 (an.)'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 135</ref> Òb czas rządów [[Iwan III Wiôldżi|Iwana III]], wnet wszëtczé rusczé kraje zjednałë sã z Mòskwą, co dało spòdlé pòd bùdacjã centralisticznégò państwa.<ref>Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' (an.; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 77-79</bdi></ref> [[Staniãcé nad Ùgrą|Staniãcé nad rzéką Ùgrą]] w 1480 r. je tradicyjną cezurą kùńca tatarsczi zwiérzchnoscë.<ref>Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' (an.; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 78</bdi></ref> Iwan miôł wiôlgą starã, abë jegò państwò przejãło wiersztã Kónstantinopòla, zrekònstruòwôł tej Kreml przë pòmòcë renesansowëch włosczich architektów. Prawie za czasów Iwana III pòjawił sã [[Czerwiony Plac]], zwóny nôprzód Targã. Iwanów syn, [[Wasyl III]] kòntinuòwôł ekspansjã mòsczewsczégò państwa i anektowôł òstałé rusczé zemie.<ref>Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' (an.; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 79</bdi></ref><ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 (an.)'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 92</ref> Za jegò włôdzë rozwijónô bëła doktrina Mòskwë jakno trzecégò Rzimù.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 (an.)'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 136</ref> === Carstwò (1547–1721) === [[Òbrôzk:Moscow_StBasilCathedral_d28.jpg|mały|[[Sobór Błogòsłowiónégò Wasyla]], zbùdowóny w 1561]] [[Òbrôzk:Mikhail_Feodorovich_Izbranie.jpg|mały|Welacjô Michała I na cara w 1613]] [[Òbrôzk:Kremlenagrad.jpg|mały|[[Kreml]] òb czas panowaniô [[Aleksy I Romanów|Alekségò I Romanowa]], 1663]] W 1547 rokù, [[Iwan Grozny]] òstôł kòrónowóny w Mòskwie nié blós na wiôldżégò princa, ale téż na pierszégò cara Wszechrusczi.<ref>Bushkovitch, Paul (5.12.2011 r.). ''A Concise History of Russia'' (an.) Cambridge University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-139-50444-7, str. 48</bdi></ref> W XVI a XVII stalatim òstałë zbùdowóné trzë krãgłé festindżi: Kitaj-gòrod, Biôłi Gard a Zemny Gard. W 1547 rokù òdżin zniszcził ale wiôldżi dzél miasta, a w 1571 r. [[Krimsczi Tatarzë]] zdobëlë Mòskwã, spôlającë wszëtkò pòza Kremlã.<ref>"''[https://books.google.com/books?id=i85noYD9C0EC&pg=PA260 The Unending Frontier: An Environmental History of the Early Modern World] (an.) John F. Richards (2006). University of California Press. str. 260.'' ISBN 0-520-24678-0 </ref> Kroniczi przekazëją, co przeżëło 30 000 òd 200 000 mieszkańców. Krimsczi Tatarzë zaatakowelë zôs w 1591 r., ale scygnãłë jich nowé mùrë, zbùdowóné midzë 1584 a 1591 przez rzemiãsnika Fiodora Kònia. W 1592 r. wkół gardu òstôł wzniosłi bùtnowi zemny wôł z 50 tormama. Jakno nôbarżi bùtnowô liniô òbarnë, pòwsta séc mòckò ùfòrtifikòwónëch mònasterów na pôłnié a pòrénk òd wałów. Dzãka wałóm miasto zwëskało pòeticką pòzwã ''Biełokamiennaja''. Dôwné grańce gardu òznaczoné przez wôł, terô wëznôczô [[Ògrodowô Òkrãżnica]]. Pò pòrénczny stronie mùru Kremla to dało trzë brómë: Kònstantino-Jeleninskij, Spasskij, Nikòlskij (nazwónëch tak pò wiszącëch nad nima ikònach Kónstantëna i Lénë, Zbawicela a [[Swiãti Mikòłôj|sw. Mikòłaja]]). Òstatné dwie stojałë bezpòstrzédno na procëm Czerwionégò Placu, a bróma Kònstantino-Jeleninskij nalôża sã za Sobòrã Błogòsławionégò Wasyla.''^{[felëjący przëpis]}'' Wiôldżi głód w Rusce z lat 1601–1603 ùbił gwës 100 000 òsób w Mòskwie. Midzë 1610 a 1612 rokã, [[Repùblika Òbu Nôrodów|pòlskò-lëtewskô]] armiô òkùpòwa Mòskwã, jakno że król [[Zygmùnd III Waza|Zygmùnd III]] chcôł przejic rusczi trón. W 1612 rokù, Niżny Nowgòrod a jiné rusczé miasta, chtërnym przewòdzył princ Dmitrij Pòżarsczi ë Kùzma Minin, pòwstałë procëm pòlsczim òkùpantóm, occupants, òbleglë Kreml i wënëkelë jich. W 1613 rokù, the Zemsczi Sobór wëbrôł [[Michôł Romanów|Michała Romanowa]] na cara, ùsôdzającë [[Dinastiô Romanowów|dinastiã Romanowów]]. W XVII wiekù to jesz dało czile pòwstaniów w gardze: [[Sólny Bùńt]] (1648), [[Kòprowi Bùńt]] (1662) a [[Mòsczewsczé pòwstanié (1682)|mòsczewsczé pòwstanié z 1682 rokù]]. Ò pierszą pòłowã XVII wiekù lëdztwò gardu ùrosło ze 100 000 do 200 000, a miasto rozkòscérzëło sã pòza wałë w drëdżi pòłowie stalatégò. Kòl 1650 rokù, 20% mieszkańców przedmiesców Mòskwë pòchôdało z [[Wiôldżé Lëtewsczé Ksãstwo|Wiôldżégò Lëtewsczégò Ksãstwa]].<ref>Абецедарский, Л. С. (1978). ''Белоруссия и Россия'' (rus.) Москва. str.&nbsp;213</ref> Ne nowé wiertle òstałë pòżwóné ''Mieszczanskaja słobòda.'' Słowò ''mieszczanie'' ze zôczątkù òznaczało to samò, co pò kaszëbskù, ale pózni dobëło negatiwny wëzwãk i dzysdnia òznôczô w rusczim „drobnomieszczanie” abò „ògrańczony filistrowie”.<ref>П.В.Сытин, "Из истории московских улиц" (rus.), М, 1948, str. 296.</ref> Wielné tragedie nawiédzałë gard. Epidemie dżumë pùstoszëłë Mòskwã w latach 1570–1571, 1592 a 1654–1656.<ref>''[https://books.google.com/books?id=IcljzNyv4EgC&pg=PA17 Bubonic Plague in Early Modern Russia: Public Health and Urban Disaster]'' (an.) ''John T. Alexander (2002). Oxford University Press US. str. 17. ISBN'' [[:en:Special:BookSources/0-19-515818-0|0-19-515818-0]] </ref> Czôrnô smierc ùbiła wicy jak 80% lëdztwa w latach 1654–55. Ògnie spôlëłë wikszosc drzewianégò dzéla gardu midzë 1626 a 1648.<ref>M.S. Anderson, ''Peter the Great'' (1978) (an.), str. 13</ref> W 1712 r., [[Pioter Wiôldżi]] przecygnął sedzbã swòjégò rządu do nowò wëbùdowónégò [[Piotrogard|Piotrogardu]] nad [[Bôłt|Bôłtã]]. === Imperium (1721–1917) ===   Pò ùtrace sztatusu stolëcë, pòpùlacjô sã nôprzód zmniészëła, ale pò 1750 rokù do kùńca jistnieniégò imperium, ùrosła wicy jak dzesãckrotno, òsygającë do 1915 rokù 1,8 miliona òsób. Epidemiô dżumë z lat 1770–1772 zabiła do 100 000 lëdzy w Mòskwie.<ref>Melikishvili, Alexander (2006). [https://web.archive.org/web/20091123034404/http://cns.miis.edu/antiplague/pdfs/melikishvili.pdf "Genesis of the anti-plague system: the Tsarist period"] (PDF). ''Critical Reviews in Microbiology''. '''36''' (1): 19–31. CiteSeerX&nbsp;10.1.1.204.1976. doi:10.1080/10408410500496763. PMID&nbsp;16610335. S2CID&nbsp;7420734. (an.)</ref> Pòd kùńc XVII wiekù zaczãłë pòwstawac flastrowóné szasëje. W 1730 rokù wprowadzoné òstało stałé sztrasowé òbswiecenié, a do 1867 rokù wiele sztrasów miało ju gazowi wid. W 1883 rokù, kòl brómë Prieczistienskije, zainstalowóné òstałë łãkòwé lãpë. W 1741 rokù Mòskwã òtôczôł 40-kilométrowi wôł Kamier-Kòlleżskij. Dało tam 16 brómów, kòl jaczich pòbiéróné bëło cło. We wczasnym XIX wiekù Bróma Spasskij bëła główną wjazdową brómą na Kreml, brëkòwóną przez cara. Droga łączącô Mòskwã z Piotrogardã, dzysdnia [[Aùtostrada M10 (Ruskô)|aùtostrada M10]], òsta skùńczonô w 1746 rokù. Pò wëflastrowanim w latach 80. XVIII wiekù zaczã bëc pòpùlarno pòzéwónô ''Pietierburgskòje Szosse.'' W latach 1781–1804, jakno pierszi w kraju, pòwstôł wòdocyg Mitiszczinskij. [[Òbrôzk:Moscou._Le_Kremlin_LOC_ppmsca.52725.jpg|mały|Widok na rzékã Mòskwã w XIX stalatim]] Pò inwazji Napòléòna na Ruskã w 1812 rokù, mòskwianie òstelë ewakùòwóny. Òdżin miasta béł we wiôldżi mierze skùtkã rusczi sabòtażë. Napòléònowa ''Grande Armée'' bëła zmùszonô sã wëcopac i òsta wnet znikwionô przez òstrą ruską zëmã. W 1813 rokù, pò zniszczeniach zrzeszonëch z najazdã, ùsadzonô òsta ''Kòmisjô ds. Bùdacje Miasta Mòskwë''. To dało wiôlgą òdbùdowã a dzélã przebùdowã. Taczé gmachë jak [[Wiôldżi Kremlowsczi Pałac]], [[Kremlowsczi Arsenał]], [[Mòsczewsczi Ùniwersytet]], [[Mòsczewsczi Maneż]] a [[Wiôldżi Téater w Mòskwie|Wiôldżi Téater]] òstałë prawie tej wëbùdowóné abò òdbùdowóné. [[Sztrasa Arbat]] mia jistnióné przënômni òd XV stalatégò, ale w XVIII wiekù òsoblëwie zwëska na prestiżu. Òsta zniszczonô w ògniu z 1812 rokù a czësto òdbùdowónô. [[Mòsczewsczi Państwòwi Ùniwersytet]] òstôł ùsadzony w 1755 rokù. Jegò główny gmach òstôł òdbùdowóny pò ògniu z 1812 przez Domenica Giliardégò. Gazéta ''Mòskòwskije Wiedomòsti'' bëła wëdôwónô òd 1756 rokù jakno tidzenik, a òd 1859 jakno dzénnik. W latach 30. XIX wiekù generał Aleksandr Basziłow rozplanowôł pierszą regùlarną séc sztrasów na nordã òd Piotrowsczégò Pałacu. Chòdińsczé pòle na zudã òd szaségò bëła brëkòwónô do wòjskòwëch czwiczeniów. Smòleńsczi Banóf (pòprzédca Biôłorusczégò Banófù) òstôł òdemkłi w 1870 rokù. Park Sokolniki, jaczi w XVIII wiekù służił carsczim sokólnikóm, a leżôł bùten gardu, w XIX stalatim òstôł wchłoniãti przez rozwijającé sã miasto i przesztôłcony w pùbliczny park w 1878 rokù. W 1902 rokù zbùdowóny òstôł pòdmiesczi banóf Sawiołowskij was built in 1902. W stëcznikù 1905 rokù Aleksandr Adrjanow òstôł pierszim merã Mòskwë. Czej do włôdzë w 1762 rokù doszła carica [[Katarzëna Wiôlgô|Katarzëna]], brud gardu a smard scéków bëłë ùwôżóné za złé zwëczaje przëniosłé do Mòskwë przez lëdzy z niższich klasów, jaczi niedôwno przecygnãlë do gardu ze wsë. Elitë zabiégałë ò pòlepszenié higenë, co stało sã dzélã planów caricë, bë zwikszëc kòntrolã nad spòlëznowim żëcym. Pòliticzné a militarné zwënédżi òd 1812 jaż pò 1855 rok òbdôwałë kritików, diskùsjô ò lëchi kòndicje pùblicznégò zdrowiégò zmôłkła. Jednak wedle klãsków we krimsczi wòjnie z lat 1855–56, zmniészëła sã dowiérnota w ùmiejãtnosc zagwësnieniô przez państwò pòrządkù w dzélnicach nãdzë, a żądania wikszi dbë ò pùbliczné zdrowié zaczãłë bëc zôs pòdnôszóné.<ref>Alexander M. Martin, "Sewage and the City: Filth, Smell, and Representations of Urban Life in Moscow, 1770–1880", ''Russian Review'' (2008) 67#2 str. 243–274. (an.)</ref> W 1903 rokù zaczął dzejac wòdocyg Mòskwòreckaja, pierszi nanëkiwóny wòdą z rzéczi Mòskwë<ref>Falkowskij N.I. ''История водоснабжения в России'' (''Istorija wodosnabżenija w Rossyji,'' ros.), red. Szuchier I.M., Изд-во Министерства коммунального хозяйства РСФСР, 1947, str. 159</ref>. === Sowiecczi cząd (1917–1991) === [[Òbrôzk:Plan_of_Moscow_1917.jpg|mały|Plan gardu Mòskwë, 1917]] W lëstopadnikù 1917 rokù, pò rozpòczãcym sã [[Pajicznikòwô rewòlucjô|pajicznikòwi rewòlucje]] w Piotrogardze, mòsczewsczi bólszewikòwie rozpòczãlë swòje pòwstanié. 15 (2 wedle [[Juliańsczi kalãdôrz|juliańsczégò kalãdarza]]) lëstopadnika 1917, pò drãdżich biôtkach, w Mòskwie włôdzã przejãlë Sowiecë.<ref>[http://www.aha.ru/~mausoleu/documents/moscow_1.htm "Revolutionary war history. Moscow"] (an.) ''www.aha.ru''. Zarchiw. z [https://web.archive.org/web/20210411165331/http://www.aha.ru/~mausoleu/documents/moscow_1.htm òriginału] 11.04.2021 r.</ref> [[Włodzmiérz Lenin]], w strachù przed inwazją, przecygnął 12 strëmiannika 1918 r. stolëcã nazôd do Mòskwë.<ref name="prlib">[https://www.prlib.ru/en/history/619089 "Moscow becomes the capital of the Soviet State"] (an.) Presidential Library. 2018. Zarchiw. z [https://web.archive.org/web/20190401151158/https://www.prlib.ru/en/history/619089 òriginału] 1.04.2019.</ref> Kreml zôs stôł sã sedzbą włôdzë, pòliticznym centrum nowégò państwa. Razã ze zmianama we wôrtnoscach narcuonyma przez kòmùnisticzną dejologiã, tradicjô zachòwiwaniô kùlturalny spôdkòwiznë òsta przerwónô. Samòstójné towarzëstwa, nawet ne bróniącé blós swiecczich zabëtków, òstałë rozrzeszoné pòd kùńc 20. lat. Niszczoné bëłë swiãtnice w miastach. W 1937 r. do Centralnégò Kòmitetu [[Kòmunisticznô Partiô Sowiecczi Zrzeszë|Kòmunisticzny Partie Sowiecczi Zrzeszë]] doprzëszłë lëstë z bédënkã zmianë miona Mòskwë na „Stalindar” „Stalinodar”.<ref>Sarah Davies, Popular Opinion in Stalin's Russia: Terror, Propaganda and Dissent, 1934–1941 </ref> [[Józef Stalin|Stalin]] òdrzucył nã propòzycjã.<ref>Simon Montefiore, The Court of the Red Tsar </ref> Ò [[Drëgô swiatowô wòjna|drëgą swiatową wòjnã]], Państwòwi Sowiecczi Kòmitet Òbarnë a Generalny Sztab [[Czerwionô Armiô|Czerwiony Armie]] nalôżałë sã w Mòskwie. W 1941 rokù, westrzód mòskwianów òstało ùtwòrzonëch 16 òchòtniczich diwizjów (z wicy jak 160 000 lëdzy), 25 batalionów a 4 inżinierijné regimentë. Òd pajicznika 1941 do stëcznika 1942 rokù, na przedmiescach przebiwa miemieckô Grëpa Armie Westrzódk, przenëkónô pózni w [[Biôtka pòd Mòskwą|biôtce pòd Mòskwą]]. Wielné fabrëczi òstałë ewakuòwóné z zacht dzélã wëszëznë mët ë òd 20 pajicznika gard òstôł ògłoszony za òbległi. Pòòstałi mieszkańcë zbùdowelë a òbsôdzalë stanowiszcza procëmpancerny òbarnë, czej miasto bëło bómbardowóné z lëftu.1 maja 1944 òstôł ùsadzony medal „Za òbarnã Mòskwë”, a w 1947 medal ”Na wdôr 800-lecô Mòskwë”. Lëczba òfiarów pò miemiecczi a sowiecczi stronie je różno taksowónô: szacëje sã, że midzë 30 séwnika 1941 r. a 7 stëcznika 1942 zminãło sã òd 248 000 do 400 000 żôłnérzów Wehrmachtu ë òd 650 000 do 1 280 000 czerwionoarmistów.<ref>''Moscow Encyclopedia'', (an.) Great Russian Encyclopedia, Moscow, 1997, wpisënk "Battle of Moscow" </ref><ref>Great Soviet Encyclopedia (an.) Moscow, 1973–78, wpisënk "Battle of Moscow 1941–42"</ref><ref>John Erickson, ''Barbarossa: The Axis and the Allies'', tôbelka 12.4</ref> Òb pòwòjnowé lata to dało mieszkaniowi krizys, jaczi òstôł rozrzeszony przez wënalézenié wësoczich mieszkalnëch bloków. W Mòskwie je jich wicy jak 11 tësãcy, co czini jã miastã z nôwikszą jiloscą wësokòscówców; mieszkô w nich wikszosc lëdztwa gardu.<ref name="hrranking">[https://web.archive.org/web/20121106210644/http://www.emporis.com/statistics/skyline-ranking "Skyline Ranking"] (an.) ''Emporis''. Zarchiw. z òriginału 6.11.2012 r. </ref> Chëcze bëłë bùdowóné a dzélã méblowóné ju we fabrëce, niglë òstałë przëwiozłé na plac bùdacje ë pòstawioné we wësoczé kòlumnë. Miasto [[Zelenograd]] òstało wëbùdowóné w 1958 rokù 37 kilométrów na nordowi zôpôd òd centrum gardu a wchłoniãté jakno jedna òd administracyjnëch òbéńdów Mòskwë. [[Mòsczewsczi Państwòwi Ùniwersytet]] przecygnął swój kampùs na [[Wróblowé Grzëpë]] w 1953 rokù. [[Òbrôzk:Stalin's_funeral_procession_entering_Manezhnaya_Square_from_Okhotny_Ryad.jpg|mały|Pògrzéb Stalëna, 1953]] W 1959 rokù [[Nikita Chruszczow]] rëgnął z antireligijną kampanią. Trzëdzescë z piãcdzesąt dzejającëch kòscołów òstało zamkłëch, a szesc zbùrzonëch. 8 maja 1965 rokù, z leżnoscë fakticzny 20 roczëznë dobëtu w [[drëdżi swiatowi wòjnie]], Mòskwa òsta nôdgrodzonô titlã Gardu-Heroja. MKAD (aùtołowô òkrãżnica) òsta òdemkłô w 1961 rokù. Sztërëpasowô droga prowadzëła przez 109 kilométrów wzłuż grańców miasta. MKAD wëznôcza administracyjné grańce gardu do 80. lat, czej òstałë włączoné do nie przedmiesca zeza drodżi. W 1980 rokù Mòskwa bëła za gòspòdarza [[Latné òlimpijsczé miónczi 1980|latnëch òlimpijsczich miónków]], zbòjkòtowónëch przez [[USA]] ë jiné zôpadné kraje z pòwòdu sowiecczi inwazje na [[Afganistan]] w 1979. W 1991 rokù w Mòskwie to dało [[Pùcz Janajewa|próbã zamôchù na rząd]] przeprowadzoną przez kònserwatiwnëch kòmùnistów, stojącëch w òpòzycji do rządzącégò tej liberalnégò refòrmatora [[Michajił Gòrbaczow|Michajiła Gòrbaczowa]]. === Pò 1991 rokù === Pò rozrzeszenim [[ZSSR]] w 1991 rokù, Mòskwa òsta stolëcą [[Ruskô|Rusczi Federacje]]. Pòwsta tedë rënkòwô ekònomiô, co skùtkòwało eksplozją detalicznégò hańdlu, ùsłëgów, nowi architekturë i pòpùlarizacją zôpadnégò sztilu żëcégò. Gard rósł, a lëczba lëdztwa przeszła dzesãc milionów. W nëch czasach ale to dało téż zacht rozrost pòdmiesczi nisczi zabùdowë, spòwòdowóny wësoczim òdbëtã na jednofamiliowé chëcze w procëmnoscë do wiôldżich bloków. W latach 1995–97 MKAD òsta pòszerzwionô ze sztërzech do dzesãc pasów. W gòdnikù 2002 rokù pòżdôwk [[Bùlwar Dmitrija Donskògò]] stôł sã pierszą stacją mòsczewsczégò metra bùten MKAD. Trzecô òkrãżnica, pòstrzédnô midzë XIX-stalatną [[Ògrodowô Òkrãżnica|Ògrodową Òkrãżnicą]], a ną bùtnową ze sowiecczégò cządu, òsta ùkùńczonô w 2004 r. Latné dacze są przesztôłcóné w całoroczné chëcze, a ze wzrostã pòpùlarnoscë aùtołów, rosce téż rëch na drogach.<ref>Robert J. Mason ë Liliya Nigmatullina, "Suburbanization and Sustainability in Metropolitan Moscow," ''Geographical Review'' (2011, an.) 101#3 str. 316–333.</ref> Wielné stôré cerkwie a jiné przëmiarë kùlturalny spôdkòwiznë zniszczoné za czasów Stalëna òstałë òdbùdowóné, np. [[Sobór Christusa Zbawicela w Mòskwie|Sobór Christusa Zbawicela]]. W drëdżi dekadze XXI wiekù, administracjô gardu rëgnã z długòterminowima projektama, taczima jak program mòdernizacje miasta ''Mòja Ùlica'' (Mòja Sztrasa)''.''<ref>RBTH, (4.11.2016.) [https://www.rbth.com/politics_and_society/2016/11/04/city-of-the-future-moscow-gets-a-much-needed-makeover_644341 "City of the future: Moscow gets a much-needed makeover"]. [https://web.archive.org/web/20180524081811/https://www.rbth.com/politics_and_society/2016/11/04/city-of-the-future-moscow-gets-a-much-needed-makeover_644341 Zarchiw.] 24.05.2018 r.</ref> Pò rozrosce teritorium miasta na zudwest 1 lëpińca 2012 rokù, pòwiérzchniô stolëcë zwikszëła sã wicy jak dëbelt, roscącë z 1 091 do 2 511 km², przez co Mòskwa sta sã nôwikszim miastã w Eùropie pòd wzglãdã wiéchrzëznë; zwëska téż 233 000 mieszkańców.<ref name="Merger2">[https://web.archive.org/web/20131113003818/http://www.itar-tass.com/en/c32/461491.html "Expansion of Moscow borders to help it develop harmonically: mayor, Itar-tass, July 1, 2012"] (an.) Itar-tass.com. 1.07.2012. [http://www.itar-tass.com/en/c32/461491.html Zarchiw.] 13.11.2013.</ref><ref name="Mos.ru">[https://web.archive.org/web/20140720113907/http://www.mos.ru/about/history/ "Moscow city government official site"] (an.) Mos.ru. [http://www.mos.ru/about/history/ Zarchiw]. 20.07.2014 r.</ref> Terenë te òstałë òficjalno nazwóné ''Nowaja Mòskwa'' (Nowô Mòskwa). == Geògrafiô == [[Òbrôzk:Moscow_by_Sentinel-2,_2020-05-11.jpg|mały|Satelitarny widok Mòskwë a ji pòblësczégò òkòlégò]] Mòskwa leżi pò òbù brzegach rzéczi [[Mòskwa (rzéka)|Mòskwë]], jakô płënie przez wicy jak 500 km Pòréncznoeùropejską Nizëną we westrzédno-zôpadny Rusce, niedalek òd nôtërny grańcë lasowi a lasowò-stepòwi conë. W grańcach miasta to dô 49 mòstów nad rzékama a karnalama. Szérzawa gardu Mòskwë ze zôpadu na pòrénk wënosy 39,7 km, a dłużawa z nordë na pôłnié – 51,8 km. == Demògrafiô == === Pòpùlacjô === Wedle pòwszechnégò spisënkù z 2021, pòpùlacjô wënosëła 13 010 112 òsób; je to wzrost w przërównanim do 11 503 501 òdnotowónëch w spisënkù z 2010 r.<ref name="2014 objectively assess">Russian Federal State Statistics Service (2011). <bdi>[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/perepis_itogi1612.htm Всероссийская перепись населения 2010 года. Том&nbsp;1]</bdi> <bdi>Всероссийская перепись населения 2010&nbsp;года [2010 All-Russia Population Census]</bdi> (rus). Federalny Państwòwi Statisticzny Serwis</ref> [[Òbrôzk:Life_expectancy_in_Russian_subject_-Moscow_-diff.png|lewo|mały|Òczekiwónô długòsc żëcégò przë narodzenim òd 1990, z rozróżnienim pëłców. Òczekiwónô długòsc żëcégò zmniészô sã òd 2019.]] === Etniczné grëpë === {| class="wikitable" ! rowspan="3" style="text-align:center;" |[[Etniczné grëpë w Rusce|Etnicznô grëpa]] ! colspan="9" |Year |- !1897<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=831 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] (rus.) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20180625161022/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=831 Zarchiw.] 25.06.2018 r.; pòdôwczi na spòdlim deklarowónégò jãzëka.</ref> !1939<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39.php?reg=39 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] (rus.) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220614185806/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39.php?reg=39 Zarchiw.] 14.06.2022 r.</ref> !1959<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_59.php?reg=45 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] (rus.) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220706161009/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_59.php?reg=45 Zarchiw.] 6.07.2022 r.</ref> !1970<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_70.php?reg=18 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] (rus.) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220614185805/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_70.php?reg=18 Zarchiw.] 14.06.2022 r.</ref> !1979<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_79.php?reg=19 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] (rus.) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220706172633/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_79.php?reg=19 Zarchiw.] 6.07.2022 r.</ref> !1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89.php?reg=18 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] (rus.) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20180625132501/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89.php?reg=18 Zarchiw.] 6.07.2022 r.</ref> !2002<ref>[https://web.archive.org/web/20070217070612/http://www.perepis2002.ru/ct/doc/English/4-2.xls "NATIONAL COMPOSITION OF POPULATION FOR REGIONS OF THE RUSSIAN FEDERATION"]. 17.02.2007 r. [http://www.perepis2002.ru/ct/doc/English/4-2.xls Zarchiw.] 17.02.2007 r.</ref> !2010 !2021<ref name="census2021">[https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx "Национальный состав населения"]. Federalny Państwòwi Statisticzny Serwis. [https://web.archive.org/web/20221230204643/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx Zarchiw.] 30.12.2022 r.</ref> |- !Jilosc (% pòpùlacje) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Number (%) |- |[[Ruskòwie]] |987 044 (95,0%) |3 614 430 (87,4%) |4 507 899 (88,6%) |6 301 247 (89,2%) |7 146 682 (90,1%) |7 963 246 (89,7%) |8 808 009 (84,8%) |9 930 410 (86,3%) |9 074 375 (69,7%) |- |[[Tatarzë]] |4 288 (0,1%) |57 687 (1,4%) |80 489 (1,6%) |109 252 (1,5%) |131 328 (1,7%) |157 376 (1,8%) |166 083 (1,6%) |149 043 (1,3%) |84 373 (0,6%) |- |[[Armeńczicë]] |1 604 (0,1%) |13 682 (0,3%) |18 379 (0,4%) |25 584 (0,4%) |31 414 (0,4%) |43 989 (0,5%) |124 425 (1,2%) |106 466 (0,9%) |68 018 (0,5%) |- |[[Ùkrajińcë]] |4 478 (0,4%) |90 479 (2,2%) |115 489 (2,3%) |184 885 (2,6%) |206 875 (2,6%) |252 670 (2,8%) |253 644 (2,4%) |154 104 (1,3%) |58 788 (0,5%) |- |[[Azerowie]] |– (–) |677 (–) |2 528 (–) |4 889 (–) |7 967 (0,1%) |20 727 (0,2%) |95 563 (0,9%) |57 123 (0,5%) |37 259 (0,3%) |- |[[Ùzbekòwie]] |– (–) |659 (–) |2 478 (–) |5 973 (–) |4 222 (–) |9 183 (0,1%) |9 183 (0,1%) |35 595 (0,3%) |29 526 (0,2%) |- |[[Żëdzë]] |5 070 (0,4%) |250 181 (6,0%) |239 246 (4,7%) |251 350 (3,6%) |222 900 (2,8%) |174 728 (2,0%) |79 359 (0,8%) |53 145 (0,5%) |28 014 (0,2%) |- |[[Grëzónie]] |– (–) |4 251 (0,1%) |6 365 (0,1%) |9 563 (0,1%) |12 180 (0,2%) |19 608 (0,2%) |54 387 (0,5%) |38 934 (0,3%) |26 222 (0,2%) |- |[[Tadżikòwie]] |– (–) |184 (–) |1 005 (–) |1 652 (–) |1 221 (–) |2 893 (–) |35 385 (0,4%) |27 280 (0,2%) |22 783 (0,2%) |- |[[Biôłoruskòwie]] |1 016 (–) |24 952 (0,6%) |34 370 (0,7%) |50 257 (0,7%) |59 193 (0,7%) |73 005 (0,8%) |59 353 (0,6%) |39 225 (0,3%) |17 632 (0,1%) |- |[[Kirgizowie]] |– (–) |77 (–) |– (–) |– (–) |1 173 (–) |3 044 (–) |4 102 (–) |18 736 (0,2%) |16 858 (0,1%) |- |Jinszi |– (–) | |76 173 (–) | | | | |225 031 (2,0%) |595 543 (4,6%) |- |Bez zadeklarowóny etnicznoscë |– (–) | | | | | | |668 409 (5,8%) |2 950 721 (22,7%) |- !Wëcmanim !1 038 591 (100%) !4 137 018 (100%) !5 085 581 (100%) !7 061 008 !7 931 602 (100%) !8 875 579 (100%) !10 382 754 (100%) !11 503 501 (100%) !13 010 112 (100%) |} * === Religiô === {| ! colspan="2" |Religie w Mòskwie (2020) |- |Prawòsławié |'''55%''' |- |Atejizm a felënk religie |'''28%''' |- |Islam |'''8%''' |- |Jiné religie |'''3%''' |- |Jiné chrzëscejańsczé wëznania |'''2%''' |- |Felënk deklaracje |'''4%''' |} [[Chrzescëjanizna|Chrzescëjani]] stanowią wikszosc lëdztwa gardu; wikszosc òd nich słëchô [[Ruskô Prawòsłôwnô Cerkwiô|Rusczi Prawòsłôwny Cerkwie]]. Mòsczewsczi patriarcha je za głowã cerkwie i rezydëje w Danielowim mònasterze. Mòskwa je stolëcą prawòsławiégò w Rusce, jaczé òd stalatów je główną religią kraju. Do jinszich religiów wëznôwónëch w Mòskwie nôleżą: [[Bùddizm w Rusce|bùddizm]], [[Hindujizm w Rusce|hindujizm]], [[Islam w Rusce|islam]], [[judajizm]], [[jezydizm]] a [[Słowiańsczé neòpògaństwò|rodnowierstwò]]. W miesce dô sztërë meczetë.<ref>Kiran Moodley. [https://www.independent.co.uk/news/world/europe/eid-alfitr-2015-drone-shows-huge-crowds-celebrating-the-end-of-ramadan-in-moscow-10395950.html "Eid al-Fitr 2015: Drone shows huge crowds celebrating the end of Ramadan in Moscow"] (an.), ''The Independent''. [https://web.archive.org/web/20150925190139/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/eid-alfitr-2015-drone-shows-huge-crowds-celebrating-the-end-of-ramadan-in-moscow-10395950.html Zarchiw.] 25.09.2015 r.</ref> == Przëpisë == [[Kategòrëjô:Strony z nieprzejrzanymi tłumaczeniami]] g52frc9agttsnztlr660wezr6zn2m9l 205625 205624 2026-07-09T14:43:18Z Terrus38 14026 infòbòks 205625 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox|Gard=Mòskwa|gwôsné miono=Москва|céch=Coat of arms of Moscow.svg|fana=Flag of Moscow, Russia.svg|dopełniacz=Mòskwë|państwò=[[Ruskô]]|wiéchrzëzna=2 511|stopniN=55|minutN=45|stopniE=37|minutE=37|lëdztwò=13,010,112|rok=2021|bùrméster=Sergej Sobianin|www=https://www.mos.ru/}} '''Mòskwa''' je [[Stolëca|stolëcą]] a nôwikszim gardã [[Ruskô|Rusczi]]. Leżi nad rzéką [[Mòskwa (rzéka)|Mòskwą]] we westrzédno-zôpadny Rusce. Ji pòpùlacjã taksëje sã na 13 milionów òsób w samëch grańcach miasta,<ref name="2021Census">Rosstat, [https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx ''Оценка численности постоянного населения по субъектам Российской Федерации''] (rus.)</ref> a wicy jak 21,5 milionów lëdzy mieszkô w òbrëmim mòsczewsczi metropòlie.<ref name="Megapolis">citypopulation.de, [https://www.citypopulation.de/en/world/agglomerations/ ''MAJOR AGGLOMERATIONS OF THE WORLD''] (an.), przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Sóm gard mô pòwiérzchniã 2 511 km², a wiéchrzëzna cawny metropòlitalny conë wënôszô wicy jak 26 000 km²<ref name="Megapolis" /> Mòskwa słëchô nôwikszim gardóm swiata: je nôwikszim miastã pòłożonym całowno w Eùropie.<ref name="Planète Énergies">Planete Energies, [https://www.planete-energies.com/en/medias/close/moscow-city-undergoing-transformation ''Moscow, a City Undergoing Transformation''] (an.), 9.11.2017 r., przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Pierszô nadczidka ò Mòskwie pòchôdô z 1147 rokù, czej òsta stolëcą [[Wiôldżé Mòsczewsczé Ksãstwò|Wiôldżégò Mòsczewsczégò Ksãstwa]], chtërno doprowadzëło do zjednaniégò rusczich zemiów w XV stalatim a stało sã centrum ne zjednónégò państwa.<ref>"Moscow, Grand Duchy of". ''[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780199546091.001.0001/acref-9780199546091-e-7792 World Encyclopedia] (an.),'' Philip's. 2004. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-19-954609-1</bdi>. Zarchiwizowóné z [https://web.archive.org/web/20250601225153/https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780199546091.001.0001/acref-9780199546091-e-7792 òriginału] 1.06.2025 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Pò pòwstanim Rusczégò Carstwa w 1547 rokù, Mòskwa dërch bëła pòliticznym a ekònomicznym òstrzódkã przez wikszosc swòji historie. Za czasów [[Pioter Wiôldżi|Piotra Wiôldżégò]], w 1712 rokù, ruskô stolëca òsta przecygnionô do nowò pòwstałégò [[Piotrogard|Piotrogardu]], co òbniżëło status Mòskwë òb czas imperialnégò cządu.<ref name="Weeks">Weeks, Theodore R. (1 January 2008). "Moscow". ''[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780195176322.001.0001/acref-9780195176322-e-1053 The Oxford Encyclopedia of the Modern World] (an.)'' Oxford University Press. ISBN <bdi>978-0-19-517632-2</bdi>.</ref> Z [[Pajicznikòwô rewòlucjô|pajicznikòwą rewòlucją]] a pòwstanim [[Ruskô Federacyjnô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Rusczi FSSR]] mët, w 1918 rokù stolëca òsta przecygnionô nazôd do Mòskwë.<ref name="Weeks" /> Miasto pózni òstało przédnym pòliticznym òstrzódkã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Sowiecczi Zrzeszë]] ë doswiôdczëło òb nen czas wiôldżégò wzrostu lëczbë mieszkańców.<ref name="Weeks" /> Pò rozpadze Sowiecczi Zrzeszë Mòskwa òsta stolëcą nowò ùstanowiony Rusczi Federacje.<ref name="Weeks" /> Mòskwa je nôbarżi wesënionym na nordã a nôzëmniészim megagardã na swiece. Zarządzónô je jakno federalné miasto<ref>[https://web.archive.org/web/20211007105652/https://www.mos.ru/en/city/about/ "A glimpse into history"] (an.), ''mos.ru''. Zarchiwizowóné z [https://www.mos.ru/en/city/about/ òriginału] 7.10.2021 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> i je za pòliticzné, kùlturalné a nôùkòwé centrum Rusczi. Mòsczewsczé Midzënôrodné Centrum Biznesu je jednym òd nôwikszich tegò zortu òstrzódków na swiece a stoji tam wikszosc òd nôwëższich chmùrników w Eùropie. Mòskwa bëła gòspòdarzã [[Latné Òlimpijsczé Miónczi 1980|Latnëch Òlimpijsczich Miónków w 1980 rokù]] a jednym òd miastów-gòspòdarzów [[Mésterstwa Swiata w Fùsbalë 2018|Mésterstwów Swiata w Fùsbalë 2018 rokù]].<ref>[https://web.archive.org/web/20210802231006/https://www.newindianexpress.com/sport/football/fifa-world-cup-2018/fifa-worldcup-2018-news/2018/jun/14/fifa-world-cup-kicks-off-in-russia-1828219.html "FIFA World Cup kicks off in Russia"] (an.), ''The New Indian Express''. Zarchiwizowóné z [https://www.newindianexpress.com/sport/football/fifa-world-cup-2018/fifa-worldcup-2018-news/2018/jun/14/fifa-world-cup-kicks-off-in-russia-1828219.html òriginału] 2.08.2021 r. Przëstãp z 9.07.2026 r. </ref> W gardze to dô pôrã òbiektów ze swiatowi lëstë spôdkòwiznë UNESCO. Mòskwa je znónô z architekturë, òsoblëwie z òbéńdë [[Czerwiony Plac|Czerwionégò Placu]] a bùdinków taczich jak [[Sobór Błogòsławionégò Wasyla]] a [[Kreml]], chtëren je òstrzódkã włôdzë w kraju. W Mòskwie wielné rusczé firmë mają swòje sedzbë. Miasto mô bògati system pùblicznégò transpòrtu: sztërë midzënôrodné fligerplace, dzesãc banófów, elektriszowi system, system jednoszinowégò banu a [[Metro w Mòskwie|mòsczewsczé metro]] – jeden òd nôwikszich tegò zortu systemów na swiece. Wicy jak 40% teritorium miasta stanowi zelonosc, co czini Mòskwã jednym òd nôbarżi zelonëch gardów na swiece.<ref>[https://web.archive.org/web/20200625002804/https://bridgetomoscow.com/curious-fact-moscow-parks ''"Moscow parks"''] (an.), ''Bridge To Moscow''. Zarchiwizowóné z [https://bridgetomoscow.com/curious-fact-moscow-parks òriginału] 25.06.2020 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> == Etimòlogiô == Ùwôżô sã, że miono gardu pòchôdô òd rzéczi [[Mòskwa (rzéka)|Mòskwë]].<ref name="Vasmer">Vasmer, Max (1986–1987) [1950–1958]. "Москва". [w:] Trubaczow, O. N.; Larin, B. O. (editorzë). ''Этимологический словарь русского языка''&#x5B;''Russisches etymologisches Wörterbuch''&#x5D; (rus.) (2 wëdanié.). Mòskwa Progress.</ref><ref name="Smol">Smòlickaja, G.P. (2002). ''Topònimiczeskij słowar Centralnoj Rossyji'' <bdi>Топонимический словарь Центральной России</bdi> (rus.). str. 211–2017.</ref> To dô rozmajité teòrie tikającé sã pòchòdzeniô pòzwë rzéczi. Nôlepi jãzëkòznajarskò ùgruntowóną a szerok akceptowóną je na ò pòchòdzenim z [[Prabôłtosłowiańsczi jãzëk|prabôłtosłowiańsczégò]] dërżenia *''mŭzg''-/''muzg''- z [[Praindoeùropejsczi jãzëk|praindoeùropejsczégò]] *meu- „mòkri”,<ref name="Smol">{{cite book|last1=Smolitskaya|first1=G.P.|title=Toponimicheskyi slovar' Tsentral'noy Rossii|script-title=ru:Топонимический словарь Центральной России|date=2002|pages=211–2017|language=ru}}<cite class="citation book cs1 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFSmolitskaya2002">Smolitskaya, G.P. (2002). </cite></ref><ref name="Trubach">Trubaczow, O.N., ed. (1994). ''Etimòlogiczeskij słowar sławjanskich jazykòw'' <bdi>Этимологический словарь славянских языков</bdi> (rus.). V. 20: str. 19–20, 197, 202–203; V. 21: str. 12, 19–20, 76–79.</ref><ref>Pokorny, Julius. [https://web.archive.org/web/20160310064838/http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/ielex/U/P1312.html "meu"]. ''Indogermanisches etymologisches Wörterbuch,'' (miem.) Zarchiwizowóné z [http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/ielex/U/P1312.html òriginału] 10.03.2016 r. </ref> tak tej ''Mòskwa'' mògłabë òznaczac rzékã pòłożoną na sapach czë błotach. Skrewnionym słowóm słëchają: [[Rusczi jãzëk|rusczé]] музга, ''mùzga'' „plëta”, [[Lëtewsczi jãzëk|lëtewsczé]] ''mazgoti'' a [[Łotewsczi jãzëk|łotewsczé]] ''mazgāt'' „mëc”, [[Łacyńsczi jãzëk|łacyńsczé]] ''mergō'' „zanurzac”,<ref name="Vasmer" /><ref name="Trubach" /> [[Prekmùrsczi jãzëk|prekmùrsczé]] ''müzga'' „trzãsawiszcze”<ref>Greenberg, Marc L. (2020). Fortuin, Egbert; Houtzagers, Peter; Kalsbeek, Janneke (editorzë). ''Prekmurje Slovene Grammar: Avgust Pavel's Vend nyelvtan (1942). Critical edition and translation from Hungarian by Marc L. Greenberg''. (an.), Leiden, Boston: Brill Rodopi. str.&nbsp;176. ISBN&nbsp;<bdi>978-9004419117</bdi>.</ref>. We wiele słowiańsczich krajach jistnieje nôzwëskò ''Mòskòw'', nôpòpùlarniészé je w Rusce, [[Bùłgariô|Bùłgarie]], [[Ùkrajina|Ùkrajińsce]] a [[Nordowô Macedoniô|Nordowi Macedonie]].<ref>[https://forebears.io/surnames/moskov "Moskov Surname Meaning, Origins & Distribution"]. ''forebears.io''. Zarchiwizowóné z [https://web.archive.org/web/20181211010136/https://forebears.io/surnames/moskov òriginału] 11.12.2018 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> W dodôwkù, w Pòlsce jistnieją szlachòwno pòzwóné môlëznë jak Mozgawa.<ref name="Vasmer" /><ref name="Smol" /><ref name="Trubach" /> Wedle ùgrofińsczi hipòtezë, [[wòłżańskò-fińsczé lëdë]], jaczé słëchałë do przedsłowiańsczich plemión a chtërne mieszkałë na nym terenie, zwałë rzékã ''Mustajoki –'' „czôrnô rzéka” ë pòzwa rzéczi miabë pòchadac z te terminu.<ref>Tarkiainen, Kari (2010). ''Ruotsin itämaa''. Helsinki: Svenska litteratursällskapet i Finland. (szw.), str.&nbsp;19. ISBN&nbsp;<bdi>978-951-583-212-2</bdi>.</ref> Jiné teòrie są òdrzucóné przez jãzëkòznajarzów jakno słabò pòpiarté nôùkòwò.<ref name="Vasmer" /><ref name="Smol" /> Stôroruską fòrmã pòzwë rekònstruùje sã jakno *Москы, ''*Mosky'', ale pierszé pisóné nadczidczi z XII stalatégò zapisóné są w zanôléżnëch [[Przëpôdk|przëpôdkach]]: Московь, ''Moskovĭ'' ([[winowôcz]]), Москви, ''Moskvi'' ([[môlnik]]), Москвe/Москвѣ, ''Moskve/Moskvě'' ([[rodzôcz]]).<ref name="Vasmer" /><ref name="Smol" /> Z nëch fòrmów pòchôdô terôczasnô ruskô fòrma Москва, ''Mòskwa'', mdącô wënikã ùproszczeniô deklinacje (szlachòwno stało sã w kaszëbiznie np. z prasłowiańsczim *kry, chtërno przeszło w krew/krëwiô).<ref>Lorentz, F. (1925). ''Geschichte der Pomoranischen Sprache''. (miem.), De Gruyter, str. 153</ref> == Historiô == <big>'''Prehistoriô'''</big> Terenë dzysdniowi Mòskwë bëłë zamieszkałé òd prehistoricznëch czasów. Do nôwczasniészich znalezëszczów słëchają zaòstałoscë pò lałowsczi kùlturze, chtërnã ekspercë przëpisëją do cządu [[Neòlit|neòlitu]].<ref>[https://web.archive.org/web/20201030183623/https://www.mos.ru/en/news/item/22507073/ "The origins of Moscow: What archaeological finds, chronicles and urban legends tell us"]. ''Mos.ru''. 5 April 2017. Zarchiwizowóné z [https://www.mos.ru/en/news/item/22507073/ òriginału] 30.10.2020 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Pierszima mieszkańcama òbéńdë bëlë jachtarze a zbiérôcze. Kòl 950 r. òsedlëłë sã tu dwa słowiańsczé plemiona, [[Wiaticze]] a [[Kriwicze]]. Wiaticze mòglë sã składac na wikszosc domôcy pòpùlacje Mòskwë.<ref>[https://web.archive.org/web/20120524051043/http://www.moskau.ru/moskau/lexikon/geschichte_moskaus_vom_dorf_zur_metropole_3.html "History of Moscow - from village to metropolis"] (an.) ''moskau.ru''. Zarchwizowóné z [http://www.moskau.ru/moskau/lexikon/geschichte_moskaus_vom_dorf_zur_metropole_3.html òriginału] 24.05.2012 r., przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> === Wczasnô historiô (1147–1263) === Mòskwa òsta nadczidłô w kronikach pierszi raz przë rokù 1147 jakno dzél rostowskò-suzdalsczégò ksãstwa, jakô pòwsta pò rozpadze [[Czijewskô Rus|Czijewsczi Rusë]].<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 45</bdi></ref> Bëła tedë môłim miastkã przë zôpadny grańcë ksãstwa.<ref>[https://www.bbc.com/russian/features-39352451 "Начало Москвы: пир после убийства"] (rus.) ''BBC News Russian''. 11.04.2017 r. Zarchiw. z [https://web.archive.org/web/20210710045539/https://www.bbc.com/russian/features-39352451 òriginału] 10.07.2021 r. </ref> Wôżnosc Mòskwë mòckò ùrosła w drëdżi pòłowie XII wiekù, czej stała sã festingą, tej téż pòwstałë pierszé mùrë [[Kreml|Kremla]].<ref name=":0">Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 46</bdi></ref> Òb czas mòngòlsczich inwazjów z lat 1237–1238, Mòskwa òsta splądrowónô pò zniszczenim [[Riazań|Riazania]].<ref name=":0" /> Pierszim ksyżëcã Mòskwë béł [[Daniél Aleksandrowicz|Daniél]], nôstarszi syn [[Aleksander Newsczi|Aleksandra Newsczégò]], jaczi erbòwôł w 1263 rokù gard.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 47</bdi></ref> Do 1271 rokù, ksãstwò bëło rządzoné przez ùja Daniela, Jarosława, chtëren dostôł Twer jakno apanaż.<ref>Kuczkin, V. A. (2013). "Московское великое княжество" [w:] Krawiec, S. L. (editór.). ''Большая Российская энциклопедия. Том 21: Монголы — Наноматериалы'' (rus.) Большая Российская энциклопедия. str.&nbsp;308–310. ISBN&nbsp;<bdi>978-5-85270-355-2</bdi>.</ref> Sóm Daniél je nadczidłi w kronikach dopiérze przë rokù 1282, czej miôł brac ùdzél w feùdalny wòjnie jegò dwùch starszich bracynów.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 47</bdi></ref> === Wiôldżé Ksãstwò (1263–1547) === [[Òbrôzk:Facial_Chronicle_-_b.10,_p.049_-_Tokhtamysh_at_Moscow.jpg|mały|Dobëcé Mòskwë przez [[Złotô Horda|Złotą Hordã]] w 1382 rokù]] [[Òbrôzk:Вид_на_Спасскую_башню_от_Исторического_музея.jpg|alt=|mały|Spasskô Bôszta, zbùdowónô w 1491]] [[Òbrôzk:Polish_plan_of_Moscow_1610.PNG|mały|Plan Mòskwë z 1610, przed znikwienim gardu w 1612 a zmianą ùkładu sztrasów. Norda je pò prawi.]] Na prawim sztrądze rzéczi Mòskwë, òsmë kilométrów òd Kremla, Daniél ùsadzył nowi mònastér z drzewianą cerkwią Daniela Słëpnika mët – dzysdnia je to [[Danielów Mònastér]]. Pò smiercë Daniela w 1303 r., teritorium ksãstwa sã wnet pòtrojiło, zamikającë w se cawną rzékã Mòskwã kùmbruż z ji dopłëwama, co zagwësniło państwù samòòbstójnotã.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 50-51</bdi></ref> Bëlnô rzecznô séc pòmôga ksãstwù w rozwiju hańdlu.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 55</bdi></ref> Òtrocë Daniela sztridowelë sã z [[Twer|twersczima]] ksãcama ò sukcesjã.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 60</bdi></ref> [[Jerzi Mòsczewsczi|Jerzi]] òstôł ùznóny za wiôldżégò ksãca przez mòngòlsczégò [[Chan|chana]] w 1318, ale stracył titel sztërë lata pózni.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 87</bdi></ref> [[Iwan I Mòsczewsczi|Iwan I]] òdzwëskôł trón wiôldżegò ksãstwa òd Tweru pò dokôzanim lojalnoscë chanowi.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 145</bdi></ref> Iwan zbiérôł daninã dlô chana [[Złotô Horda|Złoti Hordë]] òd zanôleżnëch rusczich ksyżãt ë ùżiwôł strzódków, jaczé zdobiwôł, cobë rozwijac Mòskwã.<ref name=":1">Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' (an.; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 73</bdi></ref> Metropòlita [[Ruskô Prawòsłôwnô Cerkwiô|rusczi cerkwie]] téż zdrësził sã z Iwanã i przeniósł swòjã sedzbã z [[Władimir (gard)|Władimiru]] do Mòskwë.<ref name=":2">Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 (an.)'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 40</ref><ref name=":1" /> Zwela pòd pierszą kamianną cerkwiã w Mòskwie, [[Sobór Zasniãcô Matczi Bòżi]], òsta wëłożonô w 1326. Metropòlita wëbrôł sobór za plac swòjégò spòczinkù, co miało zmòcnic sztatus Mòskwë jakno dëchòwégò centrum rusczégò prawòsławiégò.<ref name=":2" /> Chan Złoti Hordë pòczątkòwò wspiérôł Mòskwã, chcącë scygnąc ekspansjã [[Wiôldżé Lëtewsczé Ksãstwò|Wiôldżégò Lëtewsczégò Ksãstwa]] na pòrénk, ingerowôł dërch w relacje Mòskwë z jinyma rusczima princama, bë zapòbiec ji nadmiérnémù zmòcnieniémù.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 211-212</bdi></ref> W 1353 rokù, [[czôrnô smierc]] rozkòscérza sã z nordowò-zôpadny Rusczi do Mòskwë, pòwòdëjącë smierc [[Szëmón Bùszny|Szëmòna Bùsznégò]], jegò sënów a metropòlitë.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 217</bdi></ref> Tak tej panëjącô Mòskwą familiô òsta môłô ë pòwsta nowô lëniô ksyżãcy sukcesje – wedle ni włôdza przechôda z òjca na sëna.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 170-171</bdi></ref> Òb czas panowaniô Dimitra Dóńsczégò, mòsczewsczé ksãstwò zdobëło zacht nowégò teritorium.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 (an.)'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 49</ref> W 1380 r., Dimitr doprowadzył zjednóną ruską armiã do wôżnégò zwëcãstwa nad Mòngòłami w biôtce ò Kùlikòwò, co baro przëdało Mòskwie wiele prestiżu a zmòcniło sztatus ji włôdców jakno wòjskòwëch wódców.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 (an.)'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 51</ref> Pò jegò smiercë w 1389 rokù, trónë Władimiru a Mòskwë òstałë na wiedno zjednóné.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 306</bdi></ref> Za panowaniégò [[Wasyl II Slepi|Wasyla II]] wëbùchłô domôcô wòjna pònemù jak Jerzi Zwienigòrodzczi zakwestionowôł sukcesjã swòjégò bratówca w 1425 r.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 (an.)'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 69</ref> Òkróm te, Wasyl wërôżôł niechãc wedle [[Florencczi sobór|florencczégò sobòru]], co skùtkòwało aresztowanim metropòlitë za jegò pòdpisanié.<ref name=":3">Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 (an.)'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 72</ref> Sétmë lat pózni, radzëzna rusczich biskùpów wëbra gwôsnégò metropòlitã, co òznôczało ògłoszenié [[Aùtokefaliô|aùtokefalie]] przez ruską cerkwiã.<ref name=":3" /> [[Ùpôdk Kònstantinopòla|Ùpôdk Kónstantinopòla]] w 1453 rokù béł ùwôżóny przez Rusków za bòską karã za [[Apòstazjô|apòstazjã]] ë w 1492 r. Mòskwa òsta pòzwónô pierszi rôz imperialnym gardã przez rusczégò metropòlitã.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 (an.)'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 135</ref> Òb czas rządów [[Iwan III Wiôldżi|Iwana III]], wnet wszëtczé rusczé kraje zjednałë sã z Mòskwą, co dało spòdlé pòd bùdacjã centralisticznégò państwa.<ref>Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' (an.; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 77-79</bdi></ref> [[Staniãcé nad Ùgrą|Staniãcé nad rzéką Ùgrą]] w 1480 r. je tradicyjną cezurą kùńca tatarsczi zwiérzchnoscë.<ref>Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' (an.; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 78</bdi></ref> Iwan miôł wiôlgą starã, abë jegò państwò przejãło wiersztã Kónstantinopòla, zrekònstruòwôł tej Kreml przë pòmòcë renesansowëch włosczich architektów. Prawie za czasów Iwana III pòjawił sã [[Czerwiony Plac]], zwóny nôprzód Targã. Iwanów syn, [[Wasyl III]] kòntinuòwôł ekspansjã mòsczewsczégò państwa i anektowôł òstałé rusczé zemie.<ref>Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' (an.; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 79</bdi></ref><ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 (an.)'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 92</ref> Za jegò włôdzë rozwijónô bëła doktrina Mòskwë jakno trzecégò Rzimù.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 (an.)'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 136</ref> === Carstwò (1547–1721) === [[Òbrôzk:Moscow_StBasilCathedral_d28.jpg|mały|[[Sobór Błogòsłowiónégò Wasyla]], zbùdowóny w 1561]] [[Òbrôzk:Mikhail_Feodorovich_Izbranie.jpg|mały|Welacjô Michała I na cara w 1613]] [[Òbrôzk:Kremlenagrad.jpg|mały|[[Kreml]] òb czas panowaniô [[Aleksy I Romanów|Alekségò I Romanowa]], 1663]] W 1547 rokù, [[Iwan Grozny]] òstôł kòrónowóny w Mòskwie nié blós na wiôldżégò princa, ale téż na pierszégò cara Wszechrusczi.<ref>Bushkovitch, Paul (5.12.2011 r.). ''A Concise History of Russia'' (an.) Cambridge University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-139-50444-7, str. 48</bdi></ref> W XVI a XVII stalatim òstałë zbùdowóné trzë krãgłé festindżi: Kitaj-gòrod, Biôłi Gard a Zemny Gard. W 1547 rokù òdżin zniszcził ale wiôldżi dzél miasta, a w 1571 r. [[Krimsczi Tatarzë]] zdobëlë Mòskwã, spôlającë wszëtkò pòza Kremlã.<ref>"''[https://books.google.com/books?id=i85noYD9C0EC&pg=PA260 The Unending Frontier: An Environmental History of the Early Modern World] (an.) John F. Richards (2006). University of California Press. str. 260.'' ISBN 0-520-24678-0 </ref> Kroniczi przekazëją, co przeżëło 30 000 òd 200 000 mieszkańców. Krimsczi Tatarzë zaatakowelë zôs w 1591 r., ale scygnãłë jich nowé mùrë, zbùdowóné midzë 1584 a 1591 przez rzemiãsnika Fiodora Kònia. W 1592 r. wkół gardu òstôł wzniosłi bùtnowi zemny wôł z 50 tormama. Jakno nôbarżi bùtnowô liniô òbarnë, pòwsta séc mòckò ùfòrtifikòwónëch mònasterów na pôłnié a pòrénk òd wałów. Dzãka wałóm miasto zwëskało pòeticką pòzwã ''Biełokamiennaja''. Dôwné grańce gardu òznaczoné przez wôł, terô wëznôczô [[Ògrodowô Òkrãżnica]]. Pò pòrénczny stronie mùru Kremla to dało trzë brómë: Kònstantino-Jeleninskij, Spasskij, Nikòlskij (nazwónëch tak pò wiszącëch nad nima ikònach Kónstantëna i Lénë, Zbawicela a [[Swiãti Mikòłôj|sw. Mikòłaja]]). Òstatné dwie stojałë bezpòstrzédno na procëm Czerwionégò Placu, a bróma Kònstantino-Jeleninskij nalôża sã za Sobòrã Błogòsławionégò Wasyla. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (June 2024)">citation needed</span></nowiki>''&#x5D;</sup> Wiôldżi głód w Rusce z lat 1601–1603 ùbił gwës 100 000 òsób w Mòskwie. Midzë 1610 a 1612 rokã, [[Repùblika Òbu Nôrodów|pòlskò-lëtewskô]] armiô òkùpòwa Mòskwã, jakno że król [[Zygmùnd III Waza|Zygmùnd III]] chcôł przejic rusczi trón. W 1612 rokù, Niżny Nowgòrod a jiné rusczé miasta, chtërnym przewòdzył princ Dmitrij Pòżarsczi ë Kùzma Minin, pòwstałë procëm pòlsczim òkùpantóm, occupants, òbleglë Kreml i wënëkelë jich. W 1613 rokù, the Zemsczi Sobór wëbrôł [[Michôł Romanów|Michała Romanowa]] na cara, ùsôdzającë [[Dinastiô Romanowów|dinastiã Romanowów]]. W XVII wiekù to jesz dało czile pòwstaniów w gardze: [[Sólny Bùńt]] (1648), [[Kòprowi Bùńt]] (1662) a [[Mòsczewsczé pòwstanié (1682)|mòsczewsczé pòwstanié z 1682 rokù]]. Ò pierszą pòłowã XVII wiekù lëdztwò gardu ùrosło ze 100 000 do 200 000, a miasto rozkòscérzëło sã pòza wałë w drëdżi pòłowie stalatégò. Kòl 1650 rokù, 20% mieszkańców przedmiesców Mòskwë pòchôdało z [[Wiôldżé Lëtewsczé Ksãstwo|Wiôldżégò Lëtewsczégò Ksãstwa]].<ref>Абецедарский, Л. С. (1978). ''Белоруссия и Россия'' (rus.) Москва. str.&nbsp;213</ref> Ne nowé wiertle òstałë pòżwóné ''Mieszczanskaja słobòda.'' Słowò ''mieszczanie'' ze zôczątkù òznaczało to samò, co pò kaszëbskù, ale pózni dobëło negatiwny wëzwãk i dzysdnia òznôczô w rusczim „drobnomieszczanie” abò „ògrańczony filistrowie”.<ref>П.В.Сытин, "Из истории московских улиц" (rus.), М, 1948, str. 296.</ref> Wielné tragedie nawiédzałë gard. Epidemie dżumë pùstoszëłë Mòskwã w latach 1570–1571, 1592 a 1654–1656.<ref>''[https://books.google.com/books?id=IcljzNyv4EgC&pg=PA17 Bubonic Plague in Early Modern Russia: Public Health and Urban Disaster]'' (an.) ''John T. Alexander (2002). Oxford University Press US. str. 17. ISBN'' [[:en:Special:BookSources/0-19-515818-0|0-19-515818-0]] </ref> Czôrnô smierc ùbiła wicy jak 80% lëdztwa w latach 1654–55. Ògnie spôlëłë wikszosc drzewianégò dzéla gardu midzë 1626 a 1648.<ref>M.S. Anderson, ''Peter the Great'' (1978) (an.), str. 13</ref> W 1712 r., [[Pioter Wiôldżi]] przecygnął sedzbã swòjégò rządu do nowò wëbùdowónégò [[Piotrogard|Piotrogardu]] nad [[Bôłt|Bôłtã]]. === Imperium (1721–1917) ===   Pò ùtrace sztatusu stolëcë, pòpùlacjô sã nôprzód zmniészëła, ale pò 1750 rokù do kùńca jistnieniégò imperium, ùrosła wicy jak dzesãckrotno, òsygającë do 1915 rokù 1,8 miliona òsób. Epidemiô dżumë z lat 1770–1772 zabiła do 100 000 lëdzy w Mòskwie.<ref>Melikishvili, Alexander (2006). [https://web.archive.org/web/20091123034404/http://cns.miis.edu/antiplague/pdfs/melikishvili.pdf "Genesis of the anti-plague system: the Tsarist period"] (PDF). ''Critical Reviews in Microbiology''. '''36''' (1): 19–31. CiteSeerX&nbsp;10.1.1.204.1976. doi:10.1080/10408410500496763. PMID&nbsp;16610335. S2CID&nbsp;7420734. (an.)</ref> Pòd kùńc XVII wiekù zaczãłë pòwstawac flastrowóné szasëje. W 1730 rokù wprowadzoné òstało stałé sztrasowé òbswiecenié, a do 1867 rokù wiele sztrasów miało ju gazowi wid. W 1883 rokù, kòl brómë Prieczistienskije, zainstalowóné òstałë łãkòwé lãpë. W 1741 rokù Mòskwã òtôczôł 40-kilométrowi wôł Kamier-Kòlleżskij. Dało tam 16 brómów, kòl jaczich pòbiéróné bëło cło. We wczasnym XIX wiekù Bróma Spasskij bëła główną wjazdową brómą na Kreml, brëkòwóną przez cara. Droga łączącô Mòskwã z Piotrogardã, dzysdnia [[Aùtostrada M10 (Ruskô)|aùtostrada M10]], òsta skùńczonô w 1746 rokù. Pò wëflastrowanim w latach 80. XVIII wiekù zaczã bëc pòpùlarno pòzéwónô ''Pietierburgskòje Szosse.'' W latach 1781–1804, jakno pierszi w kraju, pòwstôł wòdocyg Mitiszczinskij. [[Òbrôzk:Moscou._Le_Kremlin_LOC_ppmsca.52725.jpg|mały|Widok na rzékã Mòskwã w XIX stalatim]] Pò inwazji Napòléòna na Ruskã w 1812 rokù, mòskwianie òstelë ewakùòwóny. Òdżin miasta béł we wiôldżi mierze skùtkã rusczi sabòtażë. Napòléònowa ''Grande Armée'' bëła zmùszonô sã wëcopac i òsta wnet znikwionô przez òstrą ruską zëmã. W 1813 rokù, pò zniszczeniach zrzeszonëch z najazdã, ùsadzonô òsta ''Kòmisjô ds. Bùdacje Miasta Mòskwë''. To dało wiôlgą òdbùdowã a dzélã przebùdowã. Taczé gmachë jak [[Wiôldżi Kremlowsczi Pałac]], [[Kremlowsczi Arsenał]], [[Mòsczewsczi Ùniwersytet]], [[Mòsczewsczi Maneż]] a [[Wiôldżi Téater w Mòskwie|Wiôldżi Téater]] òstałë prawie tej wëbùdowóné abò òdbùdowóné. [[Sztrasa Arbat]] mia jistnióné przënômni òd XV stalatégò, ale w XVIII wiekù òsoblëwie zwëska na prestiżu. Òsta zniszczonô w ògniu z 1812 rokù a czësto òdbùdowónô. [[Mòsczewsczi Państwòwi Ùniwersytet]] òstôł ùsadzony w 1755 rokù. Jegò główny gmach òstôł òdbùdowóny pò ògniu z 1812 przez Domenica Giliardégò. Gazéta ''Mòskòwskije Wiedomòsti'' bëła wëdôwónô òd 1756 rokù jakno tidzenik, a òd 1859 jakno dzénnik. W latach 30. XIX wiekù generał Aleksandr Basziłow rozplanowôł pierszą regùlarną séc sztrasów na nordã òd Piotrowsczégò Pałacu. Chòdińsczé pòle na zudã òd szaségò bëła brëkòwónô do wòjskòwëch czwiczeniów. Smòleńsczi Banóf (pòprzédca Biôłorusczégò Banófù) òstôł òdemkłi w 1870 rokù. Park Sokolniki, jaczi w XVIII wiekù służił carsczim sokólnikóm, a leżôł bùten gardu, w XIX stalatim òstôł wchłoniãti przez rozwijającé sã miasto i przesztôłcony w pùbliczny park w 1878 rokù. W 1902 rokù zbùdowóny òstôł pòdmiesczi banóf Sawiołowskij was built in 1902. W stëcznikù 1905 rokù Aleksandr Adrjanow òstôł pierszim merã Mòskwë. Czej do włôdzë w 1762 rokù doszła carica [[Katarzëna Wiôlgô|Katarzëna]], brud gardu a smard scéków bëłë ùwôżóné za złé zwëczaje przëniosłé do Mòskwë przez lëdzy z niższich klasów, jaczi niedôwno przecygnãlë do gardu ze wsë. Elitë zabiégałë ò pòlepszenié higenë, co stało sã dzélã planów caricë, bë zwikszëc kòntrolã nad spòlëznowim żëcym. Pòliticzné a militarné zwënédżi òd 1812 jaż pò 1855 rok òbdôwałë kritików, diskùsjô ò lëchi kòndicje pùblicznégò zdrowiégò zmôłkła. Jednak wedle klãsków we krimsczi wòjnie z lat 1855–56, zmniészëła sã dowiérnota w ùmiejãtnosc zagwësnieniô przez państwò pòrządkù w dzélnicach nãdzë, a żądania wikszi dbë ò pùbliczné zdrowié zaczãłë bëc zôs pòdnôszóné.<ref>Alexander M. Martin, "Sewage and the City: Filth, Smell, and Representations of Urban Life in Moscow, 1770–1880", ''Russian Review'' (2008) 67#2 str. 243–274. (an.)</ref> W 1903 rokù zaczął dzejac wòdocyg Mòskwòreckaja, pierszi nanëkiwóny wòdą z rzéczi Mòskwë<ref>Falkowskij N.I. ''История водоснабжения в России'' (''Istorija wodosnabżenija w Rossyji,'' ros.), red. Szuchier I.M., Изд-во Министерства коммунального хозяйства РСФСР, 1947, str. 159</ref>. === Sowiecczi cząd (1917–1991) === [[Òbrôzk:Plan_of_Moscow_1917.jpg|mały|Plan gardu Mòskwë, 1917]] W lëstopadnikù 1917 rokù, pò rozpòczãcym sã [[Pajicznikòwô rewòlucjô|pajicznikòwi rewòlucje]] w Piotrogardze, mòsczewsczi bólszewikòwie rozpòczãlë swòje pòwstanié. 15 (2 wedle [[Juliańsczi kalãdôrz|juliańsczégò kalãdarza]]) lëstopadnika 1917, pò drãdżich biôtkach, w Mòskwie włôdzã przejãlë Sowiecë.<ref>[http://www.aha.ru/~mausoleu/documents/moscow_1.htm "Revolutionary war history. Moscow"] (an.) ''www.aha.ru''. Zarchiw. z [https://web.archive.org/web/20210411165331/http://www.aha.ru/~mausoleu/documents/moscow_1.htm òriginału] 11.04.2021 r.</ref> [[Włodzmiérz Lenin]], w strachù przed inwazją, przecygnął 12 strëmiannika 1918 r. stolëcã nazôd do Mòskwë.<ref name="prlib">[https://www.prlib.ru/en/history/619089 "Moscow becomes the capital of the Soviet State"] (an.) Presidential Library. 2018. Zarchiw. z [https://web.archive.org/web/20190401151158/https://www.prlib.ru/en/history/619089 òriginału] 1.04.2019.</ref> Kreml zôs stôł sã sedzbą włôdzë, pòliticznym centrum nowégò państwa. Razã ze zmianama we wôrtnoscach narcuonyma przez kòmùnisticzną dejologiã, tradicjô zachòwiwaniô kùlturalny spôdkòwiznë òsta przerwónô. Samòstójné towarzëstwa, nawet ne bróniącé blós swiecczich zabëtków, òstałë rozrzeszoné pòd kùńc 20. lat. Niszczoné bëłë swiãtnice w miastach. W 1937 r. do Centralnégò Kòmitetu [[Kòmunisticznô Partiô Sowiecczi Zrzeszë|Kòmunisticzny Partie Sowiecczi Zrzeszë]] doprzëszłë lëstë z bédënkã zmianë miona Mòskwë na „Stalindar” „Stalinodar”.<ref>Sarah Davies, Popular Opinion in Stalin's Russia: Terror, Propaganda and Dissent, 1934–1941 </ref> [[Józef Stalin|Stalin]] òdrzucył nã propòzycjã.<ref>Simon Montefiore, The Court of the Red Tsar </ref> Ò [[Drëgô swiatowô wòjna|drëgą swiatową wòjnã]], Państwòwi Sowiecczi Kòmitet Òbarnë a Generalny Sztab [[Czerwionô Armiô|Czerwiony Armie]] nalôżałë sã w Mòskwie. W 1941 rokù, westrzód mòskwianów òstało ùtwòrzonëch 16 òchòtniczich diwizjów (z wicy jak 160 000 lëdzy), 25 batalionów a 4 inżinierijné regimentë. Òd pajicznika 1941 do stëcznika 1942 rokù, na przedmiescach przebiwa miemieckô Grëpa Armie Westrzódk, przenëkónô pózni w [[Biôtka pòd Mòskwą|biôtce pòd Mòskwą]]. Wielné fabrëczi òstałë ewakuòwóné z zacht dzélã wëszëznë mët ë òd 20 pajicznika gard òstôł ògłoszony za òbległi. Pòòstałi mieszkańcë zbùdowelë a òbsôdzalë stanowiszcza procëmpancerny òbarnë, czej miasto bëło bómbardowóné z lëftu.1 maja 1944 òstôł ùsadzony medal „Za òbarnã Mòskwë”, a w 1947 medal ”Na wdôr 800-lecô Mòskwë”. Lëczba òfiarów pò miemiecczi a sowiecczi stronie je różno taksowónô: szacëje sã, że midzë 30 séwnika 1941 r. a 7 stëcznika 1942 zminãło sã òd 248 000 do 400 000 żôłnérzów Wehrmachtu ë òd 650 000 do 1 280 000 czerwionoarmistów.<ref>''Moscow Encyclopedia'', (an.) Great Russian Encyclopedia, Moscow, 1997, wpisënk "Battle of Moscow" </ref><ref>Great Soviet Encyclopedia (an.) Moscow, 1973–78, wpisënk "Battle of Moscow 1941–42"</ref><ref>John Erickson, ''Barbarossa: The Axis and the Allies'', tôbelka 12.4</ref> Òb pòwòjnowé lata to dało mieszkaniowi krizys, jaczi òstôł rozrzeszony przez wënalézenié wësoczich mieszkalnëch bloków. W Mòskwie je jich wicy jak 11 tësãcy, co czini jã miastã z nôwikszą jiloscą wësokòscówców; mieszkô w nich wikszosc lëdztwa gardu.<ref name="hrranking">[https://web.archive.org/web/20121106210644/http://www.emporis.com/statistics/skyline-ranking "Skyline Ranking"] (an.) ''Emporis''. Zarchiw. z òriginału 6.11.2012 r. </ref> Chëcze bëłë bùdowóné a dzélã méblowóné ju we fabrëce, niglë òstałë przëwiozłé na plac bùdacje ë pòstawioné we wësoczé kòlumnë. Miasto [[Zelenograd]] òstało wëbùdowóné w 1958 rokù 37 kilométrów na nordowi zôpôd òd centrum gardu a wchłoniãté jakno jedna òd administracyjnëch òbéńdów Mòskwë. [[Mòsczewsczi Państwòwi Ùniwersytet]] przecygnął swój kampùs na [[Wróblowé Grzëpë]] w 1953 rokù. [[Òbrôzk:Stalin's_funeral_procession_entering_Manezhnaya_Square_from_Okhotny_Ryad.jpg|mały|Pògrzéb Stalëna, 1953]] W 1959 rokù [[Nikita Chruszczow]] rëgnął z antireligijną kampanią. Trzëdzescë z piãcdzesąt dzejającëch kòscołów òstało zamkłëch, a szesc zbùrzonëch. 8 maja 1965 rokù, z leżnoscë fakticzny 20 roczëznë dobëtu w [[drëdżi swiatowi wòjnie]], Mòskwa òsta nôdgrodzonô titlã Gardu-Heroja. MKAD (aùtołowô òkrãżnica) òsta òdemkłô w 1961 rokù. Sztërëpasowô droga prowadzëła przez 109 kilométrów wzłuż grańców miasta. MKAD wëznôcza administracyjné grańce gardu do 80. lat, czej òstałë włączoné do nie przedmiesca zeza drodżi. W 1980 rokù Mòskwa bëła za gòspòdarza [[Latné òlimpijsczé miónczi 1980|latnëch òlimpijsczich miónków]], zbòjkòtowónëch przez [[USA]] ë jiné zôpadné kraje z pòwòdu sowiecczi inwazje na [[Afganistan]] w 1979. W 1991 rokù w Mòskwie to dało [[Pùcz Janajewa|próbã zamôchù na rząd]] przeprowadzoną przez kònserwatiwnëch kòmùnistów, stojącëch w òpòzycji do rządzącégò tej liberalnégò refòrmatora [[Michajił Gòrbaczow|Michajiła Gòrbaczowa]]. === Pò 1991 rokù === Pò rozrzeszenim [[ZSSR]] w 1991 rokù, Mòskwa òsta stolëcą [[Ruskô|Rusczi Federacje]]. Pòwsta tedë rënkòwô ekònomiô, co skùtkòwało eksplozją detalicznégò hańdlu, ùsłëgów, nowi architekturë i pòpùlarizacją zôpadnégò sztilu żëcégò. Gard rósł, a lëczba lëdztwa przeszła dzesãc milionów. W nëch czasach ale to dało téż zacht rozrost pòdmiesczi nisczi zabùdowë, spòwòdowóny wësoczim òdbëtã na jednofamiliowé chëcze w procëmnoscë do wiôldżich bloków. W latach 1995–97 MKAD òsta pòszerzwionô ze sztërzech do dzesãc pasów. W gòdnikù 2002 rokù pòżdôwk [[Bùlwar Dmitrija Donskògò]] stôł sã pierszą stacją mòsczewsczégò metra bùten MKAD. Trzecô òkrãżnica, pòstrzédnô midzë XIX-stalatną [[Ògrodowô Òkrãżnica|Ògrodową Òkrãżnicą]], a ną bùtnową ze sowiecczégò cządu, òsta ùkùńczonô w 2004 r. Latné dacze są przesztôłcóné w całoroczné chëcze, a ze wzrostã pòpùlarnoscë aùtołów, rosce téż rëch na drogach.<ref>Robert J. Mason ë Liliya Nigmatullina, "Suburbanization and Sustainability in Metropolitan Moscow," ''Geographical Review'' (2011, an.) 101#3 str. 316–333.</ref> Wielné stôré cerkwie a jiné przëmiarë kùlturalny spôdkòwiznë zniszczoné za czasów Stalëna òstałë òdbùdowóné, np. [[Sobór Christusa Zbawicela w Mòskwie|Sobór Christusa Zbawicela]]. W drëdżi dekadze XXI wiekù, administracjô gardu rëgnã z długòterminowima projektama, taczima jak program mòdernizacje miasta ''Mòja Ùlica'' (Mòja Sztrasa)''.''<ref>RBTH, (4.11.2016.) [https://www.rbth.com/politics_and_society/2016/11/04/city-of-the-future-moscow-gets-a-much-needed-makeover_644341 "City of the future: Moscow gets a much-needed makeover"]. [https://web.archive.org/web/20180524081811/https://www.rbth.com/politics_and_society/2016/11/04/city-of-the-future-moscow-gets-a-much-needed-makeover_644341 Zarchiw.] 24.05.2018 r.</ref> Pò rozrosce teritorium miasta na zudwest 1 lëpińca 2012 rokù, pòwiérzchniô stolëcë zwikszëła sã wicy jak dëbelt, roscącë z 1 091 do 2 511 km², przez co Mòskwa sta sã nôwikszim miastã w Eùropie pòd wzglãdã wiéchrzëznë; zwëska téż 233 000 mieszkańców.<ref name="Merger2">[https://web.archive.org/web/20131113003818/http://www.itar-tass.com/en/c32/461491.html "Expansion of Moscow borders to help it develop harmonically: mayor, Itar-tass, July 1, 2012"] (an.) Itar-tass.com. 1.07.2012. [http://www.itar-tass.com/en/c32/461491.html Zarchiw.] 13.11.2013.</ref><ref name="Mos.ru">[https://web.archive.org/web/20140720113907/http://www.mos.ru/about/history/ "Moscow city government official site"] (an.) Mos.ru. [http://www.mos.ru/about/history/ Zarchiw]. 20.07.2014 r.</ref> Terenë te òstałë òficjalno nazwóné ''Nowaja Mòskwa'' (Nowô Mòskwa). == Geògrafiô == [[Òbrôzk:Moscow_by_Sentinel-2,_2020-05-11.jpg|mały|Satelitarny widok Mòskwë a ji pòblësczégò òkòlégò]] Mòskwa leżi pò òbù brzegach rzéczi [[Mòskwa (rzéka)|Mòskwë]], jakô płënie przez wicy jak 500 km Pòréncznoeùropejską Nizëną we westrzédno-zôpadny Rusce, niedalek òd nôtërny grańcë lasowi a lasowò-stepòwi conë. W grańcach miasta to dô 49 mòstów nad rzékama a karnalama. Szérzawa gardu Mòskwë ze zôpadu na pòrénk wënosy 39,7 km, a dłużawa z nordë na pôłnié – 51,8 km. == Demògrafiô == === Pòpùlacjô === Wedle pòwszechnégò spisënkù z 2021, pòpùlacjô wënosëła 13 010 112 òsób; je to wzrost w przërównanim do 11 503 501 òdnotowónëch w spisënkù z 2010 r.<ref name="2014 objectively assess">Russian Federal State Statistics Service (2011). <bdi>[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/perepis_itogi1612.htm Всероссийская перепись населения 2010 года. Том&nbsp;1]</bdi> <bdi>Всероссийская перепись населения 2010&nbsp;года [2010 All-Russia Population Census]</bdi> (rus). Federalny Państwòwi Statisticzny Serwis</ref> [[Òbrôzk:Life_expectancy_in_Russian_subject_-Moscow_-diff.png|lewo|mały|Òczekiwónô długòsc żëcégò przë narodzenim òd 1990, z rozróżnienim pëłców. Òczekiwónô długòsc żëcégò zmniészô sã òd 2019.]] === Etniczné grëpë === {| class="wikitable" ! rowspan="3" style="text-align:center;" |[[Etniczné grëpë w Rusce|Etnicznô grëpa]] ! colspan="9" |Year |- !1897<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=831 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] (rus.) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20180625161022/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=831 Zarchiw.] 25.06.2018 r.; pòdôwczi na spòdlim deklarowónégò jãzëka.</ref> !1939<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39.php?reg=39 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] (rus.) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220614185806/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39.php?reg=39 Zarchiw.] 14.06.2022 r.</ref> !1959<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_59.php?reg=45 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] (rus.) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220706161009/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_59.php?reg=45 Zarchiw.] 6.07.2022 r.</ref> !1970<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_70.php?reg=18 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] (rus.) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220614185805/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_70.php?reg=18 Zarchiw.] 14.06.2022 r.</ref> !1979<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_79.php?reg=19 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] (rus.) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220706172633/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_79.php?reg=19 Zarchiw.] 6.07.2022 r.</ref> !1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89.php?reg=18 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] (rus.) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20180625132501/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89.php?reg=18 Zarchiw.] 6.07.2022 r.</ref> !2002<ref>[https://web.archive.org/web/20070217070612/http://www.perepis2002.ru/ct/doc/English/4-2.xls "NATIONAL COMPOSITION OF POPULATION FOR REGIONS OF THE RUSSIAN FEDERATION"]. 17.02.2007 r. [http://www.perepis2002.ru/ct/doc/English/4-2.xls Zarchiw.] 17.02.2007 r.</ref> !2010 !2021<ref name="census2021">[https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx "Национальный состав населения"]. Federalny Państwòwi Statisticzny Serwis. [https://web.archive.org/web/20221230204643/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx Zarchiw.] 30.12.2022 r.</ref> |- !Jilosc (% pòpùlacje) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Number (%) |- |[[Ruskòwie]] |987 044 (95,0%) |3 614 430 (87,4%) |4 507 899 (88,6%) |6 301 247 (89,2%) |7 146 682 (90,1%) |7 963 246 (89,7%) |8 808 009 (84,8%) |9 930 410 (86,3%) |9 074 375 (69,7%) |- |[[Tatarzë]] |4 288 (0,1%) |57 687 (1,4%) |80 489 (1,6%) |109 252 (1,5%) |131 328 (1,7%) |157 376 (1,8%) |166 083 (1,6%) |149 043 (1,3%) |84 373 (0,6%) |- |[[Armeńczicë]] |1 604 (0,1%) |13 682 (0,3%) |18 379 (0,4%) |25 584 (0,4%) |31 414 (0,4%) |43 989 (0,5%) |124 425 (1,2%) |106 466 (0,9%) |68 018 (0,5%) |- |[[Ùkrajińcë]] |4 478 (0,4%) |90 479 (2,2%) |115 489 (2,3%) |184 885 (2,6%) |206 875 (2,6%) |252 670 (2,8%) |253 644 (2,4%) |154 104 (1,3%) |58 788 (0,5%) |- |[[Azerowie]] |– (–) |677 (–) |2 528 (–) |4 889 (–) |7 967 (0,1%) |20 727 (0,2%) |95 563 (0,9%) |57 123 (0,5%) |37 259 (0,3%) |- |[[Ùzbekòwie]] |– (–) |659 (–) |2 478 (–) |5 973 (–) |4 222 (–) |9 183 (0,1%) |9 183 (0,1%) |35 595 (0,3%) |29 526 (0,2%) |- |[[Żëdzë]] |5 070 (0,4%) |250 181 (6,0%) |239 246 (4,7%) |251 350 (3,6%) |222 900 (2,8%) |174 728 (2,0%) |79 359 (0,8%) |53 145 (0,5%) |28 014 (0,2%) |- |[[Grëzónie]] |– (–) |4 251 (0,1%) |6 365 (0,1%) |9 563 (0,1%) |12 180 (0,2%) |19 608 (0,2%) |54 387 (0,5%) |38 934 (0,3%) |26 222 (0,2%) |- |[[Tadżikòwie]] |– (–) |184 (–) |1 005 (–) |1 652 (–) |1 221 (–) |2 893 (–) |35 385 (0,4%) |27 280 (0,2%) |22 783 (0,2%) |- |[[Biôłoruskòwie]] |1 016 (–) |24 952 (0,6%) |34 370 (0,7%) |50 257 (0,7%) |59 193 (0,7%) |73 005 (0,8%) |59 353 (0,6%) |39 225 (0,3%) |17 632 (0,1%) |- |[[Kirgizowie]] |– (–) |77 (–) |– (–) |– (–) |1 173 (–) |3 044 (–) |4 102 (–) |18 736 (0,2%) |16 858 (0,1%) |- |Jinszi |– (–) | |76 173 (–) | | | | |225 031 (2,0%) |595 543 (4,6%) |- |Bez zadeklarowóny etnicznoscë |– (–) | | | | | | |668 409 (5,8%) |2 950 721 (22,7%) |- !Wëcmanim !1 038 591 (100%) !4 137 018 (100%) !5 085 581 (100%) !7 061 008 !7 931 602 (100%) !8 875 579 (100%) !10 382 754 (100%) !11 503 501 (100%) !13 010 112 (100%) |} * === Religiô === {{Bar box|title=Religion in Moscow (2020)<ref>{{cite web |title=Об оскорблении религиозных чувств |url=https://fom.ru/TSennosti/14494 |publisher=Фонд Общественное Мнение, ФОМ (Public Opinion Foundation) |language=ru |date=17 November 2020 |access-date=21 April 2021 |archive-date=20 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210420224528/https://fom.ru/TSennosti/14494 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Об оскорблении религиозных чувств |url=https://fom.ru/posts/download/14494 |publisher=Фонд Общественное Мнение, ФОМ (Public Opinion Foundation) |language=ru |date=17 November 2020 |access-date=21 April 2021 |archive-date=20 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210420225121/https://fom.ru/posts/download/14494 |url-status=live }}</ref>|float=left|bars={{Bar percent|[[Russian Orthodox Church|Russian Orthodoxy]]|DarkOrchid|55}} {{Bar percent|[[Atheism]] and [[irreligion]]|Black|28}} {{Bar percent|[[Islam in Russia|Islam]]|Green|8}} {{Bar percent|Other religions|Red|3}} {{Bar percent|Other [[Christianity in Russia|Christians]]|DeepSkyBlue|2}} {{Bar percent|Undeclared|Gray|4}}}} {| ! colspan="2" |Religie w Mòskwie (2020) |- |Prawòsławié |'''55%''' |- |Atejizm a felënk religie |'''28%''' |- |Islam |'''8%''' |- |Jiné religie |'''3%''' |- |Jiné chrzëscejańsczé wëznania |'''2%''' |- |Felënk deklaracje |'''4%''' |} [[Chrzescëjanizna|Chrzescëjani]] stanowią wikszosc lëdztwa gardu; wikszosc òd nich słëchô [[Ruskô Prawòsłôwnô Cerkwiô|Rusczi Prawòsłôwny Cerkwie]]. Mòsczewsczi patriarcha je za głowã cerkwie i rezydëje w Danielowim mònasterze. Mòskwa je stolëcą prawòsławiégò w Rusce, jaczé òd stalatów je główną religią kraju. Do jinszich religiów wëznôwónëch w Mòskwie nôleżą: [[Bùddizm w Rusce|bùddizm]], [[Hindujizm w Rusce|hindujizm]], [[Islam w Rusce|islam]], [[judajizm]], [[jezydizm]] a [[Słowiańsczé neòpògaństwò|rodnowierstwò]]. W miesce dô sztërë meczetë.<ref>Kiran Moodley. [https://www.independent.co.uk/news/world/europe/eid-alfitr-2015-drone-shows-huge-crowds-celebrating-the-end-of-ramadan-in-moscow-10395950.html "Eid al-Fitr 2015: Drone shows huge crowds celebrating the end of Ramadan in Moscow"] (an.), ''The Independent''. [https://web.archive.org/web/20150925190139/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/eid-alfitr-2015-drone-shows-huge-crowds-celebrating-the-end-of-ramadan-in-moscow-10395950.html Zarchiw.] 25.09.2015 r.</ref> == Przëpisë == [[Kategòrëjô:Strony z nieprzejrzanymi tłumaczeniami]] fq8i79z43qvc6m716tgoho3l6gdx79t 205627 205625 2026-07-09T14:45:28Z Terrus38 14026 infòbòks 205627 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox|Gard=Mòskwa|gwôsné miono=Москва|céch=Coat of arms of Moscow.svg|fana=Flag of Moscow, Russia.svg|dopełniacz=Mòskwë|państwò=[[Ruskô]]|wiéchrzëzna=2 511|stopniN=55|minutN=45|stopniE=37|minutE=37|lëdztwò=13,010,112|rok=2021|bùrméster=Sergej Sobianin|www=https://www.mos.ru/|adres_um=Ùrząd Mera Mòskwë|kod_poczt_um=Twerskô sz. 13, Mòskwa}} '''Mòskwa''' je [[Stolëca|stolëcą]] a nôwikszim gardã [[Ruskô|Rusczi]]. Leżi nad rzéką [[Mòskwa (rzéka)|Mòskwą]] we westrzédno-zôpadny Rusce. Ji pòpùlacjã taksëje sã na 13 milionów òsób w samëch grańcach miasta,<ref name="2021Census">Rosstat, [https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx ''Оценка численности постоянного населения по субъектам Российской Федерации''] (rus.)</ref> a wicy jak 21,5 milionów lëdzy mieszkô w òbrëmim mòsczewsczi metropòlie.<ref name="Megapolis">citypopulation.de, [https://www.citypopulation.de/en/world/agglomerations/ ''MAJOR AGGLOMERATIONS OF THE WORLD''] (an.), przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Sóm gard mô pòwiérzchniã 2 511 km², a wiéchrzëzna cawny metropòlitalny conë wënôszô wicy jak 26 000 km²<ref name="Megapolis" /> Mòskwa słëchô nôwikszim gardóm swiata: je nôwikszim miastã pòłożonym całowno w Eùropie.<ref name="Planète Énergies">Planete Energies, [https://www.planete-energies.com/en/medias/close/moscow-city-undergoing-transformation ''Moscow, a City Undergoing Transformation''] (an.), 9.11.2017 r., przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Pierszô nadczidka ò Mòskwie pòchôdô z 1147 rokù, czej òsta stolëcą [[Wiôldżé Mòsczewsczé Ksãstwò|Wiôldżégò Mòsczewsczégò Ksãstwa]], chtërno doprowadzëło do zjednaniégò rusczich zemiów w XV stalatim a stało sã centrum ne zjednónégò państwa.<ref>"Moscow, Grand Duchy of". ''[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780199546091.001.0001/acref-9780199546091-e-7792 World Encyclopedia] (an.),'' Philip's. 2004. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-19-954609-1</bdi>. Zarchiwizowóné z [https://web.archive.org/web/20250601225153/https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780199546091.001.0001/acref-9780199546091-e-7792 òriginału] 1.06.2025 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Pò pòwstanim Rusczégò Carstwa w 1547 rokù, Mòskwa dërch bëła pòliticznym a ekònomicznym òstrzódkã przez wikszosc swòji historie. Za czasów [[Pioter Wiôldżi|Piotra Wiôldżégò]], w 1712 rokù, ruskô stolëca òsta przecygnionô do nowò pòwstałégò [[Piotrogard|Piotrogardu]], co òbniżëło status Mòskwë òb czas imperialnégò cządu.<ref name="Weeks">Weeks, Theodore R. (1 January 2008). "Moscow". ''[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780195176322.001.0001/acref-9780195176322-e-1053 The Oxford Encyclopedia of the Modern World] (an.)'' Oxford University Press. ISBN <bdi>978-0-19-517632-2</bdi>.</ref> Z [[Pajicznikòwô rewòlucjô|pajicznikòwą rewòlucją]] a pòwstanim [[Ruskô Federacyjnô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Rusczi FSSR]] mët, w 1918 rokù stolëca òsta przecygnionô nazôd do Mòskwë.<ref name="Weeks" /> Miasto pózni òstało przédnym pòliticznym òstrzódkã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Sowiecczi Zrzeszë]] ë doswiôdczëło òb nen czas wiôldżégò wzrostu lëczbë mieszkańców.<ref name="Weeks" /> Pò rozpadze Sowiecczi Zrzeszë Mòskwa òsta stolëcą nowò ùstanowiony Rusczi Federacje.<ref name="Weeks" /> Mòskwa je nôbarżi wesënionym na nordã a nôzëmniészim megagardã na swiece. Zarządzónô je jakno federalné miasto<ref>[https://web.archive.org/web/20211007105652/https://www.mos.ru/en/city/about/ "A glimpse into history"] (an.), ''mos.ru''. Zarchiwizowóné z [https://www.mos.ru/en/city/about/ òriginału] 7.10.2021 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> i je za pòliticzné, kùlturalné a nôùkòwé centrum Rusczi. Mòsczewsczé Midzënôrodné Centrum Biznesu je jednym òd nôwikszich tegò zortu òstrzódków na swiece a stoji tam wikszosc òd nôwëższich chmùrników w Eùropie. Mòskwa bëła gòspòdarzã [[Latné Òlimpijsczé Miónczi 1980|Latnëch Òlimpijsczich Miónków w 1980 rokù]] a jednym òd miastów-gòspòdarzów [[Mésterstwa Swiata w Fùsbalë 2018|Mésterstwów Swiata w Fùsbalë 2018 rokù]].<ref>[https://web.archive.org/web/20210802231006/https://www.newindianexpress.com/sport/football/fifa-world-cup-2018/fifa-worldcup-2018-news/2018/jun/14/fifa-world-cup-kicks-off-in-russia-1828219.html "FIFA World Cup kicks off in Russia"] (an.), ''The New Indian Express''. Zarchiwizowóné z [https://www.newindianexpress.com/sport/football/fifa-world-cup-2018/fifa-worldcup-2018-news/2018/jun/14/fifa-world-cup-kicks-off-in-russia-1828219.html òriginału] 2.08.2021 r. Przëstãp z 9.07.2026 r. </ref> W gardze to dô pôrã òbiektów ze swiatowi lëstë spôdkòwiznë UNESCO. Mòskwa je znónô z architekturë, òsoblëwie z òbéńdë [[Czerwiony Plac|Czerwionégò Placu]] a bùdinków taczich jak [[Sobór Błogòsławionégò Wasyla]] a [[Kreml]], chtëren je òstrzódkã włôdzë w kraju. W Mòskwie wielné rusczé firmë mają swòje sedzbë. Miasto mô bògati system pùblicznégò transpòrtu: sztërë midzënôrodné fligerplace, dzesãc banófów, elektriszowi system, system jednoszinowégò banu a [[Metro w Mòskwie|mòsczewsczé metro]] – jeden òd nôwikszich tegò zortu systemów na swiece. Wicy jak 40% teritorium miasta stanowi zelonosc, co czini Mòskwã jednym òd nôbarżi zelonëch gardów na swiece.<ref>[https://web.archive.org/web/20200625002804/https://bridgetomoscow.com/curious-fact-moscow-parks ''"Moscow parks"''] (an.), ''Bridge To Moscow''. Zarchiwizowóné z [https://bridgetomoscow.com/curious-fact-moscow-parks òriginału] 25.06.2020 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> == Etimòlogiô == Ùwôżô sã, że miono gardu pòchôdô òd rzéczi [[Mòskwa (rzéka)|Mòskwë]].<ref name="Vasmer">Vasmer, Max (1986–1987) [1950–1958]. "Москва". [w:] Trubaczow, O. N.; Larin, B. O. (editorzë). ''Этимологический словарь русского языка''&#x5B;''Russisches etymologisches Wörterbuch''&#x5D; (rus.) (2 wëdanié.). Mòskwa Progress.</ref><ref name="Smol">Smòlickaja, G.P. (2002). ''Topònimiczeskij słowar Centralnoj Rossyji'' <bdi>Топонимический словарь Центральной России</bdi> (rus.). str. 211–2017.</ref> To dô rozmajité teòrie tikającé sã pòchòdzeniô pòzwë rzéczi. Nôlepi jãzëkòznajarskò ùgruntowóną a szerok akceptowóną je na ò pòchòdzenim z [[Prabôłtosłowiańsczi jãzëk|prabôłtosłowiańsczégò]] dërżenia *''mŭzg''-/''muzg''- z [[Praindoeùropejsczi jãzëk|praindoeùropejsczégò]] *meu- „mòkri”,<ref name="Smol">{{cite book|last1=Smolitskaya|first1=G.P.|title=Toponimicheskyi slovar' Tsentral'noy Rossii|script-title=ru:Топонимический словарь Центральной России|date=2002|pages=211–2017|language=ru}}<cite class="citation book cs1 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFSmolitskaya2002">Smolitskaya, G.P. (2002). </cite></ref><ref name="Trubach">Trubaczow, O.N., ed. (1994). ''Etimòlogiczeskij słowar sławjanskich jazykòw'' <bdi>Этимологический словарь славянских языков</bdi> (rus.). V. 20: str. 19–20, 197, 202–203; V. 21: str. 12, 19–20, 76–79.</ref><ref>Pokorny, Julius. [https://web.archive.org/web/20160310064838/http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/ielex/U/P1312.html "meu"]. ''Indogermanisches etymologisches Wörterbuch,'' (miem.) Zarchiwizowóné z [http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/ielex/U/P1312.html òriginału] 10.03.2016 r. </ref> tak tej ''Mòskwa'' mògłabë òznaczac rzékã pòłożoną na sapach czë błotach. Skrewnionym słowóm słëchają: [[Rusczi jãzëk|rusczé]] музга, ''mùzga'' „plëta”, [[Lëtewsczi jãzëk|lëtewsczé]] ''mazgoti'' a [[Łotewsczi jãzëk|łotewsczé]] ''mazgāt'' „mëc”, [[Łacyńsczi jãzëk|łacyńsczé]] ''mergō'' „zanurzac”,<ref name="Vasmer" /><ref name="Trubach" /> [[Prekmùrsczi jãzëk|prekmùrsczé]] ''müzga'' „trzãsawiszcze”<ref>Greenberg, Marc L. (2020). Fortuin, Egbert; Houtzagers, Peter; Kalsbeek, Janneke (editorzë). ''Prekmurje Slovene Grammar: Avgust Pavel's Vend nyelvtan (1942). Critical edition and translation from Hungarian by Marc L. Greenberg''. (an.), Leiden, Boston: Brill Rodopi. str.&nbsp;176. ISBN&nbsp;<bdi>978-9004419117</bdi>.</ref>. We wiele słowiańsczich krajach jistnieje nôzwëskò ''Mòskòw'', nôpòpùlarniészé je w Rusce, [[Bùłgariô|Bùłgarie]], [[Ùkrajina|Ùkrajińsce]] a [[Nordowô Macedoniô|Nordowi Macedonie]].<ref>[https://forebears.io/surnames/moskov "Moskov Surname Meaning, Origins & Distribution"]. ''forebears.io''. Zarchiwizowóné z [https://web.archive.org/web/20181211010136/https://forebears.io/surnames/moskov òriginału] 11.12.2018 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> W dodôwkù, w Pòlsce jistnieją szlachòwno pòzwóné môlëznë jak Mozgawa.<ref name="Vasmer" /><ref name="Smol" /><ref name="Trubach" /> Wedle ùgrofińsczi hipòtezë, [[wòłżańskò-fińsczé lëdë]], jaczé słëchałë do przedsłowiańsczich plemión a chtërne mieszkałë na nym terenie, zwałë rzékã ''Mustajoki –'' „czôrnô rzéka” ë pòzwa rzéczi miabë pòchadac z te terminu.<ref>Tarkiainen, Kari (2010). ''Ruotsin itämaa''. Helsinki: Svenska litteratursällskapet i Finland. (szw.), str.&nbsp;19. ISBN&nbsp;<bdi>978-951-583-212-2</bdi>.</ref> Jiné teòrie są òdrzucóné przez jãzëkòznajarzów jakno słabò pòpiarté nôùkòwò.<ref name="Vasmer" /><ref name="Smol" /> Stôroruską fòrmã pòzwë rekònstruùje sã jakno *Москы, ''*Mosky'', ale pierszé pisóné nadczidczi z XII stalatégò zapisóné są w zanôléżnëch [[Przëpôdk|przëpôdkach]]: Московь, ''Moskovĭ'' ([[winowôcz]]), Москви, ''Moskvi'' ([[môlnik]]), Москвe/Москвѣ, ''Moskve/Moskvě'' ([[rodzôcz]]).<ref name="Vasmer" /><ref name="Smol" /> Z nëch fòrmów pòchôdô terôczasnô ruskô fòrma Москва, ''Mòskwa'', mdącô wënikã ùproszczeniô deklinacje (szlachòwno stało sã w kaszëbiznie np. z prasłowiańsczim *kry, chtërno przeszło w krew/krëwiô).<ref>Lorentz, F. (1925). ''Geschichte der Pomoranischen Sprache''. (miem.), De Gruyter, str. 153</ref> == Historiô == <big>'''Prehistoriô'''</big> Terenë dzysdniowi Mòskwë bëłë zamieszkałé òd prehistoricznëch czasów. Do nôwczasniészich znalezëszczów słëchają zaòstałoscë pò lałowsczi kùlturze, chtërnã ekspercë przëpisëją do cządu [[Neòlit|neòlitu]].<ref>[https://web.archive.org/web/20201030183623/https://www.mos.ru/en/news/item/22507073/ "The origins of Moscow: What archaeological finds, chronicles and urban legends tell us"]. ''Mos.ru''. 5 April 2017. Zarchiwizowóné z [https://www.mos.ru/en/news/item/22507073/ òriginału] 30.10.2020 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Pierszima mieszkańcama òbéńdë bëlë jachtarze a zbiérôcze. Kòl 950 r. òsedlëłë sã tu dwa słowiańsczé plemiona, [[Wiaticze]] a [[Kriwicze]]. Wiaticze mòglë sã składac na wikszosc domôcy pòpùlacje Mòskwë.<ref>[https://web.archive.org/web/20120524051043/http://www.moskau.ru/moskau/lexikon/geschichte_moskaus_vom_dorf_zur_metropole_3.html "History of Moscow - from village to metropolis"] (an.) ''moskau.ru''. Zarchwizowóné z [http://www.moskau.ru/moskau/lexikon/geschichte_moskaus_vom_dorf_zur_metropole_3.html òriginału] 24.05.2012 r., przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> === Wczasnô historiô (1147–1263) === Mòskwa òsta nadczidłô w kronikach pierszi raz przë rokù 1147 jakno dzél rostowskò-suzdalsczégò ksãstwa, jakô pòwsta pò rozpadze [[Czijewskô Rus|Czijewsczi Rusë]].<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 45</bdi></ref> Bëła tedë môłim miastkã przë zôpadny grańcë ksãstwa.<ref>[https://www.bbc.com/russian/features-39352451 "Начало Москвы: пир после убийства"] (rus.) ''BBC News Russian''. 11.04.2017 r. Zarchiw. z [https://web.archive.org/web/20210710045539/https://www.bbc.com/russian/features-39352451 òriginału] 10.07.2021 r. </ref> Wôżnosc Mòskwë mòckò ùrosła w drëdżi pòłowie XII wiekù, czej stała sã festingą, tej téż pòwstałë pierszé mùrë [[Kreml|Kremla]].<ref name=":0">Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 46</bdi></ref> Òb czas mòngòlsczich inwazjów z lat 1237–1238, Mòskwa òsta splądrowónô pò zniszczenim [[Riazań|Riazania]].<ref name=":0" /> Pierszim ksyżëcã Mòskwë béł [[Daniél Aleksandrowicz|Daniél]], nôstarszi syn [[Aleksander Newsczi|Aleksandra Newsczégò]], jaczi erbòwôł w 1263 rokù gard.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 47</bdi></ref> Do 1271 rokù, ksãstwò bëło rządzoné przez ùja Daniela, Jarosława, chtëren dostôł Twer jakno apanaż.<ref>Kuczkin, V. A. (2013). "Московское великое княжество" [w:] Krawiec, S. L. (editór.). ''Большая Российская энциклопедия. Том 21: Монголы — Наноматериалы'' (rus.) Большая Российская энциклопедия. str.&nbsp;308–310. ISBN&nbsp;<bdi>978-5-85270-355-2</bdi>.</ref> Sóm Daniél je nadczidłi w kronikach dopiérze przë rokù 1282, czej miôł brac ùdzél w feùdalny wòjnie jegò dwùch starszich bracynów.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 47</bdi></ref> === Wiôldżé Ksãstwò (1263–1547) === [[Òbrôzk:Facial_Chronicle_-_b.10,_p.049_-_Tokhtamysh_at_Moscow.jpg|mały|Dobëcé Mòskwë przez [[Złotô Horda|Złotą Hordã]] w 1382 rokù]] [[Òbrôzk:Вид_на_Спасскую_башню_от_Исторического_музея.jpg|alt=|mały|Spasskô Bôszta, zbùdowónô w 1491]] [[Òbrôzk:Polish_plan_of_Moscow_1610.PNG|mały|Plan Mòskwë z 1610, przed znikwienim gardu w 1612 a zmianą ùkładu sztrasów. Norda je pò prawi.]] Na prawim sztrądze rzéczi Mòskwë, òsmë kilométrów òd Kremla, Daniél ùsadzył nowi mònastér z drzewianą cerkwią Daniela Słëpnika mët – dzysdnia je to [[Danielów Mònastér]]. Pò smiercë Daniela w 1303 r., teritorium ksãstwa sã wnet pòtrojiło, zamikającë w se cawną rzékã Mòskwã kùmbruż z ji dopłëwama, co zagwësniło państwù samòòbstójnotã.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 50-51</bdi></ref> Bëlnô rzecznô séc pòmôga ksãstwù w rozwiju hańdlu.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 55</bdi></ref> Òtrocë Daniela sztridowelë sã z [[Twer|twersczima]] ksãcama ò sukcesjã.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 60</bdi></ref> [[Jerzi Mòsczewsczi|Jerzi]] òstôł ùznóny za wiôldżégò ksãca przez mòngòlsczégò [[Chan|chana]] w 1318, ale stracył titel sztërë lata pózni.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 87</bdi></ref> [[Iwan I Mòsczewsczi|Iwan I]] òdzwëskôł trón wiôldżegò ksãstwa òd Tweru pò dokôzanim lojalnoscë chanowi.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 145</bdi></ref> Iwan zbiérôł daninã dlô chana [[Złotô Horda|Złoti Hordë]] òd zanôleżnëch rusczich ksyżãt ë ùżiwôł strzódków, jaczé zdobiwôł, cobë rozwijac Mòskwã.<ref name=":1">Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' (an.; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 73</bdi></ref> Metropòlita [[Ruskô Prawòsłôwnô Cerkwiô|rusczi cerkwie]] téż zdrësził sã z Iwanã i przeniósł swòjã sedzbã z [[Władimir (gard)|Władimiru]] do Mòskwë.<ref name=":2">Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 (an.)'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 40</ref><ref name=":1" /> Zwela pòd pierszą kamianną cerkwiã w Mòskwie, [[Sobór Zasniãcô Matczi Bòżi]], òsta wëłożonô w 1326. Metropòlita wëbrôł sobór za plac swòjégò spòczinkù, co miało zmòcnic sztatus Mòskwë jakno dëchòwégò centrum rusczégò prawòsławiégò.<ref name=":2" /> Chan Złoti Hordë pòczątkòwò wspiérôł Mòskwã, chcącë scygnąc ekspansjã [[Wiôldżé Lëtewsczé Ksãstwò|Wiôldżégò Lëtewsczégò Ksãstwa]] na pòrénk, ingerowôł dërch w relacje Mòskwë z jinyma rusczima princama, bë zapòbiec ji nadmiérnémù zmòcnieniémù.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 211-212</bdi></ref> W 1353 rokù, [[czôrnô smierc]] rozkòscérza sã z nordowò-zôpadny Rusczi do Mòskwë, pòwòdëjącë smierc [[Szëmón Bùszny|Szëmòna Bùsznégò]], jegò sënów a metropòlitë.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 217</bdi></ref> Tak tej panëjącô Mòskwą familiô òsta môłô ë pòwsta nowô lëniô ksyżãcy sukcesje – wedle ni włôdza przechôda z òjca na sëna.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 170-171</bdi></ref> Òb czas panowaniô Dimitra Dóńsczégò, mòsczewsczé ksãstwò zdobëło zacht nowégò teritorium.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 (an.)'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 49</ref> W 1380 r., Dimitr doprowadzył zjednóną ruską armiã do wôżnégò zwëcãstwa nad Mòngòłami w biôtce ò Kùlikòwò, co baro przëdało Mòskwie wiele prestiżu a zmòcniło sztatus ji włôdców jakno wòjskòwëch wódców.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 (an.)'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 51</ref> Pò jegò smiercë w 1389 rokù, trónë Władimiru a Mòskwë òstałë na wiedno zjednóné.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 306</bdi></ref> Za panowaniégò [[Wasyl II Slepi|Wasyla II]] wëbùchłô domôcô wòjna pònemù jak Jerzi Zwienigòrodzczi zakwestionowôł sukcesjã swòjégò bratówca w 1425 r.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 (an.)'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 69</ref> Òkróm te, Wasyl wërôżôł niechãc wedle [[Florencczi sobór|florencczégò sobòru]], co skùtkòwało aresztowanim metropòlitë za jegò pòdpisanié.<ref name=":3">Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 (an.)'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 72</ref> Sétmë lat pózni, radzëzna rusczich biskùpów wëbra gwôsnégò metropòlitã, co òznôczało ògłoszenié [[Aùtokefaliô|aùtokefalie]] przez ruską cerkwiã.<ref name=":3" /> [[Ùpôdk Kònstantinopòla|Ùpôdk Kónstantinopòla]] w 1453 rokù béł ùwôżóny przez Rusków za bòską karã za [[Apòstazjô|apòstazjã]] ë w 1492 r. Mòskwa òsta pòzwónô pierszi rôz imperialnym gardã przez rusczégò metropòlitã.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 (an.)'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 135</ref> Òb czas rządów [[Iwan III Wiôldżi|Iwana III]], wnet wszëtczé rusczé kraje zjednałë sã z Mòskwą, co dało spòdlé pòd bùdacjã centralisticznégò państwa.<ref>Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' (an.; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 77-79</bdi></ref> [[Staniãcé nad Ùgrą|Staniãcé nad rzéką Ùgrą]] w 1480 r. je tradicyjną cezurą kùńca tatarsczi zwiérzchnoscë.<ref>Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' (an.; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 78</bdi></ref> Iwan miôł wiôlgą starã, abë jegò państwò przejãło wiersztã Kónstantinopòla, zrekònstruòwôł tej Kreml przë pòmòcë renesansowëch włosczich architektów. Prawie za czasów Iwana III pòjawił sã [[Czerwiony Plac]], zwóny nôprzód Targã. Iwanów syn, [[Wasyl III]] kòntinuòwôł ekspansjã mòsczewsczégò państwa i anektowôł òstałé rusczé zemie.<ref>Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' (an.; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 79</bdi></ref><ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 (an.)'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 92</ref> Za jegò włôdzë rozwijónô bëła doktrina Mòskwë jakno trzecégò Rzimù.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 (an.)'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 136</ref> === Carstwò (1547–1721) === [[Òbrôzk:Moscow_StBasilCathedral_d28.jpg|mały|[[Sobór Błogòsłowiónégò Wasyla]], zbùdowóny w 1561]] [[Òbrôzk:Mikhail_Feodorovich_Izbranie.jpg|mały|Welacjô Michała I na cara w 1613]] [[Òbrôzk:Kremlenagrad.jpg|mały|[[Kreml]] òb czas panowaniô [[Aleksy I Romanów|Alekségò I Romanowa]], 1663]] W 1547 rokù, [[Iwan Grozny]] òstôł kòrónowóny w Mòskwie nié blós na wiôldżégò princa, ale téż na pierszégò cara Wszechrusczi.<ref>Bushkovitch, Paul (5.12.2011 r.). ''A Concise History of Russia'' (an.) Cambridge University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-139-50444-7, str. 48</bdi></ref> W XVI a XVII stalatim òstałë zbùdowóné trzë krãgłé festindżi: Kitaj-gòrod, Biôłi Gard a Zemny Gard. W 1547 rokù òdżin zniszcził ale wiôldżi dzél miasta, a w 1571 r. [[Krimsczi Tatarzë]] zdobëlë Mòskwã, spôlającë wszëtkò pòza Kremlã.<ref>"''[https://books.google.com/books?id=i85noYD9C0EC&pg=PA260 The Unending Frontier: An Environmental History of the Early Modern World] (an.) John F. Richards (2006). University of California Press. str. 260.'' ISBN 0-520-24678-0 </ref> Kroniczi przekazëją, co przeżëło 30 000 òd 200 000 mieszkańców. Krimsczi Tatarzë zaatakowelë zôs w 1591 r., ale scygnãłë jich nowé mùrë, zbùdowóné midzë 1584 a 1591 przez rzemiãsnika Fiodora Kònia. W 1592 r. wkół gardu òstôł wzniosłi bùtnowi zemny wôł z 50 tormama. Jakno nôbarżi bùtnowô liniô òbarnë, pòwsta séc mòckò ùfòrtifikòwónëch mònasterów na pôłnié a pòrénk òd wałów. Dzãka wałóm miasto zwëskało pòeticką pòzwã ''Biełokamiennaja''. Dôwné grańce gardu òznaczoné przez wôł, terô wëznôczô [[Ògrodowô Òkrãżnica]]. Pò pòrénczny stronie mùru Kremla to dało trzë brómë: Kònstantino-Jeleninskij, Spasskij, Nikòlskij (nazwónëch tak pò wiszącëch nad nima ikònach Kónstantëna i Lénë, Zbawicela a [[Swiãti Mikòłôj|sw. Mikòłaja]]). Òstatné dwie stojałë bezpòstrzédno na procëm Czerwionégò Placu, a bróma Kònstantino-Jeleninskij nalôża sã za Sobòrã Błogòsławionégò Wasyla. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (June 2024)">citation needed</span></nowiki>''&#x5D;</sup> Wiôldżi głód w Rusce z lat 1601–1603 ùbił gwës 100 000 òsób w Mòskwie. Midzë 1610 a 1612 rokã, [[Repùblika Òbu Nôrodów|pòlskò-lëtewskô]] armiô òkùpòwa Mòskwã, jakno że król [[Zygmùnd III Waza|Zygmùnd III]] chcôł przejic rusczi trón. W 1612 rokù, Niżny Nowgòrod a jiné rusczé miasta, chtërnym przewòdzył princ Dmitrij Pòżarsczi ë Kùzma Minin, pòwstałë procëm pòlsczim òkùpantóm, occupants, òbleglë Kreml i wënëkelë jich. W 1613 rokù, the Zemsczi Sobór wëbrôł [[Michôł Romanów|Michała Romanowa]] na cara, ùsôdzającë [[Dinastiô Romanowów|dinastiã Romanowów]]. W XVII wiekù to jesz dało czile pòwstaniów w gardze: [[Sólny Bùńt]] (1648), [[Kòprowi Bùńt]] (1662) a [[Mòsczewsczé pòwstanié (1682)|mòsczewsczé pòwstanié z 1682 rokù]]. Ò pierszą pòłowã XVII wiekù lëdztwò gardu ùrosło ze 100 000 do 200 000, a miasto rozkòscérzëło sã pòza wałë w drëdżi pòłowie stalatégò. Kòl 1650 rokù, 20% mieszkańców przedmiesców Mòskwë pòchôdało z [[Wiôldżé Lëtewsczé Ksãstwo|Wiôldżégò Lëtewsczégò Ksãstwa]].<ref>Абецедарский, Л. С. (1978). ''Белоруссия и Россия'' (rus.) Москва. str.&nbsp;213</ref> Ne nowé wiertle òstałë pòżwóné ''Mieszczanskaja słobòda.'' Słowò ''mieszczanie'' ze zôczątkù òznaczało to samò, co pò kaszëbskù, ale pózni dobëło negatiwny wëzwãk i dzysdnia òznôczô w rusczim „drobnomieszczanie” abò „ògrańczony filistrowie”.<ref>П.В.Сытин, "Из истории московских улиц" (rus.), М, 1948, str. 296.</ref> Wielné tragedie nawiédzałë gard. Epidemie dżumë pùstoszëłë Mòskwã w latach 1570–1571, 1592 a 1654–1656.<ref>''[https://books.google.com/books?id=IcljzNyv4EgC&pg=PA17 Bubonic Plague in Early Modern Russia: Public Health and Urban Disaster]'' (an.) ''John T. Alexander (2002). Oxford University Press US. str. 17. ISBN'' [[:en:Special:BookSources/0-19-515818-0|0-19-515818-0]] </ref> Czôrnô smierc ùbiła wicy jak 80% lëdztwa w latach 1654–55. Ògnie spôlëłë wikszosc drzewianégò dzéla gardu midzë 1626 a 1648.<ref>M.S. Anderson, ''Peter the Great'' (1978) (an.), str. 13</ref> W 1712 r., [[Pioter Wiôldżi]] przecygnął sedzbã swòjégò rządu do nowò wëbùdowónégò [[Piotrogard|Piotrogardu]] nad [[Bôłt|Bôłtã]]. === Imperium (1721–1917) ===   Pò ùtrace sztatusu stolëcë, pòpùlacjô sã nôprzód zmniészëła, ale pò 1750 rokù do kùńca jistnieniégò imperium, ùrosła wicy jak dzesãckrotno, òsygającë do 1915 rokù 1,8 miliona òsób. Epidemiô dżumë z lat 1770–1772 zabiła do 100 000 lëdzy w Mòskwie.<ref>Melikishvili, Alexander (2006). [https://web.archive.org/web/20091123034404/http://cns.miis.edu/antiplague/pdfs/melikishvili.pdf "Genesis of the anti-plague system: the Tsarist period"] (PDF). ''Critical Reviews in Microbiology''. '''36''' (1): 19–31. CiteSeerX&nbsp;10.1.1.204.1976. doi:10.1080/10408410500496763. PMID&nbsp;16610335. S2CID&nbsp;7420734. (an.)</ref> Pòd kùńc XVII wiekù zaczãłë pòwstawac flastrowóné szasëje. W 1730 rokù wprowadzoné òstało stałé sztrasowé òbswiecenié, a do 1867 rokù wiele sztrasów miało ju gazowi wid. W 1883 rokù, kòl brómë Prieczistienskije, zainstalowóné òstałë łãkòwé lãpë. W 1741 rokù Mòskwã òtôczôł 40-kilométrowi wôł Kamier-Kòlleżskij. Dało tam 16 brómów, kòl jaczich pòbiéróné bëło cło. We wczasnym XIX wiekù Bróma Spasskij bëła główną wjazdową brómą na Kreml, brëkòwóną przez cara. Droga łączącô Mòskwã z Piotrogardã, dzysdnia [[Aùtostrada M10 (Ruskô)|aùtostrada M10]], òsta skùńczonô w 1746 rokù. Pò wëflastrowanim w latach 80. XVIII wiekù zaczã bëc pòpùlarno pòzéwónô ''Pietierburgskòje Szosse.'' W latach 1781–1804, jakno pierszi w kraju, pòwstôł wòdocyg Mitiszczinskij. [[Òbrôzk:Moscou._Le_Kremlin_LOC_ppmsca.52725.jpg|mały|Widok na rzékã Mòskwã w XIX stalatim]] Pò inwazji Napòléòna na Ruskã w 1812 rokù, mòskwianie òstelë ewakùòwóny. Òdżin miasta béł we wiôldżi mierze skùtkã rusczi sabòtażë. Napòléònowa ''Grande Armée'' bëła zmùszonô sã wëcopac i òsta wnet znikwionô przez òstrą ruską zëmã. W 1813 rokù, pò zniszczeniach zrzeszonëch z najazdã, ùsadzonô òsta ''Kòmisjô ds. Bùdacje Miasta Mòskwë''. To dało wiôlgą òdbùdowã a dzélã przebùdowã. Taczé gmachë jak [[Wiôldżi Kremlowsczi Pałac]], [[Kremlowsczi Arsenał]], [[Mòsczewsczi Ùniwersytet]], [[Mòsczewsczi Maneż]] a [[Wiôldżi Téater w Mòskwie|Wiôldżi Téater]] òstałë prawie tej wëbùdowóné abò òdbùdowóné. [[Sztrasa Arbat]] mia jistnióné przënômni òd XV stalatégò, ale w XVIII wiekù òsoblëwie zwëska na prestiżu. Òsta zniszczonô w ògniu z 1812 rokù a czësto òdbùdowónô. [[Mòsczewsczi Państwòwi Ùniwersytet]] òstôł ùsadzony w 1755 rokù. Jegò główny gmach òstôł òdbùdowóny pò ògniu z 1812 przez Domenica Giliardégò. Gazéta ''Mòskòwskije Wiedomòsti'' bëła wëdôwónô òd 1756 rokù jakno tidzenik, a òd 1859 jakno dzénnik. W latach 30. XIX wiekù generał Aleksandr Basziłow rozplanowôł pierszą regùlarną séc sztrasów na nordã òd Piotrowsczégò Pałacu. Chòdińsczé pòle na zudã òd szaségò bëła brëkòwónô do wòjskòwëch czwiczeniów. Smòleńsczi Banóf (pòprzédca Biôłorusczégò Banófù) òstôł òdemkłi w 1870 rokù. Park Sokolniki, jaczi w XVIII wiekù służił carsczim sokólnikóm, a leżôł bùten gardu, w XIX stalatim òstôł wchłoniãti przez rozwijającé sã miasto i przesztôłcony w pùbliczny park w 1878 rokù. W 1902 rokù zbùdowóny òstôł pòdmiesczi banóf Sawiołowskij was built in 1902. W stëcznikù 1905 rokù Aleksandr Adrjanow òstôł pierszim merã Mòskwë. Czej do włôdzë w 1762 rokù doszła carica [[Katarzëna Wiôlgô|Katarzëna]], brud gardu a smard scéków bëłë ùwôżóné za złé zwëczaje przëniosłé do Mòskwë przez lëdzy z niższich klasów, jaczi niedôwno przecygnãlë do gardu ze wsë. Elitë zabiégałë ò pòlepszenié higenë, co stało sã dzélã planów caricë, bë zwikszëc kòntrolã nad spòlëznowim żëcym. Pòliticzné a militarné zwënédżi òd 1812 jaż pò 1855 rok òbdôwałë kritików, diskùsjô ò lëchi kòndicje pùblicznégò zdrowiégò zmôłkła. Jednak wedle klãsków we krimsczi wòjnie z lat 1855–56, zmniészëła sã dowiérnota w ùmiejãtnosc zagwësnieniô przez państwò pòrządkù w dzélnicach nãdzë, a żądania wikszi dbë ò pùbliczné zdrowié zaczãłë bëc zôs pòdnôszóné.<ref>Alexander M. Martin, "Sewage and the City: Filth, Smell, and Representations of Urban Life in Moscow, 1770–1880", ''Russian Review'' (2008) 67#2 str. 243–274. (an.)</ref> W 1903 rokù zaczął dzejac wòdocyg Mòskwòreckaja, pierszi nanëkiwóny wòdą z rzéczi Mòskwë<ref>Falkowskij N.I. ''История водоснабжения в России'' (''Istorija wodosnabżenija w Rossyji,'' ros.), red. Szuchier I.M., Изд-во Министерства коммунального хозяйства РСФСР, 1947, str. 159</ref>. === Sowiecczi cząd (1917–1991) === [[Òbrôzk:Plan_of_Moscow_1917.jpg|mały|Plan gardu Mòskwë, 1917]] W lëstopadnikù 1917 rokù, pò rozpòczãcym sã [[Pajicznikòwô rewòlucjô|pajicznikòwi rewòlucje]] w Piotrogardze, mòsczewsczi bólszewikòwie rozpòczãlë swòje pòwstanié. 15 (2 wedle [[Juliańsczi kalãdôrz|juliańsczégò kalãdarza]]) lëstopadnika 1917, pò drãdżich biôtkach, w Mòskwie włôdzã przejãlë Sowiecë.<ref>[http://www.aha.ru/~mausoleu/documents/moscow_1.htm "Revolutionary war history. Moscow"] (an.) ''www.aha.ru''. Zarchiw. z [https://web.archive.org/web/20210411165331/http://www.aha.ru/~mausoleu/documents/moscow_1.htm òriginału] 11.04.2021 r.</ref> [[Włodzmiérz Lenin]], w strachù przed inwazją, przecygnął 12 strëmiannika 1918 r. stolëcã nazôd do Mòskwë.<ref name="prlib">[https://www.prlib.ru/en/history/619089 "Moscow becomes the capital of the Soviet State"] (an.) Presidential Library. 2018. Zarchiw. z [https://web.archive.org/web/20190401151158/https://www.prlib.ru/en/history/619089 òriginału] 1.04.2019.</ref> Kreml zôs stôł sã sedzbą włôdzë, pòliticznym centrum nowégò państwa. Razã ze zmianama we wôrtnoscach narcuonyma przez kòmùnisticzną dejologiã, tradicjô zachòwiwaniô kùlturalny spôdkòwiznë òsta przerwónô. Samòstójné towarzëstwa, nawet ne bróniącé blós swiecczich zabëtków, òstałë rozrzeszoné pòd kùńc 20. lat. Niszczoné bëłë swiãtnice w miastach. W 1937 r. do Centralnégò Kòmitetu [[Kòmunisticznô Partiô Sowiecczi Zrzeszë|Kòmunisticzny Partie Sowiecczi Zrzeszë]] doprzëszłë lëstë z bédënkã zmianë miona Mòskwë na „Stalindar” „Stalinodar”.<ref>Sarah Davies, Popular Opinion in Stalin's Russia: Terror, Propaganda and Dissent, 1934–1941 </ref> [[Józef Stalin|Stalin]] òdrzucył nã propòzycjã.<ref>Simon Montefiore, The Court of the Red Tsar </ref> Ò [[Drëgô swiatowô wòjna|drëgą swiatową wòjnã]], Państwòwi Sowiecczi Kòmitet Òbarnë a Generalny Sztab [[Czerwionô Armiô|Czerwiony Armie]] nalôżałë sã w Mòskwie. W 1941 rokù, westrzód mòskwianów òstało ùtwòrzonëch 16 òchòtniczich diwizjów (z wicy jak 160 000 lëdzy), 25 batalionów a 4 inżinierijné regimentë. Òd pajicznika 1941 do stëcznika 1942 rokù, na przedmiescach przebiwa miemieckô Grëpa Armie Westrzódk, przenëkónô pózni w [[Biôtka pòd Mòskwą|biôtce pòd Mòskwą]]. Wielné fabrëczi òstałë ewakuòwóné z zacht dzélã wëszëznë mët ë òd 20 pajicznika gard òstôł ògłoszony za òbległi. Pòòstałi mieszkańcë zbùdowelë a òbsôdzalë stanowiszcza procëmpancerny òbarnë, czej miasto bëło bómbardowóné z lëftu.1 maja 1944 òstôł ùsadzony medal „Za òbarnã Mòskwë”, a w 1947 medal ”Na wdôr 800-lecô Mòskwë”. Lëczba òfiarów pò miemiecczi a sowiecczi stronie je różno taksowónô: szacëje sã, że midzë 30 séwnika 1941 r. a 7 stëcznika 1942 zminãło sã òd 248 000 do 400 000 żôłnérzów Wehrmachtu ë òd 650 000 do 1 280 000 czerwionoarmistów.<ref>''Moscow Encyclopedia'', (an.) Great Russian Encyclopedia, Moscow, 1997, wpisënk "Battle of Moscow" </ref><ref>Great Soviet Encyclopedia (an.) Moscow, 1973–78, wpisënk "Battle of Moscow 1941–42"</ref><ref>John Erickson, ''Barbarossa: The Axis and the Allies'', tôbelka 12.4</ref> Òb pòwòjnowé lata to dało mieszkaniowi krizys, jaczi òstôł rozrzeszony przez wënalézenié wësoczich mieszkalnëch bloków. W Mòskwie je jich wicy jak 11 tësãcy, co czini jã miastã z nôwikszą jiloscą wësokòscówców; mieszkô w nich wikszosc lëdztwa gardu.<ref name="hrranking">[https://web.archive.org/web/20121106210644/http://www.emporis.com/statistics/skyline-ranking "Skyline Ranking"] (an.) ''Emporis''. Zarchiw. z òriginału 6.11.2012 r. </ref> Chëcze bëłë bùdowóné a dzélã méblowóné ju we fabrëce, niglë òstałë przëwiozłé na plac bùdacje ë pòstawioné we wësoczé kòlumnë. Miasto [[Zelenograd]] òstało wëbùdowóné w 1958 rokù 37 kilométrów na nordowi zôpôd òd centrum gardu a wchłoniãté jakno jedna òd administracyjnëch òbéńdów Mòskwë. [[Mòsczewsczi Państwòwi Ùniwersytet]] przecygnął swój kampùs na [[Wróblowé Grzëpë]] w 1953 rokù. [[Òbrôzk:Stalin's_funeral_procession_entering_Manezhnaya_Square_from_Okhotny_Ryad.jpg|mały|Pògrzéb Stalëna, 1953]] W 1959 rokù [[Nikita Chruszczow]] rëgnął z antireligijną kampanią. Trzëdzescë z piãcdzesąt dzejającëch kòscołów òstało zamkłëch, a szesc zbùrzonëch. 8 maja 1965 rokù, z leżnoscë fakticzny 20 roczëznë dobëtu w [[drëdżi swiatowi wòjnie]], Mòskwa òsta nôdgrodzonô titlã Gardu-Heroja. MKAD (aùtołowô òkrãżnica) òsta òdemkłô w 1961 rokù. Sztërëpasowô droga prowadzëła przez 109 kilométrów wzłuż grańców miasta. MKAD wëznôcza administracyjné grańce gardu do 80. lat, czej òstałë włączoné do nie przedmiesca zeza drodżi. W 1980 rokù Mòskwa bëła za gòspòdarza [[Latné òlimpijsczé miónczi 1980|latnëch òlimpijsczich miónków]], zbòjkòtowónëch przez [[USA]] ë jiné zôpadné kraje z pòwòdu sowiecczi inwazje na [[Afganistan]] w 1979. W 1991 rokù w Mòskwie to dało [[Pùcz Janajewa|próbã zamôchù na rząd]] przeprowadzoną przez kònserwatiwnëch kòmùnistów, stojącëch w òpòzycji do rządzącégò tej liberalnégò refòrmatora [[Michajił Gòrbaczow|Michajiła Gòrbaczowa]]. === Pò 1991 rokù === Pò rozrzeszenim [[ZSSR]] w 1991 rokù, Mòskwa òsta stolëcą [[Ruskô|Rusczi Federacje]]. Pòwsta tedë rënkòwô ekònomiô, co skùtkòwało eksplozją detalicznégò hańdlu, ùsłëgów, nowi architekturë i pòpùlarizacją zôpadnégò sztilu żëcégò. Gard rósł, a lëczba lëdztwa przeszła dzesãc milionów. W nëch czasach ale to dało téż zacht rozrost pòdmiesczi nisczi zabùdowë, spòwòdowóny wësoczim òdbëtã na jednofamiliowé chëcze w procëmnoscë do wiôldżich bloków. W latach 1995–97 MKAD òsta pòszerzwionô ze sztërzech do dzesãc pasów. W gòdnikù 2002 rokù pòżdôwk [[Bùlwar Dmitrija Donskògò]] stôł sã pierszą stacją mòsczewsczégò metra bùten MKAD. Trzecô òkrãżnica, pòstrzédnô midzë XIX-stalatną [[Ògrodowô Òkrãżnica|Ògrodową Òkrãżnicą]], a ną bùtnową ze sowiecczégò cządu, òsta ùkùńczonô w 2004 r. Latné dacze są przesztôłcóné w całoroczné chëcze, a ze wzrostã pòpùlarnoscë aùtołów, rosce téż rëch na drogach.<ref>Robert J. Mason ë Liliya Nigmatullina, "Suburbanization and Sustainability in Metropolitan Moscow," ''Geographical Review'' (2011, an.) 101#3 str. 316–333.</ref> Wielné stôré cerkwie a jiné przëmiarë kùlturalny spôdkòwiznë zniszczoné za czasów Stalëna òstałë òdbùdowóné, np. [[Sobór Christusa Zbawicela w Mòskwie|Sobór Christusa Zbawicela]]. W drëdżi dekadze XXI wiekù, administracjô gardu rëgnã z długòterminowima projektama, taczima jak program mòdernizacje miasta ''Mòja Ùlica'' (Mòja Sztrasa)''.''<ref>RBTH, (4.11.2016.) [https://www.rbth.com/politics_and_society/2016/11/04/city-of-the-future-moscow-gets-a-much-needed-makeover_644341 "City of the future: Moscow gets a much-needed makeover"]. [https://web.archive.org/web/20180524081811/https://www.rbth.com/politics_and_society/2016/11/04/city-of-the-future-moscow-gets-a-much-needed-makeover_644341 Zarchiw.] 24.05.2018 r.</ref> Pò rozrosce teritorium miasta na zudwest 1 lëpińca 2012 rokù, pòwiérzchniô stolëcë zwikszëła sã wicy jak dëbelt, roscącë z 1 091 do 2 511 km², przez co Mòskwa sta sã nôwikszim miastã w Eùropie pòd wzglãdã wiéchrzëznë; zwëska téż 233 000 mieszkańców.<ref name="Merger2">[https://web.archive.org/web/20131113003818/http://www.itar-tass.com/en/c32/461491.html "Expansion of Moscow borders to help it develop harmonically: mayor, Itar-tass, July 1, 2012"] (an.) Itar-tass.com. 1.07.2012. [http://www.itar-tass.com/en/c32/461491.html Zarchiw.] 13.11.2013.</ref><ref name="Mos.ru">[https://web.archive.org/web/20140720113907/http://www.mos.ru/about/history/ "Moscow city government official site"] (an.) Mos.ru. [http://www.mos.ru/about/history/ Zarchiw]. 20.07.2014 r.</ref> Terenë te òstałë òficjalno nazwóné ''Nowaja Mòskwa'' (Nowô Mòskwa). == Geògrafiô == [[Òbrôzk:Moscow_by_Sentinel-2,_2020-05-11.jpg|mały|Satelitarny widok Mòskwë a ji pòblësczégò òkòlégò]] Mòskwa leżi pò òbù brzegach rzéczi [[Mòskwa (rzéka)|Mòskwë]], jakô płënie przez wicy jak 500 km Pòréncznoeùropejską Nizëną we westrzédno-zôpadny Rusce, niedalek òd nôtërny grańcë lasowi a lasowò-stepòwi conë. W grańcach miasta to dô 49 mòstów nad rzékama a karnalama. Szérzawa gardu Mòskwë ze zôpadu na pòrénk wënosy 39,7 km, a dłużawa z nordë na pôłnié – 51,8 km. == Demògrafiô == === Pòpùlacjô === Wedle pòwszechnégò spisënkù z 2021, pòpùlacjô wënosëła 13 010 112 òsób; je to wzrost w przërównanim do 11 503 501 òdnotowónëch w spisënkù z 2010 r.<ref name="2014 objectively assess">Russian Federal State Statistics Service (2011). <bdi>[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/perepis_itogi1612.htm Всероссийская перепись населения 2010 года. Том&nbsp;1]</bdi> <bdi>Всероссийская перепись населения 2010&nbsp;года [2010 All-Russia Population Census]</bdi> (rus). Federalny Państwòwi Statisticzny Serwis</ref> [[Òbrôzk:Life_expectancy_in_Russian_subject_-Moscow_-diff.png|lewo|mały|Òczekiwónô długòsc żëcégò przë narodzenim òd 1990, z rozróżnienim pëłców. Òczekiwónô długòsc żëcégò zmniészô sã òd 2019.]] === Etniczné grëpë === {| class="wikitable" ! rowspan="3" style="text-align:center;" |[[Etniczné grëpë w Rusce|Etnicznô grëpa]] ! colspan="9" |Year |- !1897<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=831 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] (rus.) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20180625161022/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=831 Zarchiw.] 25.06.2018 r.; pòdôwczi na spòdlim deklarowónégò jãzëka.</ref> !1939<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39.php?reg=39 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] (rus.) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220614185806/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39.php?reg=39 Zarchiw.] 14.06.2022 r.</ref> !1959<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_59.php?reg=45 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] (rus.) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220706161009/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_59.php?reg=45 Zarchiw.] 6.07.2022 r.</ref> !1970<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_70.php?reg=18 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] (rus.) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220614185805/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_70.php?reg=18 Zarchiw.] 14.06.2022 r.</ref> !1979<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_79.php?reg=19 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] (rus.) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220706172633/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_79.php?reg=19 Zarchiw.] 6.07.2022 r.</ref> !1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89.php?reg=18 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] (rus.) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20180625132501/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89.php?reg=18 Zarchiw.] 6.07.2022 r.</ref> !2002<ref>[https://web.archive.org/web/20070217070612/http://www.perepis2002.ru/ct/doc/English/4-2.xls "NATIONAL COMPOSITION OF POPULATION FOR REGIONS OF THE RUSSIAN FEDERATION"]. 17.02.2007 r. [http://www.perepis2002.ru/ct/doc/English/4-2.xls Zarchiw.] 17.02.2007 r.</ref> !2010 !2021<ref name="census2021">[https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx "Национальный состав населения"]. Federalny Państwòwi Statisticzny Serwis. [https://web.archive.org/web/20221230204643/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx Zarchiw.] 30.12.2022 r.</ref> |- !Jilosc (% pòpùlacje) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Number (%) |- |[[Ruskòwie]] |987 044 (95,0%) |3 614 430 (87,4%) |4 507 899 (88,6%) |6 301 247 (89,2%) |7 146 682 (90,1%) |7 963 246 (89,7%) |8 808 009 (84,8%) |9 930 410 (86,3%) |9 074 375 (69,7%) |- |[[Tatarzë]] |4 288 (0,1%) |57 687 (1,4%) |80 489 (1,6%) |109 252 (1,5%) |131 328 (1,7%) |157 376 (1,8%) |166 083 (1,6%) |149 043 (1,3%) |84 373 (0,6%) |- |[[Armeńczicë]] |1 604 (0,1%) |13 682 (0,3%) |18 379 (0,4%) |25 584 (0,4%) |31 414 (0,4%) |43 989 (0,5%) |124 425 (1,2%) |106 466 (0,9%) |68 018 (0,5%) |- |[[Ùkrajińcë]] |4 478 (0,4%) |90 479 (2,2%) |115 489 (2,3%) |184 885 (2,6%) |206 875 (2,6%) |252 670 (2,8%) |253 644 (2,4%) |154 104 (1,3%) |58 788 (0,5%) |- |[[Azerowie]] |– (–) |677 (–) |2 528 (–) |4 889 (–) |7 967 (0,1%) |20 727 (0,2%) |95 563 (0,9%) |57 123 (0,5%) |37 259 (0,3%) |- |[[Ùzbekòwie]] |– (–) |659 (–) |2 478 (–) |5 973 (–) |4 222 (–) |9 183 (0,1%) |9 183 (0,1%) |35 595 (0,3%) |29 526 (0,2%) |- |[[Żëdzë]] |5 070 (0,4%) |250 181 (6,0%) |239 246 (4,7%) |251 350 (3,6%) |222 900 (2,8%) |174 728 (2,0%) |79 359 (0,8%) |53 145 (0,5%) |28 014 (0,2%) |- |[[Grëzónie]] |– (–) |4 251 (0,1%) |6 365 (0,1%) |9 563 (0,1%) |12 180 (0,2%) |19 608 (0,2%) |54 387 (0,5%) |38 934 (0,3%) |26 222 (0,2%) |- |[[Tadżikòwie]] |– (–) |184 (–) |1 005 (–) |1 652 (–) |1 221 (–) |2 893 (–) |35 385 (0,4%) |27 280 (0,2%) |22 783 (0,2%) |- |[[Biôłoruskòwie]] |1 016 (–) |24 952 (0,6%) |34 370 (0,7%) |50 257 (0,7%) |59 193 (0,7%) |73 005 (0,8%) |59 353 (0,6%) |39 225 (0,3%) |17 632 (0,1%) |- |[[Kirgizowie]] |– (–) |77 (–) |– (–) |– (–) |1 173 (–) |3 044 (–) |4 102 (–) |18 736 (0,2%) |16 858 (0,1%) |- |Jinszi |– (–) | |76 173 (–) | | | | |225 031 (2,0%) |595 543 (4,6%) |- |Bez zadeklarowóny etnicznoscë |– (–) | | | | | | |668 409 (5,8%) |2 950 721 (22,7%) |- !Wëcmanim !1 038 591 (100%) !4 137 018 (100%) !5 085 581 (100%) !7 061 008 !7 931 602 (100%) !8 875 579 (100%) !10 382 754 (100%) !11 503 501 (100%) !13 010 112 (100%) |} * === Religiô === {{Bar box|title=Religion in Moscow (2020)<ref>{{cite web |title=Об оскорблении религиозных чувств |url=https://fom.ru/TSennosti/14494 |publisher=Фонд Общественное Мнение, ФОМ (Public Opinion Foundation) |language=ru |date=17 November 2020 |access-date=21 April 2021 |archive-date=20 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210420224528/https://fom.ru/TSennosti/14494 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Об оскорблении религиозных чувств |url=https://fom.ru/posts/download/14494 |publisher=Фонд Общественное Мнение, ФОМ (Public Opinion Foundation) |language=ru |date=17 November 2020 |access-date=21 April 2021 |archive-date=20 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210420225121/https://fom.ru/posts/download/14494 |url-status=live }}</ref>|float=left|bars={{Bar percent|[[Russian Orthodox Church|Russian Orthodoxy]]|DarkOrchid|55}} {{Bar percent|[[Atheism]] and [[irreligion]]|Black|28}} {{Bar percent|[[Islam in Russia|Islam]]|Green|8}} {{Bar percent|Other religions|Red|3}} {{Bar percent|Other [[Christianity in Russia|Christians]]|DeepSkyBlue|2}} {{Bar percent|Undeclared|Gray|4}}}} {| ! colspan="2" |Religie w Mòskwie (2020) |- |Prawòsławié |'''55%''' |- |Atejizm a felënk religie |'''28%''' |- |Islam |'''8%''' |- |Jiné religie |'''3%''' |- |Jiné chrzëscejańsczé wëznania |'''2%''' |- |Felënk deklaracje |'''4%''' |} [[Chrzescëjanizna|Chrzescëjani]] stanowią wikszosc lëdztwa gardu; wikszosc òd nich słëchô [[Ruskô Prawòsłôwnô Cerkwiô|Rusczi Prawòsłôwny Cerkwie]]. Mòsczewsczi patriarcha je za głowã cerkwie i rezydëje w Danielowim mònasterze. Mòskwa je stolëcą prawòsławiégò w Rusce, jaczé òd stalatów je główną religią kraju. Do jinszich religiów wëznôwónëch w Mòskwie nôleżą: [[Bùddizm w Rusce|bùddizm]], [[Hindujizm w Rusce|hindujizm]], [[Islam w Rusce|islam]], [[judajizm]], [[jezydizm]] a [[Słowiańsczé neòpògaństwò|rodnowierstwò]]. W miesce dô sztërë meczetë.<ref>Kiran Moodley. [https://www.independent.co.uk/news/world/europe/eid-alfitr-2015-drone-shows-huge-crowds-celebrating-the-end-of-ramadan-in-moscow-10395950.html "Eid al-Fitr 2015: Drone shows huge crowds celebrating the end of Ramadan in Moscow"] (an.), ''The Independent''. [https://web.archive.org/web/20150925190139/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/eid-alfitr-2015-drone-shows-huge-crowds-celebrating-the-end-of-ramadan-in-moscow-10395950.html Zarchiw.] 25.09.2015 r.</ref> == Przëpisë == [[Kategòrëjô:Strony z nieprzejrzanymi tłumaczeniami]] nrcpmgm62bj8eakau427qkzj0wasbkv 205664 205627 2026-07-09T14:58:01Z Terrus38 14026 /* Religiô */ 205664 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox|Gard=Mòskwa|gwôsné miono=Москва|céch=Coat of arms of Moscow.svg|fana=Flag of Moscow, Russia.svg|dopełniacz=Mòskwë|państwò=[[Ruskô]]|wiéchrzëzna=2 511|stopniN=55|minutN=45|stopniE=37|minutE=37|lëdztwò=13,010,112|rok=2021|bùrméster=Sergej Sobianin|www=https://www.mos.ru/|adres_um=Ùrząd Mera Mòskwë|kod_poczt_um=Twerskô sz. 13, Mòskwa}} '''Mòskwa''' je [[Stolëca|stolëcą]] a nôwikszim gardã [[Ruskô|Rusczi]]. Leżi nad rzéką [[Mòskwa (rzéka)|Mòskwą]] we westrzédno-zôpadny Rusce. Ji pòpùlacjã taksëje sã na 13 milionów òsób w samëch grańcach miasta,<ref name="2021Census">Rosstat, [https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx ''Оценка численности постоянного населения по субъектам Российской Федерации''] (rus.)</ref> a wicy jak 21,5 milionów lëdzy mieszkô w òbrëmim mòsczewsczi metropòlie.<ref name="Megapolis">citypopulation.de, [https://www.citypopulation.de/en/world/agglomerations/ ''MAJOR AGGLOMERATIONS OF THE WORLD''] (an.), przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Sóm gard mô pòwiérzchniã 2 511 km², a wiéchrzëzna cawny metropòlitalny conë wënôszô wicy jak 26 000 km²<ref name="Megapolis" /> Mòskwa słëchô nôwikszim gardóm swiata: je nôwikszim miastã pòłożonym całowno w Eùropie.<ref name="Planète Énergies">Planete Energies, [https://www.planete-energies.com/en/medias/close/moscow-city-undergoing-transformation ''Moscow, a City Undergoing Transformation''] (an.), 9.11.2017 r., przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Pierszô nadczidka ò Mòskwie pòchôdô z 1147 rokù, czej òsta stolëcą [[Wiôldżé Mòsczewsczé Ksãstwò|Wiôldżégò Mòsczewsczégò Ksãstwa]], chtërno doprowadzëło do zjednaniégò rusczich zemiów w XV stalatim a stało sã centrum ne zjednónégò państwa.<ref>"Moscow, Grand Duchy of". ''[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780199546091.001.0001/acref-9780199546091-e-7792 World Encyclopedia] (an.),'' Philip's. 2004. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-19-954609-1</bdi>. Zarchiwizowóné z [https://web.archive.org/web/20250601225153/https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780199546091.001.0001/acref-9780199546091-e-7792 òriginału] 1.06.2025 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Pò pòwstanim Rusczégò Carstwa w 1547 rokù, Mòskwa dërch bëła pòliticznym a ekònomicznym òstrzódkã przez wikszosc swòji historie. Za czasów [[Pioter Wiôldżi|Piotra Wiôldżégò]], w 1712 rokù, ruskô stolëca òsta przecygnionô do nowò pòwstałégò [[Piotrogard|Piotrogardu]], co òbniżëło status Mòskwë òb czas imperialnégò cządu.<ref name="Weeks">Weeks, Theodore R. (1 January 2008). "Moscow". ''[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780195176322.001.0001/acref-9780195176322-e-1053 The Oxford Encyclopedia of the Modern World] (an.)'' Oxford University Press. ISBN <bdi>978-0-19-517632-2</bdi>.</ref> Z [[Pajicznikòwô rewòlucjô|pajicznikòwą rewòlucją]] a pòwstanim [[Ruskô Federacyjnô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Rusczi FSSR]] mët, w 1918 rokù stolëca òsta przecygnionô nazôd do Mòskwë.<ref name="Weeks" /> Miasto pózni òstało przédnym pòliticznym òstrzódkã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Sowiecczi Zrzeszë]] ë doswiôdczëło òb nen czas wiôldżégò wzrostu lëczbë mieszkańców.<ref name="Weeks" /> Pò rozpadze Sowiecczi Zrzeszë Mòskwa òsta stolëcą nowò ùstanowiony Rusczi Federacje.<ref name="Weeks" /> Mòskwa je nôbarżi wesënionym na nordã a nôzëmniészim megagardã na swiece. Zarządzónô je jakno federalné miasto<ref>[https://web.archive.org/web/20211007105652/https://www.mos.ru/en/city/about/ "A glimpse into history"] (an.), ''mos.ru''. Zarchiwizowóné z [https://www.mos.ru/en/city/about/ òriginału] 7.10.2021 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> i je za pòliticzné, kùlturalné a nôùkòwé centrum Rusczi. Mòsczewsczé Midzënôrodné Centrum Biznesu je jednym òd nôwikszich tegò zortu òstrzódków na swiece a stoji tam wikszosc òd nôwëższich chmùrników w Eùropie. Mòskwa bëła gòspòdarzã [[Latné Òlimpijsczé Miónczi 1980|Latnëch Òlimpijsczich Miónków w 1980 rokù]] a jednym òd miastów-gòspòdarzów [[Mésterstwa Swiata w Fùsbalë 2018|Mésterstwów Swiata w Fùsbalë 2018 rokù]].<ref>[https://web.archive.org/web/20210802231006/https://www.newindianexpress.com/sport/football/fifa-world-cup-2018/fifa-worldcup-2018-news/2018/jun/14/fifa-world-cup-kicks-off-in-russia-1828219.html "FIFA World Cup kicks off in Russia"] (an.), ''The New Indian Express''. Zarchiwizowóné z [https://www.newindianexpress.com/sport/football/fifa-world-cup-2018/fifa-worldcup-2018-news/2018/jun/14/fifa-world-cup-kicks-off-in-russia-1828219.html òriginału] 2.08.2021 r. Przëstãp z 9.07.2026 r. </ref> W gardze to dô pôrã òbiektów ze swiatowi lëstë spôdkòwiznë UNESCO. Mòskwa je znónô z architekturë, òsoblëwie z òbéńdë [[Czerwiony Plac|Czerwionégò Placu]] a bùdinków taczich jak [[Sobór Błogòsławionégò Wasyla]] a [[Kreml]], chtëren je òstrzódkã włôdzë w kraju. W Mòskwie wielné rusczé firmë mają swòje sedzbë. Miasto mô bògati system pùblicznégò transpòrtu: sztërë midzënôrodné fligerplace, dzesãc banófów, elektriszowi system, system jednoszinowégò banu a [[Metro w Mòskwie|mòsczewsczé metro]] – jeden òd nôwikszich tegò zortu systemów na swiece. Wicy jak 40% teritorium miasta stanowi zelonosc, co czini Mòskwã jednym òd nôbarżi zelonëch gardów na swiece.<ref>[https://web.archive.org/web/20200625002804/https://bridgetomoscow.com/curious-fact-moscow-parks ''"Moscow parks"''] (an.), ''Bridge To Moscow''. Zarchiwizowóné z [https://bridgetomoscow.com/curious-fact-moscow-parks òriginału] 25.06.2020 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> == Etimòlogiô == Ùwôżô sã, że miono gardu pòchôdô òd rzéczi [[Mòskwa (rzéka)|Mòskwë]].<ref name="Vasmer">Vasmer, Max (1986–1987) [1950–1958]. "Москва". [w:] Trubaczow, O. N.; Larin, B. O. (editorzë). ''Этимологический словарь русского языка''&#x5B;''Russisches etymologisches Wörterbuch''&#x5D; (rus.) (2 wëdanié.). Mòskwa Progress.</ref><ref name="Smol">Smòlickaja, G.P. (2002). ''Topònimiczeskij słowar Centralnoj Rossyji'' <bdi>Топонимический словарь Центральной России</bdi> (rus.). str. 211–2017.</ref> To dô rozmajité teòrie tikającé sã pòchòdzeniô pòzwë rzéczi. Nôlepi jãzëkòznajarskò ùgruntowóną a szerok akceptowóną je na ò pòchòdzenim z [[Prabôłtosłowiańsczi jãzëk|prabôłtosłowiańsczégò]] dërżenia *''mŭzg''-/''muzg''- z [[Praindoeùropejsczi jãzëk|praindoeùropejsczégò]] *meu- „mòkri”,<ref name="Smol">{{cite book|last1=Smolitskaya|first1=G.P.|title=Toponimicheskyi slovar' Tsentral'noy Rossii|script-title=ru:Топонимический словарь Центральной России|date=2002|pages=211–2017|language=ru}}<cite class="citation book cs1 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFSmolitskaya2002">Smolitskaya, G.P. (2002). </cite></ref><ref name="Trubach">Trubaczow, O.N., ed. (1994). ''Etimòlogiczeskij słowar sławjanskich jazykòw'' <bdi>Этимологический словарь славянских языков</bdi> (rus.). V. 20: str. 19–20, 197, 202–203; V. 21: str. 12, 19–20, 76–79.</ref><ref>Pokorny, Julius. [https://web.archive.org/web/20160310064838/http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/ielex/U/P1312.html "meu"]. ''Indogermanisches etymologisches Wörterbuch,'' (miem.) Zarchiwizowóné z [http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/ielex/U/P1312.html òriginału] 10.03.2016 r. </ref> tak tej ''Mòskwa'' mògłabë òznaczac rzékã pòłożoną na sapach czë błotach. Skrewnionym słowóm słëchają: [[Rusczi jãzëk|rusczé]] музга, ''mùzga'' „plëta”, [[Lëtewsczi jãzëk|lëtewsczé]] ''mazgoti'' a [[Łotewsczi jãzëk|łotewsczé]] ''mazgāt'' „mëc”, [[Łacyńsczi jãzëk|łacyńsczé]] ''mergō'' „zanurzac”,<ref name="Vasmer" /><ref name="Trubach" /> [[Prekmùrsczi jãzëk|prekmùrsczé]] ''müzga'' „trzãsawiszcze”<ref>Greenberg, Marc L. (2020). Fortuin, Egbert; Houtzagers, Peter; Kalsbeek, Janneke (editorzë). ''Prekmurje Slovene Grammar: Avgust Pavel's Vend nyelvtan (1942). Critical edition and translation from Hungarian by Marc L. Greenberg''. (an.), Leiden, Boston: Brill Rodopi. str.&nbsp;176. ISBN&nbsp;<bdi>978-9004419117</bdi>.</ref>. We wiele słowiańsczich krajach jistnieje nôzwëskò ''Mòskòw'', nôpòpùlarniészé je w Rusce, [[Bùłgariô|Bùłgarie]], [[Ùkrajina|Ùkrajińsce]] a [[Nordowô Macedoniô|Nordowi Macedonie]].<ref>[https://forebears.io/surnames/moskov "Moskov Surname Meaning, Origins & Distribution"]. ''forebears.io''. Zarchiwizowóné z [https://web.archive.org/web/20181211010136/https://forebears.io/surnames/moskov òriginału] 11.12.2018 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> W dodôwkù, w Pòlsce jistnieją szlachòwno pòzwóné môlëznë jak Mozgawa.<ref name="Vasmer" /><ref name="Smol" /><ref name="Trubach" /> Wedle ùgrofińsczi hipòtezë, [[wòłżańskò-fińsczé lëdë]], jaczé słëchałë do przedsłowiańsczich plemión a chtërne mieszkałë na nym terenie, zwałë rzékã ''Mustajoki –'' „czôrnô rzéka” ë pòzwa rzéczi miabë pòchadac z te terminu.<ref>Tarkiainen, Kari (2010). ''Ruotsin itämaa''. Helsinki: Svenska litteratursällskapet i Finland. (szw.), str.&nbsp;19. ISBN&nbsp;<bdi>978-951-583-212-2</bdi>.</ref> Jiné teòrie są òdrzucóné przez jãzëkòznajarzów jakno słabò pòpiarté nôùkòwò.<ref name="Vasmer" /><ref name="Smol" /> Stôroruską fòrmã pòzwë rekònstruùje sã jakno *Москы, ''*Mosky'', ale pierszé pisóné nadczidczi z XII stalatégò zapisóné są w zanôléżnëch [[Przëpôdk|przëpôdkach]]: Московь, ''Moskovĭ'' ([[winowôcz]]), Москви, ''Moskvi'' ([[môlnik]]), Москвe/Москвѣ, ''Moskve/Moskvě'' ([[rodzôcz]]).<ref name="Vasmer" /><ref name="Smol" /> Z nëch fòrmów pòchôdô terôczasnô ruskô fòrma Москва, ''Mòskwa'', mdącô wënikã ùproszczeniô deklinacje (szlachòwno stało sã w kaszëbiznie np. z prasłowiańsczim *kry, chtërno przeszło w krew/krëwiô).<ref>Lorentz, F. (1925). ''Geschichte der Pomoranischen Sprache''. (miem.), De Gruyter, str. 153</ref> == Historiô == <big>'''Prehistoriô'''</big> Terenë dzysdniowi Mòskwë bëłë zamieszkałé òd prehistoricznëch czasów. Do nôwczasniészich znalezëszczów słëchają zaòstałoscë pò lałowsczi kùlturze, chtërnã ekspercë przëpisëją do cządu [[Neòlit|neòlitu]].<ref>[https://web.archive.org/web/20201030183623/https://www.mos.ru/en/news/item/22507073/ "The origins of Moscow: What archaeological finds, chronicles and urban legends tell us"]. ''Mos.ru''. 5 April 2017. Zarchiwizowóné z [https://www.mos.ru/en/news/item/22507073/ òriginału] 30.10.2020 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Pierszima mieszkańcama òbéńdë bëlë jachtarze a zbiérôcze. Kòl 950 r. òsedlëłë sã tu dwa słowiańsczé plemiona, [[Wiaticze]] a [[Kriwicze]]. Wiaticze mòglë sã składac na wikszosc domôcy pòpùlacje Mòskwë.<ref>[https://web.archive.org/web/20120524051043/http://www.moskau.ru/moskau/lexikon/geschichte_moskaus_vom_dorf_zur_metropole_3.html "History of Moscow - from village to metropolis"] (an.) ''moskau.ru''. Zarchwizowóné z [http://www.moskau.ru/moskau/lexikon/geschichte_moskaus_vom_dorf_zur_metropole_3.html òriginału] 24.05.2012 r., przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> === Wczasnô historiô (1147–1263) === Mòskwa òsta nadczidłô w kronikach pierszi raz przë rokù 1147 jakno dzél rostowskò-suzdalsczégò ksãstwa, jakô pòwsta pò rozpadze [[Czijewskô Rus|Czijewsczi Rusë]].<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 45</bdi></ref> Bëła tedë môłim miastkã przë zôpadny grańcë ksãstwa.<ref>[https://www.bbc.com/russian/features-39352451 "Начало Москвы: пир после убийства"] (rus.) ''BBC News Russian''. 11.04.2017 r. Zarchiw. z [https://web.archive.org/web/20210710045539/https://www.bbc.com/russian/features-39352451 òriginału] 10.07.2021 r. </ref> Wôżnosc Mòskwë mòckò ùrosła w drëdżi pòłowie XII wiekù, czej stała sã festingą, tej téż pòwstałë pierszé mùrë [[Kreml|Kremla]].<ref name=":0">Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 46</bdi></ref> Òb czas mòngòlsczich inwazjów z lat 1237–1238, Mòskwa òsta splądrowónô pò zniszczenim [[Riazań|Riazania]].<ref name=":0" /> Pierszim ksyżëcã Mòskwë béł [[Daniél Aleksandrowicz|Daniél]], nôstarszi syn [[Aleksander Newsczi|Aleksandra Newsczégò]], jaczi erbòwôł w 1263 rokù gard.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 47</bdi></ref> Do 1271 rokù, ksãstwò bëło rządzoné przez ùja Daniela, Jarosława, chtëren dostôł Twer jakno apanaż.<ref>Kuczkin, V. A. (2013). "Московское великое княжество" [w:] Krawiec, S. L. (editór.). ''Большая Российская энциклопедия. Том 21: Монголы — Наноматериалы'' (rus.) Большая Российская энциклопедия. str.&nbsp;308–310. ISBN&nbsp;<bdi>978-5-85270-355-2</bdi>.</ref> Sóm Daniél je nadczidłi w kronikach dopiérze przë rokù 1282, czej miôł brac ùdzél w feùdalny wòjnie jegò dwùch starszich bracynów.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 47</bdi></ref> === Wiôldżé Ksãstwò (1263–1547) === [[Òbrôzk:Facial_Chronicle_-_b.10,_p.049_-_Tokhtamysh_at_Moscow.jpg|mały|Dobëcé Mòskwë przez [[Złotô Horda|Złotą Hordã]] w 1382 rokù]] [[Òbrôzk:Вид_на_Спасскую_башню_от_Исторического_музея.jpg|alt=|mały|Spasskô Bôszta, zbùdowónô w 1491]] [[Òbrôzk:Polish_plan_of_Moscow_1610.PNG|mały|Plan Mòskwë z 1610, przed znikwienim gardu w 1612 a zmianą ùkładu sztrasów. Norda je pò prawi.]] Na prawim sztrądze rzéczi Mòskwë, òsmë kilométrów òd Kremla, Daniél ùsadzył nowi mònastér z drzewianą cerkwią Daniela Słëpnika mët – dzysdnia je to [[Danielów Mònastér]]. Pò smiercë Daniela w 1303 r., teritorium ksãstwa sã wnet pòtrojiło, zamikającë w se cawną rzékã Mòskwã kùmbruż z ji dopłëwama, co zagwësniło państwù samòòbstójnotã.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 50-51</bdi></ref> Bëlnô rzecznô séc pòmôga ksãstwù w rozwiju hańdlu.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 55</bdi></ref> Òtrocë Daniela sztridowelë sã z [[Twer|twersczima]] ksãcama ò sukcesjã.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 60</bdi></ref> [[Jerzi Mòsczewsczi|Jerzi]] òstôł ùznóny za wiôldżégò ksãca przez mòngòlsczégò [[Chan|chana]] w 1318, ale stracył titel sztërë lata pózni.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 87</bdi></ref> [[Iwan I Mòsczewsczi|Iwan I]] òdzwëskôł trón wiôldżegò ksãstwa òd Tweru pò dokôzanim lojalnoscë chanowi.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 145</bdi></ref> Iwan zbiérôł daninã dlô chana [[Złotô Horda|Złoti Hordë]] òd zanôleżnëch rusczich ksyżãt ë ùżiwôł strzódków, jaczé zdobiwôł, cobë rozwijac Mòskwã.<ref name=":1">Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' (an.; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 73</bdi></ref> Metropòlita [[Ruskô Prawòsłôwnô Cerkwiô|rusczi cerkwie]] téż zdrësził sã z Iwanã i przeniósł swòjã sedzbã z [[Władimir (gard)|Władimiru]] do Mòskwë.<ref name=":2">Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 (an.)'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 40</ref><ref name=":1" /> Zwela pòd pierszą kamianną cerkwiã w Mòskwie, [[Sobór Zasniãcô Matczi Bòżi]], òsta wëłożonô w 1326. Metropòlita wëbrôł sobór za plac swòjégò spòczinkù, co miało zmòcnic sztatus Mòskwë jakno dëchòwégò centrum rusczégò prawòsławiégò.<ref name=":2" /> Chan Złoti Hordë pòczątkòwò wspiérôł Mòskwã, chcącë scygnąc ekspansjã [[Wiôldżé Lëtewsczé Ksãstwò|Wiôldżégò Lëtewsczégò Ksãstwa]] na pòrénk, ingerowôł dërch w relacje Mòskwë z jinyma rusczima princama, bë zapòbiec ji nadmiérnémù zmòcnieniémù.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 211-212</bdi></ref> W 1353 rokù, [[czôrnô smierc]] rozkòscérza sã z nordowò-zôpadny Rusczi do Mòskwë, pòwòdëjącë smierc [[Szëmón Bùszny|Szëmòna Bùsznégò]], jegò sënów a metropòlitë.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 217</bdi></ref> Tak tej panëjącô Mòskwą familiô òsta môłô ë pòwsta nowô lëniô ksyżãcy sukcesje – wedle ni włôdza przechôda z òjca na sëna.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 170-171</bdi></ref> Òb czas panowaniô Dimitra Dóńsczégò, mòsczewsczé ksãstwò zdobëło zacht nowégò teritorium.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 (an.)'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 49</ref> W 1380 r., Dimitr doprowadzył zjednóną ruską armiã do wôżnégò zwëcãstwa nad Mòngòłami w biôtce ò Kùlikòwò, co baro przëdało Mòskwie wiele prestiżu a zmòcniło sztatus ji włôdców jakno wòjskòwëch wódców.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 (an.)'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 51</ref> Pò jegò smiercë w 1389 rokù, trónë Władimiru a Mòskwë òstałë na wiedno zjednóné.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 306</bdi></ref> Za panowaniégò [[Wasyl II Slepi|Wasyla II]] wëbùchłô domôcô wòjna pònemù jak Jerzi Zwienigòrodzczi zakwestionowôł sukcesjã swòjégò bratówca w 1425 r.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 (an.)'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 69</ref> Òkróm te, Wasyl wërôżôł niechãc wedle [[Florencczi sobór|florencczégò sobòru]], co skùtkòwało aresztowanim metropòlitë za jegò pòdpisanié.<ref name=":3">Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 (an.)'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 72</ref> Sétmë lat pózni, radzëzna rusczich biskùpów wëbra gwôsnégò metropòlitã, co òznôczało ògłoszenié [[Aùtokefaliô|aùtokefalie]] przez ruską cerkwiã.<ref name=":3" /> [[Ùpôdk Kònstantinopòla|Ùpôdk Kónstantinopòla]] w 1453 rokù béł ùwôżóny przez Rusków za bòską karã za [[Apòstazjô|apòstazjã]] ë w 1492 r. Mòskwa òsta pòzwónô pierszi rôz imperialnym gardã przez rusczégò metropòlitã.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 (an.)'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 135</ref> Òb czas rządów [[Iwan III Wiôldżi|Iwana III]], wnet wszëtczé rusczé kraje zjednałë sã z Mòskwą, co dało spòdlé pòd bùdacjã centralisticznégò państwa.<ref>Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' (an.; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 77-79</bdi></ref> [[Staniãcé nad Ùgrą|Staniãcé nad rzéką Ùgrą]] w 1480 r. je tradicyjną cezurą kùńca tatarsczi zwiérzchnoscë.<ref>Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' (an.; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 78</bdi></ref> Iwan miôł wiôlgą starã, abë jegò państwò przejãło wiersztã Kónstantinopòla, zrekònstruòwôł tej Kreml przë pòmòcë renesansowëch włosczich architektów. Prawie za czasów Iwana III pòjawił sã [[Czerwiony Plac]], zwóny nôprzód Targã. Iwanów syn, [[Wasyl III]] kòntinuòwôł ekspansjã mòsczewsczégò państwa i anektowôł òstałé rusczé zemie.<ref>Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' (an.; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 79</bdi></ref><ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 (an.)'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 92</ref> Za jegò włôdzë rozwijónô bëła doktrina Mòskwë jakno trzecégò Rzimù.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 (an.)'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 136</ref> === Carstwò (1547–1721) === [[Òbrôzk:Moscow_StBasilCathedral_d28.jpg|mały|[[Sobór Błogòsłowiónégò Wasyla]], zbùdowóny w 1561]] [[Òbrôzk:Mikhail_Feodorovich_Izbranie.jpg|mały|Welacjô Michała I na cara w 1613]] [[Òbrôzk:Kremlenagrad.jpg|mały|[[Kreml]] òb czas panowaniô [[Aleksy I Romanów|Alekségò I Romanowa]], 1663]] W 1547 rokù, [[Iwan Grozny]] òstôł kòrónowóny w Mòskwie nié blós na wiôldżégò princa, ale téż na pierszégò cara Wszechrusczi.<ref>Bushkovitch, Paul (5.12.2011 r.). ''A Concise History of Russia'' (an.) Cambridge University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-139-50444-7, str. 48</bdi></ref> W XVI a XVII stalatim òstałë zbùdowóné trzë krãgłé festindżi: Kitaj-gòrod, Biôłi Gard a Zemny Gard. W 1547 rokù òdżin zniszcził ale wiôldżi dzél miasta, a w 1571 r. [[Krimsczi Tatarzë]] zdobëlë Mòskwã, spôlającë wszëtkò pòza Kremlã.<ref>"''[https://books.google.com/books?id=i85noYD9C0EC&pg=PA260 The Unending Frontier: An Environmental History of the Early Modern World] (an.) John F. Richards (2006). University of California Press. str. 260.'' ISBN 0-520-24678-0 </ref> Kroniczi przekazëją, co przeżëło 30 000 òd 200 000 mieszkańców. Krimsczi Tatarzë zaatakowelë zôs w 1591 r., ale scygnãłë jich nowé mùrë, zbùdowóné midzë 1584 a 1591 przez rzemiãsnika Fiodora Kònia. W 1592 r. wkół gardu òstôł wzniosłi bùtnowi zemny wôł z 50 tormama. Jakno nôbarżi bùtnowô liniô òbarnë, pòwsta séc mòckò ùfòrtifikòwónëch mònasterów na pôłnié a pòrénk òd wałów. Dzãka wałóm miasto zwëskało pòeticką pòzwã ''Biełokamiennaja''. Dôwné grańce gardu òznaczoné przez wôł, terô wëznôczô [[Ògrodowô Òkrãżnica]]. Pò pòrénczny stronie mùru Kremla to dało trzë brómë: Kònstantino-Jeleninskij, Spasskij, Nikòlskij (nazwónëch tak pò wiszącëch nad nima ikònach Kónstantëna i Lénë, Zbawicela a [[Swiãti Mikòłôj|sw. Mikòłaja]]). Òstatné dwie stojałë bezpòstrzédno na procëm Czerwionégò Placu, a bróma Kònstantino-Jeleninskij nalôża sã za Sobòrã Błogòsławionégò Wasyla. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (June 2024)">citation needed</span></nowiki>''&#x5D;</sup> Wiôldżi głód w Rusce z lat 1601–1603 ùbił gwës 100 000 òsób w Mòskwie. Midzë 1610 a 1612 rokã, [[Repùblika Òbu Nôrodów|pòlskò-lëtewskô]] armiô òkùpòwa Mòskwã, jakno że król [[Zygmùnd III Waza|Zygmùnd III]] chcôł przejic rusczi trón. W 1612 rokù, Niżny Nowgòrod a jiné rusczé miasta, chtërnym przewòdzył princ Dmitrij Pòżarsczi ë Kùzma Minin, pòwstałë procëm pòlsczim òkùpantóm, occupants, òbleglë Kreml i wënëkelë jich. W 1613 rokù, the Zemsczi Sobór wëbrôł [[Michôł Romanów|Michała Romanowa]] na cara, ùsôdzającë [[Dinastiô Romanowów|dinastiã Romanowów]]. W XVII wiekù to jesz dało czile pòwstaniów w gardze: [[Sólny Bùńt]] (1648), [[Kòprowi Bùńt]] (1662) a [[Mòsczewsczé pòwstanié (1682)|mòsczewsczé pòwstanié z 1682 rokù]]. Ò pierszą pòłowã XVII wiekù lëdztwò gardu ùrosło ze 100 000 do 200 000, a miasto rozkòscérzëło sã pòza wałë w drëdżi pòłowie stalatégò. Kòl 1650 rokù, 20% mieszkańców przedmiesców Mòskwë pòchôdało z [[Wiôldżé Lëtewsczé Ksãstwo|Wiôldżégò Lëtewsczégò Ksãstwa]].<ref>Абецедарский, Л. С. (1978). ''Белоруссия и Россия'' (rus.) Москва. str.&nbsp;213</ref> Ne nowé wiertle òstałë pòżwóné ''Mieszczanskaja słobòda.'' Słowò ''mieszczanie'' ze zôczątkù òznaczało to samò, co pò kaszëbskù, ale pózni dobëło negatiwny wëzwãk i dzysdnia òznôczô w rusczim „drobnomieszczanie” abò „ògrańczony filistrowie”.<ref>П.В.Сытин, "Из истории московских улиц" (rus.), М, 1948, str. 296.</ref> Wielné tragedie nawiédzałë gard. Epidemie dżumë pùstoszëłë Mòskwã w latach 1570–1571, 1592 a 1654–1656.<ref>''[https://books.google.com/books?id=IcljzNyv4EgC&pg=PA17 Bubonic Plague in Early Modern Russia: Public Health and Urban Disaster]'' (an.) ''John T. Alexander (2002). Oxford University Press US. str. 17. ISBN'' [[:en:Special:BookSources/0-19-515818-0|0-19-515818-0]] </ref> Czôrnô smierc ùbiła wicy jak 80% lëdztwa w latach 1654–55. Ògnie spôlëłë wikszosc drzewianégò dzéla gardu midzë 1626 a 1648.<ref>M.S. Anderson, ''Peter the Great'' (1978) (an.), str. 13</ref> W 1712 r., [[Pioter Wiôldżi]] przecygnął sedzbã swòjégò rządu do nowò wëbùdowónégò [[Piotrogard|Piotrogardu]] nad [[Bôłt|Bôłtã]]. === Imperium (1721–1917) ===   Pò ùtrace sztatusu stolëcë, pòpùlacjô sã nôprzód zmniészëła, ale pò 1750 rokù do kùńca jistnieniégò imperium, ùrosła wicy jak dzesãckrotno, òsygającë do 1915 rokù 1,8 miliona òsób. Epidemiô dżumë z lat 1770–1772 zabiła do 100 000 lëdzy w Mòskwie.<ref>Melikishvili, Alexander (2006). [https://web.archive.org/web/20091123034404/http://cns.miis.edu/antiplague/pdfs/melikishvili.pdf "Genesis of the anti-plague system: the Tsarist period"] (PDF). ''Critical Reviews in Microbiology''. '''36''' (1): 19–31. CiteSeerX&nbsp;10.1.1.204.1976. doi:10.1080/10408410500496763. PMID&nbsp;16610335. S2CID&nbsp;7420734. (an.)</ref> Pòd kùńc XVII wiekù zaczãłë pòwstawac flastrowóné szasëje. W 1730 rokù wprowadzoné òstało stałé sztrasowé òbswiecenié, a do 1867 rokù wiele sztrasów miało ju gazowi wid. W 1883 rokù, kòl brómë Prieczistienskije, zainstalowóné òstałë łãkòwé lãpë. W 1741 rokù Mòskwã òtôczôł 40-kilométrowi wôł Kamier-Kòlleżskij. Dało tam 16 brómów, kòl jaczich pòbiéróné bëło cło. We wczasnym XIX wiekù Bróma Spasskij bëła główną wjazdową brómą na Kreml, brëkòwóną przez cara. Droga łączącô Mòskwã z Piotrogardã, dzysdnia [[Aùtostrada M10 (Ruskô)|aùtostrada M10]], òsta skùńczonô w 1746 rokù. Pò wëflastrowanim w latach 80. XVIII wiekù zaczã bëc pòpùlarno pòzéwónô ''Pietierburgskòje Szosse.'' W latach 1781–1804, jakno pierszi w kraju, pòwstôł wòdocyg Mitiszczinskij. [[Òbrôzk:Moscou._Le_Kremlin_LOC_ppmsca.52725.jpg|mały|Widok na rzékã Mòskwã w XIX stalatim]] Pò inwazji Napòléòna na Ruskã w 1812 rokù, mòskwianie òstelë ewakùòwóny. Òdżin miasta béł we wiôldżi mierze skùtkã rusczi sabòtażë. Napòléònowa ''Grande Armée'' bëła zmùszonô sã wëcopac i òsta wnet znikwionô przez òstrą ruską zëmã. W 1813 rokù, pò zniszczeniach zrzeszonëch z najazdã, ùsadzonô òsta ''Kòmisjô ds. Bùdacje Miasta Mòskwë''. To dało wiôlgą òdbùdowã a dzélã przebùdowã. Taczé gmachë jak [[Wiôldżi Kremlowsczi Pałac]], [[Kremlowsczi Arsenał]], [[Mòsczewsczi Ùniwersytet]], [[Mòsczewsczi Maneż]] a [[Wiôldżi Téater w Mòskwie|Wiôldżi Téater]] òstałë prawie tej wëbùdowóné abò òdbùdowóné. [[Sztrasa Arbat]] mia jistnióné przënômni òd XV stalatégò, ale w XVIII wiekù òsoblëwie zwëska na prestiżu. Òsta zniszczonô w ògniu z 1812 rokù a czësto òdbùdowónô. [[Mòsczewsczi Państwòwi Ùniwersytet]] òstôł ùsadzony w 1755 rokù. Jegò główny gmach òstôł òdbùdowóny pò ògniu z 1812 przez Domenica Giliardégò. Gazéta ''Mòskòwskije Wiedomòsti'' bëła wëdôwónô òd 1756 rokù jakno tidzenik, a òd 1859 jakno dzénnik. W latach 30. XIX wiekù generał Aleksandr Basziłow rozplanowôł pierszą regùlarną séc sztrasów na nordã òd Piotrowsczégò Pałacu. Chòdińsczé pòle na zudã òd szaségò bëła brëkòwónô do wòjskòwëch czwiczeniów. Smòleńsczi Banóf (pòprzédca Biôłorusczégò Banófù) òstôł òdemkłi w 1870 rokù. Park Sokolniki, jaczi w XVIII wiekù służił carsczim sokólnikóm, a leżôł bùten gardu, w XIX stalatim òstôł wchłoniãti przez rozwijającé sã miasto i przesztôłcony w pùbliczny park w 1878 rokù. W 1902 rokù zbùdowóny òstôł pòdmiesczi banóf Sawiołowskij was built in 1902. W stëcznikù 1905 rokù Aleksandr Adrjanow òstôł pierszim merã Mòskwë. Czej do włôdzë w 1762 rokù doszła carica [[Katarzëna Wiôlgô|Katarzëna]], brud gardu a smard scéków bëłë ùwôżóné za złé zwëczaje przëniosłé do Mòskwë przez lëdzy z niższich klasów, jaczi niedôwno przecygnãlë do gardu ze wsë. Elitë zabiégałë ò pòlepszenié higenë, co stało sã dzélã planów caricë, bë zwikszëc kòntrolã nad spòlëznowim żëcym. Pòliticzné a militarné zwënédżi òd 1812 jaż pò 1855 rok òbdôwałë kritików, diskùsjô ò lëchi kòndicje pùblicznégò zdrowiégò zmôłkła. Jednak wedle klãsków we krimsczi wòjnie z lat 1855–56, zmniészëła sã dowiérnota w ùmiejãtnosc zagwësnieniô przez państwò pòrządkù w dzélnicach nãdzë, a żądania wikszi dbë ò pùbliczné zdrowié zaczãłë bëc zôs pòdnôszóné.<ref>Alexander M. Martin, "Sewage and the City: Filth, Smell, and Representations of Urban Life in Moscow, 1770–1880", ''Russian Review'' (2008) 67#2 str. 243–274. (an.)</ref> W 1903 rokù zaczął dzejac wòdocyg Mòskwòreckaja, pierszi nanëkiwóny wòdą z rzéczi Mòskwë<ref>Falkowskij N.I. ''История водоснабжения в России'' (''Istorija wodosnabżenija w Rossyji,'' ros.), red. Szuchier I.M., Изд-во Министерства коммунального хозяйства РСФСР, 1947, str. 159</ref>. === Sowiecczi cząd (1917–1991) === [[Òbrôzk:Plan_of_Moscow_1917.jpg|mały|Plan gardu Mòskwë, 1917]] W lëstopadnikù 1917 rokù, pò rozpòczãcym sã [[Pajicznikòwô rewòlucjô|pajicznikòwi rewòlucje]] w Piotrogardze, mòsczewsczi bólszewikòwie rozpòczãlë swòje pòwstanié. 15 (2 wedle [[Juliańsczi kalãdôrz|juliańsczégò kalãdarza]]) lëstopadnika 1917, pò drãdżich biôtkach, w Mòskwie włôdzã przejãlë Sowiecë.<ref>[http://www.aha.ru/~mausoleu/documents/moscow_1.htm "Revolutionary war history. Moscow"] (an.) ''www.aha.ru''. Zarchiw. z [https://web.archive.org/web/20210411165331/http://www.aha.ru/~mausoleu/documents/moscow_1.htm òriginału] 11.04.2021 r.</ref> [[Włodzmiérz Lenin]], w strachù przed inwazją, przecygnął 12 strëmiannika 1918 r. stolëcã nazôd do Mòskwë.<ref name="prlib">[https://www.prlib.ru/en/history/619089 "Moscow becomes the capital of the Soviet State"] (an.) Presidential Library. 2018. Zarchiw. z [https://web.archive.org/web/20190401151158/https://www.prlib.ru/en/history/619089 òriginału] 1.04.2019.</ref> Kreml zôs stôł sã sedzbą włôdzë, pòliticznym centrum nowégò państwa. Razã ze zmianama we wôrtnoscach narcuonyma przez kòmùnisticzną dejologiã, tradicjô zachòwiwaniô kùlturalny spôdkòwiznë òsta przerwónô. Samòstójné towarzëstwa, nawet ne bróniącé blós swiecczich zabëtków, òstałë rozrzeszoné pòd kùńc 20. lat. Niszczoné bëłë swiãtnice w miastach. W 1937 r. do Centralnégò Kòmitetu [[Kòmunisticznô Partiô Sowiecczi Zrzeszë|Kòmunisticzny Partie Sowiecczi Zrzeszë]] doprzëszłë lëstë z bédënkã zmianë miona Mòskwë na „Stalindar” „Stalinodar”.<ref>Sarah Davies, Popular Opinion in Stalin's Russia: Terror, Propaganda and Dissent, 1934–1941 </ref> [[Józef Stalin|Stalin]] òdrzucył nã propòzycjã.<ref>Simon Montefiore, The Court of the Red Tsar </ref> Ò [[Drëgô swiatowô wòjna|drëgą swiatową wòjnã]], Państwòwi Sowiecczi Kòmitet Òbarnë a Generalny Sztab [[Czerwionô Armiô|Czerwiony Armie]] nalôżałë sã w Mòskwie. W 1941 rokù, westrzód mòskwianów òstało ùtwòrzonëch 16 òchòtniczich diwizjów (z wicy jak 160 000 lëdzy), 25 batalionów a 4 inżinierijné regimentë. Òd pajicznika 1941 do stëcznika 1942 rokù, na przedmiescach przebiwa miemieckô Grëpa Armie Westrzódk, przenëkónô pózni w [[Biôtka pòd Mòskwą|biôtce pòd Mòskwą]]. Wielné fabrëczi òstałë ewakuòwóné z zacht dzélã wëszëznë mët ë òd 20 pajicznika gard òstôł ògłoszony za òbległi. Pòòstałi mieszkańcë zbùdowelë a òbsôdzalë stanowiszcza procëmpancerny òbarnë, czej miasto bëło bómbardowóné z lëftu.1 maja 1944 òstôł ùsadzony medal „Za òbarnã Mòskwë”, a w 1947 medal ”Na wdôr 800-lecô Mòskwë”. Lëczba òfiarów pò miemiecczi a sowiecczi stronie je różno taksowónô: szacëje sã, że midzë 30 séwnika 1941 r. a 7 stëcznika 1942 zminãło sã òd 248 000 do 400 000 żôłnérzów Wehrmachtu ë òd 650 000 do 1 280 000 czerwionoarmistów.<ref>''Moscow Encyclopedia'', (an.) Great Russian Encyclopedia, Moscow, 1997, wpisënk "Battle of Moscow" </ref><ref>Great Soviet Encyclopedia (an.) Moscow, 1973–78, wpisënk "Battle of Moscow 1941–42"</ref><ref>John Erickson, ''Barbarossa: The Axis and the Allies'', tôbelka 12.4</ref> Òb pòwòjnowé lata to dało mieszkaniowi krizys, jaczi òstôł rozrzeszony przez wënalézenié wësoczich mieszkalnëch bloków. W Mòskwie je jich wicy jak 11 tësãcy, co czini jã miastã z nôwikszą jiloscą wësokòscówców; mieszkô w nich wikszosc lëdztwa gardu.<ref name="hrranking">[https://web.archive.org/web/20121106210644/http://www.emporis.com/statistics/skyline-ranking "Skyline Ranking"] (an.) ''Emporis''. Zarchiw. z òriginału 6.11.2012 r. </ref> Chëcze bëłë bùdowóné a dzélã méblowóné ju we fabrëce, niglë òstałë przëwiozłé na plac bùdacje ë pòstawioné we wësoczé kòlumnë. Miasto [[Zelenograd]] òstało wëbùdowóné w 1958 rokù 37 kilométrów na nordowi zôpôd òd centrum gardu a wchłoniãté jakno jedna òd administracyjnëch òbéńdów Mòskwë. [[Mòsczewsczi Państwòwi Ùniwersytet]] przecygnął swój kampùs na [[Wróblowé Grzëpë]] w 1953 rokù. [[Òbrôzk:Stalin's_funeral_procession_entering_Manezhnaya_Square_from_Okhotny_Ryad.jpg|mały|Pògrzéb Stalëna, 1953]] W 1959 rokù [[Nikita Chruszczow]] rëgnął z antireligijną kampanią. Trzëdzescë z piãcdzesąt dzejającëch kòscołów òstało zamkłëch, a szesc zbùrzonëch. 8 maja 1965 rokù, z leżnoscë fakticzny 20 roczëznë dobëtu w [[drëdżi swiatowi wòjnie]], Mòskwa òsta nôdgrodzonô titlã Gardu-Heroja. MKAD (aùtołowô òkrãżnica) òsta òdemkłô w 1961 rokù. Sztërëpasowô droga prowadzëła przez 109 kilométrów wzłuż grańców miasta. MKAD wëznôcza administracyjné grańce gardu do 80. lat, czej òstałë włączoné do nie przedmiesca zeza drodżi. W 1980 rokù Mòskwa bëła za gòspòdarza [[Latné òlimpijsczé miónczi 1980|latnëch òlimpijsczich miónków]], zbòjkòtowónëch przez [[USA]] ë jiné zôpadné kraje z pòwòdu sowiecczi inwazje na [[Afganistan]] w 1979. W 1991 rokù w Mòskwie to dało [[Pùcz Janajewa|próbã zamôchù na rząd]] przeprowadzoną przez kònserwatiwnëch kòmùnistów, stojącëch w òpòzycji do rządzącégò tej liberalnégò refòrmatora [[Michajił Gòrbaczow|Michajiła Gòrbaczowa]]. === Pò 1991 rokù === Pò rozrzeszenim [[ZSSR]] w 1991 rokù, Mòskwa òsta stolëcą [[Ruskô|Rusczi Federacje]]. Pòwsta tedë rënkòwô ekònomiô, co skùtkòwało eksplozją detalicznégò hańdlu, ùsłëgów, nowi architekturë i pòpùlarizacją zôpadnégò sztilu żëcégò. Gard rósł, a lëczba lëdztwa przeszła dzesãc milionów. W nëch czasach ale to dało téż zacht rozrost pòdmiesczi nisczi zabùdowë, spòwòdowóny wësoczim òdbëtã na jednofamiliowé chëcze w procëmnoscë do wiôldżich bloków. W latach 1995–97 MKAD òsta pòszerzwionô ze sztërzech do dzesãc pasów. W gòdnikù 2002 rokù pòżdôwk [[Bùlwar Dmitrija Donskògò]] stôł sã pierszą stacją mòsczewsczégò metra bùten MKAD. Trzecô òkrãżnica, pòstrzédnô midzë XIX-stalatną [[Ògrodowô Òkrãżnica|Ògrodową Òkrãżnicą]], a ną bùtnową ze sowiecczégò cządu, òsta ùkùńczonô w 2004 r. Latné dacze są przesztôłcóné w całoroczné chëcze, a ze wzrostã pòpùlarnoscë aùtołów, rosce téż rëch na drogach.<ref>Robert J. Mason ë Liliya Nigmatullina, "Suburbanization and Sustainability in Metropolitan Moscow," ''Geographical Review'' (2011, an.) 101#3 str. 316–333.</ref> Wielné stôré cerkwie a jiné przëmiarë kùlturalny spôdkòwiznë zniszczoné za czasów Stalëna òstałë òdbùdowóné, np. [[Sobór Christusa Zbawicela w Mòskwie|Sobór Christusa Zbawicela]]. W drëdżi dekadze XXI wiekù, administracjô gardu rëgnã z długòterminowima projektama, taczima jak program mòdernizacje miasta ''Mòja Ùlica'' (Mòja Sztrasa)''.''<ref>RBTH, (4.11.2016.) [https://www.rbth.com/politics_and_society/2016/11/04/city-of-the-future-moscow-gets-a-much-needed-makeover_644341 "City of the future: Moscow gets a much-needed makeover"]. [https://web.archive.org/web/20180524081811/https://www.rbth.com/politics_and_society/2016/11/04/city-of-the-future-moscow-gets-a-much-needed-makeover_644341 Zarchiw.] 24.05.2018 r.</ref> Pò rozrosce teritorium miasta na zudwest 1 lëpińca 2012 rokù, pòwiérzchniô stolëcë zwikszëła sã wicy jak dëbelt, roscącë z 1 091 do 2 511 km², przez co Mòskwa sta sã nôwikszim miastã w Eùropie pòd wzglãdã wiéchrzëznë; zwëska téż 233 000 mieszkańców.<ref name="Merger2">[https://web.archive.org/web/20131113003818/http://www.itar-tass.com/en/c32/461491.html "Expansion of Moscow borders to help it develop harmonically: mayor, Itar-tass, July 1, 2012"] (an.) Itar-tass.com. 1.07.2012. [http://www.itar-tass.com/en/c32/461491.html Zarchiw.] 13.11.2013.</ref><ref name="Mos.ru">[https://web.archive.org/web/20140720113907/http://www.mos.ru/about/history/ "Moscow city government official site"] (an.) Mos.ru. [http://www.mos.ru/about/history/ Zarchiw]. 20.07.2014 r.</ref> Terenë te òstałë òficjalno nazwóné ''Nowaja Mòskwa'' (Nowô Mòskwa). == Geògrafiô == [[Òbrôzk:Moscow_by_Sentinel-2,_2020-05-11.jpg|mały|Satelitarny widok Mòskwë a ji pòblësczégò òkòlégò]] Mòskwa leżi pò òbù brzegach rzéczi [[Mòskwa (rzéka)|Mòskwë]], jakô płënie przez wicy jak 500 km Pòréncznoeùropejską Nizëną we westrzédno-zôpadny Rusce, niedalek òd nôtërny grańcë lasowi a lasowò-stepòwi conë. W grańcach miasta to dô 49 mòstów nad rzékama a karnalama. Szérzawa gardu Mòskwë ze zôpadu na pòrénk wënosy 39,7 km, a dłużawa z nordë na pôłnié – 51,8 km. == Demògrafiô == === Pòpùlacjô === Wedle pòwszechnégò spisënkù z 2021, pòpùlacjô wënosëła 13 010 112 òsób; je to wzrost w przërównanim do 11 503 501 òdnotowónëch w spisënkù z 2010 r.<ref name="2014 objectively assess">Russian Federal State Statistics Service (2011). <bdi>[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/perepis_itogi1612.htm Всероссийская перепись населения 2010 года. Том&nbsp;1]</bdi> <bdi>Всероссийская перепись населения 2010&nbsp;года [2010 All-Russia Population Census]</bdi> (rus). Federalny Państwòwi Statisticzny Serwis</ref> [[Òbrôzk:Life_expectancy_in_Russian_subject_-Moscow_-diff.png|lewo|mały|Òczekiwónô długòsc żëcégò przë narodzenim òd 1990, z rozróżnienim pëłców. Òczekiwónô długòsc żëcégò zmniészô sã òd 2019.]] === Etniczné grëpë === {| class="wikitable" ! rowspan="3" style="text-align:center;" |[[Etniczné grëpë w Rusce|Etnicznô grëpa]] ! colspan="9" |Year |- !1897<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=831 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] (rus.) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20180625161022/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=831 Zarchiw.] 25.06.2018 r.; pòdôwczi na spòdlim deklarowónégò jãzëka.</ref> !1939<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39.php?reg=39 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] (rus.) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220614185806/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39.php?reg=39 Zarchiw.] 14.06.2022 r.</ref> !1959<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_59.php?reg=45 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] (rus.) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220706161009/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_59.php?reg=45 Zarchiw.] 6.07.2022 r.</ref> !1970<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_70.php?reg=18 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] (rus.) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220614185805/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_70.php?reg=18 Zarchiw.] 14.06.2022 r.</ref> !1979<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_79.php?reg=19 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] (rus.) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220706172633/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_79.php?reg=19 Zarchiw.] 6.07.2022 r.</ref> !1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89.php?reg=18 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] (rus.) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20180625132501/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89.php?reg=18 Zarchiw.] 6.07.2022 r.</ref> !2002<ref>[https://web.archive.org/web/20070217070612/http://www.perepis2002.ru/ct/doc/English/4-2.xls "NATIONAL COMPOSITION OF POPULATION FOR REGIONS OF THE RUSSIAN FEDERATION"]. 17.02.2007 r. [http://www.perepis2002.ru/ct/doc/English/4-2.xls Zarchiw.] 17.02.2007 r.</ref> !2010 !2021<ref name="census2021">[https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx "Национальный состав населения"]. Federalny Państwòwi Statisticzny Serwis. [https://web.archive.org/web/20221230204643/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx Zarchiw.] 30.12.2022 r.</ref> |- !Jilosc (% pòpùlacje) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Number (%) |- |[[Ruskòwie]] |987 044 (95,0%) |3 614 430 (87,4%) |4 507 899 (88,6%) |6 301 247 (89,2%) |7 146 682 (90,1%) |7 963 246 (89,7%) |8 808 009 (84,8%) |9 930 410 (86,3%) |9 074 375 (69,7%) |- |[[Tatarzë]] |4 288 (0,1%) |57 687 (1,4%) |80 489 (1,6%) |109 252 (1,5%) |131 328 (1,7%) |157 376 (1,8%) |166 083 (1,6%) |149 043 (1,3%) |84 373 (0,6%) |- |[[Armeńczicë]] |1 604 (0,1%) |13 682 (0,3%) |18 379 (0,4%) |25 584 (0,4%) |31 414 (0,4%) |43 989 (0,5%) |124 425 (1,2%) |106 466 (0,9%) |68 018 (0,5%) |- |[[Ùkrajińcë]] |4 478 (0,4%) |90 479 (2,2%) |115 489 (2,3%) |184 885 (2,6%) |206 875 (2,6%) |252 670 (2,8%) |253 644 (2,4%) |154 104 (1,3%) |58 788 (0,5%) |- |[[Azerowie]] |– (–) |677 (–) |2 528 (–) |4 889 (–) |7 967 (0,1%) |20 727 (0,2%) |95 563 (0,9%) |57 123 (0,5%) |37 259 (0,3%) |- |[[Ùzbekòwie]] |– (–) |659 (–) |2 478 (–) |5 973 (–) |4 222 (–) |9 183 (0,1%) |9 183 (0,1%) |35 595 (0,3%) |29 526 (0,2%) |- |[[Żëdzë]] |5 070 (0,4%) |250 181 (6,0%) |239 246 (4,7%) |251 350 (3,6%) |222 900 (2,8%) |174 728 (2,0%) |79 359 (0,8%) |53 145 (0,5%) |28 014 (0,2%) |- |[[Grëzónie]] |– (–) |4 251 (0,1%) |6 365 (0,1%) |9 563 (0,1%) |12 180 (0,2%) |19 608 (0,2%) |54 387 (0,5%) |38 934 (0,3%) |26 222 (0,2%) |- |[[Tadżikòwie]] |– (–) |184 (–) |1 005 (–) |1 652 (–) |1 221 (–) |2 893 (–) |35 385 (0,4%) |27 280 (0,2%) |22 783 (0,2%) |- |[[Biôłoruskòwie]] |1 016 (–) |24 952 (0,6%) |34 370 (0,7%) |50 257 (0,7%) |59 193 (0,7%) |73 005 (0,8%) |59 353 (0,6%) |39 225 (0,3%) |17 632 (0,1%) |- |[[Kirgizowie]] |– (–) |77 (–) |– (–) |– (–) |1 173 (–) |3 044 (–) |4 102 (–) |18 736 (0,2%) |16 858 (0,1%) |- |Jinszi |– (–) | |76 173 (–) | | | | |225 031 (2,0%) |595 543 (4,6%) |- |Bez zadeklarowóny etnicznoscë |– (–) | | | | | | |668 409 (5,8%) |2 950 721 (22,7%) |- !Wëcmanim !1 038 591 (100%) !4 137 018 (100%) !5 085 581 (100%) !7 061 008 !7 931 602 (100%) !8 875 579 (100%) !10 382 754 (100%) !11 503 501 (100%) !13 010 112 (100%) |} * === Religiô === {| ! colspan="2" |Religie w Mòskwie (2020) |- |Prawòsławié |'''55%''' |- |Atejizm a felënk religie |'''28%''' |- |Islam |'''8%''' |- |Jiné religie |'''3%''' |- |Jiné chrzëscejańsczé wëznania |'''2%''' |- |Felënk deklaracje |'''4%''' |} [[Chrzescëjanizna|Chrzescëjani]] stanowią wikszosc lëdztwa gardu; wikszosc òd nich słëchô [[Ruskô Prawòsłôwnô Cerkwiô|Rusczi Prawòsłôwny Cerkwie]]. Mòsczewsczi patriarcha je za głowã cerkwie i rezydëje w Danielowim mònasterze. Mòskwa je stolëcą prawòsławiégò w Rusce, jaczé òd stalatów je główną religią kraju. Do jinszich religiów wëznôwónëch w Mòskwie nôleżą: [[Bùddizm w Rusce|bùddizm]], [[Hindujizm w Rusce|hindujizm]], [[Islam w Rusce|islam]], [[judajizm]], [[jezydizm]] a [[Słowiańsczé neòpògaństwò|rodnowierstwò]]. W miesce dô sztërë meczetë.<ref>Kiran Moodley. [https://www.independent.co.uk/news/world/europe/eid-alfitr-2015-drone-shows-huge-crowds-celebrating-the-end-of-ramadan-in-moscow-10395950.html "Eid al-Fitr 2015: Drone shows huge crowds celebrating the end of Ramadan in Moscow"] (an.), ''The Independent''. [https://web.archive.org/web/20150925190139/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/eid-alfitr-2015-drone-shows-huge-crowds-celebrating-the-end-of-ramadan-in-moscow-10395950.html Zarchiw.] 25.09.2015 r.</ref> == Przëpisë == [[Kategòrëjô:Strony z nieprzejrzanymi tłumaczeniami]] i7r25gi10u9edlt9up74roqzdxcl8w0 205803 205664 2026-07-09T15:19:56Z Iketsi 3254 drobnô 205803 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox|Gard=Mòskwa|gwôsné miono=Москва|céch=Coat of arms of Moscow.svg|fana=Flag of Moscow, Russia.svg|dopełniacz=Mòskwë|państwò=[[Ruskô]]|wiéchrzëzna=2 511|stopniN=55|minutN=45|stopniE=37|minutE=37|lëdztwò=13,010,112|rok=2021|bùrméster=Sergej Sobianin|www=https://www.mos.ru/|adres_um=Ùrząd Mera Mòskwë|kod_poczt_um=Twerskô sz. 13, Mòskwa}} '''Mòskwa''' ({{jãz.|ru}} Москва) je [[stolëca|stolëcą]] a nôwikszim gardã [[Ruskô|Rusczi]]. Leżi nad rzéką [[Mòskwa (rzéka)|Mòskwą]] we westrzédno-zôpadny Rusce. Ji pòpùlacjã taksëje sã na 13 milionów òsób w samëch grańcach miasta,<ref name="2021Census">Rosstat, [https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx ''Оценка численности постоянного населения по субъектам Российской Федерации''] ({{jãz.|ru}})</ref> a wicy jak 21,5 milionów lëdzy mieszkô w òbrëmim mòsczewsczi metropòlie.<ref name="Megapolis">citypopulation.de, [https://www.citypopulation.de/en/world/agglomerations/ ''MAJOR AGGLOMERATIONS OF THE WORLD''] ({{jãz.|en}}), przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Sóm gard mô pòwiérzchniã 2 511 km², a wiéchrzëzna cawny metropòlitalny conë wënôszô wicy jak 26 000 km²<ref name="Megapolis" /> Mòskwa słëchô nôwikszim gardóm swiata: je nôwikszim miastã pòłożonym całowno w Eùropie.<ref name="Planète Énergies">Planete Energies, [https://www.planete-energies.com/en/medias/close/moscow-city-undergoing-transformation ''Moscow, a City Undergoing Transformation''] ({{jãz.|en}}), 9.11.2017 r., przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Pierszô nadczidka ò Mòskwie pòchôdô z 1147 rokù, czej òsta stolëcą [[Wiôldżé Mòsczewsczé Ksãstwò|Wiôldżégò Mòsczewsczégò Ksãstwa]], chtërno doprowadzëło do zjednaniégò rusczich zemiów w XV stalatim a stało sã centrum ne zjednónégò państwa.<ref>"Moscow, Grand Duchy of". ''[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780199546091.001.0001/acref-9780199546091-e-7792 World Encyclopedia] ({{jãz.|en}}),'' Philip's. 2004. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-19-954609-1</bdi>. Zarchiwizowóné z [https://web.archive.org/web/20250601225153/https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780199546091.001.0001/acref-9780199546091-e-7792 òriginału] 1.06.2025 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Pò pòwstanim Rusczégò Carstwa w 1547 rokù, Mòskwa dërch bëła pòliticznym a ekònomicznym òstrzódkã przez wikszosc swòji historie. Za czasów [[Pioter Wiôldżi|Piotra Wiôldżégò]], w 1712 rokù, ruskô stolëca òsta przecygnionô do nowò pòwstałégò [[Piotrogard|Piotrogardu]], co òbniżëło status Mòskwë òb czas imperialnégò cządu.<ref name="Weeks">Weeks, Theodore R. (1 January 2008). "Moscow". ''[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780195176322.001.0001/acref-9780195176322-e-1053 The Oxford Encyclopedia of the Modern World] ({{jãz.|en}})'' Oxford University Press. ISBN <bdi>978-0-19-517632-2</bdi>.</ref> Z [[Pajicznikòwô rewòlucjô|pajicznikòwą rewòlucją]] a pòwstanim [[Ruskô Federacyjnô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Rusczi FSSR]] mët, w 1918 rokù stolëca òsta przecygnionô nazôd do Mòskwë.<ref name="Weeks" /> Miasto pózni òstało przédnym pòliticznym òstrzódkã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Sowiecczi Zrzeszë]] ë doswiôdczëło òb nen czas wiôldżégò wzrostu lëczbë mieszkańców.<ref name="Weeks" /> Pò rozpadze Sowiecczi Zrzeszë Mòskwa òsta stolëcą nowò ùstanowiony Rusczi Federacje.<ref name="Weeks" /> Mòskwa je nôbarżi wesënionym na nordã a nôzëmniészim megagardã na swiece. Zarządzónô je jakno federalné miasto<ref>[https://web.archive.org/web/20211007105652/https://www.mos.ru/en/city/about/ "A glimpse into history"] ({{jãz.|en}}), ''mos.ru''. Zarchiwizowóné z [https://www.mos.ru/en/city/about/ òriginału] 7.10.2021 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> i je za pòliticzné, kùlturalné a nôùkòwé centrum Rusczi. Mòsczewsczé Midzënôrodné Centrum Biznesu je jednym òd nôwikszich tegò zortu òstrzódków na swiece a stoji tam wikszosc òd nôwëższich chmùrników w Eùropie. Mòskwa bëła gòspòdarzã [[Latné Òlimpijsczé Miónczi 1980|Latnëch Òlimpijsczich Miónków w 1980 rokù]] a jednym òd miastów-gòspòdarzów [[Mésterstwa Swiata w Fùsbalë 2018|Mésterstwów Swiata w Fùsbalë 2018 rokù]].<ref>[https://web.archive.org/web/20210802231006/https://www.newindianexpress.com/sport/football/fifa-world-cup-2018/fifa-worldcup-2018-news/2018/jun/14/fifa-world-cup-kicks-off-in-russia-1828219.html "FIFA World Cup kicks off in Russia"] ({{jãz.|en}}), ''The New Indian Express''. Zarchiwizowóné z [https://www.newindianexpress.com/sport/football/fifa-world-cup-2018/fifa-worldcup-2018-news/2018/jun/14/fifa-world-cup-kicks-off-in-russia-1828219.html òriginału] 2.08.2021 r. Przëstãp z 9.07.2026 r. </ref> W gardze to dô pôrã òbiektów ze swiatowi lëstë spôdkòwiznë UNESCO. Mòskwa je znónô z architekturë, òsoblëwie z òbéńdë [[Czerwiony Plac|Czerwionégò Placu]] a bùdinków taczich jak [[Sobór Błogòsławionégò Wasyla]] a [[Kreml]], chtëren je òstrzódkã włôdzë w kraju. W Mòskwie wielné rusczé firmë mają swòje sedzbë. Miasto mô bògati system pùblicznégò transpòrtu: sztërë midzënôrodné fligerplace, dzesãc banófów, elektriszowi system, system jednoszinowégò banu a [[Metro w Mòskwie|mòsczewsczé metro]] – jeden òd nôwikszich tegò zortu systemów na swiece. Wicy jak 40% teritorium miasta stanowi zelonosc, co czini Mòskwã jednym òd nôbarżi zelonëch gardów na swiece.<ref>[https://web.archive.org/web/20200625002804/https://bridgetomoscow.com/curious-fact-moscow-parks ''"Moscow parks"''] ({{jãz.|en}}), ''Bridge To Moscow''. Zarchiwizowóné z [https://bridgetomoscow.com/curious-fact-moscow-parks òriginału] 25.06.2020 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> == Etimòlogiô == Ùwôżô sã, że miono gardu pòchôdô òd rzéczi [[Mòskwa (rzéka)|Mòskwë]].<ref name="Vasmer">Vasmer, Max (1986–1987) [1950–1958]. "Москва". [w:] Trubaczow, O. N.; Larin, B. O. (editorzë). ''Этимологический словарь русского языка''&#x5B;''Russisches etymologisches Wörterbuch''&#x5D; ({{jãz.|ru}}) (2 wëdanié.). Mòskwa Progress.</ref><ref name="Smol">Smòlickaja, G.P. (2002). ''Topònimiczeskij słowar Centralnoj Rossyji'' <bdi>Топонимический словарь Центральной России</bdi> ({{jãz.|ru}}). str. 211–2017.</ref> To dô rozmajité teòrie tikającé sã pòchòdzeniô pòzwë rzéczi. Nôlepi jãzëkòznajarskò ùgruntowóną a szerok akceptowóną je na ò pòchòdzenim z [[Prabôłtosłowiańsczi jãzëk|prabôłtosłowiańsczégò]] dërżenia *''mŭzg''-/''muzg''- z [[Praindoeùropejsczi jãzëk|praindoeùropejsczégò]] *meu- „mòkri”,<ref name="Smol">{{cite book|last1=Smolitskaya|first1=G.P.|title=Toponimicheskyi slovar' Tsentral'noy Rossii|script-title=ru:Топонимический словарь Центральной России|date=2002|pages=211–2017|language=ru}}<cite class="citation book cs1 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFSmolitskaya2002">Smolitskaya, G.P. (2002). </cite></ref><ref name="Trubach">Trubaczow, O.N., ed. (1994). ''Etimòlogiczeskij słowar sławjanskich jazykòw'' <bdi>Этимологический словарь славянских языков</bdi> ({{jãz.|ru}}). V. 20: str. 19–20, 197, 202–203; V. 21: str. 12, 19–20, 76–79.</ref><ref>Pokorny, Julius. [https://web.archive.org/web/20160310064838/http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/ielex/U/P1312.html "meu"]. ''Indogermanisches etymologisches Wörterbuch,'' (miem.) Zarchiwizowóné z [http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/ielex/U/P1312.html òriginału] 10.03.2016 r. </ref> tak tej ''Mòskwa'' mògłabë òznaczac rzékã pòłożoną na sapach czë błotach. Skrewnionym słowóm słëchają: [[Rusczi jãzëk|rusczé]] музга, ''mùzga'' „plëta”, [[Lëtewsczi jãzëk|lëtewsczé]] ''mazgoti'' a [[Łotewsczi jãzëk|łotewsczé]] ''mazgāt'' „mëc”, [[Łacyńsczi jãzëk|łacyńsczé]] ''mergō'' „zanurzac”,<ref name="Vasmer" /><ref name="Trubach" /> [[Prekmùrsczi jãzëk|prekmùrsczé]] ''müzga'' „trzãsawiszcze”<ref>Greenberg, Marc L. (2020). Fortuin, Egbert; Houtzagers, Peter; Kalsbeek, Janneke (editorzë). ''Prekmurje Slovene Grammar: Avgust Pavel's Vend nyelvtan (1942). Critical edition and translation from Hungarian by Marc L. Greenberg''. ({{jãz.|en}}), Leiden, Boston: Brill Rodopi. str.&nbsp;176. ISBN&nbsp;<bdi>978-9004419117</bdi>.</ref>. We wiele słowiańsczich krajach jistnieje nôzwëskò ''Mòskòw'', nôpòpùlarniészé je w Rusce, [[Bùłgariô|Bùłgarie]], [[Ùkrajina|Ùkrajińsce]] a [[Nordowô Macedoniô|Nordowi Macedonie]].<ref>[https://forebears.io/surnames/moskov "Moskov Surname Meaning, Origins & Distribution"]. ''forebears.io''. Zarchiwizowóné z [https://web.archive.org/web/20181211010136/https://forebears.io/surnames/moskov òriginału] 11.12.2018 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> W dodôwkù, w Pòlsce jistnieją szlachòwno pòzwóné môlëznë jak Mozgawa.<ref name="Vasmer" /><ref name="Smol" /><ref name="Trubach" /> Wedle ùgrofińsczi hipòtezë, [[wòłżańskò-fińsczé lëdë]], jaczé słëchałë do przedsłowiańsczich plemión a chtërne mieszkałë na nym terenie, zwałë rzékã ''Mustajoki –'' „czôrnô rzéka” ë pòzwa rzéczi miabë pòchadac z te terminu.<ref>Tarkiainen, Kari (2010). ''Ruotsin itämaa''. Helsinki: Svenska litteratursällskapet i Finland. (szw.), str.&nbsp;19. ISBN&nbsp;<bdi>978-951-583-212-2</bdi>.</ref> Jiné teòrie są òdrzucóné przez jãzëkòznajarzów jakno słabò pòpiarté nôùkòwò.<ref name="Vasmer" /><ref name="Smol" /> Stôroruską fòrmã pòzwë rekònstruùje sã jakno *Москы, ''*Mosky'', ale pierszé pisóné nadczidczi z XII stalatégò zapisóné są w zanôléżnëch [[Przëpôdk|przëpôdkach]]: Московь, ''Moskovĭ'' ([[winowôcz]]), Москви, ''Moskvi'' ([[môlnik]]), Москвe/Москвѣ, ''Moskve/Moskvě'' ([[rodzôcz]]).<ref name="Vasmer" /><ref name="Smol" /> Z nëch fòrmów pòchôdô terôczasnô ruskô fòrma Москва, ''Mòskwa'', mdącô wënikã ùproszczeniô deklinacje (szlachòwno stało sã w kaszëbiznie np. z prasłowiańsczim *kry, chtërno przeszło w krew/krëwiô).<ref>Lorentz, F. (1925). ''Geschichte der Pomoranischen Sprache''. (miem.), De Gruyter, str. 153</ref> == Historiô == <big>'''Prehistoriô'''</big> Terenë dzysdniowi Mòskwë bëłë zamieszkałé òd prehistoricznëch czasów. Do nôwczasniészich znalezëszczów słëchają zaòstałoscë pò lałowsczi kùlturze, chtërnã ekspercë przëpisëją do cządu [[Neòlit|neòlitu]].<ref>[https://web.archive.org/web/20201030183623/https://www.mos.ru/en/news/item/22507073/ "The origins of Moscow: What archaeological finds, chronicles and urban legends tell us"]. ''Mos.ru''. 5 April 2017. Zarchiwizowóné z [https://www.mos.ru/en/news/item/22507073/ òriginału] 30.10.2020 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Pierszima mieszkańcama òbéńdë bëlë jachtarze a zbiérôcze. Kòl 950 r. òsedlëłë sã tu dwa słowiańsczé plemiona, [[Wiaticze]] a [[Kriwicze]]. Wiaticze mòglë sã składac na wikszosc domôcy pòpùlacje Mòskwë.<ref>[https://web.archive.org/web/20120524051043/http://www.moskau.ru/moskau/lexikon/geschichte_moskaus_vom_dorf_zur_metropole_3.html "History of Moscow - from village to metropolis"] ({{jãz.|en}}) ''moskau.ru''. Zarchwizowóné z [http://www.moskau.ru/moskau/lexikon/geschichte_moskaus_vom_dorf_zur_metropole_3.html òriginału] 24.05.2012 r., przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> === Wczasnô historiô (1147–1263) === Mòskwa òsta nadczidłô w kronikach pierszi raz przë rokù 1147 jakno dzél rostowskò-suzdalsczégò ksãstwa, jakô pòwsta pò rozpadze [[Czijewskô Rus|Czijewsczi Rusë]].<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 45</bdi></ref> Bëła tedë môłim miastkã przë zôpadny grańcë ksãstwa.<ref>[https://www.bbc.com/russian/features-39352451 "Начало Москвы: пир после убийства"] ({{jãz.|ru}}) ''BBC News Russian''. 11.04.2017 r. Zarchiw. z [https://web.archive.org/web/20210710045539/https://www.bbc.com/russian/features-39352451 òriginału] 10.07.2021 r. </ref> Wôżnosc Mòskwë mòckò ùrosła w drëdżi pòłowie XII wiekù, czej stała sã festingą, tej téż pòwstałë pierszé mùrë [[Kreml|Kremla]].<ref name=":0">Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 46</bdi></ref> Òb czas mòngòlsczich inwazjów z lat 1237–1238, Mòskwa òsta splądrowónô pò zniszczenim [[Riazań|Riazania]].<ref name=":0" /> Pierszim ksyżëcã Mòskwë béł [[Daniél Aleksandrowicz|Daniél]], nôstarszi syn [[Aleksander Newsczi|Aleksandra Newsczégò]], jaczi erbòwôł w 1263 rokù gard.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 47</bdi></ref> Do 1271 rokù, ksãstwò bëło rządzoné przez ùja Daniela, Jarosława, chtëren dostôł Twer jakno apanaż.<ref>Kuczkin, V. A. (2013). "Московское великое княжество" [w:] Krawiec, S. L. (editór.). ''Большая Российская энциклопедия. Том 21: Монголы — Наноматериалы'' ({{jãz.|ru}}) Большая Российская энциклопедия. str.&nbsp;308–310. ISBN&nbsp;<bdi>978-5-85270-355-2</bdi>.</ref> Sóm Daniél je nadczidłi w kronikach dopiérze przë rokù 1282, czej miôł brac ùdzél w feùdalny wòjnie jegò dwùch starszich bracynów.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 47</bdi></ref> === Wiôldżé Ksãstwò (1263–1547) === [[Òbrôzk:Facial_Chronicle_-_b.10,_p.049_-_Tokhtamysh_at_Moscow.jpg|mały|Dobëcé Mòskwë przez [[Złotô Horda|Złotą Hordã]] w 1382 rokù]] [[Òbrôzk:Вид_на_Спасскую_башню_от_Исторического_музея.jpg|alt=|mały|Spasskô Bôszta, zbùdowónô w 1491]] [[Òbrôzk:Polish_plan_of_Moscow_1610.PNG|mały|Plan Mòskwë z 1610, przed znikwienim gardu w 1612 a zmianą ùkładu sztrasów. Norda je pò prawi.]] Na prawim sztrądze rzéczi Mòskwë, òsmë kilométrów òd Kremla, Daniél ùsadzył nowi mònastér z drzewianą cerkwią Daniela Słëpnika mët – dzysdnia je to [[Danielów Mònastér]]. Pò smiercë Daniela w 1303 r., teritorium ksãstwa sã wnet pòtrojiło, zamikającë w se cawną rzékã Mòskwã kùmbruż z ji dopłëwama, co zagwësniło państwù samòòbstójnotã.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 50-51</bdi></ref> Bëlnô rzecznô séc pòmôga ksãstwù w rozwiju hańdlu.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 55</bdi></ref> Òtrocë Daniela sztridowelë sã z [[Twer|twersczima]] ksãcama ò sukcesjã.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 60</bdi></ref> [[Jerzi Mòsczewsczi|Jerzi]] òstôł ùznóny za wiôldżégò ksãca przez mòngòlsczégò [[Chan|chana]] w 1318, ale stracył titel sztërë lata pózni.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 87</bdi></ref> [[Iwan I Mòsczewsczi|Iwan I]] òdzwëskôł trón wiôldżegò ksãstwa òd Tweru pò dokôzanim lojalnoscë chanowi.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 145</bdi></ref> Iwan zbiérôł daninã dlô chana [[Złotô Horda|Złoti Hordë]] òd zanôleżnëch rusczich ksyżãt ë ùżiwôł strzódków, jaczé zdobiwôł, cobë rozwijac Mòskwã.<ref name=":1">Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' ({{jãz.|en}}; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 73</bdi></ref> Metropòlita [[Ruskô Prawòsłôwnô Cerkwiô|rusczi cerkwie]] téż zdrësził sã z Iwanã i przeniósł swòjã sedzbã z [[Władimir (gard)|Władimiru]] do Mòskwë.<ref name=":2">Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 40</ref><ref name=":1" /> Zwela pòd pierszą kamianną cerkwiã w Mòskwie, [[Sobór Zasniãcô Matczi Bòżi]], òsta wëłożonô w 1326. Metropòlita wëbrôł sobór za plac swòjégò spòczinkù, co miało zmòcnic sztatus Mòskwë jakno dëchòwégò centrum rusczégò prawòsławiégò.<ref name=":2" /> Chan Złoti Hordë pòczątkòwò wspiérôł Mòskwã, chcącë scygnąc ekspansjã [[Wiôldżé Lëtewsczé Ksãstwò|Wiôldżégò Lëtewsczégò Ksãstwa]] na pòrénk, ingerowôł dërch w relacje Mòskwë z jinyma rusczima princama, bë zapòbiec ji nadmiérnémù zmòcnieniémù.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 211-212</bdi></ref> W 1353 rokù, [[czôrnô smierc]] rozkòscérza sã z nordowò-zôpadny Rusczi do Mòskwë, pòwòdëjącë smierc [[Szëmón Bùszny|Szëmòna Bùsznégò]], jegò sënów a metropòlitë.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 217</bdi></ref> Tak tej panëjącô Mòskwą familiô òsta môłô ë pòwsta nowô lëniô ksyżãcy sukcesje – wedle ni włôdza przechôda z òjca na sëna.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 170-171</bdi></ref> Òb czas panowaniô Dimitra Dóńsczégò, mòsczewsczé ksãstwò zdobëło zacht nowégò teritorium.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 49</ref> W 1380 r., Dimitr doprowadzył zjednóną ruską armiã do wôżnégò zwëcãstwa nad Mòngòłami w biôtce ò Kùlikòwò, co baro przëdało Mòskwie wiele prestiżu a zmòcniło sztatus ji włôdców jakno wòjskòwëch wódców.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 51</ref> Pò jegò smiercë w 1389 rokù, trónë Władimiru a Mòskwë òstałë na wiedno zjednóné.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 306</bdi></ref> Za panowaniégò [[Wasyl II Slepi|Wasyla II]] wëbùchłô domôcô wòjna pònemù jak Jerzi Zwienigòrodzczi zakwestionowôł sukcesjã swòjégò bratówca w 1425 r.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 69</ref> Òkróm te, Wasyl wërôżôł niechãc wedle [[Florencczi sobór|florencczégò sobòru]], co skùtkòwało aresztowanim metropòlitë za jegò pòdpisanié.<ref name=":3">Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 72</ref> Sétmë lat pózni, radzëzna rusczich biskùpów wëbra gwôsnégò metropòlitã, co òznôczało ògłoszenié [[Aùtokefaliô|aùtokefalie]] przez ruską cerkwiã.<ref name=":3" /> [[Ùpôdk Kònstantinopòla|Ùpôdk Kónstantinopòla]] w 1453 rokù béł ùwôżóny przez Rusków za bòską karã za [[Apòstazjô|apòstazjã]] ë w 1492 r. Mòskwa òsta pòzwónô pierszi rôz imperialnym gardã przez rusczégò metropòlitã.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 135</ref> Òb czas rządów [[Iwan III Wiôldżi|Iwana III]], wnet wszëtczé rusczé kraje zjednałë sã z Mòskwą, co dało spòdlé pòd bùdacjã centralisticznégò państwa.<ref>Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' ({{jãz.|en}}; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 77-79</bdi></ref> [[Staniãcé nad Ùgrą|Staniãcé nad rzéką Ùgrą]] w 1480 r. je tradicyjną cezurą kùńca tatarsczi zwiérzchnoscë.<ref>Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' ({{jãz.|en}}; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 78</bdi></ref> Iwan miôł wiôlgą starã, abë jegò państwò przejãło wiersztã Kónstantinopòla, zrekònstruòwôł tej Kreml przë pòmòcë renesansowëch włosczich architektów. Prawie za czasów Iwana III pòjawił sã [[Czerwiony Plac]], zwóny nôprzód Targã. Iwanów syn, [[Wasyl III]] kòntinuòwôł ekspansjã mòsczewsczégò państwa i anektowôł òstałé rusczé zemie.<ref>Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' ({{jãz.|en}}; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 79</bdi></ref><ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 92</ref> Za jegò włôdzë rozwijónô bëła doktrina Mòskwë jakno trzecégò Rzimù.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 136</ref> === Carstwò (1547–1721) === [[Òbrôzk:Moscow_StBasilCathedral_d28.jpg|mały|[[Sobór Błogòsłowiónégò Wasyla]], zbùdowóny w 1561]] [[Òbrôzk:Mikhail_Feodorovich_Izbranie.jpg|mały|Welacjô Michała I na cara w 1613]] [[Òbrôzk:Kremlenagrad.jpg|mały|[[Kreml]] òb czas panowaniô [[Aleksy I Romanów|Alekségò I Romanowa]], 1663]] W 1547 rokù, [[Iwan Grozny]] òstôł kòrónowóny w Mòskwie nié blós na wiôldżégò princa, ale téż na pierszégò cara Wszechrusczi.<ref>Bushkovitch, Paul (5.12.2011 r.). ''A Concise History of Russia'' ({{jãz.|en}}) Cambridge University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-139-50444-7, str. 48</bdi></ref> W XVI a XVII stalatim òstałë zbùdowóné trzë krãgłé festindżi: Kitaj-gòrod, Biôłi Gard a Zemny Gard. W 1547 rokù òdżin zniszcził ale wiôldżi dzél miasta, a w 1571 r. [[Krimsczi Tatarzë]] zdobëlë Mòskwã, spôlającë wszëtkò pòza Kremlã.<ref>"''[https://books.google.com/books?id=i85noYD9C0EC&pg=PA260 The Unending Frontier: An Environmental History of the Early Modern World] ({{jãz.|en}}) John F. Richards (2006). University of California Press. str. 260.'' ISBN 0-520-24678-0 </ref> Kroniczi przekazëją, co przeżëło 30 000 òd 200 000 mieszkańców. Krimsczi Tatarzë zaatakowelë zôs w 1591 r., ale scygnãłë jich nowé mùrë, zbùdowóné midzë 1584 a 1591 przez rzemiãsnika Fiodora Kònia. W 1592 r. wkół gardu òstôł wzniosłi bùtnowi zemny wôł z 50 tormama. Jakno nôbarżi bùtnowô liniô òbarnë, pòwsta séc mòckò ùfòrtifikòwónëch mònasterów na pôłnié a pòrénk òd wałów. Dzãka wałóm miasto zwëskało pòeticką pòzwã ''Biełokamiennaja''. Dôwné grańce gardu òznaczoné przez wôł, terô wëznôczô [[Ògrodowô Òkrãżnica]]. Pò pòrénczny stronie mùru Kremla to dało trzë brómë: Kònstantino-Jeleninskij, Spasskij, Nikòlskij (nazwónëch tak pò wiszącëch nad nima ikònach Kónstantëna i Lénë, Zbawicela a [[Swiãti Mikòłôj|sw. Mikòłaja]]). Òstatné dwie stojałë bezpòstrzédno na procëm Czerwionégò Placu, a bróma Kònstantino-Jeleninskij nalôża sã za Sobòrã Błogòsławionégò Wasyla. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (June 2024)">citation needed</span></nowiki>''&#x5D;</sup> Wiôldżi głód w Rusce z lat 1601–1603 ùbił gwës 100 000 òsób w Mòskwie. Midzë 1610 a 1612 rokã, [[Repùblika Òbu Nôrodów|pòlskò-lëtewskô]] armiô òkùpòwa Mòskwã, jakno że król [[Zygmùnd III Waza|Zygmùnd III]] chcôł przejic rusczi trón. W 1612 rokù, Niżny Nowgòrod a jiné rusczé miasta, chtërnym przewòdzył princ Dmitrij Pòżarsczi ë Kùzma Minin, pòwstałë procëm pòlsczim òkùpantóm, occupants, òbleglë Kreml i wënëkelë jich. W 1613 rokù, the Zemsczi Sobór wëbrôł [[Michôł Romanów|Michała Romanowa]] na cara, ùsôdzającë [[Dinastiô Romanowów|dinastiã Romanowów]]. W XVII wiekù to jesz dało czile pòwstaniów w gardze: [[Sólny Bùńt]] (1648), [[Kòprowi Bùńt]] (1662) a [[Mòsczewsczé pòwstanié (1682)|mòsczewsczé pòwstanié z 1682 rokù]]. Ò pierszą pòłowã XVII wiekù lëdztwò gardu ùrosło ze 100 000 do 200 000, a miasto rozkòscérzëło sã pòza wałë w drëdżi pòłowie stalatégò. Kòl 1650 rokù, 20% mieszkańców przedmiesców Mòskwë pòchôdało z [[Wiôldżé Lëtewsczé Ksãstwo|Wiôldżégò Lëtewsczégò Ksãstwa]].<ref>Абецедарский, Л. С. (1978). ''Белоруссия и Россия'' ({{jãz.|ru}}) Москва. str.&nbsp;213</ref> Ne nowé wiertle òstałë pòżwóné ''Mieszczanskaja słobòda.'' Słowò ''mieszczanie'' ze zôczątkù òznaczało to samò, co pò kaszëbskù, ale pózni dobëło negatiwny wëzwãk i dzysdnia òznôczô w rusczim „drobnomieszczanie” abò „ògrańczony filistrowie”.<ref>П.В.Сытин, "Из истории московских улиц" ({{jãz.|ru}}), М, 1948, str. 296.</ref> Wielné tragedie nawiédzałë gard. Epidemie dżumë pùstoszëłë Mòskwã w latach 1570–1571, 1592 a 1654–1656.<ref>''[https://books.google.com/books?id=IcljzNyv4EgC&pg=PA17 Bubonic Plague in Early Modern Russia: Public Health and Urban Disaster]'' ({{jãz.|en}}) ''John T. Alexander (2002). Oxford University Press US. str. 17. ISBN'' [[:en:Special:BookSources/0-19-515818-0|0-19-515818-0]] </ref> Czôrnô smierc ùbiła wicy jak 80% lëdztwa w latach 1654–55. Ògnie spôlëłë wikszosc drzewianégò dzéla gardu midzë 1626 a 1648.<ref>M.S. Anderson, ''Peter the Great'' (1978) ({{jãz.|en}}), str. 13</ref> W 1712 r., [[Pioter Wiôldżi]] przecygnął sedzbã swòjégò rządu do nowò wëbùdowónégò [[Piotrogard|Piotrogardu]] nad [[Bôłt|Bôłtã]]. === Imperium (1721–1917) ===   Pò ùtrace sztatusu stolëcë, pòpùlacjô sã nôprzód zmniészëła, ale pò 1750 rokù do kùńca jistnieniégò imperium, ùrosła wicy jak dzesãckrotno, òsygającë do 1915 rokù 1,8 miliona òsób. Epidemiô dżumë z lat 1770–1772 zabiła do 100 000 lëdzy w Mòskwie.<ref>Melikishvili, Alexander (2006). [https://web.archive.org/web/20091123034404/http://cns.miis.edu/antiplague/pdfs/melikishvili.pdf "Genesis of the anti-plague system: the Tsarist period"] (PDF). ''Critical Reviews in Microbiology''. '''36''' (1): 19–31. CiteSeerX&nbsp;10.1.1.204.1976. doi:10.1080/10408410500496763. PMID&nbsp;16610335. S2CID&nbsp;7420734. ({{jãz.|en}})</ref> Pòd kùńc XVII wiekù zaczãłë pòwstawac flastrowóné szasëje. W 1730 rokù wprowadzoné òstało stałé sztrasowé òbswiecenié, a do 1867 rokù wiele sztrasów miało ju gazowi wid. W 1883 rokù, kòl brómë Prieczistienskije, zainstalowóné òstałë łãkòwé lãpë. W 1741 rokù Mòskwã òtôczôł 40-kilométrowi wôł Kamier-Kòlleżskij. Dało tam 16 brómów, kòl jaczich pòbiéróné bëło cło. We wczasnym XIX wiekù Bróma Spasskij bëła główną wjazdową brómą na Kreml, brëkòwóną przez cara. Droga łączącô Mòskwã z Piotrogardã, dzysdnia [[Aùtostrada M10 (Ruskô)|aùtostrada M10]], òsta skùńczonô w 1746 rokù. Pò wëflastrowanim w latach 80. XVIII wiekù zaczã bëc pòpùlarno pòzéwónô ''Pietierburgskòje Szosse.'' W latach 1781–1804, jakno pierszi w kraju, pòwstôł wòdocyg Mitiszczinskij. [[Òbrôzk:Moscou._Le_Kremlin_LOC_ppmsca.52725.jpg|mały|Widok na rzékã Mòskwã w XIX stalatim]] Pò inwazji Napòléòna na Ruskã w 1812 rokù, mòskwianie òstelë ewakùòwóny. Òdżin miasta béł we wiôldżi mierze skùtkã rusczi sabòtażë. Napòléònowa ''Grande Armée'' bëła zmùszonô sã wëcopac i òsta wnet znikwionô przez òstrą ruską zëmã. W 1813 rokù, pò zniszczeniach zrzeszonëch z najazdã, ùsadzonô òsta ''Kòmisjô ds. Bùdacje Miasta Mòskwë''. To dało wiôlgą òdbùdowã a dzélã przebùdowã. Taczé gmachë jak [[Wiôldżi Kremlowsczi Pałac]], [[Kremlowsczi Arsenał]], [[Mòsczewsczi Ùniwersytet]], [[Mòsczewsczi Maneż]] a [[Wiôldżi Téater w Mòskwie|Wiôldżi Téater]] òstałë prawie tej wëbùdowóné abò òdbùdowóné. [[Sztrasa Arbat]] mia jistnióné przënômni òd XV stalatégò, ale w XVIII wiekù òsoblëwie zwëska na prestiżu. Òsta zniszczonô w ògniu z 1812 rokù a czësto òdbùdowónô. [[Mòsczewsczi Państwòwi Ùniwersytet]] òstôł ùsadzony w 1755 rokù. Jegò główny gmach òstôł òdbùdowóny pò ògniu z 1812 przez Domenica Giliardégò. Gazéta ''Mòskòwskije Wiedomòsti'' bëła wëdôwónô òd 1756 rokù jakno tidzenik, a òd 1859 jakno dzénnik. W latach 30. XIX wiekù generał Aleksandr Basziłow rozplanowôł pierszą regùlarną séc sztrasów na nordã òd Piotrowsczégò Pałacu. Chòdińsczé pòle na zudã òd szaségò bëła brëkòwónô do wòjskòwëch czwiczeniów. Smòleńsczi Banóf (pòprzédca Biôłorusczégò Banófù) òstôł òdemkłi w 1870 rokù. Park Sokolniki, jaczi w XVIII wiekù służił carsczim sokólnikóm, a leżôł bùten gardu, w XIX stalatim òstôł wchłoniãti przez rozwijającé sã miasto i przesztôłcony w pùbliczny park w 1878 rokù. W 1902 rokù zbùdowóny òstôł pòdmiesczi banóf Sawiołowskij was built in 1902. W stëcznikù 1905 rokù Aleksandr Adrjanow òstôł pierszim merã Mòskwë. Czej do włôdzë w 1762 rokù doszła carica [[Katarzëna Wiôlgô|Katarzëna]], brud gardu a smard scéków bëłë ùwôżóné za złé zwëczaje przëniosłé do Mòskwë przez lëdzy z niższich klasów, jaczi niedôwno przecygnãlë do gardu ze wsë. Elitë zabiégałë ò pòlepszenié higenë, co stało sã dzélã planów caricë, bë zwikszëc kòntrolã nad spòlëznowim żëcym. Pòliticzné a militarné zwënédżi òd 1812 jaż pò 1855 rok òbdôwałë kritików, diskùsjô ò lëchi kòndicje pùblicznégò zdrowiégò zmôłkła. Jednak wedle klãsków we krimsczi wòjnie z lat 1855–56, zmniészëła sã dowiérnota w ùmiejãtnosc zagwësnieniô przez państwò pòrządkù w dzélnicach nãdzë, a żądania wikszi dbë ò pùbliczné zdrowié zaczãłë bëc zôs pòdnôszóné.<ref>Alexander M. Martin, "Sewage and the City: Filth, Smell, and Representations of Urban Life in Moscow, 1770–1880", ''Russian Review'' (2008) 67#2 str. 243–274. ({{jãz.|en}})</ref> W 1903 rokù zaczął dzejac wòdocyg Mòskwòreckaja, pierszi nanëkiwóny wòdą z rzéczi Mòskwë<ref>Falkowskij N.I. ''История водоснабжения в России'' (''Istorija wodosnabżenija w Rossyji,'' ros.), red. Szuchier I.M., Изд-во Министерства коммунального хозяйства РСФСР, 1947, str. 159</ref>. === Sowiecczi cząd (1917–1991) === [[Òbrôzk:Plan_of_Moscow_1917.jpg|mały|Plan gardu Mòskwë, 1917]] W lëstopadnikù 1917 rokù, pò rozpòczãcym sã [[Pajicznikòwô rewòlucjô|pajicznikòwi rewòlucje]] w Piotrogardze, mòsczewsczi bólszewikòwie rozpòczãlë swòje pòwstanié. 15 (2 wedle [[Juliańsczi kalãdôrz|juliańsczégò kalãdarza]]) lëstopadnika 1917, pò drãdżich biôtkach, w Mòskwie włôdzã przejãlë Sowiecë.<ref>[http://www.aha.ru/~mausoleu/documents/moscow_1.htm "Revolutionary war history. Moscow"] ({{jãz.|en}}) ''www.aha.ru''. Zarchiw. z [https://web.archive.org/web/20210411165331/http://www.aha.ru/~mausoleu/documents/moscow_1.htm òriginału] 11.04.2021 r.</ref> [[Włodzmiérz Lenin]], w strachù przed inwazją, przecygnął 12 strëmiannika 1918 r. stolëcã nazôd do Mòskwë.<ref name="prlib">[https://www.prlib.ru/en/history/619089 "Moscow becomes the capital of the Soviet State"] ({{jãz.|en}}) Presidential Library. 2018. Zarchiw. z [https://web.archive.org/web/20190401151158/https://www.prlib.ru/en/history/619089 òriginału] 1.04.2019.</ref> Kreml zôs stôł sã sedzbą włôdzë, pòliticznym centrum nowégò państwa. Razã ze zmianama we wôrtnoscach narcuonyma przez kòmùnisticzną dejologiã, tradicjô zachòwiwaniô kùlturalny spôdkòwiznë òsta przerwónô. Samòstójné towarzëstwa, nawet ne bróniącé blós swiecczich zabëtków, òstałë rozrzeszoné pòd kùńc 20. lat. Niszczoné bëłë swiãtnice w miastach. W 1937 r. do Centralnégò Kòmitetu [[Kòmunisticznô Partiô Sowiecczi Zrzeszë|Kòmunisticzny Partie Sowiecczi Zrzeszë]] doprzëszłë lëstë z bédënkã zmianë miona Mòskwë na „Stalindar” „Stalinodar”.<ref>Sarah Davies, Popular Opinion in Stalin's Russia: Terror, Propaganda and Dissent, 1934–1941 </ref> [[Józef Stalin|Stalin]] òdrzucył nã propòzycjã.<ref>Simon Montefiore, The Court of the Red Tsar </ref> Ò [[Drëgô swiatowô wòjna|drëgą swiatową wòjnã]], Państwòwi Sowiecczi Kòmitet Òbarnë a Generalny Sztab [[Czerwionô Armiô|Czerwiony Armie]] nalôżałë sã w Mòskwie. W 1941 rokù, westrzód mòskwianów òstało ùtwòrzonëch 16 òchòtniczich diwizjów (z wicy jak 160 000 lëdzy), 25 batalionów a 4 inżinierijné regimentë. Òd pajicznika 1941 do stëcznika 1942 rokù, na przedmiescach przebiwa miemieckô Grëpa Armie Westrzódk, przenëkónô pózni w [[Biôtka pòd Mòskwą|biôtce pòd Mòskwą]]. Wielné fabrëczi òstałë ewakuòwóné z zacht dzélã wëszëznë mët ë òd 20 pajicznika gard òstôł ògłoszony za òbległi. Pòòstałi mieszkańcë zbùdowelë a òbsôdzalë stanowiszcza procëmpancerny òbarnë, czej miasto bëło bómbardowóné z lëftu.1 maja 1944 òstôł ùsadzony medal „Za òbarnã Mòskwë”, a w 1947 medal ”Na wdôr 800-lecô Mòskwë”. Lëczba òfiarów pò miemiecczi a sowiecczi stronie je różno taksowónô: szacëje sã, że midzë 30 séwnika 1941 r. a 7 stëcznika 1942 zminãło sã òd 248 000 do 400 000 żôłnérzów Wehrmachtu ë òd 650 000 do 1 280 000 czerwionoarmistów.<ref>''Moscow Encyclopedia'', ({{jãz.|en}}) Great Russian Encyclopedia, Moscow, 1997, wpisënk "Battle of Moscow" </ref><ref>Great Soviet Encyclopedia ({{jãz.|en}}) Moscow, 1973–78, wpisënk "Battle of Moscow 1941–42"</ref><ref>John Erickson, ''Barbarossa: The Axis and the Allies'', tôbelka 12.4</ref> Òb pòwòjnowé lata to dało mieszkaniowi krizys, jaczi òstôł rozrzeszony przez wënalézenié wësoczich mieszkalnëch bloków. W Mòskwie je jich wicy jak 11 tësãcy, co czini jã miastã z nôwikszą jiloscą wësokòscówców; mieszkô w nich wikszosc lëdztwa gardu.<ref name="hrranking">[https://web.archive.org/web/20121106210644/http://www.emporis.com/statistics/skyline-ranking "Skyline Ranking"] ({{jãz.|en}}) ''Emporis''. Zarchiw. z òriginału 6.11.2012 r. </ref> Chëcze bëłë bùdowóné a dzélã méblowóné ju we fabrëce, niglë òstałë przëwiozłé na plac bùdacje ë pòstawioné we wësoczé kòlumnë. Miasto [[Zelenograd]] òstało wëbùdowóné w 1958 rokù 37 kilométrów na nordowi zôpôd òd centrum gardu a wchłoniãté jakno jedna òd administracyjnëch òbéńdów Mòskwë. [[Mòsczewsczi Państwòwi Ùniwersytet]] przecygnął swój kampùs na [[Wróblowé Grzëpë]] w 1953 rokù. [[Òbrôzk:Stalin's_funeral_procession_entering_Manezhnaya_Square_from_Okhotny_Ryad.jpg|mały|Pògrzéb Stalëna, 1953]] W 1959 rokù [[Nikita Chruszczow]] rëgnął z antireligijną kampanią. Trzëdzescë z piãcdzesąt dzejającëch kòscołów òstało zamkłëch, a szesc zbùrzonëch. 8 maja 1965 rokù, z leżnoscë fakticzny 20 roczëznë dobëtu w [[drëdżi swiatowi wòjnie]], Mòskwa òsta nôdgrodzonô titlã Gardu-Heroja. MKAD (aùtołowô òkrãżnica) òsta òdemkłô w 1961 rokù. Sztërëpasowô droga prowadzëła przez 109 kilométrów wzłuż grańców miasta. MKAD wëznôcza administracyjné grańce gardu do 80. lat, czej òstałë włączoné do nie przedmiesca zeza drodżi. W 1980 rokù Mòskwa bëła za gòspòdarza [[Latné òlimpijsczé miónczi 1980|latnëch òlimpijsczich miónków]], zbòjkòtowónëch przez [[USA]] ë jiné zôpadné kraje z pòwòdu sowiecczi inwazje na [[Afganistan]] w 1979. W 1991 rokù w Mòskwie to dało [[Pùcz Janajewa|próbã zamôchù na rząd]] przeprowadzoną przez kònserwatiwnëch kòmùnistów, stojącëch w òpòzycji do rządzącégò tej liberalnégò refòrmatora [[Michajił Gòrbaczow|Michajiła Gòrbaczowa]]. === Pò 1991 rokù === Pò rozrzeszenim [[ZSSR]] w 1991 rokù, Mòskwa òsta stolëcą [[Ruskô|Rusczi Federacje]]. Pòwsta tedë rënkòwô ekònomiô, co skùtkòwało eksplozją detalicznégò hańdlu, ùsłëgów, nowi architekturë i pòpùlarizacją zôpadnégò sztilu żëcégò. Gard rósł, a lëczba lëdztwa przeszła dzesãc milionów. W nëch czasach ale to dało téż zacht rozrost pòdmiesczi nisczi zabùdowë, spòwòdowóny wësoczim òdbëtã na jednofamiliowé chëcze w procëmnoscë do wiôldżich bloków. W latach 1995–97 MKAD òsta pòszerzwionô ze sztërzech do dzesãc pasów. W gòdnikù 2002 rokù pòżdôwk [[Bùlwar Dmitrija Donskògò]] stôł sã pierszą stacją mòsczewsczégò metra bùten MKAD. Trzecô òkrãżnica, pòstrzédnô midzë XIX-stalatną [[Ògrodowô Òkrãżnica|Ògrodową Òkrãżnicą]], a ną bùtnową ze sowiecczégò cządu, òsta ùkùńczonô w 2004 r. Latné dacze są przesztôłcóné w całoroczné chëcze, a ze wzrostã pòpùlarnoscë aùtołów, rosce téż rëch na drogach.<ref>Robert J. Mason ë Liliya Nigmatullina, "Suburbanization and Sustainability in Metropolitan Moscow," ''Geographical Review'' (2011, {{jãz.|en}}) 101#3 str. 316–333.</ref> Wielné stôré cerkwie a jiné przëmiarë kùlturalny spôdkòwiznë zniszczoné za czasów Stalëna òstałë òdbùdowóné, np. [[Sobór Christusa Zbawicela w Mòskwie|Sobór Christusa Zbawicela]]. W drëdżi dekadze XXI wiekù, administracjô gardu rëgnã z długòterminowima projektama, taczima jak program mòdernizacje miasta ''Mòja Ùlica'' (Mòja Sztrasa)''.''<ref>RBTH, (4.11.2016.) [https://www.rbth.com/politics_and_society/2016/11/04/city-of-the-future-moscow-gets-a-much-needed-makeover_644341 "City of the future: Moscow gets a much-needed makeover"]. [https://web.archive.org/web/20180524081811/https://www.rbth.com/politics_and_society/2016/11/04/city-of-the-future-moscow-gets-a-much-needed-makeover_644341 Zarchiw.] 24.05.2018 r.</ref> Pò rozrosce teritorium miasta na zudwest 1 lëpińca 2012 rokù, pòwiérzchniô stolëcë zwikszëła sã wicy jak dëbelt, roscącë z 1 091 do 2 511 km², przez co Mòskwa sta sã nôwikszim miastã w Eùropie pòd wzglãdã wiéchrzëznë; zwëska téż 233 000 mieszkańców.<ref name="Merger2">[https://web.archive.org/web/20131113003818/http://www.itar-tass.com/en/c32/461491.html "Expansion of Moscow borders to help it develop harmonically: mayor, Itar-tass, July 1, 2012"] ({{jãz.|en}}) Itar-tass.com. 1.07.2012. [http://www.itar-tass.com/en/c32/461491.html Zarchiw.] 13.11.2013.</ref><ref name="Mos.ru">[https://web.archive.org/web/20140720113907/http://www.mos.ru/about/history/ "Moscow city government official site"] ({{jãz.|en}}) Mos.ru. [http://www.mos.ru/about/history/ Zarchiw]. 20.07.2014 r.</ref> Terenë te òstałë òficjalno nazwóné ''Nowaja Mòskwa'' (Nowô Mòskwa). == Geògrafiô == [[Òbrôzk:Moscow_by_Sentinel-2,_2020-05-11.jpg|mały|Satelitarny widok Mòskwë a ji pòblësczégò òkòlégò]] Mòskwa leżi pò òbù brzegach rzéczi [[Mòskwa (rzéka)|Mòskwë]], jakô płënie przez wicy jak 500 km Pòréncznoeùropejską Nizëną we westrzédno-zôpadny Rusce, niedalek òd nôtërny grańcë lasowi a lasowò-stepòwi conë. W grańcach miasta to dô 49 mòstów nad rzékama a karnalama. Szérzawa gardu Mòskwë ze zôpadu na pòrénk wënosy 39,7 km, a dłużawa z nordë na pôłnié – 51,8 km. == Demògrafiô == === Pòpùlacjô === Wedle pòwszechnégò spisënkù z 2021, pòpùlacjô wënosëła 13 010 112 òsób; je to wzrost w przërównanim do 11 503 501 òdnotowónëch w spisënkù z 2010 r.<ref name="2014 objectively assess">Russian Federal State Statistics Service (2011). <bdi>[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/perepis_itogi1612.htm Всероссийская перепись населения 2010 года. Том&nbsp;1]</bdi> <bdi>Всероссийская перепись населения 2010&nbsp;года [2010 All-Russia Population Census]</bdi> (rus). Federalny Państwòwi Statisticzny Serwis</ref> [[Òbrôzk:Life_expectancy_in_Russian_subject_-Moscow_-diff.png|lewo|mały|Òczekiwónô długòsc żëcégò przë narodzenim òd 1990, z rozróżnienim pëłców. Òczekiwónô długòsc żëcégò zmniészô sã òd 2019.]] === Etniczné grëpë === {| class="wikitable" ! rowspan="3" style="text-align:center;" |[[Etniczné grëpë w Rusce|Etnicznô grëpa]] ! colspan="9" |Year |- !1897<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=831 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20180625161022/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=831 Zarchiw.] 25.06.2018 r.; pòdôwczi na spòdlim deklarowónégò jãzëka.</ref> !1939<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39.php?reg=39 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220614185806/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39.php?reg=39 Zarchiw.] 14.06.2022 r.</ref> !1959<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_59.php?reg=45 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220706161009/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_59.php?reg=45 Zarchiw.] 6.07.2022 r.</ref> !1970<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_70.php?reg=18 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220614185805/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_70.php?reg=18 Zarchiw.] 14.06.2022 r.</ref> !1979<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_79.php?reg=19 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220706172633/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_79.php?reg=19 Zarchiw.] 6.07.2022 r.</ref> !1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89.php?reg=18 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20180625132501/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89.php?reg=18 Zarchiw.] 6.07.2022 r.</ref> !2002<ref>[https://web.archive.org/web/20070217070612/http://www.perepis2002.ru/ct/doc/English/4-2.xls "NATIONAL COMPOSITION OF POPULATION FOR REGIONS OF THE RUSSIAN FEDERATION"]. 17.02.2007 r. [http://www.perepis2002.ru/ct/doc/English/4-2.xls Zarchiw.] 17.02.2007 r.</ref> !2010 !2021<ref name="census2021">[https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx "Национальный состав населения"]. Federalny Państwòwi Statisticzny Serwis. [https://web.archive.org/web/20221230204643/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx Zarchiw.] 30.12.2022 r.</ref> |- !Jilosc (% pòpùlacje) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Number (%) |- |[[Ruskòwie]] |987 044 (95,0%) |3 614 430 (87,4%) |4 507 899 (88,6%) |6 301 247 (89,2%) |7 146 682 (90,1%) |7 963 246 (89,7%) |8 808 009 (84,8%) |9 930 410 (86,3%) |9 074 375 (69,7%) |- |[[Tatarzë]] |4 288 (0,1%) |57 687 (1,4%) |80 489 (1,6%) |109 252 (1,5%) |131 328 (1,7%) |157 376 (1,8%) |166 083 (1,6%) |149 043 (1,3%) |84 373 (0,6%) |- |[[Armeńczicë]] |1 604 (0,1%) |13 682 (0,3%) |18 379 (0,4%) |25 584 (0,4%) |31 414 (0,4%) |43 989 (0,5%) |124 425 (1,2%) |106 466 (0,9%) |68 018 (0,5%) |- |[[Ùkrajińcë]] |4 478 (0,4%) |90 479 (2,2%) |115 489 (2,3%) |184 885 (2,6%) |206 875 (2,6%) |252 670 (2,8%) |253 644 (2,4%) |154 104 (1,3%) |58 788 (0,5%) |- |[[Azerowie]] |– (–) |677 (–) |2 528 (–) |4 889 (–) |7 967 (0,1%) |20 727 (0,2%) |95 563 (0,9%) |57 123 (0,5%) |37 259 (0,3%) |- |[[Ùzbekòwie]] |– (–) |659 (–) |2 478 (–) |5 973 (–) |4 222 (–) |9 183 (0,1%) |9 183 (0,1%) |35 595 (0,3%) |29 526 (0,2%) |- |[[Żëdzë]] |5 070 (0,4%) |250 181 (6,0%) |239 246 (4,7%) |251 350 (3,6%) |222 900 (2,8%) |174 728 (2,0%) |79 359 (0,8%) |53 145 (0,5%) |28 014 (0,2%) |- |[[Grëzónie]] |– (–) |4 251 (0,1%) |6 365 (0,1%) |9 563 (0,1%) |12 180 (0,2%) |19 608 (0,2%) |54 387 (0,5%) |38 934 (0,3%) |26 222 (0,2%) |- |[[Tadżikòwie]] |– (–) |184 (–) |1 005 (–) |1 652 (–) |1 221 (–) |2 893 (–) |35 385 (0,4%) |27 280 (0,2%) |22 783 (0,2%) |- |[[Biôłoruskòwie]] |1 016 (–) |24 952 (0,6%) |34 370 (0,7%) |50 257 (0,7%) |59 193 (0,7%) |73 005 (0,8%) |59 353 (0,6%) |39 225 (0,3%) |17 632 (0,1%) |- |[[Kirgizowie]] |– (–) |77 (–) |– (–) |– (–) |1 173 (–) |3 044 (–) |4 102 (–) |18 736 (0,2%) |16 858 (0,1%) |- |Jinszi |– (–) | |76 173 (–) | | | | |225 031 (2,0%) |595 543 (4,6%) |- |Bez zadeklarowóny etnicznoscë |– (–) | | | | | | |668 409 (5,8%) |2 950 721 (22,7%) |- !Wëcmanim !1 038 591 (100%) !4 137 018 (100%) !5 085 581 (100%) !7 061 008 !7 931 602 (100%) !8 875 579 (100%) !10 382 754 (100%) !11 503 501 (100%) !13 010 112 (100%) |} * === Religiô === {| ! colspan="2" |Religie w Mòskwie (2020) |- |Prawòsławié |'''55%''' |- |Atejizm a felënk religie |'''28%''' |- |Islam |'''8%''' |- |Jiné religie |'''3%''' |- |Jiné chrzëscejańsczé wëznania |'''2%''' |- |Felënk deklaracje |'''4%''' |} [[Chrzescëjanizna|Chrzescëjani]] stanowią wikszosc lëdztwa gardu; wikszosc òd nich słëchô [[Ruskô Prawòsłôwnô Cerkwiô|Rusczi Prawòsłôwny Cerkwie]]. Mòsczewsczi patriarcha je za głowã cerkwie i rezydëje w Danielowim mònasterze. Mòskwa je stolëcą prawòsławiégò w Rusce, jaczé òd stalatów je główną religią kraju. Do jinszich religiów wëznôwónëch w Mòskwie nôleżą: [[Bùddizm w Rusce|bùddizm]], [[Hindujizm w Rusce|hindujizm]], [[Islam w Rusce|islam]], [[judajizm]], [[jezydizm]] a [[Słowiańsczé neòpògaństwò|rodnowierstwò]]. W miesce dô sztërë meczetë.<ref>Kiran Moodley. [https://www.independent.co.uk/news/world/europe/eid-alfitr-2015-drone-shows-huge-crowds-celebrating-the-end-of-ramadan-in-moscow-10395950.html "Eid al-Fitr 2015: Drone shows huge crowds celebrating the end of Ramadan in Moscow"] ({{jãz.|en}}), ''The Independent''. [https://web.archive.org/web/20150925190139/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/eid-alfitr-2015-drone-shows-huge-crowds-celebrating-the-end-of-ramadan-in-moscow-10395950.html Zarchiw.] 25.09.2015 r.</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Strony z nieprzejrzanymi tłumaczeniami]] [[Kategòrëjô:Gardë w Rosji]] [[Kategòrëjô:Stolëcë]] 9my6qdpcr1o418ouo7i6ouhqxqyyo7r 205807 205803 2026-07-09T15:21:04Z Iketsi 3254 drobnô 205807 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox|Gard=Mòskwa|gwôsné miono=Москва|céch=Coat of arms of Moscow.svg|fana=Flag of Moscow, Russia.svg|dopełniacz=Mòskwë|państwò=[[Ruskô]]|wiéchrzëzna=2 511|stopniN=55|minutN=45|stopniE=37|minutE=37|lëdztwò=13,010,112|rok=2021|bùrméster=Sergej Sobianin|www=https://www.mos.ru/|adres_um=Ùrząd Mera Mòskwë|kod_poczt_um=Twerskô sz. 13, Mòskwa}} '''Mòskwa''' ({{jãz.|ru}} Москва) je [[stolëca|stolëcą]] a nôwikszim gardã [[Ruskô|Rusczi]]. Leżi nad rzéką [[Mòskwa (rzéka)|Mòskwą]] we westrzédno-zôpadny Rusce. Ji pòpùlacjã taksëje sã na 13 milionów òsób w samëch grańcach miasta,<ref name="2021Census">Rosstat, [https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx ''Оценка численности постоянного населения по субъектам Российской Федерации''] ({{jãz.|ru}})</ref> a wicy jak 21,5 milionów lëdzy mieszkô w òbrëmim mòsczewsczi metropòlie.<ref name="Megapolis">citypopulation.de, [https://www.citypopulation.de/en/world/agglomerations/ ''MAJOR AGGLOMERATIONS OF THE WORLD''] ({{jãz.|en}}), przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Sóm gard mô pòwiérzchniã 2 511 km², a wiéchrzëzna cawny metropòlitalny conë wënôszô wicy jak 26 000 km²<ref name="Megapolis" /> Mòskwa słëchô nôwikszim gardóm swiata: je nôwikszim miastã pòłożonym całowno w Eùropie.<ref name="Planète Énergies">Planete Energies, [https://www.planete-energies.com/en/medias/close/moscow-city-undergoing-transformation ''Moscow, a City Undergoing Transformation''] ({{jãz.|en}}), 9.11.2017 r., przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Pierszô nadczidka ò Mòskwie pòchôdô z 1147 rokù, czej òsta stolëcą [[Wiôldżé Mòsczewsczé Ksãstwò|Wiôldżégò Mòsczewsczégò Ksãstwa]], chtërno doprowadzëło do zjednaniégò rusczich zemiów w XV stalatim a stało sã centrum ne zjednónégò państwa.<ref>"Moscow, Grand Duchy of". ''[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780199546091.001.0001/acref-9780199546091-e-7792 World Encyclopedia] ({{jãz.|en}}),'' Philip's. 2004. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-19-954609-1</bdi>. Zarchiwizowóné z [https://web.archive.org/web/20250601225153/https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780199546091.001.0001/acref-9780199546091-e-7792 òriginału] 1.06.2025 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Pò pòwstanim Rusczégò Carstwa w 1547 rokù, Mòskwa dërch bëła pòliticznym a ekònomicznym òstrzódkã przez wikszosc swòji historie. Za czasów [[Pioter Wiôldżi|Piotra Wiôldżégò]], w 1712 rokù, ruskô stolëca òsta przecygnionô do nowò pòwstałégò [[Piotrogard|Piotrogardu]], co òbniżëło status Mòskwë òb czas imperialnégò cządu.<ref name="Weeks">Weeks, Theodore R. (1 January 2008). "Moscow". ''[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780195176322.001.0001/acref-9780195176322-e-1053 The Oxford Encyclopedia of the Modern World] ({{jãz.|en}})'' Oxford University Press. ISBN <bdi>978-0-19-517632-2</bdi>.</ref> Z [[Pajicznikòwô rewòlucjô|pajicznikòwą rewòlucją]] a pòwstanim [[Ruskô Federacyjnô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Rusczi FSSR]] mët, w 1918 rokù stolëca òsta przecygnionô nazôd do Mòskwë.<ref name="Weeks" /> Miasto pózni òstało przédnym pòliticznym òstrzódkã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Sowiecczi Zrzeszë]] ë doswiôdczëło òb nen czas wiôldżégò wzrostu lëczbë mieszkańców.<ref name="Weeks" /> Pò rozpadze Sowiecczi Zrzeszë Mòskwa òsta stolëcą nowò ùstanowiony Rusczi Federacje.<ref name="Weeks" /> Mòskwa je nôbarżi wesënionym na nordã a nôzëmniészim megagardã na swiece. Zarządzónô je jakno federalné miasto<ref>[https://web.archive.org/web/20211007105652/https://www.mos.ru/en/city/about/ "A glimpse into history"] ({{jãz.|en}}), ''mos.ru''. Zarchiwizowóné z [https://www.mos.ru/en/city/about/ òriginału] 7.10.2021 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> i je za pòliticzné, kùlturalné a nôùkòwé centrum Rusczi. Mòsczewsczé Midzënôrodné Centrum Biznesu je jednym òd nôwikszich tegò zortu òstrzódków na swiece a stoji tam wikszosc òd nôwëższich chmùrników w Eùropie. Mòskwa bëła gòspòdarzã [[Latné Òlimpijsczé Miónczi 1980|Latnëch Òlimpijsczich Miónków w 1980 rokù]] a jednym òd miastów-gòspòdarzów [[Mésterstwa Swiata w Fùsbalë 2018|Mésterstwów Swiata w Fùsbalë 2018 rokù]].<ref>[https://web.archive.org/web/20210802231006/https://www.newindianexpress.com/sport/football/fifa-world-cup-2018/fifa-worldcup-2018-news/2018/jun/14/fifa-world-cup-kicks-off-in-russia-1828219.html "FIFA World Cup kicks off in Russia"] ({{jãz.|en}}), ''The New Indian Express''. Zarchiwizowóné z [https://www.newindianexpress.com/sport/football/fifa-world-cup-2018/fifa-worldcup-2018-news/2018/jun/14/fifa-world-cup-kicks-off-in-russia-1828219.html òriginału] 2.08.2021 r. Przëstãp z 9.07.2026 r. </ref> W gardze to dô pôrã òbiektów ze swiatowi lëstë spôdkòwiznë UNESCO. Mòskwa je znónô z architekturë, òsoblëwie z òbéńdë [[Czerwiony Plac|Czerwionégò Placu]] a bùdinków taczich jak [[Sobór Błogòsławionégò Wasyla]] a [[Kreml]], chtëren je òstrzódkã włôdzë w kraju. W Mòskwie wielné rusczé firmë mają swòje sedzbë. Miasto mô bògati system pùblicznégò transpòrtu: sztërë midzënôrodné fligerplace, dzesãc banófów, elektriszowi system, system jednoszinowégò banu a [[Metro w Mòskwie|mòsczewsczé metro]] – jeden òd nôwikszich tegò zortu systemów na swiece. Wicy jak 40% teritorium miasta stanowi zelonosc, co czini Mòskwã jednym òd nôbarżi zelonëch gardów na swiece.<ref>[https://web.archive.org/web/20200625002804/https://bridgetomoscow.com/curious-fact-moscow-parks ''"Moscow parks"''] ({{jãz.|en}}), ''Bridge To Moscow''. Zarchiwizowóné z [https://bridgetomoscow.com/curious-fact-moscow-parks òriginału] 25.06.2020 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> == Etimòlogiô == Ùwôżô sã, że miono gardu pòchôdô òd rzéczi [[Mòskwa (rzéka)|Mòskwë]].<ref name="Vasmer">Vasmer, Max (1986–1987) [1950–1958]. "Москва". [w:] Trubaczow, O. N.; Larin, B. O. (editorzë). ''Этимологический словарь русского языка''&#x5B;''Russisches etymologisches Wörterbuch''&#x5D; ({{jãz.|ru}}) (2 wëdanié.). Mòskwa Progress.</ref><ref name="Smol">Smòlickaja, G.P. (2002). ''Topònimiczeskij słowar Centralnoj Rossyji'' <bdi>Топонимический словарь Центральной России</bdi> ({{jãz.|ru}}). str. 211–2017.</ref> To dô rozmajité teòrie tikającé sã pòchòdzeniô pòzwë rzéczi. Nôlepi jãzëkòznajarskò ùgruntowóną a szerok akceptowóną je na ò pòchòdzenim z [[Prabôłtosłowiańsczi jãzëk|prabôłtosłowiańsczégò]] dërżenia *''mŭzg''-/''muzg''- z [[Praindoeùropejsczi jãzëk|praindoeùropejsczégò]] *meu- „mòkri”,<ref name="Smol">{{cite book|last1=Smolitskaya|first1=G.P.|title=Toponimicheskyi slovar' Tsentral'noy Rossii|script-title=ru:Топонимический словарь Центральной России|date=2002|pages=211–2017|language=ru}}<cite class="citation book cs1 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFSmolitskaya2002">Smolitskaya, G.P. (2002). </cite></ref><ref name="Trubach">Trubaczow, O.N., ed. (1994). ''Etimòlogiczeskij słowar sławjanskich jazykòw'' <bdi>Этимологический словарь славянских языков</bdi> ({{jãz.|ru}}). V. 20: str. 19–20, 197, 202–203; V. 21: str. 12, 19–20, 76–79.</ref><ref>Pokorny, Julius. [https://web.archive.org/web/20160310064838/http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/ielex/U/P1312.html "meu"]. ''Indogermanisches etymologisches Wörterbuch,'' (miem.) Zarchiwizowóné z [http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/ielex/U/P1312.html òriginału] 10.03.2016 r. </ref> tak tej ''Mòskwa'' mògłabë òznaczac rzékã pòłożoną na sapach czë błotach. Skrewnionym słowóm słëchają: [[Rusczi jãzëk|rusczé]] музга, ''mùzga'' „plëta”, [[Lëtewsczi jãzëk|lëtewsczé]] ''mazgoti'' a [[Łotewsczi jãzëk|łotewsczé]] ''mazgāt'' „mëc”, [[Łacyńsczi jãzëk|łacyńsczé]] ''mergō'' „zanurzac”,<ref name="Vasmer" /><ref name="Trubach" /> [[Prekmùrsczi jãzëk|prekmùrsczé]] ''müzga'' „trzãsawiszcze”<ref>Greenberg, Marc L. (2020). Fortuin, Egbert; Houtzagers, Peter; Kalsbeek, Janneke (editorzë). ''Prekmurje Slovene Grammar: Avgust Pavel's Vend nyelvtan (1942). Critical edition and translation from Hungarian by Marc L. Greenberg''. ({{jãz.|en}}), Leiden, Boston: Brill Rodopi. str.&nbsp;176. ISBN&nbsp;<bdi>978-9004419117</bdi>.</ref>. We wiele słowiańsczich krajach jistnieje nôzwëskò ''Mòskòw'', nôpòpùlarniészé je w Rusce, [[Bùłgariô|Bùłgarie]], [[Ùkrajina|Ùkrajińsce]] a [[Nordowô Macedoniô|Nordowi Macedonie]].<ref>[https://forebears.io/surnames/moskov "Moskov Surname Meaning, Origins & Distribution"]. ''forebears.io''. Zarchiwizowóné z [https://web.archive.org/web/20181211010136/https://forebears.io/surnames/moskov òriginału] 11.12.2018 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> W dodôwkù, w Pòlsce jistnieją szlachòwno pòzwóné môlëznë jak Mozgawa.<ref name="Vasmer" /><ref name="Smol" /><ref name="Trubach" /> Wedle ùgrofińsczi hipòtezë, [[wòłżańskò-fińsczé lëdë]], jaczé słëchałë do przedsłowiańsczich plemión a chtërne mieszkałë na nym terenie, zwałë rzékã ''Mustajoki –'' „czôrnô rzéka” ë pòzwa rzéczi miabë pòchadac z te terminu.<ref>Tarkiainen, Kari (2010). ''Ruotsin itämaa''. Helsinki: Svenska litteratursällskapet i Finland. (szw.), str.&nbsp;19. ISBN&nbsp;<bdi>978-951-583-212-2</bdi>.</ref> Jiné teòrie są òdrzucóné przez jãzëkòznajarzów jakno słabò pòpiarté nôùkòwò.<ref name="Vasmer" /><ref name="Smol" /> Stôroruską fòrmã pòzwë rekònstruùje sã jakno *Москы, ''*Mosky'', ale pierszé pisóné nadczidczi z XII stalatégò zapisóné są w zanôléżnëch [[Przëpôdk|przëpôdkach]]: Московь, ''Moskovĭ'' ([[winowôcz]]), Москви, ''Moskvi'' ([[môlnik]]), Москвe/Москвѣ, ''Moskve/Moskvě'' ([[rodzôcz]]).<ref name="Vasmer" /><ref name="Smol" /> Z nëch fòrmów pòchôdô terôczasnô ruskô fòrma Москва, ''Mòskwa'', mdącô wënikã ùproszczeniô deklinacje (szlachòwno stało sã w kaszëbiznie np. z prasłowiańsczim *kry, chtërno przeszło w krew/krëwiô).<ref>Lorentz, F. (1925). ''Geschichte der Pomoranischen Sprache''. (miem.), De Gruyter, str. 153</ref> == Historiô == <big>'''Prehistoriô'''</big> Terenë dzysdniowi Mòskwë bëłë zamieszkałé òd prehistoricznëch czasów. Do nôwczasniészich znalezëszczów słëchają zaòstałoscë pò lałowsczi kùlturze, chtërnã ekspercë przëpisëją do cządu [[Neòlit|neòlitu]].<ref>[https://web.archive.org/web/20201030183623/https://www.mos.ru/en/news/item/22507073/ "The origins of Moscow: What archaeological finds, chronicles and urban legends tell us"]. ''Mos.ru''. 5 April 2017. Zarchiwizowóné z [https://www.mos.ru/en/news/item/22507073/ òriginału] 30.10.2020 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Pierszima mieszkańcama òbéńdë bëlë jachtarze a zbiérôcze. Kòl 950 r. òsedlëłë sã tu dwa słowiańsczé plemiona, [[Wiaticze]] a [[Kriwicze]]. Wiaticze mòglë sã składac na wikszosc domôcy pòpùlacje Mòskwë.<ref>[https://web.archive.org/web/20120524051043/http://www.moskau.ru/moskau/lexikon/geschichte_moskaus_vom_dorf_zur_metropole_3.html "History of Moscow - from village to metropolis"] ({{jãz.|en}}) ''moskau.ru''. Zarchwizowóné z [http://www.moskau.ru/moskau/lexikon/geschichte_moskaus_vom_dorf_zur_metropole_3.html òriginału] 24.05.2012 r., przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> === Wczasnô historiô (1147–1263) === Mòskwa òsta nadczidłô w kronikach pierszi raz przë rokù 1147 jakno dzél rostowskò-suzdalsczégò ksãstwa, jakô pòwsta pò rozpadze [[Czijewskô Rus|Czijewsczi Rusë]].<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 45</bdi></ref> Bëła tedë môłim miastkã przë zôpadny grańcë ksãstwa.<ref>[https://www.bbc.com/russian/features-39352451 "Начало Москвы: пир после убийства"] ({{jãz.|ru}}) ''BBC News Russian''. 11.04.2017 r. Zarchiw. z [https://web.archive.org/web/20210710045539/https://www.bbc.com/russian/features-39352451 òriginału] 10.07.2021 r. </ref> Wôżnosc Mòskwë mòckò ùrosła w drëdżi pòłowie XII wiekù, czej stała sã festingą, tej téż pòwstałë pierszé mùrë [[Kreml|Kremla]].<ref name=":0">Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 46</bdi></ref> Òb czas mòngòlsczich inwazjów z lat 1237–1238, Mòskwa òsta splądrowónô pò zniszczenim [[Riazań|Riazania]].<ref name=":0" /> Pierszim ksyżëcã Mòskwë béł [[Daniél Aleksandrowicz|Daniél]], nôstarszi syn [[Aleksander Newsczi|Aleksandra Newsczégò]], jaczi erbòwôł w 1263 rokù gard.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 47</bdi></ref> Do 1271 rokù, ksãstwò bëło rządzoné przez ùja Daniela, Jarosława, chtëren dostôł Twer jakno apanaż.<ref>Kuczkin, V. A. (2013). "Московское великое княжество" [w:] Krawiec, S. L. (editór.). ''Большая Российская энциклопедия. Том 21: Монголы — Наноматериалы'' ({{jãz.|ru}}) Большая Российская энциклопедия. str.&nbsp;308–310. ISBN&nbsp;<bdi>978-5-85270-355-2</bdi>.</ref> Sóm Daniél je nadczidłi w kronikach dopiérze przë rokù 1282, czej miôł brac ùdzél w feùdalny wòjnie jegò dwùch starszich bracynów.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 47</bdi></ref> === Wiôldżé Ksãstwò (1263–1547) === [[Òbrôzk:Facial_Chronicle_-_b.10,_p.049_-_Tokhtamysh_at_Moscow.jpg|mały|Dobëcé Mòskwë przez [[Złotô Horda|Złotą Hordã]] w 1382 rokù]] [[Òbrôzk:Вид_на_Спасскую_башню_от_Исторического_музея.jpg|alt=|mały|Spasskô Bôszta, zbùdowónô w 1491]] [[Òbrôzk:Polish_plan_of_Moscow_1610.PNG|mały|Plan Mòskwë z 1610, przed znikwienim gardu w 1612 a zmianą ùkładu sztrasów. Norda je pò prawi.]] Na prawim sztrądze rzéczi Mòskwë, òsmë kilométrów òd Kremla, Daniél ùsadzył nowi mònastér z drzewianą cerkwią Daniela Słëpnika mët – dzysdnia je to [[Danielów Mònastér]]. Pò smiercë Daniela w 1303 r., teritorium ksãstwa sã wnet pòtrojiło, zamikającë w se cawną rzékã Mòskwã kùmbruż z ji dopłëwama, co zagwësniło państwù samòòbstójnotã.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 50-51</bdi></ref> Bëlnô rzecznô séc pòmôga ksãstwù w rozwiju hańdlu.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 55</bdi></ref> Òtrocë Daniela sztridowelë sã z [[Twer|twersczima]] ksãcama ò sukcesjã.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 60</bdi></ref> [[Jerzi Mòsczewsczi|Jerzi]] òstôł ùznóny za wiôldżégò ksãca przez mòngòlsczégò [[Chan|chana]] w 1318, ale stracył titel sztërë lata pózni.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 87</bdi></ref> [[Iwan I Mòsczewsczi|Iwan I]] òdzwëskôł trón wiôldżegò ksãstwa òd Tweru pò dokôzanim lojalnoscë chanowi.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 145</bdi></ref> Iwan zbiérôł daninã dlô chana [[Złotô Horda|Złoti Hordë]] òd zanôleżnëch rusczich ksyżãt ë ùżiwôł strzódków, jaczé zdobiwôł, cobë rozwijac Mòskwã.<ref name=":1">Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' ({{jãz.|en}}; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 73</bdi></ref> Metropòlita [[Ruskô Prawòsłôwnô Cerkwiô|rusczi cerkwie]] téż zdrësził sã z Iwanã i przeniósł swòjã sedzbã z [[Władimir (gard)|Władimiru]] do Mòskwë.<ref name=":2">Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 40</ref><ref name=":1" /> Zwela pòd pierszą kamianną cerkwiã w Mòskwie, [[Sobór Zasniãcô Matczi Bòżi]], òsta wëłożonô w 1326. Metropòlita wëbrôł sobór za plac swòjégò spòczinkù, co miało zmòcnic sztatus Mòskwë jakno dëchòwégò centrum rusczégò prawòsławiégò.<ref name=":2" /> Chan Złoti Hordë pòczątkòwò wspiérôł Mòskwã, chcącë scygnąc ekspansjã [[Wiôldżé Lëtewsczé Ksãstwò|Wiôldżégò Lëtewsczégò Ksãstwa]] na pòrénk, ingerowôł dërch w relacje Mòskwë z jinyma rusczima princama, bë zapòbiec ji nadmiérnémù zmòcnieniémù.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 211-212</bdi></ref> W 1353 rokù, [[czôrnô smierc]] rozkòscérza sã z nordowò-zôpadny Rusczi do Mòskwë, pòwòdëjącë smierc [[Szëmón Bùszny|Szëmòna Bùsznégò]], jegò sënów a metropòlitë.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 217</bdi></ref> Tak tej panëjącô Mòskwą familiô òsta môłô ë pòwsta nowô lëniô ksyżãcy sukcesje – wedle ni włôdza przechôda z òjca na sëna.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 170-171</bdi></ref> Òb czas panowaniô Dimitra Dóńsczégò, mòsczewsczé ksãstwò zdobëło zacht nowégò teritorium.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 49</ref> W 1380 r., Dimitr doprowadzył zjednóną ruską armiã do wôżnégò zwëcãstwa nad Mòngòłami w biôtce ò Kùlikòwò, co baro przëdało Mòskwie wiele prestiżu a zmòcniło sztatus ji włôdców jakno wòjskòwëch wódców.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 51</ref> Pò jegò smiercë w 1389 rokù, trónë Władimiru a Mòskwë òstałë na wiedno zjednóné.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 306</bdi></ref> Za panowaniégò [[Wasyl II Slepi|Wasyla II]] wëbùchłô domôcô wòjna pònemù jak Jerzi Zwienigòrodzczi zakwestionowôł sukcesjã swòjégò bratówca w 1425 r.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 69</ref> Òkróm te, Wasyl wërôżôł niechãc wedle [[Florencczi sobór|florencczégò sobòru]], co skùtkòwało aresztowanim metropòlitë za jegò pòdpisanié.<ref name=":3">Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 72</ref> Sétmë lat pózni, radzëzna rusczich biskùpów wëbra gwôsnégò metropòlitã, co òznôczało ògłoszenié [[Aùtokefaliô|aùtokefalie]] przez ruską cerkwiã.<ref name=":3" /> [[Ùpôdk Kònstantinopòla|Ùpôdk Kónstantinopòla]] w 1453 rokù béł ùwôżóny przez Rusków za bòską karã za [[Apòstazjô|apòstazjã]] ë w 1492 r. Mòskwa òsta pòzwónô pierszi rôz imperialnym gardã przez rusczégò metropòlitã.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 135</ref> Òb czas rządów [[Iwan III Wiôldżi|Iwana III]], wnet wszëtczé rusczé kraje zjednałë sã z Mòskwą, co dało spòdlé pòd bùdacjã centralisticznégò państwa.<ref>Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' ({{jãz.|en}}; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 77-79</bdi></ref> [[Staniãcé nad Ùgrą|Staniãcé nad rzéką Ùgrą]] w 1480 r. je tradicyjną cezurą kùńca tatarsczi zwiérzchnoscë.<ref>Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' ({{jãz.|en}}; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 78</bdi></ref> Iwan miôł wiôlgą starã, abë jegò państwò przejãło wiersztã Kónstantinopòla, zrekònstruòwôł tej Kreml przë pòmòcë renesansowëch włosczich architektów. Prawie za czasów Iwana III pòjawił sã [[Czerwiony Plac]], zwóny nôprzód Targã. Iwanów syn, [[Wasyl III]] kòntinuòwôł ekspansjã mòsczewsczégò państwa i anektowôł òstałé rusczé zemie.<ref>Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' ({{jãz.|en}}; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 79</bdi></ref><ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 92</ref> Za jegò włôdzë rozwijónô bëła doktrina Mòskwë jakno trzecégò Rzimù.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 136</ref> === Carstwò (1547–1721) === [[Òbrôzk:Moscow_StBasilCathedral_d28.jpg|mały|[[Sobór Błogòsłowiónégò Wasyla]], zbùdowóny w 1561]] [[Òbrôzk:Mikhail_Feodorovich_Izbranie.jpg|mały|Welacjô Michała I na cara w 1613]] [[Òbrôzk:Kremlenagrad.jpg|mały|[[Kreml]] òb czas panowaniô [[Aleksy I Romanów|Alekségò I Romanowa]], 1663]] W 1547 rokù, [[Iwan Grozny]] òstôł kòrónowóny w Mòskwie nié blós na wiôldżégò princa, ale téż na pierszégò cara Wszechrusczi.<ref>Bushkovitch, Paul (5.12.2011 r.). ''A Concise History of Russia'' ({{jãz.|en}}) Cambridge University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-139-50444-7, str. 48</bdi></ref> W XVI a XVII stalatim òstałë zbùdowóné trzë krãgłé festindżi: Kitaj-gòrod, Biôłi Gard a Zemny Gard. W 1547 rokù òdżin zniszcził ale wiôldżi dzél miasta, a w 1571 r. [[Krimsczi Tatarzë]] zdobëlë Mòskwã, spôlającë wszëtkò pòza Kremlã.<ref>"''[https://books.google.com/books?id=i85noYD9C0EC&pg=PA260 The Unending Frontier: An Environmental History of the Early Modern World] ({{jãz.|en}}) John F. Richards (2006). University of California Press. str. 260.'' ISBN 0-520-24678-0 </ref> Kroniczi przekazëją, co przeżëło 30 000 òd 200 000 mieszkańców. Krimsczi Tatarzë zaatakowelë zôs w 1591 r., ale scygnãłë jich nowé mùrë, zbùdowóné midzë 1584 a 1591 przez rzemiãsnika Fiodora Kònia. W 1592 r. wkół gardu òstôł wzniosłi bùtnowi zemny wôł z 50 tormama. Jakno nôbarżi bùtnowô liniô òbarnë, pòwsta séc mòckò ùfòrtifikòwónëch mònasterów na pôłnié a pòrénk òd wałów. Dzãka wałóm miasto zwëskało pòeticką pòzwã ''Biełokamiennaja''. Dôwné grańce gardu òznaczoné przez wôł, terô wëznôczô [[Ògrodowô Òkrãżnica]]. Pò pòrénczny stronie mùru Kremla to dało trzë brómë: Kònstantino-Jeleninskij, Spasskij, Nikòlskij (nazwónëch tak pò wiszącëch nad nima ikònach Kónstantëna i Lénë, Zbawicela a [[Swiãti Mikòłôj|sw. Mikòłaja]]). Òstatné dwie stojałë bezpòstrzédno na procëm Czerwionégò Placu, a bróma Kònstantino-Jeleninskij nalôża sã za Sobòrã Błogòsławionégò Wasyla. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (June 2024)">citation needed</span></nowiki>''&#x5D;</sup> Wiôldżi głód w Rusce z lat 1601–1603 ùbił gwës 100 000 òsób w Mòskwie. Midzë 1610 a 1612 rokã, [[Repùblika Òbu Nôrodów|pòlskò-lëtewskô]] armiô òkùpòwa Mòskwã, jakno że król [[Zygmùnd III Waza|Zygmùnd III]] chcôł przejic rusczi trón. W 1612 rokù, Niżny Nowgòrod a jiné rusczé miasta, chtërnym przewòdzył princ Dmitrij Pòżarsczi ë Kùzma Minin, pòwstałë procëm pòlsczim òkùpantóm, occupants, òbleglë Kreml i wënëkelë jich. W 1613 rokù, the Zemsczi Sobór wëbrôł [[Michôł Romanów|Michała Romanowa]] na cara, ùsôdzającë [[Dinastiô Romanowów|dinastiã Romanowów]]. W XVII wiekù to jesz dało czile pòwstaniów w gardze: [[Sólny Bùńt]] (1648), [[Kòprowi Bùńt]] (1662) a [[Mòsczewsczé pòwstanié (1682)|mòsczewsczé pòwstanié z 1682 rokù]]. Ò pierszą pòłowã XVII wiekù lëdztwò gardu ùrosło ze 100 000 do 200 000, a miasto rozkòscérzëło sã pòza wałë w drëdżi pòłowie stalatégò. Kòl 1650 rokù, 20% mieszkańców przedmiesców Mòskwë pòchôdało z [[Wiôldżé Lëtewsczé Ksãstwo|Wiôldżégò Lëtewsczégò Ksãstwa]].<ref>Абецедарский, Л. С. (1978). ''Белоруссия и Россия'' ({{jãz.|ru}}) Москва. str.&nbsp;213</ref> Ne nowé wiertle òstałë pòżwóné ''Mieszczanskaja słobòda.'' Słowò ''mieszczanie'' ze zôczątkù òznaczało to samò, co pò kaszëbskù, ale pózni dobëło negatiwny wëzwãk i dzysdnia òznôczô w rusczim „drobnomieszczanie” abò „ògrańczony filistrowie”.<ref>П.В.Сытин, "Из истории московских улиц" ({{jãz.|ru}}), М, 1948, str. 296.</ref> Wielné tragedie nawiédzałë gard. Epidemie dżumë pùstoszëłë Mòskwã w latach 1570–1571, 1592 a 1654–1656.<ref>''[https://books.google.com/books?id=IcljzNyv4EgC&pg=PA17 Bubonic Plague in Early Modern Russia: Public Health and Urban Disaster]'' ({{jãz.|en}}) ''John T. Alexander (2002). Oxford University Press US. str. 17. ISBN'' [[:en:Special:BookSources/0-19-515818-0|0-19-515818-0]] </ref> Czôrnô smierc ùbiła wicy jak 80% lëdztwa w latach 1654–55. Ògnie spôlëłë wikszosc drzewianégò dzéla gardu midzë 1626 a 1648.<ref>M.S. Anderson, ''Peter the Great'' (1978) ({{jãz.|en}}), str. 13</ref> W 1712 r., [[Pioter Wiôldżi]] przecygnął sedzbã swòjégò rządu do nowò wëbùdowónégò [[Piotrogard|Piotrogardu]] nad [[Bôłt|Bôłtã]]. === Imperium (1721–1917) === Pò ùtrace sztatusu stolëcë, pòpùlacjô sã nôprzód zmniészëła, ale pò 1750 rokù do kùńca jistnieniégò imperium, ùrosła wicy jak dzesãckrotno, òsygającë do 1915 rokù 1,8 miliona òsób. Epidemiô dżumë z lat 1770–1772 zabiła do 100 000 lëdzy w Mòskwie.<ref>Melikishvili, Alexander (2006). [https://web.archive.org/web/20091123034404/http://cns.miis.edu/antiplague/pdfs/melikishvili.pdf "Genesis of the anti-plague system: the Tsarist period"] (PDF). ''Critical Reviews in Microbiology''. '''36''' (1): 19–31. CiteSeerX&nbsp;10.1.1.204.1976. doi:10.1080/10408410500496763. PMID&nbsp;16610335. S2CID&nbsp;7420734. ({{jãz.|en}})</ref> Pòd kùńc XVII wiekù zaczãłë pòwstawac flastrowóné szasëje. W 1730 rokù wprowadzoné òstało stałé sztrasowé òbswiecenié, a do 1867 rokù wiele sztrasów miało ju gazowi wid. W 1883 rokù, kòl brómë Prieczistienskije, zainstalowóné òstałë łãkòwé lãpë. W 1741 rokù Mòskwã òtôczôł 40-kilométrowi wôł Kamier-Kòlleżskij. Dało tam 16 brómów, kòl jaczich pòbiéróné bëło cło. We wczasnym XIX wiekù Bróma Spasskij bëła główną wjazdową brómą na Kreml, brëkòwóną przez cara. Droga łączącô Mòskwã z Piotrogardã, dzysdnia [[Aùtostrada M10 (Ruskô)|aùtostrada M10]], òsta skùńczonô w 1746 rokù. Pò wëflastrowanim w latach 80. XVIII wiekù zaczã bëc pòpùlarno pòzéwónô ''Pietierburgskòje Szosse.'' W latach 1781–1804, jakno pierszi w kraju, pòwstôł wòdocyg Mitiszczinskij. [[Òbrôzk:Moscou._Le_Kremlin_LOC_ppmsca.52725.jpg|mały|Widok na rzékã Mòskwã w XIX stalatim]] Pò inwazji Napòléòna na Ruskã w 1812 rokù, mòskwianie òstelë ewakùòwóny. Òdżin miasta béł we wiôldżi mierze skùtkã rusczi sabòtażë. Napòléònowa ''Grande Armée'' bëła zmùszonô sã wëcopac i òsta wnet znikwionô przez òstrą ruską zëmã. W 1813 rokù, pò zniszczeniach zrzeszonëch z najazdã, ùsadzonô òsta ''Kòmisjô ds. Bùdacje Miasta Mòskwë''. To dało wiôlgą òdbùdowã a dzélã przebùdowã. Taczé gmachë jak [[Wiôldżi Kremlowsczi Pałac]], [[Kremlowsczi Arsenał]], [[Mòsczewsczi Ùniwersytet]], [[Mòsczewsczi Maneż]] a [[Wiôldżi Téater w Mòskwie|Wiôldżi Téater]] òstałë prawie tej wëbùdowóné abò òdbùdowóné. [[Sztrasa Arbat]] mia jistnióné przënômni òd XV stalatégò, ale w XVIII wiekù òsoblëwie zwëska na prestiżu. Òsta zniszczonô w ògniu z 1812 rokù a czësto òdbùdowónô. [[Mòsczewsczi Państwòwi Ùniwersytet]] òstôł ùsadzony w 1755 rokù. Jegò główny gmach òstôł òdbùdowóny pò ògniu z 1812 przez Domenica Giliardégò. Gazéta ''Mòskòwskije Wiedomòsti'' bëła wëdôwónô òd 1756 rokù jakno tidzenik, a òd 1859 jakno dzénnik. W latach 30. XIX wiekù generał Aleksandr Basziłow rozplanowôł pierszą regùlarną séc sztrasów na nordã òd Piotrowsczégò Pałacu. Chòdińsczé pòle na zudã òd szaségò bëła brëkòwónô do wòjskòwëch czwiczeniów. Smòleńsczi Banóf (pòprzédca Biôłorusczégò Banófù) òstôł òdemkłi w 1870 rokù. Park Sokolniki, jaczi w XVIII wiekù służił carsczim sokólnikóm, a leżôł bùten gardu, w XIX stalatim òstôł wchłoniãti przez rozwijającé sã miasto i przesztôłcony w pùbliczny park w 1878 rokù. W 1902 rokù zbùdowóny òstôł pòdmiesczi banóf Sawiołowskij was built in 1902. W stëcznikù 1905 rokù Aleksandr Adrjanow òstôł pierszim merã Mòskwë. Czej do włôdzë w 1762 rokù doszła carica [[Katarzëna Wiôlgô|Katarzëna]], brud gardu a smard scéków bëłë ùwôżóné za złé zwëczaje przëniosłé do Mòskwë przez lëdzy z niższich klasów, jaczi niedôwno przecygnãlë do gardu ze wsë. Elitë zabiégałë ò pòlepszenié higenë, co stało sã dzélã planów caricë, bë zwikszëc kòntrolã nad spòlëznowim żëcym. Pòliticzné a militarné zwënédżi òd 1812 jaż pò 1855 rok òbdôwałë kritików, diskùsjô ò lëchi kòndicje pùblicznégò zdrowiégò zmôłkła. Jednak wedle klãsków we krimsczi wòjnie z lat 1855–56, zmniészëła sã dowiérnota w ùmiejãtnosc zagwësnieniô przez państwò pòrządkù w dzélnicach nãdzë, a żądania wikszi dbë ò pùbliczné zdrowié zaczãłë bëc zôs pòdnôszóné.<ref>Alexander M. Martin, "Sewage and the City: Filth, Smell, and Representations of Urban Life in Moscow, 1770–1880", ''Russian Review'' (2008) 67#2 str. 243–274. ({{jãz.|en}})</ref> W 1903 rokù zaczął dzejac wòdocyg Mòskwòreckaja, pierszi nanëkiwóny wòdą z rzéczi Mòskwë<ref>Falkowskij N.I. ''История водоснабжения в России'' (''Istorija wodosnabżenija w Rossyji,'' ros.), red. Szuchier I.M., Изд-во Министерства коммунального хозяйства РСФСР, 1947, str. 159</ref>. === Sowiecczi cząd (1917–1991) === [[Òbrôzk:Plan_of_Moscow_1917.jpg|mały|Plan gardu Mòskwë, 1917]] W lëstopadnikù 1917 rokù, pò rozpòczãcym sã [[Pajicznikòwô rewòlucjô|pajicznikòwi rewòlucje]] w Piotrogardze, mòsczewsczi bólszewikòwie rozpòczãlë swòje pòwstanié. 15 (2 wedle [[Juliańsczi kalãdôrz|juliańsczégò kalãdarza]]) lëstopadnika 1917, pò drãdżich biôtkach, w Mòskwie włôdzã przejãlë Sowiecë.<ref>[http://www.aha.ru/~mausoleu/documents/moscow_1.htm "Revolutionary war history. Moscow"] ({{jãz.|en}}) ''www.aha.ru''. Zarchiw. z [https://web.archive.org/web/20210411165331/http://www.aha.ru/~mausoleu/documents/moscow_1.htm òriginału] 11.04.2021 r.</ref> [[Włodzmiérz Lenin]], w strachù przed inwazją, przecygnął 12 strëmiannika 1918 r. stolëcã nazôd do Mòskwë.<ref name="prlib">[https://www.prlib.ru/en/history/619089 "Moscow becomes the capital of the Soviet State"] ({{jãz.|en}}) Presidential Library. 2018. Zarchiw. z [https://web.archive.org/web/20190401151158/https://www.prlib.ru/en/history/619089 òriginału] 1.04.2019.</ref> Kreml zôs stôł sã sedzbą włôdzë, pòliticznym centrum nowégò państwa. Razã ze zmianama we wôrtnoscach narcuonyma przez kòmùnisticzną dejologiã, tradicjô zachòwiwaniô kùlturalny spôdkòwiznë òsta przerwónô. Samòstójné towarzëstwa, nawet ne bróniącé blós swiecczich zabëtków, òstałë rozrzeszoné pòd kùńc 20. lat. Niszczoné bëłë swiãtnice w miastach. W 1937 r. do Centralnégò Kòmitetu [[Kòmunisticznô Partiô Sowiecczi Zrzeszë|Kòmunisticzny Partie Sowiecczi Zrzeszë]] doprzëszłë lëstë z bédënkã zmianë miona Mòskwë na „Stalindar” „Stalinodar”.<ref>Sarah Davies, Popular Opinion in Stalin's Russia: Terror, Propaganda and Dissent, 1934–1941 </ref> [[Józef Stalin|Stalin]] òdrzucył nã propòzycjã.<ref>Simon Montefiore, The Court of the Red Tsar </ref> Ò [[Drëgô swiatowô wòjna|drëgą swiatową wòjnã]], Państwòwi Sowiecczi Kòmitet Òbarnë a Generalny Sztab [[Czerwionô Armiô|Czerwiony Armie]] nalôżałë sã w Mòskwie. W 1941 rokù, westrzód mòskwianów òstało ùtwòrzonëch 16 òchòtniczich diwizjów (z wicy jak 160 000 lëdzy), 25 batalionów a 4 inżinierijné regimentë. Òd pajicznika 1941 do stëcznika 1942 rokù, na przedmiescach przebiwa miemieckô Grëpa Armie Westrzódk, przenëkónô pózni w [[Biôtka pòd Mòskwą|biôtce pòd Mòskwą]]. Wielné fabrëczi òstałë ewakuòwóné z zacht dzélã wëszëznë mët ë òd 20 pajicznika gard òstôł ògłoszony za òbległi. Pòòstałi mieszkańcë zbùdowelë a òbsôdzalë stanowiszcza procëmpancerny òbarnë, czej miasto bëło bómbardowóné z lëftu.1 maja 1944 òstôł ùsadzony medal „Za òbarnã Mòskwë”, a w 1947 medal ”Na wdôr 800-lecô Mòskwë”. Lëczba òfiarów pò miemiecczi a sowiecczi stronie je różno taksowónô: szacëje sã, że midzë 30 séwnika 1941 r. a 7 stëcznika 1942 zminãło sã òd 248 000 do 400 000 żôłnérzów Wehrmachtu ë òd 650 000 do 1 280 000 czerwionoarmistów.<ref>''Moscow Encyclopedia'', ({{jãz.|en}}) Great Russian Encyclopedia, Moscow, 1997, wpisënk "Battle of Moscow" </ref><ref>Great Soviet Encyclopedia ({{jãz.|en}}) Moscow, 1973–78, wpisënk "Battle of Moscow 1941–42"</ref><ref>John Erickson, ''Barbarossa: The Axis and the Allies'', tôbelka 12.4</ref> Òb pòwòjnowé lata to dało mieszkaniowi krizys, jaczi òstôł rozrzeszony przez wënalézenié wësoczich mieszkalnëch bloków. W Mòskwie je jich wicy jak 11 tësãcy, co czini jã miastã z nôwikszą jiloscą wësokòscówców; mieszkô w nich wikszosc lëdztwa gardu.<ref name="hrranking">[https://web.archive.org/web/20121106210644/http://www.emporis.com/statistics/skyline-ranking "Skyline Ranking"] ({{jãz.|en}}) ''Emporis''. Zarchiw. z òriginału 6.11.2012 r. </ref> Chëcze bëłë bùdowóné a dzélã méblowóné ju we fabrëce, niglë òstałë przëwiozłé na plac bùdacje ë pòstawioné we wësoczé kòlumnë. Miasto [[Zelenograd]] òstało wëbùdowóné w 1958 rokù 37 kilométrów na nordowi zôpôd òd centrum gardu a wchłoniãté jakno jedna òd administracyjnëch òbéńdów Mòskwë. [[Mòsczewsczi Państwòwi Ùniwersytet]] przecygnął swój kampùs na [[Wróblowé Grzëpë]] w 1953 rokù. [[Òbrôzk:Stalin's_funeral_procession_entering_Manezhnaya_Square_from_Okhotny_Ryad.jpg|mały|Pògrzéb Stalëna, 1953]] W 1959 rokù [[Nikita Chruszczow]] rëgnął z antireligijną kampanią. Trzëdzescë z piãcdzesąt dzejającëch kòscołów òstało zamkłëch, a szesc zbùrzonëch. 8 maja 1965 rokù, z leżnoscë fakticzny 20 roczëznë dobëtu w [[drëdżi swiatowi wòjnie]], Mòskwa òsta nôdgrodzonô titlã Gardu-Heroja. MKAD (aùtołowô òkrãżnica) òsta òdemkłô w 1961 rokù. Sztërëpasowô droga prowadzëła przez 109 kilométrów wzłuż grańców miasta. MKAD wëznôcza administracyjné grańce gardu do 80. lat, czej òstałë włączoné do nie przedmiesca zeza drodżi. W 1980 rokù Mòskwa bëła za gòspòdarza [[Latné òlimpijsczé miónczi 1980|latnëch òlimpijsczich miónków]], zbòjkòtowónëch przez [[USA]] ë jiné zôpadné kraje z pòwòdu sowiecczi inwazje na [[Afganistan]] w 1979. W 1991 rokù w Mòskwie to dało [[Pùcz Janajewa|próbã zamôchù na rząd]] przeprowadzoną przez kònserwatiwnëch kòmùnistów, stojącëch w òpòzycji do rządzącégò tej liberalnégò refòrmatora [[Michajił Gòrbaczow|Michajiła Gòrbaczowa]]. === Pò 1991 rokù === Pò rozrzeszenim [[ZSSR]] w 1991 rokù, Mòskwa òsta stolëcą [[Ruskô|Rusczi Federacje]]. Pòwsta tedë rënkòwô ekònomiô, co skùtkòwało eksplozją detalicznégò hańdlu, ùsłëgów, nowi architekturë i pòpùlarizacją zôpadnégò sztilu żëcégò. Gard rósł, a lëczba lëdztwa przeszła dzesãc milionów. W nëch czasach ale to dało téż zacht rozrost pòdmiesczi nisczi zabùdowë, spòwòdowóny wësoczim òdbëtã na jednofamiliowé chëcze w procëmnoscë do wiôldżich bloków. W latach 1995–97 MKAD òsta pòszerzwionô ze sztërzech do dzesãc pasów. W gòdnikù 2002 rokù pòżdôwk [[Bùlwar Dmitrija Donskògò]] stôł sã pierszą stacją mòsczewsczégò metra bùten MKAD. Trzecô òkrãżnica, pòstrzédnô midzë XIX-stalatną [[Ògrodowô Òkrãżnica|Ògrodową Òkrãżnicą]], a ną bùtnową ze sowiecczégò cządu, òsta ùkùńczonô w 2004 r. Latné dacze są przesztôłcóné w całoroczné chëcze, a ze wzrostã pòpùlarnoscë aùtołów, rosce téż rëch na drogach.<ref>Robert J. Mason ë Liliya Nigmatullina, "Suburbanization and Sustainability in Metropolitan Moscow," ''Geographical Review'' (2011, {{jãz.|en}}) 101#3 str. 316–333.</ref> Wielné stôré cerkwie a jiné przëmiarë kùlturalny spôdkòwiznë zniszczoné za czasów Stalëna òstałë òdbùdowóné, np. [[Sobór Christusa Zbawicela w Mòskwie|Sobór Christusa Zbawicela]]. W drëdżi dekadze XXI wiekù, administracjô gardu rëgnã z długòterminowima projektama, taczima jak program mòdernizacje miasta ''Mòja Ùlica'' (Mòja Sztrasa)''.''<ref>RBTH, (4.11.2016.) [https://www.rbth.com/politics_and_society/2016/11/04/city-of-the-future-moscow-gets-a-much-needed-makeover_644341 "City of the future: Moscow gets a much-needed makeover"]. [https://web.archive.org/web/20180524081811/https://www.rbth.com/politics_and_society/2016/11/04/city-of-the-future-moscow-gets-a-much-needed-makeover_644341 Zarchiw.] 24.05.2018 r.</ref> Pò rozrosce teritorium miasta na zudwest 1 lëpińca 2012 rokù, pòwiérzchniô stolëcë zwikszëła sã wicy jak dëbelt, roscącë z 1 091 do 2 511 km², przez co Mòskwa sta sã nôwikszim miastã w Eùropie pòd wzglãdã wiéchrzëznë; zwëska téż 233 000 mieszkańców.<ref name="Merger2">[https://web.archive.org/web/20131113003818/http://www.itar-tass.com/en/c32/461491.html "Expansion of Moscow borders to help it develop harmonically: mayor, Itar-tass, July 1, 2012"] ({{jãz.|en}}) Itar-tass.com. 1.07.2012. [http://www.itar-tass.com/en/c32/461491.html Zarchiw.] 13.11.2013.</ref><ref name="Mos.ru">[https://web.archive.org/web/20140720113907/http://www.mos.ru/about/history/ "Moscow city government official site"] ({{jãz.|en}}) Mos.ru. [http://www.mos.ru/about/history/ Zarchiw]. 20.07.2014 r.</ref> Terenë te òstałë òficjalno nazwóné ''Nowaja Mòskwa'' (Nowô Mòskwa). == Geògrafiô == [[Òbrôzk:Moscow_by_Sentinel-2,_2020-05-11.jpg|mały|Satelitarny widok Mòskwë a ji pòblësczégò òkòlégò]] Mòskwa leżi pò òbù brzegach rzéczi [[Mòskwa (rzéka)|Mòskwë]], jakô płënie przez wicy jak 500 km Pòréncznoeùropejską Nizëną we westrzédno-zôpadny Rusce, niedalek òd nôtërny grańcë lasowi a lasowò-stepòwi conë. W grańcach miasta to dô 49 mòstów nad rzékama a karnalama. Szérzawa gardu Mòskwë ze zôpadu na pòrénk wënosy 39,7 km, a dłużawa z nordë na pôłnié – 51,8 km. == Demògrafiô == === Pòpùlacjô === Wedle pòwszechnégò spisënkù z 2021, pòpùlacjô wënosëła 13 010 112 òsób; je to wzrost w przërównanim do 11 503 501 òdnotowónëch w spisënkù z 2010 r.<ref name="2014 objectively assess">Russian Federal State Statistics Service (2011). <bdi>[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/perepis_itogi1612.htm Всероссийская перепись населения 2010 года. Том&nbsp;1]</bdi> <bdi>Всероссийская перепись населения 2010&nbsp;года [2010 All-Russia Population Census]</bdi> (rus). Federalny Państwòwi Statisticzny Serwis</ref> [[Òbrôzk:Life_expectancy_in_Russian_subject_-Moscow_-diff.png|lewo|mały|Òczekiwónô długòsc żëcégò przë narodzenim òd 1990, z rozróżnienim pëłców. Òczekiwónô długòsc żëcégò zmniészô sã òd 2019.]] === Etniczné grëpë === {| class="wikitable" ! rowspan="3" style="text-align:center;" |[[Etniczné grëpë w Rusce|Etnicznô grëpa]] ! colspan="9" |Year |- !1897<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=831 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20180625161022/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=831 Zarchiw.] 25.06.2018 r.; pòdôwczi na spòdlim deklarowónégò jãzëka.</ref> !1939<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39.php?reg=39 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220614185806/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39.php?reg=39 Zarchiw.] 14.06.2022 r.</ref> !1959<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_59.php?reg=45 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220706161009/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_59.php?reg=45 Zarchiw.] 6.07.2022 r.</ref> !1970<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_70.php?reg=18 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220614185805/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_70.php?reg=18 Zarchiw.] 14.06.2022 r.</ref> !1979<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_79.php?reg=19 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220706172633/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_79.php?reg=19 Zarchiw.] 6.07.2022 r.</ref> !1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89.php?reg=18 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20180625132501/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89.php?reg=18 Zarchiw.] 6.07.2022 r.</ref> !2002<ref>[https://web.archive.org/web/20070217070612/http://www.perepis2002.ru/ct/doc/English/4-2.xls "NATIONAL COMPOSITION OF POPULATION FOR REGIONS OF THE RUSSIAN FEDERATION"]. 17.02.2007 r. [http://www.perepis2002.ru/ct/doc/English/4-2.xls Zarchiw.] 17.02.2007 r.</ref> !2010 !2021<ref name="census2021">[https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx "Национальный состав населения"]. Federalny Państwòwi Statisticzny Serwis. [https://web.archive.org/web/20221230204643/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx Zarchiw.] 30.12.2022 r.</ref> |- !Jilosc (% pòpùlacje) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Number (%) |- |[[Ruskòwie]] |987 044 (95,0%) |3 614 430 (87,4%) |4 507 899 (88,6%) |6 301 247 (89,2%) |7 146 682 (90,1%) |7 963 246 (89,7%) |8 808 009 (84,8%) |9 930 410 (86,3%) |9 074 375 (69,7%) |- |[[Tatarzë]] |4 288 (0,1%) |57 687 (1,4%) |80 489 (1,6%) |109 252 (1,5%) |131 328 (1,7%) |157 376 (1,8%) |166 083 (1,6%) |149 043 (1,3%) |84 373 (0,6%) |- |[[Armeńczicë]] |1 604 (0,1%) |13 682 (0,3%) |18 379 (0,4%) |25 584 (0,4%) |31 414 (0,4%) |43 989 (0,5%) |124 425 (1,2%) |106 466 (0,9%) |68 018 (0,5%) |- |[[Ùkrajińcë]] |4 478 (0,4%) |90 479 (2,2%) |115 489 (2,3%) |184 885 (2,6%) |206 875 (2,6%) |252 670 (2,8%) |253 644 (2,4%) |154 104 (1,3%) |58 788 (0,5%) |- |[[Azerowie]] |– (–) |677 (–) |2 528 (–) |4 889 (–) |7 967 (0,1%) |20 727 (0,2%) |95 563 (0,9%) |57 123 (0,5%) |37 259 (0,3%) |- |[[Ùzbekòwie]] |– (–) |659 (–) |2 478 (–) |5 973 (–) |4 222 (–) |9 183 (0,1%) |9 183 (0,1%) |35 595 (0,3%) |29 526 (0,2%) |- |[[Żëdzë]] |5 070 (0,4%) |250 181 (6,0%) |239 246 (4,7%) |251 350 (3,6%) |222 900 (2,8%) |174 728 (2,0%) |79 359 (0,8%) |53 145 (0,5%) |28 014 (0,2%) |- |[[Grëzónie]] |– (–) |4 251 (0,1%) |6 365 (0,1%) |9 563 (0,1%) |12 180 (0,2%) |19 608 (0,2%) |54 387 (0,5%) |38 934 (0,3%) |26 222 (0,2%) |- |[[Tadżikòwie]] |– (–) |184 (–) |1 005 (–) |1 652 (–) |1 221 (–) |2 893 (–) |35 385 (0,4%) |27 280 (0,2%) |22 783 (0,2%) |- |[[Biôłoruskòwie]] |1 016 (–) |24 952 (0,6%) |34 370 (0,7%) |50 257 (0,7%) |59 193 (0,7%) |73 005 (0,8%) |59 353 (0,6%) |39 225 (0,3%) |17 632 (0,1%) |- |[[Kirgizowie]] |– (–) |77 (–) |– (–) |– (–) |1 173 (–) |3 044 (–) |4 102 (–) |18 736 (0,2%) |16 858 (0,1%) |- |Jinszi |– (–) | |76 173 (–) | | | | |225 031 (2,0%) |595 543 (4,6%) |- |Bez zadeklarowóny etnicznoscë |– (–) | | | | | | |668 409 (5,8%) |2 950 721 (22,7%) |- !Wëcmanim !1 038 591 (100%) !4 137 018 (100%) !5 085 581 (100%) !7 061 008 !7 931 602 (100%) !8 875 579 (100%) !10 382 754 (100%) !11 503 501 (100%) !13 010 112 (100%) |} * === Religiô === {| ! colspan="2" |Religie w Mòskwie (2020) |- |Prawòsławié |'''55%''' |- |Atejizm a felënk religie |'''28%''' |- |Islam |'''8%''' |- |Jiné religie |'''3%''' |- |Jiné chrzëscejańsczé wëznania |'''2%''' |- |Felënk deklaracje |'''4%''' |} [[Chrzescëjanizna|Chrzescëjani]] stanowią wikszosc lëdztwa gardu; wikszosc òd nich słëchô [[Ruskô Prawòsłôwnô Cerkwiô|Rusczi Prawòsłôwny Cerkwie]]. Mòsczewsczi patriarcha je za głowã cerkwie i rezydëje w Danielowim mònasterze. Mòskwa je stolëcą prawòsławiégò w Rusce, jaczé òd stalatów je główną religią kraju. Do jinszich religiów wëznôwónëch w Mòskwie nôleżą: [[Bùddizm w Rusce|bùddizm]], [[Hindujizm w Rusce|hindujizm]], [[Islam w Rusce|islam]], [[judajizm]], [[jezydizm]] a [[Słowiańsczé neòpògaństwò|rodnowierstwò]]. W miesce dô sztërë meczetë.<ref>Kiran Moodley. [https://www.independent.co.uk/news/world/europe/eid-alfitr-2015-drone-shows-huge-crowds-celebrating-the-end-of-ramadan-in-moscow-10395950.html "Eid al-Fitr 2015: Drone shows huge crowds celebrating the end of Ramadan in Moscow"] ({{jãz.|en}}), ''The Independent''. [https://web.archive.org/web/20150925190139/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/eid-alfitr-2015-drone-shows-huge-crowds-celebrating-the-end-of-ramadan-in-moscow-10395950.html Zarchiw.] 25.09.2015 r.</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Strony z nieprzejrzanymi tłumaczeniami]] [[Kategòrëjô:Gardë w Rosji]] [[Kategòrëjô:Stolëcë]] 56itdr1vubzzydkkh39aiomom31ktip 205887 205807 2026-07-09T18:56:53Z Tsca 12 dr. techn. 205887 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox|Gard=Mòskwa|gwôsné miono=Москва|céch=Coat of arms of Moscow.svg|fana=Flag of Moscow, Russia.svg|dopełniacz=Mòskwë|państwò=[[Ruskô]]|wiéchrzëzna=2 511|stopniN=55|minutN=45|stopniE=37|minutE=37|lëdztwò=13,010,112|rok=2021|bùrméster=Sergej Sobianin|www=https://www.mos.ru/|adres_um=Ùrząd Mera Mòskwë|kod_poczt_um=Twerskô sz. 13, Mòskwa}} '''Mòskwa''' ({{jãz.|ru}} Москва) je [[stolëca|stolëcą]] a nôwikszim gardã [[Ruskô|Rusczi]]. Leżi nad rzéką [[Mòskwa (rzéka)|Mòskwą]] we westrzédno-zôpadny Rusce. Ji pòpùlacjã taksëje sã na 13 milionów òsób w samëch grańcach miasta,<ref name="2021Census">Rosstat, [https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx ''Оценка численности постоянного населения по субъектам Российской Федерации''] ({{jãz.|ru}})</ref> a wicy jak 21,5 milionów lëdzy mieszkô w òbrëmim mòsczewsczi metropòlie.<ref name="Megapolis">citypopulation.de, [https://www.citypopulation.de/en/world/agglomerations/ ''MAJOR AGGLOMERATIONS OF THE WORLD''] ({{jãz.|en}}), przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Sóm gard mô pòwiérzchniã 2 511 km², a wiéchrzëzna cawny metropòlitalny conë wënôszô wicy jak 26 000 km²<ref name="Megapolis" /> Mòskwa słëchô nôwikszim gardóm swiata: je nôwikszim miastã pòłożonym całowno w Eùropie.<ref name="Planète Énergies">Planete Energies, [https://www.planete-energies.com/en/medias/close/moscow-city-undergoing-transformation ''Moscow, a City Undergoing Transformation''] ({{jãz.|en}}), 9.11.2017 r., przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Pierszô nadczidka ò Mòskwie pòchôdô z 1147 rokù, czej òsta stolëcą [[Wiôldżé Mòsczewsczé Ksãstwò|Wiôldżégò Mòsczewsczégò Ksãstwa]], chtërno doprowadzëło do zjednaniégò rusczich zemiów w XV stalatim a stało sã centrum ne zjednónégò państwa.<ref>"Moscow, Grand Duchy of". ''[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780199546091.001.0001/acref-9780199546091-e-7792 World Encyclopedia] ({{jãz.|en}}),'' Philip's. 2004. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-19-954609-1</bdi>. Zarchiwizowóné z [https://web.archive.org/web/20250601225153/https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780199546091.001.0001/acref-9780199546091-e-7792 òriginału] 1.06.2025 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Pò pòwstanim Rusczégò Carstwa w 1547 rokù, Mòskwa dërch bëła pòliticznym a ekònomicznym òstrzódkã przez wikszosc swòji historie. Za czasów [[Pioter Wiôldżi|Piotra Wiôldżégò]], w 1712 rokù, ruskô stolëca òsta przecygnionô do nowò pòwstałégò [[Piotrogard|Piotrogardu]], co òbniżëło status Mòskwë òb czas imperialnégò cządu.<ref name="Weeks">Weeks, Theodore R. (1 January 2008). "Moscow". ''[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780195176322.001.0001/acref-9780195176322-e-1053 The Oxford Encyclopedia of the Modern World] ({{jãz.|en}})'' Oxford University Press. ISBN <bdi>978-0-19-517632-2</bdi>.</ref> Z [[Pajicznikòwô rewòlucjô|pajicznikòwą rewòlucją]] a pòwstanim [[Ruskô Federacyjnô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Rusczi FSSR]] mët, w 1918 rokù stolëca òsta przecygnionô nazôd do Mòskwë.<ref name="Weeks" /> Miasto pózni òstało przédnym pòliticznym òstrzódkã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Sowiecczi Zrzeszë]] ë doswiôdczëło òb nen czas wiôldżégò wzrostu lëczbë mieszkańców.<ref name="Weeks" /> Pò rozpadze Sowiecczi Zrzeszë Mòskwa òsta stolëcą nowò ùstanowiony Rusczi Federacje.<ref name="Weeks" /> Mòskwa je nôbarżi wesënionym na nordã a nôzëmniészim megagardã na swiece. Zarządzónô je jakno federalné miasto<ref>[https://web.archive.org/web/20211007105652/https://www.mos.ru/en/city/about/ "A glimpse into history"] ({{jãz.|en}}), ''mos.ru''. Zarchiwizowóné z [https://www.mos.ru/en/city/about/ òriginału] 7.10.2021 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> i je za pòliticzné, kùlturalné a nôùkòwé centrum Rusczi. Mòsczewsczé Midzënôrodné Centrum Biznesu je jednym òd nôwikszich tegò zortu òstrzódków na swiece a stoji tam wikszosc òd nôwëższich chmùrników w Eùropie. Mòskwa bëła gòspòdarzã [[Latné Òlimpijsczé Miónczi 1980|Latnëch Òlimpijsczich Miónków w 1980 rokù]] a jednym òd miastów-gòspòdarzów [[Mésterstwa Swiata w Fùsbalë 2018|Mésterstwów Swiata w Fùsbalë 2018 rokù]].<ref>[https://web.archive.org/web/20210802231006/https://www.newindianexpress.com/sport/football/fifa-world-cup-2018/fifa-worldcup-2018-news/2018/jun/14/fifa-world-cup-kicks-off-in-russia-1828219.html "FIFA World Cup kicks off in Russia"] ({{jãz.|en}}), ''The New Indian Express''. Zarchiwizowóné z [https://www.newindianexpress.com/sport/football/fifa-world-cup-2018/fifa-worldcup-2018-news/2018/jun/14/fifa-world-cup-kicks-off-in-russia-1828219.html òriginału] 2.08.2021 r. Przëstãp z 9.07.2026 r. </ref> W gardze to dô pôrã òbiektów ze swiatowi lëstë spôdkòwiznë UNESCO. Mòskwa je znónô z architekturë, òsoblëwie z òbéńdë [[Czerwiony Plac|Czerwionégò Placu]] a bùdinków taczich jak [[Sobór Błogòsławionégò Wasyla]] a [[Kreml]], chtëren je òstrzódkã włôdzë w kraju. W Mòskwie wielné rusczé firmë mają swòje sedzbë. Miasto mô bògati system pùblicznégò transpòrtu: sztërë midzënôrodné fligerplace, dzesãc banófów, elektriszowi system, system jednoszinowégò banu a [[Metro w Mòskwie|mòsczewsczé metro]] – jeden òd nôwikszich tegò zortu systemów na swiece. Wicy jak 40% teritorium miasta stanowi zelonosc, co czini Mòskwã jednym òd nôbarżi zelonëch gardów na swiece.<ref>[https://web.archive.org/web/20200625002804/https://bridgetomoscow.com/curious-fact-moscow-parks ''"Moscow parks"''] ({{jãz.|en}}), ''Bridge To Moscow''. Zarchiwizowóné z [https://bridgetomoscow.com/curious-fact-moscow-parks òriginału] 25.06.2020 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> == Etimòlogiô == Ùwôżô sã, że miono gardu pòchôdô òd rzéczi [[Mòskwa (rzéka)|Mòskwë]].<ref name="Vasmer">Vasmer, Max (1986–1987) [1950–1958]. "Москва". [w:] Trubaczow, O. N.; Larin, B. O. (editorzë). ''Этимологический словарь русского языка'' ({{jãz.|ru}}) (2 wëdanié.). Mòskwa Progress.</ref><ref name="Smol">Smòlickaja, G.P. (2002). ''Topònimiczeskij słowar Centralnoj Rossyji'' <bdi>Топонимический словарь Центральной России</bdi> ({{jãz.|ru}}). str. 211–2017.</ref> To dô rozmajité teòrie tikającé sã pòchòdzeniô pòzwë rzéczi. Nôlepi jãzëkòznajarskò ùgruntowóną a szerok akceptowóną je na ò pòchòdzenim z [[Prabôłtosłowiańsczi jãzëk|prabôłtosłowiańsczégò]] dërżenia *''mŭzg''-/''muzg''- z [[Praindoeùropejsczi jãzëk|praindoeùropejsczégò]] *meu- „mòkri”,<ref name="Smol"/><ref name="Trubach">Trubaczow, O.N., ed. (1994). ''Etimòlogiczeskij słowar sławjanskich jazykòw'' <bdi>Этимологический словарь славянских языков</bdi> ({{jãz.|ru}}). V. 20: str. 19–20, 197, 202–203; V. 21: str. 12, 19–20, 76–79.</ref><ref>Pokorny, Julius. [https://web.archive.org/web/20160310064838/http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/ielex/U/P1312.html "meu"]. ''Indogermanisches etymologisches Wörterbuch,'' (miem.) Zarchiwizowóné z [http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/ielex/U/P1312.html òriginału] 10.03.2016 r. </ref> tak tej ''Mòskwa'' mògłabë òznaczac rzékã pòłożoną na sapach czë błotach. Skrewnionym słowóm słëchają: [[Rusczi jãzëk|rusczé]] музга, ''mùzga'' „plëta”, [[Lëtewsczi jãzëk|lëtewsczé]] ''mazgoti'' a [[Łotewsczi jãzëk|łotewsczé]] ''mazgāt'' „mëc”, [[Łacyńsczi jãzëk|łacyńsczé]] ''mergō'' „zanurzac”,<ref name="Vasmer" /><ref name="Trubach" /> [[Prekmùrsczi jãzëk|prekmùrsczé]] ''müzga'' „trzãsawiszcze”<ref>Greenberg, Marc L. (2020). Fortuin, Egbert; Houtzagers, Peter; Kalsbeek, Janneke (editorzë). ''Prekmurje Slovene Grammar: Avgust Pavel's Vend nyelvtan (1942). Critical edition and translation from Hungarian by Marc L. Greenberg''. ({{jãz.|en}}), Leiden, Boston: Brill Rodopi. str.&nbsp;176. ISBN&nbsp;<bdi>978-9004419117</bdi>.</ref>. We wiele słowiańsczich krajach jistnieje nôzwëskò ''Mòskòw'', nôpòpùlarniészé je w Rusce, [[Bùłgariô|Bùłgarie]], [[Ùkrajina|Ùkrajińsce]] a [[Nordowô Macedoniô|Nordowi Macedonie]].<ref>[https://forebears.io/surnames/moskov "Moskov Surname Meaning, Origins & Distribution"]. ''forebears.io''. Zarchiwizowóné z [https://web.archive.org/web/20181211010136/https://forebears.io/surnames/moskov òriginału] 11.12.2018 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> W dodôwkù, w Pòlsce jistnieją szlachòwno pòzwóné môlëznë jak Mozgawa.<ref name="Vasmer" /><ref name="Smol" /><ref name="Trubach" /> Wedle ùgrofińsczi hipòtezë, [[wòłżańskò-fińsczé lëdë]], jaczé słëchałë do przedsłowiańsczich plemión a chtërne mieszkałë na nym terenie, zwałë rzékã ''Mustajoki –'' „czôrnô rzéka” ë pòzwa rzéczi miabë pòchadac z te terminu.<ref>Tarkiainen, Kari (2010). ''Ruotsin itämaa''. Helsinki: Svenska litteratursällskapet i Finland. (szw.), str.&nbsp;19. ISBN&nbsp;<bdi>978-951-583-212-2</bdi>.</ref> Jiné teòrie są òdrzucóné przez jãzëkòznajarzów jakno słabò pòpiarté nôùkòwò.<ref name="Vasmer" /><ref name="Smol" /> Stôroruską fòrmã pòzwë rekònstruùje sã jakno *Москы, ''*Mosky'', ale pierszé pisóné nadczidczi z XII stalatégò zapisóné są w zanôléżnëch [[Przëpôdk|przëpôdkach]]: Московь, ''Moskovĭ'' ([[winowôcz]]), Москви, ''Moskvi'' ([[môlnik]]), Москвe/Москвѣ, ''Moskve/Moskvě'' ([[rodzôcz]]).<ref name="Vasmer" /><ref name="Smol" /> Z nëch fòrmów pòchôdô terôczasnô ruskô fòrma Москва, ''Mòskwa'', mdącô wënikã ùproszczeniô deklinacje (szlachòwno stało sã w kaszëbiznie np. z prasłowiańsczim *kry, chtërno przeszło w krew/krëwiô).<ref>Lorentz, F. (1925). ''Geschichte der Pomoranischen Sprache''. (miem.), De Gruyter, str. 153</ref> == Historiô == <big>'''Prehistoriô'''</big> Terenë dzysdniowi Mòskwë bëłë zamieszkałé òd prehistoricznëch czasów. Do nôwczasniészich znalezëszczów słëchają zaòstałoscë pò lałowsczi kùlturze, chtërnã ekspercë przëpisëją do cządu [[Neòlit|neòlitu]].<ref>[https://web.archive.org/web/20201030183623/https://www.mos.ru/en/news/item/22507073/ "The origins of Moscow: What archaeological finds, chronicles and urban legends tell us"]. ''Mos.ru''. 5 April 2017. Zarchiwizowóné z [https://www.mos.ru/en/news/item/22507073/ òriginału] 30.10.2020 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Pierszima mieszkańcama òbéńdë bëlë jachtarze a zbiérôcze. Kòl 950 r. òsedlëłë sã tu dwa słowiańsczé plemiona, [[Wiaticze]] a [[Kriwicze]]. Wiaticze mòglë sã składac na wikszosc domôcy pòpùlacje Mòskwë.<ref>[https://web.archive.org/web/20120524051043/http://www.moskau.ru/moskau/lexikon/geschichte_moskaus_vom_dorf_zur_metropole_3.html "History of Moscow - from village to metropolis"] ({{jãz.|en}}) ''moskau.ru''. Zarchwizowóné z [http://www.moskau.ru/moskau/lexikon/geschichte_moskaus_vom_dorf_zur_metropole_3.html òriginału] 24.05.2012 r., przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> === Wczasnô historiô (1147–1263) === Mòskwa òsta nadczidłô w kronikach pierszi raz przë rokù 1147 jakno dzél rostowskò-suzdalsczégò ksãstwa, jakô pòwsta pò rozpadze [[Czijewskô Rus|Czijewsczi Rusë]].<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 45</bdi></ref> Bëła tedë môłim miastkã przë zôpadny grańcë ksãstwa.<ref>[https://www.bbc.com/russian/features-39352451 "Начало Москвы: пир после убийства"] ({{jãz.|ru}}) ''BBC News Russian''. 11.04.2017 r. Zarchiw. z [https://web.archive.org/web/20210710045539/https://www.bbc.com/russian/features-39352451 òriginału] 10.07.2021 r. </ref> Wôżnosc Mòskwë mòckò ùrosła w drëdżi pòłowie XII wiekù, czej stała sã festingą, tej téż pòwstałë pierszé mùrë [[Kreml|Kremla]].<ref name=":0">Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 46</bdi></ref> Òb czas mòngòlsczich inwazjów z lat 1237–1238, Mòskwa òsta splądrowónô pò zniszczenim [[Riazań|Riazania]].<ref name=":0" /> Pierszim ksyżëcã Mòskwë béł [[Daniél Aleksandrowicz|Daniél]], nôstarszi syn [[Aleksander Newsczi|Aleksandra Newsczégò]], jaczi erbòwôł w 1263 rokù gard.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 47</bdi></ref> Do 1271 rokù, ksãstwò bëło rządzoné przez ùja Daniela, Jarosława, chtëren dostôł Twer jakno apanaż.<ref>Kuczkin, V. A. (2013). "Московское великое княжество" [w:] Krawiec, S. L. (editór.). ''Большая Российская энциклопедия. Том 21: Монголы — Наноматериалы'' ({{jãz.|ru}}) Большая Российская энциклопедия. str.&nbsp;308–310. ISBN&nbsp;<bdi>978-5-85270-355-2</bdi>.</ref> Sóm Daniél je nadczidłi w kronikach dopiérze przë rokù 1282, czej miôł brac ùdzél w feùdalny wòjnie jegò dwùch starszich bracynów.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 47</bdi></ref> === Wiôldżé Ksãstwò (1263–1547) === [[Òbrôzk:Facial_Chronicle_-_b.10,_p.049_-_Tokhtamysh_at_Moscow.jpg|mały|Dobëcé Mòskwë przez [[Złotô Horda|Złotą Hordã]] w 1382 rokù]] [[Òbrôzk:Вид_на_Спасскую_башню_от_Исторического_музея.jpg|alt=|mały|Spasskô Bôszta, zbùdowónô w 1491]] [[Òbrôzk:Polish_plan_of_Moscow_1610.PNG|mały|Plan Mòskwë z 1610, przed znikwienim gardu w 1612 a zmianą ùkładu sztrasów. Norda je pò prawi.]] Na prawim sztrądze rzéczi Mòskwë, òsmë kilométrów òd Kremla, Daniél ùsadzył nowi mònastér z drzewianą cerkwią Daniela Słëpnika mët – dzysdnia je to [[Danielów Mònastér]]. Pò smiercë Daniela w 1303 r., teritorium ksãstwa sã wnet pòtrojiło, zamikającë w se cawną rzékã Mòskwã kùmbruż z ji dopłëwama, co zagwësniło państwù samòòbstójnotã.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 50-51</bdi></ref> Bëlnô rzecznô séc pòmôga ksãstwù w rozwiju hańdlu.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 55</bdi></ref> Òtrocë Daniela sztridowelë sã z [[Twer|twersczima]] ksãcama ò sukcesjã.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 60</bdi></ref> [[Jerzi Mòsczewsczi|Jerzi]] òstôł ùznóny za wiôldżégò ksãca przez mòngòlsczégò [[Chan|chana]] w 1318, ale stracył titel sztërë lata pózni.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 87</bdi></ref> [[Iwan I Mòsczewsczi|Iwan I]] òdzwëskôł trón wiôldżegò ksãstwa òd Tweru pò dokôzanim lojalnoscë chanowi.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 145</bdi></ref> Iwan zbiérôł daninã dlô chana [[Złotô Horda|Złoti Hordë]] òd zanôleżnëch rusczich ksyżãt ë ùżiwôł strzódków, jaczé zdobiwôł, cobë rozwijac Mòskwã.<ref name=":1">Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' ({{jãz.|en}}; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 73</bdi></ref> Metropòlita [[Ruskô Prawòsłôwnô Cerkwiô|rusczi cerkwie]] téż zdrësził sã z Iwanã i przeniósł swòjã sedzbã z [[Władimir (gard)|Władimiru]] do Mòskwë.<ref name=":2">Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 40</ref><ref name=":1" /> Zwela pòd pierszą kamianną cerkwiã w Mòskwie, [[Sobór Zasniãcô Matczi Bòżi]], òsta wëłożonô w 1326. Metropòlita wëbrôł sobór za plac swòjégò spòczinkù, co miało zmòcnic sztatus Mòskwë jakno dëchòwégò centrum rusczégò prawòsławiégò.<ref name=":2" /> Chan Złoti Hordë pòczątkòwò wspiérôł Mòskwã, chcącë scygnąc ekspansjã [[Wiôldżé Lëtewsczé Ksãstwò|Wiôldżégò Lëtewsczégò Ksãstwa]] na pòrénk, ingerowôł dërch w relacje Mòskwë z jinyma rusczima princama, bë zapòbiec ji nadmiérnémù zmòcnieniémù.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 211-212</bdi></ref> W 1353 rokù, [[czôrnô smierc]] rozkòscérza sã z nordowò-zôpadny Rusczi do Mòskwë, pòwòdëjącë smierc [[Szëmón Bùszny|Szëmòna Bùsznégò]], jegò sënów a metropòlitë.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 217</bdi></ref> Tak tej panëjącô Mòskwą familiô òsta môłô ë pòwsta nowô lëniô ksyżãcy sukcesje – wedle ni włôdza przechôda z òjca na sëna.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 170-171</bdi></ref> Òb czas panowaniô Dimitra Dóńsczégò, mòsczewsczé ksãstwò zdobëło zacht nowégò teritorium.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 49</ref> W 1380 r., Dimitr doprowadzył zjednóną ruską armiã do wôżnégò zwëcãstwa nad Mòngòłami w biôtce ò Kùlikòwò, co baro przëdało Mòskwie wiele prestiżu a zmòcniło sztatus ji włôdców jakno wòjskòwëch wódców.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 51</ref> Pò jegò smiercë w 1389 rokù, trónë Władimiru a Mòskwë òstałë na wiedno zjednóné.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 306</bdi></ref> Za panowaniégò [[Wasyl II Slepi|Wasyla II]] wëbùchłô domôcô wòjna pònemù jak Jerzi Zwienigòrodzczi zakwestionowôł sukcesjã swòjégò bratówca w 1425 r.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 69</ref> Òkróm te, Wasyl wërôżôł niechãc wedle [[Florencczi sobór|florencczégò sobòru]], co skùtkòwało aresztowanim metropòlitë za jegò pòdpisanié.<ref name=":3">Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 72</ref> Sétmë lat pózni, radzëzna rusczich biskùpów wëbra gwôsnégò metropòlitã, co òznôczało ògłoszenié [[Aùtokefaliô|aùtokefalie]] przez ruską cerkwiã.<ref name=":3" /> [[Ùpôdk Kònstantinopòla|Ùpôdk Kónstantinopòla]] w 1453 rokù béł ùwôżóny przez Rusków za bòską karã za [[Apòstazjô|apòstazjã]] ë w 1492 r. Mòskwa òsta pòzwónô pierszi rôz imperialnym gardã przez rusczégò metropòlitã.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 135</ref> Òb czas rządów [[Iwan III Wiôldżi|Iwana III]], wnet wszëtczé rusczé kraje zjednałë sã z Mòskwą, co dało spòdlé pòd bùdacjã centralisticznégò państwa.<ref>Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' ({{jãz.|en}}; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 77-79</bdi></ref> [[Staniãcé nad Ùgrą|Staniãcé nad rzéką Ùgrą]] w 1480 r. je tradicyjną cezurą kùńca tatarsczi zwiérzchnoscë.<ref>Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' ({{jãz.|en}}; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 78</bdi></ref> Iwan miôł wiôlgą starã, abë jegò państwò przejãło wiersztã Kónstantinopòla, zrekònstruòwôł tej Kreml przë pòmòcë renesansowëch włosczich architektów. Prawie za czasów Iwana III pòjawił sã [[Czerwiony Plac]], zwóny nôprzód Targã. Iwanów syn, [[Wasyl III]] kòntinuòwôł ekspansjã mòsczewsczégò państwa i anektowôł òstałé rusczé zemie.<ref>Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' ({{jãz.|en}}; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 79</bdi></ref><ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 92</ref> Za jegò włôdzë rozwijónô bëła doktrina Mòskwë jakno trzecégò Rzimù.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 136</ref> === Carstwò (1547–1721) === [[Òbrôzk:Moscow_StBasilCathedral_d28.jpg|mały|[[Sobór Błogòsłowiónégò Wasyla]], zbùdowóny w 1561]] [[Òbrôzk:Mikhail_Feodorovich_Izbranie.jpg|mały|Welacjô Michała I na cara w 1613]] [[Òbrôzk:Kremlenagrad.jpg|mały|[[Kreml]] òb czas panowaniô [[Aleksy I Romanów|Alekségò I Romanowa]], 1663]] W 1547 rokù, [[Iwan Grozny]] òstôł kòrónowóny w Mòskwie nié blós na wiôldżégò princa, ale téż na pierszégò cara Wszechrusczi.<ref>Bushkovitch, Paul (5.12.2011 r.). ''A Concise History of Russia'' ({{jãz.|en}}) Cambridge University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-139-50444-7, str. 48</bdi></ref> W XVI a XVII stalatim òstałë zbùdowóné trzë krãgłé festindżi: Kitaj-gòrod, Biôłi Gard a Zemny Gard. W 1547 rokù òdżin zniszcził ale wiôldżi dzél miasta, a w 1571 r. [[Krimsczi Tatarzë]] zdobëlë Mòskwã, spôlającë wszëtkò pòza Kremlã.<ref>"''[https://books.google.com/books?id=i85noYD9C0EC&pg=PA260 The Unending Frontier: An Environmental History of the Early Modern World] ({{jãz.|en}}) John F. Richards (2006). University of California Press. str. 260.'' ISBN 0-520-24678-0 </ref> Kroniczi przekazëją, co przeżëło 30 000 òd 200 000 mieszkańców. Krimsczi Tatarzë zaatakowelë zôs w 1591 r., ale scygnãłë jich nowé mùrë, zbùdowóné midzë 1584 a 1591 przez rzemiãsnika Fiodora Kònia. W 1592 r. wkół gardu òstôł wzniosłi bùtnowi zemny wôł z 50 tormama. Jakno nôbarżi bùtnowô liniô òbarnë, pòwsta séc mòckò ùfòrtifikòwónëch mònasterów na pôłnié a pòrénk òd wałów. Dzãka wałóm miasto zwëskało pòeticką pòzwã ''Biełokamiennaja''. Dôwné grańce gardu òznaczoné przez wôł, terô wëznôczô [[Ògrodowô Òkrãżnica]]. Pò pòrénczny stronie mùru Kremla to dało trzë brómë: Kònstantino-Jeleninskij, Spasskij, Nikòlskij (nazwónëch tak pò wiszącëch nad nima ikònach Kónstantëna i Lénë, Zbawicela a [[Swiãti Mikòłôj|sw. Mikòłaja]]). Òstatné dwie stojałë bezpòstrzédno na procëm Czerwionégò Placu, a bróma Kònstantino-Jeleninskij nalôża sã za Sobòrã Błogòsławionégò Wasyla. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (June 2024)">citation needed</span></nowiki>''&#x5D;</sup> Wiôldżi głód w Rusce z lat 1601–1603 ùbił gwës 100 000 òsób w Mòskwie. Midzë 1610 a 1612 rokã, [[Repùblika Òbu Nôrodów|pòlskò-lëtewskô]] armiô òkùpòwa Mòskwã, jakno że król [[Zygmùnd III Waza|Zygmùnd III]] chcôł przejic rusczi trón. W 1612 rokù, Niżny Nowgòrod a jiné rusczé miasta, chtërnym przewòdzył princ Dmitrij Pòżarsczi ë Kùzma Minin, pòwstałë procëm pòlsczim òkùpantóm, occupants, òbleglë Kreml i wënëkelë jich. W 1613 rokù, the Zemsczi Sobór wëbrôł [[Michôł Romanów|Michała Romanowa]] na cara, ùsôdzającë [[Dinastiô Romanowów|dinastiã Romanowów]]. W XVII wiekù to jesz dało czile pòwstaniów w gardze: [[Sólny Bùńt]] (1648), [[Kòprowi Bùńt]] (1662) a [[Mòsczewsczé pòwstanié (1682)|mòsczewsczé pòwstanié z 1682 rokù]]. Ò pierszą pòłowã XVII wiekù lëdztwò gardu ùrosło ze 100 000 do 200 000, a miasto rozkòscérzëło sã pòza wałë w drëdżi pòłowie stalatégò. Kòl 1650 rokù, 20% mieszkańców przedmiesców Mòskwë pòchôdało z [[Wiôldżé Lëtewsczé Ksãstwo|Wiôldżégò Lëtewsczégò Ksãstwa]].<ref>Абецедарский, Л. С. (1978). ''Белоруссия и Россия'' ({{jãz.|ru}}) Москва. str.&nbsp;213</ref> Ne nowé wiertle òstałë pòżwóné ''Mieszczanskaja słobòda.'' Słowò ''mieszczanie'' ze zôczątkù òznaczało to samò, co pò kaszëbskù, ale pózni dobëło negatiwny wëzwãk i dzysdnia òznôczô w rusczim „drobnomieszczanie” abò „ògrańczony filistrowie”.<ref>П.В.Сытин, "Из истории московских улиц" ({{jãz.|ru}}), М, 1948, str. 296.</ref> Wielné tragedie nawiédzałë gard. Epidemie dżumë pùstoszëłë Mòskwã w latach 1570–1571, 1592 a 1654–1656.<ref>''[https://books.google.com/books?id=IcljzNyv4EgC&pg=PA17 Bubonic Plague in Early Modern Russia: Public Health and Urban Disaster]'' ({{jãz.|en}}) ''John T. Alexander (2002). Oxford University Press US. str. 17. ISBN'' [[:en:Special:BookSources/0-19-515818-0|0-19-515818-0]] </ref> Czôrnô smierc ùbiła wicy jak 80% lëdztwa w latach 1654–55. Ògnie spôlëłë wikszosc drzewianégò dzéla gardu midzë 1626 a 1648.<ref>M.S. Anderson, ''Peter the Great'' (1978) ({{jãz.|en}}), str. 13</ref> W 1712 r., [[Pioter Wiôldżi]] przecygnął sedzbã swòjégò rządu do nowò wëbùdowónégò [[Piotrogard|Piotrogardu]] nad [[Bôłt|Bôłtã]]. === Imperium (1721–1917) === Pò ùtrace sztatusu stolëcë, pòpùlacjô sã nôprzód zmniészëła, ale pò 1750 rokù do kùńca jistnieniégò imperium, ùrosła wicy jak dzesãckrotno, òsygającë do 1915 rokù 1,8 miliona òsób. Epidemiô dżumë z lat 1770–1772 zabiła do 100 000 lëdzy w Mòskwie.<ref>Melikishvili, Alexander (2006). [https://web.archive.org/web/20091123034404/http://cns.miis.edu/antiplague/pdfs/melikishvili.pdf "Genesis of the anti-plague system: the Tsarist period"] (PDF). ''Critical Reviews in Microbiology''. '''36''' (1): 19–31. CiteSeerX&nbsp;10.1.1.204.1976. doi:10.1080/10408410500496763. PMID&nbsp;16610335. S2CID&nbsp;7420734. ({{jãz.|en}})</ref> Pòd kùńc XVII wiekù zaczãłë pòwstawac flastrowóné szasëje. W 1730 rokù wprowadzoné òstało stałé sztrasowé òbswiecenié, a do 1867 rokù wiele sztrasów miało ju gazowi wid. W 1883 rokù, kòl brómë Prieczistienskije, zainstalowóné òstałë łãkòwé lãpë. W 1741 rokù Mòskwã òtôczôł 40-kilométrowi wôł Kamier-Kòlleżskij. Dało tam 16 brómów, kòl jaczich pòbiéróné bëło cło. We wczasnym XIX wiekù Bróma Spasskij bëła główną wjazdową brómą na Kreml, brëkòwóną przez cara. Droga łączącô Mòskwã z Piotrogardã, dzysdnia [[Aùtostrada M10 (Ruskô)|aùtostrada M10]], òsta skùńczonô w 1746 rokù. Pò wëflastrowanim w latach 80. XVIII wiekù zaczã bëc pòpùlarno pòzéwónô ''Pietierburgskòje Szosse.'' W latach 1781–1804, jakno pierszi w kraju, pòwstôł wòdocyg Mitiszczinskij. [[Òbrôzk:Moscou._Le_Kremlin_LOC_ppmsca.52725.jpg|mały|Widok na rzékã Mòskwã w XIX stalatim]] Pò inwazji Napòléòna na Ruskã w 1812 rokù, mòskwianie òstelë ewakùòwóny. Òdżin miasta béł we wiôldżi mierze skùtkã rusczi sabòtażë. Napòléònowa ''Grande Armée'' bëła zmùszonô sã wëcopac i òsta wnet znikwionô przez òstrą ruską zëmã. W 1813 rokù, pò zniszczeniach zrzeszonëch z najazdã, ùsadzonô òsta ''Kòmisjô ds. Bùdacje Miasta Mòskwë''. To dało wiôlgą òdbùdowã a dzélã przebùdowã. Taczé gmachë jak [[Wiôldżi Kremlowsczi Pałac]], [[Kremlowsczi Arsenał]], [[Mòsczewsczi Ùniwersytet]], [[Mòsczewsczi Maneż]] a [[Wiôldżi Téater w Mòskwie|Wiôldżi Téater]] òstałë prawie tej wëbùdowóné abò òdbùdowóné. [[Sztrasa Arbat]] mia jistnióné przënômni òd XV stalatégò, ale w XVIII wiekù òsoblëwie zwëska na prestiżu. Òsta zniszczonô w ògniu z 1812 rokù a czësto òdbùdowónô. [[Mòsczewsczi Państwòwi Ùniwersytet]] òstôł ùsadzony w 1755 rokù. Jegò główny gmach òstôł òdbùdowóny pò ògniu z 1812 przez Domenica Giliardégò. Gazéta ''Mòskòwskije Wiedomòsti'' bëła wëdôwónô òd 1756 rokù jakno tidzenik, a òd 1859 jakno dzénnik. W latach 30. XIX wiekù generał Aleksandr Basziłow rozplanowôł pierszą regùlarną séc sztrasów na nordã òd Piotrowsczégò Pałacu. Chòdińsczé pòle na zudã òd szaségò bëła brëkòwónô do wòjskòwëch czwiczeniów. Smòleńsczi Banóf (pòprzédca Biôłorusczégò Banófù) òstôł òdemkłi w 1870 rokù. Park Sokolniki, jaczi w XVIII wiekù służił carsczim sokólnikóm, a leżôł bùten gardu, w XIX stalatim òstôł wchłoniãti przez rozwijającé sã miasto i przesztôłcony w pùbliczny park w 1878 rokù. W 1902 rokù zbùdowóny òstôł pòdmiesczi banóf Sawiołowskij was built in 1902. W stëcznikù 1905 rokù Aleksandr Adrjanow òstôł pierszim merã Mòskwë. Czej do włôdzë w 1762 rokù doszła carica [[Katarzëna Wiôlgô|Katarzëna]], brud gardu a smard scéków bëłë ùwôżóné za złé zwëczaje przëniosłé do Mòskwë przez lëdzy z niższich klasów, jaczi niedôwno przecygnãlë do gardu ze wsë. Elitë zabiégałë ò pòlepszenié higenë, co stało sã dzélã planów caricë, bë zwikszëc kòntrolã nad spòlëznowim żëcym. Pòliticzné a militarné zwënédżi òd 1812 jaż pò 1855 rok òbdôwałë kritików, diskùsjô ò lëchi kòndicje pùblicznégò zdrowiégò zmôłkła. Jednak wedle klãsków we krimsczi wòjnie z lat 1855–56, zmniészëła sã dowiérnota w ùmiejãtnosc zagwësnieniô przez państwò pòrządkù w dzélnicach nãdzë, a żądania wikszi dbë ò pùbliczné zdrowié zaczãłë bëc zôs pòdnôszóné.<ref>Alexander M. Martin, "Sewage and the City: Filth, Smell, and Representations of Urban Life in Moscow, 1770–1880", ''Russian Review'' (2008) 67#2 str. 243–274. ({{jãz.|en}})</ref> W 1903 rokù zaczął dzejac wòdocyg Mòskwòreckaja, pierszi nanëkiwóny wòdą z rzéczi Mòskwë<ref>Falkowskij N.I. ''История водоснабжения в России'' (''Istorija wodosnabżenija w Rossyji,'' ros.), red. Szuchier I.M., Изд-во Министерства коммунального хозяйства РСФСР, 1947, str. 159</ref>. === Sowiecczi cząd (1917–1991) === [[Òbrôzk:Plan_of_Moscow_1917.jpg|mały|Plan gardu Mòskwë, 1917]] W lëstopadnikù 1917 rokù, pò rozpòczãcym sã [[Pajicznikòwô rewòlucjô|pajicznikòwi rewòlucje]] w Piotrogardze, mòsczewsczi bólszewikòwie rozpòczãlë swòje pòwstanié. 15 (2 wedle [[Juliańsczi kalãdôrz|juliańsczégò kalãdarza]]) lëstopadnika 1917, pò drãdżich biôtkach, w Mòskwie włôdzã przejãlë Sowiecë.<ref>[http://www.aha.ru/~mausoleu/documents/moscow_1.htm "Revolutionary war history. Moscow"] ({{jãz.|en}}) ''www.aha.ru''. Zarchiw. z [https://web.archive.org/web/20210411165331/http://www.aha.ru/~mausoleu/documents/moscow_1.htm òriginału] 11.04.2021 r.</ref> [[Włodzmiérz Lenin]], w strachù przed inwazją, przecygnął 12 strëmiannika 1918 r. stolëcã nazôd do Mòskwë.<ref name="prlib">[https://www.prlib.ru/en/history/619089 "Moscow becomes the capital of the Soviet State"] ({{jãz.|en}}) Presidential Library. 2018. Zarchiw. z [https://web.archive.org/web/20190401151158/https://www.prlib.ru/en/history/619089 òriginału] 1.04.2019.</ref> Kreml zôs stôł sã sedzbą włôdzë, pòliticznym centrum nowégò państwa. Razã ze zmianama we wôrtnoscach narcuonyma przez kòmùnisticzną dejologiã, tradicjô zachòwiwaniô kùlturalny spôdkòwiznë òsta przerwónô. Samòstójné towarzëstwa, nawet ne bróniącé blós swiecczich zabëtków, òstałë rozrzeszoné pòd kùńc 20. lat. Niszczoné bëłë swiãtnice w miastach. W 1937 r. do Centralnégò Kòmitetu [[Kòmunisticznô Partiô Sowiecczi Zrzeszë|Kòmunisticzny Partie Sowiecczi Zrzeszë]] doprzëszłë lëstë z bédënkã zmianë miona Mòskwë na „Stalindar” „Stalinodar”.<ref>Sarah Davies, Popular Opinion in Stalin's Russia: Terror, Propaganda and Dissent, 1934–1941 </ref> [[Józef Stalin|Stalin]] òdrzucył nã propòzycjã.<ref>Simon Montefiore, The Court of the Red Tsar </ref> Ò [[Drëgô swiatowô wòjna|drëgą swiatową wòjnã]], Państwòwi Sowiecczi Kòmitet Òbarnë a Generalny Sztab [[Czerwionô Armiô|Czerwiony Armie]] nalôżałë sã w Mòskwie. W 1941 rokù, westrzód mòskwianów òstało ùtwòrzonëch 16 òchòtniczich diwizjów (z wicy jak 160 000 lëdzy), 25 batalionów a 4 inżinierijné regimentë. Òd pajicznika 1941 do stëcznika 1942 rokù, na przedmiescach przebiwa miemieckô Grëpa Armie Westrzódk, przenëkónô pózni w [[Biôtka pòd Mòskwą|biôtce pòd Mòskwą]]. Wielné fabrëczi òstałë ewakuòwóné z zacht dzélã wëszëznë mët ë òd 20 pajicznika gard òstôł ògłoszony za òbległi. Pòòstałi mieszkańcë zbùdowelë a òbsôdzalë stanowiszcza procëmpancerny òbarnë, czej miasto bëło bómbardowóné z lëftu.1 maja 1944 òstôł ùsadzony medal „Za òbarnã Mòskwë”, a w 1947 medal ”Na wdôr 800-lecô Mòskwë”. Lëczba òfiarów pò miemiecczi a sowiecczi stronie je różno taksowónô: szacëje sã, że midzë 30 séwnika 1941 r. a 7 stëcznika 1942 zminãło sã òd 248 000 do 400 000 żôłnérzów Wehrmachtu ë òd 650 000 do 1 280 000 czerwionoarmistów.<ref>''Moscow Encyclopedia'', ({{jãz.|en}}) Great Russian Encyclopedia, Moscow, 1997, wpisënk "Battle of Moscow" </ref><ref>Great Soviet Encyclopedia ({{jãz.|en}}) Moscow, 1973–78, wpisënk "Battle of Moscow 1941–42"</ref><ref>John Erickson, ''Barbarossa: The Axis and the Allies'', tôbelka 12.4</ref> Òb pòwòjnowé lata to dało mieszkaniowi krizys, jaczi òstôł rozrzeszony przez wënalézenié wësoczich mieszkalnëch bloków. W Mòskwie je jich wicy jak 11 tësãcy, co czini jã miastã z nôwikszą jiloscą wësokòscówców; mieszkô w nich wikszosc lëdztwa gardu.<ref name="hrranking">[https://web.archive.org/web/20121106210644/http://www.emporis.com/statistics/skyline-ranking "Skyline Ranking"] ({{jãz.|en}}) ''Emporis''. Zarchiw. z òriginału 6.11.2012 r. </ref> Chëcze bëłë bùdowóné a dzélã méblowóné ju we fabrëce, niglë òstałë przëwiozłé na plac bùdacje ë pòstawioné we wësoczé kòlumnë. Miasto [[Zelenograd]] òstało wëbùdowóné w 1958 rokù 37 kilométrów na nordowi zôpôd òd centrum gardu a wchłoniãté jakno jedna òd administracyjnëch òbéńdów Mòskwë. [[Mòsczewsczi Państwòwi Ùniwersytet]] przecygnął swój kampùs na [[Wróblowé Grzëpë]] w 1953 rokù. [[Òbrôzk:Stalin's_funeral_procession_entering_Manezhnaya_Square_from_Okhotny_Ryad.jpg|mały|Pògrzéb Stalëna, 1953]] W 1959 rokù [[Nikita Chruszczow]] rëgnął z antireligijną kampanią. Trzëdzescë z piãcdzesąt dzejającëch kòscołów òstało zamkłëch, a szesc zbùrzonëch. 8 maja 1965 rokù, z leżnoscë fakticzny 20 roczëznë dobëtu w [[drëdżi swiatowi wòjnie]], Mòskwa òsta nôdgrodzonô titlã Gardu-Heroja. MKAD (aùtołowô òkrãżnica) òsta òdemkłô w 1961 rokù. Sztërëpasowô droga prowadzëła przez 109 kilométrów wzłuż grańców miasta. MKAD wëznôcza administracyjné grańce gardu do 80. lat, czej òstałë włączoné do nie przedmiesca zeza drodżi. W 1980 rokù Mòskwa bëła za gòspòdarza [[Latné òlimpijsczé miónczi 1980|latnëch òlimpijsczich miónków]], zbòjkòtowónëch przez [[USA]] ë jiné zôpadné kraje z pòwòdu sowiecczi inwazje na [[Afganistan]] w 1979. W 1991 rokù w Mòskwie to dało [[Pùcz Janajewa|próbã zamôchù na rząd]] przeprowadzoną przez kònserwatiwnëch kòmùnistów, stojącëch w òpòzycji do rządzącégò tej liberalnégò refòrmatora [[Michajił Gòrbaczow|Michajiła Gòrbaczowa]]. === Pò 1991 rokù === Pò rozrzeszenim [[ZSSR]] w 1991 rokù, Mòskwa òsta stolëcą [[Ruskô|Rusczi Federacje]]. Pòwsta tedë rënkòwô ekònomiô, co skùtkòwało eksplozją detalicznégò hańdlu, ùsłëgów, nowi architekturë i pòpùlarizacją zôpadnégò sztilu żëcégò. Gard rósł, a lëczba lëdztwa przeszła dzesãc milionów. W nëch czasach ale to dało téż zacht rozrost pòdmiesczi nisczi zabùdowë, spòwòdowóny wësoczim òdbëtã na jednofamiliowé chëcze w procëmnoscë do wiôldżich bloków. W latach 1995–97 MKAD òsta pòszerzwionô ze sztërzech do dzesãc pasów. W gòdnikù 2002 rokù pòżdôwk [[Bùlwar Dmitrija Donskògò]] stôł sã pierszą stacją mòsczewsczégò metra bùten MKAD. Trzecô òkrãżnica, pòstrzédnô midzë XIX-stalatną [[Ògrodowô Òkrãżnica|Ògrodową Òkrãżnicą]], a ną bùtnową ze sowiecczégò cządu, òsta ùkùńczonô w 2004 r. Latné dacze są przesztôłcóné w całoroczné chëcze, a ze wzrostã pòpùlarnoscë aùtołów, rosce téż rëch na drogach.<ref>Robert J. Mason ë Liliya Nigmatullina, "Suburbanization and Sustainability in Metropolitan Moscow," ''Geographical Review'' (2011, {{jãz.|en}}) 101#3 str. 316–333.</ref> Wielné stôré cerkwie a jiné przëmiarë kùlturalny spôdkòwiznë zniszczoné za czasów Stalëna òstałë òdbùdowóné, np. [[Sobór Christusa Zbawicela w Mòskwie|Sobór Christusa Zbawicela]]. W drëdżi dekadze XXI wiekù, administracjô gardu rëgnã z długòterminowima projektama, taczima jak program mòdernizacje miasta ''Mòja Ùlica'' (Mòja Sztrasa)''.''<ref>RBTH, (4.11.2016.) [https://www.rbth.com/politics_and_society/2016/11/04/city-of-the-future-moscow-gets-a-much-needed-makeover_644341 "City of the future: Moscow gets a much-needed makeover"]. [https://web.archive.org/web/20180524081811/https://www.rbth.com/politics_and_society/2016/11/04/city-of-the-future-moscow-gets-a-much-needed-makeover_644341 Zarchiw.] 24.05.2018 r.</ref> Pò rozrosce teritorium miasta na zudwest 1 lëpińca 2012 rokù, pòwiérzchniô stolëcë zwikszëła sã wicy jak dëbelt, roscącë z 1 091 do 2 511 km², przez co Mòskwa sta sã nôwikszim miastã w Eùropie pòd wzglãdã wiéchrzëznë; zwëska téż 233 000 mieszkańców.<ref name="Merger2">[https://web.archive.org/web/20131113003818/http://www.itar-tass.com/en/c32/461491.html "Expansion of Moscow borders to help it develop harmonically: mayor, Itar-tass, July 1, 2012"] ({{jãz.|en}}) Itar-tass.com. 1.07.2012. [http://www.itar-tass.com/en/c32/461491.html Zarchiw.] 13.11.2013.</ref><ref name="Mos.ru">[https://web.archive.org/web/20140720113907/http://www.mos.ru/about/history/ "Moscow city government official site"] ({{jãz.|en}}) Mos.ru. [http://www.mos.ru/about/history/ Zarchiw]. 20.07.2014 r.</ref> Terenë te òstałë òficjalno nazwóné ''Nowaja Mòskwa'' (Nowô Mòskwa). == Geògrafiô == [[Òbrôzk:Moscow_by_Sentinel-2,_2020-05-11.jpg|mały|Satelitarny widok Mòskwë a ji pòblësczégò òkòlégò]] Mòskwa leżi pò òbù brzegach rzéczi [[Mòskwa (rzéka)|Mòskwë]], jakô płënie przez wicy jak 500 km Pòréncznoeùropejską Nizëną we westrzédno-zôpadny Rusce, niedalek òd nôtërny grańcë lasowi a lasowò-stepòwi conë. W grańcach miasta to dô 49 mòstów nad rzékama a karnalama. Szérzawa gardu Mòskwë ze zôpadu na pòrénk wënosy 39,7 km, a dłużawa z nordë na pôłnié – 51,8 km. == Demògrafiô == === Pòpùlacjô === Wedle pòwszechnégò spisënkù z 2021, pòpùlacjô wënosëła 13 010 112 òsób; je to wzrost w przërównanim do 11 503 501 òdnotowónëch w spisënkù z 2010 r.<ref name="2014 objectively assess">Russian Federal State Statistics Service (2011). <bdi>[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/perepis_itogi1612.htm Всероссийская перепись населения 2010 года. Том&nbsp;1]</bdi> <bdi>Всероссийская перепись населения 2010&nbsp;года [2010 All-Russia Population Census]</bdi> (rus). Federalny Państwòwi Statisticzny Serwis</ref> [[Òbrôzk:Life_expectancy_in_Russian_subject_-Moscow_-diff.png|lewo|mały|Òczekiwónô długòsc żëcégò przë narodzenim òd 1990, z rozróżnienim pëłców. Òczekiwónô długòsc żëcégò zmniészô sã òd 2019.]] === Etniczné grëpë === {| class="wikitable" ! rowspan="3" style="text-align:center;" |[[Etniczné grëpë w Rusce|Etnicznô grëpa]] ! colspan="9" |Year |- !1897<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=831 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20180625161022/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=831 Zarchiw.] 25.06.2018 r.; pòdôwczi na spòdlim deklarowónégò jãzëka.</ref> !1939<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39.php?reg=39 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220614185806/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39.php?reg=39 Zarchiw.] 14.06.2022 r.</ref> !1959<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_59.php?reg=45 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220706161009/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_59.php?reg=45 Zarchiw.] 6.07.2022 r.</ref> !1970<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_70.php?reg=18 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220614185805/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_70.php?reg=18 Zarchiw.] 14.06.2022 r.</ref> !1979<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_79.php?reg=19 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220706172633/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_79.php?reg=19 Zarchiw.] 6.07.2022 r.</ref> !1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89.php?reg=18 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20180625132501/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89.php?reg=18 Zarchiw.] 6.07.2022 r.</ref> !2002<ref>[https://web.archive.org/web/20070217070612/http://www.perepis2002.ru/ct/doc/English/4-2.xls "NATIONAL COMPOSITION OF POPULATION FOR REGIONS OF THE RUSSIAN FEDERATION"]. 17.02.2007 r. [http://www.perepis2002.ru/ct/doc/English/4-2.xls Zarchiw.] 17.02.2007 r.</ref> !2010 !2021<ref name="census2021">[https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx "Национальный состав населения"]. Federalny Państwòwi Statisticzny Serwis. [https://web.archive.org/web/20221230204643/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx Zarchiw.] 30.12.2022 r.</ref> |- !Jilosc (% pòpùlacje) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Number (%) |- |[[Ruskòwie]] |987 044 (95,0%) |3 614 430 (87,4%) |4 507 899 (88,6%) |6 301 247 (89,2%) |7 146 682 (90,1%) |7 963 246 (89,7%) |8 808 009 (84,8%) |9 930 410 (86,3%) |9 074 375 (69,7%) |- |[[Tatarzë]] |4 288 (0,1%) |57 687 (1,4%) |80 489 (1,6%) |109 252 (1,5%) |131 328 (1,7%) |157 376 (1,8%) |166 083 (1,6%) |149 043 (1,3%) |84 373 (0,6%) |- |[[Armeńczicë]] |1 604 (0,1%) |13 682 (0,3%) |18 379 (0,4%) |25 584 (0,4%) |31 414 (0,4%) |43 989 (0,5%) |124 425 (1,2%) |106 466 (0,9%) |68 018 (0,5%) |- |[[Ùkrajińcë]] |4 478 (0,4%) |90 479 (2,2%) |115 489 (2,3%) |184 885 (2,6%) |206 875 (2,6%) |252 670 (2,8%) |253 644 (2,4%) |154 104 (1,3%) |58 788 (0,5%) |- |[[Azerowie]] |– (–) |677 (–) |2 528 (–) |4 889 (–) |7 967 (0,1%) |20 727 (0,2%) |95 563 (0,9%) |57 123 (0,5%) |37 259 (0,3%) |- |[[Ùzbekòwie]] |– (–) |659 (–) |2 478 (–) |5 973 (–) |4 222 (–) |9 183 (0,1%) |9 183 (0,1%) |35 595 (0,3%) |29 526 (0,2%) |- |[[Żëdzë]] |5 070 (0,4%) |250 181 (6,0%) |239 246 (4,7%) |251 350 (3,6%) |222 900 (2,8%) |174 728 (2,0%) |79 359 (0,8%) |53 145 (0,5%) |28 014 (0,2%) |- |[[Grëzónie]] |– (–) |4 251 (0,1%) |6 365 (0,1%) |9 563 (0,1%) |12 180 (0,2%) |19 608 (0,2%) |54 387 (0,5%) |38 934 (0,3%) |26 222 (0,2%) |- |[[Tadżikòwie]] |– (–) |184 (–) |1 005 (–) |1 652 (–) |1 221 (–) |2 893 (–) |35 385 (0,4%) |27 280 (0,2%) |22 783 (0,2%) |- |[[Biôłoruskòwie]] |1 016 (–) |24 952 (0,6%) |34 370 (0,7%) |50 257 (0,7%) |59 193 (0,7%) |73 005 (0,8%) |59 353 (0,6%) |39 225 (0,3%) |17 632 (0,1%) |- |[[Kirgizowie]] |– (–) |77 (–) |– (–) |– (–) |1 173 (–) |3 044 (–) |4 102 (–) |18 736 (0,2%) |16 858 (0,1%) |- |Jinszi |– (–) | |76 173 (–) | | | | |225 031 (2,0%) |595 543 (4,6%) |- |Bez zadeklarowóny etnicznoscë |– (–) | | | | | | |668 409 (5,8%) |2 950 721 (22,7%) |- !Wëcmanim !1 038 591 (100%) !4 137 018 (100%) !5 085 581 (100%) !7 061 008 !7 931 602 (100%) !8 875 579 (100%) !10 382 754 (100%) !11 503 501 (100%) !13 010 112 (100%) |} * === Religiô === {| ! colspan="2" |Religie w Mòskwie (2020) |- |Prawòsławié |'''55%''' |- |Atejizm a felënk religie |'''28%''' |- |Islam |'''8%''' |- |Jiné religie |'''3%''' |- |Jiné chrzëscejańsczé wëznania |'''2%''' |- |Felënk deklaracje |'''4%''' |} [[Chrzescëjanizna|Chrzescëjani]] stanowią wikszosc lëdztwa gardu; wikszosc òd nich słëchô [[Ruskô Prawòsłôwnô Cerkwiô|Rusczi Prawòsłôwny Cerkwie]]. Mòsczewsczi patriarcha je za głowã cerkwie i rezydëje w Danielowim mònasterze. Mòskwa je stolëcą prawòsławiégò w Rusce, jaczé òd stalatów je główną religią kraju. Do jinszich religiów wëznôwónëch w Mòskwie nôleżą: [[Bùddizm w Rusce|bùddizm]], [[Hindujizm w Rusce|hindujizm]], [[Islam w Rusce|islam]], [[judajizm]], [[jezydizm]] a [[Słowiańsczé neòpògaństwò|rodnowierstwò]]. W miesce dô sztërë meczetë.<ref>Kiran Moodley. [https://www.independent.co.uk/news/world/europe/eid-alfitr-2015-drone-shows-huge-crowds-celebrating-the-end-of-ramadan-in-moscow-10395950.html "Eid al-Fitr 2015: Drone shows huge crowds celebrating the end of Ramadan in Moscow"] ({{jãz.|en}}), ''The Independent''. [https://web.archive.org/web/20150925190139/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/eid-alfitr-2015-drone-shows-huge-crowds-celebrating-the-end-of-ramadan-in-moscow-10395950.html Zarchiw.] 25.09.2015 r.</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Strony z nieprzejrzanymi tłumaczeniami]] [[Kategòrëjô:Gardë w Rosji]] [[Kategòrëjô:Stolëcë]] bm9jknm13k527o19ggkfdtsqq2qiir4 205894 205887 2026-07-09T19:22:19Z Iketsi 3254 /* Bùtnowé lënczi */ {{Òficjalnô starna}} 205894 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox|Gard=Mòskwa|gwôsné miono=Москва|céch=Coat of arms of Moscow.svg|fana=Flag of Moscow, Russia.svg|dopełniacz=Mòskwë|państwò=[[Ruskô]]|wiéchrzëzna=2 511|stopniN=55|minutN=45|stopniE=37|minutE=37|lëdztwò=13,010,112|rok=2021|bùrméster=Sergej Sobianin|www=https://www.mos.ru/|adres_um=Ùrząd Mera Mòskwë|kod_poczt_um=Twerskô sz. 13, Mòskwa}} '''Mòskwa''' ({{jãz.|ru}} Москва) je [[stolëca|stolëcą]] a nôwikszim gardã [[Ruskô|Rusczi]]. Leżi nad rzéką [[Mòskwa (rzéka)|Mòskwą]] we westrzédno-zôpadny Rusce. Ji pòpùlacjã taksëje sã na 13 milionów òsób w samëch grańcach miasta,<ref name="2021Census">Rosstat, [https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx ''Оценка численности постоянного населения по субъектам Российской Федерации''] ({{jãz.|ru}})</ref> a wicy jak 21,5 milionów lëdzy mieszkô w òbrëmim mòsczewsczi metropòlie.<ref name="Megapolis">citypopulation.de, [https://www.citypopulation.de/en/world/agglomerations/ ''MAJOR AGGLOMERATIONS OF THE WORLD''] ({{jãz.|en}}), przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Sóm gard mô pòwiérzchniã 2 511 km², a wiéchrzëzna cawny metropòlitalny conë wënôszô wicy jak 26 000 km²<ref name="Megapolis" /> Mòskwa słëchô nôwikszim gardóm swiata: je nôwikszim miastã pòłożonym całowno w Eùropie.<ref name="Planète Énergies">Planete Energies, [https://www.planete-energies.com/en/medias/close/moscow-city-undergoing-transformation ''Moscow, a City Undergoing Transformation''] ({{jãz.|en}}), 9.11.2017 r., przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Pierszô nadczidka ò Mòskwie pòchôdô z 1147 rokù, czej òsta stolëcą [[Wiôldżé Mòsczewsczé Ksãstwò|Wiôldżégò Mòsczewsczégò Ksãstwa]], chtërno doprowadzëło do zjednaniégò rusczich zemiów w XV stalatim a stało sã centrum ne zjednónégò państwa.<ref>"Moscow, Grand Duchy of". ''[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780199546091.001.0001/acref-9780199546091-e-7792 World Encyclopedia] ({{jãz.|en}}),'' Philip's. 2004. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-19-954609-1</bdi>. Zarchiwizowóné z [https://web.archive.org/web/20250601225153/https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780199546091.001.0001/acref-9780199546091-e-7792 òriginału] 1.06.2025 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Pò pòwstanim Rusczégò Carstwa w 1547 rokù, Mòskwa dërch bëła pòliticznym a ekònomicznym òstrzódkã przez wikszosc swòji historie. Za czasów [[Pioter Wiôldżi|Piotra Wiôldżégò]], w 1712 rokù, ruskô stolëca òsta przecygnionô do nowò pòwstałégò [[Piotrogard|Piotrogardu]], co òbniżëło status Mòskwë òb czas imperialnégò cządu.<ref name="Weeks">Weeks, Theodore R. (1 January 2008). "Moscow". ''[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780195176322.001.0001/acref-9780195176322-e-1053 The Oxford Encyclopedia of the Modern World] ({{jãz.|en}})'' Oxford University Press. ISBN <bdi>978-0-19-517632-2</bdi>.</ref> Z [[Pajicznikòwô rewòlucjô|pajicznikòwą rewòlucją]] a pòwstanim [[Ruskô Federacyjnô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Rusczi FSSR]] mët, w 1918 rokù stolëca òsta przecygnionô nazôd do Mòskwë.<ref name="Weeks" /> Miasto pózni òstało przédnym pòliticznym òstrzódkã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Sowiecczi Zrzeszë]] ë doswiôdczëło òb nen czas wiôldżégò wzrostu lëczbë mieszkańców.<ref name="Weeks" /> Pò rozpadze Sowiecczi Zrzeszë Mòskwa òsta stolëcą nowò ùstanowiony Rusczi Federacje.<ref name="Weeks" /> Mòskwa je nôbarżi wesënionym na nordã a nôzëmniészim megagardã na swiece. Zarządzónô je jakno federalné miasto<ref>[https://web.archive.org/web/20211007105652/https://www.mos.ru/en/city/about/ "A glimpse into history"] ({{jãz.|en}}), ''mos.ru''. Zarchiwizowóné z [https://www.mos.ru/en/city/about/ òriginału] 7.10.2021 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> i je za pòliticzné, kùlturalné a nôùkòwé centrum Rusczi. Mòsczewsczé Midzënôrodné Centrum Biznesu je jednym òd nôwikszich tegò zortu òstrzódków na swiece a stoji tam wikszosc òd nôwëższich chmùrników w Eùropie. Mòskwa bëła gòspòdarzã [[Latné Òlimpijsczé Miónczi 1980|Latnëch Òlimpijsczich Miónków w 1980 rokù]] a jednym òd miastów-gòspòdarzów [[Mésterstwa Swiata w Fùsbalë 2018|Mésterstwów Swiata w Fùsbalë 2018 rokù]].<ref>[https://web.archive.org/web/20210802231006/https://www.newindianexpress.com/sport/football/fifa-world-cup-2018/fifa-worldcup-2018-news/2018/jun/14/fifa-world-cup-kicks-off-in-russia-1828219.html "FIFA World Cup kicks off in Russia"] ({{jãz.|en}}), ''The New Indian Express''. Zarchiwizowóné z [https://www.newindianexpress.com/sport/football/fifa-world-cup-2018/fifa-worldcup-2018-news/2018/jun/14/fifa-world-cup-kicks-off-in-russia-1828219.html òriginału] 2.08.2021 r. Przëstãp z 9.07.2026 r. </ref> W gardze to dô pôrã òbiektów ze swiatowi lëstë spôdkòwiznë UNESCO. Mòskwa je znónô z architekturë, òsoblëwie z òbéńdë [[Czerwiony Plac|Czerwionégò Placu]] a bùdinków taczich jak [[Sobór Błogòsławionégò Wasyla]] a [[Kreml]], chtëren je òstrzódkã włôdzë w kraju. W Mòskwie wielné rusczé firmë mają swòje sedzbë. Miasto mô bògati system pùblicznégò transpòrtu: sztërë midzënôrodné fligerplace, dzesãc banófów, elektriszowi system, system jednoszinowégò banu a [[Metro w Mòskwie|mòsczewsczé metro]] – jeden òd nôwikszich tegò zortu systemów na swiece. Wicy jak 40% teritorium miasta stanowi zelonosc, co czini Mòskwã jednym òd nôbarżi zelonëch gardów na swiece.<ref>[https://web.archive.org/web/20200625002804/https://bridgetomoscow.com/curious-fact-moscow-parks ''"Moscow parks"''] ({{jãz.|en}}), ''Bridge To Moscow''. Zarchiwizowóné z [https://bridgetomoscow.com/curious-fact-moscow-parks òriginału] 25.06.2020 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> == Etimòlogiô == Ùwôżô sã, że miono gardu pòchôdô òd rzéczi [[Mòskwa (rzéka)|Mòskwë]].<ref name="Vasmer">Vasmer, Max (1986–1987) [1950–1958]. "Москва". [w:] Trubaczow, O. N.; Larin, B. O. (editorzë). ''Этимологический словарь русского языка'' ({{jãz.|ru}}) (2 wëdanié.). Mòskwa Progress.</ref><ref name="Smol">Smòlickaja, G.P. (2002). ''Topònimiczeskij słowar Centralnoj Rossyji'' <bdi>Топонимический словарь Центральной России</bdi> ({{jãz.|ru}}). str. 211–2017.</ref> To dô rozmajité teòrie tikającé sã pòchòdzeniô pòzwë rzéczi. Nôlepi jãzëkòznajarskò ùgruntowóną a szerok akceptowóną je na ò pòchòdzenim z [[Prabôłtosłowiańsczi jãzëk|prabôłtosłowiańsczégò]] dërżenia *''mŭzg''-/''muzg''- z [[Praindoeùropejsczi jãzëk|praindoeùropejsczégò]] *meu- „mòkri”,<ref name="Smol"/><ref name="Trubach">Trubaczow, O.N., ed. (1994). ''Etimòlogiczeskij słowar sławjanskich jazykòw'' <bdi>Этимологический словарь славянских языков</bdi> ({{jãz.|ru}}). V. 20: str. 19–20, 197, 202–203; V. 21: str. 12, 19–20, 76–79.</ref><ref>Pokorny, Julius. [https://web.archive.org/web/20160310064838/http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/ielex/U/P1312.html "meu"]. ''Indogermanisches etymologisches Wörterbuch,'' (miem.) Zarchiwizowóné z [http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/ielex/U/P1312.html òriginału] 10.03.2016 r. </ref> tak tej ''Mòskwa'' mògłabë òznaczac rzékã pòłożoną na sapach czë błotach. Skrewnionym słowóm słëchają: [[Rusczi jãzëk|rusczé]] музга, ''mùzga'' „plëta”, [[Lëtewsczi jãzëk|lëtewsczé]] ''mazgoti'' a [[Łotewsczi jãzëk|łotewsczé]] ''mazgāt'' „mëc”, [[Łacyńsczi jãzëk|łacyńsczé]] ''mergō'' „zanurzac”,<ref name="Vasmer" /><ref name="Trubach" /> [[Prekmùrsczi jãzëk|prekmùrsczé]] ''müzga'' „trzãsawiszcze”<ref>Greenberg, Marc L. (2020). Fortuin, Egbert; Houtzagers, Peter; Kalsbeek, Janneke (editorzë). ''Prekmurje Slovene Grammar: Avgust Pavel's Vend nyelvtan (1942). Critical edition and translation from Hungarian by Marc L. Greenberg''. ({{jãz.|en}}), Leiden, Boston: Brill Rodopi. str.&nbsp;176. ISBN&nbsp;<bdi>978-9004419117</bdi>.</ref>. We wiele słowiańsczich krajach jistnieje nôzwëskò ''Mòskòw'', nôpòpùlarniészé je w Rusce, [[Bùłgariô|Bùłgarie]], [[Ùkrajina|Ùkrajińsce]] a [[Nordowô Macedoniô|Nordowi Macedonie]].<ref>[https://forebears.io/surnames/moskov "Moskov Surname Meaning, Origins & Distribution"]. ''forebears.io''. Zarchiwizowóné z [https://web.archive.org/web/20181211010136/https://forebears.io/surnames/moskov òriginału] 11.12.2018 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> W dodôwkù, w Pòlsce jistnieją szlachòwno pòzwóné môlëznë jak Mozgawa.<ref name="Vasmer" /><ref name="Smol" /><ref name="Trubach" /> Wedle ùgrofińsczi hipòtezë, [[wòłżańskò-fińsczé lëdë]], jaczé słëchałë do przedsłowiańsczich plemión a chtërne mieszkałë na nym terenie, zwałë rzékã ''Mustajoki –'' „czôrnô rzéka” ë pòzwa rzéczi miabë pòchadac z te terminu.<ref>Tarkiainen, Kari (2010). ''Ruotsin itämaa''. Helsinki: Svenska litteratursällskapet i Finland. (szw.), str.&nbsp;19. ISBN&nbsp;<bdi>978-951-583-212-2</bdi>.</ref> Jiné teòrie są òdrzucóné przez jãzëkòznajarzów jakno słabò pòpiarté nôùkòwò.<ref name="Vasmer" /><ref name="Smol" /> Stôroruską fòrmã pòzwë rekònstruùje sã jakno *Москы, ''*Mosky'', ale pierszé pisóné nadczidczi z XII stalatégò zapisóné są w zanôléżnëch [[Przëpôdk|przëpôdkach]]: Московь, ''Moskovĭ'' ([[winowôcz]]), Москви, ''Moskvi'' ([[môlnik]]), Москвe/Москвѣ, ''Moskve/Moskvě'' ([[rodzôcz]]).<ref name="Vasmer" /><ref name="Smol" /> Z nëch fòrmów pòchôdô terôczasnô ruskô fòrma Москва, ''Mòskwa'', mdącô wënikã ùproszczeniô deklinacje (szlachòwno stało sã w kaszëbiznie np. z prasłowiańsczim *kry, chtërno przeszło w krew/krëwiô).<ref>Lorentz, F. (1925). ''Geschichte der Pomoranischen Sprache''. (miem.), De Gruyter, str. 153</ref> == Historiô == <big>'''Prehistoriô'''</big> Terenë dzysdniowi Mòskwë bëłë zamieszkałé òd prehistoricznëch czasów. Do nôwczasniészich znalezëszczów słëchają zaòstałoscë pò lałowsczi kùlturze, chtërnã ekspercë przëpisëją do cządu [[Neòlit|neòlitu]].<ref>[https://web.archive.org/web/20201030183623/https://www.mos.ru/en/news/item/22507073/ "The origins of Moscow: What archaeological finds, chronicles and urban legends tell us"]. ''Mos.ru''. 5 April 2017. Zarchiwizowóné z [https://www.mos.ru/en/news/item/22507073/ òriginału] 30.10.2020 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Pierszima mieszkańcama òbéńdë bëlë jachtarze a zbiérôcze. Kòl 950 r. òsedlëłë sã tu dwa słowiańsczé plemiona, [[Wiaticze]] a [[Kriwicze]]. Wiaticze mòglë sã składac na wikszosc domôcy pòpùlacje Mòskwë.<ref>[https://web.archive.org/web/20120524051043/http://www.moskau.ru/moskau/lexikon/geschichte_moskaus_vom_dorf_zur_metropole_3.html "History of Moscow - from village to metropolis"] ({{jãz.|en}}) ''moskau.ru''. Zarchwizowóné z [http://www.moskau.ru/moskau/lexikon/geschichte_moskaus_vom_dorf_zur_metropole_3.html òriginału] 24.05.2012 r., przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> === Wczasnô historiô (1147–1263) === Mòskwa òsta nadczidłô w kronikach pierszi raz przë rokù 1147 jakno dzél rostowskò-suzdalsczégò ksãstwa, jakô pòwsta pò rozpadze [[Czijewskô Rus|Czijewsczi Rusë]].<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 45</bdi></ref> Bëła tedë môłim miastkã przë zôpadny grańcë ksãstwa.<ref>[https://www.bbc.com/russian/features-39352451 "Начало Москвы: пир после убийства"] ({{jãz.|ru}}) ''BBC News Russian''. 11.04.2017 r. Zarchiw. z [https://web.archive.org/web/20210710045539/https://www.bbc.com/russian/features-39352451 òriginału] 10.07.2021 r. </ref> Wôżnosc Mòskwë mòckò ùrosła w drëdżi pòłowie XII wiekù, czej stała sã festingą, tej téż pòwstałë pierszé mùrë [[Kreml|Kremla]].<ref name=":0">Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 46</bdi></ref> Òb czas mòngòlsczich inwazjów z lat 1237–1238, Mòskwa òsta splądrowónô pò zniszczenim [[Riazań|Riazania]].<ref name=":0" /> Pierszim ksyżëcã Mòskwë béł [[Daniél Aleksandrowicz|Daniél]], nôstarszi syn [[Aleksander Newsczi|Aleksandra Newsczégò]], jaczi erbòwôł w 1263 rokù gard.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 47</bdi></ref> Do 1271 rokù, ksãstwò bëło rządzoné przez ùja Daniela, Jarosława, chtëren dostôł Twer jakno apanaż.<ref>Kuczkin, V. A. (2013). "Московское великое княжество" [w:] Krawiec, S. L. (editór.). ''Большая Российская энциклопедия. Том 21: Монголы — Наноматериалы'' ({{jãz.|ru}}) Большая Российская энциклопедия. str.&nbsp;308–310. ISBN&nbsp;<bdi>978-5-85270-355-2</bdi>.</ref> Sóm Daniél je nadczidłi w kronikach dopiérze przë rokù 1282, czej miôł brac ùdzél w feùdalny wòjnie jegò dwùch starszich bracynów.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 47</bdi></ref> === Wiôldżé Ksãstwò (1263–1547) === [[Òbrôzk:Facial_Chronicle_-_b.10,_p.049_-_Tokhtamysh_at_Moscow.jpg|mały|Dobëcé Mòskwë przez [[Złotô Horda|Złotą Hordã]] w 1382 rokù]] [[Òbrôzk:Вид_на_Спасскую_башню_от_Исторического_музея.jpg|alt=|mały|Spasskô Bôszta, zbùdowónô w 1491]] [[Òbrôzk:Polish_plan_of_Moscow_1610.PNG|mały|Plan Mòskwë z 1610, przed znikwienim gardu w 1612 a zmianą ùkładu sztrasów. Norda je pò prawi.]] Na prawim sztrądze rzéczi Mòskwë, òsmë kilométrów òd Kremla, Daniél ùsadzył nowi mònastér z drzewianą cerkwią Daniela Słëpnika mët – dzysdnia je to [[Danielów Mònastér]]. Pò smiercë Daniela w 1303 r., teritorium ksãstwa sã wnet pòtrojiło, zamikającë w se cawną rzékã Mòskwã kùmbruż z ji dopłëwama, co zagwësniło państwù samòòbstójnotã.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 50-51</bdi></ref> Bëlnô rzecznô séc pòmôga ksãstwù w rozwiju hańdlu.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 55</bdi></ref> Òtrocë Daniela sztridowelë sã z [[Twer|twersczima]] ksãcama ò sukcesjã.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 60</bdi></ref> [[Jerzi Mòsczewsczi|Jerzi]] òstôł ùznóny za wiôldżégò ksãca przez mòngòlsczégò [[Chan|chana]] w 1318, ale stracył titel sztërë lata pózni.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 87</bdi></ref> [[Iwan I Mòsczewsczi|Iwan I]] òdzwëskôł trón wiôldżegò ksãstwa òd Tweru pò dokôzanim lojalnoscë chanowi.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 145</bdi></ref> Iwan zbiérôł daninã dlô chana [[Złotô Horda|Złoti Hordë]] òd zanôleżnëch rusczich ksyżãt ë ùżiwôł strzódków, jaczé zdobiwôł, cobë rozwijac Mòskwã.<ref name=":1">Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' ({{jãz.|en}}; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 73</bdi></ref> Metropòlita [[Ruskô Prawòsłôwnô Cerkwiô|rusczi cerkwie]] téż zdrësził sã z Iwanã i przeniósł swòjã sedzbã z [[Władimir (gard)|Władimiru]] do Mòskwë.<ref name=":2">Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 40</ref><ref name=":1" /> Zwela pòd pierszą kamianną cerkwiã w Mòskwie, [[Sobór Zasniãcô Matczi Bòżi]], òsta wëłożonô w 1326. Metropòlita wëbrôł sobór za plac swòjégò spòczinkù, co miało zmòcnic sztatus Mòskwë jakno dëchòwégò centrum rusczégò prawòsławiégò.<ref name=":2" /> Chan Złoti Hordë pòczątkòwò wspiérôł Mòskwã, chcącë scygnąc ekspansjã [[Wiôldżé Lëtewsczé Ksãstwò|Wiôldżégò Lëtewsczégò Ksãstwa]] na pòrénk, ingerowôł dërch w relacje Mòskwë z jinyma rusczima princama, bë zapòbiec ji nadmiérnémù zmòcnieniémù.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 211-212</bdi></ref> W 1353 rokù, [[czôrnô smierc]] rozkòscérza sã z nordowò-zôpadny Rusczi do Mòskwë, pòwòdëjącë smierc [[Szëmón Bùszny|Szëmòna Bùsznégò]], jegò sënów a metropòlitë.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 217</bdi></ref> Tak tej panëjącô Mòskwą familiô òsta môłô ë pòwsta nowô lëniô ksyżãcy sukcesje – wedle ni włôdza przechôda z òjca na sëna.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 170-171</bdi></ref> Òb czas panowaniô Dimitra Dóńsczégò, mòsczewsczé ksãstwò zdobëło zacht nowégò teritorium.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 49</ref> W 1380 r., Dimitr doprowadzył zjednóną ruską armiã do wôżnégò zwëcãstwa nad Mòngòłami w biôtce ò Kùlikòwò, co baro przëdało Mòskwie wiele prestiżu a zmòcniło sztatus ji włôdców jakno wòjskòwëch wódców.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 51</ref> Pò jegò smiercë w 1389 rokù, trónë Władimiru a Mòskwë òstałë na wiedno zjednóné.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 306</bdi></ref> Za panowaniégò [[Wasyl II Slepi|Wasyla II]] wëbùchłô domôcô wòjna pònemù jak Jerzi Zwienigòrodzczi zakwestionowôł sukcesjã swòjégò bratówca w 1425 r.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 69</ref> Òkróm te, Wasyl wërôżôł niechãc wedle [[Florencczi sobór|florencczégò sobòru]], co skùtkòwało aresztowanim metropòlitë za jegò pòdpisanié.<ref name=":3">Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 72</ref> Sétmë lat pózni, radzëzna rusczich biskùpów wëbra gwôsnégò metropòlitã, co òznôczało ògłoszenié [[Aùtokefaliô|aùtokefalie]] przez ruską cerkwiã.<ref name=":3" /> [[Ùpôdk Kònstantinopòla|Ùpôdk Kónstantinopòla]] w 1453 rokù béł ùwôżóny przez Rusków za bòską karã za [[Apòstazjô|apòstazjã]] ë w 1492 r. Mòskwa òsta pòzwónô pierszi rôz imperialnym gardã przez rusczégò metropòlitã.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 135</ref> Òb czas rządów [[Iwan III Wiôldżi|Iwana III]], wnet wszëtczé rusczé kraje zjednałë sã z Mòskwą, co dało spòdlé pòd bùdacjã centralisticznégò państwa.<ref>Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' ({{jãz.|en}}; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 77-79</bdi></ref> [[Staniãcé nad Ùgrą|Staniãcé nad rzéką Ùgrą]] w 1480 r. je tradicyjną cezurą kùńca tatarsczi zwiérzchnoscë.<ref>Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' ({{jãz.|en}}; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 78</bdi></ref> Iwan miôł wiôlgą starã, abë jegò państwò przejãło wiersztã Kónstantinopòla, zrekònstruòwôł tej Kreml przë pòmòcë renesansowëch włosczich architektów. Prawie za czasów Iwana III pòjawił sã [[Czerwiony Plac]], zwóny nôprzód Targã. Iwanów syn, [[Wasyl III]] kòntinuòwôł ekspansjã mòsczewsczégò państwa i anektowôł òstałé rusczé zemie.<ref>Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' ({{jãz.|en}}; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 79</bdi></ref><ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 92</ref> Za jegò włôdzë rozwijónô bëła doktrina Mòskwë jakno trzecégò Rzimù.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 136</ref> === Carstwò (1547–1721) === [[Òbrôzk:Moscow_StBasilCathedral_d28.jpg|mały|[[Sobór Błogòsłowiónégò Wasyla]], zbùdowóny w 1561]] [[Òbrôzk:Mikhail_Feodorovich_Izbranie.jpg|mały|Welacjô Michała I na cara w 1613]] [[Òbrôzk:Kremlenagrad.jpg|mały|[[Kreml]] òb czas panowaniô [[Aleksy I Romanów|Alekségò I Romanowa]], 1663]] W 1547 rokù, [[Iwan Grozny]] òstôł kòrónowóny w Mòskwie nié blós na wiôldżégò princa, ale téż na pierszégò cara Wszechrusczi.<ref>Bushkovitch, Paul (5.12.2011 r.). ''A Concise History of Russia'' ({{jãz.|en}}) Cambridge University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-139-50444-7, str. 48</bdi></ref> W XVI a XVII stalatim òstałë zbùdowóné trzë krãgłé festindżi: Kitaj-gòrod, Biôłi Gard a Zemny Gard. W 1547 rokù òdżin zniszcził ale wiôldżi dzél miasta, a w 1571 r. [[Krimsczi Tatarzë]] zdobëlë Mòskwã, spôlającë wszëtkò pòza Kremlã.<ref>"''[https://books.google.com/books?id=i85noYD9C0EC&pg=PA260 The Unending Frontier: An Environmental History of the Early Modern World] ({{jãz.|en}}) John F. Richards (2006). University of California Press. str. 260.'' ISBN 0-520-24678-0 </ref> Kroniczi przekazëją, co przeżëło 30 000 òd 200 000 mieszkańców. Krimsczi Tatarzë zaatakowelë zôs w 1591 r., ale scygnãłë jich nowé mùrë, zbùdowóné midzë 1584 a 1591 przez rzemiãsnika Fiodora Kònia. W 1592 r. wkół gardu òstôł wzniosłi bùtnowi zemny wôł z 50 tormama. Jakno nôbarżi bùtnowô liniô òbarnë, pòwsta séc mòckò ùfòrtifikòwónëch mònasterów na pôłnié a pòrénk òd wałów. Dzãka wałóm miasto zwëskało pòeticką pòzwã ''Biełokamiennaja''. Dôwné grańce gardu òznaczoné przez wôł, terô wëznôczô [[Ògrodowô Òkrãżnica]]. Pò pòrénczny stronie mùru Kremla to dało trzë brómë: Kònstantino-Jeleninskij, Spasskij, Nikòlskij (nazwónëch tak pò wiszącëch nad nima ikònach Kónstantëna i Lénë, Zbawicela a [[Swiãti Mikòłôj|sw. Mikòłaja]]). Òstatné dwie stojałë bezpòstrzédno na procëm Czerwionégò Placu, a bróma Kònstantino-Jeleninskij nalôża sã za Sobòrã Błogòsławionégò Wasyla. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (June 2024)">citation needed</span></nowiki>''&#x5D;</sup> Wiôldżi głód w Rusce z lat 1601–1603 ùbił gwës 100 000 òsób w Mòskwie. Midzë 1610 a 1612 rokã, [[Repùblika Òbu Nôrodów|pòlskò-lëtewskô]] armiô òkùpòwa Mòskwã, jakno że król [[Zygmùnd III Waza|Zygmùnd III]] chcôł przejic rusczi trón. W 1612 rokù, Niżny Nowgòrod a jiné rusczé miasta, chtërnym przewòdzył princ Dmitrij Pòżarsczi ë Kùzma Minin, pòwstałë procëm pòlsczim òkùpantóm, occupants, òbleglë Kreml i wënëkelë jich. W 1613 rokù, the Zemsczi Sobór wëbrôł [[Michôł Romanów|Michała Romanowa]] na cara, ùsôdzającë [[Dinastiô Romanowów|dinastiã Romanowów]]. W XVII wiekù to jesz dało czile pòwstaniów w gardze: [[Sólny Bùńt]] (1648), [[Kòprowi Bùńt]] (1662) a [[Mòsczewsczé pòwstanié (1682)|mòsczewsczé pòwstanié z 1682 rokù]]. Ò pierszą pòłowã XVII wiekù lëdztwò gardu ùrosło ze 100 000 do 200 000, a miasto rozkòscérzëło sã pòza wałë w drëdżi pòłowie stalatégò. Kòl 1650 rokù, 20% mieszkańców przedmiesców Mòskwë pòchôdało z [[Wiôldżé Lëtewsczé Ksãstwo|Wiôldżégò Lëtewsczégò Ksãstwa]].<ref>Абецедарский, Л. С. (1978). ''Белоруссия и Россия'' ({{jãz.|ru}}) Москва. str.&nbsp;213</ref> Ne nowé wiertle òstałë pòżwóné ''Mieszczanskaja słobòda.'' Słowò ''mieszczanie'' ze zôczątkù òznaczało to samò, co pò kaszëbskù, ale pózni dobëło negatiwny wëzwãk i dzysdnia òznôczô w rusczim „drobnomieszczanie” abò „ògrańczony filistrowie”.<ref>П.В.Сытин, "Из истории московских улиц" ({{jãz.|ru}}), М, 1948, str. 296.</ref> Wielné tragedie nawiédzałë gard. Epidemie dżumë pùstoszëłë Mòskwã w latach 1570–1571, 1592 a 1654–1656.<ref>''[https://books.google.com/books?id=IcljzNyv4EgC&pg=PA17 Bubonic Plague in Early Modern Russia: Public Health and Urban Disaster]'' ({{jãz.|en}}) ''John T. Alexander (2002). Oxford University Press US. str. 17. ISBN'' [[:en:Special:BookSources/0-19-515818-0|0-19-515818-0]] </ref> Czôrnô smierc ùbiła wicy jak 80% lëdztwa w latach 1654–55. Ògnie spôlëłë wikszosc drzewianégò dzéla gardu midzë 1626 a 1648.<ref>M.S. Anderson, ''Peter the Great'' (1978) ({{jãz.|en}}), str. 13</ref> W 1712 r., [[Pioter Wiôldżi]] przecygnął sedzbã swòjégò rządu do nowò wëbùdowónégò [[Piotrogard|Piotrogardu]] nad [[Bôłt|Bôłtã]]. === Imperium (1721–1917) === Pò ùtrace sztatusu stolëcë, pòpùlacjô sã nôprzód zmniészëła, ale pò 1750 rokù do kùńca jistnieniégò imperium, ùrosła wicy jak dzesãckrotno, òsygającë do 1915 rokù 1,8 miliona òsób. Epidemiô dżumë z lat 1770–1772 zabiła do 100 000 lëdzy w Mòskwie.<ref>Melikishvili, Alexander (2006). [https://web.archive.org/web/20091123034404/http://cns.miis.edu/antiplague/pdfs/melikishvili.pdf "Genesis of the anti-plague system: the Tsarist period"] (PDF). ''Critical Reviews in Microbiology''. '''36''' (1): 19–31. CiteSeerX&nbsp;10.1.1.204.1976. doi:10.1080/10408410500496763. PMID&nbsp;16610335. S2CID&nbsp;7420734. ({{jãz.|en}})</ref> Pòd kùńc XVII wiekù zaczãłë pòwstawac flastrowóné szasëje. W 1730 rokù wprowadzoné òstało stałé sztrasowé òbswiecenié, a do 1867 rokù wiele sztrasów miało ju gazowi wid. W 1883 rokù, kòl brómë Prieczistienskije, zainstalowóné òstałë łãkòwé lãpë. W 1741 rokù Mòskwã òtôczôł 40-kilométrowi wôł Kamier-Kòlleżskij. Dało tam 16 brómów, kòl jaczich pòbiéróné bëło cło. We wczasnym XIX wiekù Bróma Spasskij bëła główną wjazdową brómą na Kreml, brëkòwóną przez cara. Droga łączącô Mòskwã z Piotrogardã, dzysdnia [[Aùtostrada M10 (Ruskô)|aùtostrada M10]], òsta skùńczonô w 1746 rokù. Pò wëflastrowanim w latach 80. XVIII wiekù zaczã bëc pòpùlarno pòzéwónô ''Pietierburgskòje Szosse.'' W latach 1781–1804, jakno pierszi w kraju, pòwstôł wòdocyg Mitiszczinskij. [[Òbrôzk:Moscou._Le_Kremlin_LOC_ppmsca.52725.jpg|mały|Widok na rzékã Mòskwã w XIX stalatim]] Pò inwazji Napòléòna na Ruskã w 1812 rokù, mòskwianie òstelë ewakùòwóny. Òdżin miasta béł we wiôldżi mierze skùtkã rusczi sabòtażë. Napòléònowa ''Grande Armée'' bëła zmùszonô sã wëcopac i òsta wnet znikwionô przez òstrą ruską zëmã. W 1813 rokù, pò zniszczeniach zrzeszonëch z najazdã, ùsadzonô òsta ''Kòmisjô ds. Bùdacje Miasta Mòskwë''. To dało wiôlgą òdbùdowã a dzélã przebùdowã. Taczé gmachë jak [[Wiôldżi Kremlowsczi Pałac]], [[Kremlowsczi Arsenał]], [[Mòsczewsczi Ùniwersytet]], [[Mòsczewsczi Maneż]] a [[Wiôldżi Téater w Mòskwie|Wiôldżi Téater]] òstałë prawie tej wëbùdowóné abò òdbùdowóné. [[Sztrasa Arbat]] mia jistnióné przënômni òd XV stalatégò, ale w XVIII wiekù òsoblëwie zwëska na prestiżu. Òsta zniszczonô w ògniu z 1812 rokù a czësto òdbùdowónô. [[Mòsczewsczi Państwòwi Ùniwersytet]] òstôł ùsadzony w 1755 rokù. Jegò główny gmach òstôł òdbùdowóny pò ògniu z 1812 przez Domenica Giliardégò. Gazéta ''Mòskòwskije Wiedomòsti'' bëła wëdôwónô òd 1756 rokù jakno tidzenik, a òd 1859 jakno dzénnik. W latach 30. XIX wiekù generał Aleksandr Basziłow rozplanowôł pierszą regùlarną séc sztrasów na nordã òd Piotrowsczégò Pałacu. Chòdińsczé pòle na zudã òd szaségò bëła brëkòwónô do wòjskòwëch czwiczeniów. Smòleńsczi Banóf (pòprzédca Biôłorusczégò Banófù) òstôł òdemkłi w 1870 rokù. Park Sokolniki, jaczi w XVIII wiekù służił carsczim sokólnikóm, a leżôł bùten gardu, w XIX stalatim òstôł wchłoniãti przez rozwijającé sã miasto i przesztôłcony w pùbliczny park w 1878 rokù. W 1902 rokù zbùdowóny òstôł pòdmiesczi banóf Sawiołowskij was built in 1902. W stëcznikù 1905 rokù Aleksandr Adrjanow òstôł pierszim merã Mòskwë. Czej do włôdzë w 1762 rokù doszła carica [[Katarzëna Wiôlgô|Katarzëna]], brud gardu a smard scéków bëłë ùwôżóné za złé zwëczaje przëniosłé do Mòskwë przez lëdzy z niższich klasów, jaczi niedôwno przecygnãlë do gardu ze wsë. Elitë zabiégałë ò pòlepszenié higenë, co stało sã dzélã planów caricë, bë zwikszëc kòntrolã nad spòlëznowim żëcym. Pòliticzné a militarné zwënédżi òd 1812 jaż pò 1855 rok òbdôwałë kritików, diskùsjô ò lëchi kòndicje pùblicznégò zdrowiégò zmôłkła. Jednak wedle klãsków we krimsczi wòjnie z lat 1855–56, zmniészëła sã dowiérnota w ùmiejãtnosc zagwësnieniô przez państwò pòrządkù w dzélnicach nãdzë, a żądania wikszi dbë ò pùbliczné zdrowié zaczãłë bëc zôs pòdnôszóné.<ref>Alexander M. Martin, "Sewage and the City: Filth, Smell, and Representations of Urban Life in Moscow, 1770–1880", ''Russian Review'' (2008) 67#2 str. 243–274. ({{jãz.|en}})</ref> W 1903 rokù zaczął dzejac wòdocyg Mòskwòreckaja, pierszi nanëkiwóny wòdą z rzéczi Mòskwë<ref>Falkowskij N.I. ''История водоснабжения в России'' (''Istorija wodosnabżenija w Rossyji,'' ros.), red. Szuchier I.M., Изд-во Министерства коммунального хозяйства РСФСР, 1947, str. 159</ref>. === Sowiecczi cząd (1917–1991) === [[Òbrôzk:Plan_of_Moscow_1917.jpg|mały|Plan gardu Mòskwë, 1917]] W lëstopadnikù 1917 rokù, pò rozpòczãcym sã [[Pajicznikòwô rewòlucjô|pajicznikòwi rewòlucje]] w Piotrogardze, mòsczewsczi bólszewikòwie rozpòczãlë swòje pòwstanié. 15 (2 wedle [[Juliańsczi kalãdôrz|juliańsczégò kalãdarza]]) lëstopadnika 1917, pò drãdżich biôtkach, w Mòskwie włôdzã przejãlë Sowiecë.<ref>[http://www.aha.ru/~mausoleu/documents/moscow_1.htm "Revolutionary war history. Moscow"] ({{jãz.|en}}) ''www.aha.ru''. Zarchiw. z [https://web.archive.org/web/20210411165331/http://www.aha.ru/~mausoleu/documents/moscow_1.htm òriginału] 11.04.2021 r.</ref> [[Włodzmiérz Lenin]], w strachù przed inwazją, przecygnął 12 strëmiannika 1918 r. stolëcã nazôd do Mòskwë.<ref name="prlib">[https://www.prlib.ru/en/history/619089 "Moscow becomes the capital of the Soviet State"] ({{jãz.|en}}) Presidential Library. 2018. Zarchiw. z [https://web.archive.org/web/20190401151158/https://www.prlib.ru/en/history/619089 òriginału] 1.04.2019.</ref> Kreml zôs stôł sã sedzbą włôdzë, pòliticznym centrum nowégò państwa. Razã ze zmianama we wôrtnoscach narcuonyma przez kòmùnisticzną dejologiã, tradicjô zachòwiwaniô kùlturalny spôdkòwiznë òsta przerwónô. Samòstójné towarzëstwa, nawet ne bróniącé blós swiecczich zabëtków, òstałë rozrzeszoné pòd kùńc 20. lat. Niszczoné bëłë swiãtnice w miastach. W 1937 r. do Centralnégò Kòmitetu [[Kòmunisticznô Partiô Sowiecczi Zrzeszë|Kòmunisticzny Partie Sowiecczi Zrzeszë]] doprzëszłë lëstë z bédënkã zmianë miona Mòskwë na „Stalindar” „Stalinodar”.<ref>Sarah Davies, Popular Opinion in Stalin's Russia: Terror, Propaganda and Dissent, 1934–1941 </ref> [[Józef Stalin|Stalin]] òdrzucył nã propòzycjã.<ref>Simon Montefiore, The Court of the Red Tsar </ref> Ò [[Drëgô swiatowô wòjna|drëgą swiatową wòjnã]], Państwòwi Sowiecczi Kòmitet Òbarnë a Generalny Sztab [[Czerwionô Armiô|Czerwiony Armie]] nalôżałë sã w Mòskwie. W 1941 rokù, westrzód mòskwianów òstało ùtwòrzonëch 16 òchòtniczich diwizjów (z wicy jak 160 000 lëdzy), 25 batalionów a 4 inżinierijné regimentë. Òd pajicznika 1941 do stëcznika 1942 rokù, na przedmiescach przebiwa miemieckô Grëpa Armie Westrzódk, przenëkónô pózni w [[Biôtka pòd Mòskwą|biôtce pòd Mòskwą]]. Wielné fabrëczi òstałë ewakuòwóné z zacht dzélã wëszëznë mët ë òd 20 pajicznika gard òstôł ògłoszony za òbległi. Pòòstałi mieszkańcë zbùdowelë a òbsôdzalë stanowiszcza procëmpancerny òbarnë, czej miasto bëło bómbardowóné z lëftu.1 maja 1944 òstôł ùsadzony medal „Za òbarnã Mòskwë”, a w 1947 medal ”Na wdôr 800-lecô Mòskwë”. Lëczba òfiarów pò miemiecczi a sowiecczi stronie je różno taksowónô: szacëje sã, że midzë 30 séwnika 1941 r. a 7 stëcznika 1942 zminãło sã òd 248 000 do 400 000 żôłnérzów Wehrmachtu ë òd 650 000 do 1 280 000 czerwionoarmistów.<ref>''Moscow Encyclopedia'', ({{jãz.|en}}) Great Russian Encyclopedia, Moscow, 1997, wpisënk "Battle of Moscow" </ref><ref>Great Soviet Encyclopedia ({{jãz.|en}}) Moscow, 1973–78, wpisënk "Battle of Moscow 1941–42"</ref><ref>John Erickson, ''Barbarossa: The Axis and the Allies'', tôbelka 12.4</ref> Òb pòwòjnowé lata to dało mieszkaniowi krizys, jaczi òstôł rozrzeszony przez wënalézenié wësoczich mieszkalnëch bloków. W Mòskwie je jich wicy jak 11 tësãcy, co czini jã miastã z nôwikszą jiloscą wësokòscówców; mieszkô w nich wikszosc lëdztwa gardu.<ref name="hrranking">[https://web.archive.org/web/20121106210644/http://www.emporis.com/statistics/skyline-ranking "Skyline Ranking"] ({{jãz.|en}}) ''Emporis''. Zarchiw. z òriginału 6.11.2012 r. </ref> Chëcze bëłë bùdowóné a dzélã méblowóné ju we fabrëce, niglë òstałë przëwiozłé na plac bùdacje ë pòstawioné we wësoczé kòlumnë. Miasto [[Zelenograd]] òstało wëbùdowóné w 1958 rokù 37 kilométrów na nordowi zôpôd òd centrum gardu a wchłoniãté jakno jedna òd administracyjnëch òbéńdów Mòskwë. [[Mòsczewsczi Państwòwi Ùniwersytet]] przecygnął swój kampùs na [[Wróblowé Grzëpë]] w 1953 rokù. [[Òbrôzk:Stalin's_funeral_procession_entering_Manezhnaya_Square_from_Okhotny_Ryad.jpg|mały|Pògrzéb Stalëna, 1953]] W 1959 rokù [[Nikita Chruszczow]] rëgnął z antireligijną kampanią. Trzëdzescë z piãcdzesąt dzejającëch kòscołów òstało zamkłëch, a szesc zbùrzonëch. 8 maja 1965 rokù, z leżnoscë fakticzny 20 roczëznë dobëtu w [[drëdżi swiatowi wòjnie]], Mòskwa òsta nôdgrodzonô titlã Gardu-Heroja. MKAD (aùtołowô òkrãżnica) òsta òdemkłô w 1961 rokù. Sztërëpasowô droga prowadzëła przez 109 kilométrów wzłuż grańców miasta. MKAD wëznôcza administracyjné grańce gardu do 80. lat, czej òstałë włączoné do nie przedmiesca zeza drodżi. W 1980 rokù Mòskwa bëła za gòspòdarza [[Latné òlimpijsczé miónczi 1980|latnëch òlimpijsczich miónków]], zbòjkòtowónëch przez [[USA]] ë jiné zôpadné kraje z pòwòdu sowiecczi inwazje na [[Afganistan]] w 1979. W 1991 rokù w Mòskwie to dało [[Pùcz Janajewa|próbã zamôchù na rząd]] przeprowadzoną przez kònserwatiwnëch kòmùnistów, stojącëch w òpòzycji do rządzącégò tej liberalnégò refòrmatora [[Michajił Gòrbaczow|Michajiła Gòrbaczowa]]. === Pò 1991 rokù === Pò rozrzeszenim [[ZSSR]] w 1991 rokù, Mòskwa òsta stolëcą [[Ruskô|Rusczi Federacje]]. Pòwsta tedë rënkòwô ekònomiô, co skùtkòwało eksplozją detalicznégò hańdlu, ùsłëgów, nowi architekturë i pòpùlarizacją zôpadnégò sztilu żëcégò. Gard rósł, a lëczba lëdztwa przeszła dzesãc milionów. W nëch czasach ale to dało téż zacht rozrost pòdmiesczi nisczi zabùdowë, spòwòdowóny wësoczim òdbëtã na jednofamiliowé chëcze w procëmnoscë do wiôldżich bloków. W latach 1995–97 MKAD òsta pòszerzwionô ze sztërzech do dzesãc pasów. W gòdnikù 2002 rokù pòżdôwk [[Bùlwar Dmitrija Donskògò]] stôł sã pierszą stacją mòsczewsczégò metra bùten MKAD. Trzecô òkrãżnica, pòstrzédnô midzë XIX-stalatną [[Ògrodowô Òkrãżnica|Ògrodową Òkrãżnicą]], a ną bùtnową ze sowiecczégò cządu, òsta ùkùńczonô w 2004 r. Latné dacze są przesztôłcóné w całoroczné chëcze, a ze wzrostã pòpùlarnoscë aùtołów, rosce téż rëch na drogach.<ref>Robert J. Mason ë Liliya Nigmatullina, "Suburbanization and Sustainability in Metropolitan Moscow," ''Geographical Review'' (2011, {{jãz.|en}}) 101#3 str. 316–333.</ref> Wielné stôré cerkwie a jiné przëmiarë kùlturalny spôdkòwiznë zniszczoné za czasów Stalëna òstałë òdbùdowóné, np. [[Sobór Christusa Zbawicela w Mòskwie|Sobór Christusa Zbawicela]]. W drëdżi dekadze XXI wiekù, administracjô gardu rëgnã z długòterminowima projektama, taczima jak program mòdernizacje miasta ''Mòja Ùlica'' (Mòja Sztrasa)''.''<ref>RBTH, (4.11.2016.) [https://www.rbth.com/politics_and_society/2016/11/04/city-of-the-future-moscow-gets-a-much-needed-makeover_644341 "City of the future: Moscow gets a much-needed makeover"]. [https://web.archive.org/web/20180524081811/https://www.rbth.com/politics_and_society/2016/11/04/city-of-the-future-moscow-gets-a-much-needed-makeover_644341 Zarchiw.] 24.05.2018 r.</ref> Pò rozrosce teritorium miasta na zudwest 1 lëpińca 2012 rokù, pòwiérzchniô stolëcë zwikszëła sã wicy jak dëbelt, roscącë z 1 091 do 2 511 km², przez co Mòskwa sta sã nôwikszim miastã w Eùropie pòd wzglãdã wiéchrzëznë; zwëska téż 233 000 mieszkańców.<ref name="Merger2">[https://web.archive.org/web/20131113003818/http://www.itar-tass.com/en/c32/461491.html "Expansion of Moscow borders to help it develop harmonically: mayor, Itar-tass, July 1, 2012"] ({{jãz.|en}}) Itar-tass.com. 1.07.2012. [http://www.itar-tass.com/en/c32/461491.html Zarchiw.] 13.11.2013.</ref><ref name="Mos.ru">[https://web.archive.org/web/20140720113907/http://www.mos.ru/about/history/ "Moscow city government official site"] ({{jãz.|en}}) Mos.ru. [http://www.mos.ru/about/history/ Zarchiw]. 20.07.2014 r.</ref> Terenë te òstałë òficjalno nazwóné ''Nowaja Mòskwa'' (Nowô Mòskwa). == Geògrafiô == [[Òbrôzk:Moscow_by_Sentinel-2,_2020-05-11.jpg|mały|Satelitarny widok Mòskwë a ji pòblësczégò òkòlégò]] Mòskwa leżi pò òbù brzegach rzéczi [[Mòskwa (rzéka)|Mòskwë]], jakô płënie przez wicy jak 500 km Pòréncznoeùropejską Nizëną we westrzédno-zôpadny Rusce, niedalek òd nôtërny grańcë lasowi a lasowò-stepòwi conë. W grańcach miasta to dô 49 mòstów nad rzékama a karnalama. Szérzawa gardu Mòskwë ze zôpadu na pòrénk wënosy 39,7 km, a dłużawa z nordë na pôłnié – 51,8 km. == Demògrafiô == === Pòpùlacjô === Wedle pòwszechnégò spisënkù z 2021, pòpùlacjô wënosëła 13 010 112 òsób; je to wzrost w przërównanim do 11 503 501 òdnotowónëch w spisënkù z 2010 r.<ref name="2014 objectively assess">Russian Federal State Statistics Service (2011). <bdi>[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/perepis_itogi1612.htm Всероссийская перепись населения 2010 года. Том&nbsp;1]</bdi> <bdi>Всероссийская перепись населения 2010&nbsp;года [2010 All-Russia Population Census]</bdi> (rus). Federalny Państwòwi Statisticzny Serwis</ref> [[Òbrôzk:Life_expectancy_in_Russian_subject_-Moscow_-diff.png|lewo|mały|Òczekiwónô długòsc żëcégò przë narodzenim òd 1990, z rozróżnienim pëłców. Òczekiwónô długòsc żëcégò zmniészô sã òd 2019.]] === Etniczné grëpë === {| class="wikitable" ! rowspan="3" style="text-align:center;" |[[Etniczné grëpë w Rusce|Etnicznô grëpa]] ! colspan="9" |Year |- !1897<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=831 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20180625161022/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=831 Zarchiw.] 25.06.2018 r.; pòdôwczi na spòdlim deklarowónégò jãzëka.</ref> !1939<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39.php?reg=39 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220614185806/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39.php?reg=39 Zarchiw.] 14.06.2022 r.</ref> !1959<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_59.php?reg=45 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220706161009/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_59.php?reg=45 Zarchiw.] 6.07.2022 r.</ref> !1970<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_70.php?reg=18 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220614185805/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_70.php?reg=18 Zarchiw.] 14.06.2022 r.</ref> !1979<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_79.php?reg=19 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220706172633/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_79.php?reg=19 Zarchiw.] 6.07.2022 r.</ref> !1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89.php?reg=18 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20180625132501/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89.php?reg=18 Zarchiw.] 6.07.2022 r.</ref> !2002<ref>[https://web.archive.org/web/20070217070612/http://www.perepis2002.ru/ct/doc/English/4-2.xls "NATIONAL COMPOSITION OF POPULATION FOR REGIONS OF THE RUSSIAN FEDERATION"]. 17.02.2007 r. [http://www.perepis2002.ru/ct/doc/English/4-2.xls Zarchiw.] 17.02.2007 r.</ref> !2010 !2021<ref name="census2021">[https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx "Национальный состав населения"]. Federalny Państwòwi Statisticzny Serwis. [https://web.archive.org/web/20221230204643/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx Zarchiw.] 30.12.2022 r.</ref> |- !Jilosc (% pòpùlacje) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Number (%) |- |[[Ruskòwie]] |987 044 (95,0%) |3 614 430 (87,4%) |4 507 899 (88,6%) |6 301 247 (89,2%) |7 146 682 (90,1%) |7 963 246 (89,7%) |8 808 009 (84,8%) |9 930 410 (86,3%) |9 074 375 (69,7%) |- |[[Tatarzë]] |4 288 (0,1%) |57 687 (1,4%) |80 489 (1,6%) |109 252 (1,5%) |131 328 (1,7%) |157 376 (1,8%) |166 083 (1,6%) |149 043 (1,3%) |84 373 (0,6%) |- |[[Armeńczicë]] |1 604 (0,1%) |13 682 (0,3%) |18 379 (0,4%) |25 584 (0,4%) |31 414 (0,4%) |43 989 (0,5%) |124 425 (1,2%) |106 466 (0,9%) |68 018 (0,5%) |- |[[Ùkrajińcë]] |4 478 (0,4%) |90 479 (2,2%) |115 489 (2,3%) |184 885 (2,6%) |206 875 (2,6%) |252 670 (2,8%) |253 644 (2,4%) |154 104 (1,3%) |58 788 (0,5%) |- |[[Azerowie]] |– (–) |677 (–) |2 528 (–) |4 889 (–) |7 967 (0,1%) |20 727 (0,2%) |95 563 (0,9%) |57 123 (0,5%) |37 259 (0,3%) |- |[[Ùzbekòwie]] |– (–) |659 (–) |2 478 (–) |5 973 (–) |4 222 (–) |9 183 (0,1%) |9 183 (0,1%) |35 595 (0,3%) |29 526 (0,2%) |- |[[Żëdzë]] |5 070 (0,4%) |250 181 (6,0%) |239 246 (4,7%) |251 350 (3,6%) |222 900 (2,8%) |174 728 (2,0%) |79 359 (0,8%) |53 145 (0,5%) |28 014 (0,2%) |- |[[Grëzónie]] |– (–) |4 251 (0,1%) |6 365 (0,1%) |9 563 (0,1%) |12 180 (0,2%) |19 608 (0,2%) |54 387 (0,5%) |38 934 (0,3%) |26 222 (0,2%) |- |[[Tadżikòwie]] |– (–) |184 (–) |1 005 (–) |1 652 (–) |1 221 (–) |2 893 (–) |35 385 (0,4%) |27 280 (0,2%) |22 783 (0,2%) |- |[[Biôłoruskòwie]] |1 016 (–) |24 952 (0,6%) |34 370 (0,7%) |50 257 (0,7%) |59 193 (0,7%) |73 005 (0,8%) |59 353 (0,6%) |39 225 (0,3%) |17 632 (0,1%) |- |[[Kirgizowie]] |– (–) |77 (–) |– (–) |– (–) |1 173 (–) |3 044 (–) |4 102 (–) |18 736 (0,2%) |16 858 (0,1%) |- |Jinszi |– (–) | |76 173 (–) | | | | |225 031 (2,0%) |595 543 (4,6%) |- |Bez zadeklarowóny etnicznoscë |– (–) | | | | | | |668 409 (5,8%) |2 950 721 (22,7%) |- !Wëcmanim !1 038 591 (100%) !4 137 018 (100%) !5 085 581 (100%) !7 061 008 !7 931 602 (100%) !8 875 579 (100%) !10 382 754 (100%) !11 503 501 (100%) !13 010 112 (100%) |} * === Religiô === {| ! colspan="2" |Religie w Mòskwie (2020) |- |Prawòsławié |'''55%''' |- |Atejizm a felënk religie |'''28%''' |- |Islam |'''8%''' |- |Jiné religie |'''3%''' |- |Jiné chrzëscejańsczé wëznania |'''2%''' |- |Felënk deklaracje |'''4%''' |} [[Chrzescëjanizna|Chrzescëjani]] stanowią wikszosc lëdztwa gardu; wikszosc òd nich słëchô [[Ruskô Prawòsłôwnô Cerkwiô|Rusczi Prawòsłôwny Cerkwie]]. Mòsczewsczi patriarcha je za głowã cerkwie i rezydëje w Danielowim mònasterze. Mòskwa je stolëcą prawòsławiégò w Rusce, jaczé òd stalatów je główną religią kraju. Do jinszich religiów wëznôwónëch w Mòskwie nôleżą: [[Bùddizm w Rusce|bùddizm]], [[Hindujizm w Rusce|hindujizm]], [[Islam w Rusce|islam]], [[judajizm]], [[jezydizm]] a [[Słowiańsczé neòpògaństwò|rodnowierstwò]]. W miesce dô sztërë meczetë.<ref>Kiran Moodley. [https://www.independent.co.uk/news/world/europe/eid-alfitr-2015-drone-shows-huge-crowds-celebrating-the-end-of-ramadan-in-moscow-10395950.html "Eid al-Fitr 2015: Drone shows huge crowds celebrating the end of Ramadan in Moscow"] ({{jãz.|en}}), ''The Independent''. [https://web.archive.org/web/20150925190139/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/eid-alfitr-2015-drone-shows-huge-crowds-celebrating-the-end-of-ramadan-in-moscow-10395950.html Zarchiw.] 25.09.2015 r.</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Strony z nieprzejrzanymi tłumaczeniami]] [[Kategòrëjô:Gardë w Rosji]] [[Kategòrëjô:Stolëcë]] 1ls3st4gm25bxs5t2svn7c6zbe8bkxb 205933 205894 2026-07-09T21:13:33Z Terrus38 14026 /* Carstwò (1547–1721) */ 205933 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox|Gard=Mòskwa|gwôsné miono=Москва|céch=Coat of arms of Moscow.svg|fana=Flag of Moscow, Russia.svg|dopełniacz=Mòskwë|państwò=[[Ruskô]]|wiéchrzëzna=2 511|stopniN=55|minutN=45|stopniE=37|minutE=37|lëdztwò=13,010,112|rok=2021|bùrméster=Sergej Sobianin|www=https://www.mos.ru/|adres_um=Ùrząd Mera Mòskwë|kod_poczt_um=Twerskô sz. 13, Mòskwa}} '''Mòskwa''' ({{jãz.|ru}} Москва) je [[stolëca|stolëcą]] a nôwikszim gardã [[Ruskô|Rusczi]]. Leżi nad rzéką [[Mòskwa (rzéka)|Mòskwą]] we westrzédno-zôpadny Rusce. Ji pòpùlacjã taksëje sã na 13 milionów òsób w samëch grańcach miasta,<ref name="2021Census">Rosstat, [https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx ''Оценка численности постоянного населения по субъектам Российской Федерации''] ({{jãz.|ru}})</ref> a wicy jak 21,5 milionów lëdzy mieszkô w òbrëmim mòsczewsczi metropòlie.<ref name="Megapolis">citypopulation.de, [https://www.citypopulation.de/en/world/agglomerations/ ''MAJOR AGGLOMERATIONS OF THE WORLD''] ({{jãz.|en}}), przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Sóm gard mô pòwiérzchniã 2 511 km², a wiéchrzëzna cawny metropòlitalny conë wënôszô wicy jak 26 000 km²<ref name="Megapolis" /> Mòskwa słëchô nôwikszim gardóm swiata: je nôwikszim miastã pòłożonym całowno w Eùropie.<ref name="Planète Énergies">Planete Energies, [https://www.planete-energies.com/en/medias/close/moscow-city-undergoing-transformation ''Moscow, a City Undergoing Transformation''] ({{jãz.|en}}), 9.11.2017 r., przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Pierszô nadczidka ò Mòskwie pòchôdô z 1147 rokù, czej òsta stolëcą [[Wiôldżé Mòsczewsczé Ksãstwò|Wiôldżégò Mòsczewsczégò Ksãstwa]], chtërno doprowadzëło do zjednaniégò rusczich zemiów w XV stalatim a stało sã centrum ne zjednónégò państwa.<ref>"Moscow, Grand Duchy of". ''[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780199546091.001.0001/acref-9780199546091-e-7792 World Encyclopedia] ({{jãz.|en}}),'' Philip's. 2004. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-19-954609-1</bdi>. Zarchiwizowóné z [https://web.archive.org/web/20250601225153/https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780199546091.001.0001/acref-9780199546091-e-7792 òriginału] 1.06.2025 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Pò pòwstanim Rusczégò Carstwa w 1547 rokù, Mòskwa dërch bëła pòliticznym a ekònomicznym òstrzódkã przez wikszosc swòji historie. Za czasów [[Pioter Wiôldżi|Piotra Wiôldżégò]], w 1712 rokù, ruskô stolëca òsta przecygnionô do nowò pòwstałégò [[Piotrogard|Piotrogardu]], co òbniżëło status Mòskwë òb czas imperialnégò cządu.<ref name="Weeks">Weeks, Theodore R. (1 January 2008). "Moscow". ''[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780195176322.001.0001/acref-9780195176322-e-1053 The Oxford Encyclopedia of the Modern World] ({{jãz.|en}})'' Oxford University Press. ISBN <bdi>978-0-19-517632-2</bdi>.</ref> Z [[Pajicznikòwô rewòlucjô|pajicznikòwą rewòlucją]] a pòwstanim [[Ruskô Federacyjnô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Rusczi FSSR]] mët, w 1918 rokù stolëca òsta przecygnionô nazôd do Mòskwë.<ref name="Weeks" /> Miasto pózni òstało przédnym pòliticznym òstrzódkã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Sowiecczi Zrzeszë]] ë doswiôdczëło òb nen czas wiôldżégò wzrostu lëczbë mieszkańców.<ref name="Weeks" /> Pò rozpadze Sowiecczi Zrzeszë Mòskwa òsta stolëcą nowò ùstanowiony Rusczi Federacje.<ref name="Weeks" /> Mòskwa je nôbarżi wesënionym na nordã a nôzëmniészim megagardã na swiece. Zarządzónô je jakno federalné miasto<ref>[https://web.archive.org/web/20211007105652/https://www.mos.ru/en/city/about/ "A glimpse into history"] ({{jãz.|en}}), ''mos.ru''. Zarchiwizowóné z [https://www.mos.ru/en/city/about/ òriginału] 7.10.2021 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> i je za pòliticzné, kùlturalné a nôùkòwé centrum Rusczi. Mòsczewsczé Midzënôrodné Centrum Biznesu je jednym òd nôwikszich tegò zortu òstrzódków na swiece a stoji tam wikszosc òd nôwëższich chmùrników w Eùropie. Mòskwa bëła gòspòdarzã [[Latné Òlimpijsczé Miónczi 1980|Latnëch Òlimpijsczich Miónków w 1980 rokù]] a jednym òd miastów-gòspòdarzów [[Mésterstwa Swiata w Fùsbalë 2018|Mésterstwów Swiata w Fùsbalë 2018 rokù]].<ref>[https://web.archive.org/web/20210802231006/https://www.newindianexpress.com/sport/football/fifa-world-cup-2018/fifa-worldcup-2018-news/2018/jun/14/fifa-world-cup-kicks-off-in-russia-1828219.html "FIFA World Cup kicks off in Russia"] ({{jãz.|en}}), ''The New Indian Express''. Zarchiwizowóné z [https://www.newindianexpress.com/sport/football/fifa-world-cup-2018/fifa-worldcup-2018-news/2018/jun/14/fifa-world-cup-kicks-off-in-russia-1828219.html òriginału] 2.08.2021 r. Przëstãp z 9.07.2026 r. </ref> W gardze to dô pôrã òbiektów ze swiatowi lëstë spôdkòwiznë UNESCO. Mòskwa je znónô z architekturë, òsoblëwie z òbéńdë [[Czerwiony Plac|Czerwionégò Placu]] a bùdinków taczich jak [[Sobór Błogòsławionégò Wasyla]] a [[Kreml]], chtëren je òstrzódkã włôdzë w kraju. W Mòskwie wielné rusczé firmë mają swòje sedzbë. Miasto mô bògati system pùblicznégò transpòrtu: sztërë midzënôrodné fligerplace, dzesãc banófów, elektriszowi system, system jednoszinowégò banu a [[Metro w Mòskwie|mòsczewsczé metro]] – jeden òd nôwikszich tegò zortu systemów na swiece. Wicy jak 40% teritorium miasta stanowi zelonosc, co czini Mòskwã jednym òd nôbarżi zelonëch gardów na swiece.<ref>[https://web.archive.org/web/20200625002804/https://bridgetomoscow.com/curious-fact-moscow-parks ''"Moscow parks"''] ({{jãz.|en}}), ''Bridge To Moscow''. Zarchiwizowóné z [https://bridgetomoscow.com/curious-fact-moscow-parks òriginału] 25.06.2020 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> == Etimòlogiô == Ùwôżô sã, że miono gardu pòchôdô òd rzéczi [[Mòskwa (rzéka)|Mòskwë]].<ref name="Vasmer">Vasmer, Max (1986–1987) [1950–1958]. "Москва". [w:] Trubaczow, O. N.; Larin, B. O. (editorzë). ''Этимологический словарь русского языка'' ({{jãz.|ru}}) (2 wëdanié.). Mòskwa Progress.</ref><ref name="Smol">Smòlickaja, G.P. (2002). ''Topònimiczeskij słowar Centralnoj Rossyji'' <bdi>Топонимический словарь Центральной России</bdi> ({{jãz.|ru}}). str. 211–2017.</ref> To dô rozmajité teòrie tikającé sã pòchòdzeniô pòzwë rzéczi. Nôlepi jãzëkòznajarskò ùgruntowóną a szerok akceptowóną je na ò pòchòdzenim z [[Prabôłtosłowiańsczi jãzëk|prabôłtosłowiańsczégò]] dërżenia *''mŭzg''-/''muzg''- z [[Praindoeùropejsczi jãzëk|praindoeùropejsczégò]] *meu- „mòkri”,<ref name="Smol"/><ref name="Trubach">Trubaczow, O.N., ed. (1994). ''Etimòlogiczeskij słowar sławjanskich jazykòw'' <bdi>Этимологический словарь славянских языков</bdi> ({{jãz.|ru}}). V. 20: str. 19–20, 197, 202–203; V. 21: str. 12, 19–20, 76–79.</ref><ref>Pokorny, Julius. [https://web.archive.org/web/20160310064838/http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/ielex/U/P1312.html "meu"]. ''Indogermanisches etymologisches Wörterbuch,'' (miem.) Zarchiwizowóné z [http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/ielex/U/P1312.html òriginału] 10.03.2016 r. </ref> tak tej ''Mòskwa'' mògłabë òznaczac rzékã pòłożoną na sapach czë błotach. Skrewnionym słowóm słëchają: [[Rusczi jãzëk|rusczé]] музга, ''mùzga'' „plëta”, [[Lëtewsczi jãzëk|lëtewsczé]] ''mazgoti'' a [[Łotewsczi jãzëk|łotewsczé]] ''mazgāt'' „mëc”, [[Łacyńsczi jãzëk|łacyńsczé]] ''mergō'' „zanurzac”,<ref name="Vasmer" /><ref name="Trubach" /> [[Prekmùrsczi jãzëk|prekmùrsczé]] ''müzga'' „trzãsawiszcze”<ref>Greenberg, Marc L. (2020). Fortuin, Egbert; Houtzagers, Peter; Kalsbeek, Janneke (editorzë). ''Prekmurje Slovene Grammar: Avgust Pavel's Vend nyelvtan (1942). Critical edition and translation from Hungarian by Marc L. Greenberg''. ({{jãz.|en}}), Leiden, Boston: Brill Rodopi. str.&nbsp;176. ISBN&nbsp;<bdi>978-9004419117</bdi>.</ref>. We wiele słowiańsczich krajach jistnieje nôzwëskò ''Mòskòw'', nôpòpùlarniészé je w Rusce, [[Bùłgariô|Bùłgarie]], [[Ùkrajina|Ùkrajińsce]] a [[Nordowô Macedoniô|Nordowi Macedonie]].<ref>[https://forebears.io/surnames/moskov "Moskov Surname Meaning, Origins & Distribution"]. ''forebears.io''. Zarchiwizowóné z [https://web.archive.org/web/20181211010136/https://forebears.io/surnames/moskov òriginału] 11.12.2018 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> W dodôwkù, w Pòlsce jistnieją szlachòwno pòzwóné môlëznë jak Mozgawa.<ref name="Vasmer" /><ref name="Smol" /><ref name="Trubach" /> Wedle ùgrofińsczi hipòtezë, [[wòłżańskò-fińsczé lëdë]], jaczé słëchałë do przedsłowiańsczich plemión a chtërne mieszkałë na nym terenie, zwałë rzékã ''Mustajoki –'' „czôrnô rzéka” ë pòzwa rzéczi miabë pòchadac z te terminu.<ref>Tarkiainen, Kari (2010). ''Ruotsin itämaa''. Helsinki: Svenska litteratursällskapet i Finland. (szw.), str.&nbsp;19. ISBN&nbsp;<bdi>978-951-583-212-2</bdi>.</ref> Jiné teòrie są òdrzucóné przez jãzëkòznajarzów jakno słabò pòpiarté nôùkòwò.<ref name="Vasmer" /><ref name="Smol" /> Stôroruską fòrmã pòzwë rekònstruùje sã jakno *Москы, ''*Mosky'', ale pierszé pisóné nadczidczi z XII stalatégò zapisóné są w zanôléżnëch [[Przëpôdk|przëpôdkach]]: Московь, ''Moskovĭ'' ([[winowôcz]]), Москви, ''Moskvi'' ([[môlnik]]), Москвe/Москвѣ, ''Moskve/Moskvě'' ([[rodzôcz]]).<ref name="Vasmer" /><ref name="Smol" /> Z nëch fòrmów pòchôdô terôczasnô ruskô fòrma Москва, ''Mòskwa'', mdącô wënikã ùproszczeniô deklinacje (szlachòwno stało sã w kaszëbiznie np. z prasłowiańsczim *kry, chtërno przeszło w krew/krëwiô).<ref>Lorentz, F. (1925). ''Geschichte der Pomoranischen Sprache''. (miem.), De Gruyter, str. 153</ref> == Historiô == <big>'''Prehistoriô'''</big> Terenë dzysdniowi Mòskwë bëłë zamieszkałé òd prehistoricznëch czasów. Do nôwczasniészich znalezëszczów słëchają zaòstałoscë pò lałowsczi kùlturze, chtërnã ekspercë przëpisëją do cządu [[Neòlit|neòlitu]].<ref>[https://web.archive.org/web/20201030183623/https://www.mos.ru/en/news/item/22507073/ "The origins of Moscow: What archaeological finds, chronicles and urban legends tell us"]. ''Mos.ru''. 5 April 2017. Zarchiwizowóné z [https://www.mos.ru/en/news/item/22507073/ òriginału] 30.10.2020 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Pierszima mieszkańcama òbéńdë bëlë jachtarze a zbiérôcze. Kòl 950 r. òsedlëłë sã tu dwa słowiańsczé plemiona, [[Wiaticze]] a [[Kriwicze]]. Wiaticze mòglë sã składac na wikszosc domôcy pòpùlacje Mòskwë.<ref>[https://web.archive.org/web/20120524051043/http://www.moskau.ru/moskau/lexikon/geschichte_moskaus_vom_dorf_zur_metropole_3.html "History of Moscow - from village to metropolis"] ({{jãz.|en}}) ''moskau.ru''. Zarchwizowóné z [http://www.moskau.ru/moskau/lexikon/geschichte_moskaus_vom_dorf_zur_metropole_3.html òriginału] 24.05.2012 r., przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> === Wczasnô historiô (1147–1263) === Mòskwa òsta nadczidłô w kronikach pierszi raz przë rokù 1147 jakno dzél rostowskò-suzdalsczégò ksãstwa, jakô pòwsta pò rozpadze [[Czijewskô Rus|Czijewsczi Rusë]].<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 45</bdi></ref> Bëła tedë môłim miastkã przë zôpadny grańcë ksãstwa.<ref>[https://www.bbc.com/russian/features-39352451 "Начало Москвы: пир после убийства"] ({{jãz.|ru}}) ''BBC News Russian''. 11.04.2017 r. Zarchiw. z [https://web.archive.org/web/20210710045539/https://www.bbc.com/russian/features-39352451 òriginału] 10.07.2021 r. </ref> Wôżnosc Mòskwë mòckò ùrosła w drëdżi pòłowie XII wiekù, czej stała sã festingą, tej téż pòwstałë pierszé mùrë [[Kreml|Kremla]].<ref name=":0">Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 46</bdi></ref> Òb czas mòngòlsczich inwazjów z lat 1237–1238, Mòskwa òsta splądrowónô pò zniszczenim [[Riazań|Riazania]].<ref name=":0" /> Pierszim ksyżëcã Mòskwë béł [[Daniél Aleksandrowicz|Daniél]], nôstarszi syn [[Aleksander Newsczi|Aleksandra Newsczégò]], jaczi erbòwôł w 1263 rokù gard.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 47</bdi></ref> Do 1271 rokù, ksãstwò bëło rządzoné przez ùja Daniela, Jarosława, chtëren dostôł Twer jakno apanaż.<ref>Kuczkin, V. A. (2013). "Московское великое княжество" [w:] Krawiec, S. L. (editór.). ''Большая Российская энциклопедия. Том 21: Монголы — Наноматериалы'' ({{jãz.|ru}}) Большая Российская энциклопедия. str.&nbsp;308–310. ISBN&nbsp;<bdi>978-5-85270-355-2</bdi>.</ref> Sóm Daniél je nadczidłi w kronikach dopiérze przë rokù 1282, czej miôł brac ùdzél w feùdalny wòjnie jegò dwùch starszich bracynów.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 47</bdi></ref> === Wiôldżé Ksãstwò (1263–1547) === [[Òbrôzk:Facial_Chronicle_-_b.10,_p.049_-_Tokhtamysh_at_Moscow.jpg|mały|Dobëcé Mòskwë przez [[Złotô Horda|Złotą Hordã]] w 1382 rokù]] [[Òbrôzk:Вид_на_Спасскую_башню_от_Исторического_музея.jpg|alt=|mały|Spasskô Bôszta, zbùdowónô w 1491]] [[Òbrôzk:Polish_plan_of_Moscow_1610.PNG|mały|Plan Mòskwë z 1610, przed znikwienim gardu w 1612 a zmianą ùkładu sztrasów. Norda je pò prawi.]] Na prawim sztrądze rzéczi Mòskwë, òsmë kilométrów òd Kremla, Daniél ùsadzył nowi mònastér z drzewianą cerkwią Daniela Słëpnika mët – dzysdnia je to [[Danielów Mònastér]]. Pò smiercë Daniela w 1303 r., teritorium ksãstwa sã wnet pòtrojiło, zamikającë w se cawną rzékã Mòskwã kùmbruż z ji dopłëwama, co zagwësniło państwù samòòbstójnotã.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 50-51</bdi></ref> Bëlnô rzecznô séc pòmôga ksãstwù w rozwiju hańdlu.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 55</bdi></ref> Òtrocë Daniela sztridowelë sã z [[Twer|twersczima]] ksãcama ò sukcesjã.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 60</bdi></ref> [[Jerzi Mòsczewsczi|Jerzi]] òstôł ùznóny za wiôldżégò ksãca przez mòngòlsczégò [[Chan|chana]] w 1318, ale stracył titel sztërë lata pózni.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 87</bdi></ref> [[Iwan I Mòsczewsczi|Iwan I]] òdzwëskôł trón wiôldżegò ksãstwa òd Tweru pò dokôzanim lojalnoscë chanowi.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 145</bdi></ref> Iwan zbiérôł daninã dlô chana [[Złotô Horda|Złoti Hordë]] òd zanôleżnëch rusczich ksyżãt ë ùżiwôł strzódków, jaczé zdobiwôł, cobë rozwijac Mòskwã.<ref name=":1">Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' ({{jãz.|en}}; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 73</bdi></ref> Metropòlita [[Ruskô Prawòsłôwnô Cerkwiô|rusczi cerkwie]] téż zdrësził sã z Iwanã i przeniósł swòjã sedzbã z [[Władimir (gard)|Władimiru]] do Mòskwë.<ref name=":2">Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 40</ref><ref name=":1" /> Zwela pòd pierszą kamianną cerkwiã w Mòskwie, [[Sobór Zasniãcô Matczi Bòżi]], òsta wëłożonô w 1326. Metropòlita wëbrôł sobór za plac swòjégò spòczinkù, co miało zmòcnic sztatus Mòskwë jakno dëchòwégò centrum rusczégò prawòsławiégò.<ref name=":2" /> Chan Złoti Hordë pòczątkòwò wspiérôł Mòskwã, chcącë scygnąc ekspansjã [[Wiôldżé Lëtewsczé Ksãstwò|Wiôldżégò Lëtewsczégò Ksãstwa]] na pòrénk, ingerowôł dërch w relacje Mòskwë z jinyma rusczima princama, bë zapòbiec ji nadmiérnémù zmòcnieniémù.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 211-212</bdi></ref> W 1353 rokù, [[czôrnô smierc]] rozkòscérza sã z nordowò-zôpadny Rusczi do Mòskwë, pòwòdëjącë smierc [[Szëmón Bùszny|Szëmòna Bùsznégò]], jegò sënów a metropòlitë.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 217</bdi></ref> Tak tej panëjącô Mòskwą familiô òsta môłô ë pòwsta nowô lëniô ksyżãcy sukcesje – wedle ni włôdza przechôda z òjca na sëna.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 170-171</bdi></ref> Òb czas panowaniô Dimitra Dóńsczégò, mòsczewsczé ksãstwò zdobëło zacht nowégò teritorium.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 49</ref> W 1380 r., Dimitr doprowadzył zjednóną ruską armiã do wôżnégò zwëcãstwa nad Mòngòłami w biôtce ò Kùlikòwò, co baro przëdało Mòskwie wiele prestiżu a zmòcniło sztatus ji włôdców jakno wòjskòwëch wódców.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 51</ref> Pò jegò smiercë w 1389 rokù, trónë Władimiru a Mòskwë òstałë na wiedno zjednóné.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 306</bdi></ref> Za panowaniégò [[Wasyl II Slepi|Wasyla II]] wëbùchłô domôcô wòjna pònemù jak Jerzi Zwienigòrodzczi zakwestionowôł sukcesjã swòjégò bratówca w 1425 r.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 69</ref> Òkróm te, Wasyl wërôżôł niechãc wedle [[Florencczi sobór|florencczégò sobòru]], co skùtkòwało aresztowanim metropòlitë za jegò pòdpisanié.<ref name=":3">Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 72</ref> Sétmë lat pózni, radzëzna rusczich biskùpów wëbra gwôsnégò metropòlitã, co òznôczało ògłoszenié [[Aùtokefaliô|aùtokefalie]] przez ruską cerkwiã.<ref name=":3" /> [[Ùpôdk Kònstantinopòla|Ùpôdk Kónstantinopòla]] w 1453 rokù béł ùwôżóny przez Rusków za bòską karã za [[Apòstazjô|apòstazjã]] ë w 1492 r. Mòskwa òsta pòzwónô pierszi rôz imperialnym gardã przez rusczégò metropòlitã.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 135</ref> Òb czas rządów [[Iwan III Wiôldżi|Iwana III]], wnet wszëtczé rusczé kraje zjednałë sã z Mòskwą, co dało spòdlé pòd bùdacjã centralisticznégò państwa.<ref>Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' ({{jãz.|en}}; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 77-79</bdi></ref> [[Staniãcé nad Ùgrą|Staniãcé nad rzéką Ùgrą]] w 1480 r. je tradicyjną cezurą kùńca tatarsczi zwiérzchnoscë.<ref>Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' ({{jãz.|en}}; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 78</bdi></ref> Iwan miôł wiôlgą starã, abë jegò państwò przejãło wiersztã Kónstantinopòla, zrekònstruòwôł tej Kreml przë pòmòcë renesansowëch włosczich architektów. Prawie za czasów Iwana III pòjawił sã [[Czerwiony Plac]], zwóny nôprzód Targã. Iwanów syn, [[Wasyl III]] kòntinuòwôł ekspansjã mòsczewsczégò państwa i anektowôł òstałé rusczé zemie.<ref>Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' ({{jãz.|en}}; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 79</bdi></ref><ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 92</ref> Za jegò włôdzë rozwijónô bëła doktrina Mòskwë jakno trzecégò Rzimù.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 136</ref> === Carstwò (1547–1721) === [[Òbrôzk:Moscow_StBasilCathedral_d28.jpg|mały|[[Sobór Błogòsłowiónégò Wasyla]], zbùdowóny w 1561]] [[Òbrôzk:Mikhail_Feodorovich_Izbranie.jpg|mały|Welacjô Michała I na cara w 1613]] [[Òbrôzk:Kremlenagrad.jpg|mały|[[Kreml]] òb czas panowaniô [[Aleksy I Romanów|Alekségò I Romanowa]], 1663]] W 1547 rokù, [[Iwan Grozny]] òstôł kòrónowóny w Mòskwie nié blós na wiôldżégò princa, ale téż na pierszégò cara Wszechrusczi.<ref>Bushkovitch, Paul (5.12.2011 r.). ''A Concise History of Russia'' ({{jãz.|en}}) Cambridge University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-139-50444-7, str. 48</bdi></ref> W XVI a XVII stalatim òstałë zbùdowóné trzë krãgłé festindżi: Kitaj-gòrod, Biôłi Gard a Zemny Gard. W 1547 rokù òdżin zniszcził ale wiôldżi dzél miasta, a w 1571 r. [[Krimsczi Tatarzë]] zdobëlë Mòskwã, spôlającë wszëtkò pòza Kremlã.<ref>"''[https://books.google.com/books?id=i85noYD9C0EC&pg=PA260 The Unending Frontier: An Environmental History of the Early Modern World] ({{jãz.|en}}) John F. Richards (2006). University of California Press. str. 260.'' ISBN 0-520-24678-0 </ref> Kroniczi przekazëją, co przeżëło 30 000 òd 200 000 mieszkańców. Krimsczi Tatarzë zaatakowelë zôs w 1591 r., ale scygnãłë jich nowé mùrë, zbùdowóné midzë 1584 a 1591 przez rzemiãsnika Fiodora Kònia. W 1592 r. wkół gardu òstôł wzniosłi bùtnowi zemny wôł z 50 tormama. Jakno nôbarżi bùtnowô liniô òbarnë, pòwsta séc mòckò ùfòrtifikòwónëch mònasterów na pôłnié a pòrénk òd wałów. Dzãka wałóm miasto zwëskało pòeticką pòzwã ''Biełokamiennaja''. Dôwné grańce gardu òznaczoné przez wôł, terô wëznôczô [[Ògrodowô Òkrãżnica]]. Pò pòrénczny stronie mùru Kremla to dało trzë brómë: Kònstantino-Jeleninskij, Spasskij, Nikòlskij (nazwónëch tak pò wiszącëch nad nima ikònach Kónstantëna i Lénë, Zbawicela a [[Swiãti Mikòłôj|sw. Mikòłaja]]). Òstatné dwie stojałë bezpòstrzédno na procëm Czerwionégò Placu, a bróma Kònstantino-Jeleninskij nalôża sã za Sobòrã Błogòsławionégò Wasyla. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''brëkòwny przëpis''&#x5D;</sup> Wiôldżi głód w Rusce z lat 1601–1603 ùbił gwës 100 000 òsób w Mòskwie. Midzë 1610 a 1612 rokã, [[Repùblika Òbu Nôrodów|pòlskò-lëtewskô]] armiô òkùpòwa Mòskwã, jakno że król [[Zygmùnd III Waza|Zygmùnd III]] chcôł przejic rusczi trón. W 1612 rokù, Niżny Nowgòrod a jiné rusczé miasta, chtërnym przewòdzył princ Dmitrij Pòżarsczi ë Kùzma Minin, pòwstałë procëm pòlsczim òkùpantóm, occupants, òbleglë Kreml i wënëkelë jich. W 1613 rokù, the Zemsczi Sobór wëbrôł [[Michôł Romanów|Michała Romanowa]] na cara, ùsôdzającë [[Dinastiô Romanowów|dinastiã Romanowów]]. W XVII wiekù to jesz dało czile pòwstaniów w gardze: [[Sólny Bùńt]] (1648), [[Kòprowi Bùńt]] (1662) a [[Mòsczewsczé pòwstanié (1682)|mòsczewsczé pòwstanié z 1682 rokù]]. Ò pierszą pòłowã XVII wiekù lëdztwò gardu ùrosło ze 100 000 do 200 000, a miasto rozkòscérzëło sã pòza wałë w drëdżi pòłowie stalatégò. Kòl 1650 rokù, 20% mieszkańców przedmiesców Mòskwë pòchôdało z [[Wiôldżé Lëtewsczé Ksãstwo|Wiôldżégò Lëtewsczégò Ksãstwa]].<ref>Абецедарский, Л. С. (1978). ''Белоруссия и Россия'' ({{jãz.|ru}}) Москва. str.&nbsp;213</ref> Ne nowé wiertle òstałë pòżwóné ''Mieszczanskaja słobòda.'' Słowò ''mieszczanie'' ze zôczątkù òznaczało to samò, co pò kaszëbskù, ale pózni dobëło negatiwny wëzwãk i dzysdnia òznôczô w rusczim „drobnomieszczanie” abò „ògrańczony filistrowie”.<ref>П.В.Сытин, "Из истории московских улиц" ({{jãz.|ru}}), М, 1948, str. 296.</ref> Wielné tragedie nawiédzałë gard. Epidemie dżumë pùstoszëłë Mòskwã w latach 1570–1571, 1592 a 1654–1656.<ref>''[https://books.google.com/books?id=IcljzNyv4EgC&pg=PA17 Bubonic Plague in Early Modern Russia: Public Health and Urban Disaster]'' ({{jãz.|en}}) ''John T. Alexander (2002). Oxford University Press US. str. 17. ISBN'' [[:en:Special:BookSources/0-19-515818-0|0-19-515818-0]] </ref> Czôrnô smierc ùbiła wicy jak 80% lëdztwa w latach 1654–55. Ògnie spôlëłë wikszosc drzewianégò dzéla gardu midzë 1626 a 1648.<ref>M.S. Anderson, ''Peter the Great'' (1978) ({{jãz.|en}}), str. 13</ref> W 1712 r., [[Pioter Wiôldżi]] przecygnął sedzbã swòjégò rządu do nowò wëbùdowónégò [[Piotrogard|Piotrogardu]] nad [[Bôłt|Bôłtã]]. === Imperium (1721–1917) === Pò ùtrace sztatusu stolëcë, pòpùlacjô sã nôprzód zmniészëła, ale pò 1750 rokù do kùńca jistnieniégò imperium, ùrosła wicy jak dzesãckrotno, òsygającë do 1915 rokù 1,8 miliona òsób. Epidemiô dżumë z lat 1770–1772 zabiła do 100 000 lëdzy w Mòskwie.<ref>Melikishvili, Alexander (2006). [https://web.archive.org/web/20091123034404/http://cns.miis.edu/antiplague/pdfs/melikishvili.pdf "Genesis of the anti-plague system: the Tsarist period"] (PDF). ''Critical Reviews in Microbiology''. '''36''' (1): 19–31. CiteSeerX&nbsp;10.1.1.204.1976. doi:10.1080/10408410500496763. PMID&nbsp;16610335. S2CID&nbsp;7420734. ({{jãz.|en}})</ref> Pòd kùńc XVII wiekù zaczãłë pòwstawac flastrowóné szasëje. W 1730 rokù wprowadzoné òstało stałé sztrasowé òbswiecenié, a do 1867 rokù wiele sztrasów miało ju gazowi wid. W 1883 rokù, kòl brómë Prieczistienskije, zainstalowóné òstałë łãkòwé lãpë. W 1741 rokù Mòskwã òtôczôł 40-kilométrowi wôł Kamier-Kòlleżskij. Dało tam 16 brómów, kòl jaczich pòbiéróné bëło cło. We wczasnym XIX wiekù Bróma Spasskij bëła główną wjazdową brómą na Kreml, brëkòwóną przez cara. Droga łączącô Mòskwã z Piotrogardã, dzysdnia [[Aùtostrada M10 (Ruskô)|aùtostrada M10]], òsta skùńczonô w 1746 rokù. Pò wëflastrowanim w latach 80. XVIII wiekù zaczã bëc pòpùlarno pòzéwónô ''Pietierburgskòje Szosse.'' W latach 1781–1804, jakno pierszi w kraju, pòwstôł wòdocyg Mitiszczinskij. [[Òbrôzk:Moscou._Le_Kremlin_LOC_ppmsca.52725.jpg|mały|Widok na rzékã Mòskwã w XIX stalatim]] Pò inwazji Napòléòna na Ruskã w 1812 rokù, mòskwianie òstelë ewakùòwóny. Òdżin miasta béł we wiôldżi mierze skùtkã rusczi sabòtażë. Napòléònowa ''Grande Armée'' bëła zmùszonô sã wëcopac i òsta wnet znikwionô przez òstrą ruską zëmã. W 1813 rokù, pò zniszczeniach zrzeszonëch z najazdã, ùsadzonô òsta ''Kòmisjô ds. Bùdacje Miasta Mòskwë''. To dało wiôlgą òdbùdowã a dzélã przebùdowã. Taczé gmachë jak [[Wiôldżi Kremlowsczi Pałac]], [[Kremlowsczi Arsenał]], [[Mòsczewsczi Ùniwersytet]], [[Mòsczewsczi Maneż]] a [[Wiôldżi Téater w Mòskwie|Wiôldżi Téater]] òstałë prawie tej wëbùdowóné abò òdbùdowóné. [[Sztrasa Arbat]] mia jistnióné przënômni òd XV stalatégò, ale w XVIII wiekù òsoblëwie zwëska na prestiżu. Òsta zniszczonô w ògniu z 1812 rokù a czësto òdbùdowónô. [[Mòsczewsczi Państwòwi Ùniwersytet]] òstôł ùsadzony w 1755 rokù. Jegò główny gmach òstôł òdbùdowóny pò ògniu z 1812 przez Domenica Giliardégò. Gazéta ''Mòskòwskije Wiedomòsti'' bëła wëdôwónô òd 1756 rokù jakno tidzenik, a òd 1859 jakno dzénnik. W latach 30. XIX wiekù generał Aleksandr Basziłow rozplanowôł pierszą regùlarną séc sztrasów na nordã òd Piotrowsczégò Pałacu. Chòdińsczé pòle na zudã òd szaségò bëła brëkòwónô do wòjskòwëch czwiczeniów. Smòleńsczi Banóf (pòprzédca Biôłorusczégò Banófù) òstôł òdemkłi w 1870 rokù. Park Sokolniki, jaczi w XVIII wiekù służił carsczim sokólnikóm, a leżôł bùten gardu, w XIX stalatim òstôł wchłoniãti przez rozwijającé sã miasto i przesztôłcony w pùbliczny park w 1878 rokù. W 1902 rokù zbùdowóny òstôł pòdmiesczi banóf Sawiołowskij was built in 1902. W stëcznikù 1905 rokù Aleksandr Adrjanow òstôł pierszim merã Mòskwë. Czej do włôdzë w 1762 rokù doszła carica [[Katarzëna Wiôlgô|Katarzëna]], brud gardu a smard scéków bëłë ùwôżóné za złé zwëczaje przëniosłé do Mòskwë przez lëdzy z niższich klasów, jaczi niedôwno przecygnãlë do gardu ze wsë. Elitë zabiégałë ò pòlepszenié higenë, co stało sã dzélã planów caricë, bë zwikszëc kòntrolã nad spòlëznowim żëcym. Pòliticzné a militarné zwënédżi òd 1812 jaż pò 1855 rok òbdôwałë kritików, diskùsjô ò lëchi kòndicje pùblicznégò zdrowiégò zmôłkła. Jednak wedle klãsków we krimsczi wòjnie z lat 1855–56, zmniészëła sã dowiérnota w ùmiejãtnosc zagwësnieniô przez państwò pòrządkù w dzélnicach nãdzë, a żądania wikszi dbë ò pùbliczné zdrowié zaczãłë bëc zôs pòdnôszóné.<ref>Alexander M. Martin, "Sewage and the City: Filth, Smell, and Representations of Urban Life in Moscow, 1770–1880", ''Russian Review'' (2008) 67#2 str. 243–274. ({{jãz.|en}})</ref> W 1903 rokù zaczął dzejac wòdocyg Mòskwòreckaja, pierszi nanëkiwóny wòdą z rzéczi Mòskwë<ref>Falkowskij N.I. ''История водоснабжения в России'' (''Istorija wodosnabżenija w Rossyji,'' ros.), red. Szuchier I.M., Изд-во Министерства коммунального хозяйства РСФСР, 1947, str. 159</ref>. === Sowiecczi cząd (1917–1991) === [[Òbrôzk:Plan_of_Moscow_1917.jpg|mały|Plan gardu Mòskwë, 1917]] W lëstopadnikù 1917 rokù, pò rozpòczãcym sã [[Pajicznikòwô rewòlucjô|pajicznikòwi rewòlucje]] w Piotrogardze, mòsczewsczi bólszewikòwie rozpòczãlë swòje pòwstanié. 15 (2 wedle [[Juliańsczi kalãdôrz|juliańsczégò kalãdarza]]) lëstopadnika 1917, pò drãdżich biôtkach, w Mòskwie włôdzã przejãlë Sowiecë.<ref>[http://www.aha.ru/~mausoleu/documents/moscow_1.htm "Revolutionary war history. Moscow"] ({{jãz.|en}}) ''www.aha.ru''. Zarchiw. z [https://web.archive.org/web/20210411165331/http://www.aha.ru/~mausoleu/documents/moscow_1.htm òriginału] 11.04.2021 r.</ref> [[Włodzmiérz Lenin]], w strachù przed inwazją, przecygnął 12 strëmiannika 1918 r. stolëcã nazôd do Mòskwë.<ref name="prlib">[https://www.prlib.ru/en/history/619089 "Moscow becomes the capital of the Soviet State"] ({{jãz.|en}}) Presidential Library. 2018. Zarchiw. z [https://web.archive.org/web/20190401151158/https://www.prlib.ru/en/history/619089 òriginału] 1.04.2019.</ref> Kreml zôs stôł sã sedzbą włôdzë, pòliticznym centrum nowégò państwa. Razã ze zmianama we wôrtnoscach narcuonyma przez kòmùnisticzną dejologiã, tradicjô zachòwiwaniô kùlturalny spôdkòwiznë òsta przerwónô. Samòstójné towarzëstwa, nawet ne bróniącé blós swiecczich zabëtków, òstałë rozrzeszoné pòd kùńc 20. lat. Niszczoné bëłë swiãtnice w miastach. W 1937 r. do Centralnégò Kòmitetu [[Kòmunisticznô Partiô Sowiecczi Zrzeszë|Kòmunisticzny Partie Sowiecczi Zrzeszë]] doprzëszłë lëstë z bédënkã zmianë miona Mòskwë na „Stalindar” „Stalinodar”.<ref>Sarah Davies, Popular Opinion in Stalin's Russia: Terror, Propaganda and Dissent, 1934–1941 </ref> [[Józef Stalin|Stalin]] òdrzucył nã propòzycjã.<ref>Simon Montefiore, The Court of the Red Tsar </ref> Ò [[Drëgô swiatowô wòjna|drëgą swiatową wòjnã]], Państwòwi Sowiecczi Kòmitet Òbarnë a Generalny Sztab [[Czerwionô Armiô|Czerwiony Armie]] nalôżałë sã w Mòskwie. W 1941 rokù, westrzód mòskwianów òstało ùtwòrzonëch 16 òchòtniczich diwizjów (z wicy jak 160 000 lëdzy), 25 batalionów a 4 inżinierijné regimentë. Òd pajicznika 1941 do stëcznika 1942 rokù, na przedmiescach przebiwa miemieckô Grëpa Armie Westrzódk, przenëkónô pózni w [[Biôtka pòd Mòskwą|biôtce pòd Mòskwą]]. Wielné fabrëczi òstałë ewakuòwóné z zacht dzélã wëszëznë mët ë òd 20 pajicznika gard òstôł ògłoszony za òbległi. Pòòstałi mieszkańcë zbùdowelë a òbsôdzalë stanowiszcza procëmpancerny òbarnë, czej miasto bëło bómbardowóné z lëftu.1 maja 1944 òstôł ùsadzony medal „Za òbarnã Mòskwë”, a w 1947 medal ”Na wdôr 800-lecô Mòskwë”. Lëczba òfiarów pò miemiecczi a sowiecczi stronie je różno taksowónô: szacëje sã, że midzë 30 séwnika 1941 r. a 7 stëcznika 1942 zminãło sã òd 248 000 do 400 000 żôłnérzów Wehrmachtu ë òd 650 000 do 1 280 000 czerwionoarmistów.<ref>''Moscow Encyclopedia'', ({{jãz.|en}}) Great Russian Encyclopedia, Moscow, 1997, wpisënk "Battle of Moscow" </ref><ref>Great Soviet Encyclopedia ({{jãz.|en}}) Moscow, 1973–78, wpisënk "Battle of Moscow 1941–42"</ref><ref>John Erickson, ''Barbarossa: The Axis and the Allies'', tôbelka 12.4</ref> Òb pòwòjnowé lata to dało mieszkaniowi krizys, jaczi òstôł rozrzeszony przez wënalézenié wësoczich mieszkalnëch bloków. W Mòskwie je jich wicy jak 11 tësãcy, co czini jã miastã z nôwikszą jiloscą wësokòscówców; mieszkô w nich wikszosc lëdztwa gardu.<ref name="hrranking">[https://web.archive.org/web/20121106210644/http://www.emporis.com/statistics/skyline-ranking "Skyline Ranking"] ({{jãz.|en}}) ''Emporis''. Zarchiw. z òriginału 6.11.2012 r. </ref> Chëcze bëłë bùdowóné a dzélã méblowóné ju we fabrëce, niglë òstałë przëwiozłé na plac bùdacje ë pòstawioné we wësoczé kòlumnë. Miasto [[Zelenograd]] òstało wëbùdowóné w 1958 rokù 37 kilométrów na nordowi zôpôd òd centrum gardu a wchłoniãté jakno jedna òd administracyjnëch òbéńdów Mòskwë. [[Mòsczewsczi Państwòwi Ùniwersytet]] przecygnął swój kampùs na [[Wróblowé Grzëpë]] w 1953 rokù. [[Òbrôzk:Stalin's_funeral_procession_entering_Manezhnaya_Square_from_Okhotny_Ryad.jpg|mały|Pògrzéb Stalëna, 1953]] W 1959 rokù [[Nikita Chruszczow]] rëgnął z antireligijną kampanią. Trzëdzescë z piãcdzesąt dzejającëch kòscołów òstało zamkłëch, a szesc zbùrzonëch. 8 maja 1965 rokù, z leżnoscë fakticzny 20 roczëznë dobëtu w [[drëdżi swiatowi wòjnie]], Mòskwa òsta nôdgrodzonô titlã Gardu-Heroja. MKAD (aùtołowô òkrãżnica) òsta òdemkłô w 1961 rokù. Sztërëpasowô droga prowadzëła przez 109 kilométrów wzłuż grańców miasta. MKAD wëznôcza administracyjné grańce gardu do 80. lat, czej òstałë włączoné do nie przedmiesca zeza drodżi. W 1980 rokù Mòskwa bëła za gòspòdarza [[Latné òlimpijsczé miónczi 1980|latnëch òlimpijsczich miónków]], zbòjkòtowónëch przez [[USA]] ë jiné zôpadné kraje z pòwòdu sowiecczi inwazje na [[Afganistan]] w 1979. W 1991 rokù w Mòskwie to dało [[Pùcz Janajewa|próbã zamôchù na rząd]] przeprowadzoną przez kònserwatiwnëch kòmùnistów, stojącëch w òpòzycji do rządzącégò tej liberalnégò refòrmatora [[Michajił Gòrbaczow|Michajiła Gòrbaczowa]]. === Pò 1991 rokù === Pò rozrzeszenim [[ZSSR]] w 1991 rokù, Mòskwa òsta stolëcą [[Ruskô|Rusczi Federacje]]. Pòwsta tedë rënkòwô ekònomiô, co skùtkòwało eksplozją detalicznégò hańdlu, ùsłëgów, nowi architekturë i pòpùlarizacją zôpadnégò sztilu żëcégò. Gard rósł, a lëczba lëdztwa przeszła dzesãc milionów. W nëch czasach ale to dało téż zacht rozrost pòdmiesczi nisczi zabùdowë, spòwòdowóny wësoczim òdbëtã na jednofamiliowé chëcze w procëmnoscë do wiôldżich bloków. W latach 1995–97 MKAD òsta pòszerzwionô ze sztërzech do dzesãc pasów. W gòdnikù 2002 rokù pòżdôwk [[Bùlwar Dmitrija Donskògò]] stôł sã pierszą stacją mòsczewsczégò metra bùten MKAD. Trzecô òkrãżnica, pòstrzédnô midzë XIX-stalatną [[Ògrodowô Òkrãżnica|Ògrodową Òkrãżnicą]], a ną bùtnową ze sowiecczégò cządu, òsta ùkùńczonô w 2004 r. Latné dacze są przesztôłcóné w całoroczné chëcze, a ze wzrostã pòpùlarnoscë aùtołów, rosce téż rëch na drogach.<ref>Robert J. Mason ë Liliya Nigmatullina, "Suburbanization and Sustainability in Metropolitan Moscow," ''Geographical Review'' (2011, {{jãz.|en}}) 101#3 str. 316–333.</ref> Wielné stôré cerkwie a jiné przëmiarë kùlturalny spôdkòwiznë zniszczoné za czasów Stalëna òstałë òdbùdowóné, np. [[Sobór Christusa Zbawicela w Mòskwie|Sobór Christusa Zbawicela]]. W drëdżi dekadze XXI wiekù, administracjô gardu rëgnã z długòterminowima projektama, taczima jak program mòdernizacje miasta ''Mòja Ùlica'' (Mòja Sztrasa)''.''<ref>RBTH, (4.11.2016.) [https://www.rbth.com/politics_and_society/2016/11/04/city-of-the-future-moscow-gets-a-much-needed-makeover_644341 "City of the future: Moscow gets a much-needed makeover"]. [https://web.archive.org/web/20180524081811/https://www.rbth.com/politics_and_society/2016/11/04/city-of-the-future-moscow-gets-a-much-needed-makeover_644341 Zarchiw.] 24.05.2018 r.</ref> Pò rozrosce teritorium miasta na zudwest 1 lëpińca 2012 rokù, pòwiérzchniô stolëcë zwikszëła sã wicy jak dëbelt, roscącë z 1 091 do 2 511 km², przez co Mòskwa sta sã nôwikszim miastã w Eùropie pòd wzglãdã wiéchrzëznë; zwëska téż 233 000 mieszkańców.<ref name="Merger2">[https://web.archive.org/web/20131113003818/http://www.itar-tass.com/en/c32/461491.html "Expansion of Moscow borders to help it develop harmonically: mayor, Itar-tass, July 1, 2012"] ({{jãz.|en}}) Itar-tass.com. 1.07.2012. [http://www.itar-tass.com/en/c32/461491.html Zarchiw.] 13.11.2013.</ref><ref name="Mos.ru">[https://web.archive.org/web/20140720113907/http://www.mos.ru/about/history/ "Moscow city government official site"] ({{jãz.|en}}) Mos.ru. [http://www.mos.ru/about/history/ Zarchiw]. 20.07.2014 r.</ref> Terenë te òstałë òficjalno nazwóné ''Nowaja Mòskwa'' (Nowô Mòskwa). == Geògrafiô == [[Òbrôzk:Moscow_by_Sentinel-2,_2020-05-11.jpg|mały|Satelitarny widok Mòskwë a ji pòblësczégò òkòlégò]] Mòskwa leżi pò òbù brzegach rzéczi [[Mòskwa (rzéka)|Mòskwë]], jakô płënie przez wicy jak 500 km Pòréncznoeùropejską Nizëną we westrzédno-zôpadny Rusce, niedalek òd nôtërny grańcë lasowi a lasowò-stepòwi conë. W grańcach miasta to dô 49 mòstów nad rzékama a karnalama. Szérzawa gardu Mòskwë ze zôpadu na pòrénk wënosy 39,7 km, a dłużawa z nordë na pôłnié – 51,8 km. == Demògrafiô == === Pòpùlacjô === Wedle pòwszechnégò spisënkù z 2021, pòpùlacjô wënosëła 13 010 112 òsób; je to wzrost w przërównanim do 11 503 501 òdnotowónëch w spisënkù z 2010 r.<ref name="2014 objectively assess">Russian Federal State Statistics Service (2011). <bdi>[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/perepis_itogi1612.htm Всероссийская перепись населения 2010 года. Том&nbsp;1]</bdi> <bdi>Всероссийская перепись населения 2010&nbsp;года [2010 All-Russia Population Census]</bdi> (rus). Federalny Państwòwi Statisticzny Serwis</ref> [[Òbrôzk:Life_expectancy_in_Russian_subject_-Moscow_-diff.png|lewo|mały|Òczekiwónô długòsc żëcégò przë narodzenim òd 1990, z rozróżnienim pëłców. Òczekiwónô długòsc żëcégò zmniészô sã òd 2019.]] === Etniczné grëpë === {| class="wikitable" ! rowspan="3" style="text-align:center;" |[[Etniczné grëpë w Rusce|Etnicznô grëpa]] ! colspan="9" |Year |- !1897<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=831 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20180625161022/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=831 Zarchiw.] 25.06.2018 r.; pòdôwczi na spòdlim deklarowónégò jãzëka.</ref> !1939<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39.php?reg=39 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220614185806/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39.php?reg=39 Zarchiw.] 14.06.2022 r.</ref> !1959<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_59.php?reg=45 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220706161009/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_59.php?reg=45 Zarchiw.] 6.07.2022 r.</ref> !1970<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_70.php?reg=18 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220614185805/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_70.php?reg=18 Zarchiw.] 14.06.2022 r.</ref> !1979<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_79.php?reg=19 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220706172633/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_79.php?reg=19 Zarchiw.] 6.07.2022 r.</ref> !1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89.php?reg=18 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20180625132501/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89.php?reg=18 Zarchiw.] 6.07.2022 r.</ref> !2002<ref>[https://web.archive.org/web/20070217070612/http://www.perepis2002.ru/ct/doc/English/4-2.xls "NATIONAL COMPOSITION OF POPULATION FOR REGIONS OF THE RUSSIAN FEDERATION"]. 17.02.2007 r. [http://www.perepis2002.ru/ct/doc/English/4-2.xls Zarchiw.] 17.02.2007 r.</ref> !2010 !2021<ref name="census2021">[https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx "Национальный состав населения"]. Federalny Państwòwi Statisticzny Serwis. [https://web.archive.org/web/20221230204643/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx Zarchiw.] 30.12.2022 r.</ref> |- !Jilosc (% pòpùlacje) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Number (%) |- |[[Ruskòwie]] |987 044 (95,0%) |3 614 430 (87,4%) |4 507 899 (88,6%) |6 301 247 (89,2%) |7 146 682 (90,1%) |7 963 246 (89,7%) |8 808 009 (84,8%) |9 930 410 (86,3%) |9 074 375 (69,7%) |- |[[Tatarzë]] |4 288 (0,1%) |57 687 (1,4%) |80 489 (1,6%) |109 252 (1,5%) |131 328 (1,7%) |157 376 (1,8%) |166 083 (1,6%) |149 043 (1,3%) |84 373 (0,6%) |- |[[Armeńczicë]] |1 604 (0,1%) |13 682 (0,3%) |18 379 (0,4%) |25 584 (0,4%) |31 414 (0,4%) |43 989 (0,5%) |124 425 (1,2%) |106 466 (0,9%) |68 018 (0,5%) |- |[[Ùkrajińcë]] |4 478 (0,4%) |90 479 (2,2%) |115 489 (2,3%) |184 885 (2,6%) |206 875 (2,6%) |252 670 (2,8%) |253 644 (2,4%) |154 104 (1,3%) |58 788 (0,5%) |- |[[Azerowie]] |– (–) |677 (–) |2 528 (–) |4 889 (–) |7 967 (0,1%) |20 727 (0,2%) |95 563 (0,9%) |57 123 (0,5%) |37 259 (0,3%) |- |[[Ùzbekòwie]] |– (–) |659 (–) |2 478 (–) |5 973 (–) |4 222 (–) |9 183 (0,1%) |9 183 (0,1%) |35 595 (0,3%) |29 526 (0,2%) |- |[[Żëdzë]] |5 070 (0,4%) |250 181 (6,0%) |239 246 (4,7%) |251 350 (3,6%) |222 900 (2,8%) |174 728 (2,0%) |79 359 (0,8%) |53 145 (0,5%) |28 014 (0,2%) |- |[[Grëzónie]] |– (–) |4 251 (0,1%) |6 365 (0,1%) |9 563 (0,1%) |12 180 (0,2%) |19 608 (0,2%) |54 387 (0,5%) |38 934 (0,3%) |26 222 (0,2%) |- |[[Tadżikòwie]] |– (–) |184 (–) |1 005 (–) |1 652 (–) |1 221 (–) |2 893 (–) |35 385 (0,4%) |27 280 (0,2%) |22 783 (0,2%) |- |[[Biôłoruskòwie]] |1 016 (–) |24 952 (0,6%) |34 370 (0,7%) |50 257 (0,7%) |59 193 (0,7%) |73 005 (0,8%) |59 353 (0,6%) |39 225 (0,3%) |17 632 (0,1%) |- |[[Kirgizowie]] |– (–) |77 (–) |– (–) |– (–) |1 173 (–) |3 044 (–) |4 102 (–) |18 736 (0,2%) |16 858 (0,1%) |- |Jinszi |– (–) | |76 173 (–) | | | | |225 031 (2,0%) |595 543 (4,6%) |- |Bez zadeklarowóny etnicznoscë |– (–) | | | | | | |668 409 (5,8%) |2 950 721 (22,7%) |- !Wëcmanim !1 038 591 (100%) !4 137 018 (100%) !5 085 581 (100%) !7 061 008 !7 931 602 (100%) !8 875 579 (100%) !10 382 754 (100%) !11 503 501 (100%) !13 010 112 (100%) |} * === Religiô === {| ! colspan="2" |Religie w Mòskwie (2020) |- |Prawòsławié |'''55%''' |- |Atejizm a felënk religie |'''28%''' |- |Islam |'''8%''' |- |Jiné religie |'''3%''' |- |Jiné chrzëscejańsczé wëznania |'''2%''' |- |Felënk deklaracje |'''4%''' |} [[Chrzescëjanizna|Chrzescëjani]] stanowią wikszosc lëdztwa gardu; wikszosc òd nich słëchô [[Ruskô Prawòsłôwnô Cerkwiô|Rusczi Prawòsłôwny Cerkwie]]. Mòsczewsczi patriarcha je za głowã cerkwie i rezydëje w Danielowim mònasterze. Mòskwa je stolëcą prawòsławiégò w Rusce, jaczé òd stalatów je główną religią kraju. Do jinszich religiów wëznôwónëch w Mòskwie nôleżą: [[Bùddizm w Rusce|bùddizm]], [[Hindujizm w Rusce|hindujizm]], [[Islam w Rusce|islam]], [[judajizm]], [[jezydizm]] a [[Słowiańsczé neòpògaństwò|rodnowierstwò]]. W miesce dô sztërë meczetë.<ref>Kiran Moodley. [https://www.independent.co.uk/news/world/europe/eid-alfitr-2015-drone-shows-huge-crowds-celebrating-the-end-of-ramadan-in-moscow-10395950.html "Eid al-Fitr 2015: Drone shows huge crowds celebrating the end of Ramadan in Moscow"] ({{jãz.|en}}), ''The Independent''. [https://web.archive.org/web/20150925190139/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/eid-alfitr-2015-drone-shows-huge-crowds-celebrating-the-end-of-ramadan-in-moscow-10395950.html Zarchiw.] 25.09.2015 r.</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Strony z nieprzejrzanymi tłumaczeniami]] [[Kategòrëjô:Gardë w Rosji]] [[Kategòrëjô:Stolëcë]] 3hrlfdpk82rothykek82nc7ubai7h27 206417 205933 2026-07-10T09:01:41Z Terrus38 14026 206417 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox|Gard=Mòskwa|gwôsné miono=Москва|céch=Coat of arms of Moscow.svg|fana=Flag of Moscow, Russia.svg|dopełniacz=Mòskwë|państwò=[[Ruskô]]|wiéchrzëzna=2 511|stopniN=55|minutN=45|stopniE=37|minutE=37|lëdztwò=13,010,112|rok=2021|bùrméster=Sergej Sobianin|www=https://www.mos.ru/|adres_um=Ùrząd Mera Mòskwë|kod_poczt_um=Twerskô sz. 13, Mòskwa}} '''Mòskwa''' ({{jãz.|ru}} Москва) je [[stolëca|stolëcą]] a nôwikszim gardã [[Ruskô|Rusczi]]. Leżi nad rzéką [[Mòskwa (rzéka)|Mòskwą]] we westrzédno-zôpadny Rusce. Ji pòpùlacjã taksëje sã na 13 milionów òsób w samëch grańcach miasta,<ref name="2021Census">Rosstat, [https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx ''Оценка численности постоянного населения по субъектам Российской Федерации''] ({{jãz.|ru}})</ref> a wicy jak 21,5 milionów lëdzy mieszkô w òbrëmim mòsczewsczi metropòlie.<ref name="Megapolis">citypopulation.de, [https://www.citypopulation.de/en/world/agglomerations/ ''MAJOR AGGLOMERATIONS OF THE WORLD''] ({{jãz.|en}}), przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Sóm gard mô pòwiérzchniã 2 511 km², a wiéchrzëzna cawny metropòlitalny conë wënôszô wicy jak 26 000 km²<ref name="Megapolis" /> Mòskwa słëchô nôwikszim gardóm swiata: je nôwikszim miastã pòłożonym całowno w Eùropie.<ref name="Planète Énergies">Planete Energies, [https://www.planete-energies.com/en/medias/close/moscow-city-undergoing-transformation ''Moscow, a City Undergoing Transformation''] ({{jãz.|en}}), 9.11.2017 r., przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Pierszô nadczidka ò Mòskwie pòchôdô z 1147 rokù, czej òsta stolëcą [[Wiôldżé Mòsczewsczé Ksãstwò|Wiôldżégò Mòsczewsczégò Ksãstwa]], chtërno doprowadzëło do zjednaniégò rusczich zemiów w XV stalatim a stało sã centrum ne zjednónégò państwa.<ref>"Moscow, Grand Duchy of". ''[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780199546091.001.0001/acref-9780199546091-e-7792 World Encyclopedia] ({{jãz.|en}}),'' Philip's. 2004. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-19-954609-1</bdi>. Zarchiwizowóné z [https://web.archive.org/web/20250601225153/https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780199546091.001.0001/acref-9780199546091-e-7792 òriginału] 1.06.2025 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Pò pòwstanim Rusczégò Carstwa w 1547 rokù, Mòskwa dërch bëła pòliticznym a ekònomicznym òstrzódkã przez wikszosc swòji historie. Za czasów [[Pioter Wiôldżi|Piotra Wiôldżégò]], w 1712 rokù, ruskô stolëca òsta przecygnionô do nowò pòwstałégò [[Piotrogard|Piotrogardu]], co òbniżëło status Mòskwë òb czas imperialnégò cządu.<ref name="Weeks">Weeks, Theodore R. (1 January 2008). "Moscow". ''[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780195176322.001.0001/acref-9780195176322-e-1053 The Oxford Encyclopedia of the Modern World] ({{jãz.|en}})'' Oxford University Press. ISBN <bdi>978-0-19-517632-2</bdi>.</ref> Z [[Pajicznikòwô rewòlucjô|pajicznikòwą rewòlucją]] a pòwstanim [[Ruskô Federacyjnô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Rusczi FSSR]] mët, w 1918 rokù stolëca òsta przecygnionô nazôd do Mòskwë.<ref name="Weeks" /> Miasto pózni òstało przédnym pòliticznym òstrzódkã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Sowiecczi Zrzeszë]] ë doswiôdczëło òb nen czas wiôldżégò wzrostu lëczbë mieszkańców.<ref name="Weeks" /> Pò rozpadze Sowiecczi Zrzeszë Mòskwa òsta stolëcą nowò ùstanowiony Rusczi Federacje.<ref name="Weeks" /> Mòskwa je nôbarżi wesënionym na nordã a nôzëmniészim megagardã na swiece. Zarządzónô je jakno federalné miasto<ref>[https://web.archive.org/web/20211007105652/https://www.mos.ru/en/city/about/ "A glimpse into history"] ({{jãz.|en}}), ''mos.ru''. Zarchiwizowóné z [https://www.mos.ru/en/city/about/ òriginału] 7.10.2021 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> i je za pòliticzné, kùlturalné a nôùkòwé centrum Rusczi. Mòsczewsczé Midzënôrodné Centrum Biznesu je jednym òd nôwikszich tegò zortu òstrzódków na swiece a stoji tam wikszosc òd nôwëższich chmùrników w Eùropie. Mòskwa bëła gòspòdarzã [[Latné Òlimpijsczé Miónczi 1980|Latnëch Òlimpijsczich Miónków w 1980 rokù]] a jednym òd miastów-gòspòdarzów [[Mésterstwa Swiata w Fùsbalë 2018|Mésterstwów Swiata w Fùsbalë 2018 rokù]].<ref>[https://web.archive.org/web/20210802231006/https://www.newindianexpress.com/sport/football/fifa-world-cup-2018/fifa-worldcup-2018-news/2018/jun/14/fifa-world-cup-kicks-off-in-russia-1828219.html "FIFA World Cup kicks off in Russia"] ({{jãz.|en}}), ''The New Indian Express''. Zarchiwizowóné z [https://www.newindianexpress.com/sport/football/fifa-world-cup-2018/fifa-worldcup-2018-news/2018/jun/14/fifa-world-cup-kicks-off-in-russia-1828219.html òriginału] 2.08.2021 r. Przëstãp z 9.07.2026 r. </ref> W gardze to dô pôrã òbiektów ze swiatowi lëstë spôdkòwiznë UNESCO. Mòskwa je znónô z architekturë, òsoblëwie z òbéńdë [[Czerwiony Plac|Czerwionégò Placu]] a bùdinków taczich jak [[Sobór Błogòsławionégò Wasyla]] a [[Kreml]], chtëren je òstrzódkã włôdzë w kraju. W Mòskwie wielné rusczé firmë mają swòje sedzbë. Miasto mô bògati system pùblicznégò transpòrtu: sztërë midzënôrodné fligerplace, dzesãc banófów, elektriszowi system, system jednoszinowégò banu a [[Metro w Mòskwie|mòsczewsczé metro]] – jeden òd nôwikszich tegò zortu systemów na swiece. Wicy jak 40% teritorium miasta stanowi zelonosc, co czini Mòskwã jednym òd nôbarżi zelonëch gardów na swiece.<ref>[https://web.archive.org/web/20200625002804/https://bridgetomoscow.com/curious-fact-moscow-parks ''"Moscow parks"''] ({{jãz.|en}}), ''Bridge To Moscow''. Zarchiwizowóné z [https://bridgetomoscow.com/curious-fact-moscow-parks òriginału] 25.06.2020 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> == Etimòlogiô == Ùwôżô sã, że miono gardu pòchôdô òd rzéczi [[Mòskwa (rzéka)|Mòskwë]].<ref name="Vasmer">Vasmer, Max (1986–1987) [1950–1958]. "Москва". [w:] Trubaczow, O. N.; Larin, B. O. (editorzë). ''Этимологический словарь русского языка'' ({{jãz.|ru}}) (2 wëdanié.). Mòskwa Progress.</ref><ref name="Smol">Smòlickaja, G.P. (2002). ''Topònimiczeskij słowar Centralnoj Rossyji'' <bdi>Топонимический словарь Центральной России</bdi> ({{jãz.|ru}}). str. 211–2017.</ref> To dô rozmajité teòrie tikającé sã pòchòdzeniô pòzwë rzéczi. Nôlepi jãzëkòznajarskò ùgruntowóną a szerok akceptowóną je na ò pòchòdzenim z [[Prabôłtosłowiańsczi jãzëk|prabôłtosłowiańsczégò]] dërżenia *''mŭzg''-/''muzg''- z [[Praindoeùropejsczi jãzëk|praindoeùropejsczégò]] *meu- „mòkri”,<ref name="Smol"/><ref name="Trubach">Trubaczow, O.N., ed. (1994). ''Etimòlogiczeskij słowar sławjanskich jazykòw'' <bdi>Этимологический словарь славянских языков</bdi> ({{jãz.|ru}}). V. 20: str. 19–20, 197, 202–203; V. 21: str. 12, 19–20, 76–79.</ref><ref>Pokorny, Julius. [https://web.archive.org/web/20160310064838/http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/ielex/U/P1312.html "meu"]. ''Indogermanisches etymologisches Wörterbuch,'' (miem.) Zarchiwizowóné z [http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/ielex/U/P1312.html òriginału] 10.03.2016 r. </ref> tak tej ''Mòskwa'' mògłabë òznaczac rzékã pòłożoną na sapach czë błotach. Skrewnionym słowóm słëchają: [[Rusczi jãzëk|rusczé]] музга, ''mùzga'' „plëta”, [[Lëtewsczi jãzëk|lëtewsczé]] ''mazgoti'' a [[Łotewsczi jãzëk|łotewsczé]] ''mazgāt'' „mëc”, [[Łacyńsczi jãzëk|łacyńsczé]] ''mergō'' „zanurzac”,<ref name="Vasmer" /><ref name="Trubach" /> [[Prekmùrsczi jãzëk|prekmùrsczé]] ''müzga'' „trzãsawiszcze”<ref>Greenberg, Marc L. (2020). Fortuin, Egbert; Houtzagers, Peter; Kalsbeek, Janneke (editorzë). ''Prekmurje Slovene Grammar: Avgust Pavel's Vend nyelvtan (1942). Critical edition and translation from Hungarian by Marc L. Greenberg''. ({{jãz.|en}}), Leiden, Boston: Brill Rodopi. str.&nbsp;176. ISBN&nbsp;<bdi>978-9004419117</bdi>.</ref>. We wiele słowiańsczich krajach jistnieje nôzwëskò ''Mòskòw'', nôpòpùlarniészé je w Rusce, [[Bùłgariô|Bùłgarie]], [[Ùkrajina|Ùkrajińsce]] a [[Nordowô Macedoniô|Nordowi Macedonie]].<ref>[https://forebears.io/surnames/moskov "Moskov Surname Meaning, Origins & Distribution"]. ''forebears.io''. Zarchiwizowóné z [https://web.archive.org/web/20181211010136/https://forebears.io/surnames/moskov òriginału] 11.12.2018 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> W dodôwkù, w Pòlsce jistnieją szlachòwno pòzwóné môlëznë jak Mozgawa.<ref name="Vasmer" /><ref name="Smol" /><ref name="Trubach" /> Wedle ùgrofińsczi hipòtezë, [[wòłżańskò-fińsczé lëdë]], jaczé słëchałë do przedsłowiańsczich plemión a chtërne mieszkałë na nym terenie, zwałë rzékã ''Mustajoki –'' „czôrnô rzéka” ë pòzwa rzéczi miabë pòchadac z te terminu.<ref>Tarkiainen, Kari (2010). ''Ruotsin itämaa''. Helsinki: Svenska litteratursällskapet i Finland. (szw.), str.&nbsp;19. ISBN&nbsp;<bdi>978-951-583-212-2</bdi>.</ref> Jiné teòrie są òdrzucóné przez jãzëkòznajarzów jakno słabò pòpiarté nôùkòwò.<ref name="Vasmer" /><ref name="Smol" /> Stôroruską fòrmã pòzwë rekònstruùje sã jakno *Москы, ''*Mosky'', ale pierszé pisóné nadczidczi z XII stalatégò zapisóné są w zanôléżnëch [[Przëpôdk|przëpôdkach]]: Московь, ''Moskovĭ'' ([[winowôcz]]), Москви, ''Moskvi'' ([[môlnik]]), Москвe/Москвѣ, ''Moskve/Moskvě'' ([[rodzôcz]]).<ref name="Vasmer" /><ref name="Smol" /> Z nëch fòrmów pòchôdô terôczasnô ruskô fòrma Москва, ''Mòskwa'', mdącô wënikã ùproszczeniô deklinacje (szlachòwno stało sã w kaszëbiznie np. z prasłowiańsczim *kry, chtërno przeszło w krew/krëwiô).<ref>Lorentz, F. (1925). ''Geschichte der Pomoranischen Sprache''. (miem.), De Gruyter, str. 153</ref> == Historiô == <big>'''Prehistoriô'''</big> Terenë dzysdniowi Mòskwë bëłë zamieszkałé òd prehistoricznëch czasów. Do nôwczasniészich znalezëszczów słëchają zaòstałoscë pò lałowsczi kùlturze, chtërnã ekspercë przëpisëją do cządu [[Neòlit|neòlitu]].<ref>[https://web.archive.org/web/20201030183623/https://www.mos.ru/en/news/item/22507073/ "The origins of Moscow: What archaeological finds, chronicles and urban legends tell us"]. ''Mos.ru''. 5 April 2017. Zarchiwizowóné z [https://www.mos.ru/en/news/item/22507073/ òriginału] 30.10.2020 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Pierszima mieszkańcama òbéńdë bëlë jachtarze a zbiérôcze. Kòl 950 r. òsedlëłë sã tu dwa słowiańsczé plemiona, [[Wiaticze]] a [[Kriwicze]]. Wiaticze mòglë sã składac na wikszosc domôcy pòpùlacje Mòskwë.<ref>[https://web.archive.org/web/20120524051043/http://www.moskau.ru/moskau/lexikon/geschichte_moskaus_vom_dorf_zur_metropole_3.html "History of Moscow - from village to metropolis"] ({{jãz.|en}}) ''moskau.ru''. Zarchwizowóné z [http://www.moskau.ru/moskau/lexikon/geschichte_moskaus_vom_dorf_zur_metropole_3.html òriginału] 24.05.2012 r., przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> === Wczasnô historiô (1147–1263) === Mòskwa òsta nadczidłô w kronikach pierszi raz przë rokù 1147 jakno dzél rostowskò-suzdalsczégò ksãstwa, jakô pòwsta pò rozpadze [[Czijewskô Rus|Czijewsczi Rusë]].<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 45</bdi></ref> Bëła tedë môłim miastkã przë zôpadny grańcë ksãstwa.<ref>[https://www.bbc.com/russian/features-39352451 "Начало Москвы: пир после убийства"] ({{jãz.|ru}}) ''BBC News Russian''. 11.04.2017 r. Zarchiw. z [https://web.archive.org/web/20210710045539/https://www.bbc.com/russian/features-39352451 òriginału] 10.07.2021 r. </ref> Wôżnosc Mòskwë mòckò ùrosła w drëdżi pòłowie XII wiekù, czej stała sã festingą, tej téż pòwstałë pierszé mùrë [[Kreml|Kremla]].<ref name=":0">Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 46</bdi></ref> Òb czas mòngòlsczich inwazjów z lat 1237–1238, Mòskwa òsta splądrowónô pò zniszczenim [[Riazań|Riazania]].<ref name=":0" /> Pierszim ksyżëcã Mòskwë béł [[Daniél Aleksandrowicz|Daniél]], nôstarszi syn [[Aleksander Newsczi|Aleksandra Newsczégò]], jaczi erbòwôł w 1263 rokù gard.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 47</bdi></ref> Do 1271 rokù, ksãstwò bëło rządzoné przez ùja Daniela, Jarosława, chtëren dostôł Twer jakno apanaż.<ref>Kuczkin, V. A. (2013). "Московское великое княжество" [w:] Krawiec, S. L. (editór.). ''Большая Российская энциклопедия. Том 21: Монголы — Наноматериалы'' ({{jãz.|ru}}) Большая Российская энциклопедия. str.&nbsp;308–310. ISBN&nbsp;<bdi>978-5-85270-355-2</bdi>.</ref> Sóm Daniél je nadczidłi w kronikach dopiérze przë rokù 1282, czej miôł brac ùdzél w feùdalny wòjnie jegò dwùch starszich bracynów.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 47</bdi></ref> === Wiôldżé Ksãstwò (1263–1547) === [[Òbrôzk:Facial_Chronicle_-_b.10,_p.049_-_Tokhtamysh_at_Moscow.jpg|mały|Dobëcé Mòskwë przez [[Złotô Horda|Złotą Hordã]] w 1382 rokù]] [[Òbrôzk:Вид_на_Спасскую_башню_от_Исторического_музея.jpg|alt=|mały|Spasskô Bôszta, zbùdowónô w 1491]] [[Òbrôzk:Polish_plan_of_Moscow_1610.PNG|mały|Plan Mòskwë z 1610, przed znikwienim gardu w 1612 a zmianą ùkładu sztrasów. Norda je pò prawi.]] Na prawim sztrądze rzéczi Mòskwë, òsmë kilométrów òd Kremla, Daniél ùsadzył nowi mònastér z drzewianą cerkwią Daniela Słëpnika mët – dzysdnia je to [[Danielów Mònastér]]. Pò smiercë Daniela w 1303 r., teritorium ksãstwa sã wnet pòtrojiło, zamikającë w se cawną rzékã Mòskwã kùmbruż z ji dopłëwama, co zagwësniło państwù samòòbstójnotã.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 50-51</bdi></ref> Bëlnô rzecznô séc pòmôga ksãstwù w rozwiju hańdlu.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 55</bdi></ref> Òtrocë Daniela sztridowelë sã z [[Twer|twersczima]] ksãcama ò sukcesjã.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 60</bdi></ref> [[Jerzi Mòsczewsczi|Jerzi]] òstôł ùznóny za wiôldżégò ksãca przez mòngòlsczégò [[Chan|chana]] w 1318, ale stracył titel sztërë lata pózni.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 87</bdi></ref> [[Iwan I Mòsczewsczi|Iwan I]] òdzwëskôł trón wiôldżegò ksãstwa òd Tweru pò dokôzanim lojalnoscë chanowi.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 145</bdi></ref> Iwan zbiérôł daninã dlô chana [[Złotô Horda|Złoti Hordë]] òd zanôleżnëch rusczich ksyżãt ë ùżiwôł strzódków, jaczé zdobiwôł, cobë rozwijac Mòskwã.<ref name=":1">Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' ({{jãz.|en}}; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 73</bdi></ref> Metropòlita [[Ruskô Prawòsłôwnô Cerkwiô|rusczi cerkwie]] téż zdrësził sã z Iwanã i przeniósł swòjã sedzbã z [[Władimir (gard)|Władimiru]] do Mòskwë.<ref name=":2">Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 40</ref><ref name=":1" /> Zwela pòd pierszą kamianną cerkwiã w Mòskwie, [[Sobór Zasniãcô Matczi Bòżi]], òsta wëłożonô w 1326. Metropòlita wëbrôł sobór za plac swòjégò spòczinkù, co miało zmòcnic sztatus Mòskwë jakno dëchòwégò centrum rusczégò prawòsławiégò.<ref name=":2" /> Chan Złoti Hordë pòczątkòwò wspiérôł Mòskwã, chcącë scygnąc ekspansjã [[Wiôldżé Lëtewsczé Ksãstwò|Wiôldżégò Lëtewsczégò Ksãstwa]] na pòrénk, ingerowôł dërch w relacje Mòskwë z jinyma rusczima princama, bë zapòbiec ji nadmiérnémù zmòcnieniémù.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 211-212</bdi></ref> W 1353 rokù, [[czôrnô smierc]] rozkòscérza sã z nordowò-zôpadny Rusczi do Mòskwë, pòwòdëjącë smierc [[Szëmón Bùszny|Szëmòna Bùsznégò]], jegò sënów a metropòlitë.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 217</bdi></ref> Tak tej panëjącô Mòskwą familiô òsta môłô ë pòwsta nowô lëniô ksyżãcy sukcesje – wedle ni włôdza przechôda z òjca na sëna.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 170-171</bdi></ref> Òb czas panowaniô Dimitra Dóńsczégò, mòsczewsczé ksãstwò zdobëło zacht nowégò teritorium.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 49</ref> W 1380 r., Dimitr doprowadzył zjednóną ruską armiã do wôżnégò zwëcãstwa nad Mòngòłami w biôtce ò Kùlikòwò, co baro przëdało Mòskwie wiele prestiżu a zmòcniło sztatus ji włôdców jakno wòjskòwëch wódców.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 51</ref> Pò jegò smiercë w 1389 rokù, trónë Władimiru a Mòskwë òstałë na wiedno zjednóné.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 306</bdi></ref> Za panowaniégò [[Wasyl II Slepi|Wasyla II]] wëbùchłô domôcô wòjna pònemù jak Jerzi Zwienigòrodzczi zakwestionowôł sukcesjã swòjégò bratówca w 1425 r.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 69</ref> Òkróm te, Wasyl wërôżôł niechãc wedle [[Florencczi sobór|florencczégò sobòru]], co skùtkòwało aresztowanim metropòlitë za jegò pòdpisanié.<ref name=":3">Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 72</ref> Sétmë lat pózni, radzëzna rusczich biskùpów wëbra gwôsnégò metropòlitã, co òznôczało ògłoszenié [[Aùtokefaliô|aùtokefalie]] przez ruską cerkwiã.<ref name=":3" /> [[Ùpôdk Kònstantinopòla|Ùpôdk Kónstantinopòla]] w 1453 rokù béł ùwôżóny przez Rusków za bòską karã za [[Apòstazjô|apòstazjã]] ë w 1492 r. Mòskwa òsta pòzwónô pierszi rôz imperialnym gardã przez rusczégò metropòlitã.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 135</ref> Òb czas rządów [[Iwan III Wiôldżi|Iwana III]], wnet wszëtczé rusczé kraje zjednałë sã z Mòskwą, co dało spòdlé pòd bùdacjã centralisticznégò państwa.<ref>Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' ({{jãz.|en}}; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 77-79</bdi></ref> [[Staniãcé nad Ùgrą|Staniãcé nad rzéką Ùgrą]] w 1480 r. je tradicyjną cezurą kùńca tatarsczi zwiérzchnoscë.<ref>Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' ({{jãz.|en}}; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 78</bdi></ref> Iwan miôł wiôlgą starã, abë jegò państwò przejãło wiersztã Kónstantinopòla, zrekònstruòwôł tej Kreml przë pòmòcë renesansowëch włosczich architektów. Prawie za czasów Iwana III pòjawił sã [[Czerwiony Plac]], zwóny nôprzód Targã. Iwanów syn, [[Wasyl III]] kòntinuòwôł ekspansjã mòsczewsczégò państwa i anektowôł òstałé rusczé zemie.<ref>Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' ({{jãz.|en}}; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 79</bdi></ref><ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 92</ref> Za jegò włôdzë rozwijónô bëła doktrina Mòskwë jakno trzecégò Rzimù.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 136</ref> === Carstwò (1547–1721) === [[Òbrôzk:Moscow_StBasilCathedral_d28.jpg|mały|[[Sobór Błogòsłowiónégò Wasyla]], zbùdowóny w 1561]] [[Òbrôzk:Mikhail_Feodorovich_Izbranie.jpg|mały|Welacjô Michała I na cara w 1613]] [[Òbrôzk:Kremlenagrad.jpg|mały|[[Kreml]] òb czas panowaniô [[Aleksy I Romanów|Alekségò I Romanowa]], 1663]] W 1547 rokù, [[Iwan Grozny]] òstôł kòrónowóny w Mòskwie nié blós na wiôldżégò princa, ale téż na pierszégò cara Wszechrusczi.<ref>Bushkovitch, Paul (5.12.2011 r.). ''A Concise History of Russia'' ({{jãz.|en}}) Cambridge University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-139-50444-7, str. 48</bdi></ref> W XVI a XVII stalatim òstałë zbùdowóné trzë krãgłé festindżi: Kitaj-gòrod, Biôłi Gard a Zemny Gard. W 1547 rokù òdżin zniszcził ale wiôldżi dzél miasta, a w 1571 r. [[Krimsczi Tatarzë]] zdobëlë Mòskwã, spôlającë wszëtkò pòza Kremlã.<ref>"''[https://books.google.com/books?id=i85noYD9C0EC&pg=PA260 The Unending Frontier: An Environmental History of the Early Modern World] ({{jãz.|en}}) John F. Richards (2006). University of California Press. str. 260.'' ISBN 0-520-24678-0 </ref> Kroniczi przekazëją, co przeżëło 30 000 òd 200 000 mieszkańców. Krimsczi Tatarzë zaatakowelë zôs w 1591 r., ale scygnãłë jich nowé mùrë, zbùdowóné midzë 1584 a 1591 przez rzemiãsnika Fiodora Kònia. W 1592 r. wkół gardu òstôł wzniosłi bùtnowi zemny wôł z 50 tormama. Jakno nôbarżi bùtnowô liniô òbarnë, pòwsta séc mòckò ùfòrtifikòwónëch mònasterów na pôłnié a pòrénk òd wałów. Dzãka wałóm miasto zwëskało pòeticką pòzwã ''Biełokamiennaja''. Dôwné grańce gardu òznaczoné przez wôł, terô wëznôczô [[Ògrodowô Òkrãżnica]]. Pò pòrénczny stronie mùru Kremla to dało trzë brómë: Kònstantino-Jeleninskij, Spasskij, Nikòlskij (nazwónëch tak pò wiszącëch nad nima ikònach Kónstantëna i Lénë, Zbawicela a [[Swiãti Mikòłôj|sw. Mikòłaja]]). Òstatné dwie stojałë bezpòstrzédno na procëm Czerwionégò Placu, a bróma Kònstantino-Jeleninskij nalôża sã za Sobòrã Błogòsławionégò Wasyla. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''brëkòwny przëpis''&#x5D;</sup> Wiôldżi głód w Rusce z lat 1601–1603 ùbił gwës 100 000 òsób w Mòskwie. Midzë 1610 a 1612 rokã, [[Repùblika Òbu Nôrodów|pòlskò-lëtewskô]] armiô òkùpòwa Mòskwã, jakno że król [[Zygmùnd III Waza|Zygmùnd III]] chcôł przejic rusczi trón. W 1612 rokù, Niżny Nowgòrod a jiné rusczé miasta, chtërnym przewòdzył princ Dmitrij Pòżarsczi ë Kùzma Minin, pòwstałë procëm pòlsczim òkùpantóm, occupants, òbleglë Kreml i wënëkelë jich. W 1613 rokù, the Zemsczi Sobór wëbrôł [[Michôł Romanów|Michała Romanowa]] na cara, ùsôdzającë [[Dinastiô Romanowów|dinastiã Romanowów]]. W XVII wiekù to jesz dało czile pòwstaniów w gardze: [[Sólny Bùńt]] (1648), [[Kòprowi Bùńt]] (1662) a [[Mòsczewsczé pòwstanié (1682)|mòsczewsczé pòwstanié z 1682 rokù]]. Ò pierszą pòłowã XVII wiekù lëdztwò gardu ùrosło ze 100 000 do 200 000, a miasto rozkòscérzëło sã pòza wałë w drëdżi pòłowie stalatégò. Kòl 1650 rokù, 20% mieszkańców przedmiesców Mòskwë pòchôdało z [[Wiôldżé Lëtewsczé Ksãstwo|Wiôldżégò Lëtewsczégò Ksãstwa]].<ref>Абецедарский, Л. С. (1978). ''Белоруссия и Россия'' ({{jãz.|ru}}) Москва. str.&nbsp;213</ref> Ne nowé wiertle òstałë pòżwóné ''Mieszczanskaja słobòda.'' Słowò ''mieszczanie'' ze zôczątkù òznaczało to samò, co pò kaszëbskù, ale pózni dobëło negatiwny wëzwãk i dzysdnia òznôczô w rusczim „drobnomieszczanie” abò „ògrańczony filistrowie”.<ref>П.В.Сытин, "Из истории московских улиц" ({{jãz.|ru}}), М, 1948, str. 296.</ref> Wielné tragedie nawiédzałë gard. Epidemie dżumë pùstoszëłë Mòskwã w latach 1570–1571, 1592 a 1654–1656.<ref>''[https://books.google.com/books?id=IcljzNyv4EgC&pg=PA17 Bubonic Plague in Early Modern Russia: Public Health and Urban Disaster]'' ({{jãz.|en}}) ''John T. Alexander (2002). Oxford University Press US. str. 17. ISBN'' [[:en:Special:BookSources/0-19-515818-0|0-19-515818-0]] </ref> Czôrnô smierc ùbiła wicy jak 80% lëdztwa w latach 1654–55. Ògnie spôlëłë wikszosc drzewianégò dzéla gardu midzë 1626 a 1648.<ref>M.S. Anderson, ''Peter the Great'' (1978) ({{jãz.|en}}), str. 13</ref> W 1712 r., [[Pioter Wiôldżi]] przecygnął sedzbã swòjégò rządu do nowò wëbùdowónégò [[Piotrogard|Piotrogardu]] nad [[Bôłt|Bôłtã]]. === Imperium (1721–1917) === Pò ùtrace sztatusu stolëcë, pòpùlacjô sã nôprzód zmniészëła, ale pò 1750 rokù do kùńca jistnieniégò imperium, ùrosła wicy jak dzesãckrotno, òsygającë do 1915 rokù 1,8 miliona òsób. Epidemiô dżumë z lat 1770–1772 zabiła do 100 000 lëdzy w Mòskwie.<ref>Melikishvili, Alexander (2006). [https://web.archive.org/web/20091123034404/http://cns.miis.edu/antiplague/pdfs/melikishvili.pdf "Genesis of the anti-plague system: the Tsarist period"] (PDF). ''Critical Reviews in Microbiology''. '''36''' (1): 19–31. CiteSeerX&nbsp;10.1.1.204.1976. doi:10.1080/10408410500496763. PMID&nbsp;16610335. S2CID&nbsp;7420734. ({{jãz.|en}})</ref> Pòd kùńc XVII wiekù zaczãłë pòwstawac flastrowóné szasëje. W 1730 rokù wprowadzoné òstało stałé sztrasowé òbswiecenié, a do 1867 rokù wiele sztrasów miało ju gazowi wid. W 1883 rokù, kòl brómë Prieczistienskije, zainstalowóné òstałë łãkòwé lãpë. W 1741 rokù Mòskwã òtôczôł 40-kilométrowi wôł Kamier-Kòlleżskij. Dało tam 16 brómów, kòl jaczich pòbiéróné bëło cło. We wczasnym XIX wiekù Bróma Spasskij bëła główną wjazdową brómą na Kreml, brëkòwóną przez cara. Droga łączącô Mòskwã z Piotrogardã, dzysdnia [[Aùtostrada M10 (Ruskô)|aùtostrada M10]], òsta skùńczonô w 1746 rokù. Pò wëflastrowanim w latach 80. XVIII wiekù zaczã bëc pòpùlarno pòzéwónô ''Pietierburgskòje Szosse.'' W latach 1781–1804, jakno pierszi w kraju, pòwstôł wòdocyg Mitiszczinskij. [[Òbrôzk:Moscou._Le_Kremlin_LOC_ppmsca.52725.jpg|mały|Widok na rzékã Mòskwã w XIX stalatim]] Pò inwazji Napòléòna na Ruskã w 1812 rokù, mòskwianie òstelë ewakùòwóny. Òdżin miasta béł we wiôldżi mierze skùtkã rusczi sabòtażë. Napòléònowa ''Grande Armée'' bëła zmùszonô sã wëcopac i òsta wnet znikwionô przez òstrą ruską zëmã. W 1813 rokù, pò zniszczeniach zrzeszonëch z najazdã, ùsadzonô òsta ''Kòmisjô ds. Bùdacje Miasta Mòskwë''. To dało wiôlgą òdbùdowã a dzélã przebùdowã. Taczé gmachë jak [[Wiôldżi Kremlowsczi Pałac]], [[Kremlowsczi Arsenał]], [[Mòsczewsczi Ùniwersytet]], [[Mòsczewsczi Maneż]] a [[Wiôldżi Téater w Mòskwie|Wiôldżi Téater]] òstałë prawie tej wëbùdowóné abò òdbùdowóné. [[Sztrasa Arbat]] mia jistnióné przënômni òd XV stalatégò, ale w XVIII wiekù òsoblëwie zwëska na prestiżu. Òsta zniszczonô w ògniu z 1812 rokù a czësto òdbùdowónô. [[Mòsczewsczi Państwòwi Ùniwersytet]] òstôł ùsadzony w 1755 rokù. Jegò główny gmach òstôł òdbùdowóny pò ògniu z 1812 przez Domenica Giliardégò. Gazéta ''Mòskòwskije Wiedomòsti'' bëła wëdôwónô òd 1756 rokù jakno tidzenik, a òd 1859 jakno dzénnik. W latach 30. XIX wiekù generał Aleksandr Basziłow rozplanowôł pierszą regùlarną séc sztrasów na nordã òd Piotrowsczégò Pałacu. Chòdińsczé pòle na zudã òd szaségò bëła brëkòwónô do wòjskòwëch czwiczeniów. Smòleńsczi Banóf (pòprzédca Biôłorusczégò Banófù) òstôł òdemkłi w 1870 rokù. Park Sokolniki, jaczi w XVIII wiekù służił carsczim sokólnikóm, a leżôł bùten gardu, w XIX stalatim òstôł wchłoniãti przez rozwijającé sã miasto i przesztôłcony w pùbliczny park w 1878 rokù. W 1902 rokù zbùdowóny òstôł pòdmiesczi banóf Sawiołowskij was built in 1902. W stëcznikù 1905 rokù Aleksandr Adrjanow òstôł pierszim merã Mòskwë. Czej do włôdzë w 1762 rokù doszła carica [[Katarzëna Wiôlgô|Katarzëna]], brud gardu a smard scéków bëłë ùwôżóné za złé zwëczaje przëniosłé do Mòskwë przez lëdzy z niższich klasów, jaczi niedôwno przecygnãlë do gardu ze wsë. Elitë zabiégałë ò pòlepszenié higenë, co stało sã dzélã planów caricë, bë zwikszëc kòntrolã nad spòlëznowim żëcym. Pòliticzné a militarné zwënédżi òd 1812 jaż pò 1855 rok òbdôwałë kritików, diskùsjô ò lëchi kòndicje pùblicznégò zdrowiégò zmôłkła. Jednak wedle klãsków we krimsczi wòjnie z lat 1855–56, zmniészëła sã dowiérnota w ùmiejãtnosc zagwësnieniô przez państwò pòrządkù w dzélnicach nãdzë, a żądania wikszi dbë ò pùbliczné zdrowié zaczãłë bëc zôs pòdnôszóné.<ref>Alexander M. Martin, "Sewage and the City: Filth, Smell, and Representations of Urban Life in Moscow, 1770–1880", ''Russian Review'' (2008) 67#2 str. 243–274. ({{jãz.|en}})</ref> W 1903 rokù zaczął dzejac wòdocyg Mòskwòreckaja, pierszi nanëkiwóny wòdą z rzéczi Mòskwë<ref>Falkowskij N.I. ''История водоснабжения в России'' (''Istorija wodosnabżenija w Rossyji,'' ros.), red. Szuchier I.M., Изд-во Министерства коммунального хозяйства РСФСР, 1947, str. 159</ref>. === Sowiecczi cząd (1917–1991) === [[Òbrôzk:Plan_of_Moscow_1917.jpg|mały|Plan gardu Mòskwë, 1917]] W lëstopadnikù 1917 rokù, pò rozpòczãcym sã [[Pajicznikòwô rewòlucjô|pajicznikòwi rewòlucje]] w Piotrogardze, mòsczewsczi bólszewikòwie rozpòczãlë swòje pòwstanié. 15 (2 wedle [[Juliańsczi kalãdôrz|juliańsczégò kalãdarza]]) lëstopadnika 1917, pò drãdżich biôtkach, w Mòskwie włôdzã przejãlë Sowiecë.<ref>[http://www.aha.ru/~mausoleu/documents/moscow_1.htm "Revolutionary war history. Moscow"] ({{jãz.|en}}) ''www.aha.ru''. Zarchiw. z [https://web.archive.org/web/20210411165331/http://www.aha.ru/~mausoleu/documents/moscow_1.htm òriginału] 11.04.2021 r.</ref> [[Włodzmiérz Lenin]], w strachù przed inwazją, przecygnął 12 strëmiannika 1918 r. stolëcã nazôd do Mòskwë.<ref name="prlib">[https://www.prlib.ru/en/history/619089 "Moscow becomes the capital of the Soviet State"] ({{jãz.|en}}) Presidential Library. 2018. Zarchiw. z [https://web.archive.org/web/20190401151158/https://www.prlib.ru/en/history/619089 òriginału] 1.04.2019.</ref> Kreml zôs stôł sã sedzbą włôdzë, pòliticznym centrum nowégò państwa. Razã ze zmianama we wôrtnoscach narcuonyma przez kòmùnisticzną dejologiã, tradicjô zachòwiwaniô kùlturalny spôdkòwiznë òsta przerwónô. Samòstójné towarzëstwa, nawet ne bróniącé blós swiecczich zabëtków, òstałë rozrzeszoné pòd kùńc 20. lat. Niszczoné bëłë swiãtnice w miastach. W 1937 r. do Centralnégò Kòmitetu [[Kòmunisticznô Partiô Sowiecczi Zrzeszë|Kòmunisticzny Partie Sowiecczi Zrzeszë]] doprzëszłë lëstë z bédënkã zmianë miona Mòskwë na „Stalindar” „Stalinodar”.<ref>Sarah Davies, Popular Opinion in Stalin's Russia: Terror, Propaganda and Dissent, 1934–1941 </ref> [[Józef Stalin|Stalin]] òdrzucył nã propòzycjã.<ref>Simon Montefiore, The Court of the Red Tsar </ref> Ò [[Drëgô swiatowô wòjna|drëgą swiatową wòjnã]], Państwòwi Sowiecczi Kòmitet Òbarnë a Generalny Sztab [[Czerwionô Armiô|Czerwiony Armie]] nalôżałë sã w Mòskwie. W 1941 rokù, westrzód mòskwianów òstało ùtwòrzonëch 16 òchòtniczich diwizjów (z wicy jak 160 000 lëdzy), 25 batalionów a 4 inżinierijné regimentë. Òd pajicznika 1941 do stëcznika 1942 rokù, na przedmiescach przebiwa miemieckô Grëpa Armie Westrzódk, przenëkónô pózni w [[Biôtka pòd Mòskwą|biôtce pòd Mòskwą]]. Wielné fabrëczi òstałë ewakuòwóné z zacht dzélã wëszëznë mët ë òd 20 pajicznika gard òstôł ògłoszony za òbległi. Pòòstałi mieszkańcë zbùdowelë a òbsôdzalë stanowiszcza procëmpancerny òbarnë, czej miasto bëło bómbardowóné z lëftu.1 maja 1944 òstôł ùsadzony medal „Za òbarnã Mòskwë”, a w 1947 medal ”Na wdôr 800-lecô Mòskwë”. Lëczba òfiarów pò miemiecczi a sowiecczi stronie je różno taksowónô: szacëje sã, że midzë 30 séwnika 1941 r. a 7 stëcznika 1942 zminãło sã òd 248 000 do 400 000 żôłnérzów Wehrmachtu ë òd 650 000 do 1 280 000 czerwionoarmistów.<ref>''Moscow Encyclopedia'', ({{jãz.|en}}) Great Russian Encyclopedia, Moscow, 1997, wpisënk "Battle of Moscow" </ref><ref>Great Soviet Encyclopedia ({{jãz.|en}}) Moscow, 1973–78, wpisënk "Battle of Moscow 1941–42"</ref><ref>John Erickson, ''Barbarossa: The Axis and the Allies'', tôbelka 12.4</ref> Òb pòwòjnowé lata to dało mieszkaniowi krizys, jaczi òstôł rozrzeszony przez wënalézenié wësoczich mieszkalnëch bloków. W Mòskwie je jich wicy jak 11 tësãcy, co czini jã miastã z nôwikszą jiloscą wësokòscówców; mieszkô w nich wikszosc lëdztwa gardu.<ref name="hrranking">[https://web.archive.org/web/20121106210644/http://www.emporis.com/statistics/skyline-ranking "Skyline Ranking"] ({{jãz.|en}}) ''Emporis''. Zarchiw. z òriginału 6.11.2012 r. </ref> Chëcze bëłë bùdowóné a dzélã méblowóné ju we fabrëce, niglë òstałë przëwiozłé na plac bùdacje ë pòstawioné we wësoczé kòlumnë. Miasto [[Zelenograd]] òstało wëbùdowóné w 1958 rokù 37 kilométrów na nordowi zôpôd òd centrum gardu a wchłoniãté jakno jedna òd administracyjnëch òbéńdów Mòskwë. [[Mòsczewsczi Państwòwi Ùniwersytet]] przecygnął swój kampùs na [[Wróblowé Grzëpë]] w 1953 rokù. [[Òbrôzk:Stalin's_funeral_procession_entering_Manezhnaya_Square_from_Okhotny_Ryad.jpg|mały|Pògrzéb Stalëna, 1953]] W 1959 rokù [[Nikita Chruszczow]] rëgnął z antireligijną kampanią. Trzëdzescë z piãcdzesąt dzejającëch kòscołów òstało zamkłëch, a szesc zbùrzonëch. 8 maja 1965 rokù, z leżnoscë fakticzny 20 roczëznë dobëtu w [[drëdżi swiatowi wòjnie]], Mòskwa òsta nôdgrodzonô titlã Gardu-Heroja. MKAD (aùtołowô òkrãżnica) òsta òdemkłô w 1961 rokù. Sztërëpasowô droga prowadzëła przez 109 kilométrów wzłuż grańców miasta. MKAD wëznôcza administracyjné grańce gardu do 80. lat, czej òstałë włączoné do nie przedmiesca zeza drodżi. W 1980 rokù Mòskwa bëła za gòspòdarza [[Latné òlimpijsczé miónczi 1980|latnëch òlimpijsczich miónków]], zbòjkòtowónëch przez [[USA]] ë jiné zôpadné kraje z pòwòdu sowiecczi inwazje na [[Afganistan]] w 1979. W 1991 rokù w Mòskwie to dało [[Pùcz Janajewa|próbã zamôchù na rząd]] przeprowadzoną przez kònserwatiwnëch kòmùnistów, stojącëch w òpòzycji do rządzącégò tej liberalnégò refòrmatora [[Michajił Gòrbaczow|Michajiła Gòrbaczowa]]. === Pò 1991 rokù === Pò rozrzeszenim [[ZSSR]] w 1991 rokù, Mòskwa òsta stolëcą [[Ruskô|Rusczi Federacje]]. Pòwsta tedë rënkòwô ekònomiô, co skùtkòwało eksplozją detalicznégò hańdlu, ùsłëgów, nowi architekturë i pòpùlarizacją zôpadnégò sztilu żëcégò. Gard rósł, a lëczba lëdztwa przeszła dzesãc milionów. W nëch czasach ale to dało téż zacht rozrost pòdmiesczi nisczi zabùdowë, spòwòdowóny wësoczim òdbëtã na jednofamiliowé chëcze w procëmnoscë do wiôldżich bloków. W latach 1995–97 MKAD òsta pòszerzwionô ze sztërzech do dzesãc pasów. W gòdnikù 2002 rokù pòżdôwk [[Bùlwar Dmitrija Donskògò]] stôł sã pierszą stacją mòsczewsczégò metra bùten MKAD. Trzecô òkrãżnica, pòstrzédnô midzë XIX-stalatną [[Ògrodowô Òkrãżnica|Ògrodową Òkrãżnicą]], a ną bùtnową ze sowiecczégò cządu, òsta ùkùńczonô w 2004 r. Latné dacze są przesztôłcóné w całoroczné chëcze, a ze wzrostã pòpùlarnoscë aùtołów, rosce téż rëch na drogach.<ref>Robert J. Mason ë Liliya Nigmatullina, "Suburbanization and Sustainability in Metropolitan Moscow," ''Geographical Review'' (2011, {{jãz.|en}}) 101#3 str. 316–333.</ref> Wielné stôré cerkwie a jiné przëmiarë kùlturalny spôdkòwiznë zniszczoné za czasów Stalëna òstałë òdbùdowóné, np. [[Sobór Christusa Zbawicela w Mòskwie|Sobór Christusa Zbawicela]]. W drëdżi dekadze XXI wiekù, administracjô gardu rëgnã z długòterminowima projektama, taczima jak program mòdernizacje miasta ''Mòja Ùlica'' (Mòja Sztrasa)''.''<ref>RBTH, (4.11.2016.) [https://www.rbth.com/politics_and_society/2016/11/04/city-of-the-future-moscow-gets-a-much-needed-makeover_644341 "City of the future: Moscow gets a much-needed makeover"]. [https://web.archive.org/web/20180524081811/https://www.rbth.com/politics_and_society/2016/11/04/city-of-the-future-moscow-gets-a-much-needed-makeover_644341 Zarchiw.] 24.05.2018 r.</ref> Pò rozrosce teritorium miasta na zudwest 1 lëpińca 2012 rokù, pòwiérzchniô stolëcë zwikszëła sã wicy jak dëbelt, roscącë z 1 091 do 2 511 km², przez co Mòskwa sta sã nôwikszim miastã w Eùropie pòd wzglãdã wiéchrzëznë; zwëska téż 233 000 mieszkańców.<ref name="Merger2">[https://web.archive.org/web/20131113003818/http://www.itar-tass.com/en/c32/461491.html "Expansion of Moscow borders to help it develop harmonically: mayor, Itar-tass, July 1, 2012"] ({{jãz.|en}}) Itar-tass.com. 1.07.2012. [http://www.itar-tass.com/en/c32/461491.html Zarchiw.] 13.11.2013.</ref><ref name="Mos.ru">[https://web.archive.org/web/20140720113907/http://www.mos.ru/about/history/ "Moscow city government official site"] ({{jãz.|en}}) Mos.ru. [http://www.mos.ru/about/history/ Zarchiw]. 20.07.2014 r.</ref> Terenë te òstałë òficjalno nazwóné ''Nowaja Mòskwa'' (Nowô Mòskwa). == Geògrafiô == [[Òbrôzk:Moscow_by_Sentinel-2,_2020-05-11.jpg|mały|Satelitarny widok Mòskwë a ji pòblësczégò òkòlégò]] Mòskwa leżi pò òbù brzegach rzéczi [[Mòskwa (rzéka)|Mòskwë]], jakô płënie przez wicy jak 500 km Pòréncznoeùropejską Nizëną we westrzédno-zôpadny Rusce, niedalek òd nôtërny grańcë lasowi a lasowò-stepòwi conë. W grańcach miasta to dô 49 mòstów nad rzékama a karnalama. Szérzawa gardu Mòskwë ze zôpadu na pòrénk wënosy 39,7 km, a dłużawa z nordë na pôłnié – 51,8 km. == Demògrafiô == === Pòpùlacjô === Wedle pòwszechnégò spisënkù z 2021, pòpùlacjô wënosëła 13 010 112 òsób; je to wzrost w przërównanim do 11 503 501 òdnotowónëch w spisënkù z 2010 r.<ref name="2014 objectively assess">Russian Federal State Statistics Service (2011). <bdi>[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/perepis_itogi1612.htm Всероссийская перепись населения 2010 года. Том&nbsp;1]</bdi> <bdi>Всероссийская перепись населения 2010&nbsp;года [2010 All-Russia Population Census]</bdi> (rus). Federalny Państwòwi Statisticzny Serwis</ref> [[Òbrôzk:Life_expectancy_in_Russian_subject_-Moscow_-diff.png|lewo|mały|Òczekiwónô długòsc żëcégò przë narodzenim òd 1990, z rozróżnienim pëłców. Òczekiwónô długòsc żëcégò zmniészô sã òd 2019.]] === Etniczné grëpë === {| class="wikitable" ! rowspan="3" style="text-align:center;" |[[Etniczné grëpë w Rusce|Etnicznô grëpa]] ! colspan="9" |Year |- !1897<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=831 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20180625161022/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=831 Zarchiw.] 25.06.2018 r.; pòdôwczi na spòdlim deklarowónégò jãzëka.</ref> !1939<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39.php?reg=39 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220614185806/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39.php?reg=39 Zarchiw.] 14.06.2022 r.</ref> !1959<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_59.php?reg=45 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220706161009/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_59.php?reg=45 Zarchiw.] 6.07.2022 r.</ref> !1970<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_70.php?reg=18 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220614185805/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_70.php?reg=18 Zarchiw.] 14.06.2022 r.</ref> !1979<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_79.php?reg=19 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220706172633/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_79.php?reg=19 Zarchiw.] 6.07.2022 r.</ref> !1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89.php?reg=18 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20180625132501/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89.php?reg=18 Zarchiw.] 6.07.2022 r.</ref> !2002<ref>[https://web.archive.org/web/20070217070612/http://www.perepis2002.ru/ct/doc/English/4-2.xls "NATIONAL COMPOSITION OF POPULATION FOR REGIONS OF THE RUSSIAN FEDERATION"]. 17.02.2007 r. [http://www.perepis2002.ru/ct/doc/English/4-2.xls Zarchiw.] 17.02.2007 r.</ref> !2010 !2021<ref name="census2021">[https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx "Национальный состав населения"]. Federalny Państwòwi Statisticzny Serwis. [https://web.archive.org/web/20221230204643/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx Zarchiw.] 30.12.2022 r.</ref> |- !Jilosc (% pòpùlacje) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Number (%) |- |[[Ruskòwie]] |987 044 (95,0%) |3 614 430 (87,4%) |4 507 899 (88,6%) |6 301 247 (89,2%) |7 146 682 (90,1%) |7 963 246 (89,7%) |8 808 009 (84,8%) |9 930 410 (86,3%) |9 074 375 (69,7%) |- |[[Tatarzë]] |4 288 (0,1%) |57 687 (1,4%) |80 489 (1,6%) |109 252 (1,5%) |131 328 (1,7%) |157 376 (1,8%) |166 083 (1,6%) |149 043 (1,3%) |84 373 (0,6%) |- |[[Armeńczicë]] |1 604 (0,1%) |13 682 (0,3%) |18 379 (0,4%) |25 584 (0,4%) |31 414 (0,4%) |43 989 (0,5%) |124 425 (1,2%) |106 466 (0,9%) |68 018 (0,5%) |- |[[Ùkrajińcë]] |4 478 (0,4%) |90 479 (2,2%) |115 489 (2,3%) |184 885 (2,6%) |206 875 (2,6%) |252 670 (2,8%) |253 644 (2,4%) |154 104 (1,3%) |58 788 (0,5%) |- |[[Azerowie]] |– (–) |677 (–) |2 528 (–) |4 889 (–) |7 967 (0,1%) |20 727 (0,2%) |95 563 (0,9%) |57 123 (0,5%) |37 259 (0,3%) |- |[[Ùzbekòwie]] |– (–) |659 (–) |2 478 (–) |5 973 (–) |4 222 (–) |9 183 (0,1%) |9 183 (0,1%) |35 595 (0,3%) |29 526 (0,2%) |- |[[Żëdzë]] |5 070 (0,4%) |250 181 (6,0%) |239 246 (4,7%) |251 350 (3,6%) |222 900 (2,8%) |174 728 (2,0%) |79 359 (0,8%) |53 145 (0,5%) |28 014 (0,2%) |- |[[Grëzónie]] |– (–) |4 251 (0,1%) |6 365 (0,1%) |9 563 (0,1%) |12 180 (0,2%) |19 608 (0,2%) |54 387 (0,5%) |38 934 (0,3%) |26 222 (0,2%) |- |[[Tadżikòwie]] |– (–) |184 (–) |1 005 (–) |1 652 (–) |1 221 (–) |2 893 (–) |35 385 (0,4%) |27 280 (0,2%) |22 783 (0,2%) |- |[[Biôłoruskòwie]] |1 016 (–) |24 952 (0,6%) |34 370 (0,7%) |50 257 (0,7%) |59 193 (0,7%) |73 005 (0,8%) |59 353 (0,6%) |39 225 (0,3%) |17 632 (0,1%) |- |[[Kirgizowie]] |– (–) |77 (–) |– (–) |– (–) |1 173 (–) |3 044 (–) |4 102 (–) |18 736 (0,2%) |16 858 (0,1%) |- |Jinszi |– (–) | |76 173 (–) | | | | |225 031 (2,0%) |595 543 (4,6%) |- |Bez zadeklarowóny etnicznoscë |– (–) | | | | | | |668 409 (5,8%) |2 950 721 (22,7%) |- !Wëcmanim !1 038 591 (100%) !4 137 018 (100%) !5 085 581 (100%) !7 061 008 !7 931 602 (100%) !8 875 579 (100%) !10 382 754 (100%) !11 503 501 (100%) !13 010 112 (100%) |} * === Religiô === {| ! colspan="2" |Religie w Mòskwie (2020) |- |Prawòsławié |'''55%''' |- |Atejizm a felënk religie |'''28%''' |- |Islam |'''8%''' |- |Jiné religie |'''3%''' |- |Jiné chrzëscejańsczé wëznania |'''2%''' |- |Felënk deklaracje |'''4%''' |} [[Chrzescëjaństwò|Chrzescëjani]] stanowią wikszosc lëdztwa gardu; wikszosc òd nich słëchô [[Ruskô Prawòsłôwnô Cerkwiô|Rusczi Prawòsłôwny Cerkwie]]. Mòsczewsczi patriarcha je za głowã cerkwie i rezydëje w Danielowim mònasterze. Mòskwa je stolëcą prawòsławiégò w Rusce, jaczé òd stalatów je główną religią kraju. Do jinszich religiów wëznôwónëch w Mòskwie nôleżą: [[Bùddizm w Rusce|bùddizm]], [[Hindujizm w Rusce|hindujizm]], [[Islam w Rusce|islam]], [[judajizm]], [[jezydizm]] a [[Słowiańsczé neòpògaństwò|rodnowierstwò]]. W miesce dô sztërë meczetë.<ref>Kiran Moodley. [https://www.independent.co.uk/news/world/europe/eid-alfitr-2015-drone-shows-huge-crowds-celebrating-the-end-of-ramadan-in-moscow-10395950.html "Eid al-Fitr 2015: Drone shows huge crowds celebrating the end of Ramadan in Moscow"] ({{jãz.|en}}), ''The Independent''. [https://web.archive.org/web/20150925190139/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/eid-alfitr-2015-drone-shows-huge-crowds-celebrating-the-end-of-ramadan-in-moscow-10395950.html Zarchiw.] 25.09.2015 r.</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Strony z nieprzejrzanymi tłumaczeniami]] [[Kategòrëjô:Gardë w Rosji]] [[Kategòrëjô:Stolëcë]] 8z3e5ut1gidasgahu08kzlo7hq4fto4 0 1896 206418 204223 2026-07-10T09:01:52Z Terrus38 14026 206418 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=भारत<br />(Bhārat)|miono=Indie|fana=Flag of India.svg|miono-genitiw=Indii|herb=Emblem of India.svg|mòtto=सत्यमेव जयते<br>(Jeno prôwda zwëcãża)|na karce=India_(orthographic_projection).svg|jãzëk=Hindi|stolëca=Nowé Delhi|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=3.287.590|procent-wòdë=9,56|rok=2025|lëdztwò=1 463 865 525|dëtk=rupia|kòd dëtka=INR|czasowô cona=5:30|swiãto=15 zélnika|himn=Jana Gana Mana <center>[[Òbrôzk:Jana Gana Mana instrumental.ogg]]</center>|kòd=IN|Internet=.in|telefón=+91|Prezydeńt=Draupadi Murmu|Premiéra=Narendra Modi|aùtowi kòd=IND}} '''Indie''' (hindi: ''भारत, Bhārat, pò [[Anielsczi jãzëk|anielskù]]: India'') to państwò w pôłniowi [[Azëjô|Azëji]], na Indijsczim półostrówie. * Stolëca: [[Nowé Delhi]] - kòl 0,312 mln lëdztwa * Inne wiôldżé garde: [[Mumbaj]] (przódë jakno Bómbôj) - 12,6 mln lëdztwa, [[Delhi]] (dôwnô stolëca.) - 10,4 mln, [[Kòlkôta]] (przódë jakno Kalkuta), [[Chennai]] (przódë jakno: Madras), [[Bangalore]], [[Hajdarabad]], [[Ahmadabad]], [[Kanpur]]. * wiéchrzëzna: 3.287.590 km² == Historiô == Indie to barzo stôrô cywilizacëjô. Pòwstała ok. 3300 p.n.e. w dolënie Indusu<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/history/indus-valley-civilization-begins-south-asia Indus Valley Civilization Begins in South Asia] EBSCO</ref>. Jej wôżnymi zwënégami sã kanalizacëjô, systema miar i wôg czy kòłowi transpòrt. Jãzëkã bëł Sanskrit Bëło też tam wiele religijów, nôstarszô je wedizm (pòtemù braminizm i hinduizm), Indie sã także tatczëznã [[Bùddizm|bùddizmu]], chtërën narodzëł sã w VI stalata p.n.e.<ref>[https://www.national-geographic.pl/historia/starozytne-indie-zycie-kultura-i-osiagniecia-w-starozytnych-indiach/#osiagniecia-starozytnych-indii Starożytne Indie – życie, kultura i osiągnięcia w starożytnych Indiach]</ref> W 320 p.n.e. indijscze garde-państwa òstały zjednóne pòd wòdzã Czandragupti z dinastëji Maurjów, chtërna stwòrzëła stolemne jimperium, zmòcnione pòtemù przez Aśokę. Rozkwit Indji miał mol za rzãdów dinastëji Gùptów (ok. 320–ok. 540) w jich czasach bëło rozszérzenié greńc państwa<ref>[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Guptowie;3908926.html Guptowie] Encyklopedia PWN</ref>. Jimperium ùstało jistniec z przëczëne nôjôzdu Hunów. VII-XII st miały mol nôjôzdi [[Islam|mùzułmónów]]. W 1526 pòwstało państwo wiôldżich Mogołów, chtërne w XIX stalata stało sã [[Wiôlgô Britanijô|britijskô]] kòloniã (Britijsczé Indie)<ref>[https://encyklopedia.interia.pl/geografia-nauki-pokrewne/panstwa/news-indie,nId,2018149 INDIE] Encyklopedia Interia</ref>. 15 zélnika 1947 Indie zwëskałë samòstójnotã<ref>[https://web.archive.org/web/20240525052556/https://education.nationalgeographic.org/resource/indias-independence/ India's Independence] National Geographic Education</ref>. 26 stëcznika Indie stały sã repùblikã<ref>[https://knowindia.india.gov.in/republic-day-celebration/republic-of-india.php Republic of India] Know India</ref> (do 1950 [[Przédnik kraju|przédnikã kraju]] bëł król britijsczi). == Demografiô == W 2025 Indie bëłë nôbarzi zalëdzônym krajem swiata. Lëdztwo je 1 463 865 525<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/india-population/ India Population] Worldometer</ref> mieszkańców, w tim: : 39% to Hindusë, 8% Telugòwie, 8% Bengalczëcë, 7% Marathowie, 7% Tamilowie, 5% Gùdzaratowie, 4% Kannadowie, 4% Keralczëcë (18% jinsze miészëznë). Nôwikszô religijô to [[hinduizm]], chtërnego w 2011 wëznawało 79.8%, na drëdzim molu [[islam]], zaòstałë [[chrzescëjaństwò]] 2.3%, sikhizm 1.7% a jinsze niesprecyzowône 2%<ref>[https://web.archive.org/web/20210318202107/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/india#people-and-society India] The World Factbook</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mojestrone.com/artykul/apel-premir-mdg-n2296945 {{Azëjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] 9gsba2gomuo9nsm6zyt08cj20b0opcc 0 1897 206419 203431 2026-07-10T09:02:09Z Terrus38 14026 206419 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Kongeriget Sverige | miono = Królestwò Szwédzczi | miono-genitiw = Szwédzczi | fana = Flag of Sweden.svg| herb = Great coat of arms of Sweden.svg | na karce = LocationSweden.png| mòtto = För Sverige i tiden | jãzëk = [[Szwédzczi jãzëk|szwédzczi]], lapońsczi| stolëca = Sztokhòlm | fòrma państwa = Kònstitucëjnô mònarchijô | wiéchrzëzna = 449.964 | lëdztwò = 10,610,485 | rok = 2025 | dëtk = szwédzkô krona | kòd dëtka = SEK | czasowô cona = +1 – zëma [[UTC]] +2 – lato | swiãto = 6 czerwińca | himn = Du gamla, du fria,<br>Kungssången | kòd = SE | Internet = .se | telefón = 46 |Mònarcha=Karól XVI Gùstôw|Premiéra=Ulf Kristersson|aùtowi kòd=S }} '''Szwédzkô''' (''Sverige'') je państwã w Nordowi [[Eùropa|Eùropie]], krôj [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùniji]]. Greńczë z [[Norweskô|Norweską]], [[Fińskô|Fińską]] a téż z [[Dëńskô|Dëńską]] przez mòst nad cesniną Öresund. Stolecznym garda je [[Sztokhòlm]]. == Geògrafiô == === Wiéchrzëzna === * całownô: 450,295<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20210110083823/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/sweden Sweden] The World Factbook</ref> * wiéchrzëzna lądu: 410,335 * wiéchrzëzna wòdów: 39,960 === Lądowé grańce === * òglowô długòsc wszëtczich grańców: 2,211 km * państwa, z jaczima mô grańce: [[Fińskô]] 545 km; [[Norweskô]] 1,666 km === Brzegòwô liniô === 3,218 km === Klimat === Ùmiarkowany na pôłniu, z zëmną, chmùrzëstą zëmą, chmùrzëstim dzélowo chłodnym latã, subartkiczny na nordze<ref>[https://2009-2017.state.gov/outofdate/bgn/sweden/51263.htm Sweden (08/05)] US Department of State</ref>. === Ùsztôłcenié terenu === Przédno plasczi lub łagódnie grzëpowe nizënë; na pòrénku góry<ref name=":0" />. === Wësokòsc terenu === * strzédnô wësokòsc: 492 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: -2,4 m. n.r.m. (Roztoka jezera Hammarsjon, òbòk Kristianstad) * nôwëższi czëp: 2,100 m. n.r.m. (Kebnekaise) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 7.3% (w tim 6.2% òrnëch gruńtów) * lasë 68.6% == Demografiô == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 10,610,485 (wôrtoscë szacowóné na pazdzérznik 2025)<ref>[https://www.scb.se/en/finding-statistics/statistics-by-subject-area/population-and-living-conditions/population-composition-and-development/population-statistics/ Population statistics] Statistics Sweden</ref> === Etniczné karna === Szwédë 79.6%, Syrëjczëcë 1.9%, Irakijczicë 1.4%, Finowie 1.3%, jinni 15.8%<ref name=":0" /> Òficjalne nôrôdné mniejszosci: Żëdzë, Cëgónie, Samowie, Finowie, Tornedalianie<ref name=":1">[https://sweden.se/life/equality/national-minorities-in-sweden There are 5 official national minorities in Sweden. Swedish law protects their languages and cultures.] Sweden.se</ref><ref name=":2">[https://start.stockholm/en/about-the-city-of-stockholm/how-the-city-is-governed/national-minorities/ National minorities] Stockholms stad</ref>. === Jãzëczi === Òficjalny jãzëk je szwédzczi, ùznawane sã też jãzëczi mniejszosci: Jidisz, cëgóńsczi, lapońsczi, fińsczi, meänkieli<ref name=":1" /><ref name=":2" />. === Religijné karna === 53% - [[Lëterstwò|lëteranie]], mni niż 6% - zaòstałë [[Chrzescëjaństwò|chrzescëjańsczé]] wëznania, 8,1% - [[Islam|mùzułmónie]]<ref>[https://www.state.gov/reports/2023-report-on-international-religious-freedom/sweden/ 2023 Report on International Religious Freedom: Sweden] US Department of State</ref>. === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 88.7% (2023) * wikszé miesczé westrzódczi: Sztokhòlm – 995,574 mieszkańców w 2025<ref>[https://sweden.se/life/society/key-facts-about-sweden Key facts about Sweden] Sweden.se</ref> == Pòliticzny system == Szwédzkô je kònstitucyjną mònarchią, [[Przédnik kraju|przédnikã kraju]] òd 1973 je król Karól XVI Gùstôw<ref>[https://www.kungahuset.se/english/royal-house/hm-the-king HM The King] Kungahuset</ref>. Szefem rządu je premiéra Ulf Kristersson<ref>[https://www.government.se/government-of-sweden/prime-ministers-office/ Prime Minister's Office] The Government of Sweden</ref>. Parlameńt - Rikgsdag ma 349 członków, sã wëbierani na 4 lata<ref>[https://www.riksdagen.se/en/ Welcome to the Riksdag] Sveriges Riksdag</ref>. Òd 1 stëcznika 1995 Szwédzkô je krôjem [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùniji]], a òd 25 strëmiannika 2001 je członkiem cony Schengen<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/eu-countries/sweden_en Sweden] European Union</ref>. == Òbaczë téż == * [[Sztokhòlm]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Szwédzkô| ]] pilx97bl016s3r86xq6qsj31oggyufh 0 1928 205840 201967 2026-07-09T15:40:55Z Iketsi 3254 abò '''Norwegiô'''<ref>{{RKJ|2008|223}}</ref> 205840 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Kongeriket Norge | miono = Królestwò Norwesczi | miono-genitiw = Norwesczi | fana = Flag of Norway.svg| herb = Coat of arms of Norway.svg | na karce = LocationNorway.svg | mòtto = Enig og tro til Dovre faller | jãzëk = [[Norwesczi jãzëk|norwesczi]] | stolëca = Oslo | fòrma państwa = mònarchiô | wiéchrzëzna = 385.207 | lëdztwò = 5.425.270 | rok = 2022 | dëtk = Norweskô kòróna | kòd dëtka = NOK | czasowô cona = +0 | swiãto = 17 maja | himn = <center>[[Òbrôzk:Norway (National Anthem).ogg]]</center> [[Himn Norwesczi|Ja, vi elsker dette landet]] – państwòwi himn<br />(Tak, kòchômë ten krôj) <center>[[Òbrôzk:God Save The Queen (Band of the Grenadier Guards, 1952 instrumental).oga]]</center> [[Kongesangen]] – królewsczi himn <br />(Piesń króla) | kòd = NO, NOK | Internet = .no | telefón = 47 |Mònarcha=Harald V|Premiéra=Jonas Gahr Støre|aùtowi kòd=N|kònstitucjô=Kònstitucjô Norwesczi z 1814}} '''Norweskô''' abò '''Norwegiô'''<ref>{{RKJ|2008|223}}</ref>, '''Królestwò Norwesczi''' ([[norwesczi]] ''Kongeriket Norge (Norge), Kongeriket Noreg (Noreg)'') – je państwã w Nordowi [[Eùropa|Eùropie]] na [[Skandinawsczi Półòstrów|Skandinawsczim Półòstrowie]]. Stolëcznym gardã Norwesczi je [[Oslo]]. Greńczë ze [[Szwedzkô|Szwedzką]], [[Fińskô|Fińską]], ë [[Ruskô|Ruską]]. Norweskô je kònstitucyjną mònarchią. Przédnikã kraju òd 1991 je król Harald V. == Geògrafiô<ref>[https://web.archive.org/web/20260119004717/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/norway/ Norway] The World Factbook</ref> == [[Òbrôzk:Geirangerfjord (6-2007).jpg|mały|left|[[Fiord]] w Norwesce]] === Wiéchrzëzna === * całownô: 323,802 km² * wiéchrzëzna lądu: 304,282 km² * wiéchrzëzna wòdów: 19,520 km² === Lądowé grańce === * òglowô długòsc wszëtczich grańców: 2,566 km * państwa, z jaczima mô grańce: [[Fińskô]] 709 km; [[Szwedzkô]] 1,666 km; [[Ruskô]] 191 km === Brzegòwô liniô === 25,148 km === Klimat === Ùmiarkowany na ùbrzegu, bënë chłodny<ref>[https://2009-2017.state.gov/outofdate/bgn/norway/126904.htm Norway (08/09)] US Department of State</ref>. === Wësokòsc terenu === * strzédnô wësokòsc: 460 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: 0 m. n.r.m. (Norwesczé Mòrze) * nôwëższi czëp: 2,469 m. n.r.m. (Galdhopiggen) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 2.7% (w tim 2.2% òrnëch gruńtów) * lasë 33.3% == Demografiô == [[Òbrôzk:Young girls in bunad.jpg|lewo|mały|Norwesczé białczi w tradicjowëch òbleczënkach]] === Pòpùlacjô === * lëdztwò: 5.627.400<ref name="ssbf">[https://www.ssb.no/en/befolkning/folketall/statistikk/befolkning Population, january 01 2026, Statistics Norway] Accessdate=2026-02-26</ref> mieszkańców ([[2026]]) === Etniczné karna === Norwegowié 81.5% (w tim 60,000 Samów), jinszi Eùropejczëczi 8.9%, jinszi 9.6% (2021) === Jãzëczi === Òficjalne: norwesczi bokmål, norwesczi nynorsk, jãzëczi mniészosci: lapońsczi, fińsczi === Religijné karna === Kòscół Norwesczi ([[lëterstwò]]) 67.5%, [[Islam]] 3.1%, [[Katolëcczi Kòscół|Katolëcyzm]] 3.1%, jinsze [[Chrzescëjanizna|Chrzescëjańsczé]] wëznania 3.8%, jinsze religie 2.6%, nieòpisóne 19.9% (2021)<ref>[https://www.state.gov/reports/2022-report-on-international-religious-freedom/norway 2022 Report on International Religious Freedom: Norway] US Department of State</ref> === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 84% == Pòliticzny system == Norweskô je kònstitucyjną [[Mònarchiô|mònarchią]]. Przédnikã kraju je król z dinastii Glücksburgów. Przédnikã rządu je premiéra. Jednojizbowi parlament Storting mô 169 nôleżników wëbieranëch na sztërëlatną kadencjã<ref>[https://www.stortinget.no/en/In-English/About-the-Storting/ The Storting] Stortinget</ref>. * Król: Harald V (òd 17 stëcznika 1991)<ref>[https://www.royalcourt.no/news/accession-of-the-new-monarch-in-1991 Accession of the new monarch in 1991] The Royal House of Norway</ref> * Premiéra: Jonas Gahr Støre (òd 14 pazdzérznika 2021)<ref>[https://www.regjeringen.no/en/dep/smk/organization-map/prime-minister-jonas-gahr-store/id2877186/ Prime MinisterJonas Gahr Støre] Government.no</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20260119004717/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/norway/ Norweskô w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Norweskô| ]] daorvqv0voihqd3yeehhsrw6jzl6bhn 206420 205840 2026-07-10T09:02:19Z Terrus38 14026 206420 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Kongeriket Norge | miono = Królestwò Norwesczi | miono-genitiw = Norwesczi | fana = Flag of Norway.svg| herb = Coat of arms of Norway.svg | na karce = LocationNorway.svg | mòtto = Enig og tro til Dovre faller | jãzëk = [[Norwesczi jãzëk|norwesczi]] | stolëca = Oslo | fòrma państwa = mònarchiô | wiéchrzëzna = 385.207 | lëdztwò = 5.425.270 | rok = 2022 | dëtk = Norweskô kòróna | kòd dëtka = NOK | czasowô cona = +0 | swiãto = 17 maja | himn = <center>[[Òbrôzk:Norway (National Anthem).ogg]]</center> [[Himn Norwesczi|Ja, vi elsker dette landet]] – państwòwi himn<br />(Tak, kòchômë ten krôj) <center>[[Òbrôzk:God Save The Queen (Band of the Grenadier Guards, 1952 instrumental).oga]]</center> [[Kongesangen]] – królewsczi himn <br />(Piesń króla) | kòd = NO, NOK | Internet = .no | telefón = 47 |Mònarcha=Harald V|Premiéra=Jonas Gahr Støre|aùtowi kòd=N|kònstitucjô=Kònstitucjô Norwesczi z 1814}} '''Norweskô''' abò '''Norwegiô'''<ref>{{RKJ|2008|223}}</ref>, '''Królestwò Norwesczi''' ([[norwesczi]] ''Kongeriket Norge (Norge), Kongeriket Noreg (Noreg)'') – je państwã w Nordowi [[Eùropa|Eùropie]] na [[Skandinawsczi Półòstrów|Skandinawsczim Półòstrowie]]. Stolëcznym gardã Norwesczi je [[Oslo]]. Greńczë ze [[Szwedzkô|Szwedzką]], [[Fińskô|Fińską]], ë [[Ruskô|Ruską]]. Norweskô je kònstitucyjną mònarchią. Przédnikã kraju òd 1991 je król Harald V. == Geògrafiô<ref>[https://web.archive.org/web/20260119004717/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/norway/ Norway] The World Factbook</ref> == [[Òbrôzk:Geirangerfjord (6-2007).jpg|mały|left|[[Fiord]] w Norwesce]] === Wiéchrzëzna === * całownô: 323,802 km² * wiéchrzëzna lądu: 304,282 km² * wiéchrzëzna wòdów: 19,520 km² === Lądowé grańce === * òglowô długòsc wszëtczich grańców: 2,566 km * państwa, z jaczima mô grańce: [[Fińskô]] 709 km; [[Szwedzkô]] 1,666 km; [[Ruskô]] 191 km === Brzegòwô liniô === 25,148 km === Klimat === Ùmiarkowany na ùbrzegu, bënë chłodny<ref>[https://2009-2017.state.gov/outofdate/bgn/norway/126904.htm Norway (08/09)] US Department of State</ref>. === Wësokòsc terenu === * strzédnô wësokòsc: 460 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: 0 m. n.r.m. (Norwesczé Mòrze) * nôwëższi czëp: 2,469 m. n.r.m. (Galdhopiggen) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 2.7% (w tim 2.2% òrnëch gruńtów) * lasë 33.3% == Demografiô == [[Òbrôzk:Young girls in bunad.jpg|lewo|mały|Norwesczé białczi w tradicjowëch òbleczënkach]] === Pòpùlacjô === * lëdztwò: 5.627.400<ref name="ssbf">[https://www.ssb.no/en/befolkning/folketall/statistikk/befolkning Population, january 01 2026, Statistics Norway] Accessdate=2026-02-26</ref> mieszkańców ([[2026]]) === Etniczné karna === Norwegowié 81.5% (w tim 60,000 Samów), jinszi Eùropejczëczi 8.9%, jinszi 9.6% (2021) === Jãzëczi === Òficjalne: norwesczi bokmål, norwesczi nynorsk, jãzëczi mniészosci: lapońsczi, fińsczi === Religijné karna === Kòscół Norwesczi ([[lëterstwò]]) 67.5%, [[Islam]] 3.1%, [[Katolëcczi Kòscół|Katolëcyzm]] 3.1%, jinsze [[Chrzescëjaństwò|Chrzescëjańsczé]] wëznania 3.8%, jinsze religie 2.6%, nieòpisóne 19.9% (2021)<ref>[https://www.state.gov/reports/2022-report-on-international-religious-freedom/norway 2022 Report on International Religious Freedom: Norway] US Department of State</ref> === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 84% == Pòliticzny system == Norweskô je kònstitucyjną [[Mònarchiô|mònarchią]]. Przédnikã kraju je król z dinastii Glücksburgów. Przédnikã rządu je premiéra. Jednojizbowi parlament Storting mô 169 nôleżników wëbieranëch na sztërëlatną kadencjã<ref>[https://www.stortinget.no/en/In-English/About-the-Storting/ The Storting] Stortinget</ref>. * Król: Harald V (òd 17 stëcznika 1991)<ref>[https://www.royalcourt.no/news/accession-of-the-new-monarch-in-1991 Accession of the new monarch in 1991] The Royal House of Norway</ref> * Premiéra: Jonas Gahr Støre (òd 14 pazdzérznika 2021)<ref>[https://www.regjeringen.no/en/dep/smk/organization-map/prime-minister-jonas-gahr-store/id2877186/ Prime MinisterJonas Gahr Støre] Government.no</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20260119004717/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/norway/ Norweskô w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Norweskô| ]] 1x7933qvycektkws8krzkg7elxqifmn 0 1962 206225 198718 2026-07-10T00:30:51Z Iketsi 3254 [[łacyńsczi jãzëk|łac.]]→{{jãz.|la}}; {{jãz.|de}} 206225 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Universum.jpg|mały|Universum - C. Flammarion, Woodcut, Pariz 1888, Farwòwanié : Heikenwaelder Hugo, Widen 1998]] '''Wszechswiat''', zwóny téż Kòsmòsã, w òglowim rozmienim òznaczô wszëtkò co nas òkrãżô, całą [[materëjô|materiã]] i [[energijô|energiã]]. W pierszi pòłowie XX-gò stolatégò dlô wikszoscë ùczałich termin "Wszechswiat" ({{jãz.|la}} ''universum'', {{jãz.|en}} ''universe'') òznaczôł całé [[continuum]] [[rëmòczas]]u w jaczim jistniejemë, razã z całą energiją i materëją w nim zamkłą. Próbë zrozmieniégò Wszechswiata w tim znaczënkù dokònuje sã w [[kòsmòlogijô|kòsmòlogiji]], ùczbie jakô pòwsta ze sparłãczeniô [[fizyka|fizyczi]] z [[astronomijô|astronomiją]]. W drëdżi pòłowie XX-gò stolatégò miół plac pòdzélënk kòsmòlogiji na òbserwacëjną (zwóną téż fizyczną) i teòreticzną. Òbserwacëjny kòsmòlogòwie są dbë, że nie je mòżlëwé badérowanié całégò continuum rëmòczasu. Teòreticzny kòsmòlogòwie zato mają nôdzejã duńc do pòznaniégò cawnotë rëmòczasu, mimò wiôldżi grãdoscë z zachòwanim empiricznëch ògrańczeniów w taczich rozważaniach. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Astronomijô]] ki9mr6l7mbkmkpvk282ad6qnwtfj1j2 0 2434 206017 204162 2026-07-09T22:48:27Z Terrus38 14026 206017 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Česká republika | miono = Czeskô Repùblika | miono-genitiw = Czesczi | fana = Flag of the Czech Republic.svg | herb = Coat of arms of the Czech Republic.svg | na karce = LocationCzechRepublic.png | mòtto = Pravda vítězí (Prôwda dobãdze)| jãzëk = czesczi | stolëca = Praga | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 78 866 | procent-wòdë = 2 | lëdztwò = 10 900 555 | rok = 2023 | dëtk = Czeskô króna | kòd dëtka = CZK | czasowô cona = +1 | swiãto = [[1 stëcznika]] [[1993]] | himn = Kde domov můj | kòd = CZ | Internet = .cz | telefón = 420 |Prezydeńt=Petr Pavel|Premiéra=Andrej Babiš }} '''Czeskô''' ('''Czeskô Repùblika''') ({{jãz.|cs}} ''Česko, Česká republika, ČR'') – państwã w [[Eùropa|Eùropie]], bez przistãpù do mòrza. Òd [[1918]] do [[1993]] béła w zrzeszë ze [[Słowackô|Słowacką]] w [[Czechosłowacji]]. Òd [[2004]] r. słëchô do [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùniji]]. Dzysdniowò, wedle [[kònstitucëjô|kònstitucëji]] Czesczi Repùbliczi w ji skłôd wchôdają trzë krôje: * [[Bòhemijô]] (Czechë, {{jãz.|cs}} ''Čechy'') * [[Mòrawskô]] ({{jãz.|cs}} ''Morava'') * [[Czesczi Sląsk]] ({{jãz.|cs}} ''České Slezsko'') Nen historëczny pòdzélënk je téż òdzdrzadlony w państwòwim herbù czesczi Repùbliczi, jaczi zamëkô w se czesczégò lwa ôs mòrawsczégò ë szląsczégò òrzła. W [[1920]] òstałë przëłączoné téż môłé dzéle [[Dólnô Aùstriô|Dólny Aùstrie]]. Stolecznym gardã Czesczi Repùbliczi je [[Praga]] ({{jãz.|cs}} Praha). Jinszima wôżnyma gardama są: [[Brno]], [[Ostrava]], [[Olomouc]], [[České Budějovice]], [[Plzeň]]. == Historëjô == Pòd kùńc IX stolatô Czeskô òsta zjednónô przez Przemyslidów. W 997 rokù prasczi biskùp [[Swiãti Wòjcech|Wòjcech]] zatrzimôł sã w gardze [[Gduńsk]]. Czesczi Królestwò miało wôżną rolã w òbéńdze òd czasu hùsycczich religijnëch wòjnów w XV stolatim a téż w trzëdzescëlatny wòjnie w XVII stolatim, chtërné zacht òsłabiłë państwò. W dalszim cządze dosta sã pòd cësk Habsbùrgów ë weszła w skłôd Aùstro-Madżarsczi. Pò ùpadniãcym aùstro-madżiarsczi mònarchji w [[1918]] rokù pòwstało państwò Czechów ë Słowôków - Czechosłowacjô. W [[1938]] rokù na spòdlim monachijsczégò ùkłôdu zajãté òstałe môle ''Sudetenlandu'' a Słowackô zwëskała wikszą samòrządzëznã, tedë miono państwa béło Czecho-Słowackô. W [[1939]] rokù Czeskô dostało sã pòd òkùpacëjã Trzecy Rzeszë, a Słowackô béło marionétkòwim państwã pòd ji kòntrolą. Pò II swiatowi wòjnie Czechosłowacjô dosta sã pòd cësk Sowiecczégò Związkù. W [[1968]] rokù wòjska Warszawsczégò Ùkłôdu dokònałe inwazji tegò państwa czim zakùńczëłë starë bë zliberalëzowac kòmùnisticzny system ("Socjalëzna z lëdzką twôrzą") ób czas prasczégò zymkù. W 1989 rokù Czechosłowacjô dosta nazôt wòlnotã ë zmieniła ùrządzené państwa òb czas "aksaméntni rewòlucëji". [[1 stëcznika]] [[1993]] rokù państwò to w mirny ôrt pòdzelone òsta na dwa samòstójne państwa Czeskô ë [[Słowackô]]. Czeskô Repùblika wstãpiła do [[NATO]] w [[1999]] rokù, a do Eùropejsczi Ùniji w [[2004]]. == Ùrządzenié państwa == Czeskô Repùblika je parlamentarną demokracëją. Ùstôwcowim ùrzãdã je dwajizbòwi parlament. Niższô jizba parlamentu - Zgromada Depùtowónëch ({{jãz.|cs}} ''Poslanecká sněmovna'') ma 200 parlamentorów wëbiérónëch na sztërëlatną kadencëjã. W jizbie wëższi - Senace ({{jãz.|cs}} ''Senát'') je 81 senatorów wëbierónëch na cząd 6 lat. Trzeci dzél senatorów je wëbiéróny co dwa lata. W przódkù państwa je prezydent kraju, chtëren je wëbiéróny przez parlament na piãc lat. Reprezentëje òn państwò na midzënôrodny arenie. Prezydent mô prawò òbsôdzac ë copac przédnika ministrów a téż nôleżników rządu, rozrzeszac Zgromadã Depùtowónëch, òbsôdzac sãdzów i nôleżników Czesczégò Nôrodnégò Bankù ({{jãz.|cs}} ''Česká národní banka''). Sprôwnym ùrzãdem je Rząd ({{jãz.|cs}} ''Vláda''). Nowi rząd mùszi przedstawic swoją programã przed Zgromadą Depùtowónëch i zwëskac dowiérny głos. == Ùrzãdny pòdzélënk == Czeskô Repùblika je pòdzélonô na 13 regionów ({{jãz.|cs}} ''kraj'') ë na wëdzélony gard Praga. Dzysdniowô ùrzãdny pòdzélënk jistnieje òd [[2000]] rokù. Sądë ë niechtërné ùrzãdë są równak zrechtowóné na pòspòdlim ùrzãdnégò pòdzélënkù z [[1960]] [[rok]]ù na 10 regionów, pòdzélonëch dali na krézë ({{jãz.|cs}} ''okres''). [[Òbrôzk:Czechy_Kraje.png|framed|center|Ùrzãdny pòdzélënk Czesczi Repùbliczi w czesczim jãzëkù]] == Geògrafijô == Czeskô Repùblika je państwã w [[Westrzédnô Eùropa|Westrzédny Eùropie]], bez przistãpù do mòrza. Òna greńczi na zôpadze z [[Miemieckô|Miemiecką]], na pôłnim z [[Aùstriô|Aùstrią]], òd pórénkù ze [[Słowackô|Słowacką]] ë na nordze z [[Pòlskô|Pòlską]]. === Wëdrzatk plónu === Wikszi dzél Czesczi Repùbliczi zajimùją wëszawno-górsczé môle Czesczégò Masywù. Je òn òbeszłi z trzech starn górami: Sudetama (''Śnieżka'' 1602 m n.r.m.), Rudawama (Klinovec 1244 m n.r.m.), Czesczim Lasã (1042 m n.p.m.), Bawarsczim Lasã ë Szumawą. Westrzédny dzél Czesczégò Masywù je zapadłoscą z dolëzną [[Laba|Labë]], a na pôłnim są wlëdżi Trzebòńskô ë Bùdzejowickô. Òd Karpatów Czesczi Masyw je òdaparniony na pòrénkù mòrawskò-sląskim pasmã òbniżeniów. == Lëdztwò == {| class="wikitable" style="font-size: 90%; float: right; margin: 0 0 1em 1em;" ! colspan="6" | Lëdztwò Czeskô <small> (CSU, Praga) </small> |- ! Rok !! Lëdztwò !! Zjinaka ! Rok !! Lëdztwò !! Zjinaka |- ! [[1857]] | 7 016 531 | - ! [[1930]] | 10 674 386 | 6,6% |- ! [[1869]] | 7 617 230 | 8,6% ! [[1950]] | 8 896 133 | -16,7% |- ! [[1880]] | 8 222 013 | 7,9% ! [[1961]] | 9 571 531 | 7,6% |- ! [[1890]] | 8 665 421 | 5,4% ! [[1970]] | 9 807 697 | 2,5% |- ! [[1900]] | 9 372 214 | 8,2% ! [[1980]] | 10 291 927 | 4,9% |- ! [[1910]] | 10 078 637 | 7,5% ! [[1991]] | 10 302 215 | 0,1% |- ! [[1921]] | 10 009 587 | -0,7% ! [[2001]] | 10 230 060 | -0,7% |} [[Òbrôzk:Czech Republic demo.png|mały|330px|Djagrama pòkôzujący dinamikã zjinak (w tësącach) lëdztwa Czesczi òd [[1993]] do [[2003]] rokù.]] Tam je òdnotowiwóné ùjimné zwëczajné przërôstanié lëdztwa: -0,08% (òd [[2003]]). Rozcëga sã strzédna długòta żëca, chtërna je 75 lat (òd 2003). === Gardë Czech === Gardë Czech, chtërne mają wiãcy jak 50&nbsp;000 lëdzy. [[Òbrôzk:Prague Charles Bridge View-02.jpg|mały|Praga]] [[Òbrôzk:Brno View from Spilberk 131.JPG|mały|Brno]] {| {{prettytable}} ! &nbsp;&nbsp; ! miasto ! liczba mieszkańców (2025) |- | align="center" | 1 ||align="center" | [[Praga]] || align="center" | 1 397 880 |- | align="center" | 2 ||align="center" | [[Brno]] || align="center" | 402 739 |- | align="center" | 3 ||align="center" | [[Òstrawa]] || align="center" | 283 187 |- | align="center" | 4 ||align="center" | [[Pilzno]] || align="center" | 187 928 |- | align="center" | 5 ||align="center" | [[Olomouc|Liberec]] || align="center" | 108 090 |- | align="center" | 6 ||align="center" | [[Liberec|Olomouc]] || align="center" | 103 063 |- | align="center" | 7 ||align="center" | [[Czesczé Bùdziejowice]] || align="center" | 97 231 |- | align="center" | 8 ||align="center"| [[Hradec Králové]] || align="center" | 94 311 |- | align="center" | 9 ||align="center" | [[Ústí nad Labem|Pardubice]] || align="center" | 92 319 |- | align="center" | 10 ||align="center"| [[Pardubice|Ústí nad Labem]] || align="center" | 90 866 |- | align="center" | 11 ||align="center" | [[Zlín]]|| align="center" | 74 684 |- | align="center" | 12 ||align="center" | [[Kladno]]|| align="center" | 69 664 |- | align="center" | 13 ||align="center" | [[Kladno|Havířov]] || align="center" | 68 674 |- | align="center" | 14 ||align="center" | [[Most (gard w Czechach)|Most]] || align="center" | 63 474 |- | align="center" | 15 ||align="center" | [[Opava]]|| align="center" | 55 109 |- | align="center" | 16 ||align="center" | [[Frýdek-Místek|Jihlava]] || align="center" | 54 624 |- | align="center" | 17 ||align="center" | [[Frýdek-Místek]]|| align="center" | 53 590 |- | align="center" | 18 ||align="center" | [[Teplice]]|| align="center" | 50 912 |- |} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.czech.cz Òficjalnô starna Czechów] (w czesczim jãzëkù) * [https://web.archive.org/web/20060305125842/http://www.parlament.cz/ Parlament Czesczi Repùbliczi] (w czesczim jãzëkù) * [http://www.hrad.cz Prezydent Czesczi Repùbliczi] (w czesczim jãzëkù) * [http://www.vlada.cz Rząd Czesczi Repùbliczi] (w czesczim jãzëkù) * [https://web.archive.org/web/20031009022647/http://portal.gov.cz/wps/portal Pòrtal Czesczi Repùbliczi] (w czesczim jãzëkù) * [https://web.archive.org/web/20150322210818/http://odroda.kaszubia.com/03-10/ps_kasz_czes.htm Czeszë ò Kaszëbach] {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Czeskô| ]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] qswm2ept2chbw6fkyc17t3ctati13g4 0 2443 206239 200641 2026-07-10T00:36:50Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' – to je '→' – ' 206239 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL województwo zachodniopomorskie COA.svg|mały|Herb zôpadnopòmòrsczégò wòjewództwa]] [[Òbrôzk:ZP Powiaty.png|left|120px]] '''Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò''' ({{jãz.|pl}} ''Województwo zachodniopomorskie'') – jedną z 16 jednostków administracëjnégò pòdzélënkù [[Pòlskô|Pòlsczi Repùbliczi]]. Pòłożoné je w nordowim dzélu państwa, nad [[Bôłt|Bôłtã]]. Stolëcznym gardã zôpadnopòmòrsczégò wòjewództwa je [[Szczecëno]]. == Gardë == {| | * [[Òbrôzk:POL Barwice COA.svg|24px]] [[Bôrwica]] * [[Òbrôzk:POL Barlinek COA.svg|24px]] [[Berlënkò]] * [[Òbrôzk:POL Pełczyce COA.svg|24px]] [[Bersztén]] * [[Òbrôzk:POL Mieszkowice COA.svg|24px]] [[Berwôłd]] * [[Òbrôzk:POL Biały Bór COA.svg|24px]] [[Biôłô]] * [[Òbrôzk:POL Białogard COA 1.svg|24px]] [[Biôłogarda (gard)|Biôłogarda]] * [[Òbrôzk:POL Bobolice COA.svg|24px]] [[Bòbòlice]] * [[Òbrôzk:POL Cedynia COA 1 (before 2004).svg|24px]] [[Cedzëniô]] * [[Òbrôzk:POL Karlino COA.svg|24px]] [[Chòrzelëno]] * [[Òbrôzk:POL Choszczno COA.svg|28x28px]] [[Chòsczno]] * [[Òbrôzk:POL Chojna COA.svg|24px]] [[Czińsbarg]] * [[Òbrôzk:POL Człopa COA.svg|24px]] [[Człopa]] * [[Òbrôzk:POL Czaplinek COA 1.svg|28x28px]] [[Czôplënkò]] * [[Òbrôzk:POL Darłowo COA 1.svg|24px]] [[Dërłowò]] | * [[Òbrôzk:POL_Dobra_(powiat_łobeski)_COA.svg|24px]] [[Dobrô]] * [[Òbrôzk:POL Drawsko Pomorskie COA.svg|24px]] [[Drôwa]] * [[Òbrôzk:POL Dziwnów COA 1.svg|24px]] [[Dzywnowò]] * [[Òbrôzk:POL Mirosławiec COA.svg|24px]] [[Frédlądk]] * [[Òbrôzk:POL Chociwel COA.svg|24px]] [[Friwôłd]] * [[Òbrôzk:POL Golczewo COA.svg|28x28px]] [[Gòlëszewò]] * [[Òbrôzk:POL Goleniów COA 1.svg|24px]] [[Gòłonóg]] * [[Òbrôzk:POL Gościno COA.svg|24px]] [[Gòscëno]] * [[Òbrôzk:POL Gryfino COA 2.svg|24px]] [[Gripiewò]] * [[Òbrôzk:POL Gryfice COA 1.svg|24px]] [[Gripiewô Góra]] * [[Òbrôzk:POL Dobrzany COA.svg|28x28px]] [[Jakùbòwò]] * [[Òbrôzk:POL Kalisz Pomorski COA.svg|24px]] [[Kalëszk]] * [[Òbrôzk:POL Kamień Pomorski COA.svg|24px]] [[Kamiéń]] * [[Òbrôzk:Herb_Kolobrzegu.svg|24px]] [[Kòlbrzég]] | * [[Òbrôzk:POL Koszalin COA.svg|24px]] [[Kòszalëno]] * [[Òbrôzk:POL Borne Sulinowo COA.svg|24px]] [[Lëpa (gard)|Lëpa]] * [[Òbrôzk:POL Lipiany COA.svg|24px]] [[Lëpienié]] * [[Òbrôzk:POL Łobez COA.svg|24px]] [[Łobéz]] * [[Òbrôzk:POL Maszewo COA.svg|24px]] [[Maszewò]] * [[Òbrôzk:POL Międzyzdroje COA.svg|24px]] [[Mizëzdroje]] * [[Òbrôzk:POL Moryń COA.svg|24px]] [[Mòrzëno]] * [[Òbrôzk:POL Ińsko COA.svg|24px]] [[Nierbarg]] * [[Òbrôzk:POL Dębno COA 1.svg|24px]] [[Nowé Dãbé]] * [[Òbrôzk:POL Nowe Warpno COA 1.svg|24px]] [[Nowô Wôrpinô]] * [[Òbrôzk:POL Drawno COA.svg|24px]] [[Nowi Wedel]] * [[Òbrôzk:POL Nowogard COA.svg|24px]] [[Nowògard]] * [[Òbrôzk:POL Pyrzyce COA 1.svg|24px]] [[Përzëca]] * [[Òbrôzk:POL Płoty COA 1.svg|26x26px]] [[Płota]] | * [[Òbrôzk:POL_Polanow_COA.svg|24px]] [[Pòlanowò]] * [[Òbrôzk:Police herb.svg|24px]] [[Pòlëca]] * [[Òbrôzk:POL Połczyn-Zdrój COA.svg|24px]] [[Pôłczëno]] * [[Òbrôzk:POL Recz COA.svg|24px]] [[Rezecz]] * [[Òbrôzk:POL Resko COA.svg|24px]] [[Réga]] * [[Òbrôzk:POL Sianów COA.svg|30x30px]] [[Sanowò]] * [[Òbrôzk:POL Suchań COA.svg|24px]] [[Sëchóń]] * [[Òbrôzk:POL Świdwin COA.svg|24px]] [[Skwilbëno]] * [[Òbrôzk:POL Sławno COA 1.svg|24px]] [[Słôwno]] * [[Òbrôzk:POL gmina Stepnica COA.svg|24px]] [[Stobnica]] * [[Òbrôzk:POL Stargard COA.svg|24px]] [[Stôrgard]] * [[Òbrôzk:POL Świnoujście COA 1.svg|20px]] [[Swina]] * [[Òbrôzk:POL Szczecinek COA.svg|24px]] [[Szczecënkò]] * [[Òbrôzk:POL Szczecin COA.svg|24px]] [[Szczecëno]] | * [[Òbrôzk:POL Trzcińsko-Zdrój COA.svg|24px]] [[Szémflét]] * [[Òbrôzk:POL gmina Tychowo COA.svg|24px]] [[Tëchòwò]] * [[Òbrôzk:POL Tuczno COA.svg|24px]] [[Tëczno]] * [[Òbrôzk:POL Trzebiatów COA 1.svg|24px]] [[Trzébiatowò]] * [[Òbrôzk:POL Złocieniec COA new.svg|24px]] [[Walczembórg]] * [[Òbrôzk:POL Węgorzyno COA.svg|24px]] [[Wãgòrzëno]] * [[Òbrôzk:POL Wolin COA.svg|24px]] [[Wòlëń]] * [[Òbrôzk:POL Wałcz COA.svg|24px]] [[Wôłcz]] * [[Òbrôzk:POL Myślibórz 1 COA.svg|24px]] [[Żôłdzëno]] |} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò| ]] 84lq26hp2dslj4077s9ue8dof3x1kci 0 2507 206241 200189 2026-07-10T00:37:01Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' – to je '→' – ' 206241 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdunsczi krez.png|mały|300px|Gduńsczi kréz]] '''Gduńsczi kréz''' ({{jãz.|pl}} ''Powiat gdański'') – zemsczi kréz w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]] z sedzbą w [[Pruszcz|Pruszczu]]. Wedle nôrodnégò spisënkù 2021, 292 lëdzy, w tim krézu, ùżiwô kaszëbsczégò jãzëka w dodomù. === Spòdlowé pòdôwczi === * Wiéchrzëzna: 793,17 km² * Lëdztwò: 81 676 === Gminë === * [[Gmina Cedrë Wiôldżé|Cedrë Wiôldżé]] * [[Gmina Kòlbùdë|Kòlbùdë]] * [[Pruszcz]] ''Gard '' * [[Gmina Pruszcz]] * [[Gmina Przëwidz|Przëwidz]] * [[Gmina Pszczółczi|Pszczółczi]] * [[Gmina Sëchi Dąb|Sëchi Dąb]] * [[Gmina Wiôldżé Trąbczi|Wiôldżé Trąbczi]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.powiat-gdanski.pl/ Starna przédnictwa krézu] {{Pòmòrsczé krézë}} {{Gduńsczi kréz}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsczi kréz| ]] cvi9bq1kt8woesfr6wgloxinqpu1zf6 0 2670 206366 198633 2026-07-10T08:45:44Z Terrus38 14026 206366 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Lëzëno | rodzôcz_wsë= | céch_wsë=Òbrôzk:POL gmina Luzino COA.svg | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=wejrowsczi | gmina=Lëzëno | szôłtëstwò=Lëzëno | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=33 | sekùndëN=46 | gradëE=18 | minutëE=06 | sekùndëE=11 | wiżô= | rok=2008 | lëdztwò=6985 | gãscëzna= | nr_czér=58 | pòcztowi_kòd=84-242 | reg_tôfla=GWE | SIMC= | szôłtës= Władysław Wejer | www=http://www.luzino.pl/ | òdjimk= | galerëjô_commons= |}} '''Lëzëno''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Luzino'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Lusin'') – to je gminnô wies w zôpadnym dzélu [[wejrowsczi kréz|wejrowsczégò krézu]], w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. Tu je sëdzba wëszëznów gminë ë w ùrzãdze [[kaszëbsczi jãzëk]] to je [[pòmòcny jãzëk]]. Lëzëno mô kòl 7 tësąców mieszkańców. Tu je Gimnazjum miona Kaszëbsczich Runitów, a w szkòle dzece ùczą sã [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]. == Historëjô == Tu dżinãlë lagrowi w „marszu smiercë” z lagru [[Stutthof]] w 1945 rokù. Ófiarów bë bëło wicy, ale [[Kaszëbi]] dôwale lagrowim jesc i òni miele miészi głód. 12 lagrowëch je tu pòchòwóné. Téż tu na smãtôrzu je grób [[Gerat Labùda|Gerata Labùdë]] ë szkòła jegò miona. [[7 lëpińca]] 2018 rokù tu béł [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Kościół pw. Św. Wawrzyńca w Luzinie.jpg|Kòscół Òbrôzk:Obelisk na Placu św. Józefa upamiętniający Marsz Śmierci.jpg|Tôblëca ò „marszu smiercë” z lagru [[Stutthof]] Òbrôzk:Plan św. Józefa w Luzinie.JPG| Òbrôzk:Pomnik Towarzystwa Powstańców i Wojaków w Luzinie.JPG| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Gmina Lëzëno]] * [[Marsz smiercë]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20051025105907/http://www.luzino.pl/ Òficjalnô starna gminë Lëzëno] * [https://web.archive.org/web/20160305205834/http://groby.radaopwim.gov.pl/grob/12417/ lagrowi] * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/494 Luzino w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] * [https://viaf.org/viaf/159637476/#Luzino_(Poland) VIAF] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Lëzëno]] [[Kategòrëjô:Wejrowsczi kréz]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] 4fixe22b5iu9mok2u94rclu7havc4ap 10 2676 205848 200099 2026-07-09T16:28:12Z HaxelKaszëba 17492 test szablóna 205848 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 300px; background-color: var(--background-color-base, #fdfdfd); border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-radius: 4px; border-collapse: collapse; font-size: 88%; line-height: 1.5em; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05); font-family: sans-serif; color: var(--color-base, #202122);" |+ style="font-size: 140%; font-weight: bold; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: none; border-top-left-radius: 4px; border-top-right-radius: 4px; color: var(--color-base, #202122);" | {{{Gard}}}{{{gwôsné miono|}}} |- | colspan="2" style="background-color: var(--background-color-base, #f8f9fa); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 5px 2px;" | {{#if:{{{karta|}}}| |- | colspan="2" style="border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: center; padding: 6px; background-color: var(--background-color-base, #ffffff);" | [[Òbrôzk:{{{karta}}}|260px|{{{Gard}}} na karce]] }} |- | colspan="2" style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); text-align: center; font-weight: bold; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 4px;" | Spòdlowé pòdôwczi {{#if:{{{państwò|}}}| |- | style="background-color: var(--background-color-neutral, #f0f2f5); color: var(--color-base, #202122); font-weight: bold; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 4px 6px; width: 35%;" | [[Państwò]] | style="border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 4px 6px; color: var(--color-base, #202122);" | {{{państwò}}} }} {{#if:{{{wòjewództwò|}}}| |- | style="background-color: var(--background-color-neutral, #f0f2f5); color: var(--color-base, #202122); font-weight: bold; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 4px 6px;" | {{Gard-infobox/wòjewództwo}} | style="border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 4px 6px; color: var(--color-base, #202122);" | {{{wòjewództwò}}} }} {{#if:{{{Kréz|}}}| |- | style="background-color: var(--background-color-neutral, #f0f2f5); color: var(--color-base, #202122); font-weight: bold; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 4px 6px;" | [[Kréz]] | style="border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 4px 6px; color: var(--color-base, #202122);" | {{{Kréz}}} }} {{#if:{{{wiéchrzëzna|}}}| |- | style="background-color: var(--background-color-neutral, #f0f2f5); color: var(--color-base, #202122); font-weight: bold; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 4px 6px;" | Wiéchrzëzna | style="border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 4px 6px; color: var(--color-base, #202122);" | {{{wiéchrzëzna}}} km² }} {{#if:{{{stopniN|}}}| |- | style="background-color: var(--background-color-neutral, #f0f2f5); color: var(--color-base, #202122); font-weight: bold; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 4px 6px;" | Pòłożenié | style="border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 4px 6px; color: var(--color-base, #202122);" | {{{stopniN}}}°{{{minutN}}}'N {{{stopniE}}}°{{{minutE}}}'W }} {{#if:{{{lëdztwò|}}}| |- | style="background-color: var(--background-color-neutral, #f0f2f5); color: var(--color-base, #202122); font-weight: bold; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 4px 6px;" | [[Lëdztwò]] {{#if:{{{rok|}}}|({{{rok}}})}} | style="border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 4px 6px; color: var(--color-base, #202122);" | {{{lëdztwò}}} }} {{#if:{{{czerënkòwi numer|}}}| |- | style="background-color: var(--background-color-neutral, #f0f2f5); color: var(--color-base, #202122); font-weight: bold; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 4px 6px;" | [[Czerënkòwi numer]] | style="border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 4px 6px; color: var(--color-base, #202122);" | {{{czerënkòwi numer}}} }} {{#if:{{{pòcztowi kòd|}}}| |- | style="background-color: var(--background-color-neutral, #f0f2f5); color: var(--color-base, #202122); font-weight: bold; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 4px 6px;" | [[Pòcztowi kòd]] | style="border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 4px 6px; color: var(--color-base, #202122);" | {{{pòcztowi kòd}}} }} {{#if:{{{registracëjné tôfle|}}}| |- | style="background-color: var(--background-color-neutral, #f0f2f5); color: var(--color-base, #202122); font-weight: bold; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 4px 6px;" | [[Registracëjné tôfle]] | style="border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 4px 6px; color: var(--color-base, #202122);" | {{{registracëjné tôfle}}} }} {{#if:{{{bùrméster|}}}| |- | colspan="2" style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); text-align: center; font-weight: bold; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 4px;" | Administracjô |- | style="background-color: var(--background-color-neutral, #f0f2f5); color: var(--color-base, #202122); font-weight: bold; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 4px 6px;" | Bùrméster | style="border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 4px 6px; color: var(--color-base, #202122);" | {{{bùrméster}}} }} {{#if:{{{adres_um|}}}{{{www|}}}{{{commons|}}}| |- | colspan="2" style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); text-align: center; font-weight: bold; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 4px;" | Adresa }} {{#if:{{{adres_um|}}}| |- | colspan="2" style="background-color: var(--background-color-base, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align: center; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 6px; line-height: 1.4em;" | {{{adres_um}}} {{{kod_poczt_um|}}} }} {{#if:{{{www|}}}| |- | colspan="2" style="background-color: var(--background-color-base, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align: center; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 6px; font-weight: bold;" | [{{{www}}} Domôcô starna gardu] }} {{#if:{{{commons|}}}| |- | colspan="2" style="background-color: var(--background-color-base, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align: center; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 6px; font-weight: bold;" | [[commons:{{{commons}}}|Galeriô gardu na Wikimedia Commons]] }} |} <noinclude> {{dokumentacja}} </noinclude> tsxku5ro2g7282jc4i6j3efhzruwe5u 205849 205848 2026-07-09T16:34:01Z HaxelKaszëba 17492 205849 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 300px; background-color: var(--background-color-base, #fdfdfd); border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-radius: 4px; border-collapse: collapse; font-size: 88%; line-height: 1.5em; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05); font-family: sans-serif; color: var(--color-base, #202122);" |+ style="font-size: 140%; font-weight: bold; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: none; border-top-left-radius: 4px; border-top-right-radius: 4px; color: var(--color-base, #202122);" | {{{Gard}}}{{#if:{{{gwôsné miono|}}}|{{{gwôsné miono}}}}} |- | colspan="2" style="background-color: var(--background-color-base, #f8f9fa); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 5px 2px;" | {{#if:{{{karta|}}}| |- | colspan="2" style="border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align: center; padding: 6px; background-color: var(--background-color-base, #ffffff);" | [[Òbrôzk:{{{karta}}}|250px|{{{Gard}}} na karce]] }} |- | colspan="2" style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); text-align: center; font-weight: bold; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 4px;" | Spòdlowé pòdôwczi {{#if:{{{państwò|}}}| |- | style="background-color: var(--background-color-neutral, #f0f2f5); color: var(--color-base, #202122); font-weight: bold; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 4px 6px; width: 35%;" | [[Państwò]] | style="border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 4px 6px; color: var(--color-base, #202122);" | {{{państwò}}} }} {{#if:{{{wòjewództwò|}}}| |- | style="background-color: var(--background-color-neutral, #f0f2f5); color: var(--color-base, #202122); font-weight: bold; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 4px 6px;" | {{Gard-infobox/wòjewództwo}} | style="border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 4px 6px; color: var(--color-base, #202122);" | {{{wòjewództwò}}} }} {{#if:{{{Kréz|}}}| |- | style="background-color: var(--background-color-neutral, #f0f2f5); color: var(--color-base, #202122); font-weight: bold; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 4px 6px;" | [[Kréz]] | style="border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 4px 6px; color: var(--color-base, #202122);" | {{{Kréz}}} }} {{#if:{{{wiéchrzëzna|}}}| |- | style="background-color: var(--background-color-neutral, #f0f2f5); color: var(--color-base, #202122); font-weight: bold; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 4px 6px;" | Wiéchrzëzna | style="border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 4px 6px; color: var(--color-base, #202122);" | {{{wiéchrzëzna}}} km² }} {{#if:{{{stopniN|}}}| |- | style="background-color: var(--background-color-neutral, #f0f2f5); color: var(--color-base, #202122); font-weight: bold; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 4px 6px;" | Pòłożenié | style="border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 4px 6px; color: var(--color-base, #202122);" | {{{stopniN}}}°{{{minutN}}}'N {{{stopniE}}}°{{{minutE}}}'W }} {{#if:{{{lëdztwò|}}}| |- | style="background-color: var(--background-color-neutral, #f0f2f5); color: var(--color-base, #202122); font-weight: bold; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 4px 6px;" | [[Lëdztwò]] {{#if:{{{rok|}}}|({{{rok}}})}} | style="border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 4px 6px; color: var(--color-base, #202122);" | {{{lëdztwò}}} }} {{#if:{{{czerënkòwi numer|}}}| |- | style="background-color: var(--background-color-neutral, #f0f2f5); color: var(--color-base, #202122); font-weight: bold; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 4px 6px;" | [[Czerënkòwi numer]] | style="border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 4px 6px; color: var(--color-base, #202122);" | {{{czerënkòwi numer}}} }} {{#if:{{{pòcztowi kòd|}}}| |- | style="background-color: var(--background-color-neutral, #f0f2f5); color: var(--color-base, #202122); font-weight: bold; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 4px 6px;" | [[Pòcztowi kòd]] | style="border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 4px 6px; color: var(--color-base, #202122);" | {{{pòcztowi kòd}}} }} {{#if:{{{registracëjné tôfle|}}}| |- | style="background-color: var(--background-color-neutral, #f0f2f5); color: var(--color-base, #202122); font-weight: bold; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 4px 6px;" | [[Registracëjné tôfle]] | style="border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 4px 6px; color: var(--color-base, #202122);" | {{{registracëjné tôfle}}} }} {{#if:{{{bùrméster|}}}| |- | colspan="2" style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); text-align: center; font-weight: bold; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 4px;" | Administracjô |- | style="background-color: var(--background-color-neutral, #f0f2f5); color: var(--color-base, #202122); font-weight: bold; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 4px 6px;" | Bùrméster | style="border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 4px 6px; color: var(--color-base, #202122);" | {{{bùrméster}}} }} {{#if:{{{adres_um|}}}{{{www|}}}{{{commons|}}}| |- | colspan="2" style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); text-align: center; font-weight: bold; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 4px;" | Adresa }} {{#if:{{{adres_um|}}}| |- | colspan="2" style="background-color: var(--background-color-base, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align: center; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 6px; line-height: 1.4em;" | {{{adres_um}}} {{{kod_poczt_um|}}} }} {{#if:{{{www|}}}| |- | colspan="2" style="background-color: var(--background-color-base, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align: center; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 6px; font-weight: bold;" | [{{{www}}} Domôcô starna gardu] }} {{#if:{{{commons|}}}| |- | colspan="2" style="background-color: var(--background-color-base, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align: center; border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 6px; font-weight: bold;" | [[commons:{{{commons}}}|Galeriô gardu na Wikimedia Commons]] }} |} <noinclude> {{dokumentacja}} </noinclude> hywuorvhs1camrbrbycimgqx8nnx6wd 205850 205849 2026-07-09T16:51:37Z HaxelKaszëba 17492 205850 wikitext text/x-wiki {| class="infobox geography vcard" style="width: 22em; font-size: 88%; line-height: 1.5em;" |+ class="fn org" style="font-size: 125%; font-weight: bold; padding: 0.2em 0.4em;" | {{{Gard}}}<br /><span class="nickname" style="font-size: 75%; font-weight: normal; font-style: italic;">{{#if:{{{gwôsné miono|}}}|{{{gwôsné miono}}} }}</span> |- | colspan="2" style="text-align: center; background: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); padding: 0.5em;" | {| style="width: 100%; background: transparent; text-align: center; margin: 0; border-collapse: collapse;" | style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em;" | [[Òbrôzk:{{{céch}}}|center|90px|Herb {{{dopełniacz}}}]]<br /><div style="font-size: 85%;">[[Herb {{{dopełniacz}}}|Herb]]</div> | style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em;" | [[Òbrôzk:{{{fana}}}|center|border|125px|Fana {{{dopełniacz}}}]]<br /><div style="font-size: 85%;">[[Fana {{{dopełniacz}}}|Fana]]</div> |} {{#if:{{{karta|}}}| {{!-}} {{!}} colspan="2" style="text-align: center; padding: 0.5em;" {{!}} [[Òbrôzk:{{{karta}}}|center|250px|{{{Gard}}} na karce]] }} |- ! colspan="2" class="summary" style="text-align: center; background: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.3em;" | Spòdlowé pòdôwczi {{#if:{{{państwò|}}}| {{!-}} {{!}} [[Państwò]] {{!}} {{{państwò}}} }} {{#if:{{{wòjewództwò|}}}| {{!-}} {{!}} {{Gard-infobox/wòjewództwo}} {{!}} {{{wòjewództwò}}} }} {{#if:{{{Kréz|}}}| {{!-}} {{!}} [[Kréz]] {{!}} {{{Kréz}}} }} {{#if:{{{wiéchrzëzna|}}}| {{!-}} {{!}} Wiéchrzëzna {{!}} {{{wiéchrzëzna}}} km² }} {{#if:{{{stopniN|}}}| {{!-}} {{!}} Pòłożenié {{!}} class="geo-dec" {{!}} {{{stopniN}}}°{{{minutN}}}'N {{{stopniE}}}°{{{minutE}}}'W }} {{#if:{{{lëdztwò|}}}| {{!-}} {{!}} [[Lëdztwò]] {{#if:{{{rok|}}}|({{{rok}}})}} {{!}} {{{lëdztwò}}} }} {{#if:{{{czerënkòwi numer|}}}| {{!-}} {{!}} [[Czerënkòwi numer]] {{!}} {{{czerënkòwi numer}}} }} {{#if:{{{pòcztowi kòd|}}}| {{!-}} {{!}} [[Pòcztowi kòd]] {{!}} {{{pòcztowi kòd}}} }} {{#if:{{{registracëjné tôfle|}}}| {{!-}} {{!}} [[Registracëjné tôfle]] {{!}} {{{registracëjné tôfle}}} }} {{#if:{{{bùrméster|}}}| {{!-}} ! colspan="2" style="text-align: center; background: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.3em;" {{!}} Administracjô {{!-}} {{!}} Bùrméster {{!}} {{{bùrméster}}} }} {{#if:{{{adres_um|}}}| {{!-}} ! colspan="2" style="text-align: center; background: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.3em;" {{!}} Adresa {{!-}} {{!}} colspan="2" style="text-align: center; font-size: 90%;" {{!}} {{{adres_um}}}<br>{{{kod_poczt_um}}} }} {{#if:{{{www|}}}| {{!-}} {{!}} colspan="2" style="text-align: center; font-size: 90%; font-weight: bold; padding: 0.2em;" {{!}} [{{{www}}} Domôcô starna gardu] }} {{#if:{{{commons|}}}| {{!-}} {{!}} colspan="2" style="text-align: center; font-size: 90%; padding: 0.2em;" {{!}} [[commons:{{{commons}}}|Galeriô gardu na Wikimedia Commons]] }} |} <noinclude> {{dokumentacja}} </noinclude> crbsfkhjxeeu7bnqmppjn0qbn0j6p7g 205851 205850 2026-07-09T16:53:25Z HaxelKaszëba 17492 205851 wikitext text/x-wiki <table style="float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 300px; border-collapse: collapse; font-size: 88%; line-height: 1.5em; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.1);"> <!-- NAZWA MIASTA --> <tr> <th colspan="2" style="text-align: center; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> {{{Gard}}}<br /><span style="font-size: 75%; font-weight: normal; font-style: italic;">{{#if:{{{gwôsné miono|}}}|{{{gwôsné miono}}} }}</span> </th> </tr> <!-- HERB I FANA --> <tr> <td colspan="2" style="text-align: center; padding: 0.8em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff);"> <table style="width: 100%; background: transparent; text-align: center; margin: 0; border-collapse: collapse; border: none;"> <tr> <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none;"> [[Òbrôzk:{{{céch}}}|center|90px|Herb {{{dopełniacz}}}]]<br /><div style="font-size: 85%; margin-top: 4px;">[[Herb {{{dopełniacz}}}|Herb]]</div> </td> <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none;"> [[Òbrôzk:{{{fana}}}|center|border|120px|Fana {{{dopełniacz}}}]]<br /><div style="font-size: 85%; margin-top: 4px;">[[Fana {{{dopełniacz}}}|Fana]]</div> </td> </tr> </table> </td> </tr> <!-- KARTA / MAPA --> {{#if:{{{karta|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> [[Òbrôzk:{{{karta}}}|center|260px|{{{Gard}}} na karce]] </td> </tr> }} <!-- NAGŁÓWEK: SPÒDLOWÉ PÒDÔWCZI --> <tr> <th colspan="2" style="text-align: center; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> Spòdlowé pòdôwczi </th> </tr> <!-- PAŃSTWO --> {{#if:{{{państwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; width: 40%; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1);">[[Państwò]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left;">{{{państwò}}}</td> </tr> }} <!-- WOJEWÓDZTWO --> {{#if:{{{wòjewództwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1);">{{Gard-infobox/wòjewództwo}}</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left;">{{{wòjewództwò}}}</td> </tr> }} <!-- KRÉZ --> {{#if:{{{Kréz|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1);">[[Kréz]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left;">{{{Kréz}}}</td> </tr> }} <!-- WIÉCHRZËZNA --> {{#if:{{{wiéchrzëzna|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1);">Wiéchrzëzna</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left;">{{{wiéchrzëzna}}} km²</td> </tr> }} <!-- POŁOŻENIE --> {{#if:{{{stopniN|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1);">Pòłożenié</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left;">{{{stopniN}}}°{{{minutN}}}'N {{{stopniE}}}°{{{minutE}}}'W</td> </tr> }} <!-- LUDNOŚĆ --> {{#if:{{{lëdztwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1);">[[Lëdztwò]] {{#if:{{{rok|}}}|(<small>{{{rok}}}</small>)}}</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left;">{{{lëdztwò}}}</td> </tr> }} <!-- NUMER TELEFONU --> {{#if:{{{czerënkòwi numer|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1);">[[Czerënkòwi numer]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left;">{{{czerënkòwi numer}}}</td> </tr> }} <!-- KOD POCZTOWY --> {{#if:{{{pòcztowi kòd|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1);">[[Pòcztowi kòd]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left;">{{{pòcztowi kòd}}}</td> </tr> }} <!-- TABLICE REJESTRACYJNE --> {{#if:{{{registracëjné tôfle|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1);">[[Registracëjné tôfle]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left;">{{{registracëjné tôfle}}}</td> </tr> }} <!-- NAGŁÓWEK: ADMINISTRACJÔ --> {{#if:{{{bùrméster|}}}| <tr> <th colspan="2" style="text-align: center; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> Administracjô </th> </tr> <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1);">Bùrméster</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left;">{{{bùrméster}}}</td> </tr> }} <!-- NAGŁÓWEK: ADRESA --> {{#if:{{{adres_um|}}}| <tr> <th colspan="2" style="text-align: center; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> Adresa </th> </tr> <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.6em; text-align: center; font-size: 90%; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1);"> {{{adres_um}}}{{#if:{{{kod_poczt_um|}}}|<br />{{{kod_poczt_um}}} }} </td> </tr> }} <!-- LINKI ZEWNĘTRZNE --> {{#if:{{{www|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.4em; text-align: center; font-size: 90%; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1);"> [{{{www}}} Domôcô starna gardu] </td> </tr> }} {{#if:{{{commons|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.4em; text-align: center; font-size: 90%;"> [[commons:{{{commons}}}|Galeriô gardu na Wikimedia Commons]] </td> </tr> }} </table> <noinclude> {{dokumentacja}} </noinclude> su3a3w5eqgktq7w636sulrz78xzy1rj 205852 205851 2026-07-09T16:55:46Z HaxelKaszëba 17492 wierã jem skùńcził 205852 wikitext text/x-wiki <table style="float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 300px; border-collapse: collapse; font-size: 88%; line-height: 1.5em; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.1);"> <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{{Gard}}}</div> <div style="font-size: 75%; font-weight: normal; font-style: italic; text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{#if:{{{gwôsné miono|}}}|{{{gwôsné miono}}} }}</div> </th> </tr> <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.8em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122);"> <table style="width: 100%; background: transparent; text-align: center; margin: 0; border-collapse: collapse; border: none;"> <tr> <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{céch}}}|center|90px|Herb {{{dopełniacz}}}]]</div> <div style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center; color: inherit;">[[Herb {{{dopełniacz}}}|Herb]]</div> </td> <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{fana}}}|center|border|120px|Fana {{{dopełniacz}}}]]</div> <div style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center; color: inherit;">[[Fana {{{dopełniacz}}}|Fana]]</div> </td> </tr> </table> </td> </tr> {{#if:{{{karta|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{karta}}}|center|260px|{{{Gard}}} na karce]]</div> </td> </tr> }} <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">Spòdlowé pòdôwczi</div> </th> </tr> {{#if:{{{państwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; width: 40%; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);">[[Państwò]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{państwò}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{wòjewództwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);">{{Gard-infobox/wòjewództwo}}</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{wòjewództwò}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Kréz|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);">[[Kréz]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{Kréz}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{wiéchrzëzna|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);">Wiéchrzëzna</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{wiéchrzëzna}}} km²</td> </tr> }} {{#if:{{{stopniN|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);">Pòłożenié</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{stopniN}}}°{{{minutN}}}'N {{{stopniE}}}°{{{minutE}}}'W</td> </tr> }} {{#if:{{{lëdztwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);">[[Lëdztwò]] {{#if:{{{rok|}}}|(<small>{{{rok}}}</small>)}}</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{lëdztwò}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{czerënkòwi numer|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);">[[Czerënkòwi numer]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{czerënkòwi numer}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{pòcztowi kòd|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);">[[Pòcztowi kòd]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{pòcztowi kòd}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{registracëjné tôfle|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);">[[Registracëjné tôfle]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{registracëjné tôfle}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{bùrméster|}}}| <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">Administracjô</div> </th> </tr> <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);">Bùrméster</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{bùrméster}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{adres_um|}}}| <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">Adresa</div> </th> </tr> <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.6em; text-align: center !important; font-size: 90%; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{{adres_um}}}{{#if:{{{kod_poczt_um|}}}|<br />{{{kod_poczt_um}}} }}</div> </td> </tr> }} {{#if:{{{www|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.4em; text-align: center !important; font-size: 90%; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">[{{{www}}} Domôcô starna gardu]</div> </td> </tr> }} {{#if:{{{commons|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.4em; text-align: center !important; font-size: 90%; color: var(--color-base, #202122);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">[[commons:{{{commons}}}|Galeriô gardu na Wikimedia Commons]]</div> </td> </tr> }} </table> <noinclude> {{dokumentacja}} </noinclude> gi96c9ae0qu9tildsvqq554iiuwtyh7 205853 205852 2026-07-09T16:59:46Z HaxelKaszëba 17492 cemné zachë 205853 wikitext text/x-wiki <table style="float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 300px; border-collapse: collapse; font-size: 88%; line-height: 1.5em; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.1);"> <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{{Gard}}}</div> <div style="font-size: 75%; font-weight: normal; font-style: italic; text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{#if:{{{gwôsné miono|}}}|{{{gwôsné miono}}} }}</div> </th> </tr> <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.8em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122);"> <table style="width: 100%; background: transparent; text-align: center; margin: 0; border-collapse: collapse; border: none;"> <tr> <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{céch}}}|center|90px|Herb {{{dopełniacz}}}]]</div> <div style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="color: var(--color-progressive, #36c);">[[Herb {{{dopełniacz}}}|Herb]]</span></div> </td> <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{fana}}}|center|border|120px|Fana {{{dopełniacz}}}]]</div> <div style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="color: var(--color-progressive, #36c);">[[Fana {{{dopełniacz}}}|Fana]]</span></div> </td> </tr> </table> </td> </tr> {{#if:{{{karta|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{karta}}}|center|260px|{{{Gard}}} na karce]]</div> </td> </tr> }} <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">Spòdlowé pòdôwczi</div> </th> </tr> {{#if:{{{państwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; width: 40%; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);">[[Państwò]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{państwò}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{wòjewództwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);">{{Gard-infobox/wòjewództwo}}</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{wòjewództwò}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Kréz|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);">[[Kréz]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{Kréz}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{wiéchrzëzna|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);">Wiéchrzëzna</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{wiéchrzëzna}}} km²</td> </tr> }} {{#if:{{{stopniN|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);">Pòłożenié</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{stopniN}}}°{{{minutN}}}'N {{{stopniE}}}°{{{minutE}}}'W</td> </tr> }} {{#if:{{{lëdztwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);">[[Lëdztwò]] {{#if:{{{rok|}}}|(<small>{{{rok}}}</small>)}}</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{lëdztwò}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{czerënkòwi numer|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);">[[Czerënkòwi numer]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{czerënkòwi numer}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{pòcztowi kòd|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);">[[Pòcztowi kòd]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{pòcztowi kòd}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{registracëjné tôfle|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);">[[Registracëjné tôfle]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{registracëjné tôfle}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{bùrméster|}}}| <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">Administracjô</div> </th> </tr> <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);">Bùrméster</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{bùrméster}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{adres_um|}}}| <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">Adresa</div> </th> </tr> <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.6em; text-align: center !important; font-size: 90%; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{{adres_um}}}{{#if:{{{kod_poczt_um|}}}|<br />{{{kod_poczt_um}}} }}</div> </td> </tr> }} {{#if:{{{www|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.4em; text-align: center !important; font-size: 90%; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);"> <div class="plainlinks" style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;"><span style="color: var(--color-progressive, #36c);">[{{{www}}} Domôcô starna gardu]</span></div> </td> </tr> }} {{#if:{{{commons|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.4em; text-align: center !important; font-size: 90%; color: var(--color-base, #202122);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;"><span style="color: var(--color-progressive, #36c);">[[commons:{{{commons}}}|Galeriô gardu na Wikimedia Commons]]</span></div> </td> </tr> }} </table> <noinclude> {{dokumentacja}} </noinclude> 3vd4y9ihvude6hmfbfzrfhd9gk8u3v4 205854 205853 2026-07-09T17:06:44Z HaxelKaszëba 17492 terô bë miôło dzejac 205854 wikitext text/x-wiki <table class="infobox geography vcard" style="float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 300px; border-collapse: collapse; font-size: 88%; line-height: 1.5em; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.1);"> <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{{Gard}}}</div> <div style="font-size: 75%; font-weight: normal; font-style: italic; text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{#if:{{{gwôsné miono|}}}|{{{gwôsné miono}}} }}</div> </th> </tr> <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.8em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122);"> <table style="width: 100%; background: transparent; text-align: center; margin: 0; border-collapse: collapse; border: none;"> <tr> <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{céch}}}|center|90px|Herb {{{dopełniacz}}}]]</div> <div class="mw-parser-output" style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="font-weight: bold;">[[Herb {{{dopełniacz}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Herb</span>]]</span></div> </td> <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{fana}}}|center|border|120px|Fana {{{dopełniacz}}}]]</div> <div class="mw-parser-output" style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="font-weight: bold;">[[Fana {{{dopełniacz}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Fana</span>]]</span></div> </td> </tr> </table> </td> </tr> {{#if:{{{karta|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{karta}}}|center|260px|{{{Gard}}} na karce]]</div> </td> </tr> }} <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">Spòdlowé pòdôwczi</div> </th> </tr> {{#if:{{{państwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; width: 40%; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);">[[Państwò]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{państwò}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{wòjewództwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);">{{Gard-infobox/wòjewództwo}}</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{wòjewództwò}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Kréz|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);">[[Kréz]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{Kréz}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{wiéchrzëzna|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);">Wiéchrzëzna</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{wiéchrzëzna}}} km²</td> </tr> }} {{#if:{{{stopniN|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);">Pòłożenié</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{stopniN}}}°{{{minutN}}}'N {{{stopniE}}}°{{{minutE}}}'W</td> </tr> }} {{#if:{{{lëdztwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);">[[Lëdztwò]] {{#if:{{{rok|}}}|(<small>{{{rok}}}</small>)}}</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{lëdztwò}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{czerënkòwi numer|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);">[[Czerënkòwi numer]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{czerënkòwi numer}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{pòcztowi kòd|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);">[[Pòcztowi kòd]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{pòcztowi kòd}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{registracëjné tôfle|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);">[[Registracëjné tôfle]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{registracëjné tôfle}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{bùrméster|}}}| <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">Administracjô</div> </th> </tr> <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);">Bùrméster</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{bùrméster}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{adres_um|}}}| <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">Adresa</div> </th> </tr> <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.6em; text-align: center !important; font-size: 90%; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{{adres_um}}}{{#if:{{{kod_poczt_um|}}}|<br />{{{kod_poczt_um}}} }}</div> </td> </tr> }} {{#if:{{{www|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.4em; text-align: center !important; font-size: 90%; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);"> <div class="plainlinks" style="text-align: center; width: 100%;"><span style="font-weight: bold;">[{{{www}}} <span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Domôcô starna gardu</span>]</span></div> </td> </tr> }} {{#if:{{{commons|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.4em; text-align: center !important; font-size: 90%; color: var(--color-base, #202122);"> <div style="text-align: center; width: 100%;"><span style="font-weight: bold;">[[commons:{{{commons}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Galeriô gardu na Wikimedia Commons</span>]]</span></div> </td> </tr> }} </table> <noinclude> {{dokumentacja}} </noinclude> rpr96lu28xq1uxnay0ed8ma569vrhlh 205855 205854 2026-07-09T17:09:34Z HaxelKaszëba 17492 kùńc wierã 205855 wikitext text/x-wiki <table class="infobox geography vcard" style="float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 300px; border-collapse: collapse; font-size: 88%; line-height: 1.5em; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.1);"> <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{{Gard}}}</div> <div style="font-size: 75%; font-weight: normal; font-style: italic; text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{#if:{{{gwôsné miono|}}}|{{{gwôsné miono}}} }}</div> </th> </tr> <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.8em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122);"> <table style="width: 100%; background: transparent; text-align: center; margin: 0; border-collapse: collapse; border: none;"> <tr> <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{céch}}}|center|90px|Herb {{{dopełniacz}}}]]</div> <div class="mw-parser-output" style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="font-weight: bold;">[[Herb {{{dopełniacz}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Herb</span>]]</span></div> </td> <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{fana}}}|center|border|120px|Fana {{{dopełniacz}}}]]</div> <div class="mw-parser-output" style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="font-weight: bold;">[[Fana {{{dopełniacz}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Fana</span>]]</span></div> </td> </tr> </table> </td> </tr> {{#if:{{{karta|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{karta}}}|center|260px|{{{Gard}}} na karce]]</div> </td> </tr> }} <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">Spòdlowé pòdôwczi</div> </th> </tr> {{#if:{{{państwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; width: 40%; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Państwò]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{państwò}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{wòjewództwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">{{Gard-infobox/wòjewództwo}}</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{wòjewództwò}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Kréz|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Kréz]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{Kréz}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{wiéchrzëzna|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Wiéchrzëzna</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{wiéchrzëzna}}} km²</td> </tr> }} {{#if:{{{stopniN|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Pòłożenié</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{stopniN}}}°{{{minutN}}}'N {{{stopniE}}}°{{{minutE}}}'W</td> </tr> }} {{#if:{{{lëdztwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Lëdztwò]] {{#if:{{{rok|}}}|(<small>{{{rok}}}</small>)}}</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{lëdztwò}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{czerënkòwi numer|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Czerënkòwi numer]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{czerënkòwi numer}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{pòcztowi kòd|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Pòcztowi kòd]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{pòcztowi kòd}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{registracëjné tôfle|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Registracëjné tôfle]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{registracëjné tôfle}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{bùrméster|}}}| <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">Administracjô</div> </th> </tr> <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Bùrméster</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{bùrméster}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{adres_um|}}}| <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">Adresa</div> </th> </tr> <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.6em; text-align: center !important; font-size: 90%; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{{adres_um}}}{{#if:{{{kod_poczt_um|}}}|<br />{{{kod_poczt_um}}} }}</div> </td> </tr> }} {{#if:{{{www|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.4em; text-align: center !important; font-size: 90%; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);"> <div class="plainlinks" style="text-align: center; width: 100%;"><span style="font-weight: bold;">[{{{www}}} <span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Domôcô starna gardu</span>]</span></div> </td> </tr> }} {{#if:{{{commons|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.4em; text-align: center !important; font-size: 90%; color: var(--color-base, #202122);"> <div style="text-align: center; width: 100%;"><span style="font-weight: bold;">[[commons:{{{commons}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Galeriô gardu na Wikimedia Commons</span>]]</span></div> </td> </tr> }} </table> <noinclude> {{dokumentacja}} </noinclude> 98rui82y9e3rh3k2f6onhux41gr0tpq 0 2939 205998 199795 2026-07-09T22:39:33Z Terrus38 14026 205998 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Asia (orthographic projection).svg|mały|330px|Azëjô]] '''Azëjô''' – dzél swiata, razã z [[Eùropa|Eùropą]] robi [[Eùrazëjô|Eùrazëjã]], nôwikszi kòntinent na [[Zemia|Zemi]]. Rozcygô sã òd [[Eùropa|Eùropë]] na zôpadze do [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]] na pòrénkù. Òd pôłniowégò zôpadu graniczë z [[Afrika|Afriką]], òd pôłniô z [[Aùstralëjô (kòntinent)|Aùstralëjô]] ë [[Jindijsczi Òcean|Jindijsczim Òceanem]]. W Azëji mieszkô 2/3 wszëtczich lëdzy Zemi. == Wiôldżé òbéńdë Azëji == * [[Zôpadnô Azëjô]] ** [[Blisczi Pòrénk]] ** [[Kaukaz]] ** [[Strzédny Pòrénk]] * [[Strzédnô Azëjô]] * [[Pôłnowô Azëjô]] ([[subkòntinent jindijsczi]]) * [[Pôłniowò-Pòrénkòwô Azëjô]] * [[Pòrénszô Azëjô]] ([[Pòrénszô Azëjô|Daleczi Pòrénk]]) * [[Sybiriô]] ([[Sybiriô|Nordowô Azëjô]]) * [[Azëjatëcczé Tigrë]] Na pòczątkù [[2006]] rokù w Azëji bëłë państwa: * [[Afganistón]] * [[Saudëjskô Arabijô]] * [[Armeniô]] * [[Aùstraliô]] ([[Òstrów Gòdów]] ë [[Kòkòsowé Òstrowë]]) * [[Azerbejdżan]] * [[Bahrajn]] * [[Bangladesz]] * [[Bhutan]] * [[Brunei|Brunejô]]<ref>Biuletin Radzëzne Kaszëbsczégò Jãzëka 2007, Ùchwôlënk Nr 6/RKJ/07 z dnia 8-12-2007 r. w sprawie niechtërnëch geògrafnëch pòzwów, s. 42</ref> * [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinë]] * [[Cyper]] * [[Nordowy Cyper|Nordowi Cyper]] * [[Egipt]] ([[Pòłòstrów Synaj]]) * [[Filipinë]] * [[Greckô]] (małô òbéńda na òstowach [[Sporadë]], [[Chijos]] ë [[Lesbos]] je w Azëji na azëjaticczim kòntinentalnim szelfie kòl strądu [[Tëreckô|Tërecji]] * [[Grëzóńskô]] * [[Indie]] * [[Jindonezjô]] * [[Irak]] * [[Iran]] * [[Izrael]] * [[Japòńskô]] * [[Jemen]] * [[Jordaniô]] * [[Kambòdżô]] * [[Katar]] * [[Kazachstan]] * [[Kirgistan]] * [[Repùblika Kòreji|Półniowò Kòreja]] * [[Kòrejańskô Lëdowò-Demokratnô Repùblika|Nordowô Kòreja]] * [[Kùwejt]] * [[Laòs]] * [[Liban]] * [[Malediwë]] * [[Malezjô]] * [[Mòngolskô]] * [[Myanmar|Myanmar (dôwni Birma)]] * [[Nepal]] * [[Òman]] * [[Pakistan]] * [[Ruskô]] * [[Singapùr]] * [[Sri Lanka]] * [[Syrëjô]] * [[Tadżikistan]] * [[Tajlandiô]] * [[Tajwan]] * [[Pòrënkòwi Timor]] * [[Tëreckô]] * [[Turkmenistan]] * [[Ùzbekistan]] * [[Wietnam]] * [[Zjednóné Arabsczie Emiratë]] Nôwikszim państwã w Azëji je [[Ruskô]] (téż z eùropejsczim dzélã), a nôlëdniszim azjacczim [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinë]]. == Nôtërne leżnoscë == === Wëzdrzatk plónu === [[Òbrôzk:Asia_satellite_orthographic.jpg|mały|Azëjô - satelitarni odjimk]] Azëjô je - pò Eùropie - nôbarżi rozkawałkòwónim dzélã swiata. Strzédna dôlëzna òd [[mòrze|mòrza]] je 756&nbsp;km a nôwëżi kòl 2360&nbsp;km. Ne wôrtoscë są nôwiksze westrzód wszestczich dzélów swiata, a to dlôte, że Azëjô je baro równoleżnikòwò ë pôłnikòwò rozcygniona. Dôlëzna strądu Azëji razã je 70,6 tës. km ë je miészô blós òd nej w [[Nordowô Amerikô|Nordowi Americe]]. [[Pòłòstrów|Pòłòstrowë]] są na wnetka 1/5 (19,5%) wiéchrzëznie Azëji. Nôwiksze to: [[Arabsczi Półòstrów]] (27&nbsp;330 tës. km²), [[Jindochińsczi Pòłòstrów]] (2174 tës. km²), [[Jindijsczi Półòstrów]] (2088 tës. km²), [[Miészô Azëjô]] (501 tës. km²), [[Półòstrów Tajmyr]] (400 tës. km²), [[Kamczatka]] (370 tës. km²) ë [[Kòrejansczi Półòstrów]] (220 tës. km²). [[Òstrów|Òstrowë]] są na dosc môłim môlu Azëji, bo na blós 6,17% wiéchrzëznie. Ròwnak je westrzód nich nôwikszô na swiece [[Malajskô Òstrowina]], chtërna je na 1,7 mln km² (z [[Bòrneò]] 735,9 tës. km², [[Sumatra|Sumatrą]] 433,8 tës. km², [[Celebes]]em 189 tës. km² ë [[Jawa|Jawą]] 126,7 tës. km²), òkòma te [[Filipinë]] (300 tës. km², z òstrowã [[Luzon]] 105,7 tës. km² ë [[Mindanaò]] 95,6 tës. km²), òstrowina [[Japòńsczie Òstrowë|Japòńsczich Òstrowów]] (369 tës. km², z [[Honshu]] 230,5 tës. km² ë [[Hokkaidō|Hokkaido]] 77,9 tës. km²), ë téż [[Sachalin]] (76,4 tës. km²), [[Cejlon]] (65,6 tës. km²), [[Tajwan (òstròw)|Tajwan]] (35,8 tës. km²), [[Hajnan]] (34,1 tës. km²), òstrowinë: [[Nordowô Zemia|Nordowi Zemi]] (37,9 tës. km²), [[Nowòsybirsczie Òstrowë|Nowòsybirsczich Òstrowów]] (38,5 tës. km²). Midzë półòstrowama ë òstrowama Azëji je wiele mòcno wcãtich hôwingów ë przëstrądnich - òtemkłich, półzamkłich ë zamkłich - mòrsczich wlëgów. Nôwôżniészé z nich są na [[Atlantëcczi Òcean|Atlantëcczim Òceanie]]: [[Westrzódzemné Mòrze]], [[Czôrne Mòrze]], [[Karsczie Mòrze]], [[Mòrze Łaptiewów]], [[Pòrankòwòsybirsczie Mòrze]], [[Czukòcczie Mòrze]], [[Mòrze Beringa]], [[Òchòcczie Mòrze]], [[Japòńsczie Mòrze]], [[Żôłté Mòrze]], [[Pòrankòwòchińsczie Mòrze]], [[Pôłniowòchińsczie Mòrze]], [[Arabsczie Mòrze]], [[Czerwióne Mòrze]], [[Jindonezijsczie Westrzódzemne Mòrze]] (miôno dlô wszetczich mòrz wkòł Malajscziej Òstrowinë ë Filipinów) a téż Hôwindżi: [[Bengalskô Hôwinga|Benglaskô]] ë [[Perskô Hôwinga|Perskô]]. [[Òbrôzk:Himalaya annotated.jpg|330px|mały|Satelitarni odjimk Himalajów z miônoma niechtërnych gòr]] Azëjô je - nie zdrzącë na [[Antarktida]] - dzélã swiata ò nôwiższi strzédny wëszawie, chtërna je 990 m [[n.r.m.]] Môlë niżi 300 m n.r.m. są na wiéchrzëwiznie blós 32,4%, môlë chtërne są wëszi 1000 m n.r.m. są na blós 30,4%. Nôwëszô wëszawa Azëji - [[Mount Everest]] (8848 m n.r.m.) je téż nôwëszim szczitã swiata. Nôgłãbszô òbniżëna [[Ùmarłe Mòrze|Ùmartégò Mòrza]] (405 m p.r.m.) téż je nóniższim môlã na kòpniach zemsczi kùgli. Azëjo pòdnôszë sã w wëstrzédnym dzélu ë pòstãpno òbniżô sã we wszëtczich czerënkach. Niżne môlë są w norodowo-zôpadnim dzélu: [[Tùranskô Niżawa]], [[Zôpadnosybirskô Niżawa]] ë [[Norodowòsybirskô Niżawa]], na pòrénkù je [[Norodowòchińskô Niżawa]], na pôłnim [[Niżawa Gangesu]], [[Niżawa Jindusu|Jindusu]] ë [[Niżawa Mezopòtamiji|Mezopòtamiji]]. Wiôldżie wëszawne môlë: na nordze [[Westrzódsybirskô Wëszawa]], na zôpadze [[Kazascze Pògòrze]] ë na pôłnim [[Wëszawa Dekan]] na [[Arabsczi Półòstrów|Arabsczim Pòłòstrowie]]. Wëszawa Dekan pòstãpô w pòrénk ë zôpôd rańtowama gòrama (Pòrénkòwe ë Zôpôdne Ghatë). Rańtowé gòrë są téż na zôpadnëch ë pôłniowëch strądach Arabsczégò Półòstrowa. Wësok pòłożoné wëszawë, òbeszłé gòrsczima pasmama, są całownim dzélã Zôpadny ë Centralny Azëji. Na zôpadze są to Wëszawë: Anatolijskô, Armeńskô ë Jirańskô. Westrzód wielnych régów gór nôleżi wëmienic górë: [[Pòntijsczie Górë|Pòntijsczie]], [[Taurus]], [[Kaukaz]], [[Elburs]], [[Kopet-dag]], [[Zagros]] ë [[Mekran]]. Dali w pòrénk wiżô gòrsczich pasm rosce. Je tuwò nôwiôldżi na swiece wãzeł górów - [[Pamir]], chtëren je zwóny Dakã Swiata. Tam zbiegiwóją sã jedurne na swiece régë gòr wëższé òd 7000 m n.r.m.: [[Tien-szan]], [[Hindukusz]], [[Karakòrum]], [[Himalaje]] téż Kùnlun ë [[Sino-Tybeteńsczie Gòrë]]. Pôłniowim przëdłëżeniã Sino-Tibetańsczich Górów są gòrsczié pasma Jindochinsczégò Półòstrowa ë Malajsczej Òstrowine. Midzë Himalajama a Kunlunem je nôwëższô na swiece [[Tybetańskô Wëszawa]], a midzë Kunlunem a Tien-szanem wëszawô [[Kaszgarskô Wlëga]]. Barżi na nordowi pòrénk je [[Mòngòlskô Wëszawa]], chtërna je òkrążona pasmama: Ałtaju, Sajanów, Jabònowich Gór ë Wiôldżigô Chiganu. Pòrénkòwy dzél Syberëji to môl wëszawnô-gòrsczi. Szeroczi plaskatowëszańc (m.jin. Wëszawë: Ałdańskô, Zejsko-Burejskô, Anadirskô) òddzélone są górama, m.jin.: Czersczégo, Wierchojansczima, Kołymsczima, Kòriacczima ë Sichòte Aliń, ë téż górama Kamczatczi. Gòrsczie môlë przëwôżeją na Kòrejańsczim Pòłòstrowie, w pôłniowich Chinach, na Japòńsczich òstrowach, Tajwanie ë Filipinach. Na zacht òbéńdach (kòl 16,5 mln km²) Azeji są pùstinie, chtërne są w conach zwartnikòwej (Arabsczi Pòłòstrów, [[Hindustańskô Niżawa]]), pòdzwartnikòwej (pùstinie Jiranu) jakno téż w letnéj, kòntinentalnej ([[Turańskô Niżawa]], [[Kaszgarskô Wlëga]]. == Lëdztwò == W Azëji mieszkô kòle 3,5 mld lëdzy, co je kòl 60% lëdzy na swiece (felëje pòdôwkòw ò azjëtycczim dzélu Ruskô). Òbénda ta cechùje sã wysoczim strzédnim wskôzywôczã zwëczajnégò przërôstaniô lëdztwa (17%), przë czim nôwëższi je w Syrëji (37,1%), Irakù (36,8%) ë Jemenie (36,7%) a nôniższi w Japòńsczi (3,2%). Strzédnô gãstwa zalëdzeniô je héwó 108 sztatùr/km². Rozkwatérowanié lëdzy je baro nierównomiarowé. Òbéńdë Hindujistańscziej Niżawë, Jawë ë Nordowochińsczi Niżawë są nôbarżi zalëdzone na swiece (wiãcy jakno 600 sztatùr/km²). Jinsze òbéńdë (jakno wësoczé górë, pùstinie Strzédny Azëji, dalekô Norda) są z wiksza niezalëdzone. Nôwiksze gardë Azëji to [[Seùl]] (11,6 mln), [[Mùmbaj|Mùmbaj (Bombaj)]] (9,9 mln), [[Szanghaj]] (9,1 mln), [[Dżakarta]] (9,2 mln), [[Tokijo]] (8,0 mln), [[Delhi]] (7,2 mln), [[Karaczi]] (6,7 mln), [[Pekin]] (7,0 mln), [[Teheran]] (6,8 mln), [[Sztambùl]] (7,6 mln) ë [[Bangkòk]] (5,6 mln). Nôwiksze karna gardów to: Seul (16,3 mln), [[Chongqing]] (15,0 mln), [[Òsaka]] (13,8 mln), Szanghaj (13 mln), Bombaj (12,6 mln), Tokio (11,8 mln), [[Kalkùta]] (11,0 mln) ë Pekin (10,5 mln). W Azëji je 48 państwów (z Ruską a bez Egiptu ë Grecczi) ë 2 zanôléżne òbéńdë - [[Palestinskô Aùtonomijô|Plestinską Aùtonomiją]] ë [[Makaù]] (do [[gòdnik]]a [[1999]] rokù). == Òbaczë téż == * [[Afrika]] * [[Eùropa]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azëjô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azëjô| ]] [[Kategòrëjô:Geògrafijô]] scrqjhkjcggawjv6w2jb6tozdfhpr0r 1 2953 206134 120134 2026-07-09T23:17:45Z Terrus38 14026 206134 wikitext text/x-wiki <center>''Na ti starnie pòdôwómë zdroje do mionowiznë pòmòrsczich gardów''</center> ---- ==Òglowé zdroje== * [[Florëjón Cenôwa]], ''Kaschubische Orts- und Volksnamen'', w: Jahrbücher für slawische Literatur, Kunst und Wissenschaft, rok II, Lëpskò 1844, Heft 1 * [[Florëjón Cenôwa]], ''Skôrb Kaszébskosłovjnskjé mòwé'', [[Swiecé]] 1866-68 * [[Stefan Ramułt]], Startystyka ludności kaszubskiej, Krakòwò 1899 * [[Friedrich Lorentz]], ''Polskie i kaszubskie nazwy miejscowości na Pomorzu kaszubskiem'', [[Pòznanié]] 1923 * [[Friedrich Lorentz]], ''Die kaschubischen Ortsnamen nebst Ableitungen'', [[Berlëno|Berlin]] 1933 (zamëkô w se: F.C., ''Skôrb...'', S.R.,'' Statystyka...'', F.L., ''Polskie i kaszubskie...'') * [[Friedrich Lorentz]] ''Slawische Namen Hinterpommerns'', [[Berlëno|Berlin]] [[1964]] : ''Knéga traktëje ò mionach Zôpadny Pòmòrsczi, mizë [[Òdora|Òdorą]] a [[Leba_(rzéka)|Lebą]].'' * [[Kazimierz Rymut]], ''Nazwy miast Polski'', Ossolineum 1987, ISBN 83-04-02436-5 * [[Witold Iwicki]], ''Toponimia byłego powiatu słupskiego'', Wydawnictwo Gdańskie, [[Gduńsk|Gdańsk]] 1993 * [[Józef Krzepela]], ''Spis miejscowoãci i rodów ziemiańskich województwa pomorskiego'', [[Krakòwò|Kraków]] 1925 *[http://www.miasta.internet.v.pl Starna "Historia miast Pomorza Zachodniego"] ''Dosc bòkadnô starna, wiele wiadłów. Dejade, w niechtërnëch môlach mùszi përznã òpasowac, bò aùtor pisze m.jn., że "gard" to je "północnopolska forma gwarowa wyrazu gród".'' ==Zdroje do kònkrétnëch przëtrôfków== === Bielno, Drawno === http://www.rastko.net/rastko-ka/index.php/ziemia--zemia-mainmenu-33/232-biay-bor === Czôrnô Wòda === http://www.rastko.net/rastko-ka/index.php/ziemia--zemia-mainmenu-33/271-e-breza-czarna-woda-o-nazwie === Grifëno === http://www.zsp1.website.pl/nazwaiherb.htm === Płota, Lëpienié === Witold Taszycki, Onomastica, Tomy 27-28, 1982 cpwl7atjvk5bvgkqt88fh0cvltpkqxx 0 2992 205942 198639 2026-07-09T21:20:41Z Terrus38 14026 205942 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Pruszcz| dopełniacz=Pruszcza| adjektiw_mask=prusczi| adjektiw_fem=pruskô| céch=POL Pruszcz Gdański COA new.png| fana=POL Pruszcz Gdański flag.png| karta=Map_-_PL_-_powiat_gdanski_-_miasto_Pruszcz_Gdanski.PNG| wòjewództwò=pòmòrsczé| kréz=gduńsczi| grodzki=| rodzaj_gminy=miejska| gmina=| miejska=tak| bùrméster=Janusz Wróbel| adres_um= Grunwaldzkô 20| kod_poczt_um=83-000| tel_um=682-36-24| fax_um=682-34-51| mail_um=urzad@pruszcz-gdanski.pl| wiéchrzëzna=16,47| stopniN=54|minutN=16|stopniE=18|minutE=38| wysokość=| rok=2008| lëdztwò=25163| gęstość=| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+48) 58| pòcztowi kòd=83-000| registracëjné tôfle=GDA| TERYT=| SIMC=| www=http://www.pruszcz-gdanski.pl/| commons=Category:Pruszcz Gdański| }} '''Pruszcz''' (we zdrojach: ''Brusicz'' 1412-1415, ''Prust'' 1438, ''Prusz'' 1504, ''Praust'' 1553, ''Pruszcz'' 1583, ''Pruscz'' 1583, ''Prust'' 1584, ''Pruszcz'' 1597-1598, ''Praust'' kòl 1790, ''Pruszcz'' 1888, ''Pruszcz'' (Cenôwa, Ramułt); [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Pruszcz Gdański'', [[Miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Praust'') - [[Gduńsczi kréz|krézewi]] gard w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. Pruszcz słëchô do [[Gduńskô aglomeracëjô|gduńsczi aglomeracëji]]. Tu w szkòle dzece ùczą sã [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Pruszcz Kosciol sw Krzyza bok.jpg|Rzimskòkatolëcczi kòscół pw. sw. Krziża w Pruszczu </gallery> == Historëjô == * [[5 lëpińca]] 2014 - [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IX/103 ''Pruszcz'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsczi kréz]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] 1az3donixwibd33vfbkd1kg1cmlmsrb 0 3013 206031 205187 2026-07-09T22:55:30Z Terrus38 14026 206031 wikitext text/x-wiki {{Jãzëk| farwa=0000ff| farba=ffffff| apartne miono=kaszëbsczi jãzëk| kraj, òbénda1= [[Pòlskô]], [[Kanada]]| lëczba=87600 (wedle nôrodnégò spisënkù 2021)| môl=-| rodzëzna=[[Jindoeùropejsczé jãzëczi]]<br /> * [[Słowiańsczé jãzëczi]] ** [[Zôpôdnosłowiańsczé jãzëczi]] *** [[Lechicczi jãzëk]] **** [[Pòmòrsczi jãzëk]] ***** Kaszëbsczi jãzëk| alfabét=[[łacëzniany alfabét|łacëzniany]]| kraj, òbénda2=Òd 2005 rokù w [[Pòlskô|Pòlsce]] [[òbéndowi jãzëk]], wprowadzony do 5 ùrzãdów gminë jakno [[pòmòcny jãzëk]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]| agencëjô= [[Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka]][http://www.kaszubi.pl/o/rjk/]| iso1=-| iso2=[http://www.loc.gov/standards/iso639-2/php/langcodes-keyword.php?SearchTerm=csb&SearchType=ALL&Submit=Go] csb| iso3=[http://www.sil.org/iso639-3/codes.asp?order=639_3&letter=c csb]| sil=CSB [http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=csb]| kòd=csb| znankównik=Kaszëbskô| jãzëk=kaszëbsczi|znankòwnik2=kaszëbsczégò }} [[Òbrôzk:Jerozolëma, kòscel Pater noster, "Òjcze nasz" pò kaszëbskù.JPG|mały|[[Jerozolëma]], [[Òjcze Nasz|Òjcze nasz]] pò kaszëbskù]] '''Kaszëbsczi jãzëk''' – jãzëk z [[zôpôdnosłowiańsczé jãzëczi|zôpôdnosłowiańsczégò]] karna [[słowiańsczé jãzëczi|słowiańsczich jãzëków]], chtërnym gôdô wiãcy jak 50&nbsp;000 [[Kaszëbi|Kaszëbów]]. Kaszëbsczi je jednym z pòmòrsczich jãzëków – ò apartnym jãzëkù mòżna rzec ju w XIV stolace. Nôstarszi kaszëbsczé knédżi to ''Duchowe piesnie Dra Marcina Luthera i inszich naboznich męzow'' [[Szimón Krofey|Szymona Krofeja]] z [[1586]] rokù, jak téż z rokù [[1643]] [[Michôł Pontanus|Michôła Pontanusa]] ''Mały Catechism Niemiecko Wándalski abo Slowięski''. Dzysdniowò lëterackô kaszëbizna je ewòlucëją zabédowóny przez [[Florian Cenôwa|Floriana Cenôwe]], wprzód w 1848 (?) – na òsta òdnalazłô w rusczich archiwach kòl kùńca XX stalata – ë w [[1879]] rokù w ''Zarés do grammatikj kasebsko-slovjnskjé mòvé'', wëdóny w [[Pòznóń|Pòznaniu]]. Badéra kaszëbiznë [[Friedrich Lorentz]] wëapartnił w kaszëbsczim jãzëkù 47 zwãków, chtërne są dzysdniowò pisóne 34 lëterama, jich dzél (''ch, cz, dz, dż, rz, sz'') przez sparłãczenie dwóch lëterów. W kaszëbsczim jãzëkù wëapartniómë trzë przédné dialektë, jakno: * nordowòkaszëbsczi (krézë: pùcczi, wejrowsczi, [[Lãbòrsczi kréz|lãbòrsczi]],) * westrzédnokaszëbsczi (krézë: [[Kartësczi kréz|kartësczi]], dzélowò bëtowsczi) * pôłniowòkaszëbsczi (dzélowò krézë: kòscersczi, chònicczi, tëchòlsczi) == Miono == Kaszëbizna czãstô je wëmieniownô zwónô pòmòrsczim jãzëkã, chòc ''de facto'' je òna le karnã słëchających do niegò dialektów. Bëtnosc wielu mionów na òpisanié jednégò jãzëka a téż jidentifikacëjô całownégò jãzëka z jegò nômòcnészim dialektã mô czasã môl w przëmiôrze mniészoscowëch jãzëków, jaczé sã mòcno zjinaczoné ë jaczé na skùtk nieżëcznëch, pòliticznëch dzejników nie bëłë w sztądzë ùsôdzëc òglowégò, sztandardowégò jãzëka ë dobéc mòcny lëżnoscë w państwie, w jaczim są brëkòwóné. Kaszëbizna wiedno bëła bënnowò zjinaczonô, a wicy wiédzë ò tim mómë òd czasów [[Florian Cenôwa|Floriana Cenôwë]]. [[Aleksander Hilferding|Hilferding]] w pòłowie XIX w. pòdzelił kaszëbiznã na: 1. gwarã pòmerańsczich Słowińców i Kaszëbów, 2. gwarã pòmerańskich Kaszëbów, 3. gwarã kaszëbską w Zôchódnëch Prësach. Dzelnotã tã na zôczątkù XX stalata ùnowił Lorentz, chtëren w òbrëmienim 2 przédnëch òbéńdów: norda i pôłnié (jinëch wedle iloczasu), i tak "równoleżnikòwò", wëdzelił 21 gromadów, a w nich 70 gwar. ''Atlas językowy kaszubszczyzny i dialektów sąsiednich'' (1964-1978) – òddôwô stón z pòłowë XX w. i wëapartniô: 1. archaiczniészą nordã: a) Pùcczé (Mòrzanie i òsóbno półòstrów Hél – Rëbôcë); b) Pùcczé i Wejrowsczé; pas wëstrzódkòwy to – Lesôcë; 2. innowacyjny westrzódk, m.jin. Józcë (òkòlé Strzépcza, Mirochòwa i Srôkòjc); 3. spòlaszałé pôłnié, òsoblëwò wschódné. Juwernô stojizna jakno w pòmòrsczim jãzëkù ma môl np. w òkcytańsczim ë dolnomiemieczim jãzëkù. Òkcytańsczi czãstô biwô zwóny prowansalsczim jãzëkã, chò dialektë prowansalsczé są blos dzélã òkcytańsczégò, leno mają nômòcnészi lëteracczi zwëk. Dolnomiemiecczi (Nederdüütsch, Plattdüütsch) je czãstô zeszlachòwóny z jegò dolnosaksońsczim dialektã (Nedersassisch, Low Saxon), ga mô òn wiele mòcniészi môl òd resztë. Pò wëmiarcém słowianiznë a téż wszëtczéch jinëch pòmòrsczich dialektów, króm kaszëbiznë w przerównaniém do jãzëka Pòmòrzanów dzysô nôczãsczi je brëkòwóny termin "kaszëbsczi jãzëk". Rodowizna mionów "Kaszëbi" ë "kaszëbsczi" a téż ôrt, na jaczi òne przëszłë òb stalata z òkrãżégò Kòszalëna na Pòrénkòwi Pòmòrskô są wcyg wëzgôdką dlô ùczałich. Niżódnô z dotëchczasnych teòrëjów nie pòtkała sã z òglowym akceptã. Nie mô równak dokôzów na to, żebë doszło do wanogów Pòmòrzanów z òkrãżégò Kòszalëna w pòrénkòwim czérënkù. == Brëkòwanié == [[Òbrôzk:Garcz.jpg|mały|Dwamòwnô tôfla pòlskò-kaszëbskô]] Zwiksza wëższé sferë Prësôków mało dbałë ò kaszëbsczi jãzëk w XIX w. Syg kaszëbiznë òd kùli lat bezùstankòwò sã zmiészô. W latach 50. XX w. [[Kaszëbi]] równo żelë jidze ò starszich, jak i starków, a téż dzece – przed jidzenim do szkòłë – na co dzéń nié miôlë leżnoscë wiele razy przëstôwaniô z pòlsczim jãzëkã. Chòc kòscół béł tej môlã, gdze szło czëc [[Pòlsczi jãzëk|ten]] jãzëk. W szkòle na paùzach dzece gôdałë pò kaszëbskù. W latach 70. XX w. kaszë­bizna òglowò bëła ùznôwónô za jãzëk lëdzy mało wësztôł­conëch. Wiele wstidzało sã tedë kaszëbsczégò jãzëka, a w wiele szkòłach na Kaszëbach bëło robioné wnet wszëtkò, żebë dzecë nie gôdałë w rodny mòwie. Do niedôwna westrzódk pòlsczich mòwnoùczałich panowała ùdba, że kaszëbsczi je blós dialektã [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczégò jãzëka]]. W [[2003]] rokù béł dóny kaszëbiznié trzëlëterowi midzënôrodny kòd ''CSB'' wedle normë ISO 639-2. W krajach [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùnii]] pierszą rolą w wiele rëmiach pùblicznégò żëcô państwa òdgriwają samòrządné krôjné, chtërnëch zastãpiną są naje wòjewództwa. W krãgù krôjnowy pòliticzi, jaką robią wòjewództwa, wiôldżi znaczënk mô edukacjô i kùltura. W państwach EÙ przëwiãzywô sã stolemną wôgã do krôjnowégò sztôłceniô i chòwaniô, do fùlniészégò pòznaniô historii spôdkòwiznë kùlturë nôblëższich strón, a w tim jãzëka. Jidze przece ò zakòrzenianié młodégò pòkòleniô w tradicji domôcégò kraju, ò ùswiądnienié nôrodny i eùropejsczi bòkadnoscë w rozmajitoscë, ò sztôłcenié sztaturë młodëch lëdzy jakno òbëwatelów swiądnëch swòjich mòżlëwòtów i òbòwiązków wedle tatczëznë, ale òtemkłëch na lëdzy i spòlëznë jinëch kùlturów. Dlô kaszëbsczégò jãzëka w Pòlsce òd 1 czerwińca 2009 rokù wôżnô je [[Eùropejskô Kôrta Regionalnëch abò Miészëznowëch Jãzëków]]. Dzysdniowò w [[Pòlskô|Pòlsce]], a òsoblëwie na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] je kòl 415 szkòłów, w chtërnëch dzecë ùczą sã kaszëbsczégò. 26 [[Gromicznik|gromicznika]] 2026 rokù jãzëka kaszëbsczégò ùczëło sã 25 252 młodëch lëdzy, a z tegò 23 000+ w 400 spòdlecznëch szkòłach. Òd 2013 rokù zaczinô są nowi przedmiot „Włôsnô historiô i kùltura”, jaczi wchôdô do szkòłów òd [[séwnik]]a. To je dodôwkòwi przedmiot dlô ùczniów zapisónëch na kaszëbsczi w piąti klasë spòdleczny szkòłë, w drëdżi klasë gimnazjum a téż w drëdżi klasë wëżigimnazjalny. Òcenã z niegò liczi sã do strzédny. Òd [[2005]] rokù je mòżnota skłôdaniô maturowégò egzaminu z negò jãzëka. W kaszëbsczim wëdôwóné są knéżczi, cządniczi a téż nadôwóné programë w radiu czë telewizëji. Wedle ùstawë ò nôrodnëch ë etnicznëch miészëznach i òbéndowim jãzëkù z [[6 stëcznika]] [[2005]] rokù je mòżebnota brëkòwania przed ùrzãdama gminów, kòl ùrzãdniégò jãzëka, kaszëbsczëgò jakno pòmòcnégò jãzëka. Pierszą gminą jakô wprowadzeła kaszëbsczi jãzëk jakno pòmòcny bëła [[Gmina Parchòwò]], pò ni [[Srôkòjce]], [[Gmina Lëniô]], [[Gmina Żukòwò]], a pózni [[Gmina Lëzëno]]. W [[2005]] r. kaszëbsczi jãzëk pierszi rôz szło bëło wëbrac na maturowim ekzaminie (kaszëbszczi wëbrało 23 ùczniów). Kaszëbizna mia swój plac w Pólsczi Òbéńdowi Telewizëji [[Gduńsk]] ([[Rodnô zemia (telewizjowô programa)|''Rodnô Zemia'']], ''Tedë jo''), a mô w [[Radio Gduńsk|Radiu Gduńsk]] (''Na bôtach ë w bòrach'') ë w [[Radio Kaszëbë|Radiu Kaszëbë]] òd 18 gòdnika 2004 (ùstawòwò zazychrowóné 25% czasu). UNESCO ùznôwô, że kaszëbsczi jãzëk je we wiôldżim niebezpiekù [http://www.unesco.org/culture/languages-atlas/en/atlasmap/language-id-370.html], bò pò kaszëbskù prawie wcale nie gôdają dzece. Dzysdnia kaszëbsczi jãzëk brëkòwóny je òd 90-tëch lat téż w liturgiji [[Katolëcczi Kòscół|katolëcczégò kòscoła]]. Przëstãpnëch je czile dolamczënków Nowégò Testamentu, w tim [[Kaszëbskô lëteratura|kaszëbsczich runitów]]: [[Eùgeniusz Gòłąbk|Eùgeniusza Gòłąbka]] i [[Francyszk Grucza|Francyszka Gruczë]], a téż òjca prof. dr hab. [[Adam Riszard Sykòra|Adama Riszarda Sykòrë]] z Pòznania – przełożił z greczi Ewanielëje. Kròm tegò przëstãpné sã téż kazaniô ks. [[Marión Miotk|Mariana Miotka]] ''Swiãtim turã starków'' (1991) i ùsôdzk ks. profesora [[Jan Walkùsz|Jana Walkùsza]] ''Sztrądã słowa'' (1996). === Przëkłôd ([[Òjcze Nasz]]) === [[Òbrôzk:ojcze nasz po kaszebsku.ogg|Mòdlëtwa Òjcze Nasz w kaszëbiznie]]<poem style="font-style:italic;" lang="csb"> Òjcze nasz, jaczi jes w niebie, niech sã swiãcy Twòje miono, niech przińdze Twòje królestwò, niech mdze Twòja wòlô jakno w niebie tak téż na zemi. Chleba najégò pòwszednégò dôj nóm dzysô i òdpùscë nóm naje winë, jak i më òdpùszcziwómë naszim winowajcóm. A nie dopùscë na nas pòkùszeniô, ale nas zbawi òde złégò. Amen </poem> ==== Gramatika ==== {|border=1 style="text-align:center" !Przëpôdczi (csb)||Przypadki (pol)||Pòjedinczô lëczba||Wielnô lëczba |- | [[nazéwôcz]] || mianownik || Kaszëba || Kaszëbi |- | [[rodzôcz]] || dopełniacz || Kaszëbë || Kaszëbów |- | [[dôwôcz]] || celownik || Kaszëbie || Kaszëbóm |- | [[winowôcz]] || biernik || Kaszëbã || Kaszëbów |- | [[Nôrzãdzôcz|narzãdzôcz]] || narzędnik || Kaszëbą || Kaszëbama |- | [[môlnik]] || miejscownik || Kaszëbie || Kaszëbach |- | [[Wòłôcz|wòłiwôcz]] || wołacz || Kaszëbò || Kaszëbi |} Ùszłi prosti czas {|class=wikitable |- |colspan=3 align=center |'''Pòjedinczô lëczba''' |colspan=3 align=center |'''Wielnô lëczba''' |- !Chłopsczi ôrt !Białczi ôrt !Dzecny ôrt !Chłopskòpersónowi ôrt<br> !Niechłopskòpersónowi ôrt<br> |- |jô bé'''ł'''<br>të bé'''ł'''<br>òn bé'''ł''' |jô bë'''ła'''<br>të bë'''ła'''<br>òna bë'''ła''' | - <br> - <br>òno bë'''ło''' |më bë'''lë''' (ma<ref>T. Slobodchikoff, 2014, The Role of Morphosyntactic Feature Economy in the Evolution of Slavic Number [http://www.lingref.com/cpp/wccfl/31/paper3045.pdf]</ref> bë'''ła''')<br>wa bë'''ła'''<br>òni bë'''lë''' |më bë'''łë'''<br>wa bë'''ła'''<br>òne bë'''łë''' |} == Dialektë == [[Òbrôzk:Kaszuby - dialekty wg F.Lorentza.png|mały|Kaszëbsczé dialektë pg Friedricha Lorentza (pòczątk XX w.)]] Pòdług [[Friedrich Lorentz|Friedricha Lorentza]] na pòczątku XX stalata to dało trzë dialektë kaszëbsczégò jãzëka: [[nordowòkaszëbsczi dialekt]], [[westrzédnokaszëbsczi dialekt]] i [[pôłniowòkaszëbsczi dialekt]].<ref>J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, Gduńsk 1999, s. 128</ref> == Dopisënczi == {{Przëpisë}} == Lëteratura == [[Òbrôzk:Powiat Pucczi 2 ubt.jpeg|mały|Wëdowiédnô tablëca w dwóch jãzëkach: [[pòlsczi jãzëk|pòlsczim]] ë kaszëbsczim]] * [[Florión Cenôwa|Florian Ceynowa]]: ''Kurze Betrachtungen über die kaßubische Sprache als Entwurf zur Gramatik''; hrsg., eingel. und kommentiert von Aleksandr Dmitrievič Duličenko und Werner Lehfeldt. Göttingen : Vandenhoeck & Ruprecht, 1998 ISBN 3-525-82501-3. * [[Eùgeniusz Gòłąbk]]: Wskôzë kaszëbsczégò pisënkù. Oficyna Czec [[1997]] ISBN 83-87408-02-6. * [[Aleksander Labùda]]: ''Słownik polsko-kaszubski/Słowôrz kaszëbskò-pòlsczi'' [[Gduńsk]] [[1981]] * [[Friedrich Lorentz|Fridrich Lorentz]]: ''Gramatyka pomorska'' t. 1-3 [[Wrocław]] [[1958]]-[[1962]] * [[Bernat Zëchta]]: ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej.'' t. 1-7 [[Wrocław]] – [[Warszawa]] – [[Krakòwò]] [[1967]]-[[1976]] * [[Gustaw Pobłocki]]: ''Słownik kaszubski z dodatkiem idyotyzmów chełmińskich i kociewskich'', [[Chełmno]] [[1887]] * Adam Ryszard Sikora OFM, Wpoczątku bylo Slowo... Najstarsze kaszubskie teksty biblijne, Oficyna Czec, Kartuzy [[2009]] * [[Hanna Popowska-Taborska]], [[Wiesław Boryś]]: ''Słownik etymologiczny kaszubszczyzny'' t.1-4 [[Warszawa]] [[1994]]-[[2002]] (Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy ) ISBN 83-901394-9-9, ISBN 83-86619-81-3, ISBN 83-86619-28-7, ISBN 83-86619-74-0 * [[Stefan Ramułt]]: ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego'', [[Krakòwò]] [[1893]] * Sztrategijô òchronë ë rozwiju kaszëbsczégò jãzëka ë kùlturë, [[Gduńsk]] [[2006]] * [[Jerzi Tréder]]: Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie, [[Gduńsk]] [[2014]] * [[Jerzi Tréder|Jerzy Treder]]: ''Język kaszubski. Poradnik encyklopedyczny.'' [[Gduńsk]] [[2002]] ISBN 83-7326-037-4 * [[Jan Trepczik]]: ''Słownik polsko-kaszubski'' t. 1-2 [[Gduńsk]] [[1994]] ISBN 83-85011-73-0 === Zaòstałoscë kaszëbsczi (pòmòrsczi) pismieniznë === * [[1536]] Kronika T. Kantzowa o wendyjskich ludach zwanych Wendami a między nimi Kaszuby. ''Chronik von Pommern in Hohdeutscher, hrsg. v. G. Gaebel, [[Sztetëno]] [[1897]].'' * [[1586]] ''Duchowne piesnie D. Marcina Luthera y ynßich naboznich męzow. Zniemieckiego w Slawięsky ięzik wilozone Przes Szymana Krofea... w Gdainsku: przes Jacuba Rhode'', [[Franz Tetzner]] [[1896]]: z dolmaczënkù bëtowsczégò pastora [[Szymon Krofej|S. Krofeja]], Słowińca (?) rodã z Dąbia. * [[1643]] ''Mały Catechism D. Marciná Lutherá Niemiecko-Wándalski ábo Slowięski to jestá z Niemieckiego języká w Słowięski wystáwiony na jáwnosc wydan..., w Gdaińsku przes Jerzego Rhetá'', [[Gduńsk]] [[1643]]. Pastor smołdziński [[Michał Mostnik|M. Mostnika]] ''(Michał Pontanus)'', rodem ze Słupska. * ''Die Schmolsiner Perikopen'' (''Smòłdzëńsczé perikòpë''), òpracowóné ë wëdóné przez [[Friedhelm Hinze|Friedhelma Hinze]], [[Berlëno]] ''(pòrénkòwé)'' [[1967]] * ''Altkaschubisches Gesangbuch'' (''Stôrokaszëbsczi spiéwnik''), òpracowóné ë wëdóné przez [[Friedhelm Hinze|Friedhelma Hinze]], [[Berlëno]] ''(pòrénkòwé)'' [[1967]] * ''Przysięgi słowińskie z Wierzchocina [w:] Szkice z kaszubszczyzny: Dzieje, zabytki, słownictwo: Hanna Popowska-Taborska, Wejherowo'' [[1987]], s. 65-82 == Òbaczë téż == * [[Słowiańsczé jãzëczi]] * [[Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka]] * [[Dëchòwô kùltura Kaszëb]] * [[Kaszëbienié]] * [[Kaszëbistika]] * [[Kaszëbskô lëteratura]] * [[Pòlaszenié]] * [[Palatalizacjô]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [[wikt:Przédnô starna|Kaszëbsczi Wikisłowôrz]] * [http://www.endangeredlanguages.com/lang/csb Endangered Languages] * [http://id.ndl.go.jp/auth/ndla/?qw=%E4%BD%8E%E5%9C%B0%E3%83%89%E3%82%A4%E3%83%84%E8%AA%9Ekashubian&g=all NDL] * [https://wals.info/languoid/lect/wals_code_ksu WALS] * [http://www.theeuropeanlibrary.org/tel4/search?query=advanced%28%28LANGUAGE%2Ccsb%29%29# European Library] * [http://glosbe.com/csb/pl/ Glosbe – Słowôrz kaszëbskò-pòlsczi] * [http://multitree.org/codes/csb Kaszëbsczi] * [https://web.archive.org/web/20140826201403/http://www.skarbnicakaszubska.pl/slawistyka-w-xix-wieku-o-kaszebiznie#_ftn6 ò kaszëbiznie] * [http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20140000263&min=1 (pl)] * [https://web.archive.org/web/20210201131848/http://www.cassubia-dictionary.com/ Kaszëbsczi słowôrz] * [https://web.archive.org/web/20240107175219/https://orka.sejm.gov.pl/Biuletyn.nsf/0/B0851E4076228E55C1257249003DA323?OpenDocument Sejm – ochrona i rozwój języka i kultury kaszubskiej] * {{YouTube|msuLr02oOEo|Telewizja Kaszuby – Sonda o języku kaszubskim}} * [http://wiadomosci.sierakowice.pl/?a=1&id=1341&arch=1 pl] * [http://id.loc.gov/authorities/subjects/sh85071708 LC] * [http://zanotowane.pl/1026/8249/245307824747.htm Nauka języka Kaszubskiego] * https://iecor.clld.org/languages/kashubian * https://www.spbojano.pl/2025/06/26/do-konca-lipca-trwaja-zapisy-na-jezyk-kaszubski-w-klasach-i/ * https://web.archive.org/web/20150531073640/http://www.nytimes.com/2010/04/29/nyregion/29lost.html?hp * https://www.gov.pl/web/gov/szukaj?query=kaszubski&category=kategoria&page=1&size=50 * https://web.archive.org/web/20250907041812/https://www.na-kaszuby.pl/Kaszuby/jezyk_kaszubski.html * https://traditio.wiki/Кашубский_язык * https://powiat.puck.pl/aktualnosci/2025-rokiem-jezyka-kaszubskiego-w-powiecie-puckim.html === Szëkba === {{Szëkba}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi jãzëk| ]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] cy7810vvjwrev8n76ilnxeqkx6trom0 206121 206031 2026-07-09T23:14:59Z Terrus38 14026 206121 wikitext text/x-wiki {{Jãzëk| farwa=0000ff| farba=ffffff| apartne miono=kaszëbsczi jãzëk| kraj, òbénda1= [[Pòlskô]], [[Kanada]]| lëczba=87600 (wedle nôrodnégò spisënkù 2021)| môl=-| rodzëzna=[[Jindoeùropejsczé jãzëczi]]<br /> * [[Słowiańsczé jãzëczi]] ** [[Zôpôdnosłowiańsczé jãzëczi]] *** [[Lechicczi jãzëk]] **** [[Pòmòrsczi jãzëk]] ***** Kaszëbsczi jãzëk| alfabét=[[łacëzniany alfabét|łacëzniany]]| kraj, òbénda2=Òd 2005 rokù w [[Pòlskô|Pòlsce]] [[òbéndowi jãzëk]], wprowadzony do 5 ùrzãdów gminë jakno [[pòmòcny jãzëk]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]| agencëjô= [[Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka]][http://www.kaszubi.pl/o/rjk/]| iso1=-| iso2=[http://www.loc.gov/standards/iso639-2/php/langcodes-keyword.php?SearchTerm=csb&SearchType=ALL&Submit=Go] csb| iso3=[http://www.sil.org/iso639-3/codes.asp?order=639_3&letter=c csb]| sil=CSB [http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=csb]| kòd=csb| znankównik=Kaszëbskô| jãzëk=kaszëbsczi|znankòwnik2=kaszëbsczégò }} [[Òbrôzk:Jerozolëma, kòscel Pater noster, "Òjcze nasz" pò kaszëbskù.JPG|mały|[[Jerozolëma]], [[Òjcze Nasz|Òjcze nasz]] pò kaszëbskù]] '''Kaszëbsczi jãzëk''' – jãzëk z [[zôpôdnosłowiańsczé jãzëczi|zôpôdnosłowiańsczégò]] karna [[słowiańsczé jãzëczi|słowiańsczich jãzëków]], chtërnym gôdô wiãcy jak 50&nbsp;000 [[Kaszëbi|Kaszëbów]]. Kaszëbsczi je jednym z pòmòrsczich jãzëków – ò apartnym jãzëkù mòżna rzec ju w XIV stolace. Nôstarszi kaszëbsczé knédżi to ''Duchowe piesnie Dra Marcina Luthera i inszich naboznich męzow'' [[Szimón Krofey|Szymona Krofeja]] z [[1586]] rokù, jak téż z rokù [[1643]] [[Michôł Pontanus|Michôła Pontanusa]] ''Mały Catechism Niemiecko Wándalski abo Slowięski''. Dzysdniowò lëterackô kaszëbizna je ewòlucëją zabédowóny przez [[Florian Cenôwa|Floriana Cenôwe]], wprzód w 1848 (?) – na òsta òdnalazłô w rusczich archiwach kòl kùńca XX stalata – ë w [[1879]] rokù w ''Zarés do grammatikj kasebsko-slovjnskjé mòvé'', wëdóny w [[Pòznanié|Pòznaniu]]. Badéra kaszëbiznë [[Friedrich Lorentz]] wëapartnił w kaszëbsczim jãzëkù 47 zwãków, chtërne są dzysdniowò pisóne 34 lëterama, jich dzél (''ch, cz, dz, dż, rz, sz'') przez sparłãczenie dwóch lëterów. W kaszëbsczim jãzëkù wëapartniómë trzë przédné dialektë, jakno: * nordowòkaszëbsczi (krézë: pùcczi, wejrowsczi, [[Lãbòrsczi kréz|lãbòrsczi]],) * westrzédnokaszëbsczi (krézë: [[Kartësczi kréz|kartësczi]], dzélowò bëtowsczi) * pôłniowòkaszëbsczi (dzélowò krézë: kòscersczi, chònicczi, tëchòlsczi) == Miono == Kaszëbizna czãstô je wëmieniownô zwónô pòmòrsczim jãzëkã, chòc ''de facto'' je òna le karnã słëchających do niegò dialektów. Bëtnosc wielu mionów na òpisanié jednégò jãzëka a téż jidentifikacëjô całownégò jãzëka z jegò nômòcnészim dialektã mô czasã môl w przëmiôrze mniészoscowëch jãzëków, jaczé sã mòcno zjinaczoné ë jaczé na skùtk nieżëcznëch, pòliticznëch dzejników nie bëłë w sztądzë ùsôdzëc òglowégò, sztandardowégò jãzëka ë dobéc mòcny lëżnoscë w państwie, w jaczim są brëkòwóné. Kaszëbizna wiedno bëła bënnowò zjinaczonô, a wicy wiédzë ò tim mómë òd czasów [[Florian Cenôwa|Floriana Cenôwë]]. [[Aleksander Hilferding|Hilferding]] w pòłowie XIX w. pòdzelił kaszëbiznã na: 1. gwarã pòmerańsczich Słowińców i Kaszëbów, 2. gwarã pòmerańskich Kaszëbów, 3. gwarã kaszëbską w Zôchódnëch Prësach. Dzelnotã tã na zôczątkù XX stalata ùnowił Lorentz, chtëren w òbrëmienim 2 przédnëch òbéńdów: norda i pôłnié (jinëch wedle iloczasu), i tak "równoleżnikòwò", wëdzelił 21 gromadów, a w nich 70 gwar. ''Atlas językowy kaszubszczyzny i dialektów sąsiednich'' (1964-1978) – òddôwô stón z pòłowë XX w. i wëapartniô: 1. archaiczniészą nordã: a) Pùcczé (Mòrzanie i òsóbno półòstrów Hél – Rëbôcë); b) Pùcczé i Wejrowsczé; pas wëstrzódkòwy to – Lesôcë; 2. innowacyjny westrzódk, m.jin. Józcë (òkòlé Strzépcza, Mirochòwa i Srôkòjc); 3. spòlaszałé pôłnié, òsoblëwò wschódné. Juwernô stojizna jakno w pòmòrsczim jãzëkù ma môl np. w òkcytańsczim ë dolnomiemieczim jãzëkù. Òkcytańsczi czãstô biwô zwóny prowansalsczim jãzëkã, chò dialektë prowansalsczé są blos dzélã òkcytańsczégò, leno mają nômòcnészi lëteracczi zwëk. Dolnomiemiecczi (Nederdüütsch, Plattdüütsch) je czãstô zeszlachòwóny z jegò dolnosaksońsczim dialektã (Nedersassisch, Low Saxon), ga mô òn wiele mòcniészi môl òd resztë. Pò wëmiarcém słowianiznë a téż wszëtczéch jinëch pòmòrsczich dialektów, króm kaszëbiznë w przerównaniém do jãzëka Pòmòrzanów dzysô nôczãsczi je brëkòwóny termin "kaszëbsczi jãzëk". Rodowizna mionów "Kaszëbi" ë "kaszëbsczi" a téż ôrt, na jaczi òne przëszłë òb stalata z òkrãżégò Kòszalëna na Pòrénkòwi Pòmòrskô są wcyg wëzgôdką dlô ùczałich. Niżódnô z dotëchczasnych teòrëjów nie pòtkała sã z òglowym akceptã. Nie mô równak dokôzów na to, żebë doszło do wanogów Pòmòrzanów z òkrãżégò Kòszalëna w pòrénkòwim czérënkù. == Brëkòwanié == [[Òbrôzk:Garcz.jpg|mały|Dwamòwnô tôfla pòlskò-kaszëbskô]] Zwiksza wëższé sferë Prësôków mało dbałë ò kaszëbsczi jãzëk w XIX w. Syg kaszëbiznë òd kùli lat bezùstankòwò sã zmiészô. W latach 50. XX w. [[Kaszëbi]] równo żelë jidze ò starszich, jak i starków, a téż dzece – przed jidzenim do szkòłë – na co dzéń nié miôlë leżnoscë wiele razy przëstôwaniô z pòlsczim jãzëkã. Chòc kòscół béł tej môlã, gdze szło czëc [[Pòlsczi jãzëk|ten]] jãzëk. W szkòle na paùzach dzece gôdałë pò kaszëbskù. W latach 70. XX w. kaszë­bizna òglowò bëła ùznôwónô za jãzëk lëdzy mało wësztôł­conëch. Wiele wstidzało sã tedë kaszëbsczégò jãzëka, a w wiele szkòłach na Kaszëbach bëło robioné wnet wszëtkò, żebë dzecë nie gôdałë w rodny mòwie. Do niedôwna westrzódk pòlsczich mòwnoùczałich panowała ùdba, że kaszëbsczi je blós dialektã [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczégò jãzëka]]. W [[2003]] rokù béł dóny kaszëbiznié trzëlëterowi midzënôrodny kòd ''CSB'' wedle normë ISO 639-2. W krajach [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùnii]] pierszą rolą w wiele rëmiach pùblicznégò żëcô państwa òdgriwają samòrządné krôjné, chtërnëch zastãpiną są naje wòjewództwa. W krãgù krôjnowy pòliticzi, jaką robią wòjewództwa, wiôldżi znaczënk mô edukacjô i kùltura. W państwach EÙ przëwiãzywô sã stolemną wôgã do krôjnowégò sztôłceniô i chòwaniô, do fùlniészégò pòznaniô historii spôdkòwiznë kùlturë nôblëższich strón, a w tim jãzëka. Jidze przece ò zakòrzenianié młodégò pòkòleniô w tradicji domôcégò kraju, ò ùswiądnienié nôrodny i eùropejsczi bòkadnoscë w rozmajitoscë, ò sztôłcenié sztaturë młodëch lëdzy jakno òbëwatelów swiądnëch swòjich mòżlëwòtów i òbòwiązków wedle tatczëznë, ale òtemkłëch na lëdzy i spòlëznë jinëch kùlturów. Dlô kaszëbsczégò jãzëka w Pòlsce òd 1 czerwińca 2009 rokù wôżnô je [[Eùropejskô Kôrta Regionalnëch abò Miészëznowëch Jãzëków]]. Dzysdniowò w [[Pòlskô|Pòlsce]], a òsoblëwie na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] je kòl 415 szkòłów, w chtërnëch dzecë ùczą sã kaszëbsczégò. 26 [[Gromicznik|gromicznika]] 2026 rokù jãzëka kaszëbsczégò ùczëło sã 25 252 młodëch lëdzy, a z tegò 23 000+ w 400 spòdlecznëch szkòłach. Òd 2013 rokù zaczinô są nowi przedmiot „Włôsnô historiô i kùltura”, jaczi wchôdô do szkòłów òd [[séwnik]]a. To je dodôwkòwi przedmiot dlô ùczniów zapisónëch na kaszëbsczi w piąti klasë spòdleczny szkòłë, w drëdżi klasë gimnazjum a téż w drëdżi klasë wëżigimnazjalny. Òcenã z niegò liczi sã do strzédny. Òd [[2005]] rokù je mòżnota skłôdaniô maturowégò egzaminu z negò jãzëka. W kaszëbsczim wëdôwóné są knéżczi, cządniczi a téż nadôwóné programë w radiu czë telewizëji. Wedle ùstawë ò nôrodnëch ë etnicznëch miészëznach i òbéndowim jãzëkù z [[6 stëcznika]] [[2005]] rokù je mòżebnota brëkòwania przed ùrzãdama gminów, kòl ùrzãdniégò jãzëka, kaszëbsczëgò jakno pòmòcnégò jãzëka. Pierszą gminą jakô wprowadzeła kaszëbsczi jãzëk jakno pòmòcny bëła [[Gmina Parchòwò]], pò ni [[Srôkòjce]], [[Gmina Lëniô]], [[Gmina Żukòwò]], a pózni [[Gmina Lëzëno]]. W [[2005]] r. kaszëbsczi jãzëk pierszi rôz szło bëło wëbrac na maturowim ekzaminie (kaszëbszczi wëbrało 23 ùczniów). Kaszëbizna mia swój plac w Pólsczi Òbéńdowi Telewizëji [[Gduńsk]] ([[Rodnô zemia (telewizjowô programa)|''Rodnô Zemia'']], ''Tedë jo''), a mô w [[Radio Gduńsk|Radiu Gduńsk]] (''Na bôtach ë w bòrach'') ë w [[Radio Kaszëbë|Radiu Kaszëbë]] òd 18 gòdnika 2004 (ùstawòwò zazychrowóné 25% czasu). UNESCO ùznôwô, że kaszëbsczi jãzëk je we wiôldżim niebezpiekù [http://www.unesco.org/culture/languages-atlas/en/atlasmap/language-id-370.html], bò pò kaszëbskù prawie wcale nie gôdają dzece. Dzysdnia kaszëbsczi jãzëk brëkòwóny je òd 90-tëch lat téż w liturgiji [[Katolëcczi Kòscół|katolëcczégò kòscoła]]. Przëstãpnëch je czile dolamczënków Nowégò Testamentu, w tim [[Kaszëbskô lëteratura|kaszëbsczich runitów]]: [[Eùgeniusz Gòłąbk|Eùgeniusza Gòłąbka]] i [[Francyszk Grucza|Francyszka Gruczë]], a téż òjca prof. dr hab. [[Adam Riszard Sykòra|Adama Riszarda Sykòrë]] z Pòznania – przełożił z greczi Ewanielëje. Kròm tegò przëstãpné sã téż kazaniô ks. [[Marión Miotk|Mariana Miotka]] ''Swiãtim turã starków'' (1991) i ùsôdzk ks. profesora [[Jan Walkùsz|Jana Walkùsza]] ''Sztrądã słowa'' (1996). === Przëkłôd ([[Òjcze Nasz]]) === [[Òbrôzk:ojcze nasz po kaszebsku.ogg|Mòdlëtwa Òjcze Nasz w kaszëbiznie]]<poem style="font-style:italic;" lang="csb"> Òjcze nasz, jaczi jes w niebie, niech sã swiãcy Twòje miono, niech przińdze Twòje królestwò, niech mdze Twòja wòlô jakno w niebie tak téż na zemi. Chleba najégò pòwszednégò dôj nóm dzysô i òdpùscë nóm naje winë, jak i më òdpùszcziwómë naszim winowajcóm. A nie dopùscë na nas pòkùszeniô, ale nas zbawi òde złégò. Amen </poem> ==== Gramatika ==== {|border=1 style="text-align:center" !Przëpôdczi (csb)||Przypadki (pol)||Pòjedinczô lëczba||Wielnô lëczba |- | [[nazéwôcz]] || mianownik || Kaszëba || Kaszëbi |- | [[rodzôcz]] || dopełniacz || Kaszëbë || Kaszëbów |- | [[dôwôcz]] || celownik || Kaszëbie || Kaszëbóm |- | [[winowôcz]] || biernik || Kaszëbã || Kaszëbów |- | [[Nôrzãdzôcz|narzãdzôcz]] || narzędnik || Kaszëbą || Kaszëbama |- | [[môlnik]] || miejscownik || Kaszëbie || Kaszëbach |- | [[Wòłôcz|wòłiwôcz]] || wołacz || Kaszëbò || Kaszëbi |} Ùszłi prosti czas {|class=wikitable |- |colspan=3 align=center |'''Pòjedinczô lëczba''' |colspan=3 align=center |'''Wielnô lëczba''' |- !Chłopsczi ôrt !Białczi ôrt !Dzecny ôrt !Chłopskòpersónowi ôrt<br> !Niechłopskòpersónowi ôrt<br> |- |jô bé'''ł'''<br>të bé'''ł'''<br>òn bé'''ł''' |jô bë'''ła'''<br>të bë'''ła'''<br>òna bë'''ła''' | - <br> - <br>òno bë'''ło''' |më bë'''lë''' (ma<ref>T. Slobodchikoff, 2014, The Role of Morphosyntactic Feature Economy in the Evolution of Slavic Number [http://www.lingref.com/cpp/wccfl/31/paper3045.pdf]</ref> bë'''ła''')<br>wa bë'''ła'''<br>òni bë'''lë''' |më bë'''łë'''<br>wa bë'''ła'''<br>òne bë'''łë''' |} == Dialektë == [[Òbrôzk:Kaszuby - dialekty wg F.Lorentza.png|mały|Kaszëbsczé dialektë pg Friedricha Lorentza (pòczątk XX w.)]] Pòdług [[Friedrich Lorentz|Friedricha Lorentza]] na pòczątku XX stalata to dało trzë dialektë kaszëbsczégò jãzëka: [[nordowòkaszëbsczi dialekt]], [[westrzédnokaszëbsczi dialekt]] i [[pôłniowòkaszëbsczi dialekt]].<ref>J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, Gduńsk 1999, s. 128</ref> == Dopisënczi == {{Przëpisë}} == Lëteratura == [[Òbrôzk:Powiat Pucczi 2 ubt.jpeg|mały|Wëdowiédnô tablëca w dwóch jãzëkach: [[pòlsczi jãzëk|pòlsczim]] ë kaszëbsczim]] * [[Florión Cenôwa|Florian Ceynowa]]: ''Kurze Betrachtungen über die kaßubische Sprache als Entwurf zur Gramatik''; hrsg., eingel. und kommentiert von Aleksandr Dmitrievič Duličenko und Werner Lehfeldt. Göttingen : Vandenhoeck & Ruprecht, 1998 ISBN 3-525-82501-3. * [[Eùgeniusz Gòłąbk]]: Wskôzë kaszëbsczégò pisënkù. Oficyna Czec [[1997]] ISBN 83-87408-02-6. * [[Aleksander Labùda]]: ''Słownik polsko-kaszubski/Słowôrz kaszëbskò-pòlsczi'' [[Gduńsk]] [[1981]] * [[Friedrich Lorentz|Fridrich Lorentz]]: ''Gramatyka pomorska'' t. 1-3 [[Wrocław]] [[1958]]-[[1962]] * [[Bernat Zëchta]]: ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej.'' t. 1-7 [[Wrocław]] – [[Warszawa]] – [[Krakòwò]] [[1967]]-[[1976]] * [[Gustaw Pobłocki]]: ''Słownik kaszubski z dodatkiem idyotyzmów chełmińskich i kociewskich'', [[Chełmno]] [[1887]] * Adam Ryszard Sikora OFM, Wpoczątku bylo Slowo... Najstarsze kaszubskie teksty biblijne, Oficyna Czec, Kartuzy [[2009]] * [[Hanna Popowska-Taborska]], [[Wiesław Boryś]]: ''Słownik etymologiczny kaszubszczyzny'' t.1-4 [[Warszawa]] [[1994]]-[[2002]] (Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy ) ISBN 83-901394-9-9, ISBN 83-86619-81-3, ISBN 83-86619-28-7, ISBN 83-86619-74-0 * [[Stefan Ramułt]]: ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego'', [[Krakòwò]] [[1893]] * Sztrategijô òchronë ë rozwiju kaszëbsczégò jãzëka ë kùlturë, [[Gduńsk]] [[2006]] * [[Jerzi Tréder]]: Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie, [[Gduńsk]] [[2014]] * [[Jerzi Tréder|Jerzy Treder]]: ''Język kaszubski. Poradnik encyklopedyczny.'' [[Gduńsk]] [[2002]] ISBN 83-7326-037-4 * [[Jan Trepczik]]: ''Słownik polsko-kaszubski'' t. 1-2 [[Gduńsk]] [[1994]] ISBN 83-85011-73-0 === Zaòstałoscë kaszëbsczi (pòmòrsczi) pismieniznë === * [[1536]] Kronika T. Kantzowa o wendyjskich ludach zwanych Wendami a między nimi Kaszuby. ''Chronik von Pommern in Hohdeutscher, hrsg. v. G. Gaebel, [[Sztetëno]] [[1897]].'' * [[1586]] ''Duchowne piesnie D. Marcina Luthera y ynßich naboznich męzow. Zniemieckiego w Slawięsky ięzik wilozone Przes Szymana Krofea... w Gdainsku: przes Jacuba Rhode'', [[Franz Tetzner]] [[1896]]: z dolmaczënkù bëtowsczégò pastora [[Szymon Krofej|S. Krofeja]], Słowińca (?) rodã z Dąbia. * [[1643]] ''Mały Catechism D. Marciná Lutherá Niemiecko-Wándalski ábo Slowięski to jestá z Niemieckiego języká w Słowięski wystáwiony na jáwnosc wydan..., w Gdaińsku przes Jerzego Rhetá'', [[Gduńsk]] [[1643]]. Pastor smołdziński [[Michał Mostnik|M. Mostnika]] ''(Michał Pontanus)'', rodem ze Słupska. * ''Die Schmolsiner Perikopen'' (''Smòłdzëńsczé perikòpë''), òpracowóné ë wëdóné przez [[Friedhelm Hinze|Friedhelma Hinze]], [[Berlëno]] ''(pòrénkòwé)'' [[1967]] * ''Altkaschubisches Gesangbuch'' (''Stôrokaszëbsczi spiéwnik''), òpracowóné ë wëdóné przez [[Friedhelm Hinze|Friedhelma Hinze]], [[Berlëno]] ''(pòrénkòwé)'' [[1967]] * ''Przysięgi słowińskie z Wierzchocina [w:] Szkice z kaszubszczyzny: Dzieje, zabytki, słownictwo: Hanna Popowska-Taborska, Wejherowo'' [[1987]], s. 65-82 == Òbaczë téż == * [[Słowiańsczé jãzëczi]] * [[Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka]] * [[Dëchòwô kùltura Kaszëb]] * [[Kaszëbienié]] * [[Kaszëbistika]] * [[Kaszëbskô lëteratura]] * [[Pòlaszenié]] * [[Palatalizacjô]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [[wikt:Przédnô starna|Kaszëbsczi Wikisłowôrz]] * [http://www.endangeredlanguages.com/lang/csb Endangered Languages] * [http://id.ndl.go.jp/auth/ndla/?qw=%E4%BD%8E%E5%9C%B0%E3%83%89%E3%82%A4%E3%83%84%E8%AA%9Ekashubian&g=all NDL] * [https://wals.info/languoid/lect/wals_code_ksu WALS] * [http://www.theeuropeanlibrary.org/tel4/search?query=advanced%28%28LANGUAGE%2Ccsb%29%29# European Library] * [http://glosbe.com/csb/pl/ Glosbe – Słowôrz kaszëbskò-pòlsczi] * [http://multitree.org/codes/csb Kaszëbsczi] * [https://web.archive.org/web/20140826201403/http://www.skarbnicakaszubska.pl/slawistyka-w-xix-wieku-o-kaszebiznie#_ftn6 ò kaszëbiznie] * [http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20140000263&min=1 (pl)] * [https://web.archive.org/web/20210201131848/http://www.cassubia-dictionary.com/ Kaszëbsczi słowôrz] * [https://web.archive.org/web/20240107175219/https://orka.sejm.gov.pl/Biuletyn.nsf/0/B0851E4076228E55C1257249003DA323?OpenDocument Sejm – ochrona i rozwój języka i kultury kaszubskiej] * {{YouTube|msuLr02oOEo|Telewizja Kaszuby – Sonda o języku kaszubskim}} * [http://wiadomosci.sierakowice.pl/?a=1&id=1341&arch=1 pl] * [http://id.loc.gov/authorities/subjects/sh85071708 LC] * [http://zanotowane.pl/1026/8249/245307824747.htm Nauka języka Kaszubskiego] * https://iecor.clld.org/languages/kashubian * https://www.spbojano.pl/2025/06/26/do-konca-lipca-trwaja-zapisy-na-jezyk-kaszubski-w-klasach-i/ * https://web.archive.org/web/20150531073640/http://www.nytimes.com/2010/04/29/nyregion/29lost.html?hp * https://www.gov.pl/web/gov/szukaj?query=kaszubski&category=kategoria&page=1&size=50 * https://web.archive.org/web/20250907041812/https://www.na-kaszuby.pl/Kaszuby/jezyk_kaszubski.html * https://traditio.wiki/Кашубский_язык * https://powiat.puck.pl/aktualnosci/2025-rokiem-jezyka-kaszubskiego-w-powiecie-puckim.html === Szëkba === {{Szëkba}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi jãzëk| ]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] pf4ewbp6vh2bxk4cwvnra7kdlb50ziy 206127 206121 2026-07-09T23:15:57Z Iketsi 3254 /* Bùtnowé lënczi */ +http://www.kaszubyonline.pl/baza-wiedzy/do-nauki-jezyka-kaszubskiego/ 206127 wikitext text/x-wiki {{Jãzëk| farwa=0000ff| farba=ffffff| apartne miono=kaszëbsczi jãzëk| kraj, òbénda1= [[Pòlskô]], [[Kanada]]| lëczba=87600 (wedle nôrodnégò spisënkù 2021)| môl=-| rodzëzna=[[Jindoeùropejsczé jãzëczi]]<br /> * [[Słowiańsczé jãzëczi]] ** [[Zôpôdnosłowiańsczé jãzëczi]] *** [[Lechicczi jãzëk]] **** [[Pòmòrsczi jãzëk]] ***** Kaszëbsczi jãzëk| alfabét=[[łacëzniany alfabét|łacëzniany]]| kraj, òbénda2=Òd 2005 rokù w [[Pòlskô|Pòlsce]] [[òbéndowi jãzëk]], wprowadzony do 5 ùrzãdów gminë jakno [[pòmòcny jãzëk]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]| agencëjô= [[Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka]][http://www.kaszubi.pl/o/rjk/]| iso1=-| iso2=[http://www.loc.gov/standards/iso639-2/php/langcodes-keyword.php?SearchTerm=csb&SearchType=ALL&Submit=Go] csb| iso3=[http://www.sil.org/iso639-3/codes.asp?order=639_3&letter=c csb]| sil=CSB [http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=csb]| kòd=csb| znankównik=Kaszëbskô| jãzëk=kaszëbsczi|znankòwnik2=kaszëbsczégò }} [[Òbrôzk:Jerozolëma, kòscel Pater noster, "Òjcze nasz" pò kaszëbskù.JPG|mały|[[Jerozolëma]], [[Òjcze Nasz|Òjcze nasz]] pò kaszëbskù]] '''Kaszëbsczi jãzëk''' – jãzëk z [[zôpôdnosłowiańsczé jãzëczi|zôpôdnosłowiańsczégò]] karna [[słowiańsczé jãzëczi|słowiańsczich jãzëków]], chtërnym gôdô wiãcy jak 50&nbsp;000 [[Kaszëbi|Kaszëbów]]. Kaszëbsczi je jednym z pòmòrsczich jãzëków – ò apartnym jãzëkù mòżna rzec ju w XIV stolace. Nôstarszi kaszëbsczé knédżi to ''Duchowe piesnie Dra Marcina Luthera i inszich naboznich męzow'' [[Szimón Krofey|Szymona Krofeja]] z [[1586]] rokù, jak téż z rokù [[1643]] [[Michôł Pontanus|Michôła Pontanusa]] ''Mały Catechism Niemiecko Wándalski abo Slowięski''. Dzysdniowò lëterackô kaszëbizna je ewòlucëją zabédowóny przez [[Florian Cenôwa|Floriana Cenôwe]], wprzód w 1848 (?) – na òsta òdnalazłô w rusczich archiwach kòl kùńca XX stalata – ë w [[1879]] rokù w ''Zarés do grammatikj kasebsko-slovjnskjé mòvé'', wëdóny w [[Pòznanié|Pòznaniu]]. Badéra kaszëbiznë [[Friedrich Lorentz]] wëapartnił w kaszëbsczim jãzëkù 47 zwãków, chtërne są dzysdniowò pisóne 34 lëterama, jich dzél (''ch, cz, dz, dż, rz, sz'') przez sparłãczenie dwóch lëterów. W kaszëbsczim jãzëkù wëapartniómë trzë przédné dialektë, jakno: * nordowòkaszëbsczi (krézë: pùcczi, wejrowsczi, [[Lãbòrsczi kréz|lãbòrsczi]],) * westrzédnokaszëbsczi (krézë: [[Kartësczi kréz|kartësczi]], dzélowò bëtowsczi) * pôłniowòkaszëbsczi (dzélowò krézë: kòscersczi, chònicczi, tëchòlsczi) == Miono == Kaszëbizna czãstô je wëmieniownô zwónô pòmòrsczim jãzëkã, chòc ''de facto'' je òna le karnã słëchających do niegò dialektów. Bëtnosc wielu mionów na òpisanié jednégò jãzëka a téż jidentifikacëjô całownégò jãzëka z jegò nômòcnészim dialektã mô czasã môl w przëmiôrze mniészoscowëch jãzëków, jaczé sã mòcno zjinaczoné ë jaczé na skùtk nieżëcznëch, pòliticznëch dzejników nie bëłë w sztądzë ùsôdzëc òglowégò, sztandardowégò jãzëka ë dobéc mòcny lëżnoscë w państwie, w jaczim są brëkòwóné. Kaszëbizna wiedno bëła bënnowò zjinaczonô, a wicy wiédzë ò tim mómë òd czasów [[Florian Cenôwa|Floriana Cenôwë]]. [[Aleksander Hilferding|Hilferding]] w pòłowie XIX w. pòdzelił kaszëbiznã na: 1. gwarã pòmerańsczich Słowińców i Kaszëbów, 2. gwarã pòmerańskich Kaszëbów, 3. gwarã kaszëbską w Zôchódnëch Prësach. Dzelnotã tã na zôczątkù XX stalata ùnowił Lorentz, chtëren w òbrëmienim 2 przédnëch òbéńdów: norda i pôłnié (jinëch wedle iloczasu), i tak "równoleżnikòwò", wëdzelił 21 gromadów, a w nich 70 gwar. ''Atlas językowy kaszubszczyzny i dialektów sąsiednich'' (1964-1978) – òddôwô stón z pòłowë XX w. i wëapartniô: 1. archaiczniészą nordã: a) Pùcczé (Mòrzanie i òsóbno półòstrów Hél – Rëbôcë); b) Pùcczé i Wejrowsczé; pas wëstrzódkòwy to – Lesôcë; 2. innowacyjny westrzódk, m.jin. Józcë (òkòlé Strzépcza, Mirochòwa i Srôkòjc); 3. spòlaszałé pôłnié, òsoblëwò wschódné. Juwernô stojizna jakno w pòmòrsczim jãzëkù ma môl np. w òkcytańsczim ë dolnomiemieczim jãzëkù. Òkcytańsczi czãstô biwô zwóny prowansalsczim jãzëkã, chò dialektë prowansalsczé są blos dzélã òkcytańsczégò, leno mają nômòcnészi lëteracczi zwëk. Dolnomiemiecczi (Nederdüütsch, Plattdüütsch) je czãstô zeszlachòwóny z jegò dolnosaksońsczim dialektã (Nedersassisch, Low Saxon), ga mô òn wiele mòcniészi môl òd resztë. Pò wëmiarcém słowianiznë a téż wszëtczéch jinëch pòmòrsczich dialektów, króm kaszëbiznë w przerównaniém do jãzëka Pòmòrzanów dzysô nôczãsczi je brëkòwóny termin "kaszëbsczi jãzëk". Rodowizna mionów "Kaszëbi" ë "kaszëbsczi" a téż ôrt, na jaczi òne przëszłë òb stalata z òkrãżégò Kòszalëna na Pòrénkòwi Pòmòrskô są wcyg wëzgôdką dlô ùczałich. Niżódnô z dotëchczasnych teòrëjów nie pòtkała sã z òglowym akceptã. Nie mô równak dokôzów na to, żebë doszło do wanogów Pòmòrzanów z òkrãżégò Kòszalëna w pòrénkòwim czérënkù. == Brëkòwanié == [[Òbrôzk:Garcz.jpg|mały|Dwamòwnô tôfla pòlskò-kaszëbskô]] Zwiksza wëższé sferë Prësôków mało dbałë ò kaszëbsczi jãzëk w XIX w. Syg kaszëbiznë òd kùli lat bezùstankòwò sã zmiészô. W latach 50. XX w. [[Kaszëbi]] równo żelë jidze ò starszich, jak i starków, a téż dzece – przed jidzenim do szkòłë – na co dzéń nié miôlë leżnoscë wiele razy przëstôwaniô z pòlsczim jãzëkã. Chòc kòscół béł tej môlã, gdze szło czëc [[Pòlsczi jãzëk|ten]] jãzëk. W szkòle na paùzach dzece gôdałë pò kaszëbskù. W latach 70. XX w. kaszë­bizna òglowò bëła ùznôwónô za jãzëk lëdzy mało wësztôł­conëch. Wiele wstidzało sã tedë kaszëbsczégò jãzëka, a w wiele szkòłach na Kaszëbach bëło robioné wnet wszëtkò, żebë dzecë nie gôdałë w rodny mòwie. Do niedôwna westrzódk pòlsczich mòwnoùczałich panowała ùdba, że kaszëbsczi je blós dialektã [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczégò jãzëka]]. W [[2003]] rokù béł dóny kaszëbiznié trzëlëterowi midzënôrodny kòd ''CSB'' wedle normë ISO 639-2. W krajach [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùnii]] pierszą rolą w wiele rëmiach pùblicznégò żëcô państwa òdgriwają samòrządné krôjné, chtërnëch zastãpiną są naje wòjewództwa. W krãgù krôjnowy pòliticzi, jaką robią wòjewództwa, wiôldżi znaczënk mô edukacjô i kùltura. W państwach EÙ przëwiãzywô sã stolemną wôgã do krôjnowégò sztôłceniô i chòwaniô, do fùlniészégò pòznaniô historii spôdkòwiznë kùlturë nôblëższich strón, a w tim jãzëka. Jidze przece ò zakòrzenianié młodégò pòkòleniô w tradicji domôcégò kraju, ò ùswiądnienié nôrodny i eùropejsczi bòkadnoscë w rozmajitoscë, ò sztôłcenié sztaturë młodëch lëdzy jakno òbëwatelów swiądnëch swòjich mòżlëwòtów i òbòwiązków wedle tatczëznë, ale òtemkłëch na lëdzy i spòlëznë jinëch kùlturów. Dlô kaszëbsczégò jãzëka w Pòlsce òd 1 czerwińca 2009 rokù wôżnô je [[Eùropejskô Kôrta Regionalnëch abò Miészëznowëch Jãzëków]]. Dzysdniowò w [[Pòlskô|Pòlsce]], a òsoblëwie na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] je kòl 415 szkòłów, w chtërnëch dzecë ùczą sã kaszëbsczégò. 26 [[Gromicznik|gromicznika]] 2026 rokù jãzëka kaszëbsczégò ùczëło sã 25 252 młodëch lëdzy, a z tegò 23 000+ w 400 spòdlecznëch szkòłach. Òd 2013 rokù zaczinô są nowi przedmiot „Włôsnô historiô i kùltura”, jaczi wchôdô do szkòłów òd [[séwnik]]a. To je dodôwkòwi przedmiot dlô ùczniów zapisónëch na kaszëbsczi w piąti klasë spòdleczny szkòłë, w drëdżi klasë gimnazjum a téż w drëdżi klasë wëżigimnazjalny. Òcenã z niegò liczi sã do strzédny. Òd [[2005]] rokù je mòżnota skłôdaniô maturowégò egzaminu z negò jãzëka. W kaszëbsczim wëdôwóné są knéżczi, cządniczi a téż nadôwóné programë w radiu czë telewizëji. Wedle ùstawë ò nôrodnëch ë etnicznëch miészëznach i òbéndowim jãzëkù z [[6 stëcznika]] [[2005]] rokù je mòżebnota brëkòwania przed ùrzãdama gminów, kòl ùrzãdniégò jãzëka, kaszëbsczëgò jakno pòmòcnégò jãzëka. Pierszą gminą jakô wprowadzeła kaszëbsczi jãzëk jakno pòmòcny bëła [[Gmina Parchòwò]], pò ni [[Srôkòjce]], [[Gmina Lëniô]], [[Gmina Żukòwò]], a pózni [[Gmina Lëzëno]]. W [[2005]] r. kaszëbsczi jãzëk pierszi rôz szło bëło wëbrac na maturowim ekzaminie (kaszëbszczi wëbrało 23 ùczniów). Kaszëbizna mia swój plac w Pólsczi Òbéńdowi Telewizëji [[Gduńsk]] ([[Rodnô zemia (telewizjowô programa)|''Rodnô Zemia'']], ''Tedë jo''), a mô w [[Radio Gduńsk|Radiu Gduńsk]] (''Na bôtach ë w bòrach'') ë w [[Radio Kaszëbë|Radiu Kaszëbë]] òd 18 gòdnika 2004 (ùstawòwò zazychrowóné 25% czasu). UNESCO ùznôwô, że kaszëbsczi jãzëk je we wiôldżim niebezpiekù [http://www.unesco.org/culture/languages-atlas/en/atlasmap/language-id-370.html], bò pò kaszëbskù prawie wcale nie gôdają dzece. Dzysdnia kaszëbsczi jãzëk brëkòwóny je òd 90-tëch lat téż w liturgiji [[Katolëcczi Kòscół|katolëcczégò kòscoła]]. Przëstãpnëch je czile dolamczënków Nowégò Testamentu, w tim [[Kaszëbskô lëteratura|kaszëbsczich runitów]]: [[Eùgeniusz Gòłąbk|Eùgeniusza Gòłąbka]] i [[Francyszk Grucza|Francyszka Gruczë]], a téż òjca prof. dr hab. [[Adam Riszard Sykòra|Adama Riszarda Sykòrë]] z Pòznania – przełożił z greczi Ewanielëje. Kròm tegò przëstãpné sã téż kazaniô ks. [[Marión Miotk|Mariana Miotka]] ''Swiãtim turã starków'' (1991) i ùsôdzk ks. profesora [[Jan Walkùsz|Jana Walkùsza]] ''Sztrądã słowa'' (1996). === Przëkłôd ([[Òjcze Nasz]]) === [[Òbrôzk:ojcze nasz po kaszebsku.ogg|Mòdlëtwa Òjcze Nasz w kaszëbiznie]]<poem style="font-style:italic;" lang="csb"> Òjcze nasz, jaczi jes w niebie, niech sã swiãcy Twòje miono, niech przińdze Twòje królestwò, niech mdze Twòja wòlô jakno w niebie tak téż na zemi. Chleba najégò pòwszednégò dôj nóm dzysô i òdpùscë nóm naje winë, jak i më òdpùszcziwómë naszim winowajcóm. A nie dopùscë na nas pòkùszeniô, ale nas zbawi òde złégò. Amen </poem> ==== Gramatika ==== {|border=1 style="text-align:center" !Przëpôdczi (csb)||Przypadki (pol)||Pòjedinczô lëczba||Wielnô lëczba |- | [[nazéwôcz]] || mianownik || Kaszëba || Kaszëbi |- | [[rodzôcz]] || dopełniacz || Kaszëbë || Kaszëbów |- | [[dôwôcz]] || celownik || Kaszëbie || Kaszëbóm |- | [[winowôcz]] || biernik || Kaszëbã || Kaszëbów |- | [[Nôrzãdzôcz|narzãdzôcz]] || narzędnik || Kaszëbą || Kaszëbama |- | [[môlnik]] || miejscownik || Kaszëbie || Kaszëbach |- | [[Wòłôcz|wòłiwôcz]] || wołacz || Kaszëbò || Kaszëbi |} Ùszłi prosti czas {|class=wikitable |- |colspan=3 align=center |'''Pòjedinczô lëczba''' |colspan=3 align=center |'''Wielnô lëczba''' |- !Chłopsczi ôrt !Białczi ôrt !Dzecny ôrt !Chłopskòpersónowi ôrt<br> !Niechłopskòpersónowi ôrt<br> |- |jô bé'''ł'''<br>të bé'''ł'''<br>òn bé'''ł''' |jô bë'''ła'''<br>të bë'''ła'''<br>òna bë'''ła''' | - <br> - <br>òno bë'''ło''' |më bë'''lë''' (ma<ref>T. Slobodchikoff, 2014, The Role of Morphosyntactic Feature Economy in the Evolution of Slavic Number [http://www.lingref.com/cpp/wccfl/31/paper3045.pdf]</ref> bë'''ła''')<br>wa bë'''ła'''<br>òni bë'''lë''' |më bë'''łë'''<br>wa bë'''ła'''<br>òne bë'''łë''' |} == Dialektë == [[Òbrôzk:Kaszuby - dialekty wg F.Lorentza.png|mały|Kaszëbsczé dialektë pg Friedricha Lorentza (pòczątk XX w.)]] Pòdług [[Friedrich Lorentz|Friedricha Lorentza]] na pòczątku XX stalata to dało trzë dialektë kaszëbsczégò jãzëka: [[nordowòkaszëbsczi dialekt]], [[westrzédnokaszëbsczi dialekt]] i [[pôłniowòkaszëbsczi dialekt]].<ref>J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, Gduńsk 1999, s. 128</ref> == Dopisënczi == {{Przëpisë}} == Lëteratura == [[Òbrôzk:Powiat Pucczi 2 ubt.jpeg|mały|Wëdowiédnô tablëca w dwóch jãzëkach: [[pòlsczi jãzëk|pòlsczim]] ë kaszëbsczim]] * [[Florión Cenôwa|Florian Ceynowa]]: ''Kurze Betrachtungen über die kaßubische Sprache als Entwurf zur Gramatik''; hrsg., eingel. und kommentiert von Aleksandr Dmitrievič Duličenko und Werner Lehfeldt. Göttingen : Vandenhoeck & Ruprecht, 1998 ISBN 3-525-82501-3. * [[Eùgeniusz Gòłąbk]]: Wskôzë kaszëbsczégò pisënkù. Oficyna Czec [[1997]] ISBN 83-87408-02-6. * [[Aleksander Labùda]]: ''Słownik polsko-kaszubski/Słowôrz kaszëbskò-pòlsczi'' [[Gduńsk]] [[1981]] * [[Friedrich Lorentz|Fridrich Lorentz]]: ''Gramatyka pomorska'' t. 1-3 [[Wrocław]] [[1958]]-[[1962]] * [[Bernat Zëchta]]: ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej.'' t. 1-7 [[Wrocław]] – [[Warszawa]] – [[Krakòwò]] [[1967]]-[[1976]] * [[Gustaw Pobłocki]]: ''Słownik kaszubski z dodatkiem idyotyzmów chełmińskich i kociewskich'', [[Chełmno]] [[1887]] * Adam Ryszard Sikora OFM, Wpoczątku bylo Slowo... Najstarsze kaszubskie teksty biblijne, Oficyna Czec, Kartuzy [[2009]] * [[Hanna Popowska-Taborska]], [[Wiesław Boryś]]: ''Słownik etymologiczny kaszubszczyzny'' t.1-4 [[Warszawa]] [[1994]]-[[2002]] (Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy ) ISBN 83-901394-9-9, ISBN 83-86619-81-3, ISBN 83-86619-28-7, ISBN 83-86619-74-0 * [[Stefan Ramułt]]: ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego'', [[Krakòwò]] [[1893]] * Sztrategijô òchronë ë rozwiju kaszëbsczégò jãzëka ë kùlturë, [[Gduńsk]] [[2006]] * [[Jerzi Tréder]]: Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie, [[Gduńsk]] [[2014]] * [[Jerzi Tréder|Jerzy Treder]]: ''Język kaszubski. Poradnik encyklopedyczny.'' [[Gduńsk]] [[2002]] ISBN 83-7326-037-4 * [[Jan Trepczik]]: ''Słownik polsko-kaszubski'' t. 1-2 [[Gduńsk]] [[1994]] ISBN 83-85011-73-0 === Zaòstałoscë kaszëbsczi (pòmòrsczi) pismieniznë === * [[1536]] Kronika T. Kantzowa o wendyjskich ludach zwanych Wendami a między nimi Kaszuby. ''Chronik von Pommern in Hohdeutscher, hrsg. v. G. Gaebel, [[Sztetëno]] [[1897]].'' * [[1586]] ''Duchowne piesnie D. Marcina Luthera y ynßich naboznich męzow. Zniemieckiego w Slawięsky ięzik wilozone Przes Szymana Krofea... w Gdainsku: przes Jacuba Rhode'', [[Franz Tetzner]] [[1896]]: z dolmaczënkù bëtowsczégò pastora [[Szymon Krofej|S. Krofeja]], Słowińca (?) rodã z Dąbia. * [[1643]] ''Mały Catechism D. Marciná Lutherá Niemiecko-Wándalski ábo Slowięski to jestá z Niemieckiego języká w Słowięski wystáwiony na jáwnosc wydan..., w Gdaińsku przes Jerzego Rhetá'', [[Gduńsk]] [[1643]]. Pastor smołdziński [[Michał Mostnik|M. Mostnika]] ''(Michał Pontanus)'', rodem ze Słupska. * ''Die Schmolsiner Perikopen'' (''Smòłdzëńsczé perikòpë''), òpracowóné ë wëdóné przez [[Friedhelm Hinze|Friedhelma Hinze]], [[Berlëno]] ''(pòrénkòwé)'' [[1967]] * ''Altkaschubisches Gesangbuch'' (''Stôrokaszëbsczi spiéwnik''), òpracowóné ë wëdóné przez [[Friedhelm Hinze|Friedhelma Hinze]], [[Berlëno]] ''(pòrénkòwé)'' [[1967]] * ''Przysięgi słowińskie z Wierzchocina [w:] Szkice z kaszubszczyzny: Dzieje, zabytki, słownictwo: Hanna Popowska-Taborska, Wejherowo'' [[1987]], s. 65-82 == Òbaczë téż == * [[Słowiańsczé jãzëczi]] * [[Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka]] * [[Dëchòwô kùltura Kaszëb]] * [[Kaszëbienié]] * [[Kaszëbistika]] * [[Kaszëbskô lëteratura]] * [[Pòlaszenié]] * [[Palatalizacjô]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [[wikt:Przédnô starna|Kaszëbsczi Wikisłowôrz]] * [http://www.endangeredlanguages.com/lang/csb Endangered Languages] * [http://id.ndl.go.jp/auth/ndla/?qw=%E4%BD%8E%E5%9C%B0%E3%83%89%E3%82%A4%E3%83%84%E8%AA%9Ekashubian&g=all NDL] * [https://wals.info/languoid/lect/wals_code_ksu WALS] * [http://www.theeuropeanlibrary.org/tel4/search?query=advanced%28%28LANGUAGE%2Ccsb%29%29# European Library] * [http://glosbe.com/csb/pl/ Glosbe – Słowôrz kaszëbskò-pòlsczi] * [http://multitree.org/codes/csb Kaszëbsczi] * [https://web.archive.org/web/20140826201403/http://www.skarbnicakaszubska.pl/slawistyka-w-xix-wieku-o-kaszebiznie#_ftn6 ò kaszëbiznie] * [http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20140000263&min=1 (pl)] * [https://web.archive.org/web/20210201131848/http://www.cassubia-dictionary.com/ Kaszëbsczi słowôrz] * [https://web.archive.org/web/20240107175219/https://orka.sejm.gov.pl/Biuletyn.nsf/0/B0851E4076228E55C1257249003DA323?OpenDocument Sejm – ochrona i rozwój języka i kultury kaszubskiej] * {{YouTube|msuLr02oOEo|Telewizja Kaszuby – Sonda o języku kaszubskim}} * [http://wiadomosci.sierakowice.pl/?a=1&id=1341&arch=1 pl] * [http://id.loc.gov/authorities/subjects/sh85071708 LC] * [http://zanotowane.pl/1026/8249/245307824747.htm Nauka języka Kaszubskiego] * https://iecor.clld.org/languages/kashubian * https://www.spbojano.pl/2025/06/26/do-konca-lipca-trwaja-zapisy-na-jezyk-kaszubski-w-klasach-i/ * https://web.archive.org/web/20150531073640/http://www.nytimes.com/2010/04/29/nyregion/29lost.html?hp * https://www.gov.pl/web/gov/szukaj?query=kaszubski&category=kategoria&page=1&size=50 * https://web.archive.org/web/20250907041812/https://www.na-kaszuby.pl/Kaszuby/jezyk_kaszubski.html * https://traditio.wiki/Кашубский_язык * https://powiat.puck.pl/aktualnosci/2025-rokiem-jezyka-kaszubskiego-w-powiecie-puckim.html * http://www.kaszubyonline.pl/baza-wiedzy/do-nauki-jezyka-kaszubskiego/ === Szëkba === {{Szëkba}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi jãzëk| ]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] c3d995zf4ne201r1v0ka7lx8063fv2m 0 3075 206185 197874 2026-07-10T00:17:05Z Iketsi 3254 {{jãz.|en}}; {{Kòntrola}} 206185 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:SIL International logo (2014).svg|mały|Logo SIL International]] '''SIL International''' je niezwëskòwną chrzescëjańską ùczałą òrganizacëją, chtërnej przédnym célã je sztudérowanié ë dokôzowanié mni znónëch jãzëków bë pòszérzac lingwistną wiédzã ò nich, pòdwëszëznowac pimieniznë ë pòmògac w rozwijaniu rzôdczich jãzëków. Pierwoszne miono òrganizacëji to ''Summer Institute of Linguistics'' (z {{jãz.|en}} Latny Lingwistowi Institut). Ji zôczątk je w môłich latnych kùrsach dlô misjónôrzi na témã spòdlów lingwisticzi, antropòlodżi ë dolmaczenia, w [[1934]] rokù w [[Arkansas]]. Ji załórzcą béł [[William Cameron Townsend]] ([[1896]]–[[1982]]), misjónôrz dzejący w [[Gwatemalô|Gwatemalji]]. SIL òznaczô jãzëczi trzëlëterowama kòdama (SIL code). Wëdôwk 14. z [[200]] rokù òbjëmał 7148 kòdów, chtërne zwëkòwo nie bëłë juwerne z kòdama [[ISO 639-2]]. Wëdôwk 15. z rokù [[2005]] òbjimô 7299 kòdów jãzëków, wikszim dzélã zgódnëch z ISO 639-2. == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi swiata]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Lingwistika]] 758tess507d92vhx82qtc5zs10961ka 0 3077 206188 196618 2026-07-10T00:17:40Z Iketsi 3254 {{jãz.|en}} 206188 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Slavic europe (Kosovo shaded).svg|mały|Słowianie]] '''Słowianie''' to nôwikszé etnicznie ë jãzëkòwò karno lëdzy w [[Eùropa|Eùropie]], mieszkającé w pòrénkòwim ë westrzédnym dzélu negò [[kòntinent|kòntinentu]]. Do Słowianów rechùje sã: [[Biôłoruscë|Biôłorusków]], [[Bòsniónë|Bòsnianów]], [[Bùlgarë|Bùlgarów]], [[Chorwacë|Chòrwatów]], [[Czôrnogórcë|Czôrnogórców]], [[Czeszë|Czechów]], [[Kaszëbë|Kaszëbów]], [[Łemkòwie|Łemków]], [[Łużëczanie|Łużëczón]], [[Macedónë|Macedonów]], [[Pòlôchë|Pòlôchów]], [[Ruscë|Rusków]], [[Serbë|Serbów]], [[Słowôcë|Słowôków]], [[Sloweńcë|Sloweńców]] ë [[Ùkrajińcë|Ùkrajińców]] ôs wicy jak 140 miészich [[Słowiańsczé plemiona|karnów]]. Slôde bëłë téż jinszé karna Słowianów: * [[Dacczi Słowiónie]] * [[Panóńsczi Słowiónie]] * [[Pòłabsczi Słowiónie]] Wiôldżé rozcygnienié Słowianów zawôżëło na wëapartnieniu trzech [[słowiańsczé jãzëczi|jãzëkòwëch]] karnów: * [[Zôpôdnosłowiańsczé jãzëczi|Zôpadnëch Słowianów]] * [[Pòrénkòwòsłowiańsczé jãzëczi|Pòrénkòwëch Słowianów]] * [[Pôłniowosłowiańsczé jãzëczi|Pôłniowëch Słowianów]] == Pòchòdzenié miona Słowianów == Pòchòdzenié słowa ''Słowianie'' wcyg je kòntrowersyjné. Pierszé zmiónczi ò Słowianach pòd tim mionã są z VI s. No słowò pisóné bëło rozmajice: ''Sklabenoi, Sklauenoi, Sklabinoi'' - w bizantińsczi [[Greckô|Grecëji]] a ''Sclaueni, Sclauini, Sthlaueni'' - w łacëznie. Nôstarszi dokùment napisóny w słowiańsczi mòwie je z IX s. ë brëkùje słowò ''slověne''. Jak widzec sami Słowianie jakò pierszi samozwãk brëkòwalë "o", w môl "a" jakno bëło w grecczim czë łacëznie. W lëdowi etimòlogii parłãczi sã to miono ze słowama ''słôwa'' ôs ''słowo''. A wic ''slověne'' mògłò bë znaczëc "lëdze, chtërny gôdają (tim samim jãzëkã)", to je lëdze, chtërny mògą sã rozmiôc, procëmno do słówiańsczégò słowa dlô nie-Słowianów, ''nemec'', co òznôczac mòże "niemi człowiek" czë ''nie më'' (nie Słowiana, nie gôdającë jãzëkã słowiańsczim). Niechtërny lingwiscë są ti dbë, że ne teòrëje są zmiłkòwé. Są wic dwie jinszé teòrëje dlô pòchòdzeniô negò miona. Wedle pierszi, pòchòdzy z protoindoeùropejsczégò ''*slauos'' ("nôród"), òb. grecczie λαος ("nôród"). Wedle drëdzi teòrëji słowo to pòchòdzy òd miona rzéczi. Zmiłkòwe etimòlogije, òsoblëwie widzałé w nôrodowòsocjalistny propagandze, wëcygałë no miono òd łac. "sclavus" co òznôczô "niewòlnik". Wedle wielu ùczałëch słowo ''sclavus'' ({{jãz.|de}} ''sklavus'', {{jãz.|en}} ''slave'') pòchòdzy òd miona Słowiónów, ale jinszi są ti dbë, że pòspòdlém je grecczé słowo, chtërne òznôczô "wòjnowô rabczëna". == Hipòtézë pòchòdzënkù Słowianów == Jakò jãzëkòwô zrzesznica wëapartnilë sã kòl pòłòwë I tësąclata n.e. z bôłto-słowiańsczégò jãzëkòwëgò karna. Déruje sztrid ò jich pòchòdzënk, wedle rozmajitëch ùjimniãcë pierwòszné sedzbë Słowianów ùmôlëwô sã: * na môlu [[Pòlskô|Pòlsczi]], abò téż na [[Wòłyń|Wòłini]]u ë [[Pòdole|Pòdolu]] (aùtochtonowé ùjimniãcé Kostrzewskiego ë Mańczaka) ** Analëza DNA (Y HG3) zeswiôdczô aùtochtonowi abò zôpadny pòchòdzënk Słowianów (atlanticczé ùjimniącé) ** Slédné antropòlogiczné badérowania (robioné w latach [[2002]] - [[2004]] na Ùniwersitece jim. Adama Mickiewicza) ò stãpniu antropòlogicznégò zjinaczeniô lëdzczich pòpùlacëji mieszkającëch w dorzéczniu [[Òdra|Òdrë]] ë [[Wisła|Wisłë]] w cządze rzimsczich cësków ë we wczasnym strzédnowiekù pòkôzëją nã prôwdzëwòtã aùtochtonowégò ùjimniãcô. * na Westrzédnym Pòdnieprzu (midze [[Kijów|Kijowem]] a [[Mòhëlów|Mòhylowem]] (allochtonowé ùjimniãcé Godłowskiego), * midzë [[Wòłgô|Wôłgą]] a [[Ùral|Ùralã]], dali òb 100 lat jak w pùnkce 2. (ùjimniãce Czupkiewicza), * nad Aralsczim jezerã (do kòl 350 n.e.), dali napadlë [[Eùropa|Eùropã]] jakò [[Hunowie]] (ùjimniãcé Bańkowskiego), * wedle Gołąba ** pratatczëzna w górnym dorzéczniu [[Don]]a do 1000 p.n.e., ** pòbëcé nad westrzédnym [[Dniepr|Dnieprã]], ** pò najezdze [[Scëtowie|Scëtów]] (700 p.n.e.) òd Òdrë pò Don, * wedle ùjimniãca Martynowa: ** prasłowiańsczi cząd w zôpadnym dzélu môlu Bôłtów (XII s. p.n.e.), ** nacëskanie italsczégò substratu, pòwstanié łużëcczi kùlturë, ** prasłowiańsczi cząd: nacëskanie irańsczé (V s. p.n.e.), ** zwënégòwanié zôpadny garnicë na Òdrze (V-III s. p.n.e.), ** łączba z [[Celtowie|Celatama]] w òkòlim [[Wrocław]]ia (III s. p.n.e.), ** pòczątczi naji erë: rozcygnienié słowiańsczi òbéndë pò [[Prypeć]]. * wedle Turbaczowa: ** pratatczëzna Słowianów nad westrzédnym Dunajã. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Słowiónie| ]] 721rxr3ejih7957twl44sr841yemmnk 0 3078 205888 191937 2026-07-09T19:04:49Z Iketsi 3254 {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} 205888 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Dacczi Słowiónie''' – plemiona słowiańsczé, chtërne w strzédnowiekù òbsydłë môle dzysdniowi [[Rumùńskô|Rumùnsczi]]. Analiza slawizmów w [[rumùńsczi jãzëk|rumùńsczim jãzëkù]] sugeruje, że bëłë krótko skrewniene z plemionama [[Bùlgarë|bùlgarsczimi]] ë [[Macedóne|macedońsczimi]]. Jesz w strzédnowiekù pòddałë sã romanizacëji, a niechtërne mòże bëc, że [[madżarëzacëjô|madżarëzacëji]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Słowiónie]] pkntkla3eftu3h119wneuyrpnr9gnow 205889 205888 2026-07-09T19:13:51Z Iketsi 3254 +Lëteratura 205889 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Dacczi Słowiónie''' – plemiona słowiańsczé, chtërne w strzédnowiekù òbsydłë môle dzysdniowi [[Rumùńskô|Rumùnsczi]]. Analiza slawizmów w [[rumùńsczi jãzëk|rumùńsczim jãzëkù]] sugeruje, że bëłë krótko skrewniene z plemionama [[Bùlgarë|bùlgarsczimi]] ë [[Macedóne|macedońsczimi]]. Jesz w strzédnowiekù pòddałë sã romanizacëji, a niechtërne mòże bëc, że [[madżarëzacëjô|madżarëzacëji]]. == Lëteratura == * Hanswilhelm Haefs: ''[https://books.google.de/books?id=CUu3kdlzUPMC&hl=de Das goldene Reich der Pamir-Bulgaren an Donau und Wardar].'' 2009, ISBN 9783833423406, S. 221. * Konstantin Jireček: ''[https://books.google.de/books?id=HCmVlwqZIycC&hl=de Geschichte der Bulgaren].'' Textor Verlag, 1977, ISBN 9783938402115, S. 82. * Hrsg.: [[Edgar Hösch]], Karl Nehring, [[Holm Sundhaussen]] ''Lexikon zur Geschichte Südosteuropas'', Böhlau Verlag/UTB, 2004; S. 176 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://www.historycy.org/index.php?showtopic=76724 * https://dictionary.sensagent.com/wiki/SLOWIANIE%20DACCY/pl-pl/ {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Słowiónie]] c7bwltomeawuq7xzb7csihaghny3lws 205890 205889 2026-07-09T19:14:19Z Iketsi 3254 {{Ùzémk artikla}} 205890 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Dacczi Słowiónie''' – plemiona słowiańsczé, chtërne w strzédnowiekù òbsydłë môle dzysdniowi [[Rumùńskô|Rumùnsczi]]. Analiza slawizmów w [[rumùńsczi jãzëk|rumùńsczim jãzëkù]] sugeruje, że bëłë krótko skrewniene z plemionama [[Bùlgarë|bùlgarsczimi]] ë [[Macedóne|macedońsczimi]]. Jesz w strzédnowiekù pòddałë sã romanizacëji, a niechtërne mòże bëc, że [[madżarëzacëjô|madżarëzacëji]]. == Lëteratura == * Hanswilhelm Haefs: ''[https://books.google.de/books?id=CUu3kdlzUPMC&hl=de Das goldene Reich der Pamir-Bulgaren an Donau und Wardar].'' 2009, ISBN 9783833423406, s. 221. * Konstantin Jireček: ''[https://books.google.de/books?id=HCmVlwqZIycC&hl=de Geschichte der Bulgaren].'' Textor Verlag, 1977, ISBN 9783938402115, s. 82. * Hrsg.: [[Edgar Hösch]], Karl Nehring, [[Holm Sundhaussen]] ''Lexikon zur Geschichte Südosteuropas'', Böhlau Verlag/UTB, 2004; s. 176 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://www.historycy.org/index.php?showtopic=76724 * https://dictionary.sensagent.com/wiki/SLOWIANIE%20DACCY/pl-pl/ {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Słowiónie]] 42kqkexk5f5dbqpvks0xofdef0lqigc 0 3112 206018 193479 2026-07-09T22:49:13Z Terrus38 14026 206018 wikitext text/x-wiki {{Jãzëk| farwa=0000ff| farba=ffffff| apartne miono=Srpskohrvatski <br /> Српскохрватски| kraj, òbénda1= [[Serbskô]], [[Czôrnogóra]], [[Chòrwackô]], [[Bòsnijô ë Hercegòwina]] ë jine| lëczba= kòl 21 milionów| môl=44| rodzëzna=[[Jindoeùropejsczé jãzëczi]] *[[Słowiańsczé jãzëczi]] **[[Pôłniowòsłowiańsczé jãzëczi|Pòłniowòsłowiańsczi jãzëk]]| alfabét=[[łacëzniany alfabét|łacëzniany]] ë [[cërylica]]| kraj, òbénda2=[[Serbskô]], [[Czôrnogóra]], [[Chòrwackô]], [[Bòsnijô ë Hercegòwina]]| agencëjô=?| iso1=sh ''(wëcopany)''| iso2=(feleje)| sil=SRC ''(wëcopany)''| kòd=sh| znankównik=Serbòchòrwackô| jãzëk=serbòchòrwacczi|znankòwnik2=serbòchòrwacczégò }} [[Òbrôzk:Serbo croatian language2005.png|mały|300px|right]] [[Òbrôzk:Serbo croatian languages2006.png|mały|300px|Ethno-political variants of the Serbo-Croatian language or Serbo-Croatian diasystem (as of 2006)]] '''Serbòchorwacczi jãzëk''' – dzysdniowò je to kontrowërsëjne miono na karno krótko sparłãczonych ze sobą sztandardowich jãzëków ë dialektów (diasystema), chtërne są dzélã pôłniowégò karna [[słowiańsczé jãzëczi|słowiańsczich jãzëków]]. Jãzëczi ne ë dialektë brëkòwane są w [[Chòrwackô|Chòrwacëji]], [[Bòsniô ë Hercegòwina|Bòsni ë Hercegòwinie]] a téż w [[Serbskô|Serbsczi]] ë [[Czôrnogóra|Czôrnogórze]] a téż bez serbsczé ë chòrwacczé miészizne w [[Słoweniô|Słowenie]], [[Aùstriô|Aùstrie]], [[Madżarskô|Madżarsczi]] ë [[Rumùńskô|Rumùńsczi]]. Nym jãzëkã gôdô kòl 21 milionów lëdzy. {| class="wikitable" ! Kaszëbsczi ! Chòrwacczi ! Bòsniacczi ! Serbsczi |- ! Pòdobno jak w przëpôdku spalënów i nôkalëniô pòwietrza w Jerozolëmie, kònieczne bëło-bë pòdjimniãce dzejaniów mającëch na célë zabezpieczenié bëlnotë! ! Glede ispušnih plinova i zagađivanja zraka u Jeruzalemu, bilo bi potrebito poduzeti mjere sigurnosti! ! U pogledu izduvnih gasova i zagađivanja vazduha u Jerusalimu, bilo bi potrebno preduzeti mjere bezbjednosti! ! У погледу издувних гасова и загађивања ваздуха у Јерусалиму, било би потребно предузети мере безбедности! |} {| class="prettytable" ! Chòrwacczi ! Bòsniacczi ! Serbsczi ! style="background-color#ffffff" | Kaszëbsczi |- | align=center | B''ije''la so''l'' za ku''h''anje ''k''emijski ''je spoj'' natri''j''a i ''k''lora. | align=center | B''ije''la so za ku''h''anje ''je h''emijski ''spoj'' natri''jum''a i ''h''lora. | align=center | B''e''la so za ku''v''anje ''je h''emijsko ''jedinjenje'' natri''jum''a i ''h''lora. | style="background-color#ffffff" | Biôłô kùchëńskô sól to chemiczny zwiãzk bùrlichù ë chlorù. |- | align=center | ''Vlak'' sa žel''je''zničkoga ''kolodvora'' krenu''t ć''e t''o''čno u deset ''sati''. | align=center | ''Voz'' sa žel''je''zničke ''stanice'' krenu''t ć''e t''a''čno u deset ''sati''. | align=center | ''Voz'' sa žel''e''zničke ''stanice'' krenu''ć''e t''a''čno u deset ''sati''/''časova''. | style="background-color#ffffff" | Cug ze banófù rëszë dokładno ò dzesąti gòdzënie. |} == Dialektë == Na òbéńdze serbòchòrwacczi diasystemy mòznô wëapartnic trzë wiôldżie dialektë (abò grëpë dialektów): sztokawsczi, kajawsczi ë czakawsczi. Sztokawsczi dialekt Hercegòwinë je pòdspòdlã dla wszëtczich trzëch sztandardowich jãzëków: [[serbsczi jãzëk|serbsczégò]], [[chòrwacczi jãzëk|chòrwacczégò]] ë [[bòsniacczi jãzëk|bòsnianégò]]. Mùszi sã pòstrzéc, że nierównosce w brëkòwanim dialektów ë jich zjinakach zanôléżne są geògrafnie, a nié etnicznie. Lëczba nierównoscë je na tëli wiôlgô, że nie wszëtczé dialektë są midze sobą rozmióne. Sztokawsczim dialetktã gôdô sã w Serbsczi ë Czôrni Górze, Bòsniji ë w wikszi òbéńdze Chòrwacczi. Równoznaczëzną słowa "co" je "što". Pòrénkòwô abò ekawskô zjinaka sztokawsczégò, chtërną gôdô sã na wnetka całim môlu Serbsczi é na pòrénkòwich kùńcach Chòrwacczi, òddôwô prasłowiańsczi zwãk *ě (jać) przë pòmòcë "e". Zôpôdnô abò jekawskô zjinaka òddôwô *ě jakno "je" abò "ije". Gôdô sã tak w Chòrwacczi, Bòsni ë Czôrnogòrze a téż w niechtërnëch òbéndach zôpôdniej Serbsczi. Je téż ikawskô zjinaka, dze *ě je dzysdniowò reprezentowóna bez "i". Kajawsczi dialekt je rozpòmiónowóny w nordowi Chòrwacczi. Słowò "co" je òddôwóne bez "kaj". Je òn juwerny do westrzédnych sloweńsczich dialektów, nié mô równak dëbeltné lëczbë. Jać je òddôwanô jakò "e". Czakawsczim dialektã gôdô sã z zôpôdné Chòrwacczi, òsoblëwie w Istrëji ë Dalmacczi. Słowò "co" je òddôwanë bez "ča". W nym dialekce je wiele makaroniznów (zapòżëczeń z italsczégò). == Alfabetë == Jãzëczi z serbòchòrwacczé diasystemy mòżno zapisac łacëńsczim alfabetã abò cërylicã. Sztandardowi wersëje serbsczégò ë bòsnianégò brëkùją òbù alfabetów, a chòrwacczi blós łacëńsczi. W òbù przëpôdkach zapisënk je wnetka taczi sóm, a kôżderny znak w jednym alfabece mô swoją równoznaczënã w drëdżim (w łacënce je përznã dwaznaków). Szlach cërylicy brëkòwana w serbòchòrwacczim òstał ùsôdzony w XIX s. òb Vuka Stefanovica Karadžicia, a szlach łacëńczi òb Ljudevita Gaja. A a B b C c Č č Ć ć D d Dž dž Đ đ E e F f G g H h I i J j K k А а Б б Ц ц Ч ч Ћ ћ Д д Џ џ Ђ ђ Е е Ф ф Г г Х х И и Ј ј К к L l Lj lj M m N n Nj nj O o P p R r S s Š š T t U u V v Z z Ž ž Л л Љ љ М м Н н Њ њ О о П п Р р С с Ш ш Т т У у В в З з Ж ж == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi swiata]] * [[Serbsczi jãzëk]] * [[Chòrwacczi jãzëk]] * [[Bòsniacczi jãzëk]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://sh.wikipedia.org/ Serbòchòrwackô Wikipedijô] * [http://www.together.pl/?page_id=4 Ùczbë serbòchòrwacczich dialektów] pò kaszëbskù [[Kategòrëjô:Słowiańsczé jãzëczi]] dlnp4hijhvtyetgf02qkadc5p808dvg 206019 206018 2026-07-09T22:49:44Z Terrus38 14026 206019 wikitext text/x-wiki {{Jãzëk| farwa=0000ff| farba=ffffff| apartne miono=Srpskohrvatski <br /> Српскохрватски| kraj, òbénda1= [[Serbskô]], [[Czôrnogóra]], [[Chòrwackô]], [[Bòsniô ë Hercegòwina]] ë jiné| lëczba= kòl 21 milionów| môl=44| rodzëzna=[[Jindoeùropejsczé jãzëczi]] *[[Słowiańsczé jãzëczi]] **[[Pôłniowòsłowiańsczé jãzëczi|Pòłniowòsłowiańsczi jãzëk]]| alfabét=[[łacëzniany alfabét|łacëzniany]] ë [[cërylica]]| kraj, òbénda2=[[Serbskô]], [[Czôrnogóra]], [[Chòrwackô]], [[Bòsniô ë Hercegòwina]]| agencëjô=?| iso1=sh ''(wëcopany)''| iso2=(feleje)| sil=SRC ''(wëcopany)''| kòd=sh| znankównik=Serbòchòrwackô| jãzëk=serbòchòrwacczi|znankòwnik2=serbòchòrwacczégò }} [[Òbrôzk:Serbo croatian language2005.png|mały|300px|right]] [[Òbrôzk:Serbo croatian languages2006.png|mały|300px|Ethno-political variants of the Serbo-Croatian language or Serbo-Croatian diasystem (as of 2006)]] '''Serbòchorwacczi jãzëk''' – dzysdniowò je to kontrowërsëjne miono na karno krótko sparłãczonych ze sobą sztandardowich jãzëków ë dialektów (diasystema), chtërne są dzélã pôłniowégò karna [[słowiańsczé jãzëczi|słowiańsczich jãzëków]]. Jãzëczi ne ë dialektë brëkòwane są w [[Chòrwackô|Chòrwacëji]], [[Bòsniô ë Hercegòwina|Bòsni ë Hercegòwinie]] a téż w [[Serbskô|Serbsczi]] ë [[Czôrnogóra|Czôrnogórze]] a téż bez serbsczé ë chòrwacczé miészizne w [[Słoweniô|Słowenie]], [[Aùstriô|Aùstrie]], [[Madżarskô|Madżarsczi]] ë [[Rumùńskô|Rumùńsczi]]. Nym jãzëkã gôdô kòl 21 milionów lëdzy. {| class="wikitable" ! Kaszëbsczi ! Chòrwacczi ! Bòsniacczi ! Serbsczi |- ! Pòdobno jak w przëpôdku spalënów i nôkalëniô pòwietrza w Jerozolëmie, kònieczne bëło-bë pòdjimniãce dzejaniów mającëch na célë zabezpieczenié bëlnotë! ! Glede ispušnih plinova i zagađivanja zraka u Jeruzalemu, bilo bi potrebito poduzeti mjere sigurnosti! ! U pogledu izduvnih gasova i zagađivanja vazduha u Jerusalimu, bilo bi potrebno preduzeti mjere bezbjednosti! ! У погледу издувних гасова и загађивања ваздуха у Јерусалиму, било би потребно предузети мере безбедности! |} {| class="prettytable" ! Chòrwacczi ! Bòsniacczi ! Serbsczi ! style="background-color#ffffff" | Kaszëbsczi |- | align=center | B''ije''la so''l'' za ku''h''anje ''k''emijski ''je spoj'' natri''j''a i ''k''lora. | align=center | B''ije''la so za ku''h''anje ''je h''emijski ''spoj'' natri''jum''a i ''h''lora. | align=center | B''e''la so za ku''v''anje ''je h''emijsko ''jedinjenje'' natri''jum''a i ''h''lora. | style="background-color#ffffff" | Biôłô kùchëńskô sól to chemiczny zwiãzk bùrlichù ë chlorù. |- | align=center | ''Vlak'' sa žel''je''zničkoga ''kolodvora'' krenu''t ć''e t''o''čno u deset ''sati''. | align=center | ''Voz'' sa žel''je''zničke ''stanice'' krenu''t ć''e t''a''čno u deset ''sati''. | align=center | ''Voz'' sa žel''e''zničke ''stanice'' krenu''ć''e t''a''čno u deset ''sati''/''časova''. | style="background-color#ffffff" | Cug ze banófù rëszë dokładno ò dzesąti gòdzënie. |} == Dialektë == Na òbéńdze serbòchòrwacczi diasystemy mòznô wëapartnic trzë wiôldżie dialektë (abò grëpë dialektów): sztokawsczi, kajawsczi ë czakawsczi. Sztokawsczi dialekt Hercegòwinë je pòdspòdlã dla wszëtczich trzëch sztandardowich jãzëków: [[serbsczi jãzëk|serbsczégò]], [[chòrwacczi jãzëk|chòrwacczégò]] ë [[bòsniacczi jãzëk|bòsnianégò]]. Mùszi sã pòstrzéc, że nierównosce w brëkòwanim dialektów ë jich zjinakach zanôléżne są geògrafnie, a nié etnicznie. Lëczba nierównoscë je na tëli wiôlgô, że nie wszëtczé dialektë są midze sobą rozmióne. Sztokawsczim dialetktã gôdô sã w Serbsczi ë Czôrni Górze, Bòsniji ë w wikszi òbéńdze Chòrwacczi. Równoznaczëzną słowa "co" je "što". Pòrénkòwô abò ekawskô zjinaka sztokawsczégò, chtërną gôdô sã na wnetka całim môlu Serbsczi é na pòrénkòwich kùńcach Chòrwacczi, òddôwô prasłowiańsczi zwãk *ě (jać) przë pòmòcë "e". Zôpôdnô abò jekawskô zjinaka òddôwô *ě jakno "je" abò "ije". Gôdô sã tak w Chòrwacczi, Bòsni ë Czôrnogòrze a téż w niechtërnëch òbéndach zôpôdniej Serbsczi. Je téż ikawskô zjinaka, dze *ě je dzysdniowò reprezentowóna bez "i". Kajawsczi dialekt je rozpòmiónowóny w nordowi Chòrwacczi. Słowò "co" je òddôwóne bez "kaj". Je òn juwerny do westrzédnych sloweńsczich dialektów, nié mô równak dëbeltné lëczbë. Jać je òddôwanô jakò "e". Czakawsczim dialektã gôdô sã z zôpôdné Chòrwacczi, òsoblëwie w Istrëji ë Dalmacczi. Słowò "co" je òddôwanë bez "ča". W nym dialekce je wiele makaroniznów (zapòżëczeń z italsczégò). == Alfabetë == Jãzëczi z serbòchòrwacczé diasystemy mòżno zapisac łacëńsczim alfabetã abò cërylicã. Sztandardowi wersëje serbsczégò ë bòsnianégò brëkùją òbù alfabetów, a chòrwacczi blós łacëńsczi. W òbù przëpôdkach zapisënk je wnetka taczi sóm, a kôżderny znak w jednym alfabece mô swoją równoznaczënã w drëdżim (w łacënce je përznã dwaznaków). Szlach cërylicy brëkòwana w serbòchòrwacczim òstał ùsôdzony w XIX s. òb Vuka Stefanovica Karadžicia, a szlach łacëńczi òb Ljudevita Gaja. A a B b C c Č č Ć ć D d Dž dž Đ đ E e F f G g H h I i J j K k А а Б б Ц ц Ч ч Ћ ћ Д д Џ џ Ђ ђ Е е Ф ф Г г Х х И и Ј ј К к L l Lj lj M m N n Nj nj O o P p R r S s Š š T t U u V v Z z Ž ž Л л Љ љ М м Н н Њ њ О о П п Р р С с Ш ш Т т У у В в З з Ж ж == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi swiata]] * [[Serbsczi jãzëk]] * [[Chòrwacczi jãzëk]] * [[Bòsniacczi jãzëk]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://sh.wikipedia.org/ Serbòchòrwackô Wikipedijô] * [http://www.together.pl/?page_id=4 Ùczbë serbòchòrwacczich dialektów] pò kaszëbskù [[Kategòrëjô:Słowiańsczé jãzëczi]] 6ddqqdhvoeigxyrmx7csu8nsbdho7la 0 3171 206263 198049 2026-07-10T00:46:44Z Iketsi 3254 {{jãz.|xx}} 206263 wikitext text/x-wiki {{Kòrejańsczé_miono| miono= Hangeul | pòprawionô= Hangeul | MCR= Han'gŭl | hangeul= 한글 | hanja= ''felëje'' | IPA= Hangɯl | wëmòwa= Hangël | }} '''Hangeul''' ({{jãz.|ko}} 한글, ''hangeul'') je apartym alfabétã kòrejańsczégò jãzëka,<ref>https://web.archive.org/web/20130605152527/http://www.wdl.org/en/item/4166/</ref> procëmno do systemy pisma [[hanja]], zapòżëczonej z [[Chinë|Chin]]. Chòc hangeul wëzdrzi kąsk za chińsczima znakama, je taczim samym alfabétem jakno [[łacëńsczi alfabét|łacëńsczi]]. Zgrupòwóny je w szlabizowe związczi (bloczi), a kożderny taczi blok zamëkô w se nômni dwie z 24 lëter (''jamo''): przënômni pò jedni z 14 spółzwãkôw ë 10 samòzwãków. == Jamo == '''Jamo''' (자모; 字母) abò jinaczi ''nassori'' (낱소리) to nômnisze dzéle z jaczich skłôdô sã alfabét hangeul. ''Ja'' òznôczô lëterã abò znak a ''mo'' mëmkã. ''Jamo'' wchòdzą w złożënã szlabizogramów, czëlë sparłãczeniô spółzwãkòwich ë samòzwãkòwich lëter dającëch jedną szlabizã. Je 51 jamo, z czegò 24 to równoznaczënë lëter łacëznianegò alfabétu. Dalszi 27 jamo to złożenia dwóch abò czasã trzech z tëch lëter. Z nëch 24 dërżeniowich jamo, 14 to spółzwãczi (ja-eum 자음, 子音 "dzecne zwãczi") a 10 to samòzwãczi (mo-eum 모음, 母音 "mëmczine zwãczi"). 5 z dërżeniowich spółzwãków są zdëbeltnione ë robią dalszich piãc spółzwãków, a néżne 11 są zrobione z dwóch jinëch spółzwãkiwich lëter. 10 samòzwãków robi 11 diftongów. * 14 dërżeniowich [[spółzwãk]]òwich lëter: ㄱㄴㄷㄹㅁㅂㅅㅇㅈㅊㅋㅌㅍㅎ, plus dôwne (dzyso nie brëkòwóne ㅿㆁㆆㅱㅸㆄ * 5 zdëbeltowanëch lëter: ㄲㄸㅃㅆㅉ, plus dôwne (dzyso nie brëkòwóne) ㅥㆀㆅㅹ * 11 złożeń spółzwãkòwich: ㄳㄵㄶㄺㄻㄼㄽㄾㄿㅀㅄ, plus dôwne (dzyso nie brëkòwóne) ㅦㅧㅨㅪㅬㅭㅮㅯㅰㅲㅳㅶㅷㅺㅻㅼㅽㅾㆂㆃ, ë téż nie brëkòwóne ju pòtrójne złożenia ㅩㅫㅴㅵ * 6 dërżeniowich [[samòzwãk]]òwich lëter: ㅏㅓㅗㅜㅡㅣ, plus dôwne (dzyso nie brëkòwóne) ㆍ * 4 dërżeniowich [[jotacëjô|jotacjowich]] samòzwãków: ㅑㅕㅛㅠ * 11 [[diftong]]ów: ㅐㅒㅔㅖㅘㅙㅚㅝㅞㅟㅢ, plus dôwne (dzyso nie brëkòwóne) ㆎㆇㆈㆉㆊㆋㆌ == Szlabizowe bloczi == [[Òbrôzk:Hangeul.png|mały|290px|Słowò ''hangeul'' pisóne w hangeulu ë jegò transkripcëjô]] Króm czile gramaticznëch mòrfemów w dôwnëch tekstach, niżódna lëtera ni mòże sama jedna reprezentowac elementu pisma kòrejańsczégò jãzëka. Miast tegò, ''jamo'' są grupòwóne w szlabizowe bloczi, w chtërnëch je 2 abò wicy lëter: spółzwãk, abò grëpa spółzwãków zwóne ''pòczątkòwima'' ([[anielsczi jãzëk|ang.]] ''initial'', kòr. 초성, 初聲, ''choseong''), samòzwãk abò diftong zwóny ''strzédnym'' (ang. ''medial'', kòr. 중성, 中聲 ''jungseong''), a téż, òptacëjno, spółzwãk abò grëpa półzwãków na kùńc szlabizë, zwóne ''kùńcowima'' (ang. ''final'', kòr. 종성, 終聲 ''jongseong''). Czéde szlabiza nié mô wstãpnegò samòzwãkù, brëkùje sã pùstégò zaczątkù ㅇ ''ieung'' (nie brëkùje sã gò na kùńcu). Dlôte, szlabizowi blok mô nie mni nigle dwie ''jamo''. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Kòrejańsczi jãzëk]] dg6nl9iwmgocabpbic6waognlkfkqhc 206265 206263 2026-07-10T00:47:27Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 206265 wikitext text/x-wiki {{Kòrejańsczé_miono| miono= Hangeul | pòprawionô= Hangeul | MCR= Han'gŭl | hangeul= 한글 | hanja= ''felëje'' | IPA= Hangɯl | wëmòwa= Hangël | }} '''Hangeul''' ({{jãz.|ko}} 한글, ''hangeul'') je apartym alfabétã kòrejańsczégò jãzëka,<ref>https://web.archive.org/web/20130605152527/http://www.wdl.org/en/item/4166/</ref> procëmno do systemy pisma [[hanja]], zapòżëczonej z [[Chinë|Chin]]. Chòc hangeul wëzdrzi kąsk za chińsczima znakama, je taczim samym alfabétem jakno [[łacëńsczi alfabét|łacëńsczi]]. Zgrupòwóny je w szlabizowe związczi (bloczi), a kożderny taczi blok zamëkô w se nômni dwie z 24 lëter (''jamo''): przënômni pò jedni z 14 spółzwãkôw ë 10 samòzwãków. == Jamo == '''Jamo''' (자모; 字母) abò jinaczi ''nassori'' (낱소리) to nômnisze dzéle z jaczich skłôdô sã alfabét hangeul. ''Ja'' òznôczô lëterã abò znak a ''mo'' mëmkã. ''Jamo'' wchòdzą w złożënã szlabizogramów, czëlë sparłãczeniô spółzwãkòwich ë samòzwãkòwich lëter dającëch jedną szlabizã. Je 51 jamo, z czegò 24 to równoznaczënë lëter łacëznianegò alfabétu. Dalszi 27 jamo to złożenia dwóch abò czasã trzech z tëch lëter. Z nëch 24 dërżeniowich jamo, 14 to spółzwãczi (ja-eum 자음, 子音 "dzecne zwãczi") a 10 to samòzwãczi (mo-eum 모음, 母音 "mëmczine zwãczi"). 5 z dërżeniowich spółzwãków są zdëbeltnione ë robią dalszich piãc spółzwãków, a néżne 11 są zrobione z dwóch jinëch spółzwãkiwich lëter. 10 samòzwãków robi 11 diftongów. * 14 dërżeniowich [[spółzwãk]]òwich lëter: ㄱㄴㄷㄹㅁㅂㅅㅇㅈㅊㅋㅌㅍㅎ, plus dôwne (dzyso nie brëkòwóne ㅿㆁㆆㅱㅸㆄ * 5 zdëbeltowanëch lëter: ㄲㄸㅃㅆㅉ, plus dôwne (dzyso nie brëkòwóne) ㅥㆀㆅㅹ * 11 złożeń spółzwãkòwich: ㄳㄵㄶㄺㄻㄼㄽㄾㄿㅀㅄ, plus dôwne (dzyso nie brëkòwóne) ㅦㅧㅨㅪㅬㅭㅮㅯㅰㅲㅳㅶㅷㅺㅻㅼㅽㅾㆂㆃ, ë téż nie brëkòwóne ju pòtrójne złożenia ㅩㅫㅴㅵ * 6 dërżeniowich [[samòzwãk]]òwich lëter: ㅏㅓㅗㅜㅡㅣ, plus dôwne (dzyso nie brëkòwóne) ㆍ * 4 dërżeniowich [[jotacëjô|jotacjowich]] samòzwãków: ㅑㅕㅛㅠ * 11 [[diftong]]ów: ㅐㅒㅔㅖㅘㅙㅚㅝㅞㅟㅢ, plus dôwne (dzyso nie brëkòwóne) ㆎㆇㆈㆉㆊㆋㆌ == Szlabizowe bloczi == [[Òbrôzk:Hangeul.png|mały|290px|Słowò ''hangeul'' pisóne w hangeulu ë jegò transkripcëjô]] Króm czile gramaticznëch mòrfemów w dôwnëch tekstach, niżódna lëtera ni mòże sama jedna reprezentowac elementu pisma kòrejańsczégò jãzëka. Miast tegò, ''jamo'' są grupòwóne w szlabizowe bloczi, w chtërnëch je 2 abò wicy lëter: spółzwãk, abò grëpa spółzwãków zwóne ''pòczątkòwima'' ([[anielsczi jãzëk|ang.]] ''initial'', kòr. 초성, 初聲, ''choseong''), samòzwãk abò diftong zwóny ''strzédnym'' ({{jãz.|en}} ''medial'', {{jãz.|ko}} 중성, 中聲 ''jungseong''), a téż, òptacëjno, spółzwãk abò grëpa półzwãków na kùńc szlabizë, zwóne ''kùńcowima'' (ang. ''final'', kòr. 종성, 終聲 ''jongseong''). Czéde szlabiza nié mô wstãpnegò samòzwãkù, brëkùje sã pùstégò zaczątkù ㅇ ''ieung'' (nie brëkùje sã gò na kùńcu). Dlôte, szlabizowi blok mô nie mni nigle dwie ''jamo''. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòrejańsczi jãzëk]] 467ji8gub8ks03c1xeziix5cnk2vare 206279 206265 2026-07-10T00:56:15Z Iketsi 3254 {{jãz.|ko}}; 206279 wikitext text/x-wiki {{Kòrejańsczé_miono| miono= Hangeul | pòprawionô= Hangeul | MCR= Han'gŭl | hangeul= 한글 | hanja= ''felëje'' | IPA= Hangɯl | wëmòwa= Hangël | }} '''Hangeul''' ({{jãz.|ko}} 한글, ''hangeul'') je apartym alfabétã kòrejańsczégò jãzëka,<ref>https://web.archive.org/web/20130605152527/http://www.wdl.org/en/item/4166/</ref> procëmno do systemy pisma [[hanja]], zapòżëczonej z [[Chinë|Chin]]. Chòc hangeul wëzdrzi kąsk za chińsczima znakama, je taczim samym alfabétem jakno [[łacëńsczi alfabét|łacëńsczi]]. Zgrupòwóny je w szlabizowe związczi (bloczi), a kożderny taczi blok zamëkô w se nômni dwie z 24 lëter (''jamo''): przënômni pò jedni z 14 spółzwãkôw ë 10 samòzwãków. == Jamo == '''Jamo''' (자모; 字母) abò jinaczi ''nassori'' (낱소리) to nômnisze dzéle z jaczich skłôdô sã alfabét hangeul. ''Ja'' òznôczô lëterã abò znak a ''mo'' mëmkã. ''Jamo'' wchòdzą w złożënã szlabizogramów, czëlë sparłãczeniô spółzwãkòwich ë samòzwãkòwich lëter dającëch jedną szlabizã. Je 51 jamo, z czegò 24 to równoznaczënë lëter łacëznianegò alfabétu. Dalszi 27 jamo to złożenia dwóch abò czasã trzech z tëch lëter. Z nëch 24 dërżeniowich jamo, 14 to spółzwãczi (ja-eum 자음, 子音 "dzecne zwãczi") a 10 to samòzwãczi (mo-eum 모음, 母音 "mëmczine zwãczi"). 5 z dërżeniowich spółzwãków są zdëbeltnione ë robią dalszich piãc spółzwãków, a néżne 11 są zrobione z dwóch jinëch spółzwãkiwich lëter. 10 samòzwãków robi 11 diftongów. * 14 dërżeniowich [[spółzwãk]]òwich lëter: ㄱㄴㄷㄹㅁㅂㅅㅇㅈㅊㅋㅌㅍㅎ, plus dôwne (dzyso nie brëkòwóne ㅿㆁㆆㅱㅸㆄ * 5 zdëbeltowanëch lëter: ㄲㄸㅃㅆㅉ, plus dôwne (dzyso nie brëkòwóne) ㅥㆀㆅㅹ * 11 złożeń spółzwãkòwich: ㄳㄵㄶㄺㄻㄼㄽㄾㄿㅀㅄ, plus dôwne (dzyso nie brëkòwóne) ㅦㅧㅨㅪㅬㅭㅮㅯㅰㅲㅳㅶㅷㅺㅻㅼㅽㅾㆂㆃ, ë téż nie brëkòwóne ju pòtrójne złożenia ㅩㅫㅴㅵ * 6 dërżeniowich [[samòzwãk]]òwich lëter: ㅏㅓㅗㅜㅡㅣ, plus dôwne (dzyso nie brëkòwóne) ㆍ * 4 dërżeniowich [[jotacëjô|jotacjowich]] samòzwãków: ㅑㅕㅛㅠ * 11 [[diftong]]ów: ㅐㅒㅔㅖㅘㅙㅚㅝㅞㅟㅢ, plus dôwne (dzyso nie brëkòwóne) ㆎㆇㆈㆉㆊㆋㆌ == Szlabizowe bloczi == [[Òbrôzk:Hangeul.png|mały|290px|Słowò ''hangeul'' pisóne w hangeulu ë jegò transkripcëjô]] Króm czile gramaticznëch mòrfemów w dôwnëch tekstach, niżódna lëtera ni mòże sama jedna reprezentowac elementu pisma kòrejańsczégò jãzëka. Miast tegò, ''jamo'' są grupòwóne w szlabizowe bloczi, w chtërnëch je 2 abò wicy lëter: spółzwãk, abò grëpa spółzwãków zwóne ''pòczątkòwima'' ({{jãz.|en}} ''initial'', {{jãz.|ko}} 초성, 初聲, ''choseong''), samòzwãk abò diftong zwóny ''strzédnym'' ({{jãz.|en}} ''medial'', {{jãz.|ko}} 중성, 中聲 ''jungseong''), a téż, òptacëjno, spółzwãk abò grëpa półzwãków na kùńc szlabizë, zwóne ''kùńcowima'' ({{jãz.|en}} ''final'', {{jãz.|ko}} 종성, 終聲 ''jongseong''). Czéde szlabiza nié mô wstãpnegò samòzwãkù, brëkùje sã pùstégò zaczątkù ㅇ ''ieung'' (nie brëkùje sã gò na kùńcu). Dlôte, szlabizowi blok mô nie mni nigle dwie ''jamo''. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòrejańsczi jãzëk]] onv9flzack151karj19usmcea9c5t34 0 3189 206236 205259 2026-07-10T00:33:54Z Iketsi 3254 [[Niemiecczi jãzëk|niem.]]→{{jãz.|de}} 206236 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò | gwôsné miono = Bundesrepublik Deutschland | miono = Federalnô Repùblika Niemiec | miono-genitiw = Miemiecczégò | fana = Flag of Germany.svg | herb = Coat of arms of Germany.svg | na karce = Germany_in_European_Union.svg | jãzëk = Niemiecczi | stolëca = Berlëno | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 357 050 | procent-wòdë = 2,42 | lëdztwò = 82 175 684 | rok = 2015 | dëtk = Eùro € | kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +1 | swiãto = | himn = Das Lied der Deutschen (Piesń Niemców) <center>[[Òbrôzk:German national anthem performed by the US Navy Band.ogg]]</center> | kòd = DE | Internet = .de | telefón = +49 |Prezydeńt=Frank Walter Steinmeier|Premiéra=Friedrich Merz |aùtowi kòd=D}} '''Niemieckô'''<ref>[https://sloworz.org/word/19537/meaning/22112 Niemieckô], Internetowi Słowôrz Kaszëbsczégò Jãzëka.</ref>, '''Niemcë''' abò '''Miemcë''', Federalnô Repùblika Niemiec ({{jãz.|de}} ''Deutschland, Bundesrepublik Deutschland, BRD'') je państwã w zôpadny [[Eùropa|Eùropie]] ë dzélã [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùniji]]. Miemcë przez stalata bëlë zgrôwny do rozrëmieniô. Ich sparłãczëł w 1871 rokù [[Otto von Bismarck]]. == Historiô<ref>Wszëtczé jinfòrmacëje bez przëpisów pòchòdzą z: [https://web.archive.org/web/20260228092505/https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Niemcy-Historia;4270159.html Niemcy. Historia] Encyklopedia PWN </ref> == * 843 – traktat w Verdun, pòwstanié Pòrénkòwòfrankijsczégò Państwa * 962 – król Niemiecczi Otton I òstał kòrónowany na czezera rzimsczégò, pòwstało Swiãté Rzimsczé Césarstwò * 1226 – polsczi ksążã [[Kónrôd I Mazowiecczi]] sprowadza Krzëżôków do Chełmińsczi Zemie<ref>[https://www.national-geographic.pl/historia/konrad-mazowiecki-zaprosil-do-polski-krzyzakow-i-byc-moze-popelnil-najwiekszy-blad-w-historii/ Konrad Mazowiecki zaprosił do Polski Krzyżaków. Popełnił największy błąd w historii naszego kraju] National Geographic</ref>. * 1525 – hołd prësczi, slédny Wiôldżi Méster Albrecht Hohenzollern òstaje ksążã Prës<ref>[https://media.muzeumgdansk.pl/wydarzenia/850945/spotkanie-z-mistrzem-nauki-prof-janusz-mallek-hold-pruski-1525-kontekst-skutki-pamiec Spotkanie z Mistrzem Nauki: prof. Janusz Małłek. Hołd pruski 1525. Kontekst – skutki – pamięć] Biuro prasowe Muzeum Gdańska</ref> * 1701 – ksążã Fridrik I je kòrónowany na króla Prës<ref>[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Prusy;3963067.html Prusy] Encyklopedia PWN</ref> * 1804 – césôrz Francëszk II Habsburg kòrónuje sã na césarza [[Aùstriô|Aùstrie]] (czedë Napoleon kòrónowoł sã na césarza Francësczi) * 1806 – likwidacëjô Rzimsczégò Césarstwa przez Napoleona * 1815 – pòwstanié Niemiecczégò Związku, pòd kòntrolą Aùstrie, po wòjnach Napoleońsczich * 1848 – Zymk Lëdów, parlameńt Frankfurcczi chcëł zjednóć Niemcë i wëbrac Fridrika Wilhelma IV na césarza, ale ten òdmówił<ref>[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Fryderyk-Wilhelm-IV;3902986.html Fryderyk Wilhelm IV] Encyklopedia PWN</ref> * 1866 – wòjna austriacko-prëskô<ref name=":0">[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Niemcy-Historia;4270159.html Niemcy. Historia] Encyklopedia PWN</ref>, pòwstaje Nordowoniemiecczi Związk, pòd kòntrolą Prës * 1870 – wòjna francësko-prëskô, pòwstaje zjednóné Niemiecczi Czezerstwò, czezerem òstał Wilhelm I * 1914 – Niemcë biorą ùdzél w [[I swiatowô wòjna|I swiatowy wòjnie]] * 1918 – rewolucëjô lëstopadnikowô, òbalenie césarza Wilhelma II, pòwstanié [[Weimarskô Repùblika|Weimarsczi Repùbliczi]] * 1922 – krëjamny ùkłôd midze Ruską a Niemcama w Rapallo<ref>[https://polskieradio24.pl/artykul/2939123,uklad-w-rapallo-niemcy-i-rosjanie-rozpoczynaja-wspolprace Układ w Rapallo. Niemcy i Rosjanie rozpoczynają współpracę] Polskie Radio</ref> * 1925 – ùkłôd w Locarno z [[Francëjô|Francëją]], [[Belgijskô|Belgijską]], [[Wiôlgô Britanijô|Wiôlgą Britaniją]] i [[Italskô|Italską]] w sprawie nienarëszalnosci zôpadny grańcy Niemiecczégò<ref>[https://www.focus.pl/artykul/konferencja-w-locarno-czego-dotyczyla-i-jakie-bylo-jej-znaczenie-dla-polski Miała ustanowić porządek w Europie. Wygrani i przegrani konferencji w Locarno] Focus</ref> * 1933 – [[Adolf Hitler]] òstał kanclerzem Niemiecczégò, pòwstanié III Rzeszy, pòwstały kòncentracëjne lagry, pierszy w Dachau<ref>[https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/dachau Dachau] Holocaust Encyclopedia</ref> * 1934 – Hitler òstał ''Führerem'', wódcą i kanclerzã Rzeszy * 1938: ** 12 strëmiannika – Anschluss Aùstrie<ref>[https://polskieradio24.pl/artykul/2916846,anschluss-austrii-nazistowskie-wilki-w-austriackiej-owczarni Anschluss Austrii - nazistowskie wilki w austriackiej owczarni] Polskie Radio</ref> ** 30 séwnika – ùkłôd w München w sprawie [[Czechosłowacëjô|Czechosłowacëji]], chtërna mioła òddac Pas Sudetów<ref>[https://dzieje.pl/aktualnosci/75-lat-temu-zostal-podpisany-uklad-monachijski 80 lat temu został podpisany układ monachijski] Dzieje.pl</ref>. ** 10 lëstopadnika – ''Noc kriształowa'' mòrd Żydów w nocy z 9 na 10 lëstopadnika * 1939 – zajãcé całej Czechosłowacëji. Pakt Ribbentrop-Mołotow, midze Niemcami a Związkã Sowiecczim ** [[1 séwnika]] – agresjô na Polskã, zôczątk [[II swiatowô wòjna|II Swiatowi Wòjnë]]. * 1941 – òperacjô Barbarossa - niemieckô jinwazjô na ZSRR Pò wiele biôtkach i samòbójstwã Hitlera Niemcë skapitulowały [[8 maja]] 1945. * 1949 – pòdzôł na [[Niemieckô Demòkraticznô Repùblika|Niemieckô Demòkraticznô Repùblikã]] i Federalnô Repùblikã Niemiec<ref name=":1">[https://wiadomosci.onet.pl/nrd NRD] Onet wiadomości</ref> * 1961 – pòstawienié Berlënsczi scany<ref name=":1" /> * 1989 – ùpôdk Berlënsczi scany<ref>[https://dzieje.pl/wiadomosci/mur-w-berlinie-byl-symbolem-powojennego-podzialu-niemiec-i-europy-na-dwa-bloki Mur w Berlinie był symbolem powojennego podziału Niemiec i Europy na dwa bloki] Dzieje.pl</ref> * 1990 – Zjednónie Niemiecczégò<ref name=":1" /> == Sprôwné pòdzelenié == [[Òbrôzk:Karte Deutsche Bundesländer (nummeriert).svg|mały]] W Niemiecczi je sprôwné pòdzelenié na związkowe kraje ({{jãz.|de}} ''Bundesländer''). '''Kraje''' # Badeniô-Wirtembergiô # [[Bajerë]] # [[Berlëno]] # [[Brandenbùrgiô]] # Brema # [[Hambùrg]] # Hesjô # [[Meczelbòrskô-Przédné Pòmrë|Meklenbùrskô-Przédné Pòmrë]] # Dolnô Saksoniô # Nadreniô Nordowô-Westfaliô # Nadreniô-Palatinat # [[Saara]] # Saksoniô # Saksoniô-Anhalt # Szlezwik-Hòlsztin # Turingiô == Òbaczë téż == * [[Weimarskô Repùblika]] * [[III Rzesza]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Euro}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Miemieckô| ]] iljbm397vmx02n8quqj8dyl69oguya8 0 3297 205964 194294 2026-07-09T21:50:50Z Terrus38 14026 205964 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Cartel-no-pasaran-madrid-cke.jpg|mały]] '''¡No pasarán!''' ([[szpańsczi jãzëk|szpań.]] ''nie przelezą!'') – zéwiszcze rzekłé òb [[Dolores Ibárruri Gómez]] (La Pasionara), w radiowi przimòwie [[19 lëpińca]] [[1936]] rokù, na drëdżi dzéń pò zaczątkù faszistowsczi rëchawë a [[szpańskô domòcô wòjna|szpańsczi domòcé wòjnë]]. Brëkòwana òb czas ti wòjnë w latach 1936 - [[1939]] a téż dzysdniowò w òkòlim komùnistów ë anarszników. == Òbaczë téż == * [[Szpańskô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Szpańskô]] mkgghfgur5z8i96j9xkjj6ohjvypcqo 205965 205964 2026-07-09T21:52:47Z Terrus38 14026 205965 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Cartel-no-pasaran-madrid-cke.jpg|mały]] '''¡No pasarán!''' ([[szpańsczi jãzëk|szpań.]] ''nie przelezą!'') – zéwiszcze rzekłé przez [[Dolores Ibárruri Gómez]], w radiowi przemòwie [[19 lëpińca]] [[1936]] rokù. Brëkòwana òb czas [[Szpańskô domôcô wòjna|szpańsczi domôcy wòjnë]] w latach [[1936]]–[[1939]] a dzysdnia je pòpùlarnô w strzodowiszczach komùnistów ë anarchistów. == Òbaczë téż == * [[Szpańskô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Szpańskô]] c62jt9t7i7dthae9fqi3xvnlmuvaldx 205966 205965 2026-07-09T21:53:00Z Terrus38 14026 205966 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Cartel-no-pasaran-madrid-cke.jpg|mały]] '''¡No pasarán!''' ([[szpańsczi jãzëk|szp.]] ''nie przelézą!'') – zéwiszcze rzekłé przez [[Dolores Ibárruri Gómez]], w radiowi przemòwie [[19 lëpińca]] [[1936]] rokù. Brëkòwana òb czas [[Szpańskô domôcô wòjna|szpańsczi domôcy wòjnë]] w latach [[1936]]–[[1939]] a dzysdnia je pòpùlarnô w strzodowiszczach komùnistów ë anarchistów. == Òbaczë téż == * [[Szpańskô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Szpańskô]] 6jl0vvo2v0hiirrwuh17gifofm9nj1j 0 3407 206186 194662 2026-07-10T00:17:20Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 206186 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Linus Torvalds.jpeg|mały|Linus Torvalds, ùsôdzca Linuksa w 2004 rokù]] '''Linux''' (téż GNU/Linux) – to [[òperacjowô systema]] ë [[Linux (jądro)|jądro]] ({{jãz.|en}} kernel). Zôczątk swòj mô Linux w 1991 rokù, ùsôdzëł gò [[Fińskô|Fina]] [[Linus Torvalds]]. Linux je ùżëczëwóny wedle wòlny licencëji [[GNU General Public License]]. Miono systemë je sparłączeniém słów Linus (òd miona ùsôdzcë) ë òperacjowi systemë [[Unix]]. Na [[òperacjowô systema]] złożonô je z wielu dzélów ë je rozwijanô przez programistów z całownégò swiata, w tim przez bezzweskòwé òrganizacëje jakno ë priwatné òsobë, jaczé trzëmają tã robòtã jakno hobby. Prakticzno pòwstôwôją z tegò [[Linuksowô distribùcëjô|linuksowé distribùcëje]], chtërne dôwają pózdni w zestôwkach z różną [[Soft-wôra|soft-wôrą]] wszelejaczé paczétë. Ùżëcé Linuksa je wieloraczé ë òbjimô w se m.jin brëkùnk jakno [[Desktop|desktopë]], [[Serwe|serwerë]], [[Router|routerë]], w [[Kòmórkòwi telefón|kòmórkòwëch telefónach]], mùltimedialnëch ùrządzeniach ë [[Superkòmpùtr|superkòmpùtrach]]. Rozpòmiónowanié Linuksa je tuwò w różnëch òbjimach baro różné ë tak je òn baro pòpùlarny westrzód serwerów, a jakno desktopë ju nié tak baro. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20210201131902/http://www.linuxcsb.org/ Kaszëbsczé starnë wspiarcô dlô Linuksa] * [http://www.linux.org.pl/ Pòlsczé Karno Brëkòwników Linuksa (PLUG)] * [https://osworld.pl/jak-sie-robi-linuksa-po-kaszubsku/ Jak się robi Linuksa po kaszubsku?] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Linux| ]] [[Kategòrëjô:Òperacjowô systema]] 8gi2pzu5k6zbu3a9wsxhd0n1h12gckg 0 3617 205961 199449 2026-07-09T21:50:02Z Terrus38 14026 205961 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Slackware 15.0 screenshot.png|mały|Slackware 15.0]] '''Slackware''' je nôstarszą aktiwno rozwijóną [[Linuksowô distribùcëjô|linuksową distribùcëją]]. Pierszô wersjô, 1.00, je wëszłô [[17 lëpińca]] [[1993]] rokù ë bëła ùsôdzonô na spòdlém dystrybùcëji [[Softlanding Linux System|SLS Linux]], a rozprowôdzanô jakno òbrôzë 3,5 calowëch disczétków, przistãpné przez anonimowi [[FTP]]. Slackware, w procemnocë do jinszëch distribùcëjów, taczich jakno n.p. [[Debian]], [[Ubuntu Linux|Ubuntu]], [[Red Hat Linux|Red Hat]], [[Gentoo Linux|Gentoo]] czë [[OpenSuse]], czérëje sã kąsk jinszą pòlitika wëdôwków. Je mòżno ò ni pisac, że je òna [[Unix|uniksowô]], dostarczô blós sztabilné wersëje [[Soft-wôra|soft-wôrë]], sprôwianié skriptama na ôrt [[BSD]] ë felënk dedikòwónëch nôrzãdzów do kònfigùracëji [[Graficzny interfejs|GUI]] - jaczé mòże nalezc w jinszëch distribùcëjach [[Linux|Linuksa]]. Sprôwianié paczétama je w Slackware prosté ë minimalisticzné. Paczétë to prosté paczczi archiwów tar spakòwóné programą gzip, zamëkającé w se dodôwną wëdowiédzã ò jich zamkłoscë ë òpatacëjny instalacëjny skript. Na systema òbsługiwô instalacëjã, zaktualnianié ë rëmanié paczétów tak jakno je to w jinszëch distribùcëjach, nie mô równak starë ò to bë pilowac zanôleżnotów co do bibloteków ë programów. Generalno mòże m.jin. ë przez to rzec, że Slackware je czerowóny do barżi awansowónëch brëkòwników, jaczi ledają barżi sómi miec cësk na kòntrolã nad instalowónëma programama. Nônowszô sztabilnô wersëjô Slackware 14.1 pòchôdô z [[lëstopadnik|lëstopadnika]] [[2013]] rokù. == Distribùcëje òpiarté na Slackware == * [https://web.archive.org/web/20061207092527/http://cyti.latgola.lv/ruuni/index_en.html AUSTRUMI] - Mini-Live-CD * [https://web.archive.org/web/20070113085256/http://www.remote-exploit.org/index.php/BackTrack BackTrack] * [https://web.archive.org/web/20070111055804/http://www.darkstarlinux.ro/ DARKSTAR Linux] * [https://web.archive.org/web/20070114015527/http://www.goblinx.com.br/ GoblinX] - Live-CD * [https://web.archive.org/web/20070113180430/http://ktown.kde.org/~binner/klax/ Klax] - Live CD z KDE * [https://web.archive.org/web/20190908114508/http://mutagenix.org/ Mutagenix] - Live CD * [[Easys]] * [[Frugalware]] * [[Hardened Linux]] * [https://web.archive.org/web/20070109150133/http://www.puppyos.com/ Puppy Linux] * [http://www.ncsu.edu/project/runt/ RUNT] - sztartownô z USB-sticka * [https://web.archive.org/web/20061125123648/http://www.sysdev.org/site/ SlakbootEBS] - Slackware-SDK * [http://linux.nethence.com/ Slackhence] - zmienioné Slackware z [[pkgsrc]] * [http://workaround.ch/index.html Slackintosh] - Slackware dlô [[PowerPC|PPC]] * [https://web.archive.org/web/20110717142800/http://www.slamd64.com/ Slamd64] - Slackware dlô [[x86-64]] * [https://web.archive.org/web/20190223154310/http://www.slack390.org/ Slack/390] - Slackware dlô [[S/390]] * [[SLAX]] - Live-CD z [[Czeskô Repùblika|Czesczi]] * [http://www.gpstudio.com/stux/ STUX] - Live CD * [http://topologi-linux.sourceforge.net/ TopologiLinux] * [http://www.ultimalinux.com/ Ultima Linux] * [[Vector Linux]] * [[Zenwalk Linux]] - przódé "Minislack" * [http://www.kateos.org/ KateOS] - Distribùcëjô ë Live CD == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.slackware.com/ Slackware – domôcô starna ùdbë] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Wòlnô soft-wôra]] [[Kategòrëjô:Linuksowé distribùcëje]] pvet6pb4tpqpxnv4gg32abxjz9stpjr 0 3621 206198 199865 2026-07-10T00:21:02Z Iketsi 3254 {{jãz.|en}} 206198 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Linux kernel ubiquity.svg|mały|330px|Linux (jądro)]] '''Jądro Linux''' ({{jãz.|en}} ''Linux kernel'') to nôwôżniejszy, [[Wòlnô Soft-wôra|wolny]] dzél juwerny do [[Unix|uniksa]] [[Òperacjowô systema|òperacjowi systemë]] ùsôdzony przez [[Linus Torvalds|Linusa Torvaldsa]] w [[1991]] rokù, a dzysô rozwijóny przez wielu programistów z całownégò swiata. Na zôczątkù bëło òno ùsôdzoné blós dlô platfòrmë [[Intel 80386]], pózdni òstało równak przeniosłé na wiele jinszëch. Nôwikszy part [[Zdrojowi kòd|kòdu]] napisóny je w [[jãzëk programòwaniô|jãzëkù]] [[C (jãzëk programòwaniô)|C]], z gwësnëma rozcygniącëma [[GNU Compiler Collection|GCC]] ë dodôwkama w [[asembler]]ze. Kòd [[Jądro òperacjowi systemë|jądra]] [[Linux|Linuksa]] je ùżëczëwóny wedle licencëji [[GNU General Public License]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.kernel.org/ www.kernel.org - The Linux Kernel Archives] * [https://osworld.pl/jak-sie-robi-linuksa-po-kaszubsku/ Jak się robi Linuksa po kaszubsku?] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Wòlnô soft-wôra]] [[Kategòrëjô:Linux]] 7nci9f7iwry1raxevrtl7qxut5pwkj5 0 3686 205841 205526 2026-07-09T15:46:41Z Iketsi 3254 '''Pòrtugaliô'''<ref>{{RKJ|2022|382}}</ref> 205841 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = República Portuguesa |miono = Pòrtugalskô Repùblika |miono-genitiw = Pòrtugalsczi |fana = Flag of Portugal.svg |herb = Coat of arms of Portugal.svg |na karce = EU-Portugal with islands circled.svg |mòtto = |jãzëk = pòrtugalsczi |stolëca = [[Lisabón]] |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 92 389 |procent-wòdë = 0,48 |lëdztwò = 10 566 212| rok = 2004 |dëtk = Euro| kòd dëtka = EUR |czasowô cona = +0 |himn = A Portuguesa |kòd = PT |Internet = .pt |telefón = +351|Prezydeńt=António José Seguro|Premiéra=Luís Montenegro|aùtowi kòd=P}} '''Pòrtugaliô'''<ref>{{RKJ|2022|382}}</ref> abò '''Pòrtugalskô''' je państwã w Zôpadny [[Eùropa|Eùropie]], krôj [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùniji]]. Grańczë jeno ze [[Szpańskô|Szpańską]]. Do kraju nôleżą też òstrowë na Atlanticczim Òceanã. Aùtonomicznëmi regionama sã archipeladżi Madera ë Azorë. Archipelag Madera składa sã z òstrowu Madera, Porto Santo ë karna òstrowów Desertas ë Selvagens, do archipelagu Azorów nôleżą òstrowë Santa Maria, São Miguel, Terceira, Graciosa, São Jorge, Pico, Faial, Flores, ë Corvo, a też jinsze mniészé òstrówczi<ref name=":0">[https://portaldiplomatico.mne.gov.pt/en/about-portugal ''About Portugal''] [online] Diplomatic Portugal [dost. 2026-07-08] (an.).</ref>. Pòrtugalskô zwëskała samòstójnotã w 1143<ref>https://onu.missaoportugal.mne.gov.pt/en/about-portugal/history</ref>. W latach 1580–1640 bëła w personalny ùnie z [[Szpańskô|Szpańską]]<ref>https://www.ebsco.com/research-starters/history/spain-recognizes-portugals-independence</ref>. W rujanie 1910 òstał òbalôny sledny król Pòrtugalsczi Manuél II Patriota<ref name=":0" />. W 1917 mioły mol tu fatimsczé òbjawienia<ref>''[https://smbf.pl/fatima/historia-objawien-fatimskich/ Historia objawień fatimskich| Sanktuarium Narodowe Matki Bożej Fatimskiej w Zakopanem]'' [online], 13 stëcznika 2020 [dost. 2026-07-08] (pòl.).</ref>. Pò I swiatowi wòjnie w kraju bëła diktatura Antoniegò Salazara, chtërën òstał òbalôny z przëczënë gòzdzykòwi rewolucji w 1974<ref name=":0" />. Òd 1 stëcznika 1986 Pòrtugalskô je nôleżnikã [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùniji]]<ref>https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/eu-countries/portugal_en</ref>. Nôwikszą religią w Pòrtugalsczi je [[Katolëcczi Kòscół|katolëcyzm]], w 2021 wëznawało gò 80,2% lëdztwa, na drëdżim placu bëł [[protestantizm]] z wënikã 2,13%, a 14,09% lëdztwa je [[Bezbòżnictwò|bezbòżnikama]]<ref>''[https://www.statista.com/statistics/1423148/portugal-population-by-religion/ Portugal: population, by religion 2021]'' [online], Statista [dost. 2026-07-08] (<abbr>an.</abbr>).</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Portugal topographic map-pt.svg|Topografiô Pòrtugalsczi Òbrôzk:Portugal Köppen.svg|Klimat Pòrtugalsczi w skalë Köppena Òbrôzk:Cristiano Ronaldo Portugal.jpg|[[Cristiano Ronaldo]] Òbrôzk:Procissao em Figueiredo (38).JPG|Procesjô w Figueiredo Òbrôzk:MargaretCafe PasteisDeNata.JPG|Jajowô tartë Òbrôzk:PA2900302 galo emiliarocha medio.jpg|Kùrôk z Barcelos Òbrôzk:Portugal-Drinks01.jpg|Pòrtugalsczi alkòhol Òbrôzk:Forcado numa Pega de Caras no Campo Pequeno.jpg|Pòrtugalskô biôtka z bikã </gallery> == Òbaczë téż == * [[Szpańskô]] * [[Brazylskô]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Euro}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Pòrtugalskô| ]] 2g7qqwfprtbyq0gkzj5ynoa4ymqslly 205842 205841 2026-07-09T15:46:54Z Iketsi 3254 == Przëpisë == {{Przëpisë}} 205842 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = República Portuguesa |miono = Pòrtugalskô Repùblika |miono-genitiw = Pòrtugalsczi |fana = Flag of Portugal.svg |herb = Coat of arms of Portugal.svg |na karce = EU-Portugal with islands circled.svg |mòtto = |jãzëk = pòrtugalsczi |stolëca = [[Lisabón]] |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 92 389 |procent-wòdë = 0,48 |lëdztwò = 10 566 212| rok = 2004 |dëtk = Euro| kòd dëtka = EUR |czasowô cona = +0 |himn = A Portuguesa |kòd = PT |Internet = .pt |telefón = +351|Prezydeńt=António José Seguro|Premiéra=Luís Montenegro|aùtowi kòd=P}} '''Pòrtugaliô'''<ref>{{RKJ|2022|382}}</ref> abò '''Pòrtugalskô''' je państwã w Zôpadny [[Eùropa|Eùropie]], krôj [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùniji]]. Grańczë jeno ze [[Szpańskô|Szpańską]]. Do kraju nôleżą też òstrowë na Atlanticczim Òceanã. Aùtonomicznëmi regionama sã archipeladżi Madera ë Azorë. Archipelag Madera składa sã z òstrowu Madera, Porto Santo ë karna òstrowów Desertas ë Selvagens, do archipelagu Azorów nôleżą òstrowë Santa Maria, São Miguel, Terceira, Graciosa, São Jorge, Pico, Faial, Flores, ë Corvo, a też jinsze mniészé òstrówczi<ref name=":0">[https://portaldiplomatico.mne.gov.pt/en/about-portugal ''About Portugal''] [online] Diplomatic Portugal [dost. 2026-07-08] (an.).</ref>. Pòrtugalskô zwëskała samòstójnotã w 1143<ref>https://onu.missaoportugal.mne.gov.pt/en/about-portugal/history</ref>. W latach 1580–1640 bëła w personalny ùnie z [[Szpańskô|Szpańską]]<ref>https://www.ebsco.com/research-starters/history/spain-recognizes-portugals-independence</ref>. W rujanie 1910 òstał òbalôny sledny król Pòrtugalsczi Manuél II Patriota<ref name=":0" />. W 1917 mioły mol tu fatimsczé òbjawienia<ref>''[https://smbf.pl/fatima/historia-objawien-fatimskich/ Historia objawień fatimskich| Sanktuarium Narodowe Matki Bożej Fatimskiej w Zakopanem]'' [online], 13 stëcznika 2020 [dost. 2026-07-08] (pòl.).</ref>. Pò I swiatowi wòjnie w kraju bëła diktatura Antoniegò Salazara, chtërën òstał òbalôny z przëczënë gòzdzykòwi rewolucji w 1974<ref name=":0" />. Òd 1 stëcznika 1986 Pòrtugalskô je nôleżnikã [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùniji]]<ref>https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/eu-countries/portugal_en</ref>. Nôwikszą religią w Pòrtugalsczi je [[Katolëcczi Kòscół|katolëcyzm]], w 2021 wëznawało gò 80,2% lëdztwa, na drëdżim placu bëł [[protestantizm]] z wënikã 2,13%, a 14,09% lëdztwa je [[Bezbòżnictwò|bezbòżnikama]]<ref>''[https://www.statista.com/statistics/1423148/portugal-population-by-religion/ Portugal: population, by religion 2021]'' [online], Statista [dost. 2026-07-08] (<abbr>an.</abbr>).</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Portugal topographic map-pt.svg|Topografiô Pòrtugalsczi Òbrôzk:Portugal Köppen.svg|Klimat Pòrtugalsczi w skalë Köppena Òbrôzk:Cristiano Ronaldo Portugal.jpg|[[Cristiano Ronaldo]] Òbrôzk:Procissao em Figueiredo (38).JPG|Procesjô w Figueiredo Òbrôzk:MargaretCafe PasteisDeNata.JPG|Jajowô tartë Òbrôzk:PA2900302 galo emiliarocha medio.jpg|Kùrôk z Barcelos Òbrôzk:Portugal-Drinks01.jpg|Pòrtugalsczi alkòhol Òbrôzk:Forcado numa Pega de Caras no Campo Pequeno.jpg|Pòrtugalskô biôtka z bikã </gallery> == Òbaczë téż == * [[Szpańskô]] * [[Brazylskô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Euro}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Pòrtugalskô| ]] rb5v1x5niua3llxbpu6xuduk6opk74m 206172 205842 2026-07-10T00:09:03Z Iketsi 3254 <abbr>an.</abbr>→{{jãz.|en}}; (an.)→({{jãz.|en}}) 206172 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = República Portuguesa |miono = Pòrtugalskô Repùblika |miono-genitiw = Pòrtugalsczi |fana = Flag of Portugal.svg |herb = Coat of arms of Portugal.svg |na karce = EU-Portugal with islands circled.svg |mòtto = |jãzëk = pòrtugalsczi |stolëca = [[Lisabón]] |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 92 389 |procent-wòdë = 0,48 |lëdztwò = 10 566 212| rok = 2004 |dëtk = Euro| kòd dëtka = EUR |czasowô cona = +0 |himn = A Portuguesa |kòd = PT |Internet = .pt |telefón = +351|Prezydeńt=António José Seguro|Premiéra=Luís Montenegro|aùtowi kòd=P}} '''Pòrtugaliô'''<ref>{{RKJ|2022|382}}</ref> abò '''Pòrtugalskô''' je państwã w Zôpadny [[Eùropa|Eùropie]], krôj [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùniji]]. Grańczë jeno ze [[Szpańskô|Szpańską]]. Do kraju nôleżą też òstrowë na Atlanticczim Òceanã. Aùtonomicznëmi regionama sã archipeladżi Madera ë Azorë. Archipelag Madera składa sã z òstrowu Madera, Porto Santo ë karna òstrowów Desertas ë Selvagens, do archipelagu Azorów nôleżą òstrowë Santa Maria, São Miguel, Terceira, Graciosa, São Jorge, Pico, Faial, Flores, ë Corvo, a też jinsze mniészé òstrówczi<ref name=":0">[https://portaldiplomatico.mne.gov.pt/en/about-portugal ''About Portugal''] [online] Diplomatic Portugal [dost. 2026-07-08] ({{jãz.|en}}).</ref>. Pòrtugalskô zwëskała samòstójnotã w 1143<ref>https://onu.missaoportugal.mne.gov.pt/en/about-portugal/history</ref>. W latach 1580–1640 bëła w personalny ùnie z [[Szpańskô|Szpańską]]<ref>https://www.ebsco.com/research-starters/history/spain-recognizes-portugals-independence</ref>. W rujanie 1910 òstał òbalôny sledny król Pòrtugalsczi Manuél II Patriota<ref name=":0" />. W 1917 mioły mol tu fatimsczé òbjawienia<ref>''[https://smbf.pl/fatima/historia-objawien-fatimskich/ Historia objawień fatimskich| Sanktuarium Narodowe Matki Bożej Fatimskiej w Zakopanem]'' [online], 13 stëcznika 2020 [dost. 2026-07-08] (pòl.).</ref>. Pò I swiatowi wòjnie w kraju bëła diktatura Antoniegò Salazara, chtërën òstał òbalôny z przëczënë gòzdzykòwi rewolucji w 1974<ref name=":0" />. Òd 1 stëcznika 1986 Pòrtugalskô je nôleżnikã [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùniji]]<ref>https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/eu-countries/portugal_en</ref>. Nôwikszą religią w Pòrtugalsczi je [[Katolëcczi Kòscół|katolëcyzm]], w 2021 wëznawało gò 80,2% lëdztwa, na drëdżim placu bëł [[protestantizm]] z wënikã 2,13%, a 14,09% lëdztwa je [[Bezbòżnictwò|bezbòżnikama]]<ref>''[https://www.statista.com/statistics/1423148/portugal-population-by-religion/ Portugal: population, by religion 2021]'' [online], Statista [dost. 2026-07-08] ({{jãz.|en}}).</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Portugal topographic map-pt.svg|Topografiô Pòrtugalsczi Òbrôzk:Portugal Köppen.svg|Klimat Pòrtugalsczi w skalë Köppena Òbrôzk:Cristiano Ronaldo Portugal.jpg|[[Cristiano Ronaldo]] Òbrôzk:Procissao em Figueiredo (38).JPG|Procesjô w Figueiredo Òbrôzk:MargaretCafe PasteisDeNata.JPG|Jajowô tartë Òbrôzk:PA2900302 galo emiliarocha medio.jpg|Kùrôk z Barcelos Òbrôzk:Portugal-Drinks01.jpg|Pòrtugalsczi alkòhol Òbrôzk:Forcado numa Pega de Caras no Campo Pequeno.jpg|Pòrtugalskô biôtka z bikã </gallery> == Òbaczë téż == * [[Szpańskô]] * [[Brazylskô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Euro}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Pòrtugalskô| ]] qtspkja00y0ejb6jxt8zx7eu13qq56q 0 3690 205949 203051 2026-07-09T21:24:08Z Terrus38 14026 205949 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Jessica Simpson Joining Forces with the Rockies April 2011.JPG|mały|Jessica Simpson]] '''Jessica Simpson''', (ùr. [[10 lëpińca]] [[1980]]) je amerikańską spiéwôrką. == Diskògrafijô == * Albùmë: ** ''Jessica'' ** ''Sweet Kisses'' ** ''Irresistible'' ** ''This Is The Remix'' ** ''In This Skin'' ** ''Re-Joyce: The Christmas Album'' ** ''A Public Affair'' * Single: ** ''I Wanna Love You Forever'' ** ''Where You Are'' ** ''I Think I'm In Love With You'' ** ''Irresistible'' ** ''A Little Bit'' ** ''When You Told Me You Loved Me'' ** ''Sweetest Sin'' ** ''With You'' ** ''Take My Breath Away'' ** ''Angels'' ** ''These Boots Are Made For Walkin'' ** ''A Public Affair'' ** ''I Belong To Me'' ** ''Fired Up'' == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Simpson, Jessica}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczé spiéwôrczi|Simpson, Jessica]] 8eobvytlua45q9vs58hyuu5b2h9azko 0 3695 205937 203046 2026-07-09T21:19:14Z Terrus38 14026 205937 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Lindsay_Lohan_by_Gage_Skidmore_2.jpg|mały|Lohan w 2025 rokù]] '''Lindsay Morgan Lohan''' (ùr. [[2 lëpińca]] [[1986]]) je amerikańską spiéwôrką ë teatrownicą. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Lohan, Lindsay}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczé spiéwôrczi]] [[Kategòrëjô:Amerikańsczé aktórczi]] 0hfgfsv4texcj148md6dmhdzi114prk 0 3752 205938 194997 2026-07-09T21:19:23Z Terrus38 14026 205938 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Tom Cruise 2006.jpg|mały|Tom Cruise]] '''Tom Cruise''', (Thomas Cruise Mapother IV), (ùr. [[3 lëpińca]] [[1962]]) – je amerikańsczim teatrownikã. {{Ùzémk artikla}} {{DEFAULTSORT:Cruise, Tom}} [[Kategòrëjô:Aktorzë]] 3dnh2jnzktvnuzvxj9rsdapz0bww0kk 0 3781 206136 200202 2026-07-09T23:20:23Z Terrus38 14026 206136 wikitext text/x-wiki '''Szląsczé wòjewództwò''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Województwo śląskie'', [[szląsczi jãzëk|szl.]] ''Ślōnske wojewōdztwo'') – to je jedną z 16 jednostków administracëjnégò pòdzélënkù [[Pòlskô|Pòlsczi Repùbliczi]]. Stolëcznym gardã szląsczégo wòjewództwa je [[Katowice]]. == Pòdôwczi == * Wiéchrzëzna - 12 294 km² * Lëdztwò - 4 564 394 == Gardë == * [[Katowice]] * [[Częstochowa]] * [[Sosnowiec]] * [[Gliwice]] * [[Bielsko-Biała]] * [[Chorzów]] * [[Rybnik]] * [[Zabrze]] * [[Bytom]] * [[Ruda Śląska]] * [[Dąbrowa Górnicza]] * [[Tichë]] * [[Jaworzno]] * [[Jastrzębie-Zdrój]] * [[Mysłowice]] * [[Siemianowice Śląskie]] * [[Żory]] * [[Tarnowskie Góry]] * [[Będzin]] * [[Piekary Śląskie]] * [[Świętochłowice]] * [[Cieszyn]] * [[Żywiec]] * [[Zawiercie]] * [[Racibórz]] * [[Lubliniec]] * [[Czeladź]] * [[Pszów]] * [[Mikołów]] * [[Łaziska Górne]] * [[Sławków]] * [[Knurów]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Szląsczé wòjewództwò| ]] e0i9dw7iz52w0uewpqch4uer4a4e1mp 0 3823 205636 202994 2026-07-09T14:48:52Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Dagestan]] to [[Category:Gardë w Repùblice Dagestan]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 205636 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox|Gard=Machaczkała|gwôsné miono=Махачкала<br> МахIачхъала, Maħačqala|céch=Coat of Arms of Makhachkala.png|dopełniacz=Machaczkałë|fana=Flag of Makhachkala (Dagestan).svg|państwò=[[Ruskô]]|wiéchrzëzna=468,13<ref>[https://web.archive.org/web/20190820145355/http://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst82/DBInet.cgi Подсчитано по базе данных муниципальных образований РФ на 2008 год] [online] [dost. 2020-11-07]. </ref>|rok=2021|lëdztwò=604 266<ref>[https://web.archive.org/web/20210502131349/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/MZmdFJyI/chisl_%D0%9C%D0%9E_Site_01-01-2021.xlsx Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2021 года] [online] [dost. 2021-07-17] [zarchiwizowane z [https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/MZmdFJyI/chisl_%D0%9C%D0%9E_Site_01-01-2021.xlsx adresu] 2021-05-02] (rus.).</ref>|bùrméster=Musa Musajew|stopniN=42|minutN=59|stopniE=47|minutE=31}} '''Machaczkała''' je stolecznym gardã [[Dagestan|Repùbliczi Dagestan]] w [[Ruskô|Rusczi]]. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Repùblice Dagestan]] 8ixf2osebqx6oddif6kb4v98xdiv8q7 205666 205636 2026-07-09T14:58:33Z Iketsi 3254 {{Òficjalnô starna}} 205666 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox|Gard=Machaczkała|gwôsné miono=Махачкала<br> МахIачхъала, Maħačqala|céch=Coat of Arms of Makhachkala.png|dopełniacz=Machaczkałë|fana=Flag of Makhachkala (Dagestan).svg|państwò=[[Ruskô]]|wiéchrzëzna=468,13<ref>[https://web.archive.org/web/20190820145355/http://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst82/DBInet.cgi Подсчитано по базе данных муниципальных образований РФ на 2008 год] [online] [dost. 2020-11-07]. </ref>|rok=2021|lëdztwò=604 266<ref>[https://web.archive.org/web/20210502131349/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/MZmdFJyI/chisl_%D0%9C%D0%9E_Site_01-01-2021.xlsx Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2021 года] [online] [dost. 2021-07-17] [zarchiwizowane z [https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/MZmdFJyI/chisl_%D0%9C%D0%9E_Site_01-01-2021.xlsx adresu] 2021-05-02] (rus.).</ref>|bùrméster=Musa Musajew|stopniN=42|minutN=59|stopniE=47|minutE=31}} '''Machaczkała''' je stolecznym gardã [[Dagestan|Repùbliczi Dagestan]] w [[Ruskô|Rusczi]]. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Repùblice Dagestan]] b5b3bmgw6oy0by6xv0a5p7ehrdnyh45 205750 205666 2026-07-09T15:11:27Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == {{#categorytree:Gardë w Rosji|hideroot=on|mode=pages}} 205750 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox|Gard=Machaczkała|gwôsné miono=Махачкала<br> МахIачхъала, Maħačqala|céch=Coat of Arms of Makhachkala.png|dopełniacz=Machaczkałë|fana=Flag of Makhachkala (Dagestan).svg|państwò=[[Ruskô]]|wiéchrzëzna=468,13<ref>[https://web.archive.org/web/20190820145355/http://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst82/DBInet.cgi Подсчитано по базе данных муниципальных образований РФ на 2008 год] [online] [dost. 2020-11-07]. </ref>|rok=2021|lëdztwò=604 266<ref>[https://web.archive.org/web/20210502131349/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/MZmdFJyI/chisl_%D0%9C%D0%9E_Site_01-01-2021.xlsx Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2021 года] [online] [dost. 2021-07-17] [zarchiwizowane z [https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/MZmdFJyI/chisl_%D0%9C%D0%9E_Site_01-01-2021.xlsx adresu] 2021-05-02] (rus.).</ref>|bùrméster=Musa Musajew|stopniN=42|minutN=59|stopniE=47|minutE=31}} '''Machaczkała''' je stolecznym gardã [[Dagestan|Repùbliczi Dagestan]] w [[Ruskô|Rusczi]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Gardë w Rosji|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Repùblice Dagestan]] 6dbt2keo9xxy9eonpa2ze8rbr5ouwli 0 3824 205631 202989 2026-07-09T14:48:50Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Dagestan]] to [[Category:Gardë w Repùblice Dagestan]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 205631 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Мечеть в Буйнакске - Дагестан.jpg|mały|Meczet w Bujnaksku]] '''Bujnaksk''' ([[Rusczi jãzëk|rus]]. Буйна́кск, przódë '''Temir-Chan-Szura''') je gardã w [[Ruskô|Rusczi]], w [[Dagestan|Repùblice Dagestan]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Repùblice Dagestan]] isttqeoi4o5olipkqzi06oneey1oyun 205748 205631 2026-07-09T15:10:56Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == {{#categorytree:Gardë w Rosji|hideroot=on|mode=pages}} 205748 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Мечеть в Буйнакске - Дагестан.jpg|mały|Meczet w Bujnaksku]] '''Bujnaksk''' ([[Rusczi jãzëk|rus]]. Буйна́кск, przódë '''Temir-Chan-Szura''') je gardã w [[Ruskô|Rusczi]], w [[Dagestan|Repùblice Dagestan]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Gardë w Rosji|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Repùblice Dagestan]] cfdw04j3cvyhmrqa22rem86navcy9z0 0 3826 205633 202990 2026-07-09T14:48:51Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Dagestan]] to [[Category:Gardë w Repùblice Dagestan]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 205633 wikitext text/x-wiki '''Chasawjurt''' je gardã w [[Dagestan|Repùblice Dagestan]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Repùblice Dagestan]] blqf4zdz2h4vzypc0cjoz9dvtqk3owa 205656 205633 2026-07-09T14:56:27Z Iketsi 3254 {{Òficjalnô starna}} 205656 wikitext text/x-wiki '''Chasawjurt''' je gardã w [[Dagestan|Repùblice Dagestan]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Repùblice Dagestan]] adjuhux67fq4ve9sa8dt7e2i0wircwb 205749 205656 2026-07-09T15:11:11Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == {{#categorytree:Gardë w Rosji|hideroot=on|mode=pages}} 205749 wikitext text/x-wiki '''Chasawjurt''' je gardã w [[Dagestan|Repùblice Dagestan]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Gardë w Rosji|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Repùblice Dagestan]] 42qlfe8a1fvoyrx26n23hdx6go1pui5 0 3827 205632 202992 2026-07-09T14:48:50Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Dagestan]] to [[Category:Gardë w Repùblice Dagestan]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 205632 wikitext text/x-wiki '''Derbent''' je gardã w [[Dagestan|Repùblice Dagestan]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Repùblice Dagestan]] qjyejio9bcuqxhqmrr7d920kyumr37s 205669 205632 2026-07-09T14:58:49Z Iketsi 3254 {{Òficjalnô starna}} 205669 wikitext text/x-wiki '''Derbent''' je gardã w [[Dagestan|Repùblice Dagestan]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Repùblice Dagestan]] kanc1uc6r86ywyis6rh1jyts43342cg 205760 205669 2026-07-09T15:13:03Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == {{#categorytree:Gardë w Rosji|hideroot=on|mode=pages}} 205760 wikitext text/x-wiki '''Derbent''' je gardã w [[Dagestan|Repùblice Dagestan]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Gardë w Rosji|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Repùblice Dagestan]] 4muv6cka3rk0snt7qteo4dkvvxwxl0b 0 3828 205634 202993 2026-07-09T14:48:51Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Dagestan]] to [[Category:Gardë w Repùblice Dagestan]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 205634 wikitext text/x-wiki '''Kaspijsk''' je gardã w [[Dagestan|Repùblice Dagestan]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Repùblice Dagestan]] axk9x8mv87et1hwpacn64teh9mug6vt 205668 205634 2026-07-09T14:58:44Z Iketsi 3254 {{Òficjalnô starna}} 205668 wikitext text/x-wiki '''Kaspijsk''' je gardã w [[Dagestan|Repùblice Dagestan]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Repùblice Dagestan]] rqj8qp8fmqkutdhn12pmehtxz5bxyjh 205759 205668 2026-07-09T15:13:00Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == {{#categorytree:Gardë w Rosji|hideroot=on|mode=pages}} 205759 wikitext text/x-wiki '''Kaspijsk''' je gardã w [[Dagestan|Repùblice Dagestan]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Gardë w Rosji|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Repùblice Dagestan]] 06imra7mqm0f3bo3jc85kpze3n3mxmr 0 3829 205635 201766 2026-07-09T14:48:51Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Dagestan]] to [[Category:Gardë w Repùblice Dagestan]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 205635 wikitext text/x-wiki '''Kizlar''' je gardã w [[Dagestan|Repùblice Dagestan]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Repùblice Dagestan]] kucg2tjb6ajpexx2m7ripvqsqxkgojw 205667 205635 2026-07-09T14:58:41Z Iketsi 3254 {{Òficjalnô starna}} 205667 wikitext text/x-wiki '''Kizlar''' je gardã w [[Dagestan|Repùblice Dagestan]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Repùblice Dagestan]] 53i76dcrgb3vzdphadov7ea2qded4h1 205758 205667 2026-07-09T15:12:57Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == {{#categorytree:Gardë w Rosji|hideroot=on|mode=pages}} 205758 wikitext text/x-wiki '''Kizlar''' je gardã w [[Dagestan|Repùblice Dagestan]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Gardë w Rosji|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Repùblice Dagestan]] kblwl0zus0jjir1rdp0h1c18bbdt8ft 0 3914 205956 200934 2026-07-09T21:43:35Z Terrus38 14026 205956 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Swiónowò, Sjónowò | rodzôcz_wsë= | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=kartësczi | gmina=Kartuzë | szôłtëstwò=Sjónowò | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=23 | sekùndëN=17 | gradëE=18 | minutëE=05 | sekùndëE=20 | wiżô= | rok= | lëdztwò=349 | gãscëzna= | nr_czér=58 | pòcztowi_kòd=83-328 | reg_tôfla=GKA | SIMC= | szôłtës=Aleksandra Sypion | www= | òdjimk= | galerëjô_commons= |}} [[Òbrôzk:Sjónowò - kòscół.JPG|mały|180px|left|Kòscół - Sanktuarium Kaszëbsczi Królewi]] [[Òbrôzk:Msza.sian.tif|mały|left|Odpùst kòl Kaszëbsczi Królewi]] [[Òbrôzk:KrolowaKaszub.jpg|mały|Matka Bòskô Sjónowskô - Kaszëbskô Królewô]] [[Òbrôzk:Sianowo 1.jpg|mały|left|]] [[Òbrôzk:Swiónowsczé Jezoro.JPG|mały|180px|left|[[Sjónowsczé Jezoro]]]] '''Swiónowò''' abò '''Sjónowò''' ([[pòlsczi jãzëk|pl.]] ''Sianowo'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[Pòlskô|Pòlsce]] pòłożonô w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[kartësczi kréz|kartësczim krézu]], w [[gmina Kartuzë|gminie Kartuzë]]. Swiónowò je pòłożoné nad [[Sjónowsczé Jezoro|Swiónowsczim J.]], kòl 10km òd krézowégò gardu [[Kartuzë]]. Swiónowò je [[turistika|turistnym]] òstrzódkã z wiele wczasowima chëczama ë [[agrokwatéra|agrokwatérama]]. M. jin. tądkã jidze [[stegna sw. Jakùba]], a téż turistny, [[Kaszëbsczi Szlach]]. W ti wsë są przë drogach dwamòwny tôfle pòlskò-kaszëbsczé. Ze Swiónowam je starszi ju kaszëbsczi ùsôdzca mùzyczi [[Wacłôw Kirkòwsczi]]. == Sanktuarium Kaszëbsczi Królewi == W kòscele w Swiónowie mô swój trón Matka Bòskô Swiónowskô - Kaszëbskô Królewô. Tuwò tej sej w niedzelã òdprôwianô je Mszô Sw. w [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim jãzëkù]]. Kòscół je zbùdowóné w 1816 rokù, ale przed nim béł jiny. Figùra [[Madonna|Madonnë]] je z XV stalata. W 1856 rokù bëło tu bractwò trzézwòscë. Tu w 1931 rokù béł biskùp sufragan chełmińsczi diecezëji [[Kònstantin Dominik]] - dzysô Słëga Bòżi. Figùra Madonnë bëła ùkorónowónô w òprzenim ò [[dekret]] papiéża [[Paweł VI|Pawła VI]] 1966 rokù na "Kaszëbską Królewą". Ksądz [[Francyszk Grucza]] - dzéjôrz kaszëbsczi baro sã ò to starôł. Òn béł w miemiecczim lagrze [[Stutthof]] i zaczął w kaszëbsczim jãzëkù òdprawiac Msze sw. w kòscele katolëcczim. Co rokù na dwa òdpùstë do sanktuarium, ò chtërnym gôdôł papież [[Jan Paweł II]], jidze wiele pielgrzimów. Nôdali mają ti, chtërny kòl [[16 lëpińca]] ([[Matczi Bòsczi Szkaplérzny]]) jidą z [[Miastkò|Miastka]]. Kòl [[8 séwnika]] ([[Matczi Bòsczi Séwny]]) je drëdżi òdpùst dóny przez papiéża [[Pius VII|Piusa VII]] w 1803 rokù. Niechtërny pielgrzymi przejażdżają téż aùtobùsama. Tu kòscele je tôblëca z [[Magnificat]] pò kaszëbskù. Dosc nowi są tu zéńdzenia Kaszëbów na pòspólné mòdletwë przë stacjach Kaszëbsczé [[Droga Krziżewô|Krziżewi Drodżi]] w Wiôldżim Pòsce. [[Jón Szlaga]] jakno biskùp biwôł w tim Sanktuarium ë tu je tôblëca jemù na wdôr. Apòstolsczi nuncjusz w [[Pòlskô|Pòlsce]] [[Celestino Migliore]] [[17 lëpińca]] [[2016]] rokù przëwitôł tu [[Kaszëbi|Kaszëbów]] pò [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskù]]. == Lëteratura == * Czajkowski M. (red.): Kaszuby, tu spełniają się marzenia. Tekst. Bydgoszcz 2001. * Czajkowski M. (red.): Powiat Kartuski : Szwajcaria Kaszubska / Kaszëbskô Szwajcarëjô. Bydgoszcz 2003, str. 11, ISBN 8372081247 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_X/473 Sianowo] * [http://kpbc.umk.pl/dlibra/docmetadata?id=1664&tab=1 1880 Fankidejski J. s. 97 -] * [https://web.archive.org/web/20191112170527/http://krolowakaszub.pl/ Sanktuarium] * [http://www.youtube.com/watch?v=fejZbMrAfRc Kaszëbskô Królewô] * [https://www.kaszubi.pl/o/reda/artykulmenu?id=343 Piosenka VI "Kaszëbskô Królewô" (Jan Trepczik)] * [https://web.archive.org/web/20160310215435/http://szwajcaria-kaszubska.pl/item/567-kaszubski-chor-z-kanady-w-tatczeznie „Lëdowô Nóta" z Kanadë] * [http://powiatkartuski.wkraj.pl/#/49755/359] * [https://web.archive.org/web/20140831024114/http://thepolandtimes.com/kanada-kaszebscze-grife-kaszubska-druzyna-hokejowa/ Królowa Kaszub] * [http://katalogznaczkow.net/index.php?pokaz=znaczki/szczegoly&id=1205 ''Matka Boża Sianowska''] * [https://web.archive.org/web/20160308002615/http://www.gazetakaszubska.pl/437/sianowo-najpiekniejsze Snôżé Swiónowò] * [http://www.pelplin.home.pl/seminarium/aktualnosci/397-wyjazd-formacyjny-3004-2052015-r Pelplin] * [http://www.parafia-gniewino.pl/z-zycia-parafii/3/news/49/magnificat-kaszubow-w-sianowie.html Magnificat] * [https://web.archive.org/web/20201229071441/https://colloquium.elsite.eu/images/numery/XIX/MM.pdf ROLA PIELGRZYMEK W KSZTAŁTOWANIU TOŻSAMOŚCI KASZUBSKIEJ] * [https://web.archive.org/web/20070312044042/http://www.mapy.blink.pl/wig/kartuzy.jpg Wòjskòwô kôrta z 1937 - 1:100 000 m.jin. ''Sianowo''] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Kartësczi kréz]] [[Kategòrëjô:Gmina Kartuzë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] 6ojuxcweaqvkpmf1d084sg20h7vt9fr 205960 205956 2026-07-09T21:46:37Z Terrus38 14026 Przeczérowanié do [[Swiónowò]] 205960 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Swiónowò]] 7rrml6xtv4g46a01kvsesqs8mf1hf70 0 3929 206171 202679 2026-07-10T00:08:46Z Iketsi 3254 (an.)→({{jãz.|en}}) 206171 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Royaume de Belgique, <center>''Koninkrijk België'',</center> <center>''Königreich Belgien| miono = Królestwò Belgijsczi | miono-genitiw = Belgijsczi | fana = Flag of Belgium.svg| herb = Great_coat_of_arms_of_Belgium.svg | na karce = EU-Belgium.svg| mòtto = "Eendracht maakt macht" "L'union fait la force" "Einigkeit macht stark"| jãzëk = [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], néderlandzczi, miemiecczi | stolëca = [[Bruksela]] | fòrma państwa = [[kònstitucyjna mònarchia]] | wiéchrzëzna = 30.528 | procent-wòdë = | lëdztwò = 11,960,170| rok = 2025 | dëtk = Eùro| kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +0 | swiãto = [[21 lëpińca]] | himn = "La Brabançonne"<br>(Brabanckô) <center>[[Òbrôzk:La Brabançonne.oga]]</center> | kòd = BE| Internet = .be | telefón = 32|Mònarcha=Filip I|Premiéra=Bart De Wever |aùtowi kòd=B}} '''Belgijskô''' je państwã w Zôpadny [[Eùropa|Eùropie]], krôj [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùniji]], [[federacjô]], chtërną twòrzą trzë regionë. Stolëca Belgijsczi je sedzëbą [[NATO]] ë [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùniji]]. Belgijskô zwëskała samòstójnota òd [[Néderlandzkô|Néderlandsczi]] 4 pazdzérznika 1830. 21 lëpińca 1831 pierszi król Belgijsczi – Léópóld I zasadł na trónie<ref>''[https://www.belgium.be/en/about_belgium/country/belgium_in_nutshell/symbols/national_holiday National Day and feast days of Communities and Regions| Belgium.be]'' [online], www.belgium.be [dost. 2026-05-10] ({{jãz.|en}}).</ref>. Belgijskô je kònstitucyjną mònarchią, dzysdnia mònarchą je Filip I z dinastie Kobùrgów. == Geògrafiô == === Pòłożenié === Leżi w Zôpadny Eùropie, nad Nordowim Mòrzã, midze Francëją a [[Néderlandzkô|Nédérlandzką]]. === Wiéchrzëzna === * całownô: 30,528 km² * wiéchrzëzna lądu: 30,278 km² * wiéchrzëzna wòdów: 250 km² [[Òbrôzk:Belgium_-_Location_Map_(2013)_-_BEL_-_UNOCHA.svg|mały]] === Lądowé grańce === * òglowô długòsc wszëtczich grańców: 1,297 km * państwa, z jaczima mô grańce: [[Francëjô]] 556 km; [[Niemieckô]] 133 km; [[Luksembùrg]] 130 km; [[Néderlandzkô]] 478 km === Brzegòwô liniô === 66.5 km === Klimat === Umiarkowany, łagódné zëme, chłodné lata, deszczowi, mòkry, pòbiegłi. === Ùsztôłcenié terenu === Płasczé nôdbrzeżné rówiznë, strzódnô dzél ùrzemkowata, sërowe górë Ardeńsczégò Lasu na pôłniowim pòrënku. === Wësokòsc terenu === * strzédnô wësokòsc: 181 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: 0 m. n.r.m. (Nordowe Mòrze) * nôwëższi czëp: 694 m. n.r.m. (Botrange) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 44,4% (w tim 28,3% òrnëch gruńtów) * lasë 22% (w 2023) == Sprôwné pòdzelenié == W Belgijsczi je sprôwné pòdzelenié na regionë. {| class="wikitable" |+ ! colspan="2" |Belgijsczé regionë na karce |- |[[Òbrôzk:Gewestenkaart.svg|bezramki|centruj]] | * <span style="color:gold;;">żôłti</span> – Flamandzczi Region * <span style="color:red;;">czerwòny</span> – Walońsczi Region * <span style="color:blue;;">niebiesczi </span> – Stolëczny Region Brukseli |} == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 11,960,170 (2025) * białczi: 6,052,672 * chłopë: 5,907,498 === Etniczné karna === Belgòwie 75.2%, Włosi 4.1%, Marokańczicë 3.7%, Francuzë 2.4%, Tërcë 2%, Òlendrzë 2%, jinsi 10.6% (wôrtosc szacowónô na 2012) === Jãzëczi === [[Néderlandczi jãzëk|Néderlandczi]] (państwòwi) 60%, [[Francësczi jãzëk|francësczi ]](państwòwi) 40%, [[Miemiecczi jãzëk|miemiecczi]] (państwòwi) mni niż 1%. Belgijskô dzélë sã na trzë jãzëkowe wspólnotë. {| class="wikitable" |+ ! colspan="2" |Jãzëkowe wspólnotë |- |[[Òbrôzk:BelgieGemeenschappenkaart.svg|centruj|bezramki]] | * <span style="color:gold;;">żôłti</span> – flamandzkô wspólnota * <span style="color:red;;">czerwòny</span> – francëskô wspólnota * <span style="color:blue;;">niebiesczi </span> – niemieckô wspólnota |} === Religijné karna === [[Katolëcczi Kòscół|Katolëcë]] 57.1%, protestancë 2.3%, jinsi chrzescëjanie, 2.8%, [[Islam|mùzułmanie]] 6.8%, jinsi 1.7%, bezbòżnicë 9.1%, niewierzący/agnosticë 20.2% (wôrtosc szacowónô 2018) === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 98.2% * wikszé miesczé westrzódczi: [[Bruksela]] (stolëca) – 2,122 milionów mieszkańców; Antwerpiô – 1,057 milionów (pòdôwczi òglowégò spisënkù z 2023) == Pòliticzny system == * òficjalnô pòzwa: Królestwò Belgijsczi * pòliticzny ùstôw: kònstitucyjna mònarchia * stolëca: Bruksela * czasowô cona: UTC +0 === Wëkònôwczô władza === * król Filip I (òd 21 lëpińca 2013) * premier Bart De Wever (òd 3 gromicznika 2025) === Ùstawòdôwczô władza === Dwùjizbowi parlament, w skłôd jaczégò wchôdô Jizba Reprezentantów (fr. Chambre des Représentants; 150 nôleżników na piãcolatną kadencjã) i Senate (fr. Sénat; 60 nôleżników na piãcolatną kadencjã). == Òbaczë téż == * [[Eùropejskô Ùnijô]] * [[Francëjô]] == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20260203225006/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/belgium/#government Belgijskô w „The World Factbook”] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Euro}} {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Belgijskô| ]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] mosq563ks0tbfgwg9zsypqz1rpah3la 0 4054 205969 203017 2026-07-09T21:53:31Z Terrus38 14026 205969 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Sandra Bullock at The Egyptian Theatre 2024.jpg|mały|Bullock w 2024 rokù]] '''Sandra Annette Bullock''' (ùr. [[26 lëpińca]] [[1964]]) – [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańskô]] aktórka. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Bullock, Sandra}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczé aktórczi]] jlmtwy3tcr5sbwf805xnpa6ty8y6uy6 0 4096 205985 205107 2026-07-09T22:33:26Z Terrus38 14026 205985 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Africa_satellite_orthographic.jpg|mały|Afrika - satelitarny odjimk]] '''Afrika''' – stolemna dzél [[Zemia|swiata]], na pôłnie od Eùropë i na zôpadze od [[Azëjô|Azëji]], z chtërną je sparłaczona lądowo przez Suez. We wschòdnym i pôłniowim dzélu Africzi roscą nisczé i wësoczé trôwë, pòjedińczé drzewa (palmë, baòbabë, akacje), a téż préklowaté chwarzna. === Lëdztwò === [[Òbrôzk:Africa in the world (red) (W3).svg|mały|Afrika]] W Africe mieszkô kòle 920 mln lëdzy. === Kraje Africzi === W Africe je 54 [[Państwò|państwów]] ë zanôléżnych òbéńdów. {| class="wikitable sortable" style="font-size:85%" ! Fana ! Państwò ! Nôrodné miono kraju ! Stolëca ! Ùrzãdné i brëkòwané jãzëczi ! Dëtkòwô jednota |- | [[Òbrôzk:Flag of Algeria.svg|center|50px|border]] | [[Algeriô]] abò Algerskô | الجزائر‎ | [[Algiers]] | [[arabsczi_jãzëk|arabsczi]], [[berbersczi_jãzëk|berbersczi]], [[Francësczi_jãzëk|francësczi]] | Algiersczi dënar |- | [[Òbrôzk:Flag of Angola.svg|center|50px|border]] | [[Angòla]] | Angola | [[Luanda]] | [[Pòrtugalsczi_jãzëk|pòrtugalsczi]], Kikongo, Kimbundu, Umbundu | Angòlskô kwanza |- | [[Òbrôzk:Flag of Benin.svg|center|50px|border]] | [[Benin]] | Bénin | [[Porto Novo]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Yoruba_jãzëk|Yòruba]], [[Fòn_jãzëk|Fòn]] | CFAńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Botswana.svg|center|50px|border]] | [[Bòtswanô]] | Botswana | [[Gaborone]] | [[Setswana_jãzëk|Setswana]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Botswańskô pula |- | [[Òbrôzk:Flag of Burkina Faso.svg|center|50px|border]] | [[Bùrkina Fasò]] | Burkina Faso | [[Ouagadougou]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Mòoré, Fula, Dioula | Zôpadnôafrikańsczi CFAńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Burundi.svg|center|50px|border]] | [[Bùrundi]] | Burundi | [[Gitega]] | [[Kirundi_jãzëk|Kirundi]], [[Francësczi_jãzëk|francësczi]] | Bùrundiańsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Chad.svg|center|50px|border]] | [[Czad]] | Tchad | [[Ndżamena]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]] | CFAńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|center|50px|border]] | [[Demòkraticzna Repùblika Kòngo]] | République démocratique du Congo | [[Kinszasa]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Lingala, Kikongo, Swahili, Tshiluba | Kòngolësczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Djibouti.svg|center|50px|border]] | [[Dżibùti]] | Djibouti | [[Dżibùti (gard)]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]], Afarsczi, Somali | Dżibùtëńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Egypt.svg|center|50px|border]] | [[Egipt]] | مصر‎ | [[Kairo]] | [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]] (egipsczi dialekt) | Egipsczi funt |- | [[Òbrôzk:Flag of Eritrea.svg|center|50px|border]] | [[Eritrejô]] | ኤርትራ | [[Asmara]] | Tigrinya, Beja, [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]], Tigre, Kunama, Saho, Bilen, Nara, Afar, [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Eritreańskô nakfa |- | [[Òbrôzk:Flag_of_Eswatini.svg|center|50px|border]] | [[Eswatini]] abò Swaziland | weSwatini, Eswatini | [[Mbabane]] | Swazi jãzëk, anielsczi | Swazisczi lilangeni, pôłniowôafrikaańsczi rand |- | [[Òbrôzk:Flag of Ethiopia.svg|center|50px|border]] | [[Etiopiô]] | Iትዮጵያ Ītyōṗṗyā | [[Addis Abeba]] | [[Amharsczi]] | Etiopsczi birr |- | [[Òbrôzk:Flag of Gabon.svg|center|50px|border]] | [[Gabón]] | Gabon | [[Libreville]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Fang, Myene, Punu, Nzebi | CFAńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Gambia.svg|center|50px|border]] | [[Gambiô]] | Gambia | [[Bandżul]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]], Mandinka, Fula, Wolof, Serer, Jola | Gambijsczi dalasi |- | [[Òbrôzk:Flag of Ghana.svg|center|50px|border]] | [[Ghanô]] | Ghana | [[Accra]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]], Asante Twi, Bono, Dagbani, Frafra, Kusaal, Hausa | Ghańsczi cedi |- | [[Òbrôzk:Flag of Guinea.svg|center|50px|border]] | [[Gwinejô]] | Guinée | [[Conakry]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Fulani, Mandinka, Susu | Gwinejsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Guinea-Bissau.svg|center|50px|border]] | [[Gwinejô Bissau]] | Guinea-Bissau | [[Bisseau]] | [[Pòrtugalsczi_jãzëk|pòrtugalsczi]], górnowinejsczi kreole | Zôpadnôafrikańsczi CFAńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Cameroon.svg|center|50px|border]] | [[Kamerùn]] | Cameroon | [[Jaunde]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]], Fula, Ewondo | CFAńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Kenya.svg|center|50px|border]] | [[Keniô]] | Kenya | [[Nairobi]] | [[Swahili]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Kenijsczi sziling |- | [[Òbrôzk:Flag of Comoros.svg|center|50px|border]] | [[Kòmòrë]] | Komori | [[Moroni]] | [[Kòmòrôńsczi_jãzëk|kòmòrôńsczi]], [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]] | Kòmòròńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Republic of the Congo.svg|center|50px|border]] | [[Kòngo]] | Congo | [[Brazzaville]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Kituba, Kikongo, Lingala | CFAńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Lesotho.svg|center|50px|border]] | [[Lesòthò]] | Lesotho | [[Maseru]] | [[Sotho]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Lesothòńsczi loti |- | [[Òbrôzk:Flag of Liberia.svg|center|50px|border]] | [[Liberiô]] | Liberia | [[Monrowia]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Liberańsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Libya.svg|center|50px|border]] | [[Libiô]] | ليبيا‎ | [[Tripolis]] | [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]], [[Berbersczi_jãzëk|berbersczi]] | Libijsczi dinar |- | [[Òbrôzk:Flag of Madagascar.svg|center|50px|border]] | [[Madagaskar]] | Madagascar | [[Antananarivo]] | [[Malagasczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Malagasczi ariary |- | [[Òbrôzk:Flag of Malawi.svg|center|50px|border]] | [[Malawi]] | Malawi | [[Lilongwe]] | [[Chichewi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Malawijskô kwacha |- | [[Òbrôzk:Flag of Mali.svg|center|50px|border]] | [[Mali]] | Mali | [[Bamako]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Bambara | Zôpadnôafrikańsczi CFAńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Morocco.svg|center|50px|border]] | [[Marokò]] | al-Maġhrib | [[Rabat]] | [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]], [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], | Marokańsczi dirham |- | [[Òbrôzk:Flag of Mauritania.svg|center|50px|border]] | [[Maùretaniô]] | ‏موريتانيا‎ | [[Nouakchott]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Maùretańskô ouguiya |- | [[Òbrôzk:Flag of Mauritius.svg|center|50px|border]] | [[Maùritjùs]] | Mauritius | [[Port Louis]] | Kreole, Bhojpuri, [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Mauritjùskô rupia |- | [[Òbrôzk:Flag of Mozambique.svg|center|50px|border]] | [[Mòzambik]] | Mozambique | [[Maputo]] | [[Pòrtugalsczi jãzëk|pòrtugalsczi]] | Mòzambijsczi metikal |- | [[Òbrôzk:Flag of Namibia.svg|center|50px|border]] | [[Namibiô]] | Namibia | [[Windhoek]] | Afrikaans, [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]], miemiecczi, RuKwangali, Setswana, siLozi, !Kung | Nambijsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Niger.svg|center|50px|border]] | [[Niger]] | Niger | [[Niamey]] | Hausa, Kanuri, [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]] | Zôpadnôafrikańsczi CFAńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Nigeria.svg|center|50px|border]] | [[Nigeriô]] | Nigeria | [[Abuja]] | Hausa, Igbo, Joruba, [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Nigeriôńskô naira |- | [[Òbrôzk:Flag of São Tomé and Príncipe.svg|center|50px|border]] | [[Òstrowë Swiãtégò Tomasza i Ksążãcô]] | São Tomé e Príncipe | [[São Tomé]] | [[Pòrtugalsczi_jãzëk|pòrtugalsczi]], saotomeńsczi kreole, forro, angòlsczi kreole | Saotomeńskô dobra |- | [[Òbrôzk:Flag of South Africa.svg|center|50px|border]] | [[Pôłniowô Afrika]], RPA | South Africa | [[Pretoria]], [[Johannesburg]], [[Bloomfontain]] | Zulu, Xhosa, Sotho, Tswana, Afrikaans, [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Pôłniowôafrikaańsczi rand |- | [[Òbrôzk:Flag of South Sudan.svg|center|50px|border]] | [[Pôłniowi Sùdan]] | South Sudan | [[Dżuba]] | Bari, Dinka, Luo, Murle, Nuer, Zande, [[Arabsczi_jãzëk|Jubôarabsczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Pôłniowôsùdańsczi funt |- | [[Òbrôzk:Flag of Cape Verde.svg|center|50px|border]] | [[Repùblika Zelonégò Przilądka]] | Cabo Verde | [[Praia]] | [[Pòrtugalsczi_jãzëk|pòrtugalsczi]], zelonòprzilądkòsczi creole | Zelonòprzilądkòsczi escudo |- | [[Òbrôzk:Flag of Central African Republic.svg|center|50px|border]] | [[Repùblika Westrzódnoafrikańskô]] | République Centrafricaine | [[Bangui]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Sango_jãzëk|sango]] | CFAńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Equatorial Guinea.svg|center|50px|border]] | [[Równikòwô Gwinejô]] | Guinea Ecuatorial | [[Molobo]] | [[Szpańsczi_jãzëk|szpańsczi]], [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Pòrtugalsczi_jãzëk|pòrtugalsczi]], Fang, Bube, Combe, Annobonesczi, Igbo | CFAńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Rwanda.svg|center|50px|border]] | [[Rwandô]] | Rwanda | [[Kigali]] | Swahili, [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Rwandejsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Senegal.svg|center|50px|border]] | [[Senegal]] | Sénégal | [[Dakar]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Wolof | Zôpadnôafrikańsczi CFAńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Seychelles.svg|center|50px|border]] | [[Seszele]] | Seychelles | [[Victoria]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]], seszelsczi kreole | Seszelskô rupiô |- | [[Òbrôzk:Flag of Sierra Leone.svg|center|50px|border]] | [[Sierra Leone]] | Sierra Leone | [[Freetown (Sierra Leone)]] | Temne, Mende, [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Sierraleońsczi leon |- | [[Òbrôzk:Flag of Somalia.svg|center|50px|border]] | [[Somaliô]] | Soomaaliya | [[Mogadiszu]] | Somali, [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]] | Somalsczi sziling |- | [[Òbrôzk:Flag of Sudan.svg|center|50px|border]] | [[Sùdan]] | السودان | [[Chartum]] | [[Arabsczi_jãzëk|Sùdańskôarabsczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Sùdańsczi funt |- | [[Òbrôzk:Flag of Tanzania.svg|center|50px|border]] | [[Tanzaniô]] | Tanzania | [[Dodoma]] | Swahili, [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Tanzańsczi sziling |- | [[Òbrôzk:Flag of Togo (3-2).svg|center|50px|border]] | [[Togo]] | Togo | [[Lomé]] | Ewe, Kabiyé, [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], | Zôpadnôafrikańsczi CFAńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Tunisia.svg|center|50px|border]] | [[Tunezjô]] | تونس‎ | [[Tunis]] | [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]], berbersczi, [[Francësczi_jãzëk|francësczi]] | Tùnezejsczi dinar |- | [[Òbrôzk:Flag of Uganda.svg|center|50px|border]] | [[Ùgandô]] | Uganda | [[Kampala]] | [[Swahili]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Ùgandejsczi sziling |- | [[Òbrôzk:Flag of Zambia.svg|center|50px|border]] | [[Zambiô]] | Zambia | [[Lusaka]] | Bemba, Nyanja, Tonga, Lozi, [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Zambijsko kwacha |- | [[Òbrôzk:Flag of the Sahrawi Arab Democratic Republic.svg|center|50px|border]] | [[Zôpadnô Sahara]], dzelowô Sahrawi | Western Sahara; dzelowô Sahrawi | [[Laayounea]], [[Tifariti]] | [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]], [[Francësczi_jãzëk|francësczi]] | Sahrawiskô peseta, marokańsczi dirham, algersczi dinar, mauritansko ouguiya |- | [[Òbrôzk:Flag of Zimbabwe.svg|center|50px|border]] | [[Zimbabwe]] | Zimbabwe | [[Harare]] | Shona, Ndebele, klikowi Koisan, [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]], Sotho, Tonga, Tswana, Xhosa, etc. | Zimbaweńsczi rozrachunkowi brutto dolar (zolar), pôłniowôafrikaańsczi rand, amerikańsczi dolar, eùro |- | [[Òbrôzk:Flag of Côte d'Ivoire.svg|center|50px|border]] | [[Ùbrzég Słoniowëch Kłów]] | Côte d'Ivoire | [[Jamusukro]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Bété, Dioula, Baoulé, Abron, Agni, Cebaara, Senufo, etc. | Zôpadnôafrikańsczi CFAńsczi frank |} '''Zanôléżné teritoria:''' Ceuta| [[Kanarejscze Òstrowë]]| Madera| Melilla| Òstrów Sw. Helenë| Pelagijscze Òstrowë| Réunion| Sokotra '''Teritoria z ògrańczoném ùznaniém:''' Somaliland| Zôpadnô Sahara (Sahrawi) [[Òbrôzk:Gdańsk muzeum archeologiczne głowica kolumny z piaskowca 09.07.10 pl.jpg|mały|220px|left|Głowica z Africzi w mùzeum w [[Gduńsk]]ù]] == Òbaczë téż == * [[Azëjô]] * [[Eùropa]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mojestrone.com/artykul/kaszbscz-zczb-n2254356 {{Afrika}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Afrika| ]] [[Kategòrëjô:Geògrafijô]] rxpc1c15gsbxs4uls31ccy45dsndcit 205986 205985 2026-07-09T22:33:45Z Terrus38 14026 205986 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Africa_satellite_orthographic.jpg|mały|Afrika - satelitarny odjimk]] '''Afrika''' – stolemna dzél [[Zemia|swiata]], na pôłnie od Eùropë i na zôpadze od [[Azëjô|Azëji]], z chtërną je sparłaczona lądowo przez Suez. We wschòdnym i pôłniowim dzélu Africzi roscą nisczé i wësoczé trôwë, pòjedińczé drzewa (palmë, baòbabë, akacje), a téż préklowaté chwarzna. === Lëdztwò === [[Òbrôzk:Africa in the world (red) (W3).svg|mały|Afrika]] W Africe mieszkô kòle 920 mln lëdzy. === Kraje Africzi === W Africe je 54 [[Państwò|państwów]] ë zanôléżnych òbéńdów. {| class="wikitable sortable" style="font-size:85%" ! Fana ! Państwò ! Nôrodné miono kraju ! Stolëca ! Ùrzãdné i brëkòwané jãzëczi ! Dëtkòwô jednota |- | [[Òbrôzk:Flag of Algeria.svg|center|50px|border]] | [[Algeriô]] abò Algerskô | الجزائر‎ | [[Algiers]] | [[arabsczi_jãzëk|arabsczi]], [[berbersczi_jãzëk|berbersczi]], [[Francësczi_jãzëk|francësczi]] | Algersczi dënar |- | [[Òbrôzk:Flag of Angola.svg|center|50px|border]] | [[Angòla]] | Angola | [[Luanda]] | [[Pòrtugalsczi_jãzëk|pòrtugalsczi]], Kikongo, Kimbundu, Umbundu | Angòlskô kwanza |- | [[Òbrôzk:Flag of Benin.svg|center|50px|border]] | [[Benin]] | Bénin | [[Porto Novo]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Yoruba_jãzëk|Yòruba]], [[Fòn_jãzëk|Fòn]] | CFAńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Botswana.svg|center|50px|border]] | [[Bòtswanô]] | Botswana | [[Gaborone]] | [[Setswana_jãzëk|Setswana]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Botswańskô pula |- | [[Òbrôzk:Flag of Burkina Faso.svg|center|50px|border]] | [[Bùrkina Fasò]] | Burkina Faso | [[Ouagadougou]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Mòoré, Fula, Dioula | Zôpadnôafrikańsczi CFAńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Burundi.svg|center|50px|border]] | [[Bùrundi]] | Burundi | [[Gitega]] | [[Kirundi_jãzëk|Kirundi]], [[Francësczi_jãzëk|francësczi]] | Bùrundiańsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Chad.svg|center|50px|border]] | [[Czad]] | Tchad | [[Ndżamena]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]] | CFAńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|center|50px|border]] | [[Demòkraticzna Repùblika Kòngo]] | République démocratique du Congo | [[Kinszasa]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Lingala, Kikongo, Swahili, Tshiluba | Kòngolësczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Djibouti.svg|center|50px|border]] | [[Dżibùti]] | Djibouti | [[Dżibùti (gard)]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]], Afarsczi, Somali | Dżibùtëńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Egypt.svg|center|50px|border]] | [[Egipt]] | مصر‎ | [[Kairo]] | [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]] (egipsczi dialekt) | Egipsczi funt |- | [[Òbrôzk:Flag of Eritrea.svg|center|50px|border]] | [[Eritrejô]] | ኤርትራ | [[Asmara]] | Tigrinya, Beja, [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]], Tigre, Kunama, Saho, Bilen, Nara, Afar, [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Eritreańskô nakfa |- | [[Òbrôzk:Flag_of_Eswatini.svg|center|50px|border]] | [[Eswatini]] abò Swaziland | weSwatini, Eswatini | [[Mbabane]] | Swazi jãzëk, anielsczi | Swazisczi lilangeni, pôłniowôafrikaańsczi rand |- | [[Òbrôzk:Flag of Ethiopia.svg|center|50px|border]] | [[Etiopiô]] | Iትዮጵያ Ītyōṗṗyā | [[Addis Abeba]] | [[Amharsczi]] | Etiopsczi birr |- | [[Òbrôzk:Flag of Gabon.svg|center|50px|border]] | [[Gabón]] | Gabon | [[Libreville]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Fang, Myene, Punu, Nzebi | CFAńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Gambia.svg|center|50px|border]] | [[Gambiô]] | Gambia | [[Bandżul]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]], Mandinka, Fula, Wolof, Serer, Jola | Gambijsczi dalasi |- | [[Òbrôzk:Flag of Ghana.svg|center|50px|border]] | [[Ghanô]] | Ghana | [[Accra]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]], Asante Twi, Bono, Dagbani, Frafra, Kusaal, Hausa | Ghańsczi cedi |- | [[Òbrôzk:Flag of Guinea.svg|center|50px|border]] | [[Gwinejô]] | Guinée | [[Conakry]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Fulani, Mandinka, Susu | Gwinejsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Guinea-Bissau.svg|center|50px|border]] | [[Gwinejô Bissau]] | Guinea-Bissau | [[Bisseau]] | [[Pòrtugalsczi_jãzëk|pòrtugalsczi]], górnowinejsczi kreole | Zôpadnôafrikańsczi CFAńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Cameroon.svg|center|50px|border]] | [[Kamerùn]] | Cameroon | [[Jaunde]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]], Fula, Ewondo | CFAńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Kenya.svg|center|50px|border]] | [[Keniô]] | Kenya | [[Nairobi]] | [[Swahili]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Kenijsczi sziling |- | [[Òbrôzk:Flag of Comoros.svg|center|50px|border]] | [[Kòmòrë]] | Komori | [[Moroni]] | [[Kòmòrôńsczi_jãzëk|kòmòrôńsczi]], [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]] | Kòmòròńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Republic of the Congo.svg|center|50px|border]] | [[Kòngo]] | Congo | [[Brazzaville]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Kituba, Kikongo, Lingala | CFAńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Lesotho.svg|center|50px|border]] | [[Lesòthò]] | Lesotho | [[Maseru]] | [[Sotho]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Lesothòńsczi loti |- | [[Òbrôzk:Flag of Liberia.svg|center|50px|border]] | [[Liberiô]] | Liberia | [[Monrowia]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Liberańsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Libya.svg|center|50px|border]] | [[Libiô]] | ليبيا‎ | [[Tripolis]] | [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]], [[Berbersczi_jãzëk|berbersczi]] | Libijsczi dinar |- | [[Òbrôzk:Flag of Madagascar.svg|center|50px|border]] | [[Madagaskar]] | Madagascar | [[Antananarivo]] | [[Malagasczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Malagasczi ariary |- | [[Òbrôzk:Flag of Malawi.svg|center|50px|border]] | [[Malawi]] | Malawi | [[Lilongwe]] | [[Chichewi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Malawijskô kwacha |- | [[Òbrôzk:Flag of Mali.svg|center|50px|border]] | [[Mali]] | Mali | [[Bamako]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Bambara | Zôpadnôafrikańsczi CFAńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Morocco.svg|center|50px|border]] | [[Marokò]] | al-Maġhrib | [[Rabat]] | [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]], [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], | Marokańsczi dirham |- | [[Òbrôzk:Flag of Mauritania.svg|center|50px|border]] | [[Maùretaniô]] | ‏موريتانيا‎ | [[Nouakchott]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Maùretańskô ouguiya |- | [[Òbrôzk:Flag of Mauritius.svg|center|50px|border]] | [[Maùritjùs]] | Mauritius | [[Port Louis]] | Kreole, Bhojpuri, [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Mauritjùskô rupia |- | [[Òbrôzk:Flag of Mozambique.svg|center|50px|border]] | [[Mòzambik]] | Mozambique | [[Maputo]] | [[Pòrtugalsczi jãzëk|pòrtugalsczi]] | Mòzambijsczi metikal |- | [[Òbrôzk:Flag of Namibia.svg|center|50px|border]] | [[Namibiô]] | Namibia | [[Windhoek]] | Afrikaans, [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]], miemiecczi, RuKwangali, Setswana, siLozi, !Kung | Nambijsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Niger.svg|center|50px|border]] | [[Niger]] | Niger | [[Niamey]] | Hausa, Kanuri, [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]] | Zôpadnôafrikańsczi CFAńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Nigeria.svg|center|50px|border]] | [[Nigeriô]] | Nigeria | [[Abuja]] | Hausa, Igbo, Joruba, [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Nigeriôńskô naira |- | [[Òbrôzk:Flag of São Tomé and Príncipe.svg|center|50px|border]] | [[Òstrowë Swiãtégò Tomasza i Ksążãcô]] | São Tomé e Príncipe | [[São Tomé]] | [[Pòrtugalsczi_jãzëk|pòrtugalsczi]], saotomeńsczi kreole, forro, angòlsczi kreole | Saotomeńskô dobra |- | [[Òbrôzk:Flag of South Africa.svg|center|50px|border]] | [[Pôłniowô Afrika]], RPA | South Africa | [[Pretoria]], [[Johannesburg]], [[Bloomfontain]] | Zulu, Xhosa, Sotho, Tswana, Afrikaans, [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Pôłniowôafrikaańsczi rand |- | [[Òbrôzk:Flag of South Sudan.svg|center|50px|border]] | [[Pôłniowi Sùdan]] | South Sudan | [[Dżuba]] | Bari, Dinka, Luo, Murle, Nuer, Zande, [[Arabsczi_jãzëk|Jubôarabsczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Pôłniowôsùdańsczi funt |- | [[Òbrôzk:Flag of Cape Verde.svg|center|50px|border]] | [[Repùblika Zelonégò Przilądka]] | Cabo Verde | [[Praia]] | [[Pòrtugalsczi_jãzëk|pòrtugalsczi]], zelonòprzilądkòsczi creole | Zelonòprzilądkòsczi escudo |- | [[Òbrôzk:Flag of Central African Republic.svg|center|50px|border]] | [[Repùblika Westrzódnoafrikańskô]] | République Centrafricaine | [[Bangui]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Sango_jãzëk|sango]] | CFAńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Equatorial Guinea.svg|center|50px|border]] | [[Równikòwô Gwinejô]] | Guinea Ecuatorial | [[Molobo]] | [[Szpańsczi_jãzëk|szpańsczi]], [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Pòrtugalsczi_jãzëk|pòrtugalsczi]], Fang, Bube, Combe, Annobonesczi, Igbo | CFAńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Rwanda.svg|center|50px|border]] | [[Rwandô]] | Rwanda | [[Kigali]] | Swahili, [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Rwandejsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Senegal.svg|center|50px|border]] | [[Senegal]] | Sénégal | [[Dakar]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Wolof | Zôpadnôafrikańsczi CFAńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Seychelles.svg|center|50px|border]] | [[Seszele]] | Seychelles | [[Victoria]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]], seszelsczi kreole | Seszelskô rupiô |- | [[Òbrôzk:Flag of Sierra Leone.svg|center|50px|border]] | [[Sierra Leone]] | Sierra Leone | [[Freetown (Sierra Leone)]] | Temne, Mende, [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Sierraleońsczi leon |- | [[Òbrôzk:Flag of Somalia.svg|center|50px|border]] | [[Somaliô]] | Soomaaliya | [[Mogadiszu]] | Somali, [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]] | Somalsczi sziling |- | [[Òbrôzk:Flag of Sudan.svg|center|50px|border]] | [[Sùdan]] | السودان | [[Chartum]] | [[Arabsczi_jãzëk|Sùdańskôarabsczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Sùdańsczi funt |- | [[Òbrôzk:Flag of Tanzania.svg|center|50px|border]] | [[Tanzaniô]] | Tanzania | [[Dodoma]] | Swahili, [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Tanzańsczi sziling |- | [[Òbrôzk:Flag of Togo (3-2).svg|center|50px|border]] | [[Togo]] | Togo | [[Lomé]] | Ewe, Kabiyé, [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], | Zôpadnôafrikańsczi CFAńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Tunisia.svg|center|50px|border]] | [[Tunezjô]] | تونس‎ | [[Tunis]] | [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]], berbersczi, [[Francësczi_jãzëk|francësczi]] | Tùnezejsczi dinar |- | [[Òbrôzk:Flag of Uganda.svg|center|50px|border]] | [[Ùgandô]] | Uganda | [[Kampala]] | [[Swahili]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Ùgandejsczi sziling |- | [[Òbrôzk:Flag of Zambia.svg|center|50px|border]] | [[Zambiô]] | Zambia | [[Lusaka]] | Bemba, Nyanja, Tonga, Lozi, [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Zambijsko kwacha |- | [[Òbrôzk:Flag of the Sahrawi Arab Democratic Republic.svg|center|50px|border]] | [[Zôpadnô Sahara]], dzelowô Sahrawi | Western Sahara; dzelowô Sahrawi | [[Laayounea]], [[Tifariti]] | [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]], [[Francësczi_jãzëk|francësczi]] | Sahrawiskô peseta, marokańsczi dirham, algersczi dinar, mauritansko ouguiya |- | [[Òbrôzk:Flag of Zimbabwe.svg|center|50px|border]] | [[Zimbabwe]] | Zimbabwe | [[Harare]] | Shona, Ndebele, klikowi Koisan, [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]], Sotho, Tonga, Tswana, Xhosa, etc. | Zimbaweńsczi rozrachunkowi brutto dolar (zolar), pôłniowôafrikaańsczi rand, amerikańsczi dolar, eùro |- | [[Òbrôzk:Flag of Côte d'Ivoire.svg|center|50px|border]] | [[Ùbrzég Słoniowëch Kłów]] | Côte d'Ivoire | [[Jamusukro]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Bété, Dioula, Baoulé, Abron, Agni, Cebaara, Senufo, etc. | Zôpadnôafrikańsczi CFAńsczi frank |} '''Zanôléżné teritoria:''' Ceuta| [[Kanarejscze Òstrowë]]| Madera| Melilla| Òstrów Sw. Helenë| Pelagijscze Òstrowë| Réunion| Sokotra '''Teritoria z ògrańczoném ùznaniém:''' Somaliland| Zôpadnô Sahara (Sahrawi) [[Òbrôzk:Gdańsk muzeum archeologiczne głowica kolumny z piaskowca 09.07.10 pl.jpg|mały|220px|left|Głowica z Africzi w mùzeum w [[Gduńsk]]ù]] == Òbaczë téż == * [[Azëjô]] * [[Eùropa]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mojestrone.com/artykul/kaszbscz-zczb-n2254356 {{Afrika}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Afrika| ]] [[Kategòrëjô:Geògrafijô]] 8hu6mtb1aqsg9kl7mwjrw27mczkcthd 206448 205986 2026-07-10T09:14:59Z Terrus38 14026 206448 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Africa_satellite_orthographic.jpg|mały|Afrika - satelitarny odjimk]] '''Afrika''' – stolemna dzél [[Zemia|swiata]], na pôłnie od Eùropë i na zôpadze od [[Azëjô|Azëji]], z chtërną je sparłaczona lądowo przez Suez. We wschòdnym i pôłniowim dzélu Africzi roscą nisczé i wësoczé trôwë, pòjedińczé drzewa (palmë, baòbabë, akacje), a téż préklowaté chwarzna. === Lëdztwò === [[Òbrôzk:Africa in the world (red) (W3).svg|mały|Afrika]] W Africe mieszkô kòle 920 mln lëdzy. === Kraje Africzi === W Africe je 54 [[Państwò|państwów]] ë zanôléżnych òbéńdów. {| class="wikitable sortable" style="font-size:85%" ! Fana ! Państwò ! Nôrodné miono kraju ! Stolëca ! Ùrzãdné i brëkòwané jãzëczi ! Dëtkòwô jednota |- | [[Òbrôzk:Flag of Algeria.svg|center|50px|border]] | [[Algeriô]] abò Algerskô | الجزائر‎ | [[Algiers]] | [[arabsczi_jãzëk|arabsczi]], [[berbersczi_jãzëk|berbersczi]], [[Francësczi_jãzëk|francësczi]] | Algersczi dënar |- | [[Òbrôzk:Flag of Angola.svg|center|50px|border]] | [[Angòla]] | Angola | [[Luanda]] | [[Pòrtugalsczi_jãzëk|pòrtugalsczi]], Kikongo, Kimbundu, Umbundu | Angòlskô kwanza |- | [[Òbrôzk:Flag of Benin.svg|center|50px|border]] | [[Benin]] | Bénin | [[Porto Novo]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Yoruba_jãzëk|Yòruba]], [[Fòn_jãzëk|Fòn]] | CFAńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Botswana.svg|center|50px|border]] | [[Bòtswanô]] | Botswana | [[Gaborone]] | [[Setswana_jãzëk|Setswana]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Botswańskô pula |- | [[Òbrôzk:Flag of Burkina Faso.svg|center|50px|border]] | [[Bùrkina Fasò]] | Burkina Faso | [[Ouagadougou]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Mòoré, Fula, Dioula | Zôpadnôafrikańsczi CFAńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Burundi.svg|center|50px|border]] | [[Bùrundi]] | Burundi | [[Gitega]] | [[Kirundi_jãzëk|Kirundi]], [[Francësczi_jãzëk|francësczi]] | Bùrundiańsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Chad.svg|center|50px|border]] | [[Czad]] | Tchad | [[Ndżamena]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]] | CFAńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|center|50px|border]] | [[Demòkraticzna Repùblika Kòngo]] | République démocratique du Congo | [[Kinszasa]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Lingala, Kikongo, Swahili, Tshiluba | Kòngolësczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Djibouti.svg|center|50px|border]] | [[Dżibùti]] | Djibouti | [[Dżibùti (gard)]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]], Afarsczi, Somali | Dżibùtëńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Egypt.svg|center|50px|border]] | [[Egipt]] | مصر‎ | [[Kairo]] | [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]] (egipsczi dialekt) | Egipsczi funt |- | [[Òbrôzk:Flag of Eritrea.svg|center|50px|border]] | [[Eritrejô]] | ኤርትራ | [[Asmara]] | Tigrinya, Beja, [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]], Tigre, Kunama, Saho, Bilen, Nara, Afar, [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Eritreańskô nakfa |- | [[Òbrôzk:Flag_of_Eswatini.svg|center|50px|border]] | [[Eswatini]] abò Swaziland | weSwatini, Eswatini | [[Mbabane]] | Swazi jãzëk, anielsczi | Swazisczi lilangeni, pôłniowôafrikaańsczi rand |- | [[Òbrôzk:Flag of Ethiopia.svg|center|50px|border]] | [[Etiopiô]] | Iትዮጵያ Ītyōṗṗyā | [[Addis Abeba]] | [[Amharsczi]] | Etiopsczi birr |- | [[Òbrôzk:Flag of Gabon.svg|center|50px|border]] | [[Gabón]] | Gabon | [[Libreville]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Fang, Myene, Punu, Nzebi | CFAńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Gambia.svg|center|50px|border]] | [[Gambiô]] | Gambia | [[Bandżul]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]], Mandinka, Fula, Wolof, Serer, Jola | Gambijsczi dalasi |- | [[Òbrôzk:Flag of Ghana.svg|center|50px|border]] | [[Ghanô]] | Ghana | [[Accra]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]], Asante Twi, Bono, Dagbani, Frafra, Kusaal, Hausa | Ghańsczi cedi |- | [[Òbrôzk:Flag of Guinea.svg|center|50px|border]] | [[Gwinejô]] | Guinée | [[Conakry]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Fulani, Mandinka, Susu | Gwinejsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Guinea-Bissau.svg|center|50px|border]] | [[Gwinejô Bissau]] | Guinea-Bissau | [[Bisseau]] | [[Pòrtugalsczi_jãzëk|pòrtugalsczi]], górnowinejsczi kreole | Zôpadnôafrikańsczi CFAńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Cameroon.svg|center|50px|border]] | [[Kamerùn]] | Cameroon | [[Jaunde]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]], Fula, Ewondo | CFAńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Kenya.svg|center|50px|border]] | [[Keniô]] | Kenya | [[Nairobi]] | [[Swahili]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Kenijsczi sziling |- | [[Òbrôzk:Flag of Comoros.svg|center|50px|border]] | [[Kòmòrë]] | Komori | [[Moroni]] | [[Kòmòrôńsczi_jãzëk|kòmòrôńsczi]], [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]] | Kòmòròńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Republic of the Congo.svg|center|50px|border]] | [[Kòngo]] | Congo | [[Brazzaville]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Kituba, Kikongo, Lingala | CFAńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Lesotho.svg|center|50px|border]] | [[Lesòthò]] | Lesotho | [[Maseru]] | [[Sotho]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Lesothòńsczi loti |- | [[Òbrôzk:Flag of Liberia.svg|center|50px|border]] | [[Liberiô]] | Liberia | [[Monrowia]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Liberańsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Libya.svg|center|50px|border]] | [[Libiô]] | ليبيا‎ | [[Tripolis]] | [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]], [[Berbersczi_jãzëk|berbersczi]] | Libijsczi dinar |- | [[Òbrôzk:Flag of Madagascar.svg|center|50px|border]] | [[Madagaskar]] | Madagascar | [[Antananarivo]] | [[Malagasczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Malagasczi ariary |- | [[Òbrôzk:Flag of Malawi.svg|center|50px|border]] | [[Malawi]] | Malawi | [[Lilongwe]] | [[Chichewi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Malawijskô kwacha |- | [[Òbrôzk:Flag of Mali.svg|center|50px|border]] | [[Mali]] | Mali | [[Bamako]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Bambara | Zôpadnôafrikańsczi CFAńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Morocco.svg|center|50px|border]] | [[Marokò]] | al-Maġhrib | [[Rabat]] | [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]], [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], | Marokańsczi dirham |- | [[Òbrôzk:Flag of Mauritania.svg|center|50px|border]] | [[Maùretaniô]] | ‏موريتانيا‎ | [[Nouakchott]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Maùretańskô ouguiya |- | [[Òbrôzk:Flag of Mauritius.svg|center|50px|border]] | [[Maùritjùs]] | Mauritius | [[Port Louis]] | Kreole, Bhojpuri, [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Mauritjùskô rupia |- | [[Òbrôzk:Flag of Mozambique.svg|center|50px|border]] | [[Mòzambik]] | Mozambique | [[Maputo]] | [[Pòrtugalsczi jãzëk|pòrtugalsczi]] | Mòzambijsczi metikal |- | [[Òbrôzk:Flag of Namibia.svg|center|50px|border]] | [[Namibiô]] | Namibia | [[Windhoek]] | Afrikaans, [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]], miemiecczi, RuKwangali, Setswana, siLozi, !Kung | Nambijsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Niger.svg|center|50px|border]] | [[Niger]] | Niger | [[Niamey]] | Hausa, Kanuri, [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]] | Zôpadnôafrikańsczi CFAńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Nigeria.svg|center|50px|border]] | [[Nigeriô]] | Nigeria | [[Abuja]] | Hausa, Igbo, Joruba, [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Nigeriôńskô naira |- | [[Òbrôzk:Flag of São Tomé and Príncipe.svg|center|50px|border]] | [[Òstrowë Swiãtégò Tomasza i Ksążãcô]] | São Tomé e Príncipe | [[São Tomé]] | [[Pòrtugalsczi_jãzëk|pòrtugalsczi]], saotomeńsczi kreole, forro, angòlsczi kreole | Saotomeńskô dobra |- | [[Òbrôzk:Flag of South Africa.svg|center|50px|border]] | [[Pôłniowô Afrika]], RPA | South Africa | [[Pretoria]], [[Johannesburg]], [[Bloomfontain]] | Zulu, Xhosa, Sotho, Tswana, Afrikaans, [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Pôłniowôafrikaańsczi rand |- | [[Òbrôzk:Flag of South Sudan.svg|center|50px|border]] | [[Pôłniowi Sudan]] | South Sudan | [[Dżuba]] | Bari, Dinka, Luo, Murle, Nuer, Zande, [[Arabsczi_jãzëk|Jubôarabsczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Pôłniowôsudańsczi funt |- | [[Òbrôzk:Flag of Cape Verde.svg|center|50px|border]] | [[Repùblika Zelonégò Przilądka]] | Cabo Verde | [[Praia]] | [[Pòrtugalsczi_jãzëk|pòrtugalsczi]], zelonòprzilądkòsczi creole | Zelonòprzilądkòsczi escudo |- | [[Òbrôzk:Flag of Central African Republic.svg|center|50px|border]] | [[Repùblika Westrzódnoafrikańskô]] | République Centrafricaine | [[Bangui]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Sango_jãzëk|sango]] | CFAńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Equatorial Guinea.svg|center|50px|border]] | [[Równikòwô Gwinejô]] | Guinea Ecuatorial | [[Molobo]] | [[Szpańsczi_jãzëk|szpańsczi]], [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Pòrtugalsczi_jãzëk|pòrtugalsczi]], Fang, Bube, Combe, Annobonesczi, Igbo | CFAńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Rwanda.svg|center|50px|border]] | [[Rwandô]] | Rwanda | [[Kigali]] | Swahili, [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Rwandejsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Senegal.svg|center|50px|border]] | [[Senegal]] | Sénégal | [[Dakar]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Wolof | Zôpadnôafrikańsczi CFAńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Seychelles.svg|center|50px|border]] | [[Seszele]] | Seychelles | [[Victoria]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]], seszelsczi kreole | Seszelskô rupiô |- | [[Òbrôzk:Flag of Sierra Leone.svg|center|50px|border]] | [[Sierra Leone]] | Sierra Leone | [[Freetown (Sierra Leone)]] | Temne, Mende, [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Sierraleońsczi leon |- | [[Òbrôzk:Flag of Somalia.svg|center|50px|border]] | [[Somaliô]] | Soomaaliya | [[Mogadiszu]] | Somali, [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]] | Somalsczi sziling |- | [[Òbrôzk:Flag of Sudan.svg|center|50px|border]] | [[Sudan]] | السودان | [[Chartum]] | [[Arabsczi_jãzëk|Sudańsczi arabsczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Sudańsczi funt |- | [[Òbrôzk:Flag of Tanzania.svg|center|50px|border]] | [[Tanzaniô]] | Tanzania | [[Dodoma]] | Swahili, [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Tanzańsczi sziling |- | [[Òbrôzk:Flag of Togo (3-2).svg|center|50px|border]] | [[Togo]] | Togo | [[Lomé]] | Ewe, Kabiyé, [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], | Zôpadnôafrikańsczi CFAńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Tunisia.svg|center|50px|border]] | [[Tunezjô]] | تونس‎ | [[Tunis]] | [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]], berbersczi, [[Francësczi_jãzëk|francësczi]] | Tùnezejsczi dinar |- | [[Òbrôzk:Flag of Uganda.svg|center|50px|border]] | [[Ùgandô]] | Uganda | [[Kampala]] | [[Swahili]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Ùgandejsczi sziling |- | [[Òbrôzk:Flag of Zambia.svg|center|50px|border]] | [[Zambiô]] | Zambia | [[Lusaka]] | Bemba, Nyanja, Tonga, Lozi, [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Zambijsko kwacha |- | [[Òbrôzk:Flag of the Sahrawi Arab Democratic Republic.svg|center|50px|border]] | [[Zôpadnô Sahara]], dzelowô Sahrawi | Western Sahara; dzelowô Sahrawi | [[Laayounea]], [[Tifariti]] | [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]], [[Francësczi_jãzëk|francësczi]] | Sahrawiskô peseta, marokańsczi dirham, algersczi dinar, mauritansko ouguiya |- | [[Òbrôzk:Flag of Zimbabwe.svg|center|50px|border]] | [[Zimbabwe]] | Zimbabwe | [[Harare]] | Shona, Ndebele, klikowi Koisan, [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]], Sotho, Tonga, Tswana, Xhosa, etc. | Zimbaweńsczi rozrachunkowi brutto dolar (zolar), pôłniowôafrikaańsczi rand, amerikańsczi dolar, eùro |- | [[Òbrôzk:Flag of Côte d'Ivoire.svg|center|50px|border]] | [[Ùbrzég Słoniowëch Kłów]] | Côte d'Ivoire | [[Jamusukro]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Bété, Dioula, Baoulé, Abron, Agni, Cebaara, Senufo, etc. | Zôpadnôafrikańsczi CFAńsczi frank |} '''Zanôléżné teritoria:''' Ceuta| [[Kanarejscze Òstrowë]]| Madera| Melilla| Òstrów Sw. Helenë| Pelagijscze Òstrowë| Réunion| Sokotra '''Teritoria z ògrańczoném ùznaniém:''' Somaliland| Zôpadnô Sahara (Sahrawi) [[Òbrôzk:Gdańsk muzeum archeologiczne głowica kolumny z piaskowca 09.07.10 pl.jpg|mały|220px|left|Głowica z Africzi w mùzeum w [[Gduńsk]]ù]] == Òbaczë téż == * [[Azëjô]] * [[Eùropa]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mojestrone.com/artykul/kaszbscz-zczb-n2254356 {{Afrika}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Afrika| ]] [[Kategòrëjô:Geògrafijô]] ncx1fuir73kj0t0r4ev39mq5k7f8uwz 206502 206448 2026-07-10T11:40:05Z Terrus38 14026 206502 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Africa_satellite_orthographic.jpg|mały|Afrika - satelitarny odjimk]] '''Afrika''' – stolemna dzél [[Zemia|swiata]], na pôłnie od Eùropë i na zôpadze od [[Azëjô|Azëji]], z chtërną je sparłaczona lądowo przez Suez. We wschòdnym i pôłniowim dzélu Africzi roscą nisczé i wësoczé trôwë, pòjedińczé drzewa (palmë, baòbabë, akacje), a téż préklowaté chwarzna. === Lëdztwò === [[Òbrôzk:Africa in the world (red) (W3).svg|mały|Afrika]] W Africe mieszkô kòle 920 mln lëdzy. === Kraje Africzi === W Africe je 54 [[Państwò|państwów]] ë zanôléżnych òbéńdów. {| class="wikitable sortable" style="font-size:85%" ! Fana ! Państwò ! Nôrodné miono kraju ! Stolëca ! Ùrzãdné i brëkòwané jãzëczi ! Dëtkòwô jednota |- | [[Òbrôzk:Flag of Algeria.svg|center|50px|border]] | [[Algeriô]] abò Algerskô | الجزائر‎ | [[Algiers]] | [[arabsczi_jãzëk|arabsczi]], [[berbersczi_jãzëk|berbersczi]], [[Francësczi_jãzëk|francësczi]] | Algersczi dënar |- | [[Òbrôzk:Flag of Angola.svg|center|50px|border]] | [[Angòla]] | Angola | [[Luanda]] | [[Pòrtugalsczi_jãzëk|pòrtugalsczi]], Kikongo, Kimbundu, Umbundu | Angòlskô kwanza |- | [[Òbrôzk:Flag of Benin.svg|center|50px|border]] | [[Benin]] | Bénin | [[Porto Novo]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Yoruba_jãzëk|Yòruba]], [[Fòn_jãzëk|Fòn]] | frank CFA |- | [[Òbrôzk:Flag of Botswana.svg|center|50px|border]] | [[Bòtswana]] | Botswana | [[Gaborone]] | [[Setswana_jãzëk|Setswana]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Botswańskô pula |- | [[Òbrôzk:Flag of Burkina Faso.svg|center|50px|border]] | [[Bùrkina Fasò]] | Burkina Faso | [[Ouagadougou]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Mòoré, Fula, Dioula | Zôpadnôafrikańsczi frank CFA |- | [[Òbrôzk:Flag of Burundi.svg|center|50px|border]] | [[Bùrundi]] | Burundi | [[Gitega]] | [[Kirundi_jãzëk|Kirundi]], [[Francësczi_jãzëk|francësczi]] | Bùrundiańsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Chad.svg|center|50px|border]] | [[Czad]] | Tchad | [[Ndżamena]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]] | frank CFA |- | [[Òbrôzk:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|center|50px|border]] | [[Demòkraticzna Repùblika Kòngo]] | République démocratique du Congo | [[Kinszasa]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Lingala, Kikongo, Swahili, Tshiluba | Kòngolësczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Djibouti.svg|center|50px|border]] | [[Dżibùti]] | Djibouti | [[Dżibùti (gard)]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]], Afarsczi, Somali | Dżibùtëńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Egypt.svg|center|50px|border]] | [[Egipt]] | مصر‎ | [[Kairo]] | [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]] (egipsczi dialekt) | Egipsczi funt |- | [[Òbrôzk:Flag of Eritrea.svg|center|50px|border]] | [[Eritrejô]] | ኤርትራ | [[Asmara]] | Tigrinya, Beja, [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]], Tigre, Kunama, Saho, Bilen, Nara, Afar, [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Eritreańskô nakfa |- | [[Òbrôzk:Flag_of_Eswatini.svg|center|50px|border]] | [[Eswatini]] abò Swaziland | weSwatini, Eswatini | [[Mbabane]] | Swazi jãzëk, anielsczi | Swazisczi lilangeni, pôłniowôafrikaańsczi rand |- | [[Òbrôzk:Flag of Ethiopia.svg|center|50px|border]] | [[Etiopiô]] | Iትዮጵያ Ītyōṗṗyā | [[Addis Abeba]] | [[Amharsczi]] | Etiopsczi birr |- | [[Òbrôzk:Flag of Gabon.svg|center|50px|border]] | [[Gabón]] | Gabon | [[Libreville]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Fang, Myene, Punu, Nzebi | frank CFA |- | [[Òbrôzk:Flag of Gambia.svg|center|50px|border]] | [[Gambiô]] | Gambia | [[Bandżul]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]], Mandinka, Fula, Wolof, Serer, Jola | Gambijsczi dalasi |- | [[Òbrôzk:Flag of Ghana.svg|center|50px|border]] | [[Ghanô]] | Ghana | [[Accra]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]], Asante Twi, Bono, Dagbani, Frafra, Kusaal, Hausa | Ghańsczi cedi |- | [[Òbrôzk:Flag of Guinea.svg|center|50px|border]] | [[Gwinejô]] | Guinée | [[Conakry]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Fulani, Mandinka, Susu | Gwinejsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Guinea-Bissau.svg|center|50px|border]] | [[Gwinejô Bissau]] | Guinea-Bissau | [[Bisseau]] | [[Pòrtugalsczi_jãzëk|pòrtugalsczi]], górnowinejsczi kreole | Zôpadnôafrikańsczi frank CFA |- | [[Òbrôzk:Flag of Cameroon.svg|center|50px|border]] | [[Kamerùn]] | Cameroon | [[Jaunde]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]], Fula, Ewondo | frank CFA |- | [[Òbrôzk:Flag of Kenya.svg|center|50px|border]] | [[Keniô]] | Kenya | [[Nairobi]] | [[Swahili]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Kenijsczi sziling |- | [[Òbrôzk:Flag of Comoros.svg|center|50px|border]] | [[Kòmòrë]] | Komori | [[Moroni]] | [[Kòmòrôńsczi_jãzëk|kòmòrôńsczi]], [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]] | Kòmòròńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Republic of the Congo.svg|center|50px|border]] | [[Kòngo]] | Congo | [[Brazzaville]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Kituba, Kikongo, Lingala | frank CFA |- | [[Òbrôzk:Flag of Lesotho.svg|center|50px|border]] | [[Lesòthò]] | Lesotho | [[Maseru]] | [[Sotho]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Lesothòńsczi loti |- | [[Òbrôzk:Flag of Liberia.svg|center|50px|border]] | [[Liberiô]] | Liberia | [[Monrowia]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Liberańsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Libya.svg|center|50px|border]] | [[Libiô]] | ليبيا‎ | [[Tripolis]] | [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]], [[Berbersczi_jãzëk|berbersczi]] | Libijsczi dinar |- | [[Òbrôzk:Flag of Madagascar.svg|center|50px|border]] | [[Madagaskar]] | Madagascar | [[Antananarivo]] | [[Malagasczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Malagasczi ariary |- | [[Òbrôzk:Flag of Malawi.svg|center|50px|border]] | [[Malawi]] | Malawi | [[Lilongwe]] | [[Chichewi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Malawijskô kwacha |- | [[Òbrôzk:Flag of Mali.svg|center|50px|border]] | [[Mali]] | Mali | [[Bamako]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Bambara | Zôpadnôafrikańsczi frank CFA |- | [[Òbrôzk:Flag of Morocco.svg|center|50px|border]] | [[Marokò]] | al-Maġhrib | [[Rabat]] | [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]], [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], | Marokańsczi dirham |- | [[Òbrôzk:Flag of Mauritania.svg|center|50px|border]] | [[Maùretaniô]] | ‏موريتانيا‎ | [[Nouakchott]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Maùretańskô ouguiya |- | [[Òbrôzk:Flag of Mauritius.svg|center|50px|border]] | [[Maùritjùs]] | Mauritius | [[Port Louis]] | Kreole, Bhojpuri, [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Mauritjùskô rupia |- | [[Òbrôzk:Flag of Mozambique.svg|center|50px|border]] | [[Mòzambik]] | Mozambique | [[Maputo]] | [[Pòrtugalsczi jãzëk|pòrtugalsczi]] | Mòzambijsczi metikal |- | [[Òbrôzk:Flag of Namibia.svg|center|50px|border]] | [[Namibiô]] | Namibia | [[Windhoek]] | Afrikaans, [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]], miemiecczi, RuKwangali, Setswana, siLozi, !Kung | Nambijsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Niger.svg|center|50px|border]] | [[Niger]] | Niger | [[Niamey]] | Hausa, Kanuri, [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]] | Zôpadnôafrikańsczi frank CFA |- | [[Òbrôzk:Flag of Nigeria.svg|center|50px|border]] | [[Nigeriô]] | Nigeria | [[Abuja]] | Hausa, Igbo, Joruba, [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Nigeriôńskô naira |- | [[Òbrôzk:Flag of São Tomé and Príncipe.svg|center|50px|border]] | [[Òstrowë Swiãtégò Tomasza i Ksążãcô]] | São Tomé e Príncipe | [[São Tomé]] | [[Pòrtugalsczi_jãzëk|pòrtugalsczi]], saotomeńsczi kreole, forro, angòlsczi kreole | Saotomeńskô dobra |- | [[Òbrôzk:Flag of South Africa.svg|center|50px|border]] | [[Pôłniowô Afrika]], RPA | South Africa | [[Pretoria]], [[Johannesburg]], [[Bloomfontain]] | Zulu, Xhosa, Sotho, Tswana, Afrikaans, [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Pôłniowôafrikaańsczi rand |- | [[Òbrôzk:Flag of South Sudan.svg|center|50px|border]] | [[Pôłniowi Sudan]] | South Sudan | [[Dżuba]] | Bari, Dinka, Luo, Murle, Nuer, Zande, [[Arabsczi_jãzëk|Jubôarabsczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Pôłniowôsudańsczi funt |- | [[Òbrôzk:Flag of Cape Verde.svg|center|50px|border]] | [[Repùblika Zelonégò Przilądka]] | Cabo Verde | [[Praia]] | [[Pòrtugalsczi_jãzëk|pòrtugalsczi]], zelonòprzilądkòsczi creole | Zelonòprzilądkòsczi escudo |- | [[Òbrôzk:Flag of Central African Republic.svg|center|50px|border]] | [[Westrzédnoafrikańskô Repùblika]] | République Centrafricaine | [[Bangui]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Sango_jãzëk|sango]] | frank CFA |- | [[Òbrôzk:Flag of Equatorial Guinea.svg|center|50px|border]] | [[Równikòwô Gwinejô]] | Guinea Ecuatorial | [[Molobo]] | [[Szpańsczi_jãzëk|szpańsczi]], [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Pòrtugalsczi_jãzëk|pòrtugalsczi]], Fang, Bube, Combe, Annobonesczi, Igbo | frank CFA |- | [[Òbrôzk:Flag of Rwanda.svg|center|50px|border]] | [[Rwandô]] | Rwanda | [[Kigali]] | Swahili, [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Rwandejsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Senegal.svg|center|50px|border]] | [[Senegal]] | Sénégal | [[Dakar]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Wolof | Zôpadnôafrikańsczi frank CFA |- | [[Òbrôzk:Flag of Seychelles.svg|center|50px|border]] | [[Seszele]] | Seychelles | [[Victoria]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]], seszelsczi kreole | Seszelskô rupiô |- | [[Òbrôzk:Flag of Sierra Leone.svg|center|50px|border]] | [[Sierra Leone]] | Sierra Leone | [[Freetown (Sierra Leone)]] | Temne, Mende, [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Sierraleońsczi leon |- | [[Òbrôzk:Flag of Somalia.svg|center|50px|border]] | [[Somaliô]] | Soomaaliya | [[Mogadiszu]] | Somali, [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]] | Somalsczi sziling |- | [[Òbrôzk:Flag of Sudan.svg|center|50px|border]] | [[Sudan]] | السودان | [[Chartum]] | [[Arabsczi_jãzëk|Sudańsczi arabsczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Sudańsczi funt |- | [[Òbrôzk:Flag of Tanzania.svg|center|50px|border]] | [[Tanzaniô]] | Tanzania | [[Dodoma]] | Swahili, [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Tanzańsczi sziling |- | [[Òbrôzk:Flag of Togo (3-2).svg|center|50px|border]] | [[Togo]] | Togo | [[Lomé]] | Ewe, Kabiyé, [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], | Zôpadnôafrikańsczi frank CFA |- | [[Òbrôzk:Flag of Tunisia.svg|center|50px|border]] | [[Tunezjô]] | تونس‎ | [[Tunis]] | [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]], berbersczi, [[Francësczi_jãzëk|francësczi]] | Tùnezejsczi dinar |- | [[Òbrôzk:Flag of Uganda.svg|center|50px|border]] | [[Ùgandô]] | Uganda | [[Kampala]] | [[Swahili]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Ùgandejsczi sziling |- | [[Òbrôzk:Flag of Zambia.svg|center|50px|border]] | [[Zambiô]] | Zambia | [[Lusaka]] | Bemba, Nyanja, Tonga, Lozi, [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Zambijsko kwacha |- | [[Òbrôzk:Flag of the Sahrawi Arab Democratic Republic.svg|center|50px|border]] | [[Zôpadnô Sahara]], dzelowô Sahrawi | Western Sahara; dzelowô Sahrawi | [[Laayounea]], [[Tifariti]] | [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]], [[Francësczi_jãzëk|francësczi]] | Sahrawiskô peseta, marokańsczi dirham, algersczi dinar, mauritansko ouguiya |- | [[Òbrôzk:Flag of Zimbabwe.svg|center|50px|border]] | [[Zimbabwe]] | Zimbabwe | [[Harare]] | Shona, Ndebele, klikowi Koisan, [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]], Sotho, Tonga, Tswana, Xhosa, etc. | Zimbaweńsczi rozrachunkowi brutto dolar (zolar), pôłniowôafrikaańsczi rand, amerikańsczi dolar, eùro |- | [[Òbrôzk:Flag of Côte d'Ivoire.svg|center|50px|border]] | [[Ùbrzég Słoniowëch Kłów]] | Côte d'Ivoire | [[Jamusukro]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Bété, Dioula, Baoulé, Abron, Agni, Cebaara, Senufo, etc. | Zôpadnôafrikańsczi frank CFA |} '''Zanôléżné teritoria:''' Ceuta| [[Kanarejscze Òstrowë]]| Madera| Melilla| Òstrów Sw. Helenë| Pelagijscze Òstrowë| Réunion| Sokotra '''Teritoria z ògrańczoném ùznaniém:''' Somaliland| Zôpadnô Sahara (Sahrawi) [[Òbrôzk:Gdańsk muzeum archeologiczne głowica kolumny z piaskowca 09.07.10 pl.jpg|mały|220px|left|Głowica z Africzi w mùzeum w [[Gduńsk]]ù]] == Òbaczë téż == * [[Azëjô]] * [[Eùropa]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mojestrone.com/artykul/kaszbscz-zczb-n2254356 {{Afrika}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Afrika| ]] [[Kategòrëjô:Geògrafijô]] pd49zzpoqnfz2qtncfugd13j4ryl0h9 206503 206502 2026-07-10T11:40:38Z Terrus38 14026 206503 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Africa_satellite_orthographic.jpg|mały|Afrika - satelitarny odjimk]] '''Afrika''' – stolemna dzél [[Zemia|swiata]], na pôłnie od Eùropë i na zôpadze od [[Azëjô|Azëji]], z chtërną je sparłaczona lądowo przez Suez. We wschòdnym i pôłniowim dzélu Africzi roscą nisczé i wësoczé trôwë, pòjedińczé drzewa (palmë, baòbabë, akacje), a téż préklowaté chwarzna. === Lëdztwò === [[Òbrôzk:Africa in the world (red) (W3).svg|mały|Afrika]] W Africe mieszkô kòle 920 mln lëdzy. === Kraje Africzi === W Africe je 54 [[Państwò|państwów]] ë zanôléżnych òbéńdów. {| class="wikitable sortable" style="font-size:85%" ! Fana ! Państwò ! Nôrodné miono kraju ! Stolëca ! Ùrzãdné i brëkòwané jãzëczi ! Dëtkòwô jednota |- | [[Òbrôzk:Flag of Algeria.svg|center|50px|border]] | [[Algeriô]] abò Algerskô | الجزائر‎ | [[Algiers]] | [[arabsczi_jãzëk|arabsczi]], [[berbersczi_jãzëk|berbersczi]], [[Francësczi_jãzëk|francësczi]] | Algersczi dënar |- | [[Òbrôzk:Flag of Angola.svg|center|50px|border]] | [[Angòla]] | Angola | [[Luanda]] | [[Pòrtugalsczi_jãzëk|pòrtugalsczi]], Kikongo, Kimbundu, Umbundu | Angòlskô kwanza |- | [[Òbrôzk:Flag of Benin.svg|center|50px|border]] | [[Benin]] | Bénin | [[Porto Novo]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Yoruba_jãzëk|Yòruba]], [[Fòn_jãzëk|Fòn]] | frank CFA |- | [[Òbrôzk:Flag of Botswana.svg|center|50px|border]] | [[Bòtswana]] | Botswana | [[Gaborone]] | [[Setswana_jãzëk|Setswana]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Botswańskô pula |- | [[Òbrôzk:Flag of Burkina Faso.svg|center|50px|border]] | [[Bùrkina Faso]] | Burkina Faso | [[Ouagadougou]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Mòoré, Fula, Dioula | Zôpadnôafrikańsczi frank CFA |- | [[Òbrôzk:Flag of Burundi.svg|center|50px|border]] | [[Bùrundi]] | Burundi | [[Gitega]] | [[Kirundi_jãzëk|Kirundi]], [[Francësczi_jãzëk|francësczi]] | Bùrundiańsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Chad.svg|center|50px|border]] | [[Czad]] | Tchad | [[Ndżamena]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]] | frank CFA |- | [[Òbrôzk:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|center|50px|border]] | [[Demòkraticzna Repùblika Kòngo]] | République démocratique du Congo | [[Kinszasa]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Lingala, Kikongo, Swahili, Tshiluba | Kòngolësczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Djibouti.svg|center|50px|border]] | [[Dżibùti]] | Djibouti | [[Dżibùti (gard)]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]], Afarsczi, Somali | Dżibùtëńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Egypt.svg|center|50px|border]] | [[Egipt]] | مصر‎ | [[Kairo]] | [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]] (egipsczi dialekt) | Egipsczi funt |- | [[Òbrôzk:Flag of Eritrea.svg|center|50px|border]] | [[Eritrejô]] | ኤርትራ | [[Asmara]] | Tigrinya, Beja, [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]], Tigre, Kunama, Saho, Bilen, Nara, Afar, [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Eritreańskô nakfa |- | [[Òbrôzk:Flag_of_Eswatini.svg|center|50px|border]] | [[Eswatini]] abò Swaziland | weSwatini, Eswatini | [[Mbabane]] | Swazi jãzëk, anielsczi | Swazisczi lilangeni, pôłniowôafrikaańsczi rand |- | [[Òbrôzk:Flag of Ethiopia.svg|center|50px|border]] | [[Etiopiô]] | Iትዮጵያ Ītyōṗṗyā | [[Addis Abeba]] | [[Amharsczi]] | Etiopsczi birr |- | [[Òbrôzk:Flag of Gabon.svg|center|50px|border]] | [[Gabón]] | Gabon | [[Libreville]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Fang, Myene, Punu, Nzebi | frank CFA |- | [[Òbrôzk:Flag of Gambia.svg|center|50px|border]] | [[Gambiô]] | Gambia | [[Bandżul]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]], Mandinka, Fula, Wolof, Serer, Jola | Gambijsczi dalasi |- | [[Òbrôzk:Flag of Ghana.svg|center|50px|border]] | [[Ghanô]] | Ghana | [[Accra]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]], Asante Twi, Bono, Dagbani, Frafra, Kusaal, Hausa | Ghańsczi cedi |- | [[Òbrôzk:Flag of Guinea.svg|center|50px|border]] | [[Gwinejô]] | Guinée | [[Conakry]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Fulani, Mandinka, Susu | Gwinejsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Guinea-Bissau.svg|center|50px|border]] | [[Gwinejô Bissau]] | Guinea-Bissau | [[Bisseau]] | [[Pòrtugalsczi_jãzëk|pòrtugalsczi]], górnowinejsczi kreole | Zôpadnôafrikańsczi frank CFA |- | [[Òbrôzk:Flag of Cameroon.svg|center|50px|border]] | [[Kamerùn]] | Cameroon | [[Jaunde]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]], Fula, Ewondo | frank CFA |- | [[Òbrôzk:Flag of Kenya.svg|center|50px|border]] | [[Keniô]] | Kenya | [[Nairobi]] | [[Swahili]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Kenijsczi sziling |- | [[Òbrôzk:Flag of Comoros.svg|center|50px|border]] | [[Kòmòrë]] | Komori | [[Moroni]] | [[Kòmòrôńsczi_jãzëk|kòmòrôńsczi]], [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]] | Kòmòròńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Republic of the Congo.svg|center|50px|border]] | [[Kòngo]] | Congo | [[Brazzaville]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Kituba, Kikongo, Lingala | frank CFA |- | [[Òbrôzk:Flag of Lesotho.svg|center|50px|border]] | [[Lesòthò]] | Lesotho | [[Maseru]] | [[Sotho]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Lesothòńsczi loti |- | [[Òbrôzk:Flag of Liberia.svg|center|50px|border]] | [[Liberiô]] | Liberia | [[Monrowia]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Liberańsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Libya.svg|center|50px|border]] | [[Libiô]] | ليبيا‎ | [[Tripolis]] | [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]], [[Berbersczi_jãzëk|berbersczi]] | Libijsczi dinar |- | [[Òbrôzk:Flag of Madagascar.svg|center|50px|border]] | [[Madagaskar]] | Madagascar | [[Antananarivo]] | [[Malagasczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Malagasczi ariary |- | [[Òbrôzk:Flag of Malawi.svg|center|50px|border]] | [[Malawi]] | Malawi | [[Lilongwe]] | [[Chichewi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Malawijskô kwacha |- | [[Òbrôzk:Flag of Mali.svg|center|50px|border]] | [[Mali]] | Mali | [[Bamako]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Bambara | Zôpadnôafrikańsczi frank CFA |- | [[Òbrôzk:Flag of Morocco.svg|center|50px|border]] | [[Marokò]] | al-Maġhrib | [[Rabat]] | [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]], [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], | Marokańsczi dirham |- | [[Òbrôzk:Flag of Mauritania.svg|center|50px|border]] | [[Maùretaniô]] | ‏موريتانيا‎ | [[Nouakchott]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Maùretańskô ouguiya |- | [[Òbrôzk:Flag of Mauritius.svg|center|50px|border]] | [[Maùritjùs]] | Mauritius | [[Port Louis]] | Kreole, Bhojpuri, [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Mauritjùskô rupia |- | [[Òbrôzk:Flag of Mozambique.svg|center|50px|border]] | [[Mòzambik]] | Mozambique | [[Maputo]] | [[Pòrtugalsczi jãzëk|pòrtugalsczi]] | Mòzambijsczi metikal |- | [[Òbrôzk:Flag of Namibia.svg|center|50px|border]] | [[Namibiô]] | Namibia | [[Windhoek]] | Afrikaans, [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]], miemiecczi, RuKwangali, Setswana, siLozi, !Kung | Nambijsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Niger.svg|center|50px|border]] | [[Niger]] | Niger | [[Niamey]] | Hausa, Kanuri, [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]] | Zôpadnôafrikańsczi frank CFA |- | [[Òbrôzk:Flag of Nigeria.svg|center|50px|border]] | [[Nigeriô]] | Nigeria | [[Abuja]] | Hausa, Igbo, Joruba, [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Nigeriôńskô naira |- | [[Òbrôzk:Flag of São Tomé and Príncipe.svg|center|50px|border]] | [[Òstrowë Swiãtégò Tomasza i Ksążãcô]] | São Tomé e Príncipe | [[São Tomé]] | [[Pòrtugalsczi_jãzëk|pòrtugalsczi]], saotomeńsczi kreole, forro, angòlsczi kreole | Saotomeńskô dobra |- | [[Òbrôzk:Flag of South Africa.svg|center|50px|border]] | [[Pôłniowô Afrika]], RPA | South Africa | [[Pretoria]], [[Johannesburg]], [[Bloomfontain]] | Zulu, Xhosa, Sotho, Tswana, Afrikaans, [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Pôłniowôafrikaańsczi rand |- | [[Òbrôzk:Flag of South Sudan.svg|center|50px|border]] | [[Pôłniowi Sudan]] | South Sudan | [[Dżuba]] | Bari, Dinka, Luo, Murle, Nuer, Zande, [[Arabsczi_jãzëk|Jubôarabsczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Pôłniowôsudańsczi funt |- | [[Òbrôzk:Flag of Cape Verde.svg|center|50px|border]] | [[Repùblika Zelonégò Przilądka]] | Cabo Verde | [[Praia]] | [[Pòrtugalsczi_jãzëk|pòrtugalsczi]], zelonòprzilądkòsczi creole | Zelonòprzilądkòsczi escudo |- | [[Òbrôzk:Flag of Central African Republic.svg|center|50px|border]] | [[Westrzédnoafrikańskô Repùblika]] | République Centrafricaine | [[Bangui]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Sango_jãzëk|sango]] | frank CFA |- | [[Òbrôzk:Flag of Equatorial Guinea.svg|center|50px|border]] | [[Równikòwô Gwinejô]] | Guinea Ecuatorial | [[Molobo]] | [[Szpańsczi_jãzëk|szpańsczi]], [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Pòrtugalsczi_jãzëk|pòrtugalsczi]], Fang, Bube, Combe, Annobonesczi, Igbo | frank CFA |- | [[Òbrôzk:Flag of Rwanda.svg|center|50px|border]] | [[Rwandô]] | Rwanda | [[Kigali]] | Swahili, [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Rwandejsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Senegal.svg|center|50px|border]] | [[Senegal]] | Sénégal | [[Dakar]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Wolof | Zôpadnôafrikańsczi frank CFA |- | [[Òbrôzk:Flag of Seychelles.svg|center|50px|border]] | [[Seszele]] | Seychelles | [[Victoria]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]], seszelsczi kreole | Seszelskô rupiô |- | [[Òbrôzk:Flag of Sierra Leone.svg|center|50px|border]] | [[Sierra Leone]] | Sierra Leone | [[Freetown (Sierra Leone)]] | Temne, Mende, [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Sierraleońsczi leon |- | [[Òbrôzk:Flag of Somalia.svg|center|50px|border]] | [[Somaliô]] | Soomaaliya | [[Mogadiszu]] | Somali, [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]] | Somalsczi sziling |- | [[Òbrôzk:Flag of Sudan.svg|center|50px|border]] | [[Sudan]] | السودان | [[Chartum]] | [[Arabsczi_jãzëk|Sudańsczi arabsczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Sudańsczi funt |- | [[Òbrôzk:Flag of Tanzania.svg|center|50px|border]] | [[Tanzaniô]] | Tanzania | [[Dodoma]] | Swahili, [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Tanzańsczi sziling |- | [[Òbrôzk:Flag of Togo (3-2).svg|center|50px|border]] | [[Togo]] | Togo | [[Lomé]] | Ewe, Kabiyé, [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], | Zôpadnôafrikańsczi frank CFA |- | [[Òbrôzk:Flag of Tunisia.svg|center|50px|border]] | [[Tunezjô]] | تونس‎ | [[Tunis]] | [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]], berbersczi, [[Francësczi_jãzëk|francësczi]] | Tùnezejsczi dinar |- | [[Òbrôzk:Flag of Uganda.svg|center|50px|border]] | [[Ùgandô]] | Uganda | [[Kampala]] | [[Swahili]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Ùgandejsczi sziling |- | [[Òbrôzk:Flag of Zambia.svg|center|50px|border]] | [[Zambiô]] | Zambia | [[Lusaka]] | Bemba, Nyanja, Tonga, Lozi, [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Zambijsko kwacha |- | [[Òbrôzk:Flag of the Sahrawi Arab Democratic Republic.svg|center|50px|border]] | [[Zôpadnô Sahara]], dzelowô Sahrawi | Western Sahara; dzelowô Sahrawi | [[Laayounea]], [[Tifariti]] | [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]], [[Francësczi_jãzëk|francësczi]] | Sahrawiskô peseta, marokańsczi dirham, algersczi dinar, mauritansko ouguiya |- | [[Òbrôzk:Flag of Zimbabwe.svg|center|50px|border]] | [[Zimbabwe]] | Zimbabwe | [[Harare]] | Shona, Ndebele, klikowi Koisan, [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]], Sotho, Tonga, Tswana, Xhosa, etc. | Zimbaweńsczi rozrachunkowi brutto dolar (zolar), pôłniowôafrikaańsczi rand, amerikańsczi dolar, eùro |- | [[Òbrôzk:Flag of Côte d'Ivoire.svg|center|50px|border]] | [[Ùbrzég Słoniowëch Kłów]] | Côte d'Ivoire | [[Jamusukro]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Bété, Dioula, Baoulé, Abron, Agni, Cebaara, Senufo, etc. | Zôpadnôafrikańsczi frank CFA |} '''Zanôléżné teritoria:''' Ceuta| [[Kanarejscze Òstrowë]]| Madera| Melilla| Òstrów Sw. Helenë| Pelagijscze Òstrowë| Réunion| Sokotra '''Teritoria z ògrańczoném ùznaniém:''' Somaliland| Zôpadnô Sahara (Sahrawi) [[Òbrôzk:Gdańsk muzeum archeologiczne głowica kolumny z piaskowca 09.07.10 pl.jpg|mały|220px|left|Głowica z Africzi w mùzeum w [[Gduńsk]]ù]] == Òbaczë téż == * [[Azëjô]] * [[Eùropa]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mojestrone.com/artykul/kaszbscz-zczb-n2254356 {{Afrika}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Afrika| ]] [[Kategòrëjô:Geògrafijô]] 6mbry4i4qdfzw1yyyv49db7556h8dtb 0 4289 205948 203045 2026-07-09T21:23:45Z Terrus38 14026 205948 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Courtneylovecarnegiehall2009 crop.jpg|mały|Love, [[2009]]]] '''Courtney Love''' (ùr. [[9 lëpińca]] [[1964]]) – amerikańska spiéwôrka a aktórka. == Filmògrafiô == * ''[[Sid And Nancy]]'' - Gretchen * ''[[Straight to Hell]]'' - Velma * ''[[Tapeheads]]'' * ''[[Feeling Minnesota]]'' - Rhonda * ''[[Basquiat]]'' - Big Pink * ''[[Not Bad for a Girl]]'' - ''Straight to Hell'' * ''[[The People vs. Larry Flynt]]'' - Althea Leasure * ''[[Clara Bow: Discovering the It Girl]]'' - Lektor * ''[[200 Cigarettes]] - Lucy * ''[[Man on the Moon]]'' - Lynn Margulies * ''[[Beat (film)]]'' - Joan Vollmer * ''[[Man on the Moon: Behind the Moonlight]]'' - Courtney Love * ''[[Bounce: Behind the Velvet Rope]]'' * ''[[Last Party 2000]]'' - Courtney Love * ''[[Julie Johnson]]'' - Claire * ''[[Trapped]]'' - Cheryl Hickey * ''[[Back to Hell]]'' - Courtney Love * ''[[Miss June]]'' - Lady Macbeth * ''[[Lovelace]]'' - Linda Lovelace == Diskògrafijô == * 2004 – ''America's Sweetheart'' == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Love, Courtney}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczé aktórczi]] [[Kategòrëjô:Amerikańsczé spiéwôrczi]] ldzkons27lqxureyiud4a0bu0xr7kaj 0 4292 205953 203055 2026-07-09T21:30:32Z Terrus38 14026 205953 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Suzanne_Vega_13._Inselleuchten_03_(cropped).jpg|mały|Suzanne Vega, 2016]] '''Suzanne Nadine Vega''', (ùr. [[11 lëpińca]] [[1959]]) je amerikańską spiéwôrką. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Vega, Suzanne}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczé spiéwôrczi]] a9c0n2al7iiz3l3ewteyckjfhnv38n5 0 4320 205972 201256 2026-07-09T21:54:02Z Terrus38 14026 205972 wikitext text/x-wiki {{Bez òdjimka}} '''Ágústa Eva Erlendsdóttir''' (ùr. [[28 lëpińca]] [[1982]]) – [[Islandëjô|islandzkô]] spiéwôrka ë aktórka. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Erlendsdóttir, Ágústa Eva}} [[Kategòrëjô:Islandëjô]] [[Kategòrëjô:Aktórczi]] [[Kategòrëjô:Spiéwôrczi]] k0gsimnwcdgzs1nfxtzab9t7ch982sq 0 4323 206233 199793 2026-07-10T00:32:24Z Iketsi 3254 <abbr>an.</abbr>→{{jãz.|en}} 206233 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Repubblica Italiana | miono = Repùblika Italsczi | miono-genitiw = Italsczi | fana = Flag of Italy.svg| herb = Emblem_of_Italy.svg | na karce = EU-Italy.svg| jãzëk = [[Italsczi jãzëk|italsczi]] | stolëca = [[Rzim]] | fòrma państwa = [[repùblika]] | wiéchrzëzna = 301.300 | lëdztwò = 60.599.936 | rok = 2016 | dëtk = [[Eùro]] | kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +1 – zëma<br> [[UTC]] +2 – lato | swiãto = [[2 czerwińca]], [[25 łżëkwiata]] | himn = Il Canto degli Italiani<br>(Piesń Włochów) <center>[[Òbrôzk:National anthem of Italy - U.S. Navy Band (long version).ogg]]</center> | kòd = IT, ITA | Internet = .it | telefón = 39 |Prezydeńt=Sergio Matarella|Premiéra=Giorgia Meloni|aùtowi kòd=I|kònstitucjô=Kònstitucjô Italsczi}} '''Italskô''' je państwã w pôłniowi [[Eùropa|Eùropie]], krôj [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùniji]]. Dzél tegò kraju òbtôczô [[Westrzódzemné Mòrzé]]. W Italsce w 2013 rokù bëła [[gòspòdarzeniowô kriza]]. Italskô przez stalata bëłô zgrôwny do rozrëmieniô. Ją sparłãczëł w 1861 rokù Giuseppe Garibaldi<ref>''[https://www.ebsco.com/research-starters/history/italian-unification-risorgimento Italian unification (Risorgimento) | History | Research Starters | EBSCO Research]'' [online], EBSCO [dost. 2026-04-04] ({{jãz.|en}}).</ref>. 2 czerwińca 1946 z przëczënë referendum Italskô ùstałô bëc mònarchią ë stałô sã repùbliką<ref>''[https://www.difesa.it/eng/primo-piano/towards-2-june/32062.html Towards 2 June]'' [online], www.difesa.it [dost. 2026-04-04].</ref>. * stoleczny gard: [[Rzim]] * lëdztwò: 60.599.936 mieszkańców ([[2016]]) * wiéchrzëzna: 301.300 km² * dëtk: euro * telefón: +39 * Internet: .it == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Euro}} {{Eùropa}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Italskô| ]] 668xjtanggwv4g4wbuqyhf7t60mu29s 0 4328 206169 203275 2026-07-10T00:08:22Z Iketsi 3254 (an.)→({{jãz.|en}}) 206169 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Éire| miono = Irlandiô | miono-genitiw = Irlandie | fana = Flag of Ireland.svg| herb = Coat of arms of Ireland.svg | na karce = EU-Ireland.svg| jãzëk = [[Irlandzczi jãzëk|irlandzczi]]<br>[[Anielsczi jãzëk|anielsczi]]| stolëca = Dublin| fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 70 273| procent-wòdë = 2,0 | lëdztwò = 5 380 300| rok = 2024 | dëtk = [[Eùro]]| kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +0 | swiãto = 17 strëmiannika | himn = Amhrán na bhFiann<br> (Żôłnérskô spiéwa) <center>[[Òbrôzk:United States Navy Band - Amhrán na bhFiann.ogg]]</center> | kòd = IE | Internet = .ie | telefón = 353 |Prezydeńt=Catherine Connolly|Premiéra=Micheál Martin|aùtowi kòd=IRL}} '''Irlandiô''' – państwò w zôpadny [[Eùropa|Eùropie]], nôleżącé do [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùnie]]. Zajimô piãc szóstich òstrowù ò ti sami pòzwie. Grańczi leno z [[Nordowô Irlandiô]], chtërna je dzélã [[Wiôlgô Britanijô|Zjednónégò Królestwa]]. Stolëcą i nôwikszim gardã je [[Dublin]]. == Geògrafiô == === Pòłożenié === Leżi w zôpadny [[Eùropa|Eùropie]], na òstrowie Irlandiô. Òtôczô ją [[Atlanticczi Òcean]] (Celticczé Mòrze na pôłnim, Irlandzczé Mòrze na pòrénkù). === Wiéchrzëzna === *całownô: 70,273 km² *wiéchrzëzna lądu: 68,883 km² *wiéchrzëzna wòdów: 1,390 km² *môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 121. === Lądowé grańce === *òglowô długòsc wszëtczich grańców: 443 km *państwa, z jaczima mô grańce: [[Wiôlgô Britaniô]] (Repùblika Irlandie grańczi leno z [[Nordowô Irlandiô|Nordową Irlandią]], chtërna je dzélã Zjednónégò Królestwa). === Brzegòwô liniô === 1,448 km === Klimat === Klimat ùmiarkòwóny nadmòrsczi, pòd wpłiwã Nordowòatlanticczégò Prądu. Łagódné zëmë, dosc chłodno òb lato. Czãsté ùblónowienié, znacznô serosc lëftu. === Ùsztôłcenié terenu === [[Òbrôzk:Cliffs of Moher bei bestem Wetter (2007).jpg|mały|Mòrsczé klifë nad Atlanticczim Òceanã]] Centralnô równizna òbrëmiónô dosc niewësoczima górama; przez òstrów bieżi czile spłôwnëch rzék. Mòrsczé klifë na zôpadnym ùbrzégù. === Wësokòsc terenu === [[Òbrôzk:Ireland_physical_medium.png|mały|Fizycznô kôrta Irlandii]] *strzédnô wësokòsc: 118 m. n.r.m. *nôniższô wësokòsc: 0 m. n.r.m. (Atlanticczi Òcean) *nôwëższi czëp: 1,041 m. n.r.m. (Carrauntoohil / Corrán Tuathail) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === *rolné gruńtë 66,1 % (w tim 15,4 % òrnëch gruńtów) *lasë 10,9% (wôrtoscë szacowóné na 2011) == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === *wielëna lëdztwa: 5,011,102 (wôrtosc szacowónô na lëpińc 2017) *môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 121. === Etniczné karna === Irlandczicë 82,2% (w 2016) === Jãzëczi === [[Òbrôzk:Percentage stating they speak Irish daily outside the education system in the 2011 census.png|mały|Procent lëdzy, jaczi w codniowim żëcym pòsługùją sã irlandzczim jãzëkã]] Òglowò ùżiwónym jãzëkã je anielsczi, 94% pòpulacje òkresliwô gò jakò swój rodny jãzëk. 11% lëdzy pòdôwô, że jich rodnym jãzëkã je [[Irlandzczi jãzëk|irlandzczi]]. Irlandzczi dominëje w dzélu państwa pòzéwónym ''Gaeltacht'', w jaczim mieszkô 96,628 lëdzy. === Religijné karna === [[Katolëcczi Kòscół|katolëcë]] 78.3%, Kóscół Irlandie (anglikańsczi) 2.7%, [[prawòsławié]] 1.3%, mùzułmanie 1.3%, === Ùrbanizacjô === *mieskô pòpùlacjô: 63.8% *wikszé miesczé westrzódczi: Dublin (stolëca) – 1,173,179 mieszkańców; Cork – 125,622 mieszkańców. == Pòliticzny system == *òficjalnô pòzwa: Irlandiô (irl. Éire) *pòliticzny ùstôw: parlamentarnô repùblika *czasowô cona: UTC 0 *państwowé swiãto: 17 strëmiannika – Dzéń sw. Patrika === Wëkònôwczô władza === * pezydent Catherine Connolly (òd 11 lëstopadnika 2025) * premier Micheál Martin (òd 23 stëcznika 2025) === Ùstawòdôwczô władza === Dwùjizbowi parlament, w skłôd jaczégò wchôdô niższô jizba Dáil Éireann (''Zéńdzenié Irlandie'', 158 nôleżników na piãcolatną kadencjã) i wëższô jizba Seanad Éireann (''Senat Irlandie'', 60 nôleżników). == Historiô == Pierszé znôné szlachë wnożënë na môlach Irlandii szacowané są na 8000 p.n.e. i bëłë to przecążczi jachtôrzów z [[Eùropa|eùropejsczégò kòntinentu]]. Zaostałoscą pò tëch ludach są serie grobniców (np. Newgrange). Òd V wiekù òstrów béł chrystianizowóni przez swiãtégò Patrika. W VIII wiekù zaczął sã nôbiég wikingów, jaczi w 1014 w kùńcu òstôł òdparti przez armiã króla Briana Zuchternégò. Òd 1169 zaczãłë sã anielsczé wëkùstrzënczi, zaczinającë wielelatné òbsadzenié [[òstrów|òstrowa]]. W tim cządzé òdbëłë sã zwielono różné pòwstania i wòjnë procëm Anielczików. W 1542 pòwstało Królestwò Irlandie, jegò mònarchą òstał Henrik VIII, ùstało jistniec, czede òstało zjednóne z Wiôlgą Britaniją na mòcë aktu unije z 1801. W 1916 òbczas wiôlgònocnegò pòwstania obznôjmiono samòstójnotã Irlandzczi Repùbliczi<ref>''[https://cain.ulster.ac.uk/issues/politics/docs/pir24416.htm CAIN: Proclamation of the Irish Republic, 24 April 1916]'' [online], cain.ulster.ac.uk [dost. 2026-03-22]. ({{jãz.|en}})</ref>, też w 1919 pòsélcowie Nôrôdny Gromady z partie ''Sinn Féin'' obznôjmili niezanôleżnosc repùbliczi<ref>[https://web.archive.org/web/20160413120940/http://portalwiedzy.onet.pl/22323,,,,sinn_fein,haslo.html#selection-513.0-513.9 Sinn Fein]</ref>. Na mòcë traktatu Anielsko-Irlandzczégò w 1922 ùsôdzôno Wòlne Irlandzczé Państwò, chtërëgo królã bëł mònarcha [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britanie]]<ref name=":0">''[https://www.ebsco.com/research-starters/history/irish-free-state-proclaimed Irish Free State Is Proclaimed| Research Starters| EBSCO Research]'' [online], EBSCO [dost 2025-11-02] ({{jãz.|en}}).</ref>. W tim cządze pòwstôł pierszi irlandzczi rząd z [[Éamon de Valera|Éamonã de Valerą]] w przódkù, co sprawiło początk irlandzczi domôcy wòjnë (1922–1923<ref>[https://www.britannica.com/event/Irish-Civil-War ''Irish Civil War''] Encyclopedia Britannica [dost. 2026-03-22] ({{jãz.|en}})</ref>). W 1937 zjinaczônô miono kraju na Irlandiô<ref name=":0" />, a w 1949 Irlandiô stała sã repùbliką<ref>Nelsson R., ''[https://www.theguardian.com/world/from-the-archive-blog/2020/apr/08/ireland-becomes-a-republic-april-1949 The day Ireland became a republic - archive, April 1949]'', „The Guardian”, 8 łżëkwiata 2020, s. -, ISSN 0261-3077 [dost. 2025-11-02] ({{jãz.|en}}).</ref>. W 1955 rokù Irlandiô stała sã nôleżnikã [[ONZ|ONZ]], w 1973 wstąpiła do [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Wspólnotë]]. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20190506104239/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ei.html Irlandiô w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Eùro}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Irlandiô| ]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] da640052somnorthcxnknpfano8uk71 14 4334 205925 160417 2026-07-09T20:43:12Z Iketsi 3254 {{Commons}} 205925 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Brëkòwnik ja]] 28u0wb2lshajufu5hl3ngxghefuogl0 0 4342 205935 205399 2026-07-09T21:16:52Z Terrus38 14026 205935 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Republika Hrvatska | miono = Repùblika Chòrwacczi | miono-genitiw = Chòrwacczi | fana = Flag of Croatia.svg| herb = Coat of arms of Croatia.svg | na karce = EU-Croatia.svg| jãzëk = [[Chòrwacczi jãzëk|chòrwacczi]] | stolëca = Zagrzeb | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 56.542 | lëdztwò = 4.190.700 | rok = 2016 | dëtk = Euro | kòd dëtka = €| czasowô cona = +2 | swiãto = [[25 czerwińca]] | himn = "Lijepa naša domovino" (Snożnô naszô tatczëzna) <center>[[Òbrôzk:Lijepa nasa domovino instrumental.ogg]]</center>| kòd = HR | Internet = .hr / .eu | telefón = 385 |Prezydeńt=Zoran Milanović|Premiéra=Andrej Plenković|data ùsôdzenia=25 czerwińca 1991|aùtowi kòd=HR}} [[Òbrôzk:Croatia_-_Location_Map_(2013)_-_HRV_-_UNOCHA.svg|left|mały|Gardë Chòrwacczi]] '''Chòrwacjô'''<ref>Felicja Baska-Borzyszkowska; Wojciech Myszk ''Jô w Kaszëbsczi, Kaszëbskô w swiece – dzél III – Ùczbòwnik do kaszëbsczégò jãzëka dlô IV etapù sztôłceniô''.</ref> abò '''Chòrwackô''' ([[Chòrwacczi jãzëk|Chòrwacczi]]: ''Hrvatska'') – je państwã w [[Eùropa|Eùropie]], a òd [[1 lëpińca]] 2013 rokù krôj [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùniji]]. * stoleczny gard: [[Zagrzeb]] * lëdztwò: 4.190.700 mieszkańców ([[2016]]) * wiéchrzëzna: 56.542&nbsp;km² == Òbaczë téż == * [[Chòrwacczi jãzëk]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Euro}} {{Eùropa}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Chòrwackô| ]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] 98pmh2zqsdovsku0yudfsk1gartjhbt 0 4344 206176 201744 2026-07-10T00:12:03Z Iketsi 3254 <abbr>an.</abbr>→{{jãz.|en}} 206176 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Republika e Shqipërisë | miono = Repùblika Albańsczi | miono-genitiw = Albańsczi | fana = Flag of Albania.svg| herb = Coat of arms of Albania.svg | na karce = Albanie_carte.png| mòtto = Ti Shqipëri, më jep nder, më jep emrin Shqipëtar<br>(Të, Albanio, daj mie hònór, nazwi mie Albańczikã)| jãzëk = [[Albańsczi jãzëk|albańsczi]], aromańsczi, grecczi | stolëca = Tirana | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 28.748 | lëdztwò = 2.876.591 | rok = 2017 | dëtk = Albańsczi lek | kòd dëtka = ALL | czasowô cona = +1 | swiãto = [[28 lëstopadnika|28 lëstopadnika - Swiãto Fanë]] | himn = Himni i Flamurit<br>(Himn do Fanë) | kòd = AL, ALB | Internet = .al | telefón = +355 |Prezydeńt=Bajram Begaj|Premiéra=Edi Rama|aùtowi kòd=AL }} '''Albańskô''' ({{jãz.|sq}} ''Shqipëria'') – je môłim państwã w pôłniowo-pòrénkowi [[Eùropa|Eùropie]], na [[Bałkańsczi Półòstrów|Bałkańsczim Półòstrowie]], mô przistãp do Adriaticczégò Mòrza. Albańskô zwëskała samòstójnotã òd [[Tëreckô|Tërecczi]] w 1912 roku. Nôwikszą religią je sunnicczi islam, wëznaje go 57% lëdztwa. Drëgą je [[Katolëcczi Kòscół|rzimszkô katolëcëzna]], dze wëznawcë stanowią 10% lëdztwa. Pòsobicą Albańsczi Prawòsławny Kòscół (7%), zôkón Bektaszitów (2%), ë jinsze (pòdôwczi z 2011)<ref>''[https://www.state.gov/reports/2023-report-on-international-religious-freedom/albania/ Albania]'' [online], United States Department of State [dost. 2026-06-04] ({{jãz.|en}}).</ref>. * stolëca i nôwikszi gard: [[Tirana]] * lëdztwò: 2.876.591 mieszkańców (2017) * wiéchrzëzna: 28.748 km² == Òbaczë téż == * [[Kòsowò]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Albańskô| ]] dfgpq4h8ka9hemp38z6311kz33q1ml7 206178 206176 2026-07-10T00:13:42Z Iketsi 3254 [[]] 206178 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Republika e Shqipërisë | miono = Repùblika Albańsczi | miono-genitiw = Albańsczi | fana = Flag of Albania.svg| herb = Coat of arms of Albania.svg | na karce = Albanie_carte.png| mòtto = Ti Shqipëri, më jep nder, më jep emrin Shqipëtar<br>(Të, Albanio, daj mie hònór, nazwi mie Albańczikã)| jãzëk = [[Albańsczi jãzëk|albańsczi]], aromańsczi, grecczi | stolëca = Tirana | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 28.748 | lëdztwò = 2.876.591 | rok = 2017 | dëtk = Albańsczi lek | kòd dëtka = ALL | czasowô cona = +1 | swiãto = [[28 lëstopadnika|28 lëstopadnika - Swiãto Fanë]] | himn = Himni i Flamurit<br>(Himn do Fanë) | kòd = AL, ALB | Internet = .al | telefón = +355 |Prezydeńt=Bajram Begaj|Premiéra=Edi Rama|aùtowi kòd=AL }} '''Albańskô''' ({{jãz.|sq}} ''Shqipëria'') – je môłim państwã w pôłniowo-pòrénkowi [[Eùropa|Eùropie]], na [[Bałkańsczi Półòstrów|Bałkańsczim Półòstrowie]], mô przistãp do Adriaticczégò Mòrza. Albańskô zwëskała samòstójnotã òd [[Tëreckô|Tërecczi]] w 1912 roku. Nôwikszą religią je sunnicczi [[islam]], wëznaje go 57% lëdztwa. Drëgą je [[Katolëcczi Kòscół|rzimszkô katolëcëzna]], dze wëznawcë stanowią 10% lëdztwa. Pòsobicą Albańsczi Prawòsławny Kòscół (7%), zôkón Bektaszitów (2%), ë jinsze (pòdôwczi z 2011)<ref>''[https://www.state.gov/reports/2023-report-on-international-religious-freedom/albania/ Albania]'' [online], United States Department of State [dost. 2026-06-04] ({{jãz.|en}}).</ref>. * stolëca i nôwikszi gard: [[Tirana]] * lëdztwò: 2.876.591 mieszkańców (2017) * wiéchrzëzna: 28.748 km² == Òbaczë téż == * [[Kòsowò]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Albańskô| ]] n8e4l5pluqmbpil033oprflnp39tpxq 0 4467 205642 198654 2026-07-09T14:50:29Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Ruskô]] to [[Category:Gardë w Rosji]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 205642 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Uljanowsk| dopełniacz=Uljanowska| céch=Coat of arms of Ulyanovsk.png| fana=Flag of Ulyanovsk.svg| karta=Ulyanovsk in Ulyanovsk Oblast.png| wòjewództwò=| kréz=| grodzki=| rodzaj_gminy=| gmina=| miejska=| bùrméster=| adres_um=| kod_poczt_um=| tel_um=| fax_um=| mail_um=| wiéchrzëzna=316 | stopniN=54|minutN=19|stopniE=48|minutE=23| wysokość=| rok=2003| lëdztwò=623 100| gęstość=| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+7) 8422| pòcztowi kòd=432000| registracëjné tôfle=| TERYT=| SIMC=| www=http://www.ulmeria.ru| |gwôsné miono=Ульяновск}} '''Uljanowsk''' ([[Rusczi jãzëk|rus]]. Ульяновск; do [[1924]] '''Symbirsk''') je gardã w [[Ruskô|Rusce]], je to stolëca Uljanowsczégo Okrãża. Òstał nazwany na czesc Włodzmiérza Uljanowa (Lenina)<ref name=":0">[https://russiatrek.org/ulyanovsk-city Ulyanovsk City, Russia] russiatrek.org [2026-03-08]</ref>. Lëdztwò w 2025 bëło 633,500 mieszkańców, a wiéchrzëzna je 316 km²<ref name=":0" />. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Rosji]] 7bzjsud2v8wjkxu7j5ejm7ir6tvfn94 205647 205642 2026-07-09T14:54:14Z Iketsi 3254 {{Òficjalnô starna}} 205647 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Uljanowsk| dopełniacz=Uljanowska| céch=Coat of arms of Ulyanovsk.png| fana=Flag of Ulyanovsk.svg| karta=Ulyanovsk in Ulyanovsk Oblast.png| wòjewództwò=| kréz=| grodzki=| rodzaj_gminy=| gmina=| miejska=| bùrméster=| adres_um=| kod_poczt_um=| tel_um=| fax_um=| mail_um=| wiéchrzëzna=316 | stopniN=54|minutN=19|stopniE=48|minutE=23| wysokość=| rok=2003| lëdztwò=623 100| gęstość=| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+7) 8422| pòcztowi kòd=432000| registracëjné tôfle=| TERYT=| SIMC=| www=http://www.ulmeria.ru| |gwôsné miono=Ульяновск}} '''Uljanowsk''' ({{jãz.|ru}} Ульяновск; do [[1924]] '''Symbirsk''') je gardã w [[Ruskô|Rusce]], je to stolëca Uljanowsczégo Okrãża. Òstał nazwany na czesc Włodzmiérza Uljanowa (Lenina)<ref name=":0">[https://russiatrek.org/ulyanovsk-city Ulyanovsk City, Russia] russiatrek.org [2026-03-08]</ref>. Lëdztwò w 2025 bëło 633,500 mieszkańców, a wiéchrzëzna je 316 km²<ref name=":0" />. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Rosji]] 9sp3iax6tmsfra1nuhz0uncm32uunth 205755 205647 2026-07-09T15:12:19Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == {{#categorytree:Gardë w Rosji|hideroot=on|mode=pages}} 205755 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Uljanowsk| dopełniacz=Uljanowska| céch=Coat of arms of Ulyanovsk.png| fana=Flag of Ulyanovsk.svg| karta=Ulyanovsk in Ulyanovsk Oblast.png| wòjewództwò=| kréz=| grodzki=| rodzaj_gminy=| gmina=| miejska=| bùrméster=| adres_um=| kod_poczt_um=| tel_um=| fax_um=| mail_um=| wiéchrzëzna=316 | stopniN=54|minutN=19|stopniE=48|minutE=23| wysokość=| rok=2003| lëdztwò=623 100| gęstość=| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+7) 8422| pòcztowi kòd=432000| registracëjné tôfle=| TERYT=| SIMC=| www=http://www.ulmeria.ru| |gwôsné miono=Ульяновск}} '''Uljanowsk''' ({{jãz.|ru}} Ульяновск; do [[1924]] '''Symbirsk''') je gardã w [[Ruskô|Rusce]], je to stolëca Uljanowsczégo Okrãża. Òstał nazwany na czesc Włodzmiérza Uljanowa (Lenina)<ref name=":0">[https://russiatrek.org/ulyanovsk-city Ulyanovsk City, Russia] russiatrek.org [2026-03-08]</ref>. Lëdztwò w 2025 bëło 633,500 mieszkańców, a wiéchrzëzna je 316 km²<ref name=":0" />. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Gardë w Rosji|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Rosji]] tsji0mbccb53gpp69n0e1exacyh8838 0 4576 205640 202996 2026-07-09T14:50:28Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Ruskô]] to [[Category:Gardë w Rosji]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 205640 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kazan church in Tomsk.jpg|mały|]] [[Òbrôzk:Русско-немецкий дом.JPG|mały|Ruskò-miemiecczi dodóm]] '''Tomsk''' (rus. Томск) je gardã w [[Ruskô|Rusëji]]. Lëdztwò: 512,600 mieszkańców. == Òbaczë téż == * [[Mòskwa]] * [[Piotrogard]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://tomck.com/map/index.html Подробная карта Томской области] * [http://tomck.com/ Сайт города Томска] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Rosji]] 2de3y19oqu0y69fv39edgjbmmw4pn92 205646 205640 2026-07-09T14:53:50Z Iketsi 3254 {{Òficjalnô starna}} 205646 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kazan church in Tomsk.jpg|mały|]] [[Òbrôzk:Русско-немецкий дом.JPG|mały|Ruskò-miemiecczi dodóm]] '''Tomsk''' ({{jãz.|ru}} Томск) je gardã w [[Ruskô|Rusëji]]. Lëdztwò: 512,600 mieszkańców. == Òbaczë téż == * [[Mòskwa]] * [[Piotrogard]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} * [http://tomck.com/map/index.html Подробная карта Томской области] * [http://tomck.com/ Сайт города Томска] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Rosji]] n9pxfriyxuhr4tbjgkibwbbtzln8j72 205754 205646 2026-07-09T15:12:13Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == {{#categorytree:Gardë w Rosji|hideroot=on|mode=pages}} 205754 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kazan church in Tomsk.jpg|mały|]] [[Òbrôzk:Русско-немецкий дом.JPG|mały|Ruskò-miemiecczi dodóm]] '''Tomsk''' ({{jãz.|ru}} Томск) je gardã w [[Ruskô|Rusëji]]. Lëdztwò: 512,600 mieszkańców. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Gardë w Rosji|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} * [http://tomck.com/map/index.html Подробная карта Томской области] * [http://tomck.com/ Сайт города Томска] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Rosji]] ft117nz5048xk52gyu98c6v8jujeru5 14 4584 205920 188519 2026-07-09T20:42:36Z Iketsi 3254 {{Commons}} 205920 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Brëkòwnik pl| 1]] 14zcnw0f52cnof0mvqcij962rwbvq8y 0 4609 206189 196653 2026-07-10T00:17:53Z Iketsi 3254 <abbr>an.</abbr>→{{jãz.|en}} 206189 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Tharsis and Valles Marineris - Mars Orbiter Mission (30055660701).png|mały]] [[Òbrôzk:Ingenuity Helicopter Rotor Blades Unlocked GifCam.gif|mały|left|Helikòpter na planéce Mars]] [[Òbrôzk:Delta nanedi.jpg|mały|left|Delta rzeczi na planéce Mars]] '''Mars''' ([[Òbrôzk:Mars symbol (fixed width).svg|16px|♂]]) – czwiortô pòsobicą (jak rechùje òd Słuńca) [[planéta]] w [[Słuńcowi Ùstôw|Słuńcowim Ùstawie]]. W 2018 rokù tu bëła nalazłô [[wòda]]<ref>''[https://www.nhm.ac.uk/discover/news/2018/july/liquid-water-found-beneath-the-surface-of-mars.html Liquid water found beneath the surface of Mars | Natural History Museum]'' [online], www.nhm.ac.uk [dost. 2026-04-09] ({{jãz.|en}}).</ref><ref>''[https://www.bbc.com/news/science-environment-44952710 Liquid water &#x27;lake&#x27; revealed on Mars]'' [online], 25 lëpińca 2018 [dost. 2026-04-09] ({{jãz.|en}}).</ref>. == Òbaczë téż == * [[Zemia]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Słuńcowi Ùstôw|kol=#c0c0ff}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mars| ]] rsqagedbdrgloy21chio9bny4ipmi9l 0 4625 206421 198518 2026-07-10T09:02:28Z Terrus38 14026 206421 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Magyarország | miono = Madżarskô | miono-genitiw = Madżarsczi | fana = Flag of Hungary.svg| herb = Coat of arms of Hungary.svg | na karce = EU_location_HUN.png| jãzëk = [[madżarsczi jãzëk|madżarsczi]] | stolëca = [[Bùdapeszt]] | fòrma państwa = [[repùblika]] | wiéchrzëzna = 93.030 | procent-wòdë = | lëdztwò = 9.996.000 | rok = 2010 | dëtk = forint | kòd dëtka = HUF | czasowô cona = +0 | swiãto = [[15 strëmiannika]] | himn = Isten áldd meg a magyart | kòd = HU | Internet = .hu | telefón = +36 |Prezydeńt=[[Tamás Sulyok]]|Premiéra=[[Péter Magyar]]|aùtowi kòd=H|kònstitucjô=Kònstitucjô z 2011}} '''Madżarskô''' je państwã w [[Eùropa|Eùropie]], krôj [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùniji]]<ref name=":0">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/eu-countries/hungary_pl Węgry - Informacje o kraju UE] Unia Europejska</ref>. Greńczë z [[Rumùńskô|Rumùńską]], [[Ùkrajina|Ùkrajiną]], [[Słowackô|Słowacką]], [[Aùstriô|Aùstrią]], [[Słoweniô|Słowenią]], [[Chòrwackô|Chòrwacką]], ë [[Serbiô|Serbią]]. == Geògrafiô == * Pòłożenié: Leżë w w Westrzédny [[Eùropa|Eùropie]]. * wiéchrzëzna: 93.030 km² * Grańce: ** òglowô długòsc wszëtczich grańców: 2,106 km ** państwa, z jaczima mô grańce: [[Aùstriô]] 321 km; [[Chòrwackô]] 348 km; [[Rumùńskô]] 424 km; [[Serbiô]] 164 km; [[Słowackô]] 627 km; [[Słoweniô]] 94 km; [[Ùkrajina]] 128 km, 2,106 == Demografiô == * Lëdztwò: 9,827,455 mieszkańców (2025)<ref name=":1">[https://web.archive.org/web/20210812150943/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/hungary/#people-and-society Hungary] The World Factbook</ref> * Religie: [[Katolëcczi Kòscół|Rzimsko-katolëcczi Kòscół]] 27.5%, Grecko-katolëcczi 1.7%, jinsze katolëcczé wëznania 0.9%, kalwinizm 9.8%, [[Lëterstwò]] 1.8%, jinsze [[Chrzescëjaństwò|chrzescëjańsczé]] (w tim [[prawòsławié]]) 1.6%, jinsze 0.4%, bezbòżnictwò 16.1%, brak òdpòwiédzi w ankece 40.1%<ref name=":1" /> == Pòliticzny system == * pòliticzny ùstôw: parlamentarnô repùblika<ref name=":0" /> * Przédnik kraju: prezydent (Tamás Sulyok), reprezentacëjnô fónkcjô<ref name=":0" /> * Wëkònôwczô władza: rząd z premierã (Péter Magyar) na przódku<ref>[https://2015-2019.kormany.hu/en/doc/the-hungarian-state/the-government-and-commissioners/the-government The Government] Hungarian Goverment</ref> * Ùstawòdôwczô władza: jednojizbowi parlament - Nôrôdnô Gromada (199 nôleżników, wëbieranëch na 4 lata<ref>[https://www.parlament.hu/en/web/house-of-the-national-assembly/election-of-the-members-of-parliament Electing Members of the National Assembly] Hungarian National Assembly</ref>) * dëtk: forint (HUF) == Historiô == [[25 gòdnika]] 1000 madżarsczi ksażã Sztefón I kòrónował sã na króla ë pòwstało [[Królestwò Madżarsczi]]. W 1526 Madżarze pòniesli klãska w bitwie pòd Mochaczem, z jej przëczënë pòrénk Madżarsczi dòstał sã pòd władzã jimperium òsmańsczégò, zôpôd pòd władzã [[Mònarchiô Habsburgów|mònarchii Habsburgów]]<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/history/battle-mohacs Battle of Mohács] EBSCO</ref>. Procëm Aùstrie mioły mol nôrôdne pòwstania: Rakoczego (1703–1711) ë Zymk Lëdów (1848–1849)<ref name=":2">[https://www.idegenvezetok-veszprem.org/en/history-of-hungary.html History of Hungary] Tour guides Veszprém Hungary</ref>, òstateczné w 1867 Madżarskô zwëskałô aùtonomiã ë pòwstałë [[Aùstro-Madżarskô]]<ref name=":3">[https://history.state.gov/countries/hungary A Guide to the United States’ History of Recognition, Diplomatic, and Consular Relations, by Country, since 1776: Hungary]</ref>. Po I swiatowi wòjnie (1918) wspólne państwò ùstało jistniec ë Madżarskô stałô sã repùblikã<ref>[https://theorangefiles.hu/the-first-hungarian-republic/ The First Hungarian Republic] The Orange Files</ref>. Samòstójnota òstała ùznana na mòcë traktatu z Saint-Germain-en-Laye w 1919<ref name=":3" />. W 1920 krôj znowù stał sã mònarchią, le sledny król (ë czezer Aùstrie) Karól IV nie òstał dopùszczony do władzë a państwã rządzëł regent Miklós Horthy<ref>[https://encyklopedia.interia.pl/geografia-nauki-pokrewne/panstwa/news-wegry,nId,2025161 Węgry] Encyklopedia Interia</ref>. W 1920 na mòcë traktatu z Trianon krôj stracëł òk. 2/3 teritorium<ref name=":2" />. Òbczas II swiatowy wòjnie państwò biotkowało po starnie [[III Rzesza|III Rzeszy]], w 1944 przeszłë na starnã Aliantów. Po II swiatowi wòjnie mioł mol okres kòmùnizmù (m.jin. w 1956 bëłô pòwstanié lëdowe, brutalnie stłumione przez czerwòną armiã), a pò 1989 rokù stały sã demòkraticznym państwã jako Repùblika Madżarsczi<ref name=":2" />. Òd 2004 Madżarsko je nôleżnikã [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùnie]]<ref name=":0" />. W 2011 przëjãto nową kònstitucëję, dze mionã państwa je Madżarskô<ref>[https://www.parlament.hu/documents/125505/138409/Fundamental+law/ Art. A kònstitucji]</ref>. == Przepisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Euro}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Madżarskô| ]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] 8cwmqd067z7y5d9g7f0ivejq2uvh3zg 0 4630 206180 205481 2026-07-10T00:14:28Z Iketsi 3254 <abbr>an.</abbr>→{{jãz.|en}} 206180 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Demokratnò-Socjalisticznô Repùblika Sri Lanczi|gwôsné miono=ශ්රී ලංකා ප්රජාතාන්ත්රික සමාජවාදී ජනරජය (syngalesczi)<br>இலங்கை சனநாயக சோஷலிசக் குடியரசு (tamilsczi)|jãzëk=syngalesczi, tamilsczi, anielsczi|herb=Emblem of Sri Lanka.svg|fana=Flag of Sri Lanka.svg|miono-genitiw=Sri Lanczi|stolëca=Sri Dźajawardanapura Kotte|fòrma państwa=repùblika|Prezydeńt=Anura Kumara Dissanayake|Premiéra=Harini Amarasuriya|data ùsôdzenia=4 gromicznika 1948|wiéchrzëzna=65 610|lëdztwò=23,348,315<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/sri-lanka-population/ Sri Lanka Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-03-23] ({{jãz.|en}}).</ref>|rok=2026|dëtk=lankijskô rupia|kòd dëtka=LKR|czasowô cona=5:30|kòd=LK|Internet=.lk|aùtowi kòd=CL|telefón=+94|himn=ශ්රී ලංකා මාතා trb. Sri Lanka Matha<br> ஸ்ரீ லங்கா தாயே trb. Sri Lanka Tāyē<br>(Matkò Sri Lankò) <center>[[Òbrôzk:Sri Lankan national anthem, performed by the United States Navy Band.oga]]</center>|na karce=Sri Lanka (orthographic projection).svg}} '''Sri Lanka''' (Demokratnò-Socjalisticznô Repùblika Sri Lanczi) je państwã w [[Azëjô|Azëji]], na òstrowie Cejlon, na [[Jindijsczi Òcean|Indijsczim Òceanã]]. Stolëcznym gardã je Sri Dźajawardanapura Kotte, dôwni stolëcą bëłô Kòlombo. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mojestrone.com/artykul/rchawa-w-sdz-w-n2404675 {{Azëjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] 9xsyzdlsznn7cnm6r0ip5l7egkdgs2o 0 4632 206422 204401 2026-07-10T09:02:36Z Terrus38 14026 206422 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=中华人民共和国|miono=Chińskô Lëdowô Repùblika|fana=Flag of the People's Republic of China.svg|herb=中華人民共和國國徽.svg|miono-genitiw=Chin|na karce=China in its region (claimed hatched).svg|jãzëk=chińsczi|stolëca=Pekin|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=9.596.960|procent-wòdë=2,82|rok=2026|swiãto=1 rujana|czasowô cona=+8|kòd dëtka=CNY, ¥|dëtk=yuan|lëdztwò=1,412,914,089|himn=义勇军进行曲<br> (Marsz chãtnych) <center>[[File:March of the Volunteers instrumental.ogg]]</center>|kòd=CN|Internet=.cn|telefón=+86|Prezydeńt=Xi Jinping|Premiéra=Li Qiang|data ùsôdzenia=1 rujana 1949|aùtowi kòd=CHN|kònstitucjô=Kònstitucjô Chińsczi Lëdowi Repùbliczi z 4 gòdnika 1982}} '''Chińskô Lëdowô Repùblika, ChLR''' (chiń. ùpr. 中华人民共和国; chiń. trad. 中華人民共和國; pinyin ''Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó''), '''Chinë''' (chiń. ùpr. 中国; chiń. trad. 中國; pinyin ''Zhōngguó'') – państwò w pòrénkòwi [[Azëjô|Azje]]. Drëdżé pòd wzglãdã lëdztwa<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/ Current World Population (2026)], worldometers.info</ref> (pò [[Indie|Indiach]]) państwò na swiece, z pòpùlacją pònad 1,4 miliarda lëdzy; dôwô to 17,02% pòpùlacje swiata<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/china-population/ China Population (2026)], worldometers.info</ref>. Stolecznym gardã je [[Pekin]]. Pòdług Kònstitucje Chińsczi Lëdowi Repùbliczi, je to socjalisticznô repùblika<ref name=":4">[https://www.gov.cn/guoqing/2018-03/22/content_5276318.htm 中华人民共和国宪法 (Kònstitucjô Chińsczi Lëdowi Repùbliczi)], gov.cn</ref>. == Historiô == [[Òbrôzk:The Great Wall of China at Jinshanling.jpg|lewo|mały|189x189px|Chińskô Wiôlgô Scana]] Chinë to jedna z nôstarszich cywilizacji na swiece. Naczãło sã òk. III tësąclata p.n.e., jak henë bëło zacht państwów ë dinastiów. W III stolace przed Christusã césôrz [[Qin Shi Huang]] stwòrzëł jedno państwò chińsczé ë zaczął bùdowac [[Chińskô Wiôlgô Scanã|wiôlgô scanã]]<ref>[https://www.national-geographic.pl/historia/qin-shi-huang-kim-byl-i-z-czego-zaslynal-pierwszy-cesarz-chin/ Qin Shi Huang – kim był pierwszy cesarz Chin?] National Geographic</ref>. W V stolace pòwstaje Kònfucjónizm, chińsczi religijno-filozoficzny systema, chtërnégò zôczątkowôł Kònfucjusz a chtërën skłôdô sã z piãcù nôpierszëch bëlnot: bëlnotë (仁, ''Ren''), prawòscë (義, ''Yi''), przëzwoitòscë abò zwëkù (禮, ''Li''), mądroscë (智, ''Zhi'') ë wiérnoscë (信, ''Xin'')<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/history/confucianism-ancient-world Confucianism in the Ancient World] EBSCO</ref>. Pòtemù Chinë przëchôdzëlë wszelejaczé dinastie, midzë jinyma: Hón (206 p.n.e. – 220 n.e.<ref>[https://www.metmuseum.org/essays/han-dynasty-206-b-c-220-a-d Han Dynasty (206 B.C.–220 A.D.)] Met Museum</ref>), Tóng (618–907<ref>[https://asia-archive.si.edu/learn/for-educators/teaching-china-with-the-smithsonian/explore-by-dynasty/tang-dynasty/ Tang dynasty, 618–907] National Museum of Asian Art</ref>), Song (960–1279<ref>[https://asia-archive.si.edu/learn/for-educators/teaching-china-with-the-smithsonian/explore-by-dynasty/song-dynasty/#:~:text=The%20Song%20dynasty%20(960%E2%80%931279)%20was%20a%20time,*%20**Ceramics%20made%20in%20the%20Song%20dynasty** Song dynasty, 960–1279] National Museum of Asian Art</ref>), [[mòngolskô]] dinastiô Yuón (1279–1368)<ref>[http://www.chinaknowledge.de/History/Yuan/yuan.html Yuan Dynasty 元 (1279-1368)] ChinaKnowledge.de</ref>, Ming (1368–1644)<ref>[https://asia-archive.si.edu/learn/for-educators/teaching-china-with-the-smithsonian/explore-by-dynasty/ming-dynasty/ Ming dynasty, 1368–1644] National Museum of Asian Art</ref> ë Qing (1644–1912), w jich czasach bëł rozwij, wëmëslënczi, np. drëk (VII-VIII stolôt<ref>Chia L. [https://oxfordre.com/asianhistory/display/10.1093/acrefore/9780190277727.001.0001/acrefore-9780190277727-e-205?d=%2F10.1093%2Facrefore%2F9780190277727.001.0001%2Facrefore-9780190277727-e-205&p=emailAEYCIh1juezh.#:~:text=The%20earliest%20known%20texts%20written,to%20early%208th%20century%20ce. Print Culture and the Circulation of Knowledge in Imperial China, 8th–17th Centuriesce.] [2020-03-31] Oxford Research Encyclopedias - Asian History [2025-09-07]</ref>), pich (IX stolôt<ref>Paradowski R.J. [https://www.ebsco.com/research-starters/history/invention-gunpowder-and-guns Invention of Gunpowder and Guns] EBSCO Knowledge Advantage [2025-09-07]</ref>) czë kómpas (IV stolôt p.n.e.<ref>[https://nationalmaglab.org/magnet-academy/history-of-electricity-magnetism/museum/early-chinese-compass-400-bc/ Early Chinese Compass – 400 BC] National Maglab</ref>) a téż rozszérzenié grańc państwa. W XIX wiekù Chinë bëłë mgławe, zmùdzëłë dichtich teritoriów ë miôłë dôwac prawa cëzym państwom. W 1911 z przëczënë rewolucji òstała òbôlonô slédnô dinastiô, dinastiô Qing ë pòwstałô Chińskô Repùblika<ref>Wood M. Chiny. Portret Cywilizacji. Wydawnictwo W.A.B. 2022, s. 560-562 ISBN 978-83-831-8197-4</ref>. 7 lëpińca 1937 [[Japòńskô]] zaatakòwałô Chinë czim pòczãłô [[II swiatowô wòjna|II swiatowô wòjnã]] w Azji (wëpôdk na mòsce Marco Polo)<ref>[https://www.thoughtco.com/world-war-ii-in-asia-195787 World War II in Asia] ThoughtCo</ref>. Z przëczënë domôcy wòjnë naczãtô bez [[Mao Zedong|Mao Zedonga]], rząd Chińsczi Repùbliki wiornął na òstrów [[Tajwan (òstrów)|Tajwan]] gdze do dzys ma [[Tajwan|swòje państwò]]<ref>[https://history.state.gov/milestones/1945-1952/chinese-rev The Chinese Revolution of 1949] Office of the Historian</ref>, a 1 pazdzérznika 1949 pòwstałô Chińskô Lëdowô Repùblika<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/politics-and-government/mao-zedong-proclaims-communist-peoples-republic-china Mao Zedong Proclaims a Communist People's Republic in China] EBSCO</ref>. == Wëszëzna == Chińskô Lëdowô Repùblika je mònopartijny państwã, jedurną partią je Kòmùnisticznô Partiô Chin<ref name=":0">[https://www.bbc.co.uk/bitesize/guides/z9yfrdm/revision/2 What type of government does China have?] BBC [2025-09-06]</ref>. Parlameńt, Nôrodny Lëdowi Kòngres mô 2977 nôleżników<ref>[https://english.www.gov.cn/news/topnews/202302/25/content_WS63f9670ac6d0a757729e736b.html Deputies to 14th NPC broadly representative] [2023-02-25] The State Council of People's Republic of China [2025-09-06]</ref>. Przédnikã kraju je prowôdnik, dôwny wëbiéróny na 5 lat ë mògł bëc wëbróny znowa le òd 2018 mòże pôłnic ùrząd dosmiertnie<ref name=":0" />. Wedle kònstitucji ChLR je socjalisticznô repùblikã<ref name=":4" />. * prowôdnik: Xi Jinping * wiceprowôdnik: Wang Qishan<ref>[https://www.globaltimes.cn/page/202512/1350024.shtml Chinese vice president meets German FM] Global Times</ref><ref>[https://english.www.gov.cn/news/202501/21/content_WS678f017dc6d0868f4e8ef05e.html Chinese VP attends Trump's inauguration ceremony] State Council</ref> * premiéra: Li Qiang<ref name=":1">[https://english.www.gov.cn/institutions Institutions] State Council</ref> * wicepremierzë: Ding Xuexiang, He Lifeng, Zhang Guoqing, Liu Guozhong<ref name=":1" /> <gallery> File:Xi Jinping in Beijing on May 13, 2025 (cropped).jpg|Xi Jinping, prowôdnik ChLR òd 15 lëstopadnika 2012 File:Li Qiang (2024) (cropped).jpg|Li Qiang, premiér ChLR òd 11 strëmiannika 2023 </gallery> == Demografiô == Lëdztwò w 2024 bëło 1,416,043,270. Chinë sã drëdżim nôbarżi zalëdnionym państwã swiata<ref>[https://worldpopulationreview.com/countries Total Population by Country 2025] World Population Review</ref>. Strzédnô długòsc żëcô w 2021 dlô chłopów bëłô 75, dlô białków 80.5<ref>[https://data.who.int/countries/156 Health data overview for the People’s Republic of China] World Health Organization</ref>. Nôwikszã grëpą w 2021 bëlë Chińczicë Hón (91.1%)<ref name=":2">[https://web.archive.org/web/20211220073104/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/china/#people-and-society China] The World Factbook</ref>. Nôwikszã religiją bëłë chińsczé lëdowë religije (21.9%), na drëdzim môlëznë bùddizm (18.2%), zaòstałë [[chrzescëjaństwò]] (5.1%), [[islam]] (1.8%), [[hinduizm]] (< 0.1%), [[judajizm]] (< 0.1%), jiné, w tim [[Taoizm|taoiscë]] - 0.7%, swiécczi 52.1%<ref name=":2" />. Panëje państwòwi bezbòżnictwò<ref name=":2" />. == Geografiô == === Wiéchrzëzna === * całownô: 9,596,960 km² * wiéchrzëzna lądu: 9,326,410 km² * wiéchrzëzna wòdów: 270,550 km² * môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 5. === Długòsc grańc === {| class="wikitable" |+Długòsc<ref>[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Chiny;4169020.html Chiny] Encyklopedia PWN</ref> !Sąsôd !Długòsc (km) |- |[[Ruskô]] |3645 |- |[[Mòngolskô]] |4677 |- |[[Kòrejańskô Lëdowò-Demokratnô Repùblika|Nordowô Koreja]] |1416 |- |[[Wietnam]] |1281 |- |[[Laòs]] |423 |- |[[Myanmar|Mjanma]] |2185 |- |[[Indie]] |3380 |- |[[Bhutan]] |470 |- |[[Nepal]] |1236 |- |[[Pakistan]] |523 |- |[[Afganistón]] |76 |- |[[Tadżikistan]] |414 |- |[[Kirgistan]] |858 |- |[[Kazachstan]] |1533 |} === Sztrądowiô liniô === 18,000 km<ref name=":3">[https://in.china-embassy.gov.cn/eng/zggk/201010/t20101023_2234758.htm Geography] Embassy of the People's Republic of China in India</ref> === Klimat === Klimat wszelejaczi: ùmiarkòwóny, tropikôlny, górsczi ë pustinny<ref>[https://bluegreenatlas.com/climate/china_climate.html The climate of China] Blue Green Atlas [2026-02-14]</ref> === Ùsztôłcenié terenu === W wikszoscë górzësti, wësoczé plaskòwëżë, piôszczëzna na zôpodze, deltë, ë górë na pòrénkù. === Wësokòsc terenu === [[Òbrôzk:Mount Everest as seen from Drukair2 PLW edit.jpg|mały|[[Mount Everest]]]] * strzédnô wësokòsc: 1,840 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: -154 m. n.r.m. (Turpan Pendi) * nôwëższi czëp: 8,849 m. n.r.m. (Mount Everest) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 55.3% (w tim 11.6% òrnëch gruńtów) * lasë 23.8% (wôrtoscë szacowóné na 2023) === Òstrówë === Na teritorialnych wòdach je 5400 òstrowów. Nôwikszã z nich je Tajwan (chtërnã Chinë uznélą za swojã dzél) o wiéchrzëznie 36 000 km², pòtemù je òstrów Hajnan, chtëren mô 34 000 km² wiéchrzëzni<ref name=":3" />. === Mòrza === Kòntinentalny Chinë sã òtoczone òd wschodu i pôłnia mòrzami Bohai, Żôłtim Mòrzem, Wschòdnochińsczim i Pôłniowochińsczim o łączny wiéchrzëzni 4,73 miliónów km². Mòrze Bohai je morzem kòntinentalnym a zaòstałe sã marginalnëmi mòrzami [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]]<ref name=":3" />. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20260203002620/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/china/ Chinë w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azëjô}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] [[Kategòrëjô:Chinë]] 0pez5jqxhn4foeh83cdmolljj1wdbpb 0 4634 206175 200294 2026-07-10T00:11:27Z Iketsi 3254 <abbr>an.</abbr>→{{jãz.|en}}; (pòl.)→({{jãz.|pl}}) 206175 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Repùblika Iraku|gwôsné miono=‏جمهورية العراق‎ <center>Dżumhurijjat al-Irak</center> كۆماری عێراق <center>Komarî 'Êraq|fana=Flag of Iraq.svg|miono-genitiw=Iraku|herb=Coat of arms of Iraq.svg|mòtto=‏لله أكبر <center>Bóg je wiôldżi|himn=‏موطني <br> (Mòja òjczëzno) <center>[[Òbrôzk:United States Navy Band - Mawtini.ogg]]</center>|na karce=Iraq in its region.svg|jãzëk=arabsczi, kurdijsczi|stolëca=Bagdad|fòrma państwa=repùblika|kònstitucjô=Kònstitucjô Iraku|Prezydeńt=Abd al-Latif Raszid|Premiéra=Muhammad Szija as-Sudani|data ùsôdzenia=3 pazdzérznika 1932|wiéchrzëzna=438 317|lëdztwò=48,007,437<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/iraq-population/ Iraq Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-03-26] ({{jãz.|en}}).</ref>|rok=2026|dëtk=iracczi dinar|kòd dëtka=IQD|telefón=+964|aùtowi kòd=IRQ|Internet=.iq|kòd=IQ}} '''Irak''' (ar. ‏العراق‎, trb. ''Al-Irak''), '''Repùblika Iraku''' ([[Arabsczi jãzëk|ar]]. ‏جمهورية العراق‎, trb. ''Dżumhurijjat al-Irak'', [[Kurdijsczi jãzëk|kurd]]. كۆماری عێراق, trb. ''Komarî 'Êraq'') je państwã w Zôpadny [[Azëjô|Azëji]], na Blisczim Wschòdze nad Perską Roztoką. Stolecznym gardã je [[Bagdad]]. Greńczë z [[Syrëjô|Syrëją]], [[Tëreckô|Tërecką]], [[Iran|Iranã]], [[Kùwejt|Kùwejtã]], [[Saudëjskô Arabijô|Saudëjską Arabią]] ë [[Jordaniô|Jordanią]]. Na terenie Iraku bëłë stôrożëtné cywilizacëje Sumer, Babilon ë Asyrëjô<ref>Białek&nbsp;A., ''[https://www.national-geographic.pl/historia/starozytna-mezopotamia-jak-wygladalo-zycie-w-najstarszej-znanej-cywilizacji/ Starożytna Mezopotamia - jak wyglądało życie w najstarszej znanej cywilizacji? | National Geographic]'' [online], www.national-geographic.pl [dostęp 2026-04-26] ({{jãz.|pl}}).</ref>. Nachôdô sã tam dwie rzeczi Tigris ë Eufrat, midzë jaczimi bëłë cywilizacëje Mezopotamie<ref>Zambrzycka-Kościelnicka&nbsp;E., ''[https://www.national-geographic.pl/historia/sumerowie-opracowali-wiele-wynalazkow-ich-slady-do-dzis-widzimy-w-rolnictwie-matematyce-i-astronomii/ Sumerowie opracowali wiele wynalazków. Ich ślady do dziś widzimy w rolnictwie, matematyce i astronomii | National Geographic]'' [online], www.national-geographic.pl [dost. 2026-04-26] ({{jãz.|pl}}).</ref>. Òd 1979 do 2003 roku bëła tu òkrutnô diktatura Saddama Husajna, chtërni mimo modernizacje kraju zamòrdował tësące lëdzi (m.jin. òbczas inwazje na Kùwejt ë Iran<ref name=":0" />)<ref>''[https://www.iwm.org.uk/history/the-complex-legacy-of-saddam-hussein The Complex Legacy of Saddam Hussein]'' [online], Imperial War Museums [dost. 2026-04-26] ({{jãz.|en}}).</ref>. Òstał w 2006 skazany na karã smierci<ref name=":0">''[https://polskieradio24.pl/artykul/1000471,saddam-husajn-demon-naszych-czasow Saddam Husajn. Demon naszych czasów]'' [online], Polskie Radio 24 [dost. 2026-04-26] ({{jãz.|pl}}).</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azëjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] 9yxufmbfcjw0p4uay6afajxhnmzkrz2 0 4636 206230 201150 2026-07-10T00:32:18Z Iketsi 3254 <abbr>an.</abbr>→{{jãz.|en}}; (an.)→({{jãz.|en}}) 206230 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|fana=Flag of Yemen.svg|herb=Emblem of Yemen.svg|mòtto=الله، الوَطَن، الثَورة، الوَحدة<br>Allah, al-Watan, ath-Thawra, al-Wehda<br>(Bóg, Państwò, Rewòlucjô, Jednosc)|himn=[[Himn Jemenu|الجمهورية المتحدة]]<br>al-Jumhūrīyah al-Muttaḥidâh<br>(Zjednóna Repùblika)|na karce=LocationYemen.png|jãzëk=arabsczi|stolëca=Sana|fòrma państwa=repùblika|Prezydeńt=Raszad al-Alimi|Premiéra=Shaea al-Zindani|wiéchrzëzna=527 968|lëdztwò=42,961,653<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/yemen-population/ Yemen Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-03-28] ({{jãz.|en}}).</ref>|rok=2026|dëtk=jemeńsczi rial|kòd dëtka=YER|telefón=+967|Internet=.ye|aùtowi kòd=Y|kòd=YE|czasowô cona=+3|miono=Jemeńskô Repùblika|gwôsné miono=‏الجمهوريّة اليمنية‎|miono-genitiw=Jemenu}} '''Jemen''' ([[Arabsczi jãzëk|arab]]. ‏اليَمَن‎, trb. ''Al-Jaman''), '''Jemeńskô Repùblika''' ([[Arabsczi jãzëk|arab]]. ‏الجمهوريّة اليمنية‎, trb. ''Al-Dżumhurijja al-Jamanijja''je państwã w [[Azëjô|Azëji]], na [[Arabsczi Półòstrów|Arabsczim Półòstrowie]]. Stolecznym gardã je [[Sana]]. Pòwstał w 1990 czede zjednóne òstałë Nôrdowi ë Pôłniowi Jemen<ref name=":0">''[https://2009-2017.state.gov/outofdate/bgn/yemen/7263.htm Yemen (10/96)]'' [online], U.S. Department of State [dost. 2026-03-28] ({{jãz.|en}}).</ref>. Jãzëkã urzãdowim je arabsczi, nôwikszą religią je islam<ref name=":0" />. Greńczë z [[Saudëjskô Arabijô|Saudëjską Arabiją]] na nordze, a òd pòrénku z [[Òman|Òmanã]]. Òd pôłnia ma przëstãp do Arabsczégò mòrza ë Adeńsczi roztoczi, a òd zôpodu do Czerwionego mòrza. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azëjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] 9ypw8h3032kr1zyfrrr1vwc71ovvu55 0 4637 205999 202059 2026-07-09T22:39:56Z Terrus38 14026 205999 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=‏جمهوری اسلامی ایران‎ |miono=Islamskô Repùblika Iranu|fana=Flag of Iran.svg|miono-genitiw=Iranu|herb=Emblem of Iran.svg|mòtto=استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی<br /> Esteghlâl, âzâdi, dżomhuri-je eslâmi<br>(Samòstójnota, Wòlnosc, Islamskô Repùblika)|na karce=Iran in its region.svg|jãzëk=[[Persczi jãzëk|Persczi]]|stolëca=Teheran|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=1 628 771|procent-wòdë=0,7|rok=2015|lëdztwò=81 423 000|dëtk=Rial|kòd dëtka=IRR|czasowô cona= +3:30|swiãto=1 łżëkwiata|himn=Sorud-e Melli-e Dżomhuri-je Eslāmi-je Irān <center>[[Òbrôzk:Sorud-e Mellí-e Yomhurí-e Eslamí-e Irán (instrumental).oga]]</center>|kòd=IR|Internet=.ir|telefón=+98|Prezydeńt=Masud Pezeszkian|Mònarcha=Modżtaba Chamenei|aùtowi kòd=IR|kònstitucjô=Kònstitucjô Iranu z 3 gòdnika 1979}} '''Iran''' ([[Persczi jãzëk|per]]: ایران) je państwã w [[Azëjô|Azëji]]. Stolecznym gardã je [[Teheran]]. Państwòwą religią je [[islam]]. == Historiô == Perskô to jednô z nôstarszich cywilizacji na swiece. Stôrożëtnô Perskô bëłô rządzonô bez m.jin. dinastiã Achemenidów, z jaczi pòchòdzëlë Cërus II Wiôldżi ë Dark I Wiôldżi, chtërni stwòrzëlë stolëmné persczé państwò. Pò ti państwã włôdôlë Partë ë Sasónidë<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20250827224504/https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Iran-Historia;4270155.html Iran. Historia] Encyklopedia PWN</ref>. Religią Stôrożëtny Persczi bëł zaratùsztriónizm. W VII stalata zemie òstałë zdobëte przez [[Arabòwie|Arabów]], chtërni zapròwadzëlë w krôju [[islam]]<ref>[https://www.britannica.com/place/Iran/History History of Iran] Encyclopedia Britannica</ref>. Pònemù Perskô przechôdzëłô wszelejaczé dinastie, midzë jinszima: Safawidów (1501–1722)<ref>[https://www.iranicaonline.org/articles/safavids/ Safavids] Encyclopedia Iranica</ref>, chtërni ùcwiérdzëlë szyicczi islam, czedë ùczënëlë gò państwòwą religią<ref>[https://www.theguardian.com/world/2016/sep/29/iran-shia-islam-matter-of-state Removal of the heart: how Islam became a matter of state in Iran] The Guardian</ref>, a téż Afszaridów (1736–1796<ref>[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803095355440 Afsharid dynasty] Oxford Reference</ref>), Zandów (1750–1794<ref>[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803133352463 Zand dynasty] Oxford Reference</ref>), Kadżarów (1794–1925), za jich rządów Iran przëjął swòją pierszą kònstitucjã ë wpròwôdzono parlamentarny system<ref>''[https://projekty.ncn.gov.pl/opisy/459713-pl.pdf Protokoły pierwszego parlamentu Iranu 1906-1908. Tłumaczenie i analiza językowo-literacka i historyczna.]'' [online], Narodowe Centrum Nauki [dost. 2025-07-17] (<abbr>pòl.</abbr>).</ref>, ë slédnô dinastiô Pahlawi (1925–1979)<ref name=":0" />. W 1935 Perskô zmieniłô miono na Iran<ref>[https://en.majalla.com/node/288096/documents-memoirs/day-history-persia-renamed-%E2%80%98iran%E2%80%99 This day in history: Persia renamed ‘Iran’] Al Majalla</ref>. W 1979 z przëczënë islamsczi rewòlucje dinastiô Pahlawi òstała òbôlonô ë 1 łżëkwiata Iran stôł sã islamską repùbliką<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/politics-and-government/iran-becomes-islamic-republic Iran Becomes an Islamic Republic] EBSCO</ref>. 3 gòdnika 1979 z przëczënë referendum przëjãto nową kònstitucjã<ref>''Historia Powszechna – Świat po upadku ZSRR. Czasy współczesne. Indeksy'', Biblioteka Gazety Wyborczej, 2008, s. 64, ISBN&#x20;978-84-9819-827-0 (<abbr>pòl.</abbr>).</ref>. == Geògrafiô == === Pòłożenié === Leżi na Blësczim Pòrénkù ù brzégu Òmańsczi Roztoczi, Persczi Roztoczi ë [[Kaspijsczé Mòrzé|Kaspijsczégò Mòrza]]. === Wiéchrzëzna === * całownô: 1,648,195 km² * wiéchrzëzna lądu: 1,531,595 km² * wiéchrzëzna wòdów: 116,600 km² * môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 19. === Lądowé grańce === * òglowô długòsc wszëtczich grańców: 5,894 km * państwa, z jaczima mô grańce: [[Afganistón|Afghanistón]] 921 km; [[Armeniô]] 44 km; [[Azerbejdżan]] 689 km; [[Irak]] 1,599 km; [[Pakistan]] 959 km; [[Tëreckô]] 534 km; [[Turkmenistan]] 1,148 km === Brzegòwô liniô === 12,440 km, grańca z Kaspijsczim Mòrzã (740 km) === Klimat === Klimat sëchi lub półsëchi, subtropikalny zdłuż ùbrzégù Kaspijsczégò Mòrza === Ùsztôłcenié terenu === Teren je nierówny, brzeg je wësoczi, centralny basén z piôszczëznami ë górama; môłé, nieprzeriwne równinë zdłuż òbù brzégów. === Wësokòsc terenu === * strzédnô wësokòsc: 1,305 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: -28 m. n.r.m. (Kaspijsczé Mòrze) * nôwëższi czëp: 5,625 m. n.r.m. (Demawend) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 29% (w tim 9.7% òrnëch gruńtów) * lasë 6.6% (wôrtoscë szacowóné na 2023) == Sprôwné pòdzelenié == Iran dzeli sã na 31 prowincjów (''ostán''), jaczimi rządzą gùbernatorzë (استاندار, ''ostándár''). Prowincje dzelą sã na pòdprowincje (''šahrestán''), te zôs na gminë miesczé (''bachš'') i wiesczé (''dehestán''). [[Òbrôzk:IranNumbered.png|330px|center|Iransczé prowincje.]] {| style="background:transparent;" |- valign="top" | {| style="background:transparent; font-size:90%;" | 1. || Teheran (تهران Tehrān) |- | 2. || Kom (قم Qom) |- | 3. || Markazi (مرکزی Markazī) |- | 4. || Kazwin (قزوین Qazvīn) |- | 5. || Gilan (گیلان Gīlān) |- | 6. || Ardabil (اردبیل Ardabīl) |- | 7. || Zandżan (زنجان Zanjān) |- | 8. || Pòrénkòwi Azerbejdżan (آذربایجان شرقی Āzarbāījān-e Sharqī) |- | 9. || Zôpadny Azerbejdżan (آذربایجان غربی Āzarbāījān-e Gharbī) |- | 10. || Kùrdistan (کردستان Kordestān) |} | {| style="background:transparent; font-size:90%;" | 11. || Hamadan (همدان Hamadān) |- | 12. || Kermanszach (کرمانشاه Kermānshāh) |- | 13. || Ilam (ایلام Īlām) |- | 14. || Lorestan (لرستان Lorestān) |- | 15. || Chùzestan (خوزستان Khūzestān) |- | 16. || Czahar Mahal wa Bachtijari (چهارمحال و بختیاری Chahārmahāl va Bakhtiyārī) |- | 17. || Kohgiluje wa Bujerahmad (کهگیلویه و بویراحمد Kohgīluyeh va Bōyer-Ahmad) |- | 18. || Buszehr (بوشهر Būshehr) |- | 19. || Fars (فارس Fārs) |- | 20. || Hòrmozgan (هرمزگان Hormozgān) |} | {| style="background:transparent; font-size:90%;" | 21. || Sistan i Beludżistan (سیستان و بلوچستان Sīstān va Balūchestān) |- | 22. || Kerman (کرمان Kermān) |- | 23. || Jazd (یزد Yazd) |- | 24. || Isfahan (اصفهان Esfahān) |- | 25. || Semnan (سمنان Semnān) |- | 26. || Mazandaran (مازندران Māzandarān) |- | 27. || Gòlestan (گلستان Golestān) |- | 28. || Nordowi Chòrasan (خراسان شمالی Khorāsān Shamālī) |- | 29. || Chòrasan Razawi (خراسان رضوی Khorāsān Razavī) |- | 30. || Pôłniowi Chòrasan (خراسان جنوبی Khorāsān Janūbī) |- | 31. || Albòrz (استان البرز Alborz) |} | |} == Demografiô == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 92,417,681 (2025)<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/iran-population/ Iran Population <small>(LIVE)</small>] Worldometer</ref> === Etniczné karna === Persowie, Azerowie, Kurdowie, Lurowie, Balochowie, Arabòwie, Turkmeni ë Tërkuci === Jãzëczi === Òglowò ùżiwónym jãzëkã je persczi, le brëkòwane sã też azersczi jinsze tërkuccze dialektë, kurdijsczi, gilaki, mazandarani, luri, balochi, arabsczi === Religijné karna === [[Islam|Mùzułmanie]] (państwòwô religiô) 98.5%, [[Chrzescëjanizna|chrzescëjónie]] 0.7%, bahaici 0.3%, agnosticë 0.3%, jinszi (w tim zaratusztrianie, żëdzë, hinduiści) 0.2% (2020) === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 77.3% == Pòliticzny system == Iran to [[teokracëjô]] ë islamskô repùblika z systemã prezydencczim. Przédnikã kraju je Nôweższi Wódca, wëbierany je przez Gromadã Ekspertów. Przédnikã rządu je prezydent, wëbierany na 4 lata. Parlament Islamskô Konsultatywnô Gromada je jednojizbowi ë mô 290 członków<ref>[https://www.asianparliament.org/parliament/information/majles-shoraye-eslami--islamic-parliament-of-iran-/3/1/view/ Majles Shoraye Eslami (Islamic Parliament of Iran)] Asian Parliamentary Assembly</ref>, wëbierany je na sztërëlatną kadencjã<ref>[https://commonslibrary.parliament.uk/irans-2024-elections/ Iran’s 2024 elections] House of Commons Library</ref>. * Nôweższi Wódca: Modżtaba Chamenei * Prezydent: Masud Pezeszkian == Galeriô == <gallery> Òbrôzk:Gate of All Nations, Persepolis.jpg Òbrôzk:Hafez 880714 095.jpg Òbrôzk:981012-Damavand-South-IMG 9861-2.jpg Òbrôzk:Kish beach 02.jpg Òbrôzk:Naghshe Jahan Square Isfahan modified.jpg Òbrôzk:Ferdowsi tomb4.jpg Òbrôzk:Aerial View of Tehran 26.11.2008 04-35-03.JPG Òbrôzk:Rasht Municipality Mansion in an Autumn night.jpg Òbrôzk:Towers in Tehran City at night.jpg Òbrôzk:RezaShrine.jpg Òbrôzk:Mozaffariyeh, Grand Bazzar of Tabriz, IRAN.jpg Òbrôzk:The misty mountains.jpg </gallery> == Òbaczë téż == * [[Nôweższi Wódca Iranu]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azëjô}} [[Kategòrëjô:Iran| ]] 856mnekjvh42goqzctieocnco2h26sn 206423 205999 2026-07-10T09:02:49Z Terrus38 14026 206423 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=‏جمهوری اسلامی ایران‎ |miono=Islamskô Repùblika Iranu|fana=Flag of Iran.svg|miono-genitiw=Iranu|herb=Emblem of Iran.svg|mòtto=استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی<br /> Esteghlâl, âzâdi, dżomhuri-je eslâmi<br>(Samòstójnota, Wòlnosc, Islamskô Repùblika)|na karce=Iran in its region.svg|jãzëk=[[Persczi jãzëk|Persczi]]|stolëca=Teheran|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=1 628 771|procent-wòdë=0,7|rok=2015|lëdztwò=81 423 000|dëtk=Rial|kòd dëtka=IRR|czasowô cona= +3:30|swiãto=1 łżëkwiata|himn=Sorud-e Melli-e Dżomhuri-je Eslāmi-je Irān <center>[[Òbrôzk:Sorud-e Mellí-e Yomhurí-e Eslamí-e Irán (instrumental).oga]]</center>|kòd=IR|Internet=.ir|telefón=+98|Prezydeńt=Masud Pezeszkian|Mònarcha=Modżtaba Chamenei|aùtowi kòd=IR|kònstitucjô=Kònstitucjô Iranu z 3 gòdnika 1979}} '''Iran''' ([[Persczi jãzëk|per]]: ایران) je państwã w [[Azëjô|Azëji]]. Stolecznym gardã je [[Teheran]]. Państwòwą religią je [[islam]]. == Historiô == Perskô to jednô z nôstarszich cywilizacji na swiece. Stôrożëtnô Perskô bëłô rządzonô bez m.jin. dinastiã Achemenidów, z jaczi pòchòdzëlë Cërus II Wiôldżi ë Dark I Wiôldżi, chtërni stwòrzëlë stolëmné persczé państwò. Pò ti państwã włôdôlë Partë ë Sasónidë<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20250827224504/https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Iran-Historia;4270155.html Iran. Historia] Encyklopedia PWN</ref>. Religią Stôrożëtny Persczi bëł zaratùsztriónizm. W VII stalata zemie òstałë zdobëte przez [[Arabòwie|Arabów]], chtërni zapròwadzëlë w krôju [[islam]]<ref>[https://www.britannica.com/place/Iran/History History of Iran] Encyclopedia Britannica</ref>. Pònemù Perskô przechôdzëłô wszelejaczé dinastie, midzë jinszima: Safawidów (1501–1722)<ref>[https://www.iranicaonline.org/articles/safavids/ Safavids] Encyclopedia Iranica</ref>, chtërni ùcwiérdzëlë szyicczi islam, czedë ùczënëlë gò państwòwą religią<ref>[https://www.theguardian.com/world/2016/sep/29/iran-shia-islam-matter-of-state Removal of the heart: how Islam became a matter of state in Iran] The Guardian</ref>, a téż Afszaridów (1736–1796<ref>[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803095355440 Afsharid dynasty] Oxford Reference</ref>), Zandów (1750–1794<ref>[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803133352463 Zand dynasty] Oxford Reference</ref>), Kadżarów (1794–1925), za jich rządów Iran przëjął swòją pierszą kònstitucjã ë wpròwôdzono parlamentarny system<ref>''[https://projekty.ncn.gov.pl/opisy/459713-pl.pdf Protokoły pierwszego parlamentu Iranu 1906-1908. Tłumaczenie i analiza językowo-literacka i historyczna.]'' [online], Narodowe Centrum Nauki [dost. 2025-07-17] (<abbr>pòl.</abbr>).</ref>, ë slédnô dinastiô Pahlawi (1925–1979)<ref name=":0" />. W 1935 Perskô zmieniłô miono na Iran<ref>[https://en.majalla.com/node/288096/documents-memoirs/day-history-persia-renamed-%E2%80%98iran%E2%80%99 This day in history: Persia renamed ‘Iran’] Al Majalla</ref>. W 1979 z przëczënë islamsczi rewòlucje dinastiô Pahlawi òstała òbôlonô ë 1 łżëkwiata Iran stôł sã islamską repùbliką<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/politics-and-government/iran-becomes-islamic-republic Iran Becomes an Islamic Republic] EBSCO</ref>. 3 gòdnika 1979 z przëczënë referendum przëjãto nową kònstitucjã<ref>''Historia Powszechna – Świat po upadku ZSRR. Czasy współczesne. Indeksy'', Biblioteka Gazety Wyborczej, 2008, s. 64, ISBN&#x20;978-84-9819-827-0 (<abbr>pòl.</abbr>).</ref>. == Geògrafiô == === Pòłożenié === Leżi na Blësczim Pòrénkù ù brzégu Òmańsczi Roztoczi, Persczi Roztoczi ë [[Kaspijsczé Mòrzé|Kaspijsczégò Mòrza]]. === Wiéchrzëzna === * całownô: 1,648,195 km² * wiéchrzëzna lądu: 1,531,595 km² * wiéchrzëzna wòdów: 116,600 km² * môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 19. === Lądowé grańce === * òglowô długòsc wszëtczich grańców: 5,894 km * państwa, z jaczima mô grańce: [[Afganistón|Afghanistón]] 921 km; [[Armeniô]] 44 km; [[Azerbejdżan]] 689 km; [[Irak]] 1,599 km; [[Pakistan]] 959 km; [[Tëreckô]] 534 km; [[Turkmenistan]] 1,148 km === Brzegòwô liniô === 12,440 km, grańca z Kaspijsczim Mòrzã (740 km) === Klimat === Klimat sëchi lub półsëchi, subtropikalny zdłuż ùbrzégù Kaspijsczégò Mòrza === Ùsztôłcenié terenu === Teren je nierówny, brzeg je wësoczi, centralny basén z piôszczëznami ë górama; môłé, nieprzeriwne równinë zdłuż òbù brzégów. === Wësokòsc terenu === * strzédnô wësokòsc: 1,305 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: -28 m. n.r.m. (Kaspijsczé Mòrze) * nôwëższi czëp: 5,625 m. n.r.m. (Demawend) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 29% (w tim 9.7% òrnëch gruńtów) * lasë 6.6% (wôrtoscë szacowóné na 2023) == Sprôwné pòdzelenié == Iran dzeli sã na 31 prowincjów (''ostán''), jaczimi rządzą gùbernatorzë (استاندار, ''ostándár''). Prowincje dzelą sã na pòdprowincje (''šahrestán''), te zôs na gminë miesczé (''bachš'') i wiesczé (''dehestán''). [[Òbrôzk:IranNumbered.png|330px|center|Iransczé prowincje.]] {| style="background:transparent;" |- valign="top" | {| style="background:transparent; font-size:90%;" | 1. || Teheran (تهران Tehrān) |- | 2. || Kom (قم Qom) |- | 3. || Markazi (مرکزی Markazī) |- | 4. || Kazwin (قزوین Qazvīn) |- | 5. || Gilan (گیلان Gīlān) |- | 6. || Ardabil (اردبیل Ardabīl) |- | 7. || Zandżan (زنجان Zanjān) |- | 8. || Pòrénkòwi Azerbejdżan (آذربایجان شرقی Āzarbāījān-e Sharqī) |- | 9. || Zôpadny Azerbejdżan (آذربایجان غربی Āzarbāījān-e Gharbī) |- | 10. || Kùrdistan (کردستان Kordestān) |} | {| style="background:transparent; font-size:90%;" | 11. || Hamadan (همدان Hamadān) |- | 12. || Kermanszach (کرمانشاه Kermānshāh) |- | 13. || Ilam (ایلام Īlām) |- | 14. || Lorestan (لرستان Lorestān) |- | 15. || Chùzestan (خوزستان Khūzestān) |- | 16. || Czahar Mahal wa Bachtijari (چهارمحال و بختیاری Chahārmahāl va Bakhtiyārī) |- | 17. || Kohgiluje wa Bujerahmad (کهگیلویه و بویراحمد Kohgīluyeh va Bōyer-Ahmad) |- | 18. || Buszehr (بوشهر Būshehr) |- | 19. || Fars (فارس Fārs) |- | 20. || Hòrmozgan (هرمزگان Hormozgān) |} | {| style="background:transparent; font-size:90%;" | 21. || Sistan i Beludżistan (سیستان و بلوچستان Sīstān va Balūchestān) |- | 22. || Kerman (کرمان Kermān) |- | 23. || Jazd (یزد Yazd) |- | 24. || Isfahan (اصفهان Esfahān) |- | 25. || Semnan (سمنان Semnān) |- | 26. || Mazandaran (مازندران Māzandarān) |- | 27. || Gòlestan (گلستان Golestān) |- | 28. || Nordowi Chòrasan (خراسان شمالی Khorāsān Shamālī) |- | 29. || Chòrasan Razawi (خراسان رضوی Khorāsān Razavī) |- | 30. || Pôłniowi Chòrasan (خراسان جنوبی Khorāsān Janūbī) |- | 31. || Albòrz (استان البرز Alborz) |} | |} == Demografiô == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 92,417,681 (2025)<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/iran-population/ Iran Population <small>(LIVE)</small>] Worldometer</ref> === Etniczné karna === Persowie, Azerowie, Kurdowie, Lurowie, Balochowie, Arabòwie, Turkmeni ë Tërkuci === Jãzëczi === Òglowò ùżiwónym jãzëkã je persczi, le brëkòwane sã też azersczi jinsze tërkuccze dialektë, kurdijsczi, gilaki, mazandarani, luri, balochi, arabsczi === Religijné karna === [[Islam|Mùzułmanie]] (państwòwô religiô) 98.5%, [[Chrzescëjaństwò|chrzescëjani]] 0.7%, bahaici 0.3%, agnosticë 0.3%, jinszi (w tim zaratusztrianie, żëdzë, hinduiści) 0.2% (2020) === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 77.3% == Pòliticzny system == Iran to [[teokracëjô]] ë islamskô repùblika z systemã prezydencczim. Przédnikã kraju je Nôweższi Wódca, wëbierany je przez Gromadã Ekspertów. Przédnikã rządu je prezydent, wëbierany na 4 lata. Parlament Islamskô Konsultatywnô Gromada je jednojizbowi ë mô 290 członków<ref>[https://www.asianparliament.org/parliament/information/majles-shoraye-eslami--islamic-parliament-of-iran-/3/1/view/ Majles Shoraye Eslami (Islamic Parliament of Iran)] Asian Parliamentary Assembly</ref>, wëbierany je na sztërëlatną kadencjã<ref>[https://commonslibrary.parliament.uk/irans-2024-elections/ Iran’s 2024 elections] House of Commons Library</ref>. * Nôweższi Wódca: Modżtaba Chamenei * Prezydent: Masud Pezeszkian == Galeriô == <gallery> Òbrôzk:Gate of All Nations, Persepolis.jpg Òbrôzk:Hafez 880714 095.jpg Òbrôzk:981012-Damavand-South-IMG 9861-2.jpg Òbrôzk:Kish beach 02.jpg Òbrôzk:Naghshe Jahan Square Isfahan modified.jpg Òbrôzk:Ferdowsi tomb4.jpg Òbrôzk:Aerial View of Tehran 26.11.2008 04-35-03.JPG Òbrôzk:Rasht Municipality Mansion in an Autumn night.jpg Òbrôzk:Towers in Tehran City at night.jpg Òbrôzk:RezaShrine.jpg Òbrôzk:Mozaffariyeh, Grand Bazzar of Tabriz, IRAN.jpg Òbrôzk:The misty mountains.jpg </gallery> == Òbaczë téż == * [[Nôweższi Wódca Iranu]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azëjô}} [[Kategòrëjô:Iran| ]] rfrhgb1igo60cga8tr6stvixr1w1te4 0 4638 206179 205512 2026-07-10T00:14:11Z Iketsi 3254 <abbr>an.</abbr>→{{jãz.|en}}; (an.)→({{jãz.|en}}) 206179 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Republik Indonesia|miono=Repùblika Indonezje|fòrma państwa=repùblika|himn=Indonesia Raya<br>Wiôlgô Indonezjô <center>[[Òbrôzk:Indonesia Raya instrumental.ogg]]</center>|lëdztwò=283 487 931|rok=2024|dëtk=indonezyjskô rupiô|kòd dëtka=IDR|kòd=ID|telefón=+62|Internet=.id|wiéchrzëzna=1 904 569|swiãto=17 zélnika|procent-wòdë=|stolëca=Dżakarta|jãzëk=indonezyjsczi|na karce=LocationIndonesia.svg|mòtto=Bhinneka Tunggal Ika<br>(Jednota w różnoscë)|herb=National emblem of Indonesia Garuda Pancasila.svg|fana=Flag of Indonesia.svg|miono-genitiw=Indonezje|czasowô cona=7 do +9|Prezydeńt=Prabowo Subianto|aùtowi kòd=RI}} '''Indonezjô''' je państwã na òstrowach w pôłniowo-pòrénczny [[Azëjô|Azje]] a téż [[Òceaniô|Òceanie]]. Stolëcznym gardã je Dżakarta (dôwni Batavia<ref>Centre&nbsp;U.W.H., ''[https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6010/ The Old Town of Jakarta (Formerly old Batavia) and 4 Outlying Islands (Onrust, Kelor, Cipir dan Bidadari)]'' [online], UNESCO World Heritage Centre [dost. 2026-07-03] ({{jãz.|en}}).</ref>). Grańczi z [[Malezjô|Malezją]], [[Papùa-Nowô Gwinejô|Papùą-Nową Gwineją]] ë [[Pòrënkòwi Timor|Pòréncznym Timòrã]]. == Historiô == Przez stalata nen krôj béł wôżnym placã hańdlowëch szlachów, spòtikałë sã tam kùlturë: indijskô, arabskô, chińskô ë eùropejskô. Sami Eùropejczicë doprzëszlë na òstrowë w XVI stalatim<ref name=":0">[https://wydarzenia.interia.pl/tematy-indonezja,gsbi,6674 Indonezja - wiadomości, zdjęcia ] [online], wydarzenia.interia.pl [dostęp 2026-07-03].</ref>. Indonezjô zwëska samòstójnotã [[17 zélnika]] 1945 òd [[Néderlandzkô|Holandie]]<ref>[https://www.census.gov/newsroom/stories/indonesia-independence-day.html 78th Indonesian Independence Day (1945): August 17, 2023] United States Census Bureau [2025-08-29]</ref><ref>[https://www.naa.gov.au/help-your-research/fact-sheets/indonesian-independence Indonesian independence] National Archives of Australia [2025-08-29]</ref>, a pò biotkach z Holendrama òstała szerzi ùznónô w 1949<ref name=":0" />. Òd lat 60. do lat 90. XX st. bëła tu diktatura prezydenta Suharto<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cn40p2vwyn7o Indonesia names former dictator Suharto a 'national hero'] [online], www.bbc.com, 10 lëstopadnika 2025 [dost. 2026-07-03] ({{jãz.|en}}).</ref>, le òd zôczątkù XXI st. krôj rozwijô sã jakno demòkraticznô repùblika<ref name=":0" />. == Demografiô == Lëdztwò w 2024 wënosëło 283 487 931 mieszkańców<ref>[https://data.worldbank.org/country/indonesia Indonesia] World Bank Group data [2025-08-29]</ref>. Nôwikszą religią w Indonezje je [[islam]]. {| class="wikitable" |+Religijnô identifikacjô w 2010<ref>''[https://www.indonesia-investments.com/culture/religion/item69 Religion in Indonesia - Religious Pluralism in Society | Indonesia Investments]'' [online], www.indonesia-investments.com [dost. 2026-07-03].</ref> !Religiô !Procent lëdztwa !Lëczba wëznôwców (w milionach) |- |[[Islam]] |87.2% |207.2 |- |[[Protestantizm]] |6.9% |16.5 |- |[[Katolëcczi Kòscół|Katolëcyzm]] |2.9% |6.9 |- |[[Hindujizm]] |1.7% |4.0 |- |[[Bùddiizm|Bùddizm]] |0.7% |4.0 |- |[[Kònfucjonizm]] |0.05% |0.1 |} == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Museum Nasional Indonesia.jpg|Nôrodné Mùzeùm Indonezje w centrum Dżakartë Òbrôzk:Jakarta Skyline Part 2.jpg|[[Wisma 46]], nôwëższi biórówc w Indonezje. Òbrôzk:Central Jakarta.JPG|Jalan Thamrin, główné szasé centralny Dżakartë Òbrôzk:Gambir Station Platform.jpg|Bana na stacji [[Gambir]] w centrum Dżakartë Òbrôzk:BungKarno-indonoob.JPG|Sztadión [[Bung Karno]], mòże gòscëc 100 000 lëdzy Òbrôzk:Jalan malioboro - Jogjakarta.JPG|Malioboro, nôpòpùlarniészô sztrasa w Jogjakarce Òbrôzk:Transjogja.jpg|Aùtobùs Trans Jogja w Jogjakarcie Òbrôzk:SOTO FOOD.jpg|Indonezyjskô kùchniô Òbrôzk:Indonesian Army infantryman participating in the GPOI.jpg|Żôłnérz indonezyjsczi armie Òbrôzk:ID diesel loco CC 201-05 060327 4217 kta.jpg|GE U20C w Indonezje, #CC201-05 Òbrôzk:Diesel locomotive CC 203 22 at Gambir Station.jpg|GE U20C "Full-Width Cabin" w Indonezje, #CC203-22 Òbrôzk:ID diesel loco CC 204-06 060403 2512 mri.jpg|GE U20C, lokòmòtiwa kòntrolowónô całowno przez kómpùter, #CC204-0 </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azëjô}}{{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Jindonezjô| ]] [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] omq01nnvd0t7ua0epiv3gxcv2tfd97a 0 4639 206000 205398 2026-07-09T22:40:37Z Terrus38 14026 206000 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Grëzóńskô|gwôsné miono=საქართველო<br> Sakartwelo|fana=Flag of Georgia.svg|herb=Greater coat of arms of Georgia.svg|miono-genitiw=Grëzóńsczi|mòtto=ძალა ერთობაშია (Dzala ertobaszia)<br>(Sëła je w jednoscë)|himn=თავისუფლება<br>(Wòlnota) <center>[[Òbrôzk:Tavisupleba vocal.ogg]]</center>|na karce=Georgia in Europe.svg|jãzëk=Grëzóńsczi|stolëca=Tbilisi|fòrma państwa=repùblika|kònstitucjô=Kònstitucjô Grëzóńsczi|Prezydeńt=Micheil Kawelaszwili|Premiéra=Irakli Kobachidze|data ùsôdzenia=9 łżëkwiata 1991|wiéchrzëzna=69 700|lëdztwò=3,804,642<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/georgia-population/ Georgia Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-03-25] (<abbr>an.</abbr>).</ref>|rok=2026|dëtk=[[Lari (dëtk)|lari]]|kòd dëtka=GEL|czasowô cona=+4|kòd=GE|Internet=.ge|aùtowi kòd=GE|telefón=+995}} '''Gruzjô'''<ref>{{RKJ|2007|42}}</ref><ref>Felicja Baska-Borzyszkowska; Wojciech Myszk ''Jô w Kaszëbsczi, Kaszëbskô w swiece – dzél III – Ùczbòwnik do kaszëbsczégò jãzëka dlô IV etapù sztôłceniô''.</ref> abò '''Grëzóńskô'''<ref>https://mojestrone.com/artykul/p-welacje-w-grzonsczi-n1348934</ref><ref>https://mojestrone.com/artykul/grzonsk-strzmiw-n1391321</ref><ref>https://mojestrone.com/artykul/ni-strzmiw-dtczi-n1296406</ref> je państwã w [[Azëjô|Azëji]]. Grańczi z [[Azerbejdżan|Azerbejdżanã]], [[Armeniô|Armenią]], [[Tëreckô|Tërecką]] ë [[Ruskô|Ruską]]. Stolëcą kraju je [[Tbilisi]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Georgia cities01.png| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Dagestan]] * [[Armeniô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.allgeo.org Full Jinformacëje ò Grëzóńsce] (anielsczi, miemiecczi, rusczi, grëzóńsczi) {{Azëjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] i90yg18oba3dijsvdr3h1bilhqno6ny 206173 206000 2026-07-10T00:09:16Z Iketsi 3254 <abbr>an.</abbr>→{{jãz.|en}} 206173 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Grëzóńskô|gwôsné miono=საქართველო<br> Sakartwelo|fana=Flag of Georgia.svg|herb=Greater coat of arms of Georgia.svg|miono-genitiw=Grëzóńsczi|mòtto=ძალა ერთობაშია (Dzala ertobaszia)<br>(Sëła je w jednoscë)|himn=თავისუფლება<br>(Wòlnota) <center>[[Òbrôzk:Tavisupleba vocal.ogg]]</center>|na karce=Georgia in Europe.svg|jãzëk=Grëzóńsczi|stolëca=Tbilisi|fòrma państwa=repùblika|kònstitucjô=Kònstitucjô Grëzóńsczi|Prezydeńt=Micheil Kawelaszwili|Premiéra=Irakli Kobachidze|data ùsôdzenia=9 łżëkwiata 1991|wiéchrzëzna=69 700|lëdztwò=3,804,642<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/georgia-population/ Georgia Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-03-25] ({{jãz.|en}}).</ref>|rok=2026|dëtk=[[Lari (dëtk)|lari]]|kòd dëtka=GEL|czasowô cona=+4|kòd=GE|Internet=.ge|aùtowi kòd=GE|telefón=+995}} '''Gruzjô'''<ref>{{RKJ|2007|42}}</ref><ref>Felicja Baska-Borzyszkowska; Wojciech Myszk ''Jô w Kaszëbsczi, Kaszëbskô w swiece – dzél III – Ùczbòwnik do kaszëbsczégò jãzëka dlô IV etapù sztôłceniô''.</ref> abò '''Grëzóńskô'''<ref>https://mojestrone.com/artykul/p-welacje-w-grzonsczi-n1348934</ref><ref>https://mojestrone.com/artykul/grzonsk-strzmiw-n1391321</ref><ref>https://mojestrone.com/artykul/ni-strzmiw-dtczi-n1296406</ref> je państwã w [[Azëjô|Azëji]]. Grańczi z [[Azerbejdżan|Azerbejdżanã]], [[Armeniô|Armenią]], [[Tëreckô|Tërecką]] ë [[Ruskô|Ruską]]. Stolëcą kraju je [[Tbilisi]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Georgia cities01.png| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Dagestan]] * [[Armeniô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.allgeo.org Full Jinformacëje ò Grëzóńsce] (anielsczi, miemiecczi, rusczi, grëzóńsczi) {{Azëjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] 89p1qmdbyf8ly43pshp8lez9hugsgux 206281 206173 2026-07-10T00:57:17Z Iketsi 3254 ({{jãz.|ka}} საქართველო, ''Sakartvelo'') 206281 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Grëzóńskô|gwôsné miono=საქართველო<br> Sakartwelo|fana=Flag of Georgia.svg|herb=Greater coat of arms of Georgia.svg|miono-genitiw=Grëzóńsczi|mòtto=ძალა ერთობაშია (Dzala ertobaszia)<br>(Sëła je w jednoscë)|himn=თავისუფლება<br>(Wòlnota) <center>[[Òbrôzk:Tavisupleba vocal.ogg]]</center>|na karce=Georgia in Europe.svg|jãzëk=Grëzóńsczi|stolëca=Tbilisi|fòrma państwa=repùblika|kònstitucjô=Kònstitucjô Grëzóńsczi|Prezydeńt=Micheil Kawelaszwili|Premiéra=Irakli Kobachidze|data ùsôdzenia=9 łżëkwiata 1991|wiéchrzëzna=69 700|lëdztwò=3,804,642<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/georgia-population/ Georgia Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-03-25] ({{jãz.|en}}).</ref>|rok=2026|dëtk=[[Lari (dëtk)|lari]]|kòd dëtka=GEL|czasowô cona=+4|kòd=GE|Internet=.ge|aùtowi kòd=GE|telefón=+995}} '''Gruzjô'''<ref>{{RKJ|2007|42}}</ref><ref>Felicja Baska-Borzyszkowska; Wojciech Myszk ''Jô w Kaszëbsczi, Kaszëbskô w swiece – dzél III – Ùczbòwnik do kaszëbsczégò jãzëka dlô IV etapù sztôłceniô''.</ref> abò '''Grëzóńskô'''<ref>https://mojestrone.com/artykul/p-welacje-w-grzonsczi-n1348934</ref><ref>https://mojestrone.com/artykul/grzonsk-strzmiw-n1391321</ref><ref>https://mojestrone.com/artykul/ni-strzmiw-dtczi-n1296406</ref> ({{jãz.|ka}} საქართველო, ''Sakartvelo'') je państwã w [[Azëjô|Azëji]]. Grańczi z [[Azerbejdżan|Azerbejdżanã]], [[Armeniô|Armenią]], [[Tëreckô|Tërecką]] ë [[Ruskô|Ruską]]. Stolëcą kraju je [[Tbilisi]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Georgia cities01.png| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Dagestan]] * [[Armeniô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.allgeo.org Full Jinformacëje ò Grëzóńsce] (anielsczi, miemiecczi, rusczi, grëzóńsczi) {{Azëjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] q6b4jcdbxf1ra5q1zsjhqv0qfrxfar7 0 4640 206424 200976 2026-07-10T09:03:04Z Terrus38 14026 206424 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Islamskô Repùblika Pakistanu|gwôsné miono=‏اسلامی جمہوریۂ پاکستان‎ Islamic Republic of Pakistan|fana=Flag of Pakistan.svg|miono-genitiw=Pakistanu|herb=State emblem of Pakistan.svg|mòtto=Iman, Ittehad, Nazm<br> (Wiara, Jednosc, Discëplinô)|na karce=Pakistan in its region (claimed and disputed hatched).svg|jãzëk=[[urdu jãzëk|urdu]], [[anielsczi jãzëk|anielsczi]]|stolëca=Islamabad|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=796,095|rok=2025|lëdztwò=249 948 885|dëtk=pakistańskô rupia|kòd dëtka=PKR|czasowô cona=5|swiãto=14 zélnika|himn=قومی ترانہ ‎<br> Pak sarzamin shad bad|kòd=PK|Internet=.pk|telefón=+92|Prezydeńt=Asif Ali Zardari|Premiéra=Shehbaz Sharif|aùtowi kòd=PK|data ùsôdzenia=14 zélnika 1947}} '''Pakistan''' abò '''Pakistón''' – je państwã w [[Azëjô|Azëji]]. [[Islam|Mahòmetanizm]] je tu państwòwą religią<ref>[https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2004/35519.htm Pakistan] US Department of State</ref>. Stolëcznym gardã je Islamabad. == Historiô == Do 1947 roku bëł dzélã Britijsczich Indii. Zwëskał samòstójnotã [[14 zélnika]] 1947<ref>[https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/08/pakistan-independence-day Pakistan Independence Day] US Department of State</ref>. W 1948 mioła mol pierszô wòjna o Kaszmir z [[Indie|Indiami]]. [[23 strëmiannika]] 1956 stał sã islamskô repùblikã (rëchli przédnikã bëł król [[Wiôlgô Britanijô|britijsczi]])<ref>[https://moderndiplomacy.eu/2021/03/23/nine-years-from-dominion-to-islamic-republic-of-pakistan-and-thereafter/ Nine Years from Dominion to Islamic Republic of Pakistan and Thereafter] Modern Diplomacy</ref>. W 1965 doszło drëdżej wòjny o Kaszmir. A w 1971 òddzelël sã Wschòdny Pakistan (prowincjô Pakistanu), chtëren stał sã państwã o mionie [[Bangladesz]]<ref>[https://www.bbc.com/news/world-south-asia-12966786 Pakistan profile - Timeline] BBC News</ref>. == Geografiô == === Wiéchrzëzna === * całownô: 796,095 km² * wiéchrzëzna lądu: 770,875 km² * wiéchrzëzna wòdów: 25,220 km² === Lądowé grańce === Długosc greńc je 6774 km. {| class="wikitable" |+Długosc greńc z sąsôdama<ref name=":0" /> !Sąsôd !Długosc (km) |- |[[Indie]] |2912 |- |[[Afganistón]] |2430 |- |[[Iran]] |909 |- |[[Chińskô Lëdowô Repùblika]] |523 |} === Brzegòwô liniô === Brzegòwô liniô (z [[Arabsczie Mòrze|Arabsczim Mòrzã]]) 1046 km<ref name=":0">[https://www.dawn.com/news/884966/geographytheborders-of-pakistan Geography: The borders of Pakistan] Dawn</ref>. === Klimat === W wikszosci gòrący, sëche piôszczëznë, ùmiarkowany na nordowim zôpodze, arkticzny na nordze. === Ùsztôłcenié terenu === Pòdzélony na trzë przédne geògraficzne zonë: nordowe wëżënë, równina rzéczi Indus na strzódkù ë pòrénku, a też płaskowëż Beludżystanu na pôłniu i zôpodze. === Wësokòsc terenu === [[Òbrôzk:K2, Mount Godwin Austen, Chogori, Savage Mountain.jpg|mały|K2]] Zdrzódło<ref name=":1">[https://web.archive.org/web/20231210114627/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pakistan/ Pakistan] The World Factbook</ref> *strzédnô wësokòsc: 900 m. n.r.m. *nôniższô wësokòsc: o m. n.r.m. (Arabsczie Mòrze) *nôwëższi czëp: 8,611 m. n.r.m. (K2) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 35.2% (w tim 27.6% òrnëch gruńtów) * lasë 2.1% (w 2018) === Wòdë === Wszëtczé wòdë Pakistanu mają 25 220 km2<ref name=":1" />. Przédnymi rzékami Pakistanu sã<ref>[https://www.envpk.com/list-of-major-and-minor-rivers-of-pakistan-with-description/ List of Major and Minor Rivers of Pakistan With Description] ENVPK</ref>: * [[Indus]] (długosc 3180 km) * Satledź (długosc 1450 km) * Ćanab (długosc 960 km) * Dźhelam (długosc 725 km) * Rawi (długosc 720 km) == Demografiô == W 2025 Pakistan miał 249 948 885 mieszkańców<ref>[https://www.macrotrends.net/global-metrics/countries/pak/pakistan/population Pakistan Population (1950-2025)] Macrotrends</ref>. Nôwikszą religiją je [[Islam]], chtërnego w 2020 wëznawało 96.5% (przë czim 85-90% bëło sunnitów, a 10-15% szyitów), jinsze (w tim [[Chrzescëjaństwò|chrzescëjanów]] i [[Hindujizm|hindujistów]]) bëło 3.5%<ref name=":1" />. == Pòliticzny system == Pakistan je islamskã repùblikã. Przédnikã kraju je prezydeńt. Przédnikã rządu je premiéra. Parlament Pakistanu skłôda sã z Nôrodny gromady i Senatu<ref>[https://na.gov.pk/uploads/documents/1333523681_951.pdf Art. 50. konstitucëji Pakistanu]</ref>. Gromada ma 336 molów, a Senat 104<ref>[https://www.congress.gov/crs-product/IF10359 Pakistan’s Domestic Political Setting]</ref>. * Prezydeńt: Asif Ali Zardari (òd 2024)<ref name=":2">[https://www.pakistan.gov.pk/ Goverment of Pakistan]</ref> * Premiéra: Shehbaz Sharif<ref name=":2" /> == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:View of Makli by Usman Ghani (cropped).jpg| Òbrôzk:Markhor Horns (5779055412).jpg| Òbrôzk:Population Density by Pakistani District - 2017 Census.svg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Indie]] * [[Bangladesz]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azëjô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] qhkcigsvssokkvtgk1h4d0tym6aalkr 0 4641 206516 201367 2026-07-10T11:58:56Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Brunei]] do [[Brunejô]]: Biuletin Radzëzne Kaszëbsczégò Jãzëka 2007, Ùchwôlënk Nr 6/RKJ/07 z dnia 8-12-2007 r. 201367 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Negara Brunei Darussalam|miono=Państwò Brunei Darussalam|fana=Flag of Brunei.svg|miono-genitiw=Brunei|herb=Emblem of Brunei.svg|mòtto=الدائمون المحسنون بالهدى‎ <br> Zawdë na służbie prowadzeni przez Bòga|na karce=LocationBrunei.svg|jãzëk=malajsczi|stolëca=Bandar Seri Begawan|fòrma państwa=mònarchiô|wiéchrzëzna=5,765|procent-wòdë=8,6|rok=2017|lëdztwò=429 000|dëtk=brunejsczi dolar|kòd dëtka=BND|czasowô cona=+8|swiãto=1 stëcznika|himn=Allah Peliharakan Sultan|kòd=BN|Internet=.bn|telefón=+673|Mònarcha=Hassanal Bolkiah|aùtowi kòd=BRU|data ùsôdzenia=1 stëcznika 1984}} '''Brunei''' – je państwã w [[Azëjô|Azje]]. Stolëcznym gardã je [[Bandar Seri Begawan]]. Brunei to [[absolutnô mònarchiô]] z [[Sułtan Brunei|sułtanã]] jakò głową państwa. Jãzëkã ùrzãdowim je [[Malajsczi jãzëk|malajsczi]]. Państwòwą religią je islam<ref>[https://www.gov.pl/web/malezja/brunei-darussalam2-ie Brunei Darussalam] www.gov.pl</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azëjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] ifkxz930nczssukykcpf23azvn993w8 0 4643 206229 201105 2026-07-10T00:32:17Z Iketsi 3254 <abbr>an.</abbr>→{{jãz.|en}} 206229 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Sathalanalat Paxathipatai Paxaxôn Lao<br /> ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ|miono=Laòtańskô Lëdowò-Demòkratnô Repùblika|fana=Flag of Laos.svg|miono-genitiw=Laòsu|herb=Emblem of Laos (1991-2025).svg|mòtto=ສັນຕິພາບ ເອກະລາດ ປະຊາທິປະໄຕ ເອກະພາບ ວັດທະນາຖາວອນ<br> Mir, samòstójnota, demòkracjô, jednota i dobrobëtk|na karce=LocationLaos.svg|jãzëk=laòtańsczi|fòrma państwa=socjalistnô repùblika|stolëca=Wientian|wiéchrzëzna=236 800|procent-wòdë=2|lëdztwò=7,873,046<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/laos-population/ Laos Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-03-20] ({{jãz.|en}}).</ref>|dëtk=kip|kòd dëtka=LAK|czasowô cona=+7|swiãto=2 gòdnika|himn=Pheng Xat Lao<br> (Nôrôdnô piesń Laos)|kòd=LAO|Internet=.la|telefón=856|rok=2025|Prezydeńt=Thongloun Sisoulith|Premiéra=Sonexay Siphandone|aùtowi kòd=LAO}} '''Laòs''' – je państwã w [[Azëjô|Azji]]. Stolëcznym gardã je Wientian, òficjalnym jãzëkã je laòtańsczi, detkã je kip<ref>[https://estatravel.pl/laos Laos - ESTA Travel] </ref>. Greńczë z [[Myanmar|Birmą]] ë [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinami]], na pòrënku, z [[Wietnam|Wietnamã]], na pôłniu z [[Kambòdżô|Kambòdżą]], a na zôpodze z [[Tajlandiô|Tajlandią]]. Laòs je socjalisticzny państwã. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azëjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] rjjjac2iry43pchshgwcnkl6l9yzlne 0 4650 206493 204244 2026-07-10T10:43:05Z DawnyTest 14843 206493 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono=Հայաստան<br />Hajastạn |miono=Armeniô |fana=Flag of Armenia.svg |miono-genitiw=Armenii |herb=Coat of arms of Armenia.svg |mòtto=Մեկ Ազգ, Մեկ Մշակույթ<br />Mek Azg, Mek Mszakujt’ |na karce=LocationArmenia.svg |jãzëk=[[òrmiańsczi]] |stolëca=[[Eriwan]]<!--[[Erywań]]?---> |fòrma państwa=repùblika |wiéchrzëzna=29 800 |procent-wòdë=4,7 |rok=2021 |lëdztwò=2 963 900 |dëtk=dram |kòd dëtka=AMD |czasowô cona=4 |swiãto=21 séwnika |himn=Մեր Հայրենիք<br />(Mer Hajrenik) |kòd=AM |Internet=.am |telefón=374 |Prezydeńt=Wahagn Chaczaturian |Premiéra=Nikol Paszinian }} '''Armeniô'''<ref>{{RKJ|2008|223}}</ref><ref>{{sloworz.org|18951|21463}}</ref> abò '''Armenijô'''{{Zdrzódło}} (Հայաստան) – je państwã w [[Azëjô|Azëji]]. Stolecznym gardã je Erywań. Greńczë z [[Grëzóńskô|Grëzóńską]], [[Iran|Iranã]], [[Tëreckô|Tërecką]], [[Azerbejdżan|Azerbejdżanã]]. Armeniô jako pierszi krôj przëjãłô [[Chrzescëjaństwò|Chrzescëjaniznã]] jako państową religijã<ref>[https://www.britannica.com/topic/Armenian-Apostolic-Church Armenian Apostolic Church] Encyclopedia Britannica</ref>. Do 1991 bëła dzélã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Związkù Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików]] (jako sowieckô repùblika 1920–1991 i dzél [[Zakaùkaskô Federacëjô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Zakaùkasczi Federacëjny Socjalisticzny Sowiecczi Repùbliczi]] 1922–1936). * lëdztwò: 2 963 900 mieszkańców * wiéchrzëzna: 29 800 km² == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Armenien topo.jpg| Òbrôzk:Koppen-Geiger Map v2 ARM 1991–2020.svg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Grëzóńskô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mojestrone.com/artykul/aresztowani-pstpng-n2189593 * https://mojestrone.com/artykul/arcbiskp-rchtowl-n1688039 {{CIS}} {{Azëjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Armeniô| ]] [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] h170lnzaldc88aanhdhe1e1m3cfytyw 0 4652 206231 201815 2026-07-10T00:32:20Z Iketsi 3254 <abbr>an.</abbr>→{{jãz.|en}}; (an.)→({{jãz.|en}}) 206231 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Repùblika Związku Myanmaru|gwôsné miono=ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်‌<br>Pyidaungzu Thammada Myanma Naingngandaw|fana=Flag of Myanmar.svg|miono-genitiw=Myanmaru|herb=Variant of the State seal of Myanmar (2011-2025).svg|himn=ကမ္ဘာမကျေ<br>(Do kùńca swiata) <center>[[Òbrôzk:U.S. Navy Band - Kaba Ma Kyei.oga]]</center>|na karce=Myanmar in its region.svg|jãzëk=birmańsczi|stolëca=Naypyidaw|fòrma państwa=repùblika|Prezydeńt=(p.ò) Min Aung Hlaing|Premiéra=Nyo Saw|wiéchrzëzna=676 578|data ùsôdzenia=[[4 stëcznika]] 1948|procent-wòdë=|lëdztwò=55,184,819<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/myanmar-population/ Myanmar Population <small>(LIVE)</small>]'' [online], Worldometer [dost. 2026-03-22] ({{jãz.|en}}).</ref>|rok=2026|dëtk=kiat|kòd dëtka=MMK|czasowô cona=+6:30|kòd=MM|Internet=.mm|aùtowi kòd=MYA|telefón=+95}} '''Myanmar''', do 1989 '''Birma'''<ref>''[https://www.bbc.com/news/magazine-16000467 Who, What, Why: Should it be Burma or Myanmar?]'', „BBC News”, 2 gòdnika 2011 [dost. 2026-04-04] ({{jãz.|en}}).</ref> je państwã w pôłniowo-wschodny [[Azëjô|Azëji]]. Stolëcznëm gardã je Naypyidaw. Nôwikszą religią je bùddizm<ref>''[https://www.state.gov/reports/2022-report-on-international-religious-freedom/burma/ Burma]'' [online], United States Department of State [dost. 2026-06-05] ({{jãz.|en}}).</ref>. Krôj ten bëł stolemnëm jimperium m.jin. za dinastie Kònbaung (1752–1885), pòtému stał sã [[Wiôlgô Britanijô|britijską]] kòlonią<ref>''[https://www.ebsco.com/research-starters/military-history-and-science/anglo-burmese-wars Anglo-Burmese Wars | Military History and Science | Research Starters | EBSCO Research]'' [online], EBSCO [dost. 2026-05-30] ({{jãz.|en}}).</ref>. Myanmar zwëskał samòstójnotã 4 stëcznika 1948<ref>[https://presoffministry.gov.mm/en/article/21529 Myanmar's Independence Day: A Testament to National Resilience and Enduring Sovereignty.] [online]&#x20;Ministry of President's Office.&#x20;[dost. 2026-05-30].&#x20;({{jãz.|en}}).</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azëjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] 14w23drd61p4lm4etzcch8qz4xygjav 206509 206231 2026-07-10T11:50:08Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Myanmar]] do [[Mianma]]: pisënk 206231 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Repùblika Związku Myanmaru|gwôsné miono=ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်‌<br>Pyidaungzu Thammada Myanma Naingngandaw|fana=Flag of Myanmar.svg|miono-genitiw=Myanmaru|herb=Variant of the State seal of Myanmar (2011-2025).svg|himn=ကမ္ဘာမကျေ<br>(Do kùńca swiata) <center>[[Òbrôzk:U.S. Navy Band - Kaba Ma Kyei.oga]]</center>|na karce=Myanmar in its region.svg|jãzëk=birmańsczi|stolëca=Naypyidaw|fòrma państwa=repùblika|Prezydeńt=(p.ò) Min Aung Hlaing|Premiéra=Nyo Saw|wiéchrzëzna=676 578|data ùsôdzenia=[[4 stëcznika]] 1948|procent-wòdë=|lëdztwò=55,184,819<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/myanmar-population/ Myanmar Population <small>(LIVE)</small>]'' [online], Worldometer [dost. 2026-03-22] ({{jãz.|en}}).</ref>|rok=2026|dëtk=kiat|kòd dëtka=MMK|czasowô cona=+6:30|kòd=MM|Internet=.mm|aùtowi kòd=MYA|telefón=+95}} '''Myanmar''', do 1989 '''Birma'''<ref>''[https://www.bbc.com/news/magazine-16000467 Who, What, Why: Should it be Burma or Myanmar?]'', „BBC News”, 2 gòdnika 2011 [dost. 2026-04-04] ({{jãz.|en}}).</ref> je państwã w pôłniowo-wschodny [[Azëjô|Azëji]]. Stolëcznëm gardã je Naypyidaw. Nôwikszą religią je bùddizm<ref>''[https://www.state.gov/reports/2022-report-on-international-religious-freedom/burma/ Burma]'' [online], United States Department of State [dost. 2026-06-05] ({{jãz.|en}}).</ref>. Krôj ten bëł stolemnëm jimperium m.jin. za dinastie Kònbaung (1752–1885), pòtému stał sã [[Wiôlgô Britanijô|britijską]] kòlonią<ref>''[https://www.ebsco.com/research-starters/military-history-and-science/anglo-burmese-wars Anglo-Burmese Wars | Military History and Science | Research Starters | EBSCO Research]'' [online], EBSCO [dost. 2026-05-30] ({{jãz.|en}}).</ref>. Myanmar zwëskał samòstójnotã 4 stëcznika 1948<ref>[https://presoffministry.gov.mm/en/article/21529 Myanmar's Independence Day: A Testament to National Resilience and Enduring Sovereignty.] [online]&#x20;Ministry of President's Office.&#x20;[dost. 2026-05-30].&#x20;({{jãz.|en}}).</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azëjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] 14w23drd61p4lm4etzcch8qz4xygjav 0 4656 206228 201506 2026-07-10T00:32:15Z Iketsi 3254 <abbr>an.</abbr>→{{jãz.|en}}; (an.)→({{jãz.|en}}) 206228 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Repùblika Singapùru|gwôsné miono=Republic of Singapore <center>新加坡共和国</center> <center>Republik Singapura</center> <center>சிங்கப்பூர் குடியரசு</center>|fana=Flag of Singapore.svg|miono-genitiw=Singapùru|herb=Coat of arms of Singapore.svg|mòtto=Majulah Singapura<br>(Nôprzód Singapùrze)|himn=Majulah Singapura<br>(Nôprzód Singapùrze) <center>[[Òbrôzk:Majulah Singapura.ogg]]</center>|na karce=Singapore in its region (zoom).svg|jãzëk=angielsczi, chińsczi (mandarińsczi), malajsczi, tamilsczi|stolëca=Singapùr|fòrma państwa=repùblika|Prezydeńt=Tharman Shanmugaratnam|Premiéra=Lawrence Wong|wiéchrzëzna=744.3<ref>[https://web.archive.org/web/20260211210300/https://www.singstat.gov.sg/find-data/search-by-theme/society/environment/latest-data Environment] [online], Base [dost. 2026-03-28] [zarchiwizowane z [https://www.singstat.gov.sg/find-data/search-by-theme/society/environment/latest-data/ adresù] 2026-02-11] ({{jãz.|en}}).</ref>|aùtowi kòd=SGP|telefón=+65|dëtk=singapùrsczi dolar|kòd dëtka=SGD|czasowô cona=+8|kòd=SG|Internet=.sg|lëdztwò=5,905,748<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/singapore-population/ Singapore Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-03-28] ({{jãz.|en}}).</ref>|data ùsôdzenia=9 zélnika 1965|rok=2026 }} '''Singapùr''' je państwã w [[Azëjô|Azëji]]; òno òbjimô blós gard Singapùr. Pòzwa gardù w [[sanskricczi jãzëk|sanskricczim jãzëkù]] òznôczô "Gard [[lew|Lwa]]"<ref>http://eresources.nlb.gov.sg/infopedia/articles/SIP_938_2004-12-27.html</ref>. Singapùr zwëskał samòstójnotã 9 zélnika 1965 òd [[Malezjô|Malezje]]<ref>''[https://www.bbc.com/audio/play/w3ct7444 BBC Audio | Witness History | 1965 Singaporean independence]'' [online], www.bbc.com [dost. 2026-03-28] ({{jãz.|en}}).</ref>. [[Òbrôzk:Saint Andrew's Cathedral, Singapore 2.JPG|mały|left|Katedra sw. Andrzeja w Singapurze]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azëjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] scgex64w7thnd1pk8tndszy2m08yqp5 206511 206228 2026-07-10T11:50:41Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Singapùr]] do [[Syngapùr]]: pisënk 206228 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Repùblika Singapùru|gwôsné miono=Republic of Singapore <center>新加坡共和国</center> <center>Republik Singapura</center> <center>சிங்கப்பூர் குடியரசு</center>|fana=Flag of Singapore.svg|miono-genitiw=Singapùru|herb=Coat of arms of Singapore.svg|mòtto=Majulah Singapura<br>(Nôprzód Singapùrze)|himn=Majulah Singapura<br>(Nôprzód Singapùrze) <center>[[Òbrôzk:Majulah Singapura.ogg]]</center>|na karce=Singapore in its region (zoom).svg|jãzëk=angielsczi, chińsczi (mandarińsczi), malajsczi, tamilsczi|stolëca=Singapùr|fòrma państwa=repùblika|Prezydeńt=Tharman Shanmugaratnam|Premiéra=Lawrence Wong|wiéchrzëzna=744.3<ref>[https://web.archive.org/web/20260211210300/https://www.singstat.gov.sg/find-data/search-by-theme/society/environment/latest-data Environment] [online], Base [dost. 2026-03-28] [zarchiwizowane z [https://www.singstat.gov.sg/find-data/search-by-theme/society/environment/latest-data/ adresù] 2026-02-11] ({{jãz.|en}}).</ref>|aùtowi kòd=SGP|telefón=+65|dëtk=singapùrsczi dolar|kòd dëtka=SGD|czasowô cona=+8|kòd=SG|Internet=.sg|lëdztwò=5,905,748<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/singapore-population/ Singapore Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-03-28] ({{jãz.|en}}).</ref>|data ùsôdzenia=9 zélnika 1965|rok=2026 }} '''Singapùr''' je państwã w [[Azëjô|Azëji]]; òno òbjimô blós gard Singapùr. Pòzwa gardù w [[sanskricczi jãzëk|sanskricczim jãzëkù]] òznôczô "Gard [[lew|Lwa]]"<ref>http://eresources.nlb.gov.sg/infopedia/articles/SIP_938_2004-12-27.html</ref>. Singapùr zwëskał samòstójnotã 9 zélnika 1965 òd [[Malezjô|Malezje]]<ref>''[https://www.bbc.com/audio/play/w3ct7444 BBC Audio | Witness History | 1965 Singaporean independence]'' [online], www.bbc.com [dost. 2026-03-28] ({{jãz.|en}}).</ref>. [[Òbrôzk:Saint Andrew's Cathedral, Singapore 2.JPG|mały|left|Katedra sw. Andrzeja w Singapurze]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azëjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] scgex64w7thnd1pk8tndszy2m08yqp5 0 4725 205955 203047 2026-07-09T21:43:11Z Terrus38 14026 205955 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Emily Osment - Los Angeles Comic Con 2025.jpg|mały|Emily Osment, 2025]] '''Brenda Song''', (ùr. [[14 lëpińca]] [[1992]]) je amerikańską spiéwôrką ë teatrownicą. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Osment, Emily}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczé spiéwôrczi]] [[Kategòrëjô:Amerikańsczé aktórczi]] n0hsvx0ks77w3k74up4qli143xwdzzy 0 4802 206122 201865 2026-07-09T23:15:08Z Terrus38 14026 206122 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Miasta_w_Polsce_2019.jpg|mały|Gardë pòłożoné w Pòlsce (2019 r.)]] [[Òbrôzk:Polandmap cia.png|mały|Karta Pòlsczi z nôwikszëmi gardami]] '''Gardë w Pòlsce''' – pòlsczé môle i gminë, chtërné môją sztatus gardu. Od 1 [[stëcznik|stëcznika]] [[2020]] rokù w Pòlsce je '''944 '''gardów.<ref>4 nowé gardë w Pòlsce - Minysterstwò Bënowëch Sprawów i Administracji - Portal Gov.pl [https://www.gov.pl/web/mswia/nowy-rok-z-4-nowymi-miastami-w-polsce]</ref> Wedle pòdôwków [[Główny Urząd Statystyczny|GUS]] z 1 stëcznika 2008 rokù, w [[Pòlskô|Polsce]] bëło 892 gardów. Nowi sztatus gardu nadôwa w Pòlsce [[ùstawa]] Radë [[Minysterstwò_Bënowëch_Sprawów_i_Administracji|Minysterstwa Bënowëch Sprawów i Administraëji]] (MSWIA). 66 pòlsczich gardów mô sztatus gardu na prawach [[Kréz|krézu]]. == Lësta nôwikszëch z pòlsczich gardów == {| class="wikitable" style="border-collapse: collapse;" ! Plac ! Zmianë ! Miono ! colspan=3 | Lëdztwò |- ! 2004 ! +/-1999 ! ! Gòd 2007 ! 1999 ! 1900 |- align=right | 1. | | align=left | [[Warszawa]] | 1,706,624 | 1,618,468 | 756,400 |- align=right | 2. | +1 | align=left | [[Krakòwò]] | 756,583 | 740,666 | 91,300 |- align=right | 3. | -1 | align=left | [[Łódź]] | 753,192 | 806,728 | 351,600 |- align=right | 4. | | align=left | [[Wrocław]] | 632,930 | 637,877 | 422,700 |- align=right | 5. | | align=left | [[Pòznanié]] | 560,932 | 578,235 | 117,000 |- align=right | 6. | | align=left | [[Gduńsk]] | 455,717 | 458,988 | 140,600 |- align=right | 7. | | align=left | [[Szczecëno]] | 407,811 | 416,988 | 210,700 |- align=right | 8. | | align=left | [[Bëdgòszcz]] | 361,222 | 386,855 | 52,200 |- align=right | 9. | | align=left | [[Lublin]] | 351,806 | 356,251 | 53,600 |- align=right | 10. | | align=left | [[Katowice]] | 312,201 | 345,934 | 31,700 |- align=right | 11. | | align=left | [[Białystok]] | 294,143 | 285,000 | 66,000 |- align=right | 12. | +1 | align=left | [[Gdiniô]] | 250,242 | 253,521 | 900 |- align=right | 13. | -1 | align=left | [[Częstochowa]] | 242,300 | 257,812 | 53,700 |- align=right | 14. | +1 | align=left | [[Radom]] | 224,857 | 232,262 | 30,100 |- align=right | 15. | -1 | align=left | [[Sosnowiec]] | 222,586 | 244,102 | 86,700 |- align=right | 16. | +2 | align=left | [[Torń]] | 206,619 | 206,158 | 29,600 |- align=right | 17. | -1 | align=left | [[Kielce]] | 205,902 | 212,383 | 23,200 |- align=right | 18. | -1 | align=left | [[Gliwice]] | 197,393 | 212,164 | 52,400 |- align=right | 19. | +1 | align=left | [[Zabrze]] | 189,062 | 200,177 | 26,000 |- align=right | 20. | -1 | align=left | [[Bytom]] | 184,765 | 205,560 | 51,400 |- align=right | 21. | +1 | align=left | [[Olsztyn]] | 175,710 | 170,904 | 24,300 |- align=right | 22. | -1 | align=left | [[Bielsko-Biała]] | 175,690 | 180,307 | 17,400 |- align=right | 23. | | align=left | [[Rzeszów]] | 166,454 | 162,049 | 18,300 |- align=right | 24. | | align=left | [[Ruda Śląska]] | 144,584 | 159,665 | 14,800 |- align=right | 25. | | align=left | [[Rybnik]] | 141,080 | 144,582 | 7,200 |- align=right | 26. | +1 | align=left | [[Tychy|Tichë]] | 129,776 | 133,178 | 4,900 |- align=right | 27. | +1 | align=left | [[Dąbrowa Górnicza]] | 128,795 | 131,037 | 3,000 |- align=right | 28. | +1 | align=left | [[Płock]] | 126,968 | 131,011 | 30,000 |- align=right | 29. | +2 | align=left | [[Òpòle]] | 126,748 | 129,553 | 30,100 |- align=right | 30. | | align=left | [[Jelbiąg]] | 126,710 | 129,782 | 52,500 |- align=right | 31. | +1 | align=left | [[Gorzów Wielkopolski]] | 125,411 | 126,019 | 33,600 |- align=right | 32. | -6 | align=left | [[Wałbrzych]] | 123,635 | 136,923 | 16,400 |- align=right | 33. | | align=left | [[Włocławek]] | 118,432 | 123,373 | 23,000 |- align=right | 34. | +2 | align=left | [[Zelonô Góra]] | 117,523 | 118,182 | 21,000 |- align=right | 35. | | align=left | [[Tarnów]] | 116,118 | 118,297 | 31,700 |- align=right | 36. | -2 | align=left | [[Chorzów]] | 113,678 | 121,708 | 57,900 |- align=right | 37. | +2 | align=left | [[Kalisz]] | 108,031 | 106,641 | 22,000 |- align=right | 38. | -1 | align=left | [[Kòszalëno]] | 107,376 | 112,375 | 20,400 |- align=right | 39. | -1 | align=left | [[Legnica]] | 104,754 | 109,335 | 54,900 |- align=right | 40. | | align=left | [[Grëdządz]] | 99,090 | 102,434 | 32,700 |- align=right | 41. | | align=left | [[Stôłpsk]] | 97,419 | 102,370 | 27,300 |- align=right | 42. | | align=left | [[Jaworzno]] | 96,939 | 98,294 | 17,700 |} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce| ]] [[Kategòrëjô:Pòlskô]] qcwomgdtxp5hrlaroc1vd4k75i0kwao 0 4893 206466 198815 2026-07-10T09:25:26Z Terrus38 14026 206466 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Wspólnota Aùstralii|gwôsné miono=Commonwealth of Australia|fana=Flag of Australia (converted).svg|miono-genitiw=Aùstralii|herb=Coat of arms of the Commonwealth of Australia.svg|mòtto=fëlëje òficjalné rzëczenié (dôwni Advance Australia)|himn=[[Himn Aùstralii|Advance Australia Fair]] (Prosperuj, Snożno Aùstraliô)|na karce=Australia with AAT (orthographic projection).svg|jãzëk=[[anielsczi]] (de facto)|stolëca=Canberra|fòrma państwa=kònstitucëjnô mònarchijô|Mònarcha=[[Karól III]]|Prezydeńt=Samantha Mostyn|Premiéra=Anthony Albanese|wiéchrzëzna=7.692.024 835|procent-wòdë=0,76%|rok=2017|lëdztwò=23.401.892|dëtk=aùstralijsczi dolar|kòd dëtka=AUD|czasowô cona=+8 do +11|kòd=AU|Internet=.au|aùtowi kòd=AU|telefón=+61 }} '''Aùstraliô''' (anielsczi: Commonwealth of Australia) je państwã na [[Aùstraliô_(kòntinent)|Aùstralijsczim kòntinence]], Tasmanji i jin. òstrowach Spòkójnégò Òceanu, Aùstraliô ma też teritoria w Azeji: Òstrów Gòdów i Kòkòsowe Òstrowë i teritorium na Antarktidze). Stolëcą Aùstralii je gard [[Canberra]], a nôwikszi gard to [[Sydney]]. Jine wiksze gardë Aùstralii to [[Melbourne]], [[Brisbane]], [[Perth]] i [[Adelaide]]. Aùstraliô òkrążają dwa òceanë: òd nordë i pòrénkù [[Spòkójny Òcean]], a òd pôłniô i zôpadu [[Jindijsczi Òcean]]. Państwa w blëze to [[Papua Nowô Gwinëjô]], [[Jindonezjô]] i [[Pòrënkòwi Timor]] na nordë; [[Òstrowë Solomona]] i [[Vanuatu]] na nordë i pòrénkù; i [[Nowô_Zelandzkô|Nowô Zelandzkô]] na pòrénkù pôłniôwem. Dzele Aùstralii to krezowe teritoria: Nowô Pôłniôwô Walijô, Wiktoria, Pôłniôwô Aùstraliô, Queensland, Zôpadnô Aùstraliô, Nordowe Teritorium, Òstrowë Tasmanija i Arnhem Land. Pòpùlacjô wielëna lëdztwa to 23.401.892 (stój na 2017)<ref>[http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2016/quickstat/ Census AUS id 036]</ref>. Australejo to dawni beła kolonija [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britaniji]], z chtërną dali ma dzysdnowo Commonwealth (gòspòdarczô spóldnota), i temu przédnik kraju to formalnie je dali anielsczi mònarcha i generalni gubernator anielskiej monarchii na Australije, le wëkònôwczô władza to demokratecznë welowanë aùstralijsczi premiera i parlament.<ref>[http://www.comlaw.gov.au/Details/C2005Q00193/0332ed71-e2d9-4451-b6d1-33ec4b570e9f Constitution of Australia 2011: It shall be lawful for the Queen, with the advice of the Privy Council, to declare by proclamation that, on and after a day therein appointed, not being later than one year after the passing of this Act, the people of New South Wales, Victoria, South Australia, Queensland, and Tasmania, and also, if Her Majesty is satisfied that the people of Western Australia have agreed thereto, of Western Australia, shall be united in a Federal Commonwealth under the name of the Commonwealth of Australia.]</ref> Aùstraliô je zameszkana przez Abòrigenów, starożetnech aùstralijsczich lëdzë, od kól 60.000 lat pre kolonizacëjo niderlandzkô i britijskô. Aborigeni brëkuja barni do jagowania [[bumerang]] i mùzycznego jinstrumentu dmùsznego yirdaki ([[didgeridoo]]). Brëkowale tez 250 apartnech karnów jãzekowech. Swiãtô góra abòrigeńskô to czerwiona góra Uluru, po anielsczemu Ayers Rock. == Fauna i flora == W Aùstralii je baro wiela apartnech zwierzãtów, jako [[koala]], [[kangur]]ë, [[dingo]], [[dzëbôl]], kookaburra (dacelo), [[tasmansczi purtk]] i jin. <br> Z roslen je eukaliptus i tea-tree: herbaciane drzewo. == Miono == Pierszi rezownik europejsczi w Aùstraliô to beł Abel Tasman z Niderlandzkô, chtëren w 1646 dawa kontinentowi miono Nieuw Holland - Nowo Niderlandzko, i ostrowe Tasmaniji jigo miono.<br> Wiolgô Britanijô dawa kolonji miono Aùstraliô z łacyńsczego jãzeka ''Terra Australis Incognito'', Zemia Półniowô Nieznanô. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Uluru,_helicopter_view,_cropped.jpg|Uluru (Ayers Rock), swiãtô góra abòrigeńskô Òbrôzk:Didgeridoo_(Imagicity_1070).jpg|Abòrigeńsczi chłop z yirdaki (didgeridoo) Òbrôzk:Sydney_Opera_House_Sails_edit02.jpg|Opera w Sydney Òbrôzk:Koala_and_joey.jpg|[[Koala]] mema i koala dzec Òbrôzk:Sarcophilus_harrisii_taranna.jpg|[[Tasmansczi purtk]] Òbrôzk:Gold_Coast_skyline.jpg|Gard Queensland Òbrôzk:Platypus.jpg|[[Dzëbôl]] Òbrôzk:Kangaroo-in-flight.jpg|Kangur Òbrôzk:Brisbane_May_2013.jpg|Brisbane Òbrôzk:Australia_Cairns_Boomerang.jpg|Bumerangi aborigenscze w Cairns </gallery> == Miona Abòrigeńsczëch plemion w Aùstraliô == * Murrawarri * Koori (abò Koorie) w New South Wales i Wiktoria (Abòrigeńsczi Wiktoriônie); * Ngunnawal w Aùstralijsczim Stolecznem Teritorium i New South Wales; * Goorie w South East Queensland i nordowe dzele New South Wales; * Murrdi w Southwest & Central Queensland; * Nyungar w polniowej Western Australia; * Yamatji w centralnej Western Australia; * Wangai w Western Australian Goldfields; * Nunga w polniowej South Australia; * Anangu w nordowej South Australia, i bleze dzele Western Australia i Northern Territorium; * Yapa w zôpadnim Northern Territory; * Arrernte w centralnej Australia; * Yolngu w pòrënkòwim Arnhem Land (NT); * Bininj w zôpadnim Arnhem Land (NT); * Tiwi na òstrów Tiwi kol Arnhem Land. * Anindilyakwa na òstrów Groote Eylandt kol Arnhem Land; * Palawah (abò Pallawah) na Tasmanji == Òbaczë téż == * [[Nowô Zelandzkô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.australia.com/ Tourism Australia] * [http://www.gov.au/ Governments of Australia website] (federal, states and territories) * [https://web.archive.org/web/20201111201936/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/as.html Australia in the World Factbook] {{Aùstraliô i Òceaniô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Aùstraliô]] [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] [[Kategòrëjô:Państwa w Aùstralii i Oceanie]] acy67y8iaek5dxnzzj9s3068jearidj 206468 206466 2026-07-10T09:25:57Z Terrus38 14026 206468 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Wspólnota Aùstralii|gwôsné miono=Commonwealth of Australia|fana=Flag of Australia (converted).svg|miono-genitiw=Aùstralii|herb=Coat of arms of the Commonwealth of Australia.svg|mòtto=fëlëje òficjalné rzëczenié (dôwni Advance Australia)|himn=[[Himn Aùstralii|Advance Australia Fair]] (Prosperuj, Snożno Aùstraliô)|na karce=Australia with AAT (orthographic projection).svg|jãzëk=[[anielsczi]] (de facto)|stolëca=Canberra|fòrma państwa=kònstitucëjnô mònarchijô|Mònarcha=[[Karól III]]|Prezydeńt=Samantha Mostyn|Premiéra=Anthony Albanese|wiéchrzëzna=7.692.024 835|procent-wòdë=0,76%|rok=2017|lëdztwò=23.401.892|dëtk=aùstralijsczi dolar|kòd dëtka=AUD|czasowô cona=+8 do +11|kòd=AU|Internet=.au|aùtowi kòd=AU|telefón=+61 }} '''Aùstraliô''' (anielsczi: Commonwealth of Australia) je państwã na [[Aùstraliô_(kòntinent)|Aùstralijsczim kòntinence]], Tasmanji i jin. òstrowach Spòkójnégò Òceanu, Aùstraliô ma też teritoria w Azeji: Òstrów Gòdów i Kòkòsowe Òstrowë i teritorium na Antarktidze). Stolëcą Aùstralii je gard [[Canberra]], a nôwikszi gard to [[Sydney]]. Jine wiksze gardë Aùstralii to [[Melbourne]], [[Brisbane]], [[Perth]] i [[Adelaide]]. Aùstraliô òkrążają dwa òceanë: òd nordë i pòrénkù [[Spòkójny Òcean]], a òd pôłniô i zôpadu [[Jindijsczi Òcean]]. Państwa w blëze to [[Papua Nowô Gwinëjô]], [[Jindonezjô]] i [[Pòrënkòwi Timor]] na nordë; [[Òstrowë Solomona]] i [[Vanuatu]] na nordë i pòrénkù; i [[Nowô_Zelandzkô|Nowô Zelandzkô]] na pòrénkù pôłniôwem. Dzele Aùstralii to krezowe teritoria: Nowô Pôłniôwô Walijô, Wiktoria, Pôłniôwô Aùstraliô, Queensland, Zôpadnô Aùstraliô, Nordowe Teritorium, Òstrowë Tasmanija i Arnhem Land. Pòpùlacjô wielëna lëdztwa to 23.401.892 (stój na 2017)<ref>[http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2016/quickstat/ Census AUS id 036]</ref>. Australejo to dawni beła kolonija [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britaniji]], z chtërną dali ma dzysdnowo Commonwealth (gòspòdarczô spóldnota), i temu przédnik kraju to formalnie je dali anielsczi mònarcha i generalni gubernator anielskiej monarchii na Australije, le wëkònôwczô władza to demokratecznë welowanë aùstralijsczi premiera i parlament.<ref>[http://www.comlaw.gov.au/Details/C2005Q00193/0332ed71-e2d9-4451-b6d1-33ec4b570e9f Constitution of Australia 2011: It shall be lawful for the Queen, with the advice of the Privy Council, to declare by proclamation that, on and after a day therein appointed, not being later than one year after the passing of this Act, the people of New South Wales, Victoria, South Australia, Queensland, and Tasmania, and also, if Her Majesty is satisfied that the people of Western Australia have agreed thereto, of Western Australia, shall be united in a Federal Commonwealth under the name of the Commonwealth of Australia.]</ref> Aùstraliô je zameszkana przez Abòrigenów, starożetnech aùstralijsczich lëdzë, od kól 60.000 lat pre kolonizacëjo niderlandzkô i britijskô. Aborigeni brëkuja barni do jagowania [[bumerang]] i mùzycznego jinstrumentu dmùsznego yirdaki ([[didgeridoo]]). Brëkowale tez 250 apartnech karnów jãzekowech. Swiãtô góra abòrigeńskô to czerwiona góra Uluru, po anielsczemu Ayers Rock. == Fauna i flora == W Aùstralii je baro wiela apartnech zwierzãtów, jako [[koala]], [[kangur]]ë, [[dingo]], [[dzëbôl]], kookaburra (dacelo), [[tasmansczi purtk]] i jin. <br> Z roslen je eukaliptus i tea-tree: herbaciane drzewo. == Miono == Pierszi rezownik europejsczi w Aùstraliô to beł Abel Tasman z Niderlandzkô, chtëren w 1646 dawa kontinentowi miono Nieuw Holland - Nowo Niderlandzko, i ostrowe Tasmaniji jigo miono.<br> Wiolgô Britanijô dawa kolonji miono Aùstraliô z łacyńsczego jãzeka ''Terra Australis Incognito'', Zemia Półniowô Nieznanô. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Uluru,_helicopter_view,_cropped.jpg|Uluru (Ayers Rock), swiãtô góra abòrigeńskô Òbrôzk:Didgeridoo_(Imagicity_1070).jpg|Abòrigeńsczi chłop z yirdaki (didgeridoo) Òbrôzk:Sydney_Opera_House_Sails_edit02.jpg|Opera w Sydney Òbrôzk:Koala_and_joey.jpg|[[Koala]] mema i koala dzec Òbrôzk:Sarcophilus_harrisii_taranna.jpg|[[Tasmansczi purtk]] Òbrôzk:Gold_Coast_skyline.jpg|Gard Queensland Òbrôzk:Platypus.jpg|[[Dzëbôl]] Òbrôzk:Kangaroo-in-flight.jpg|Kangur Òbrôzk:Brisbane_May_2013.jpg|Brisbane Òbrôzk:Australia_Cairns_Boomerang.jpg|Bumerangi aborigenscze w Cairns </gallery> == Miona Abòrigeńsczëch plemion w Aùstraliô == * Murrawarri * Koori (abò Koorie) w New South Wales i Wiktoria (Abòrigeńsczi Wiktoriônie); * Ngunnawal w Aùstralijsczim Stolecznem Teritorium i New South Wales; * Goorie w South East Queensland i nordowe dzele New South Wales; * Murrdi w Southwest & Central Queensland; * Nyungar w polniowej Western Australia; * Yamatji w centralnej Western Australia; * Wangai w Western Australian Goldfields; * Nunga w polniowej South Australia; * Anangu w nordowej South Australia, i bleze dzele Western Australia i Northern Territorium; * Yapa w zôpadnim Northern Territory; * Arrernte w centralnej Australia; * Yolngu w pòrënkòwim Arnhem Land (NT); * Bininj w zôpadnim Arnhem Land (NT); * Tiwi na òstrów Tiwi kol Arnhem Land. * Anindilyakwa na òstrów Groote Eylandt kol Arnhem Land; * Palawah (abò Pallawah) na Tasmanji == Òbaczë téż == * [[Nowô Zelandzkô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.australia.com/ Tourism Australia] * [http://www.gov.au/ Governments of Australia website] (federal, states and territories) * [https://web.archive.org/web/20201111201936/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/as.html Australia in the World Factbook] {{Aùstraliô i Òceaniô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Aùstraliô]] [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] [[Kategòrëjô:Państwa w Aùstralie i Oceanie]] i6qu5dmukzngma6qc3k5je26m4yz3hh 206476 206468 2026-07-10T09:29:07Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Aùstralëjô]] do [[Aùstraliô]]: pisënk 206468 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Wspólnota Aùstralii|gwôsné miono=Commonwealth of Australia|fana=Flag of Australia (converted).svg|miono-genitiw=Aùstralii|herb=Coat of arms of the Commonwealth of Australia.svg|mòtto=fëlëje òficjalné rzëczenié (dôwni Advance Australia)|himn=[[Himn Aùstralii|Advance Australia Fair]] (Prosperuj, Snożno Aùstraliô)|na karce=Australia with AAT (orthographic projection).svg|jãzëk=[[anielsczi]] (de facto)|stolëca=Canberra|fòrma państwa=kònstitucëjnô mònarchijô|Mònarcha=[[Karól III]]|Prezydeńt=Samantha Mostyn|Premiéra=Anthony Albanese|wiéchrzëzna=7.692.024 835|procent-wòdë=0,76%|rok=2017|lëdztwò=23.401.892|dëtk=aùstralijsczi dolar|kòd dëtka=AUD|czasowô cona=+8 do +11|kòd=AU|Internet=.au|aùtowi kòd=AU|telefón=+61 }} '''Aùstraliô''' (anielsczi: Commonwealth of Australia) je państwã na [[Aùstraliô_(kòntinent)|Aùstralijsczim kòntinence]], Tasmanji i jin. òstrowach Spòkójnégò Òceanu, Aùstraliô ma też teritoria w Azeji: Òstrów Gòdów i Kòkòsowe Òstrowë i teritorium na Antarktidze). Stolëcą Aùstralii je gard [[Canberra]], a nôwikszi gard to [[Sydney]]. Jine wiksze gardë Aùstralii to [[Melbourne]], [[Brisbane]], [[Perth]] i [[Adelaide]]. Aùstraliô òkrążają dwa òceanë: òd nordë i pòrénkù [[Spòkójny Òcean]], a òd pôłniô i zôpadu [[Jindijsczi Òcean]]. Państwa w blëze to [[Papua Nowô Gwinëjô]], [[Jindonezjô]] i [[Pòrënkòwi Timor]] na nordë; [[Òstrowë Solomona]] i [[Vanuatu]] na nordë i pòrénkù; i [[Nowô_Zelandzkô|Nowô Zelandzkô]] na pòrénkù pôłniôwem. Dzele Aùstralii to krezowe teritoria: Nowô Pôłniôwô Walijô, Wiktoria, Pôłniôwô Aùstraliô, Queensland, Zôpadnô Aùstraliô, Nordowe Teritorium, Òstrowë Tasmanija i Arnhem Land. Pòpùlacjô wielëna lëdztwa to 23.401.892 (stój na 2017)<ref>[http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2016/quickstat/ Census AUS id 036]</ref>. Australejo to dawni beła kolonija [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britaniji]], z chtërną dali ma dzysdnowo Commonwealth (gòspòdarczô spóldnota), i temu przédnik kraju to formalnie je dali anielsczi mònarcha i generalni gubernator anielskiej monarchii na Australije, le wëkònôwczô władza to demokratecznë welowanë aùstralijsczi premiera i parlament.<ref>[http://www.comlaw.gov.au/Details/C2005Q00193/0332ed71-e2d9-4451-b6d1-33ec4b570e9f Constitution of Australia 2011: It shall be lawful for the Queen, with the advice of the Privy Council, to declare by proclamation that, on and after a day therein appointed, not being later than one year after the passing of this Act, the people of New South Wales, Victoria, South Australia, Queensland, and Tasmania, and also, if Her Majesty is satisfied that the people of Western Australia have agreed thereto, of Western Australia, shall be united in a Federal Commonwealth under the name of the Commonwealth of Australia.]</ref> Aùstraliô je zameszkana przez Abòrigenów, starożetnech aùstralijsczich lëdzë, od kól 60.000 lat pre kolonizacëjo niderlandzkô i britijskô. Aborigeni brëkuja barni do jagowania [[bumerang]] i mùzycznego jinstrumentu dmùsznego yirdaki ([[didgeridoo]]). Brëkowale tez 250 apartnech karnów jãzekowech. Swiãtô góra abòrigeńskô to czerwiona góra Uluru, po anielsczemu Ayers Rock. == Fauna i flora == W Aùstralii je baro wiela apartnech zwierzãtów, jako [[koala]], [[kangur]]ë, [[dingo]], [[dzëbôl]], kookaburra (dacelo), [[tasmansczi purtk]] i jin. <br> Z roslen je eukaliptus i tea-tree: herbaciane drzewo. == Miono == Pierszi rezownik europejsczi w Aùstraliô to beł Abel Tasman z Niderlandzkô, chtëren w 1646 dawa kontinentowi miono Nieuw Holland - Nowo Niderlandzko, i ostrowe Tasmaniji jigo miono.<br> Wiolgô Britanijô dawa kolonji miono Aùstraliô z łacyńsczego jãzeka ''Terra Australis Incognito'', Zemia Półniowô Nieznanô. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Uluru,_helicopter_view,_cropped.jpg|Uluru (Ayers Rock), swiãtô góra abòrigeńskô Òbrôzk:Didgeridoo_(Imagicity_1070).jpg|Abòrigeńsczi chłop z yirdaki (didgeridoo) Òbrôzk:Sydney_Opera_House_Sails_edit02.jpg|Opera w Sydney Òbrôzk:Koala_and_joey.jpg|[[Koala]] mema i koala dzec Òbrôzk:Sarcophilus_harrisii_taranna.jpg|[[Tasmansczi purtk]] Òbrôzk:Gold_Coast_skyline.jpg|Gard Queensland Òbrôzk:Platypus.jpg|[[Dzëbôl]] Òbrôzk:Kangaroo-in-flight.jpg|Kangur Òbrôzk:Brisbane_May_2013.jpg|Brisbane Òbrôzk:Australia_Cairns_Boomerang.jpg|Bumerangi aborigenscze w Cairns </gallery> == Miona Abòrigeńsczëch plemion w Aùstraliô == * Murrawarri * Koori (abò Koorie) w New South Wales i Wiktoria (Abòrigeńsczi Wiktoriônie); * Ngunnawal w Aùstralijsczim Stolecznem Teritorium i New South Wales; * Goorie w South East Queensland i nordowe dzele New South Wales; * Murrdi w Southwest & Central Queensland; * Nyungar w polniowej Western Australia; * Yamatji w centralnej Western Australia; * Wangai w Western Australian Goldfields; * Nunga w polniowej South Australia; * Anangu w nordowej South Australia, i bleze dzele Western Australia i Northern Territorium; * Yapa w zôpadnim Northern Territory; * Arrernte w centralnej Australia; * Yolngu w pòrënkòwim Arnhem Land (NT); * Bininj w zôpadnim Arnhem Land (NT); * Tiwi na òstrów Tiwi kol Arnhem Land. * Anindilyakwa na òstrów Groote Eylandt kol Arnhem Land; * Palawah (abò Pallawah) na Tasmanji == Òbaczë téż == * [[Nowô Zelandzkô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.australia.com/ Tourism Australia] * [http://www.gov.au/ Governments of Australia website] (federal, states and territories) * [https://web.archive.org/web/20201111201936/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/as.html Australia in the World Factbook] {{Aùstraliô i Òceaniô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Aùstraliô]] [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] [[Kategòrëjô:Państwa w Aùstralie i Oceanie]] i6qu5dmukzngma6qc3k5je26m4yz3hh 0 4964 206020 196858 2026-07-09T22:50:15Z Terrus38 14026 206020 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Stille nacht.jpg|mały|330px|Nótë do Stille Nacht]] '''Cëchô noc''' – nôbarzi znanô [[kòlãda]] z [[1818]] rokù, chternô pò [[miemiecczi jãzëk|miemieckù]] sã zwie ''Stille Nacht''. == Słowa == <poem> Cëchô noc, swiãtëchnô noc. Wszëtcë spią, dwòje żdżą. Józef z Nôswiãtszą Mariją zdrzą, Jezëska òczka w kùmkù jak spią. Spijże w ùbëtkù spij. spijże w ùbëtkù spij. Cëchô noc, swiãtëchnô noc. Bòżi Syn smieje sã. Miłi gòwôr z gąbczi je czëc, ters ju lepi nóm bãdze żëc. Jezës sã naj ùrodzył, Jezës sã naj ùrodzył. Cëchô noc, swiãtëchnô noc. W chtërny swiat dostôł lãk. Ze złocëstëch niebiesczich gór dóbr skòpicą nóm zesłôł Bóg. Łasczi sëpôł jak sniég, łasczi sëpôł jak sniég. Cëchô noc, swiãtëchnô noc. Wiôlgą mòc miełosc da. Ceszbã zrobił nama dzys Tatk, Jezës zjawił sã jaknò naj brat. Grzészny zbawic nen swiat, grzészny zbawic nen swiat. Cëchô noc, swiãtëchnô noc. Przóde ju kòżdi żdôł. Żebë minął Tatka górz, przebaczeni nastôł sztót. Swiatu Sëna Bóg dôł, swiatu Sëna Bóg dôł. Cëchô noc, swiãtëchnô noc. Pasturkóm wiédzã dôł. Alleluje milëchny tón, chtëren zwãczôł miło jak zwón. Jezus Zbôwcą sã stôł, Jezus Zbôwcą sã stôł. </poem> == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kòlãdë|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Kòlãdë]] aksgvxyqamtlbb2nojo0tit64yaxgbr 14 5005 205922 162058 2026-07-09T20:42:50Z Iketsi 3254 {{Commons}} 205922 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Brëkòwnik csb| 2]] fzxxroi8z62kja4vmpjvpkjkfo7hynm 14 5010 205926 160624 2026-07-09T20:43:19Z Iketsi 3254 {{Commons}} 205926 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Brëkòwnik de| 4]] 55cl9w5h0q3jxtabq9fk40ht34dmncw 0 5052 205914 203604 2026-07-09T20:19:43Z Iketsi 3254 [[Wëdôwizna „Region”|Region]] 205914 wikitext text/x-wiki {{Bez òdjimka}} '''Róman Drzéżdżón''', [[Kaszëbi|kaszëbsczi]] pòéta, felietónista ë satirik. Ùrodzył sã w [[1972]] rokù w [[Starzëno|Starzënie]] w [[Pùcczi kréz|pùcczim krézu]]. Wespółzakłôdôrz [[Kaszëbsczi Kabaret Fif|Kaszëbsczégò Kabaretu Fif]] ë kaszëbsczégò [[Kaszëbskô lëteratura|lëteracczégò]] karna [[Zéńdzenié Młodëch Ùtwórców Kaszëbsczich|Zéńdzenié Młodëch Ùtwórców Kaszëbsczich ZYMK]]. Je absolwenta Gbùrsczégò Technikùm w [[Kłanino|Kłaninie]] a wëdzélu gazétnictwa i spòlëznowi kòmùnikacji na Gduńsczim Ùniwersytece. Òd 1996 robił w [[Mùzeùm Pùcczi Zemi miona Floriana Cenôwë|Mùzeùm Pùcczi Zemi]] miona [[Florian Cenôwa|Floriana Cenôwë]], a òd 2012 w Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi we Wejrowie. Wespółrobi z cządnikã „Pomerania”, piszącë felietónë a artiklë. == Ùsôdztwò / pùblikacëje == * ''@laże! @lano! : wiérztczi do smiéchù a ùsmiéchù'', [[Gdiniô]], wyd. ''[[Wëdôwizna „Region”|Region]]'', [[2008]], ISBN 9788375910018 * ''Czile slów'', [[Gdiniô]], wyd. ''[[Wëdôwizna „Region”|Region]]'', [[2004]], ISBN 8389178478 * ''Dzëczé gãsë'' - Antalogijô kaszëbsczi pòezëji do 1990 rokù, przërëchtowelë: [[Róman Drzéżdżón]] i [[Grégòr Jarosłôw Schramke]], [[Gdiniô]], wyd. [[Wëdôwizna „Region”|Region]], [[2004]], ISBN 8389178559 * ''Klëka albo kaszubskie ABC'',[[Gdiniô]], wyd. ''[[Wëdôwizna „Region”|Region]]'', [[2007]], ISBN 9788360437568 * ''Pióro do gilgania'' / ''Pióro do gëldzëniô'', współùsôdzca: [[Pioter Cëskòwsczi]], [[Gdiniô]], wyd. ''[[Wëdôwizna „Region”|Region]]'', [[2004]], ISBN 83-89178-29-X * ''Puck - stolica Nordowych Kaszub'', wespółùsôdzcë: [[Joanna Grochowska]], [[Barbara Kos-Dąbrowska]], [[Gdiniô]], wyd. ''[[Wëdôwizna „Region”|Region]]'', [[2007]], ISBN 9788360437698 * ''Słowniczek polsko-kaszubski'', wpsółautor: [[Grégòr Jarosłôw Schramke]], [[Gdiniô]], wyd. ''[[Wëdôwizna „Region”|Region]]'', [[2006]], ISBN 8360437033 * ''Kaszubskie tabaka i rogarstwo'', [[Gdynia]], wyd. ''[[Wëdôwizna „Region”|Region]]'', [[2009]], ISBN 9788375910308 * ''Kòmpùtrowé krôsniã. Pòwiôstczi i wiérztczi dlô dzecy'', Gduniô 2010 * ''Rómka&Tómka kôrbiónka. Z felietónowi pòlëcë'', Kaszëbë 2010 * ''To je krótczé, to je dłudżé… Wędrówki szlakiem obrazkowych nut'', Gdańsk-Wejherowo 2014 (pòpùlarnonôùkòwi dokôz ò piesni ''[[Kaszëbsczé nótë]]'' i [[Schnitzelbank|''Schnitzelbank'']]) * ''Rómka & Tómka przecywiónka. Felietónë pòzebróné'', Gdańsk-Wejherowo-Chwaszczyno 2017 * ''Mariolka i ji przigòdë'', Gdańsk 2017 (bôjka dlô dzecy) * ''[[Kaszëbsczi slowôrzk rëbacczi]]'', Puck 2025 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20090307021502/http://zymk.net/noleznice/roman-drzezdzon Róman Drzéżdżón - wëjimczi z ùsôdztwa] * [http://belok.kaszubia.com/ Bëlôk – czôrno na biôłim] – blog R. Drzeżdżóna * https://web.archive.org/web/20070809120910/http://www.czetnica.org/roman-drzezdzon/ {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Drzéżdżón Róman}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] opq45sliwh8wwxxpjat767fc6fm99va 205915 205914 2026-07-09T20:20:35Z Iketsi 3254 '' 205915 wikitext text/x-wiki {{Bez òdjimka}} '''Róman Drzéżdżón''', [[Kaszëbi|kaszëbsczi]] pòéta, felietónista ë satirik. Ùrodzył sã w [[1972]] rokù w [[Starzëno|Starzënie]] w [[Pùcczi kréz|pùcczim krézu]]. Wespółzakłôdôrz [[Kaszëbsczi Kabaret Fif|Kaszëbsczégò Kabaretu Fif]] ë kaszëbsczégò [[Kaszëbskô lëteratura|lëteracczégò]] karna [[Zéńdzenié Młodëch Ùtwórców Kaszëbsczich|Zéńdzenié Młodëch Ùtwórców Kaszëbsczich ZYMK]]. Je absolwenta Gbùrsczégò Technikùm w [[Kłanino|Kłaninie]] a wëdzélu gazétnictwa i spòlëznowi kòmùnikacji na Gduńsczim Ùniwersytece. Òd 1996 robił w [[Mùzeùm Pùcczi Zemi miona Floriana Cenôwë|Mùzeùm Pùcczi Zemi]] miona [[Florian Cenôwa|Floriana Cenôwë]], a òd 2012 w Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi we Wejrowie. Wespółrobi z cządnikã „Pomerania”, piszącë felietónë a artiklë. == Ùsôdztwò / pùblikacëje == * ''@laże! @lano! : wiérztczi do smiéchù a ùsmiéchù'', [[Gdiniô]], wyd. ''[[Wëdôwizna „Region”|Region]]'', [[2008]], ISBN 9788375910018 * ''Czile slów'', [[Gdiniô]], wyd. ''[[Wëdôwizna „Region”|Region]]'', [[2004]], ISBN 8389178478 * ''Dzëczé gãsë'' - Antalogijô kaszëbsczi pòezëji do 1990 rokù, przërëchtowelë: [[Róman Drzéżdżón]] i [[Grégòr Jarosłôw Schramke]], [[Gdiniô]], wyd. ''[[Wëdôwizna „Region”|Region]]'', [[2004]], ISBN 8389178559 * ''Klëka albo kaszubskie ABC'',[[Gdiniô]], wyd. ''[[Wëdôwizna „Region”|Region]]'', [[2007]], ISBN 9788360437568 * ''Pióro do gilgania'' / ''Pióro do gëldzëniô'', współùsôdzca: [[Pioter Cëskòwsczi]], [[Gdiniô]], wyd. ''[[Wëdôwizna „Region”|Region]]'', [[2004]], ISBN 83-89178-29-X * ''Puck - stolica Nordowych Kaszub'', wespółùsôdzcë: [[Joanna Grochowska]], [[Barbara Kos-Dąbrowska]], [[Gdiniô]], wyd. ''[[Wëdôwizna „Region”|Region]]'', [[2007]], ISBN 9788360437698 * ''Słowniczek polsko-kaszubski'', wpsółautor: [[Grégòr Jarosłôw Schramke]], [[Gdiniô]], wyd. ''[[Wëdôwizna „Region”|Region]]'', [[2006]], ISBN 8360437033 * ''Kaszubskie tabaka i rogarstwo'', [[Gdynia]], wyd. ''[[Wëdôwizna „Region”|Region]]'', [[2009]], ISBN 9788375910308 * ''Kòmpùtrowé krôsniã. Pòwiôstczi i wiérztczi dlô dzecy'', Gduniô 2010 * ''Rómka&Tómka kôrbiónka. Z felietónowi pòlëcë'', Kaszëbë 2010 * ''To je krótczé, to je dłudżé… Wędrówki szlakiem obrazkowych nut'', Gdańsk-Wejherowo 2014 (pòpùlarnonôùkòwi dokôz ò piesni ''[[Kaszëbsczé nótë]]'' i [[Schnitzelbank|''Schnitzelbank'']]) * ''Rómka & Tómka przecywiónka. Felietónë pòzebróné'', Gdańsk-Wejherowo-Chwaszczyno 2017 * ''Mariolka i ji przigòdë'', Gdańsk 2017 (bôjka dlô dzecy) * ''[[Kaszëbsczi slowôrzk rëbacczi]]'', Puck 2025 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20090307021502/http://zymk.net/noleznice/roman-drzezdzon Róman Drzéżdżón - wëjimczi z ùsôdztwa] * [http://belok.kaszubia.com/ Bëlôk – czôrno na biôłim] – blog R. Drzeżdżóna * https://web.archive.org/web/20070809120910/http://www.czetnica.org/roman-drzezdzon/ {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Drzéżdżón Róman}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] h5jwmmn969akd8itqhvqzak4auncyln 0 5061 206001 196951 2026-07-09T22:42:20Z Terrus38 14026 206001 wikitext text/x-wiki ISO 3166-1 Lësta krajów * AF [[Afganistón]] * AL [[Albańskô]] * DZ [[Algerskô]] * AD [[Andóra]] * AO [[Angòla]] * AI [[Anguilla]] * AQ [[Antarktida]] * AG [[Antigua i Barbùda]] * AN [[Antile Holendersczé]] * AR [[Argentińskô]] * AM [[Armeniô]] * AW [[Aruba]] * AU [[Australëjô]] * AT [[Aùstrëjackô]] * AZ [[Azerbejdżan]] * BS [[Bahamë]] * BH [[Bahrajn]] * BD [[Bangladesz]] * BB [[Barbadós]] * BE [[Belgiô]] * BZ [[Belize]] * BJ [[Benin]] * BM [[Bermùdë]] * BT [[Bhutan]] * BY [[Biôłoruskô]] * BO [[Bòliwiô]] * BA [[Bòsniô ë Hercegowina]] * BW [[Bòtswana]] * BR [[Brazylskô]] * VG [[Britijsczé Dzewiczé Wëspë]] * IO [[Britijsczé Teritorium Indijsczégò Òceanu]] * BN [[Brunei]] * BG [[Bùłgarskô]] * BF [[Bùrkina Faso]] * BI [[Bùrundi]] * CY [[Cyper]] * TD [[Czad]] * CZ [[Czeskô]] * ME [[Czôrnogóra]] * UM [[Daleczã Mniészé Wëspë Zjednónëch Stanów]] * DK [[Dëńskô]] * DM [[Dominika]] * VI [[Dzewiczé Wëspë Zjednónëch Stanów]] * DJ [[Dżibùti]] * EG [[Egipt]] * EC [[Ekwadór]] * ER [[Eritrea]] * EE [[Estóńskô]] * ET [[Etiopiô]] * FK [[Falklandë (Malwinë)]] * FO [[Farersczé Òstrowë]] * FJ [[Fidżi]] * PH [[Filipinë]] * FI [[Fińskô]] * FR [[Frańcëjô]] * TF [[Francësczé Pôłniowé Wiechrzëznë]] * GF [[Francëskô Gùjana]] * PF [[Francëskô Pòlinezjô]] * GA [[Gabón]] * GM [[Gambiô]] * GH [[Ghana]] * GI [[Gibraltar]] * GR [[Greckô]] * GD [[Grenada]] * GE [[Grëzjô]] * GL [[Grëzóńskô]] * GU [[Guam]] * GG [[Guernsey]] * GY [[Gùjana]] * GP [[Gwadelupa]] * GT [[Gwatemala]] * GN [[Gwinea]] * GW [[Gwinea Bissau]] * HT [[Haiti]] * HN [[Hònduras]] * HK [[Hongkong]] * CL [[Chile]] * CN [[Chinë]] * HR [[Chòrwackô]] * IN [[Indie]] * IQ [[Irak]] * IR [[Iran]] * IE [[Irlandzkô]] * IS [[Islandzkô]] * IT [[Italskô]] * IL [[Izrael]] * JM [[Jamajka]] * JP [[Japòńskô]] * YE [[Jemen]] * JE [[Jersey]] * ID [[Jindonezjô]] * JO [[Jordaniô]] * KY [[Kajmanë]] * KH [[Kambòdżô]] * CM [[Kamerun]] * CA [[Kanada]] * QA [[Katar]] * KZ [[Kazachstan]] * KE [[Keniô]] * KG [[Kirgistan]] * KI [[Kiribati]] * CO [[Kòlumbiô]] * KM [[Kòmòrë]] * CG [[Kòngò]] * CR [[Kòstarika]] * CU [[Kùba]] * KW [[Kùwejt]] * LA [[Laòs]] * LS [[Lesotho]] * LT [[Lëtewskô]] * LB [[Liban]] * LR [[Liberiô]] * LY [[Libiô]] * LI [[Liechtenstein]] * LV [[Łotewskô]] * LU [[Luksembùrskô]] * MK [[Nordowô Macedoniô]] * MG [[Madagaskar]] * HU [[Madżarskô]] * YT [[Majotta]] * MO [[Makaù]] * MW [[Malawi]] * MV [[Malediwë]] * MY [[Malezjô]] * ML [[Mali]] * MT [[Malta]] * MA [[Marokò]] * MQ [[Martinika]] * MR [[Maùretaniô]] * MU [[Mauritius]] * MX [[Meksyk]] * DE [[Miemieckô (Miemcë)]] * FM [[Mikronezjô]] * MD [[Mòłdawskô]] * MC [[Mònakò]] * MN [[Mòngolskô]] * MS [[Montserrat]] * MZ [[Mòzambik]] * MM [[Myanmar (Birma)]] * NA [[Namibiô]] * NR [[Nauru]] * NL [[Néderlandzkô (Hòlandzkô)]] * NP [[Nepal]] * NE [[Niger]] * NG [[Nigeriô]] * NI [[Nikaragua]] * NU [[Niue]] * MP [[Nordné Mirianë]] * KP [[Nordowô Kòreja]] * NF [[Norfòlk]] * NO [[Norweskô]] * NC [[Nowô Kaledoniô]] * NZ [[Nowô Zelandiô]] * OM [[Òman]] * PK [[Pakistan]] * PW [[Palau]] * PA [[Panama]] * PG [[Papua-Nowô Gwineja]] * PY [[Paragwaj]] * PE [[Peru]] * PN [[Pitcairn]] * KR [[Półniowò Kòreja]] * PL [[Pòlskô]] * TL [[Pòrënkòwi Timor]] * PR [[Pòrtorikò]] * PT [[Pòrtugalskô]] * ZA [[Pôłniowô Afrika]] * GS [[Pôłniowô Georgia i Pôłniowi Sandwich]] * DO [[Repùblika Dominikańskô]] * CF [[Repùblika Westrzódnoafrikańskô]] * CV [[Repùblika Zelonégò Przilądka]] * RE [[Reunion]] * GQ [[Równikòwô Gwinea]] * RO [[Rumùńskô]] * RU [[Ruskô]] * RW [[Rwanda]] * EH [[Sahara Zôpadnô]] * KN [[Saint Kitts i Nevis]] * LC [[Saint Lucia]] * VC [[Saint Vincent i Grenadyny]] * PM [[Saint-Pierre i Miquelon]] * SV [[Salwadór]] * WS [[Samòa]] * AS [[Samòa Amerykańsczé]] * SM [[San Marino]] * SA [[Saudijskô Arabiô]] * SN [[Senegal]] * RS [[Serbskô]] * SC [[Seszele]] * SL [[Sierra Leone]] * SG [[Singapùr]] * SK [[Słowackô]] * SI [[Sloweńskô]] * SO [[Somaliô]] * LK [[Sri Lanka]] * SZ [[Suazi]] * SD [[Sudan]] * SR [[Surinam]] * SJ [[Svalbard i Jan Mayen (wëspa)]] * SH [[Swiãtô Helena]] * SY [[Syrëjô]] * ES [[Szpańskô]] * CI [[Sztrąd Słoniowëch Gnatów]] * CH [[Szwajcarskô]] * SE [[Szwedzkô]] * TJ [[Tadżykistan]] * TH [[Tajlandiô]] * TW [[Tajwan]] * TZ [[Tanzaniô]] * TR [[Tëreckô]] * TG [[Togo]] * TK [[Tokelau]] * TO [[Tonga]] * TT [[Trynidad i Tobago]] * TN [[Tunezjô]] * TM [[Turkmenistan]] * TV [[Tuvalu]] * UG [[Ùganda]] * UA [[Ùkrajińskô]] * UY [[Ùrugwaj]] * UZ [[Ùzbeczistan]] * VU [[Vanuatu]] * WF [[Wallis i Futuna]] * VA [[Watikan]] * VE [[Wenezuela]] * BV [[Wëspa Bouveta]] * CX [[Wëspa Gòdowô]] * IM [[Wëspa Man]] * CK [[Wëspë Cooka]] * HM [[Wëspë Heard i McDonalda]] * CC [[Wëspë Kòkòsowé]] * MH [[Wëspë Marshalla]] * SB [[Wëspë Salomóna]] * ST [[Wëspë Swiãtégò Tomasza i Ksążãcô]] * TC [[Wëspë Turks i Caicos]] * VN [[Wietnam]] * GB [[Wiôlgô Britaniô]] * ZR [[Zair]] * ZM [[Zambiô]] * ZW [[Zimbabwe]] * AE [[Zjednóné Arabsczé Emiratë]] * US [[Zjednóné Kraje Americzi]] == Òbaczë téż == * [[ISO 639]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20040923013951/http://www.iso.org/iso/en/prods-services/iso3166ma/index.html ISO 3166/MA] – ISO 3166 Maintenance Agency przë Międzënôrodny Normalizacjowi Òrganizacëji (ISO) – zamëkô w se lëstã dwalëterowich kòdów. [[Kategòrëjô:Kòdë]] 1iwae326tpufh6wd1rexlsspo6yc97t 206022 206001 2026-07-09T22:50:51Z Terrus38 14026 206022 wikitext text/x-wiki ISO 3166-1 Lësta krajów * AF [[Afganistón]] * AL [[Albańskô]] * DZ [[Algerskô]] * AD [[Andóra]] * AO [[Angòla]] * AI [[Anguilla]] * AQ [[Antarktida]] * AG [[Antigua i Barbùda]] * AN [[Antile Holendersczé]] * AR [[Argentińskô]] * AM [[Armeniô]] * AW [[Aruba]] * AU [[Australiô]] * AT [[Aùstriackô]] * AZ [[Azerbejdżan]] * BS [[Bahamë]] * BH [[Bahrajn]] * BD [[Bangladesz]] * BB [[Barbadós]] * BE [[Belgiô]] * BZ [[Belize]] * BJ [[Benin]] * BM [[Bermùdë]] * BT [[Bhutan]] * BY [[Biôłoruskô]] * BO [[Bòliwiô]] * BA [[Bòsniô ë Hercegowina]] * BW [[Bòtswana]] * BR [[Brazylskô]] * VG [[Britijsczé Dzewiczé Wëspë]] * IO [[Britijsczé Teritorium Indijsczégò Òceanu]] * BN [[Brunei]] * BG [[Bùłgarskô]] * BF [[Bùrkina Faso]] * BI [[Bùrundi]] * CY [[Cyper]] * TD [[Czad]] * CZ [[Czeskô]] * ME [[Czôrnogóra]] * UM [[Daleczã Mniészé Wëspë Zjednónëch Stanów]] * DK [[Dëńskô]] * DM [[Dominika]] * VI [[Dzewiczé Wëspë Zjednónëch Stanów]] * DJ [[Dżibùti]] * EG [[Egipt]] * EC [[Ekwadór]] * ER [[Eritrea]] * EE [[Estóńskô]] * ET [[Etiopiô]] * FK [[Falklandë (Malwinë)]] * FO [[Farersczé Òstrowë]] * FJ [[Fidżi]] * PH [[Filipinë]] * FI [[Fińskô]] * FR [[Francjô]] * TF [[Francësczé Pôłniowé Wiechrzëznë]] * GF [[Francëskô Gùjana]] * PF [[Francëskô Pòlinezjô]] * GA [[Gabón]] * GM [[Gambiô]] * GH [[Ghana]] * GI [[Gibraltar]] * GR [[Greckô]] * GD [[Grenada]] * GE [[Grëzjô]] * GL [[Grëzóńskô]] * GU [[Guam]] * GG [[Guernsey]] * GY [[Gùjana]] * GP [[Gwadelupa]] * GT [[Gwatemala]] * GN [[Gwinea]] * GW [[Gwinea Bissau]] * HT [[Haiti]] * HN [[Hònduras]] * HK [[Hongkong]] * CL [[Chile]] * CN [[Chinë]] * HR [[Chòrwackô]] * IN [[Indie]] * IQ [[Irak]] * IR [[Iran]] * IE [[Irlandzkô]] * IS [[Islandzkô]] * IT [[Italskô]] * IL [[Izrael]] * JM [[Jamajka]] * JP [[Japòńskô]] * YE [[Jemen]] * JE [[Jersey]] * ID [[Jindonezjô]] * JO [[Jordaniô]] * KY [[Kajmanë]] * KH [[Kambòdżô]] * CM [[Kamerun]] * CA [[Kanada]] * QA [[Katar]] * KZ [[Kazachstan]] * KE [[Keniô]] * KG [[Kirgistan]] * KI [[Kiribati]] * CO [[Kòlumbiô]] * KM [[Kòmòrë]] * CG [[Kòngò]] * CR [[Kòstarika]] * CU [[Kùba]] * KW [[Kùwejt]] * LA [[Laòs]] * LS [[Lesotho]] * LT [[Lëtewskô]] * LB [[Liban]] * LR [[Liberiô]] * LY [[Libiô]] * LI [[Liechtenstein]] * LV [[Łotewskô]] * LU [[Luksembùrskô]] * MK [[Nordowô Macedoniô]] * MG [[Madagaskar]] * HU [[Madżarskô]] * YT [[Majotta]] * MO [[Makaù]] * MW [[Malawi]] * MV [[Malediwë]] * MY [[Malezjô]] * ML [[Mali]] * MT [[Malta]] * MA [[Marokò]] * MQ [[Martinika]] * MR [[Maùretaniô]] * MU [[Mauritius]] * MX [[Meksyk]] * DE [[Miemieckô (Miemcë)]] * FM [[Mikronezjô]] * MD [[Mòłdawskô]] * MC [[Mònakò]] * MN [[Mòngolskô]] * MS [[Montserrat]] * MZ [[Mòzambik]] * MM [[Myanmar (Birma)]] * NA [[Namibiô]] * NR [[Nauru]] * NL [[Néderlandzkô (Hòlandzkô)]] * NP [[Nepal]] * NE [[Niger]] * NG [[Nigeriô]] * NI [[Nikaragua]] * NU [[Niue]] * MP [[Nordné Mirianë]] * KP [[Nordowô Kòreja]] * NF [[Norfòlk]] * NO [[Norweskô]] * NC [[Nowô Kaledoniô]] * NZ [[Nowô Zelandiô]] * OM [[Òman]] * PK [[Pakistan]] * PW [[Palau]] * PA [[Panama]] * PG [[Papua-Nowô Gwineja]] * PY [[Paragwaj]] * PE [[Peru]] * PN [[Pitcairn]] * KR [[Półniowò Kòreja]] * PL [[Pòlskô]] * TL [[Pòrënkòwi Timor]] * PR [[Pòrtorikò]] * PT [[Pòrtugalskô]] * ZA [[Pôłniowô Afrika]] * GS [[Pôłniowô Georgia i Pôłniowi Sandwich]] * DO [[Repùblika Dominikańskô]] * CF [[Repùblika Westrzódnoafrikańskô]] * CV [[Repùblika Zelonégò Przilądka]] * RE [[Reunion]] * GQ [[Równikòwô Gwinea]] * RO [[Rumùńskô]] * RU [[Ruskô]] * RW [[Rwanda]] * EH [[Sahara Zôpadnô]] * KN [[Saint Kitts i Nevis]] * LC [[Saint Lucia]] * VC [[Saint Vincent i Grenadyny]] * PM [[Saint-Pierre i Miquelon]] * SV [[Salwadór]] * WS [[Samòa]] * AS [[Samòa Amerykańsczé]] * SM [[San Marino]] * SA [[Saudijskô Arabiô]] * SN [[Senegal]] * RS [[Serbskô]] * SC [[Seszele]] * SL [[Sierra Leone]] * SG [[Singapùr]] * SK [[Słowackô]] * SI [[Sloweńskô]] * SO [[Somaliô]] * LK [[Sri Lanka]] * SZ [[Suazi]] * SD [[Sudan]] * SR [[Surinam]] * SJ [[Svalbard i Jan Mayen (wëspa)]] * SH [[Swiãtô Helena]] * SY [[Syriô]] * ES [[Szpańskô]] * CI [[Sztrąd Słoniowëch Gnatów]] * CH [[Szwajcarskô]] * SE [[Szwedzkô]] * TJ [[Tadżykistan]] * TH [[Tajlandiô]] * TW [[Tajwan]] * TZ [[Tanzaniô]] * TR [[Tëreckô]] * TG [[Togo]] * TK [[Tokelau]] * TO [[Tonga]] * TT [[Trynidad i Tobago]] * TN [[Tunezjô]] * TM [[Turkmenistan]] * TV [[Tuvalu]] * UG [[Ùganda]] * UA [[Ùkrajińskô]] * UY [[Ùrugwaj]] * UZ [[Ùzbeczistan]] * VU [[Vanuatu]] * WF [[Wallis i Futuna]] * VA [[Watikan]] * VE [[Wenezuela]] * BV [[Wëspa Bouveta]] * CX [[Wëspa Gòdowô]] * IM [[Wëspa Man]] * CK [[Wëspë Cooka]] * HM [[Wëspë Heard i McDonalda]] * CC [[Wëspë Kòkòsowé]] * MH [[Wëspë Marshalla]] * SB [[Wëspë Salomóna]] * ST [[Wëspë Swiãtégò Tomasza i Ksążãcô]] * TC [[Wëspë Turks i Caicos]] * VN [[Wietnam]] * GB [[Wiôlgô Britaniô]] * ZR [[Zair]] * ZM [[Zambiô]] * ZW [[Zimbabwe]] * AE [[Zjednóné Arabsczé Emiratë]] * US [[Zjednóné Kraje Americzi]] == Òbaczë téż == * [[ISO 639]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20040923013951/http://www.iso.org/iso/en/prods-services/iso3166ma/index.html ISO 3166/MA] – ISO 3166 Maintenance Agency przë Midzënôrodny Normalizacjowi Òrganizacje (ISO) – zamëkô w se lëstã dwalëterowich kòdów. [[Kategòrëjô:Kòdë]] 6pw2lwvrm7wfq6jwggphwk6lku4qz23 206500 206022 2026-07-10T11:38:12Z Terrus38 14026 206500 wikitext text/x-wiki ISO 3166-1 Lësta krajów * AF [[Afganistón]] * AL [[Albańskô]] * DZ [[Algerskô]] * AD [[Andóra]] * AO [[Angòla]] * AI [[Anguilla]] * AQ [[Antarktida]] * AG [[Antigua i Barbùda]] * AN [[Antile Holendersczé]] * AR [[Argentińskô]] * AM [[Armeniô]] * AW [[Aruba]] * AU [[Australiô]] * AT [[Aùstriackô]] * AZ [[Azerbejdżan]] * BS [[Bahamë]] * BH [[Bahrajn]] * BD [[Bangladesz]] * BB [[Barbadós]] * BE [[Belgiô]] * BZ [[Belize]] * BJ [[Benin]] * BM [[Bermùdë]] * BT [[Bhutan]] * BY [[Biôłoruskô]] * BO [[Bòliwiô]] * BA [[Bòsniô ë Hercegowina]] * BW [[Bòtswana]] * BR [[Brazylskô]] * VG [[Britijsczé Dzewiczé Wëspë]] * IO [[Britijsczé Teritorium Indijsczégò Òceanu]] * BN [[Brunei]] * BG [[Bùłgarskô]] * BF [[Bùrkina Faso]] * BI [[Bùrundi]] * CY [[Cyper]] * TD [[Czad]] * CZ [[Czeskô]] * ME [[Czôrnogóra]] * UM [[Daleczã Mniészé Wëspë Zjednónëch Stanów]] * DK [[Dëńskô]] * DM [[Dominika]] * VI [[Dzewiczé Wëspë Zjednónëch Stanów]] * DJ [[Dżibùti]] * EG [[Egipt]] * EC [[Ekwadór]] * ER [[Eritrea]] * EE [[Estóńskô]] * ET [[Etiopiô]] * FK [[Falklandë (Malwinë)]] * FO [[Farersczé Òstrowë]] * FJ [[Fidżi]] * PH [[Filipinë]] * FI [[Fińskô]] * FR [[Francjô]] * TF [[Francësczé Pôłniowé Wiechrzëznë]] * GF [[Francëskô Gùjana]] * PF [[Francëskô Pòlinezjô]] * GA [[Gabón]] * GM [[Gambiô]] * GH [[Ghana]] * GI [[Gibraltar]] * GR [[Greckô]] * GD [[Grenada]] * GE [[Grëzjô]] * GL [[Grëzóńskô]] * GU [[Guam]] * GG [[Guernsey]] * GY [[Gùjana]] * GP [[Gwadelupa]] * GT [[Gwatemala]] * GN [[Gwinea]] * GW [[Gwinea Bissau]] * HT [[Haiti]] * HN [[Hònduras]] * HK [[Hongkong]] * CL [[Chile]] * CN [[Chinë]] * HR [[Chòrwackô]] * IN [[Indie]] * IQ [[Irak]] * IR [[Iran]] * IE [[Irlandzkô]] * IS [[Islandzkô]] * IT [[Italskô]] * IL [[Izrael]] * JM [[Jamajka]] * JP [[Japòńskô]] * YE [[Jemen]] * JE [[Jersey]] * ID [[Jindonezjô]] * JO [[Jordaniô]] * KY [[Kajmanë]] * KH [[Kambòdżô]] * CM [[Kamerun]] * CA [[Kanada]] * QA [[Katar]] * KZ [[Kazachstan]] * KE [[Keniô]] * KG [[Kirgistan]] * KI [[Kiribati]] * CO [[Kòlumbiô]] * KM [[Kòmòrë]] * CG [[Kòngò]] * CR [[Kòstarika]] * CU [[Kùba]] * KW [[Kùwejt]] * LA [[Laòs]] * LS [[Lesotho]] * LT [[Lëtewskô]] * LB [[Liban]] * LR [[Liberiô]] * LY [[Libiô]] * LI [[Liechtenstein]] * LV [[Łotewskô]] * LU [[Luksembùrskô]] * MK [[Nordowô Macedoniô]] * MG [[Madagaskar]] * HU [[Madżarskô]] * YT [[Majotta]] * MO [[Makaù]] * MW [[Malawi]] * MV [[Malediwë]] * MY [[Malezjô]] * ML [[Mali]] * MT [[Malta]] * MA [[Marokò]] * MQ [[Martinika]] * MR [[Maùretaniô]] * MU [[Mauritius]] * MX [[Meksyk]] * DE [[Miemieckô (Miemcë)]] * FM [[Mikronezjô]] * MD [[Mòłdawskô]] * MC [[Mònakò]] * MN [[Mòngolskô]] * MS [[Montserrat]] * MZ [[Mòzambik]] * MM [[Myanmar (Birma)]] * NA [[Namibiô]] * NR [[Nauru]] * NL [[Néderlandzkô (Hòlandzkô)]] * NP [[Nepal]] * NE [[Niger]] * NG [[Nigeriô]] * NI [[Nikaragua]] * NU [[Niue]] * MP [[Nordowé Marianë]] * KP [[Nordowô Kòreja]] * NF [[Norfòlk]] * NO [[Norweskô]] * NC [[Nowô Kaledoniô]] * NZ [[Nowô Zelandiô]] * OM [[Òman]] * PK [[Pakistan]] * PW [[Palau]] * PA [[Panama]] * PG [[Papua-Nowô Gwineja]] * PY [[Paragwaj]] * PE [[Peru]] * PN [[Pitcairn]] * KR [[Półniowò Kòreja]] * PL [[Pòlskô]] * TL [[Pòrënkòwi Timor]] * PR [[Pòrtorikò]] * PT [[Pòrtugalskô]] * ZA [[Pôłniowô Afrika]] * GS [[Pôłniowô Georgia i Pôłniowi Sandwich]] * DO [[Dominikańskô Repùblika]] * CF [[Westrzédnoafrikańskô Repùblika]] * CV [[Repùblika Zelonégò Przilądka]] * RE [[Reunion]] * GQ [[Równikòwô Gwinea]] * RO [[Rumùńskô]] * RU [[Ruskô]] * RW [[Rwanda]] * EH [[Sahara Zôpadnô]] * KN [[Saint Kitts i Nevis]] * LC [[Saint Lucia]] * VC [[Saint Vincent i Grenadyny]] * PM [[Saint-Pierre i Miquelon]] * SV [[Salwadór]] * WS [[Samòa]] * AS [[Samòa Amerykańsczé]] * SM [[San Marino]] * SA [[Saudijskô Arabiô]] * SN [[Senegal]] * RS [[Serbskô]] * SC [[Seszele]] * SL [[Sierra Leone]] * SG [[Singapùr]] * SK [[Słowackô]] * SI [[Sloweńskô]] * SO [[Somaliô]] * LK [[Sri Lanka]] * SZ [[Suazi]] * SD [[Sudan]] * SR [[Surinam]] * SJ [[Svalbard i Jan Mayen (wëspa)]] * SH [[Swiãtô Helena]] * SY [[Syriô]] * ES [[Szpańskô]] * CI [[Sztrąd Słoniowëch Gnatów]] * CH [[Szwajcarskô]] * SE [[Szwedzkô]] * TJ [[Tadżykistan]] * TH [[Tajlandiô]] * TW [[Tajwan]] * TZ [[Tanzaniô]] * TR [[Tëreckô]] * TG [[Togo]] * TK [[Tokelau]] * TO [[Tonga]] * TT [[Trynidad i Tobago]] * TN [[Tunezjô]] * TM [[Turkmenistan]] * TV [[Tuvalu]] * UG [[Ùganda]] * UA [[Ùkrajińskô]] * UY [[Ùrugwaj]] * UZ [[Ùzbeczistan]] * VU [[Vanuatu]] * WF [[Wallis i Futuna]] * VA [[Watikan]] * VE [[Wenezuela]] * BV [[Wëspa Bouveta]] * CX [[Wëspa Gòdowô]] * IM [[Wëspa Man]] * CK [[Wëspë Cooka]] * HM [[Wëspë Heard i McDonalda]] * CC [[Wëspë Kòkòsowé]] * MH [[Wëspë Marshalla]] * SB [[Wëspë Salomóna]] * ST [[Wëspë Swiãtégò Tomasza i Ksążãcô]] * TC [[Wëspë Turks i Caicos]] * VN [[Wietnam]] * GB [[Wiôlgô Britaniô]] * ZR [[Zair]] * ZM [[Zambiô]] * ZW [[Zimbabwe]] * AE [[Zjednóné Arabsczé Emiratë]] * US [[Zjednóné Kraje Americzi]] == Òbaczë téż == * [[ISO 639]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20040923013951/http://www.iso.org/iso/en/prods-services/iso3166ma/index.html ISO 3166/MA] – ISO 3166 Maintenance Agency przë Midzënôrodny Normalizacjowi Òrganizacje (ISO) – zamëkô w se lëstã dwalëterowich kòdów. [[Kategòrëjô:Kòdë]] 1hgw5riaxnlodazd7xrudx4g8esdm5s 206501 206500 2026-07-10T11:39:05Z Terrus38 14026 206501 wikitext text/x-wiki ISO 3166-1 Lësta krajów * AF [[Afganistón]] * AL [[Albańskô]] * DZ [[Algerskô]] * AD [[Andora]] * AO [[Angòla]] * AI [[Anguilla]] * AQ [[Antarktida]] * AG [[Antigùa i Barbùda]] * AN [[Holendersczé Antile]] * AR [[Argentińskô]] * AM [[Armeniô]] * AW [[Aruba]] * AU [[Australiô]] * AT [[Aùstriackô]] * AZ [[Azerbejdżan]] * BS [[Bahamë]] * BH [[Bahrajn]] * BD [[Bangladesz]] * BB [[Barbadós]] * BE [[Belgiô]] * BZ [[Belize]] * BJ [[Benin]] * BM [[Bermùdë]] * BT [[Bhutan]] * BY [[Biôłoruskô]] * BO [[Bòliwiô]] * BA [[Bòsniô ë Hercegowina]] * BW [[Bòtswana]] * BR [[Brazylskô]] * VG [[Britijsczé Dzewiczé Wëspë]] * IO [[Britijsczé Teritorium Indijsczégò Òceanu]] * BN [[Brunei]] * BG [[Bùłgarskô]] * BF [[Bùrkina Faso]] * BI [[Bùrundi]] * CY [[Cyper]] * TD [[Czad]] * CZ [[Czeskô]] * ME [[Czôrnogóra]] * UM [[Daleczã Mniészé Wëspë Zjednónëch Stanów]] * DK [[Dëńskô]] * DM [[Dominika]] * VI [[Dzewiczé Wëspë Zjednónëch Stanów]] * DJ [[Dżibùti]] * EG [[Egipt]] * EC [[Ekwadór]] * ER [[Eritrea]] * EE [[Estóńskô]] * ET [[Etiopiô]] * FK [[Falklandë (Malwinë)]] * FO [[Farersczé Òstrowë]] * FJ [[Fidżi]] * PH [[Filipinë]] * FI [[Fińskô]] * FR [[Francjô]] * TF [[Francësczé Pôłniowé Wiechrzëznë]] * GF [[Francëskô Gùjana]] * PF [[Francëskô Pòlinezjô]] * GA [[Gabón]] * GM [[Gambiô]] * GH [[Ghana]] * GI [[Gibraltar]] * GR [[Greckô]] * GD [[Grenada]] * GE [[Grëzjô]] * GL [[Grëzóńskô]] * GU [[Guam]] * GG [[Guernsey]] * GY [[Gùjana]] * GP [[Gwadelupa]] * GT [[Gwatemala]] * GN [[Gwinea]] * GW [[Gwinea Bissau]] * HT [[Haiti]] * HN [[Hònduras]] * HK [[Hongkong]] * CL [[Chile]] * CN [[Chinë]] * HR [[Chòrwackô]] * IN [[Indie]] * IQ [[Irak]] * IR [[Iran]] * IE [[Irlandzkô]] * IS [[Islandzkô]] * IT [[Italskô]] * IL [[Izrael]] * JM [[Jamajka]] * JP [[Japòńskô]] * YE [[Jemen]] * JE [[Jersey]] * ID [[Jindonezjô]] * JO [[Jordaniô]] * KY [[Kajmanë]] * KH [[Kambòdżô]] * CM [[Kamerun]] * CA [[Kanada]] * QA [[Katar]] * KZ [[Kazachstan]] * KE [[Keniô]] * KG [[Kirgistan]] * KI [[Kiribati]] * CO [[Kòlumbiô]] * KM [[Kòmòrë]] * CG [[Kòngò]] * CR [[Kòstarika]] * CU [[Kùba]] * KW [[Kùwejt]] * LA [[Laòs]] * LS [[Lesotho]] * LT [[Lëtewskô]] * LB [[Liban]] * LR [[Liberiô]] * LY [[Libiô]] * LI [[Liechtenstein]] * LV [[Łotewskô]] * LU [[Luksembùrskô]] * MK [[Nordowô Macedoniô]] * MG [[Madagaskar]] * HU [[Madżarskô]] * YT [[Majotta]] * MO [[Makaù]] * MW [[Malawi]] * MV [[Malediwë]] * MY [[Malezjô]] * ML [[Mali]] * MT [[Malta]] * MA [[Marokò]] * MQ [[Martinika]] * MR [[Maùretaniô]] * MU [[Mauritius]] * MX [[Meksyk]] * DE [[Miemieckô (Miemcë)]] * FM [[Mikronezjô]] * MD [[Mòłdawskô]] * MC [[Mònakò]] * MN [[Mòngolskô]] * MS [[Montserrat]] * MZ [[Mòzambik]] * MM [[Myanmar (Birma)]] * NA [[Namibiô]] * NR [[Nauru]] * NL [[Néderlandzkô (Hòlandzkô)]] * NP [[Nepal]] * NE [[Niger]] * NG [[Nigeriô]] * NI [[Nikaragua]] * NU [[Niue]] * MP [[Nordowé Marianë]] * KP [[Nordowô Kòreja]] * NF [[Norfòlk]] * NO [[Norweskô]] * NC [[Nowô Kaledoniô]] * NZ [[Nowô Zelandiô]] * OM [[Òman]] * PK [[Pakistan]] * PW [[Palau]] * PA [[Panama]] * PG [[Papua-Nowô Gwineja]] * PY [[Paragwaj]] * PE [[Peru]] * PN [[Pitcairn]] * KR [[Półniowò Kòreja]] * PL [[Pòlskô]] * TL [[Pòrënkòwi Timor]] * PR [[Pòrtorikò]] * PT [[Pòrtugalskô]] * ZA [[Pôłniowô Afrika]] * GS [[Pôłniowô Georgia i Pôłniowi Sandwich]] * DO [[Dominikańskô Repùblika]] * CF [[Westrzédnoafrikańskô Repùblika]] * CV [[Repùblika Zelonégò Przilądka]] * RE [[Reunion]] * GQ [[Równikòwô Gwinea]] * RO [[Rumùńskô]] * RU [[Ruskô]] * RW [[Rwanda]] * EH [[Sahara Zôpadnô]] * KN [[Saint Kitts i Nevis]] * LC [[Saint Lucia]] * VC [[Saint Vincent i Grenadyny]] * PM [[Saint-Pierre i Miquelon]] * SV [[Salwadór]] * WS [[Samòa]] * AS [[Samòa Amerykańsczé]] * SM [[San Marino]] * SA [[Saudijskô Arabiô]] * SN [[Senegal]] * RS [[Serbskô]] * SC [[Seszele]] * SL [[Sierra Leone]] * SG [[Singapùr]] * SK [[Słowackô]] * SI [[Sloweńskô]] * SO [[Somaliô]] * LK [[Sri Lanka]] * SZ [[Suazi]] * SD [[Sudan]] * SR [[Surinam]] * SJ [[Svalbard i Jan Mayen (wëspa)]] * SH [[Swiãtô Helena]] * SY [[Syriô]] * ES [[Szpańskô]] * CI [[Sztrąd Słoniowëch Gnatów]] * CH [[Szwajcarskô]] * SE [[Szwedzkô]] * TJ [[Tadżykistan]] * TH [[Tajlandiô]] * TW [[Tajwan]] * TZ [[Tanzaniô]] * TR [[Tëreckô]] * TG [[Togo]] * TK [[Tokelau]] * TO [[Tonga]] * TT [[Trynidad i Tobago]] * TN [[Tunezjô]] * TM [[Turkmenistan]] * TV [[Tuvalu]] * UG [[Ùganda]] * UA [[Ùkrajińskô]] * UY [[Ùrugwaj]] * UZ [[Ùzbeczistan]] * VU [[Vanuatu]] * WF [[Wallis i Futuna]] * VA [[Watikan]] * VE [[Wenezuela]] * BV [[Wëspa Bouveta]] * CX [[Wëspa Gòdowô]] * IM [[Wëspa Man]] * CK [[Wëspë Cooka]] * HM [[Wëspë Heard i McDonalda]] * CC [[Wëspë Kòkòsowé]] * MH [[Wëspë Marshalla]] * SB [[Wëspë Salomóna]] * ST [[Wëspë Swiãtégò Tomasza i Ksążãcô]] * TC [[Wëspë Turks i Caicos]] * VN [[Wietnam]] * GB [[Wiôlgô Britaniô]] * ZR [[Zair]] * ZM [[Zambiô]] * ZW [[Zimbabwe]] * AE [[Zjednóné Arabsczé Emiratë]] * US [[Zjednóné Kraje Americzi]] == Òbaczë téż == * [[ISO 639]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20040923013951/http://www.iso.org/iso/en/prods-services/iso3166ma/index.html ISO 3166/MA] – ISO 3166 Maintenance Agency przë Midzënôrodny Normalizacjowi Òrganizacje (ISO) – zamëkô w se lëstã dwalëterowich kòdów. [[Kategòrëjô:Kòdë]] 15v0x63cx1etbqlmlvotggi607kxpb7 0 5066 206123 204034 2026-07-09T23:15:21Z Terrus38 14026 206123 wikitext text/x-wiki <div style="text-align: left; font-size: 95%"></div> {| border="1" align="right" cellpadding="4" cellspacing="0" width="300" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; ; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 92%;" |+<big><big>'''Wiôlgòpòlsczé wòjewództwò'''</big></big> | align="center" |[[Òbrôzk:POL województwo wielkopolskie COA.svg|centruj|140x140px]] | align="center" |[[Òbrôzk:POL_województwo_wielkopolskie_flag.svg|centruj|140x140px]] |- | align="center" style="background:#efefef;" width="120px" |Herb | align="center" style="background:#efefef;" width="120px" |Fana |- | colspan="2" align="center" |[[]] |- |Państwò |[[Pòlskô]] |- |Stolëca |[[Pòznanié]] |- |Marszôłk | align="left" |[[Marek Woźniak]] (PO) |- |Wòjewoda | align="left" |[[Michał Zieliński]] (PiS) |- |Wiéchrzëzna |29 826,51 km² |- |Lëdztwò <small>([[2020]])</small> |3 500 361 |- |Merk |WP |- |ISO 3166-2 |PL-WP |- |Registracëjné tôfle |P, M |- |Ùrbanizacjô |55,2% |- | colspan="2" align="center" style="border-bottom:3px solid gray;" | '''Adresa:''' <div style="text-align: left; font-size: 95%"></div> ---- <font size="-1">???</font> |} '''Wiôlgòpòlsczé wòjewództwò''' ({{jãz.|pl}} ''Województwo wielkopolskie'') – jedna z 16 jednostków administracëjnégò pòdzélënkù [[Pòlskô|Pòlsczi Repùbliczi]]. Stolëcznym gardã wiôlgòpòlsczégò wòjewództwa je [[Pòznanié]]. == Òbaczë téż == * [[Koło]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Wiôlgòpòlsczé wòjewództwò| ]] 2joj11ju9dqi18fs3kxv2gtqmfkt5v9 0 5070 206367 199999 2026-07-10T08:45:51Z Terrus38 14026 206367 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Swantopolk II, Duke of Pomerania.PNG|mały|Wizerënk ksãca w prezbitérat òlëwsczi katedrë, mal. Herman Hón]] [[Òbrôzk:Monument of Swietopelk II the Great in Szeroka Street in Gdańsk.jpg|mały|left|Szlachòta Swiãtopôłka II Wiôldżégò przë sztrasë Szerokô w [[Gduńsk]]ù]] [[Òbrôzk:Zwantepolc.png|mały|Sztãpel Swiãtopôłka II]] [[Òbrôzk:CMM - Sygnet pieczętny filtered.jpg|mały|Piestrziń Swiãtopôłka - ''Anulus Svant (epolocus)'']] '''Swiãtopôłk II Wiôldżi''' (ùr. przed [[1195]] – ùm. [[11 stëcznika]] [[1266]]) – ksążã [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|pòrénkòwi Pòmòrzczi]] 1220<ref>F. Cenôwa: Trze rosprave: przez Stanjisława ; wóros Kile słóv wó Kaszebach e jich zemji przez Wójkasena, Kraków: Nak. Ksi. i Czcion. pod Sową, 1850, s. 6 -7 [http://ebooks.library.ualberta.ca/local/trzerospravecprz00ceynuoft]</ref>-1266. Kòle 1226 rokù òn [[Gduńsk]]òwi nadôł lubecczé gardowé prawò. W 1227 rokù ten ksążã dôł pòstawic klôsztór dominikónów w [[Gduńsk]]ù. W 1231 [[papiéż Grégòr IX]] òbjimnął gò ë jegò sëna [[Mscëwòj II|Mscëwòja II]] protekcëją Apòstolsczi Stolecë (''personas et terras vestra sub beati Petri et nostra protectione suscipimus'')[https://books.google.pl/books?redir_esc=y&hl=pl&id=iNgaAgAAQBAJ&q=pomerania#v=snippet&q=pomerania&f=false]. W latach 1238-1253 Swiãtopôłk II wòjowôł z Krzëżôkama[https://books.google.pl/books?id=cG1VAAAAcAAJ&pg=PA131&dq=kaszubi&hl=pl&sa=X&ved=0ahUKEwjzqrOV-7nPAhXLKywKHY6lCuE4RhDoAQghMAE#v=onepage&q=kaszubi&f=false]. W „Krónice wiôlgòpòlsczi” je napisóné, że w 1258 rokù [[Wartësłôw III]], „ksyżã Kaszëbów wëcygnął procëm Swiãtopôłkòwi, ksyżëcu Pòmòrzô, z wòjskã Wiôlgòpòlónów, chtërné ksyżã wiôlgòpòlsczi Bòlesłôw przësłôł na pòmòc, i z biskùpã kamiéńsczim. I czej przëszedł w òkòlé [[Słëpsk]]a, co sã jinaczi zwôł Stolp, òstawił biskùpa i jegò wòjskò (...), sóm [znôw] z wiôldżim wòjskã dzyrzkò rénowôł zemie Swiãtopôłka”. Nimò to dobiwcą òstôł Swiãtopôłk II. Jegò białką bëła Eufrozyna - sostra wiôlgòpòlsczégò ksąża. Wierã jegò córecznica - Eùfemiô bëła królewą w [[Norweskô|Norwesce]]. [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]] pòstawiło szlachòtã tegò ksąża w [[Gduńsk]]ù, je ona wialdżim dokôzem artistë W. Sampa, chtëren zrobił snôzą robòtã. W niedzelã 22 zélnika 2010 rokù, òb czas [[dominikańsczi jôrmark|dominikańsczégò jôrmarkù]] przëjachalë ricerze z [[Bëtowò|Bëtowa]] i bëło ùroczëznowé òdkrëcé négò pomnika, na chtërnégò pòstamence je nôpis "Zrzeszonëch naju nicht nie złómie". == Swiãtopôłk w kaszëbsczi lëteraturze i kùńszce == O pòstacëje ksyżëca [[Jan Trepczik]] mô nadczidnioné w drëdżi zwrotce [[Zemia Rodnô|kaszëbsczégò himnu]] - "Sambòrów miecz i Swiãtopôłka biôtczi. W spòsobie ce dlô nas ùchòwałe...", co pòkazywô, że dobëtné wòjnë z Krzëżôkama są dzélã nôrodny spôdkòwiznë [[Kaszëbi|Kaszëbów]]. Ksążã Swiãtopôłk pòjôwiô sã kòl [[Hieronim Derdowsczi|H. Derdowsczégò]], a téż w dokôzu D. Majkòwsczégò "Bùdzta spiącëch. Kaszëbsczé zwiercadło", chtëren dobéł w kònkùrsu m. [[Jan Drzéżdżón|Jana Drzéżdżona]] w dzélu prozë. H. Derdowsczi napisôł: "Jegò wiecznie pamniãtałë bãdą nasze dzecë, Bò granice Kaszëb rozcygł dalek do Notecë.", a [[Aleksander Majkòwsczi]] w pòwiesce „Żëcé i przigòdë Remùsa” mô napisóne: "Wezta sobie przikłôd z tich prãtów - rzekł ksąże Swiãtopôłk. - Zrzeszonych waju nicht nie złómie, ale w pòjedinkã waju zniszczą!" '''Wódcë Gduńsczégò Pòmòrza z [[Sobiesławice|dinastii Sobiesłôwiców]] (z przëpasowanim dzélnicowëch pòdzôłów).''' {|border=1 |width=100 rowspan=4 align=center| [[Subisław I Rozkòscérzélc|Subisław]]<br />pòmòrsczi rządca<br />1155–1177/1180 |width=100 rowspan=4 align=center| [[Sambór I]]<br />pòmòrsczi rządca<br />1177/80–1205 |width=100 rowspan=4 align=center| [[Mscëwòj I]]<br />pòmòrsczi rządca<br />1205–1219/1220 |width=200 align=center colspan=2| Swiãtopôłk II Wiôldżi<br />pòmòrsczi rządca 1219/20–1227<br />gduńsczi ks. 1227-1266 |rowspan=2 align=center| [[Wartësłôw II]] <br />gduńsczi ks.<br />1266–1270 |width=100 rowspan=4 align=center colspan=2| [[Mscëwòj II]]<br />pòmòrsczi ks.<br />1270–1294 |- |width=100 align=center rowspan=3| '''[[Warcësłôw I swiécczi|Wartësłôw I swiécczi]]'''<br />swiéckò-<br />lëbiszewsczi ks. <br />1227–1227/1233 |width=100 align=center| [[Biôłogardsczi Racëbór|Racëbór]]<br />biôłogardsczi ks.<br />1233–1262 |- |width=200 align=center colspan=2| [[Sambór II]]<br />lëbiszewsczi ks. (dërszewsczi)<br />1233–1269 |- |width=200 align=center colspan=2| [[Mscëwòj II]] swiécczi ks.<br />1255–1270 |} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów,; pòd red. Jana Mòrdawsczégò, tołmaczënk Jerzi Tréder, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, Gduńsk 1999[https://lccn.loc.gov/99225737] * Kaszubi : dzieje i kultura : przewodnik po wystawie = Kaszëbi : historëjô ë kultura : prowadnik / [tekst i scenariusz Maria Babnis, Edmund Kamiński, Anna Kwaśniewska ; red. Tadeusz Bolduan]. Gdańsk-Oliwa ; Wejherowo, 1992. * [[Gerat Labùda]] Historia Kaszubów w dziejach Pomorza t.1 Czasy średniowieczne, Gdańsk 2006. == Òbaczë téż == * [[Òlëwsczi Park]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://pl.wikisource.org/wiki/Encyklopedia_staropolska/Ca%C5%82o%C5%9B%C4%87/Tom_I Augustjanie] * [https://archive.org/stream/pommerellisches00gescgoog#page/n52/mode/2up Pommerellisches Urkundenbuch, II, 18, p. 16.] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ksyzëce Pòrénkòwi Pòmòrsczi]] s0n4u7lfsp46ax590qrij80v48g9596 0 5084 205810 200489 2026-07-09T15:24:07Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Bernat Sëchta]] do [[Bernat Zëchta]]: Błędna pisownia tytułu 200489 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ks. Bernard Sychta.jpg|mały|Szlachòta ks. Zëchtë]] [[Òbrôzk:Pùzdrowò - przed domem ks. Sychty.JPG|mały|Pamiątkòwô tôfla przed dodómã ks. Zëchtë]] '''Bernat Zëchta (Sëchta)''' ([[Pòlsczi jãzëk|pol.]] Bernard Sychta; ùr. [[21 strëmiannika]] [[1907]] w [[Pùzdrowò|Pùzdrowie]], ùm. [[25 lëstopadnika]] [[1982]] w [[Gduńsk]]ù) – ksądz, etnograf, słowôrznik, [[Kaszëbistika|kaszëbista]]. Ùsôdzca scenowich dokazów – historicznëch, np. ''[[Gwiôzdka ze Gduńska]]'' (1930, 1938) i ''[[Spiącé wòjskò]]'' (''Spiącé uejskue: dramat kaszubski w czterech odsłonach'', 1937), i òbëczajnëch: ''[[Hanka sã żeni]]'' (1937) ë ''[[Dzéwczã i miedza]]'' (1938). Wôżny je jegò ''[[Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej]]''<ref>[https://books.google.pl/books?q=editions:STANFORD36105015051605&id=mi1IAAAAIAAJ&hl=pl Bernard Sychta, ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej'', t. I-VII, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk'' 1967-76.]</ref>. Ten słowôrz gwar kaszëbsczich òbjimô tekstë ò roscëznie i zwierzëznie czë demónach (np. [[Pólnica]]), czarzënowé, ò pòwstôwaniu swiata (ajtiologiczné) ë ò „swiece na òpak”. Są w nim téż pòdaniô historiczné (np. o spiącëch ricerzach), nôtërné (np. ò [[maniewid]]ach, krôsniãtach, mòrach, [[stolem]]ach), demónologòwé (np. ò diôbłach), ò czarownicach i farmazónach itd. Słowôrz Zëchtë òbjimô m.jin. 8 tës. gôdk i 4 tës. frazeologizmów, wiele tekstów piesni, òpòwiescy, anegdotów, a téż [[tãgódka|tãgódk]]. To béł ''doctor honoris causa'' [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczégò Ùniwersytetu]]. Òn ùmarł w [[1982]] rokù w [[Gduńsk]]ù, a pòchòwóny je w [[Pelplin]]ie. W centróm [[Srôkòjce|Serakòjc]] je òd 2015 rokù jegò widzałô szlachòta. == Òbaczë téż == * [[Hanka sã żeni]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów; pòd red. Jana Mòrdawsczégò, tołmaczënk Jerzi Tréder, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, Gduńsk 1999, ISBN 83-86608-65-X. * F. Neureiter: Geschichte der kaschubischen Literatur : Versuch einer zusammenfassenden Darstellung, 2. verb. u. erw. Auflage, Sagner, München 1991, ISBN 3876904889. * F. Neureiter: Historia literatury kaszubskiej : próba zarysu, przełożyła Maria Boduszyńska-Borowikowa ; wstępem opatrzył Tadeusz Bolduan, Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, Oddział Miejski, 1982, ISBN 8300002561. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20120309094637/http://www.ug.edu.pl/pl/o_ug/o_nas/?tpl=doktoraty_hc Doktorat h.c.] * [http://www.geni.com/people/Father-Bernard-Sychta/6000000024422331956 Geni] * [https://web.archive.org/web/20220816074158/https://www.nagrodakolberg.pl/laureaci-ks._dr_bernard_sychta nôdgroda m. Òskara Kòlberga] * [http://scholar.google.com/scholar?q=B+Sychta&btnG=&hl=pl&as_sdt=0 scholar.google] * [http://www.worldcat.org/search?q=au%3Asychta%2C+bernard&qt=results_page Pùblikacje w katalogù WorldCat] {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Zëchta Bernat}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Etnografòwie]] [[Kategòrëjô:Ùmarłi w Gduńskù]] 1dqgj8adh90toqnnxgibm82ljbkj9cz 0 5104 206197 204676 2026-07-10T00:20:43Z Iketsi 3254 (an.)→({{jãz.|en}}) 206197 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox||Gard=Ùskô|dopełniacz=Ùsczi|adjektiw_mask=Ùsczi|adjektiw_fem=Ùskô|céch=POL Ustka COA.svg|fana=POL Ustka flag.svg|karta=POL_Ustka_map.svg|wòjewództwò=pòmòrsczé|kréz=słëpsczi|grodzki=|rodzaj_gminy=mieskô|gmina=|miejska=|bùrméster=Jacek Maniszewski|tel_um=|fax_um=|mail_um=|wiéchrzëzna=13,85|stopniN=54|minutN=10|stopniE=17|minutE=29|wysokość=|rok=2024|lëdztwò=13 574|gęstość=|aglomeracja=|czerënkòwi numer=(+48) 59|pòcztowi kòd=76-270|registracëjné tôfle=GSL|TERYT=|SIMC=|www=http://www.ustka.pl|gwôsné miono=Ustka|adres_um=Urząd Miasta Ustka, Wyszyńskiego 3|kod_poczt_um=76-270 Ustka}} '''Ùskô''' (téż ''Ùszcz'', {{jãz.|pl}} ''Ustka'', {{jãz.|de}} ''Stolpmünde'') – gard w nordowi Pòlsce, w pòmòrsczim wòjewództwie, we słëpsczim krézu, na historicznëch [[Pòmrë|Pòmrach]], sedzba [[Gmina Ùszcz|wiesczi gminë Ùskô]]. Ùskô leżi na [[Wybrzeże Słowińskie|Słowińsczim Sztrądze]], kòl ùscô rzéczi [[Słëpiô|Słëpie]] do [[Bôłt|Bôłtu]]. Je hôwingòwim miastã, klimaticzno-[[Balneologia|balneòlogicznym]] kùrortã (solónka i bòrowina), mòrsczim kąpielëszczã a wëpòczinkòwim òstrzódkã.[[Òbrôzk:Ustka,_latarnia_morska_(HB1).jpg|mały|Bliza|lewo|267x267px]]Wedle pòdôwków [[Główny Statisticzny Ùrząd|GUS]] z 30.06.2024 r., Ùskô mia 13 574 mieszkańców<ref name="Populacja2024">[https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/ludnosc-stan-i-struktura-ludnosci-oraz-ruch-naturalny-w-przekroju-terytorialnym-w-2024-r-stan-w-dniu-30-06,6,37.html Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2024 r. (stan w dniu 30.06)] ({{jãz.|pl}}), Główny Urząd Statystyczny, przëstãp z 28.10. 2024 r.</ref>. Òd 13 lëpińca 2003 Ùskã a [[Stôłpsk|Słëpsk]] łączi dogôdënk pòzéwóny Dwagardã ({{jãz.|pl}} ''Dwumiasto''). Òba miasta są sparłãczoné banową ë aùtobùsową kòmùnikacją. W [[Lãdowò|Lãdowie]] kòl Ùsczi to dô [[Centrum Ùczbieniô Marinë]], mdącé głównym ùczbieniowim òstrzódkã [[Marina|Marinë]]. We [[Strzédnowiek|strzédnëch wiékach]] Ùskô bëła [[Kaszëbë|kaszëbską]] rëbacką òsadą słëchającą słëpsczémù kasztelaństwù i dzéla historiczny kawel z pòblësczim [[Stôłpsk|Słëpskã]]. Dzysdnia klimat stôri hôwingòwi òsadë mòże jesz nalezc westrzód rëbacczich chëczów we wiertlu midzë sz. Marinë a Czerwionëch Kòsyniérów. Ùchòwôł sã tuwò jesz ùkłôd sztrasów strzédnowieczny wsë, przez wzgląd na historiczną wôrtnotã òbjimniãti kònserwatorską òchroną<ref>[https://ustka.travel/a556-ustka.html Ustka – atrakcje turystyczne], ustka.travel, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. Dzysdnia to je plac rôd òdwiédzóny przez turistów, ze wzglãdu na blëskòsc Bôłtu, dobré skòmùnikòwanié a wielosc nocników, hotelów i [[Penzjónat|pensjónatów]], a téż [[Restaùracjô (gastronomiô)|restaùracjów]] i tawernów. == Pòłożenié == Ùskô leżi nad Bôłtã w zôpadnym parce Słowińsczégò Sztrądu. W Ùsce do mòrza wpôdô rzéka [[Słëpiô]]. W zôpadnym dzelu miasta ùchôdô do mòrza téż strëga Czôrnô.[[Òbrôzk:Ustka,_port_morski_(HB18).jpg|mały|Wjôzd do pòrtu|lewo]]Wedle stanu z 1 stëcznika 2026 nadwiérzchniô miasta wënosa 13,85 km²<ref>[https://www.ustka.pl/pl/news/content/10648 Ustka powiększy się o część Przewłoki] ({{jãz.|pl}}), Ustka, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. Gard leżi na nordowò-zapôdnym kraju [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]], w [[Stołpsczi kréz|słëpsczim krézu]] i grańczi z [[Gmina Ùszcz|wieską gminą Ùskô]]. W cządze pòwòjnowi pòlsczi adminystracje, òb lata 1950–1975 słëcha [[Kòszalińsczé wòjewództwò (1950–1975)|kòszalińsczémù wòjewództwù]], a òb lata 1975–1998 – [[Słëpsczé wòjewództwò|słëpsczémù wòjewództwù]]. == Demògrafiô == Wedle protokòłu biskùpi wizytacje z 1665 r., òsedlonëch w tedëczasny Ùsce bëłë 33 familie<ref>Gerard Labuda. Historia Pomorza: Do roku 1815. Pomorze Zachodnie w latach 1648–1815, Tóm 2, Dzél 3.</ref>. W pajicznikù 1947 w Ùsce mieszkało 3458 [[Pòlôszë|Pòlôchów]] i 371 [[Miemcë|Miemców]]<ref>Granica morska PRL, 1945–1950, 1979 s. 160.</ref>. === 2014 rok === Wedle pòdôwków z 31 gòdnika 2014 gard miôł 16 056 mieszkańców<ref name="Ludność2014-12">[http://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/ludnosc-stan-i-struktura-ludnosci-oraz-ruch-naturalny-w-przekroju-terytorialnym-stan-w-dniu-31-xii-2014-r-,6,17.html Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2014 r.)] ({{jãz.|pl}}), Główny Urząd Statystyczny, ISSN 1734-6118</ref>. Piramida wiékù mieszkańców Ùsczi w 2014<ref name="populacja2016">[https://www.polskawliczbach.pl/Ustka Ustka w liczbach] ({{jãz.|pl}}), Polska w liczbach, przëstãp z 18.01.2023 r.</ref> [[Òbrôzk:Piramida_wieku_Ustka.png|link=Plik:Piramida_wieku_Ustka.png|600x600px]] [[Òbrôzk:Ustka_z_lotu_ptaka_IMG_6828.jpg|mały|Ùskô (2010)]] === 2021 rok === Wedle pòdôwków GUS, w Ùsce w 2021 mieszkało 14 954 lëdzy, w tim 7134 chłopów (47,7%) a 7820 białków (52,3%). W produkcyjnym wiékù bëło 61,7% chłopów i 49,3% białków.<ref name="populacja20162">[https://www.polskawliczbach.pl/Ustka Ustka w liczbach] ({{jãz.|pl}}), Polska w liczbach, przëstãp z 18.01.2023 r.</ref> == Topònimiô == Miono mô słowiańsczé pòchôdanié i topògraficzny charakter. Pòwsta òd [[Pòmòrsczi jãzëk|pomorskiego]] kòntinuantu [[Prasłowiańsczi jãzëk|psł.]] pòwszédny pòzwë *ustьje „ùscé”<ref>W. Iwicki, Toponimia byłego powiatu słupskiego ({{jãz.|pl}}), s. 110; Wydawnictwo Gdańskie, Gduńsk, 1993</ref>. Miemiecczé miono ''Stolpmünde'' téż mô topògraficzny charakter i je złożenim dwùch elementów: gwôsny pòzwë ''Stolpe'' „[[Słëpiô]]” (ò słowiańsczim pòchôdanim) i pòwszédny pòzwë ''Münde'' „ùscé”<ref>W. Iwicki, Toponimia byłego powiatu słupskiego ({{jãz.|pl}}), s. 105; Wydawnictwo Gdańskie, Gduńsk, 1993</ref>. Òb czile miesãcy pò przejimniãcym gardu przez pòlską adminystracjã w 1945 równoczasno fónksnérowało czile mionów miasta: ''Nowy Słupsk'', ''Nowe Słupie'', ''Postomin'', ''Postomino'', ''Słupioujście'', ''Słupie'', ''Ujście'' a ''Uszcz''<ref>{{cytuj książkę|tytuł=Słownik współczesnych nazw geograficznych Pomorza Zachodniego z nazwami przejściowymi z lat 1945–1948|inni=Tadeusz Białecki (red.)|wydawca=Książnica Pomorska w Szczecinie|miejsce=Szczecin|rok=2002|strony=228|isbn=83-87879-34-7}}</ref>. Òstateczno rozpòrządzenim w 1946 ùstanowiona òsta pòzwa ''Ustka''<ref>Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. ({{Monitor Polski|1946|142|262}}, s. 7).</ref>. [[Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka]] bédëje kaszëbską fòrmã ''Ùszcz''<ref>http://skarbnicakaszubska.pl/uchwaa-nr-6-2010/ ''UCHWAŁA NR 6/RJK/10 Z DNIA 6-01-2010 R. W SPRAWIE STOSOWANIA KASZUBSKICH NAZW MIAST I WSI GMINNYCH I SOŁECKICH'' ({{jãz.|pl}}), Skarbnica Kaszubska, przëstãp z dnia 1.07.2026 r.</ref>. [[Friedrich Lorentz]] òdnotérowôł w pòblësczich [[Słowińsczi jãzëk|słowińsczich gwarach]]: ''Vʉ͂skå (Ùskô),'' z mionama mieszkańców mët: ''Vʉ͂ščȯu̯n, Vʉ͂ščȯu̯nkă (Ùszczón, Ùszczónka)<ref>Lorentz F., ''Slovinzisches Wörterbuch: zweiter Teil: P-Z: Orts- und Personennamen. Nachträge, Unsichere Wörter'', Sankt Petersburg: Kaiserliche Akademie der Wissenschaften, 1912, s. 1535.</ref>. Pòlskò-kaszëbsczi słowôrz miestnëch ë fizjografnëch mión'' pòdôwô fòrmã ''Ùstka''<ref>É. Bréza, A. Chlëdzyńsczi'', Polsko-kaszubski słownik nazw miejscowych i fizjograficznych'', str. 222; Gduńsk, 2006</ref>. [[Òbrôzk:Ustka_from_plane.JPG|mały|Lotniczi òdjimk Ùsczi]] == Historiô == Z ùmòwë słëpsczich rôdców ze [[Swiãcowie|Swiãcama]] (Jaszkò ze [[Słôwno|Słôwna]] a Jaszko z [[Dërłowò|Rëwałda]]) z 2 gromicznika 1337 pòchôdô nadczidka ò jistnienim festindżi w môlu ùscégò [[Słëpiô|Słëpie]]. Festinga w Ùsce jest [[Gardzëszcze (archeòlogiô)|gardzëszczã]] „quondam castrum”, w dogôdënkù je to plac òpisóny jakno: ''...nec non totum et integrum portum Stolpesmunde dictum, penes aquam stolpensem tam ab una quam alia parte situm...'' ...jak téż cawny i niepòdzélny pòrt Ùskô, pòłożony pò òbù starnach rzéczi Słëpie...<ref name="autonazwa1">Dzieje Ustki – praca zbiorowa, Polskie Towarzystwo Historyczne w Słupsku 1985 r.</ref> Szlachòwno do mieszkańców jinszich miesczich wsów, ùszczani bëlë pòddónyma Słëpska. Z te pòwòdu mùszelë składac pòddańczą przësëgã, tpzw. ùską przësëgã, a téż płacëc pòdatczi na rzecz miasta, dbac ò stón hôwindżi i kejów, ùprawiac je, pòmagac przë rozladënkù ë zaladënkù òkrãtów, a przë wjezdze òkrãtów do hôwindżi. Òbrzesziwôł jich téż młinny mùsz (miesczi młin w Zamełowie). Mieszkańcë Ùsczi apartnilë sã nié le òbrzészkã wëkònywaniégò wszelejaczich robòtów i ùsłëgów zrzeszonëch z pòrtã, ale téż płacenim szaséjowégò pòdatkù, a nié pòdrëgù, czë òdrôbianim pańszczënë. Jaż do [[Trzëdzescëlatnô wòjna|trzëdzescëlatny wòjnë]] ekònomiczno samòstójny ùszczani, przédno [[Szëper|szëprowie]], karczmarze i wójtowie, przëjimelë òbëwatelstwò gardu Słëpska i kòrzistelë z przëwilejów wëchôdającëch z pòsôdaniégò miesczich prawów. Mieskô radzëzna Słëpska ùchwôla sztatutë, regùlaminë i pòrtowé tarifë, mianowa [[Wójt|wójta]], decydowa ò wszëtczich robòtach zrzeszonëch z fónksnérowanim hôwindżi, òpiséwa zortë i wësokòsc pòdatków płaconëch przez ùszczanów, patronowa kòscołowi i szkòle. Wójt Ùsczi béł narôz hôwingòwim wójtã. Trzimôł òn wëkònôwczą włôdzã w òbrëmim Ùsczi w òdniesenim do ji stałëch mieszkańców, przebiwającëch cządama gòsców (kùpców) a sprawów wëchôdającëch z bieżącégò dzejaniô hôwindżi. Òd 1329 do kùńca 1342 Ùskô i Słëpsk w drodze [[Zastôw|zastawù]] bëłë w pòsôdanim [[Krzëżacczi zôkón|krzëżacczégò zôkònu]]. Béł to trudny cząd, bò czej ksyżã [[Bògùsłôw V]] nie béł w sztãdze spłacëc w terminie do 1 stëcznika 1343 r. nôleżny kwòtë 3334 grziwnów, realnô sta sã zagrôżba przejimniãcégò zemi przez zôkón we wieczësté òbsôdanié. Òstateczno nã sëmã zebra spòlëzna. Te dëtczi pòzwòlëłë Słëpskòwi i mieszkańcóm słëpsczi zemie wëkùpic sã z rãk Krzëżôków. Òd 1368 Ùskô leża w grańcach [[Słëpsczé ksãstwò|słëpsczégò ksãstwa]], dôwnégò lenna [[Kòruna Pòlsczégò Królestwa|Kòrunë Pòlsczégò Królestwa]], pózni w grańcach [[Pòmòrsczé Ksãżstwò|pòmòrsczégò ksãstwa]] [[Grificë|Grifitów]] ze stolëcą w [[Szczecëno|Szczecënie]]. Òd XIII wieku na ne terenë przecygelë miemiecczi kòlonizatorzë. Lëczba lëdztwa rosła wiedno prãdzy. Kòscół w Ùsce, jakô ju tedë mia jinszé miono – ''Stolpmünde'', béł bùdowóny z kòscołã we [[Wëtrowno|Wëtrownie]] (1356). Zbùdowóny z drzewa kòscół pòd wezwanim [[Swiãti Mikòłôj|św. Mikołaja]] stojôł na zwëższenim, nôgwësni bënë stôrégò słowiańsczégò [[Gardzëszcze (archeòlogiô)|gardzëszcza]]. Filialnô swiãtnica kòscoła we Wëtrownie bëła brëkòwónô jakno dzénny a nocny nawigacyjny znak. Pòwôżniészą inwesticją bëła, rozpòczãtô kòl pòłowë XIV st., rozbùdowa hôwindżi. Tedë to òstałë zbùdowóné pierszé trwałé pòrtowé sprzãtë – [[Mòlo|mòla]] ò dłëżawie òk. 55 m, wëkònóné z kôstów z kamieniama, zmòcnionëch pôlama, a téż drzewiané ùmòcnienia brzegów hôwingòwégò karnalu ò dłużawie: lewi, zôpadny brzég – 280 m, prawi, pòrénczny – 320 m. Przedłëżenim ùmòcnieniów bëłë mòla. Pòsobny etap rozbùdowë pòrtu, sparłãczony z kapitalnym remóntã donëchczasnëch ùrządzeniów, to dało w XV st. Mòlo òstało tej przedłëżoné do òk. 100 m, pòrénczny brzég pòrtowégò karnalu òstôł zmòcniony scaną z pôlów ò dłużawie 170 m a téż òstałë wëmienioné wszëtczé zùżëté abò skażoné elementë donëchczasnëch kònstrukcjów. Wizytacje szkòłów przënôszają pierszé infòrmacje ò szkòle w Ùsce z 28 lëpińca 1590 i z 1729. W 1590 to dało téż nadczidkã, co mieszkańcowie Ùsczi zajimają sã intensywno rëbaczenim. Òb czas [[Wojna trzydziestoletnia|trzëdzescëlatny wòjnë]] 2 lëstopadnika 1626 do [[Mòrskô hôwinga Ùszcz|pòrtu w Ùsce]] wjachałë szwédzczé wòjska. Dzejalnosc pòrtu przëgasła. Zmniésza sã téż lëczba mieszkańców. W dodôwkù do tragediów zrzeszonëch z wòjną w 1644 Ùskã zdzegwił òdżin; przedërchało 15 chëczi i cerkwiô. [[Òbrôzk:Ustka_1890-1900_fragment.jpg|mały|[[Bliza w Ùsce|Bliza]] (XIX w.)]] W 1648 pòkòjowi traktat i dodôwkòwé dogôdënczi w 1653 òddałë pòrénczny part Zôpadnégò Pòmòrzégò, a tej i Ùskã, pòd panowanié [[Brandenbórg-Prësë|brandenbòrskò-prësczégò]] państwa, przesztôłconégò w 1701 w [[Królestwò Prësów]]. W XVIII stalatim niewielné òkrãtë bëłë rozladowiwóné na redze. W 1794 w Ùsce mieszkało kòl 700 òsób. Nowô wòjna zaczãtô przez [[Napòléón Bonaparte|Napòléòna]] spòwòdowa, że [[Wiôlgô Armiô]] zajimnã Zapôdné Pòmòrzé na przełómanim lat 1806/07. Ùskô hôwinga bëła blokòwónô. [[Òbrôzk:POL_USTKA_PORT_NA_OLD_POSTKARDS.jpg|mały|Hôwinga – pòrtowi karnôl (1905)]] W 1888 kònsekrowónô bëła nowô cerkwiô. Mùrowóny bùdink òd cegłë na fùndamence z granitowëch kamieni. Bùdowa wąskò- a szeroksztrekòwégò banu (zôczątk XX wiékù) dokòna schùtczeniô gòspòdarczégò rozwiju hôwindżi, jak téż cawnégò regionu. Lëczba lëdztwa Ùsczi w 1818 wënosa 477, a w 1941 – 5051 òsób. Pierszé, dosc zachtné inwesticje wëpòczinkòwi infrastrukturë òstałë pòdjimniãté przez mieską gminã w 1911. Bùdacje pò òbù starnach pòrtu bëłë ò drzewiany kònstrukcje a pòstawioné na pôlach. Projekt zgrôwôł, cobë szlachòwac za kąpnicama w [[Sopòt|Sopòtach]]. Òd ne czasu je nieprzerwóny przërost realizacjów nëch inwesticjów. W 1904 ùskô [[bliza]] emitowa biôłi przeriwóny wid, a òd 1913 r. dodôwkòwò na pòréncznym mòlu dzeja dôcznô syrena. 8 stëcznika 1914 rokù na zôpadnym sztrądze w òkòlim Ùsczi zdarza sã mòrskô katastrofa – môłi a stôri parówc „Stolp” òstôł wërzucony na zôlój òb czas sztorëmù. Òd séwnika 1939 i òd czerwińca 1941 òbrzesziwałë na gwësny czas ògrańczenia dlô cywilnégò rëchù òkrãtów. Pòd kùńc lat 30. pojawiłë sã planë rozbùdowë hôwindżi. Pò wëbùchù wòjnë robòtë ùstałë, a jedurną pòòstałoscą pò nëch zdarzeniach je dzél nieùkùńczonégò mòla (tpzw. trzecé mòlo). Òd 1942 w môłim stãpieniu bëła rozbùdowiwónô òkrãtowniô. Do pòłowë 1944 w Ùsce bëło òk. 230 sôdzewëch. Òd séwnika 1944 r. Miemcë „przechòwiwelë” w Ùsce zacht duńsczi [[Pancernik obrony wybrzeża|pancernik òbronë sztrądu]] [[Niels Iuel (1918)|„Niels Iuel”]], jaczi służił jima za pòmòcniczi bôt. W 1944 dlô Ùsczi (òsoblëwie ze wzglãdu na pòrt, chtëren dôwôł mòżebnosc zwiorniãcô przed frontã) gromadzëło sã baro wiele ùchódników. Panowa pò prôwdze òstrô zëma, felowało kwatérów i jôdë. [[Òbrôzk:POL_USTKA_PORT_NA_OLD_PSTKARDS.jpg|mały|[[Mòrskô hôwinga Ùszcz|Hôwinga]] (1910)]] 9 strëmiannika 1945 môlëzna òsta zajimniãtô przez pancerné òddzéle [[3 Gwardijsczi Pancerny Kòrpùs (ZSSR)|3 Gwardijsczégò Pancernégò Kòrpùsu]] [[2 Biôłorusczi Front|2 Biôłorusczégò Frontu]] (pò wòjnie na tczã sowiecczich żôłnérzów òstôł pòstawiony pòmnik na placu Wòlnotë)<ref>Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa „Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945”, Sport i Turystyka 1988, [[Specjalna:Książki/8321727093|ISBN&nbsp;<span class="isbn">83-217-2709-3</span>]], s. 686.</ref>. Pòwsta kòmendantura, jakô ùtwòrza miemiecką, pòmòcniczą administracjã z miemieczim bùrméstrã. Zaczãlë sã zjeżdżac pòlsczi òsedléńcowie. Pierszô pòlskô wëszëzna, Miesczi Zarząd ({{jãz.|pl}} ''Zarząd Miejski''), rozpòczã ùrzãdowanié 11 maja 1945. Pierszim bùrméstrã òstôł Wacław Jaworski, a jegò zastãpcą Wacław Michalski<ref>Wojewódzkie Archiwum Państwowe w Słupsku. Sprawozdanie z działalności Zarządu Miejskiego w Ustce za okres 1945–1950.</ref>. Pòżdôwk PKP wrócył do dzejaniô na turze Słëpsk – Ùskô 29 czerwińca 1945 przëjazdã banë, jaką przëjachelë rôczony do Ùsczi gòsce na pierszé pò wòjnie [[Swiãto Mòrza]]. Pòcztowi Ùrząd, pòwòłóny do żëcô 3 maja 1945, òbjimôł swòjim sëgã ze zôczątkù Ùskã i 20 pòblësczich gminów. Òficjalné przekôzanié administracyjny włôdzë Pòlôchóm òdbëło sã 22 lëpińca 1945. Zlikwidowónô òsta sowieckô wòjnowô kòmendantura. Òb nen czas zameldowónëch bëło w Ùsce 266 Pòlôchów. W latach 50. Ùskô zaczã sã rozwijac jakno wiwczasowò-wëpòczinkòwô môlëzna. Pòwstôwałë wëpòczinkòwé òstrzódczi institucjów a zakładów prôcë, na zôczątkù na spòdlim przedwòjnowëch willów, pózni nowò bùdowónëch òbiektów. Pòd kùńc 60. lat fónksnérowałë tu ju sztërë wiôldżé wiwczasowé òstrzódczi [[Fundusz Wczasów Pracowniczych|FWP]] („Czarodziejka”, „Celwiskoza”, „Przystań” i „Włókniarz”), jaczi dispònowałë òk. 700 placama mët a dało téż trój mniészich zakładowëch òstrzódków (skłôdającëch sã przédno z kempingòwëch chëczów), skùpionëch w pòréncznym dzélu miasta. Dzejało 5 restaùracjów, 2 rëbné barë, mléczny bar, kawiarniô, 2 kina („Delfin” i MDK) a 3 binë<ref>Krystyna Chylińska (òbrob.): ''Informator FWP''.Warszawa&#x3A; Wydawnictwo Związkowe CRZZ, 1968, s.191-192.</ref>. [[Òbrôzk:Ustka,_port,_1979.jpg|mały|Ùskô hôwinga w 1979]] W gòdnikù 2013 do ùżëtkù òsta òddónô òbrotowô mòst dlô piechtnëch nad pòrtowim karnalã. Stalanô kònstrukcjô ò mase wikszi jak 80 t mô wnet 58 m dłużawë mô wësoczi na 24 m [[Pylon|pilón]] a pòmòst o szerzawie 4 m. Òbrôcanié mòstu warô 4 minutë i je mòżebné dzãka elektricznémù nanëkòwi. Bùdacjô dérowa pół rokù i kòszta 4,39 mln zł<ref>[http://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/56,35612,16750825,Kladka_nad_Kanalem_Portowym__Ustka__wyroznienie_I_stopnia,,5.html Wybrali najlepszą przestrzeń publiczną. Wygrała kontrowersyjna inwestycja] ({{jãz.|pl}}), Wyborcza Trójmiasto, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. Pò dwalatny przerwie zrzeszony z awarią, mòst òstôł zôs òdemkłi w maju 2017<ref>T. Częścik, [http://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/7,35612,21756218,feralna-kladka-w-usteckim-porcie-znow-dziala.html Feralna kładka w usteckim porcie znów działa] ({{jãz.|pl}}), Wyborcza Trójmiasto, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. == Kwestiô felënkù miesczich prawów == [[Òbrôzk:Ustka,_ratusz_(HB1).jpg|mały|Rôtësz (dôwnô szkòła)]] Midzë 5 a 13 czerwińca 2007 to dało w Ùsce kònsultacje w sprawie nadaniégò môlëznie Ùskô sztatusu gardu<ref>[https://bip.um.ustka.pl/Article/get/id,17016.html Uchwała Nr 67/2007 w sprawie: konsultacji o nadanie statusu miasta]</ref>. Przëczëną te bëło pòdwôżenié historicznégo faktu nadaniô Ùsce miesczich prawów przez Miemców 22 strëmiannika 1935. Przë leżnoscë òbchòdów 70. roczëznë nadaniégò miesczich prawów, ùsczi gazétnik, pòdjimôrz a historik [[Marcin Barnowski]] òdkrił, co Ùskô nigdë nie òtrzima miesczich prawów, a ji terôczasny sztatus gardu je wënikã ùzurpacje. Nie ùdało sã nalezc niżódnégò dokùmentu pòcwierdzającégò nadanié Ùsce miesczich prawów, a data 22 strëmiannika 1935 je blós datą wëdaniégò ''rozpòrządzeniégò do ùstawù o ùstroju gminów'', dzãka jaczémù kòżdi przédnik gminë òbligatorijno stôł sã bùrméstrã. To òznôczô, że zmienia sã le samòrządzënowô titulatura, a samò rozpòrządzenié nie stanowiło nadaniô miesczich prawów. Co wicy, wëdóny w 1938 rokù spisënk gardów Westrzédnégò Pòmòrza, mającëch mni jak 10 tësãcy mieszkańców, nie òbjimôł Ùsczi. Ùskô nie wëstãpiwô jakno gard w niżódnym midzëwòjnowim wëkazu gminów (np. w ''Amtliches Gemeindeverzeichnis für das Deutsche Reich'' z 1939), a jakno miasto pòjôwiô sã pierszi rôz w pòlsczich pòwòjnowëch zdrojach [[Główny Statisticzny Ùrząd|GUS]]<nowiki/>u. No wëdarzenié stało sã historiczną sensacją<ref>http://www.gp24.pl/wiadomosci/art/4249071,ustka-to-wioska,id,t.html J. Cegła, ''Ustka to wioska'' ({{jãz.|pl}}), Głos Pomorza, przëstãp z 1.07.2026 r.</ref>. Pòjawiłë sã bédënczi złożeniégò wnióskù do [[Premiéra (pòlitika)|premiérë]] ò nadanié Ùsce miesczich prawów. Równak wedle [[Minysterstwò Bënowëch Sprawów i Administracji|Minysterstwa Bënowëch Sprawów ë Administracje]], nie bëło taczi brëkòwnotë, bò we wielnëch prawnëch aktach wëdónëch pò 1975 rokù,<ref>Np. ''Dz. U.'' z 1975 r. Nr 16, pòz. 91 i ''Dz. U.'' z 1998 r. Nr 96, pòz. 603.</ref> Ùskô figùrëje jakno gard<ref>[http://fakty.interia.pl/newsroom/news/ustka-jest-miastem,990670 Interia.pl/PAP: ''Ustka jest miastem,'' 09.10''.''2007 r.] ({{jãz.|pl}})</ref>. Òstateczno pò przeprowadzony analize przepisów òstało pòcwierdzoné, że Ùskô mô miesczé prawa przënômni òd 1 lëpińca 1976 rokù. Przëjimniãcé jinszi interpretacje prowadzëłobë do ùznaniégò, że równoczasno fónksnérowałëbë dwie gminë ò identycznym prawnym sztatusu ''wiesczi gminë'' (a tej wieskô gmina i pseùdo-mieskô gmina), co je niedopùszczalné. Na spòdlim tëch kònkluzjów MBSëA scwierdzëło, że wëszëzna Ùsczi ni mùszi sã starac ò nadanié miesczich prawów<ref>[http://www.gp24.pl/apps/pbcs.dll/article?AID=/20071006/USTKA/71005021 GP24.pl: ''Prawa miejskie potwierdzone''] , Głos Pomorza ({{jãz.|pl}}), przëstãp z 1.07.2026 r.</ref>. Analogiczny prawny stón tikający sã felënkù fòrmalnégò aktu nadaniégò miesczich prawów béł w [[Pruszcz|Pruszczu]]. == Kùrort Ùskô == Pierszé môłé łaznie pòwstałë w Ùsce na przełómanim XIX i XX w. Kùracjô pòléga na zëmnëch a gòrącëch kąpielach w mòrsczi wòdze a szpacérach pò bòrach. Lékarzony bëlë rekònwalescencë pò gripach a chòri na płëca, [[Astma|astmaticë]] i [[Reùmaticzné chòroscë|reùmaticë]]. Kùracyjny cząd warôł òd 15 czerwińca do 15 séwnika. W 1905 dało 2 kùrortowëch lékarzów [33]. W 1911 na placu stôrëch łazniów òstôł òdemkłi nowi Rodoléczny Zakłôd<ref>Artur Flaczyński i jiny: ''Sanatoria i uzdrowiska''.Dom Wydawniczy PWN, Warszawa 2016, s.98,99. <nowiki>ISBN 978-83-268-2502-6</nowiki>.</ref>. Frekwencjô przed [[I swiatowô wòjna|I swiatową wòjną]] wënosa w sezonie kòl 3500–3600 lëdzy i niewiele sã zwiksza òb midzëwòjnowi cząd<ref>Józef Lindmajer i jiny: ''Dzieje Ustki''. s. 113; Polskie Towarzystwo Historyczne, 1985.</ref>. Òb zôczątkòwé lata pò wòjnie to dało stagnacjã w kùrortowi dzejalnoscë. Dopiérze w 1974 po ùrësznienim Rodolécznégò Zakładu (zamienionégò na miesczé łaznie) òstałë zòrganizowóné pierszé turnusë dlô kùracjuszów. 1 lëpińca 1978 pòwsta Państwòwô Pòdjimizna Kùrort Ùskô ({{jãz.|pl}} ''Państwowe Przedsiębiorstwo Uzdrowisko Ustka''). Rëgnã òrganizacjô sanatoriów na spòdlim wëpòcznikòwëch òstrzódków. Tak òstało ùrządzoné sanatoria Azoty, Pomorze, Radość, Perła, Promyk. W jednym turnusu lékarzëło sã 590 kùracjuszów<ref>Józef Lindmajer i jiny: ''Dzieje Ustki''. s. 189; Polskie Towarzystwo Historyczne, 1985.</ref>. W 1988 Ùskô zwëska sztatus kùrortu. Do rozwiju lékarsczi òfertë Ùsczi jakò kùrortu wiôldżi wkłôd wniósł Henryk Klimczuk, jegò Przédny Lékôrz w latach 1981–2010<ref>''Od kąpieliska do uzdrowiska. 1988-2018 Trzydziesta rocznica nadania Ustce statusu miejscowości uzdrowiskowej''. Infòrmacyjnô tôblëca kòle tãżnie w Ùszczë, 2018, s. 1.</ref>. W 2010 kùrort òstôł spriwatizowóny. Kùpia gò familiô de Lubicz Szeliskich przez wëcmaniznã Hotel Lubicz w Ùsce<ref>''Od kąpieliska do uzdrowiska. 1988-2018 Trzydziesta rocznica nadania Ustce statusu miejscowości uzdrowiskowej''. Infòrmacyjnô tôblëca kòle tãżnie w Ùszczë, 2018, s. 1.</ref>. Kùrortowô dzejalnosc òsta òd tamnegò sztërkù baro rozszerzwionô. Dzysdnia bédowóné są nié le lékarsczé a hotelarsczé ùsłëdżi, ale téż profesjonalnô biologicznô òdnowa<ref>''[https://www.horecabc.pl/rodzina-de-lubicz-otworzyla-kolejny-hotel-na-wybrzezu/ Rodzina de Lubicz Szeliskich otworzyła kolejny hotel na Wybrzeżu]'' ({{jãz.|pl}}), horecabc.pl, przëstãp z 2.07.2023 r.</ref>. W [[Kùrort|kùrorce]] prowadzoné je lékarzenié w czerënkù ortopedicznëch chòrosców, [[Choroby układu nerwowego|chòrosców nerwòwégò ùkładu]], [[Reùmaticzné chòroscë|reùmatologicznëch chòrosców]], kardiologicznëch chòrosców, nadcësnieniégò a chòrosców górnëch dechòwëch drogów<ref>(§ 6. Statut Uzdrowiska Ustka) Uchwała Nr XXXV/282/2009 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2009 r. (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2009 r. Nr 102, poz. 2020).</ref>. Ùskã charakterizëje léczniczo kòrzistny [[klimat]], a do te nôtërné lékarsczé sërowinë: * solónka 3,43% chlórkòwò-natriowô, jódkòwô, hipòtermalnô ze zleżënë „Ustka IGH-1”, * zlëżënë lékarsczégò torfù – bòrowinë „Ustka-1”, rechòwóné do spòdlowëch kòpalënów<ref>(§ 5. Statut Uzdrowiska Ustka) Uchwała Nr XXXV/282/2009 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2009 r. (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2009 r. Nr 102, poz. 2020).</ref>. === Kąpielëszcza === W òbrëmim miasta òstałë wëznaczoné 2 latné mòrsczé [[Kąpielisko|kąpielëszcza]]<ref name="rada_kapieliska">Uchwała Nr XXXV/303/2013 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2013 r. ws. wykazu kąpielisk</ref>: * Ustka Wschód (Ùskô Pòrénk) – òbjimającé dłużawã 500 m zôlojewi linie rechòwóny na pòrénk òd òk. 250 m pòréncznégò mòla, * Ustka Zachód (Ùskô Zôpôd) – òbjimającé dłużawã 200 m zôlojewi linie rechòwóny na zôpôd òd òk. 110 m òd zôpadnégò mòla. <gallery widths="200" heights="150" perrow="3" style="text-align: center"> Òbrôzk:Ustka, plaża wschodnia (HB2).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_wschodnia_(HB2).jpg|Główné wéńscé na pòrénczny gòłobrzég Òbrôzk:Ustka, plaża wschodnia (HB5).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_wschodnia_(HB5).jpg|Pòrénczny gòłobrzég Òbrôzk:Ustka, plaża wschodnia (HB3).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_wschodnia_(HB3).jpg|Widzënk z pòréncznégò mòla na hôwingã i pòrénczny sztrąd (2023) </gallery>W 2012&nbsp;r. kąpielëszcza Ùskô Pòrénk a Ùskô Zôpôd bëłë zgòdą z òbrzészkòwima jakòscowima wëmògama dlô wòdë w kąpielëszczu wedle Eùropejsczi Ùnie<ref>[http://www.eea.europa.eu/themes/water/status-and-monitoring/state-of-bathing-water/bathing-water-data-viewer Bathing water quality – data viewer.] ({{jãz.|en}}), European Environment Agency, przëstãp z 14.06.2013 r.</ref>.<gallery widths="200" heights="150" perrow="3" style="text-align: center"> Òbrôzk:Ustka, plaża zachodnia (HB2).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_zachodnia_(HB2).jpg|Widzënk ze zôpadnégò mòla na gòłobrzég Òbrôzk:Ustka, plaża zachodnia (HB10).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_zachodnia_(HB10).jpg|Widzënk ze zôpadnégò mòla na hôwingã Òbrôzk:Ustka, plaża zachodnia (HB5).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_zachodnia_(HB5).jpg|Zôpadny gòłobrzég, tpzw. trzecé mòlo </gallery>W 2013 r. òstôł ùstalony kąpielowi cząd warający òd 15 czerwińca do 15 séwnika<ref name="rada_kapieliska2">Uchwała Nr XXXV/303/2013 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2013 r. ws. wykazu kąpielisk</ref>. == Transpòrt == [[Òbrôzk:Ustka,_dworzec_kolejowy_(HB3).jpg|mały|Banóf a bùsowiszcze]] === Ban === Ùskô bëła w ùszłoce za wãzłową stacjã, òd jaczi òdlôżałë banowé linie: * Głównô [[Piła (gard)|Piła]] – Ùszcz * [[Słôwno]] – Ùszcz o długości 36 km * [[Kòmnino]] – Ùszcz o długości 24 km Dzysdnia jistnieje blós liniô Głównô Piła – Ùszcz, pòòstałé dwie òstałë zdemóntowóné pò 1945 przez Czerwioną Armiã jakno wòjnowô zwënéga. Je to jednosztrekòwô zelektrifikòwónô banowô liniô. [[Òbrôzk:Ustka,_dworzec_kolejowy_(HB4).jpg|mały|Pamiątkòwi kam]] W òbrëmim gardu to dô dzysdnia dwa dzejającé banowé pòżdôwczi: Ustka a Ustka Uroczysko. === Aùtobùsë === [[Òbrôzk:Ustka,_dworzec_autobusowy_(HB1).jpg|mały|Bùsowiszcze]] [[Òbrôzk:Ustka,_pomnik_Ireny_Kwiatkowskiej_(HB1).jpg|mały|Łôwka Irénë Kwiôtkòwsczi]] Z Ùsczi [[Krajewô droga nr 21 (Pòlskô)|krajewą drogą nr 21]] mòże dojachac do [[Stôłpsk|Słupska]] aùtobùsama firmów: * PKS Słupsk A.W. – liniô 200 – tur do Słëpska<ref>Redakcjô, ''[https://gp24.pl/pks-slupsk-rezygnuje-z-linii-500-przewoznik-do-ustki-kursuje-jako-linia-200/ar/c1-15275860 PKS Słupsk rezygnuje z linii 500. Przewoźnik do Ustki kursuje jako linia 200]'' ({{jãz.|pl}}), Głos Pomorza, 6.11.2020 r., przëstãp z 20.08.2022 r.</ref> * Nord Express w. z ò.ò. – liniô 500 – tur do Słëpska<ref>''[https://nordexpress.pl/polaczenia-slupsk-ustka/ Nord Express – tanio, szybko, na czas! » Połączenia Słupsk – Ustka]'' ({{jãz.|pl}}), nordexpress.pl, przëstãp z 20.08.2022 r.</ref> * Ramzes w. z.ò.ò. – liniô 500 – tur do Słëpska<ref>''[https://ramzes.ustka.pl/rozklad-jazdy.php Ramzes Ustka Usługi przewozowe Słupsk-Ustka Przewozy autobusowe]'' ({{jãz.|pl}}), ramzes.ustka.pl przëstãp z 20.08.2022 r.</ref> Òd 12 lëpińca 2018 jistnieje téż mieskô kòmùnikacjô òbsłëgiwónô przez PKS Słupsk A.W.<ref>Rzeczkowska B., ''[http://www.gp24.pl/wiadomosci/ustka/a/w-czwartek-rusza-darmowa-komunikacja-w-ustce-sprawdz-rozklad-jazdy,13325722/ W czwartek rusza darmowa komunikacja w Ustce. Sprawdź rozkład jazdy]'' ({{jãz.|pl}}), „gp24.pl”, przëstãp z 25.07.2018 r.</ref> To dô téż regionalné sparłãczenia w czerënkù [[Rowë|Rowù]] czë [[Jarosłôwc|Jarosłôwca]]. == Kùltura == {| | width="50%" | ; Institucje kùlturë w Ùsce : * Centrum Twórczi Aktiwnoscë w Ùsce * Dodóm Kùlturë w Ùsce * Mieskô Biblioteka * [[Mùzeùm Ùsczi Zemi w Ùsce|Mùzeùm Ùsczi Zemi]] * [[Mùzeùm Piekarnictwa a Cëczernictwa w Ùsce|Mùzeùm Piekarnictwa a Cëczernictwa]] * Mùzeùm Òkrãtów * Mùzeùm Bùrsztënu | width="50%" | ; Regùlarné kùlturalno-rekreacjowé rozegracje w Ùsce : * Columbus Festiwal Wiatru (Festiwal Wiatru – lotniczé i mòtoparalotniowé pòkôzczi) * Grand Lubicz Festiwal Światła (Festiwal Widu) * Festiwal Ulicznych Reakcji Artystycznych (Festiwal Sztrasowëch Artisticznëch Reakcjów) * „Bielsko Biała i Beskidy w Ustce” ([[Bielsko-Biała]] a Beskidë w Ùsce) * Ustka Charlotta Enduro Extreme * Dni Morza (Dnie Mòrza) * Sound of Gravity (swiãto ekstremalnëch spòrtów) * Mistrzostwa Polski w wypłukiwaniu bursztynu „Złoto Bałtyku” (mésterstwa Pòlsczi w wëpłëkiwanim bùrsztënu) * Święto Miasta – „Dożynki Rybne” (Swiãto Gardu – „Rëbné Òżniwinë” * Hip-Hop na fali (Hip-hop na wale) * Pòkôzk módë z firmą Pierre René |} [[Òbrôzk:Ustka_ul._Chopina_8_willa_A1285.jpg|mały|Dodóm Twórczi Robòtë, sz. Chopina 8]] Wiele lat w Ùsce mieszkôł a twòrził kaszëbsczi pisôrz, dr [[Marian Majkòwsczi|Marión Majkòwsczi]]. == Pòùczëna<ref name="autonazwa1" /> == === Szkòlnictwò do 1939 rokù === Òb całé XIX stalaté w Ùsce dało le jednã pòwszechą szkòłã, ze zôczątkù czileklasową – elementarną, a pózni ò cawnym zakresu spòdlowi edukacje. Òb szkòłowi rok 1897/98 robiło w ni 6 szkólnëch, a w 1917 r. 8 szkólnëch i 3 szkólné. W bùdinkù szkòłë bëłë òsobnë klasë strzédny szkòłë niższégò stãpienia. Pòd kùńc XIX st. w Ùsce òsta ùsadzonô państwòwô nawigacyjnô szkòła pierszégò stãpienia (miem. ''die Königliche Navigationsvorschule''). Nã szkòłã dërch dotikôł felënk pasowny lëczbë kandidatów. Òsta zlikwidowónô w 1910 rokù. === Szkòlnictwò pò 1945 rokù === Òb szkòłowi rok 1977/78 do spòdlecznëch szkòłów chòdzëło 1731 szkòlôków, Òglowòsztôłcącé Liceùm ùkùńczëło 58 ùczniów, a warkòwą szkòłã 65. [[Òbrôzk:Ustka,_pomnik_żaglowca_(HB1).jpg|mały|Sztatura żaglówca kòl Spòdleczny Szkòłë nr 2]] ==== Spòdleczné szkòłë ==== * Spòdlecznô Szkòła nr 1 m. kpt. Leonida Telidżi, * Spòdlecznô Szkòła nr 2 m. kòmandora Bolesława Romanowskiégò * Spòdlecznô Szkòła nr 3 m. gen. Mariusza Zaruskiégò * Niepùblicznô Spòdlecznô Szkòła ADVENTURE w Ùsce W NSSz ADVENTURE to dô ùczbë kaszëbsczégò jãzëka.<ref>Niepubliczna Szkoła Podstawowa Adventure,https://www.facebook.com/reel/1422071593286668/?locale=pl_PL, Facebook, przëstãp z 3.07.2026 r.</ref> ==== Wëżispòdleczné szkòłë ==== * Zespół Technicznëch Szkòłów * Zespół Òglowòsztôłcącëch Szkòłów m. Mikòłaja Kòpernika == Spòrt == === Spòrtowé klubë a towarzëstwa === * Miejski Klub Sportowy „Jantar Ustka” (miesczi spòrtowi klub) * Lekkoatletyczny Klub Sportowy „Jantar Ustka” (letkòatléticzny spòrtowi klub) * Klub Tenisa Stołowego (klub stołowégò tenisa) * Stowarzyszenie Turystyczno Sportowe „STS Ustka” (turisticzno-spòrtowô stowôra) * Stowarzyszenie Sympatyków Piłki Ręcznej „Szczypiorniak Ustka” (stowôra lubòtników rãczny balë) * Stowarzyszenie „Yacht Klub Ustka” (stowôra – jachtklub) * Związek Kulturystyki i Fitness (związk kùlturisticzi a fitnessu) * Towarzystwo Krzewienia Kultury Fizycznej (towarzëstwò rozkòscérzaniô fizyczny kùlturë) * Usteckie Towarzystwo Sympatyków Sportu (towarzëstwò lubòtników spòrtu) [[Òbrôzk:Ustka_plaza_IMG_fotografia_lotnicza_net_6873.jpg|mały|Ùskô hôwinga]] === Ùsczi spòrtówcowie === * [[Natasza Caban]] * [[Tomasz Iwan]] * [[Barbara Madejczyk]] * [[Agnieszka Pogroszewska]] * [[Kazimierz Adach]] == Religiowé pòspólnotë == * [[Chrzescëjańskô Ewanielëcznô Pòspólnota (Pòlskô)|Chrzescëjańskô Ewanielëcznô Pòspólnota]]: ** misyjnô placówka w Ùsce<ref>''[https://www.chwe.pl/lista-placowek/ Zbory i placówki]'' ({{jãz.|pl}}), chwe.pl, przëstãp z 15.08.2023 r.</ref> * [[Greckòkatolëcczi kòscół w Pòlsce|Greckòkatolëcczi kòscół]]: ** greckòkatolëcczi dëszpastursczi òstrzód kòl [[Kòscół Nôswiãtszégò Zbawicela w Ùsce|kòscoła Nôswiãtszégò Zbawicela]]<ref>''[https://www.cerkiew.net.pl/parafie-i-dekanaty/dekanat-slupski/ Dekanat słupski]'' ({{jãz.|pl}}), cerkiew.net.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> * [[Rzimskòkatolëcczi kòscół|Rzimskòkatolëcczi]]: ** parafiô sw. òjca Pio<ref>''[https://www.diecezjakoszalin.pl/parafia/szczegoly/220/ustka-sw-pio Parafia pw. św. Pio, Ustka]'' ({{jãz.|pl}}), diecezjakoszalin.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> ** parafiô Nôswiãtszi Marije Pannë Gwiôzdë Mòrza<ref>''[https://www.diecezjakoszalin.pl/parafia/szczegoly/218/najswietszej-maryi-panny-gwiazdy-morza-ustka Parafia pw. Najświętszej Maryi Panny Gwiazdy Morza, Ustka]'' ({{jãz.|pl}}), diecezjakoszalin.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> ** parafiô Nôswiãtszégò Zbawicela<ref>''[https://www.diecezjakoszalin.pl/parafia/szczegoly/217/ustka-najswietszego-zbawiciela Parafia pw. Najświętszego Zbawiciela, Ustka]'' ({{jãz.|pl}}), diecezjakoszalin.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> ** [[Parafia wojskowa św. Marka Ewangelisty w Ustce|wòjskòwô parafiô sw. Marka Ewanielëstë]] z sedzbą w [[Lãdowò-Sedlëszcze|Lãdowie-Sedlëszczu]] * [[Zelonoswiątkòwi Kòscół w PR|Zelonoswiątkòwi Kòscół]]: ** zbór w Ùsce<ref>''[https://kzustka.wixsite.com/nowa/kontakt Kontakt]'' ({{jãz.|pl}}), kzustka.wixsite.com przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> * [[Swiôdkòwie Jehowë w Pòlsce|Swiôdkòwie Jehowë]]: ([[Sala królestwa|Zala Królestwa]], sz. Dunina 12)<ref name="jw">Pòdôwczi wedle ''[https://apps.jw.org/ui/P/meeting-search.html#/weekly-meetings sznëkrownika zborów]'', z òficjalny starnë Swiôdków Jehowë jw.org; przëstãp z 15.10.2018 r.</ref> ** zbór Ùskô-Pòrénk<ref name="jw" /> ** zbór Ùskô-Zôpôd == Administracjô == Ùskô mô sztatus [[Mieskô gmina|miesczi gminë]]. Mieszkańcowie welëją do [[Rada gminy|Radzëznë Gardu]] Ùskô 15 rôdców<ref>Zarządzenie nr 56/10 Wojewody Pomorskiego z dnia 4 marca 2010 r. (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2010 r. Nr 35, poz. 594).</ref>. Mieszkańcowie welëją rôdców do [[Sejmik Województwa Pomorskiego|sejmikù wòjewództwa w òkrãgù nr 1]]. Pòsélców na Sejm welëją z [[Okręg wyborczy nr 26 do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej|welownégò òkrãgù nr 26]], senatora z [[Okręg wyborczy nr 62 do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej|òkrãgù nr 62]], a pòsélców do [[Parlament Europejski|Eùropejsczégò Parlamentu]] z [[Okręg wyborczy nr 1 do Parlamentu Europejskiego w Polsce|òkrãgu nr 1]]. Ùskô słëchô [[Rejonowi sąd|Rejonowémù Sądowi]] we Słëpskù, [[Òkrãgòwi sąd|Òkrãgòwémù Sądowi]] we Słëpskù<ref>Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 października 2002 r. ({{Dziennik Ustaw|2002|180|1508}}).</ref> a [[Samorządowe kolegium odwoławcze|Samòrządzënowémù Òdwòłôwczémù Kòlegium]] we Słëpskù<ref>Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. ({{Dziennik Ustaw|2003|198|1925}}).</ref>. [[Òbrôzk:Ustka,_dom_kapitana_Haase_(HB2).jpg|mały|Stôrô rëbackô òsada, chëcz kapténë Haase, 1804]] === Partnersczé gardë a gminë === * [[Òbrôzk:Ustka,_ul._Czerwonych_Kosynierów_(HB1).jpg|mały|Stôrô rëbackô òsada (''XIX/XX w.'')]][[Bielsko-Biała]] – pòrozmienié ò wespółrobòce pòdpisóné 20 lëpińca 2002 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313035642/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=304 Bielsko-Biała.] ({{jãz.|pl}}) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r.; zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=304 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> * [[Stôłpsk|Słëpsk]] – deklaracjô partnersczi wespółrobòtë w ramach Dwagardu z 13 lëpińca 2003 r. ==== Midzënôrodnô wespółrobòta ==== * [[Enkhuizen]] (Holandiô) – partnerskô ùmòwa pòdpisónô 5 maja 1992 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313041818/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=302 Enkhuizen] ({{jãz.|pl}}) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r., zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=302 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> * [[Kappeln]] (Miemieckô) – partnerskô ùmòwa pòdpisónô 8 maja 1991 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313035616/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=301 Kappeln] ({{jãz.|pl}}) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r., zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=301 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> * [[Palanga]] (Lëtwa) – partnerskô ùmòwa pòdpisónô 8 lëpińca 2006 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313034020/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=303 Palanga] ({{jãz.|pl}}) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r., zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=303 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> Òd 2008 rokù partnersczim gardã Ùsczi bëło téż rusczé miasto [[Pionierskij (królewieckô òbéńda)|Pionierskij]]. Pò [[Inwazjô Rusczi na Ùkrajinã|rusczi inwazje na Ùkrajinã]] w 2022 rokù dogôdënk ò wespółrobòce òstôł zerwóny<ref>[https://ustka.naszemiasto.pl/ustka-zerwala-umowe-partnerska-z-rosyjskim-miastem/ar/c1-86998958 Ustka zerwała umowę partnerską z rosyjskim miastem Pioniersk.] ({{jãz.|pl}}), ustka.naszemiasto.pl, 28.02.2022 r., przëstãp z 3.03.2022 r.</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * Czesław Piskorski. Pomorze Zachodnie, mały przewodnik, Wyd. "Sport i Turystyka" Warszawa, 1980, ss. 298–299. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/7,35612,27260717,jacek-maniszewski-nowym-burmistrzem-ustki-frekwencja-wyborcza.html?disableRedirects=true Maciej Sandecki, Wyborcza, 28.06.2021 r., dostãp z 30.09.2022 r. {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Stołpsczi kréz]] d2ss3jqnnqmhxe8gblu8t62hmqo9gwi 0 5108 206032 201046 2026-07-09T22:55:41Z Terrus38 14026 206032 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Vesnice3.JPG|mały|Stôrô słowińskô chëcz]] [[Òbrôzk:Slowinzen Weihnachten 1937.jpg|mały|[[Gwiôzdka]] 1937 rokù]] [[Òbrôzk:01934 Alte Kaschubin in Festtracht, nach einem Gemälde aus Selesen; Der Revekol und seine Umgebung in vor- und frühgeschichtlicher Zeit von Walter Witt.png|mały|Słowińskô białka]] [[Òbrôzk:Czarne Wesele.jpg|mały|Słowińcë przë [[torf]]ie]] '''Słowińcë''' abò '''Kaszëbi Nadlebańsczi''' to bëlë [[Kaszëbi]], chterny mieszkalë nad jezorã [[Łebskò]]. Òni gôdalë [[Słowińsczi jãzëk|słowińsczim dialektã]]. [[Stefan Ramułt]] napisôł, że Miemcë mògle na nich pò swòjémù gadac [[Wendowie]]. Mòc trzimaniô sã tich Kaszëbów-lëtrów przë rodny mòwie, zwëku i tradicji miała swój czas. Jak napisôł ks. [[Bernat Zëchta]] w 1948 rokù jich ju prawie nie bëło. == Historiô == Òd XVIII wiekù Słowińcë ulegali nacëskom [[Germanizacëjô|germanizacëjnym]], np. pòmalë w nastãpnëch wsach wprowadzëlë nôkôz prowadzeniô nôbòżeństwów w miemiecczim jãzëkù. W 1945 rokù lëczebnosc Słowińców szacowóno na òk. 2 tës. òsób, głównie we wsach: [[Klëczi]], [[Jizbica]], [[Główczëce]], [[Smôłdzëno]], [[Wiôlgô Gardna]] ë [[Môłô Garnô|Môłô]], [[Gmina Wickò|Wickò]], [[Rowë]] ë [[Cecenowò]]. Zmiarti gruńtë ë bògaté w rëbë [[Łebskò|jezoro Łebskò]] spòwodowôłë, że chłopstwò głównie zajimôło sã [[Rëbarstwò lądowé|rëbarstwama]]. == Lëteratura == * [[Friedhelm Hinze]], Slovinzische Fischzugnamen von Garder See in Hinterpommern. Nachleben und Ethymologie slovinzische Namen., w: Zeitschrift für Slavistik XV 1970, Heft 3. * [[Friedrich Lorentz]], Slovinzisches Wörterbuch, I—II, St.Petersburg 1908—1912 * Dr. Nadmorski ([[Józef Łãgòwsczi]]), Słowniczek gwary słowińskiej; w: Połabianie i Słowińcy, Wisła, XVI, z.II, marzec-kwiecień 1902 * Hanna Popowska-Taborska, Przysięgi słowińskie z Wierzchocina, Wrocław-Warszawa-Kraków 1961, w: Słowińcy, ich język i folklor * Hanna Popowska-Taborska, Uwagi o języku Perykop smołdzińskich, Kraków 1968, w: Język Polski, Kraków, XLVIII 1968, Nr 1 * [[Stefan Ramułt]], Słownik języka pomorskiego, czyli kaszubskiego, Gdańsk, 2003, p. 469/XVII * Feliks Rogaczewski, Wśród Słowińców : pamiętnik nauczyciela [oprac., przypisy i posł. Tadeusz Bolduan]. Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie Oddział Miejski : [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie|Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej w Wejherowie]], 1975 * [[Leon Roppel]], Nazwy terenowe słowińskiej wsi Kluki na podstawie mapy F. Pallasa z 1926 r., RG XXI 1962 * Słownik gwarowy tzw. Słowińców kaszubskich, pod. red. Zenona Sobierajskiego, Warszawa 1997, Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy, ISBN 83-86619-17-1 * [[Franz Tetzner]], Die Slovinzen und Lebakaschuben. Land und Leute, Haus und Hof, Sitten und Gebräche, Sprache und Literatur im östlichen Hinterpommern, Berlin 1899 * [[Jerzi Tréder]], [http://archive.is/O6g0c Z historii badań Kaszubszczyzny (Słowińców i Kabatków)] * Александр Гильфердинг, Остатки славян на южном берегу Балтийского Моря, Санкт - Петербург, 1862. * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1972, tom V, s. 88 * [[Aleksander Hilferding]], Остатки славян на южном берегу Балтийского Моря, Sankt-Petersburg 1862 (wyd. polskie Resztki Słowian na południowym wybrzeżu Morza Bałtyckiego, tłum. Nina Perczyńska, oprac. Jerzy Treder, Gdańsk 1989, ISBN 83-85011-57-9) * [[Zygmunt Szultka]], Studia nad rodowodem i językiem Kaszubów, Gdańsk 1992 * [[Mariusz Filip]], ''Od Kaszubów do Niemców. Tożsamość Słowińców z perspektywy antropologii historii'', Poznań 2012, ISBN 978-83-63795-09-2) == Òbaczë téż == * [[I Kaszëbsczi Kòngres]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://archive.org/details/dieslowinzenund00unkngoog Die Slowinzen und Lebakaschuben:...] * [http://www.muzeum.slupsk.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=129&Itemid=174 Otto Priebe (pl)] * [http://www.academia.edu/3628203/Od_Kaszubow_do_Niemcow._Tozsamosc_Slowincow_z_perspektywy_antropologii_historii Wprowadzenie, w: Mariusz Filip, ''Od Kaszubów do Niemców. Tożsamość Słowińców z perspektywy antropologii historii'', Poznań 2012] * [https://repozytorium.amu.edu.pl/bitstream/10593/13819/1/Wedrujace_Kaszuby__Ujecie_antropologiczne.pdf WĘDRUJĄCE KASZUBY UJĘCIE ANTROPOLOGICZNE] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Słowiónie]] [[Kategòrëjô:Pòmòrskô]] 86z8xldzxezgu01u7ggj0efrl3u665y 0 5110 206368 201284 2026-07-10T08:46:00Z Terrus38 14026 206368 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Nowô Hëta | rodzôcz_wsë= | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=kartësczi | gmina=Kartuzë | szôłtëstwò=Nowô Hëta | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=24 | sekùndëN=52 | gradëE=18 | minutëE=01 | sekùndëE=23 | wiżô= | rok=2005 | lëdztwò=282 | gãscëzna= | nr_czér=58 | pòcztowi_kòd=83-328 | reg_tôfla=GKA | SIMC= | szôłtës= Andrzéj Kòbiela | www= | òdjimk= | galerëjô_commons= |}} [[Òbrôzk:Nowô Hëta (3).JPG|mały|left|]] '''Nowô Hëta''' (pol. ''Nowa Huta'') – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[Pòlskô|Pòlsce]] w òbéńdze [[Kaszëbsczé Pòjezerzé |Kaszëbsczégò Pòjezerzô]], pòłożonô w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[kartësczi kréz|kartësczim krézu]], w [[gmina Kartuzë|gminie Kartuzë]]. Tu ùrodzył sã [[Gerat Labùda]]. Niedalek òd ti wsë je pamiątka przërodë - [[Diôbli kam|Diôbli Kam]] ë [[Trulôczowé Błota]]. Dzélã ti wsë je [[Kamiannô Góra (Nowô Hëta)|Kamiannô Góra]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VII/194 Nowa Huta w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Kartuzë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] qj9xbb4kz63ru32ejxkzjkipi501qfz 0 5143 206240 199898 2026-07-10T00:36:55Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' – to je '→' – ' 206240 wikitext text/x-wiki '''Człëchòwsczi kréz''' ({{jãz.|pl}} ''Powiat człuchowski'') – pòwiatã w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]] i mô sedzbą w [[Człuchòwò|Człëchòwie]]. == Spòdlowé pòdôwczi == * Wiéchrzëzna: 1574,41 km² * Lëdztwò: 56 826 == Lëteratura == * [[Jan Mòrdawsczi]] : ''Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb''; tłómaczëlë: [[Ida Czajinô]], [[Róman Drzéżdżón]], [[Marian Jelińsczi]], [[Karól Rhode]], [[Gduńsk]] [[2008]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Pòmòrsczé krézë}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Człëchòwsczi kréz| ]] clstuobndnzc31k2rmct8m9r2c8fyr0 0 5153 206101 204004 2026-07-09T23:07:45Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Jãzëkòznôwcë]] to [[Category:Pòlsczi jãzëkòznôwcë]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206101 wikitext text/x-wiki {{Bez òdjimka}} '''Jerzi Tréder''' ({{jãz.|pl}} ''Jerzy Treder''; ùr. [[14 łżëkwiata]] [[1942]], ùm. [[2 łżëkwiata]] [[2015]]) – jãzëkòznajôrz, [[Pòlonistika|pòlonista]], [[Kaszëbistika|kaszëbista]], òd [[1994]] rokù profesor [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczégò Uniwersytetu]]. Ùsôdzca wicy jak 300 ùczbòwëch robòtów, w tim 15 ksążków. To béł [[Ricerz Witosława]] za „nadzwëkòwé przëczënienié sã do rozwiju, òchronë i rozszerzwianiô [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]] w szkòłowim, akademicczim i òglowim ùżëcym”. Przë jegò wespółrobòcë pòwstałë m.jin. materiałë dlô szkólnëch. Dosc wiele ò nim napisôł prof. Majewicz. Jegò grób je w [[Réda|Rédze]]<ref>http://www.dziennikbaltycki.pl/artykul/3813927,w-wejherowie-pozegnano-prof-jerzego-tredera,id,t.html</ref>. == Ùsôdztwò (wëjimk) == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, [[Gduńsk]] 1999. * W. Czedrowskô, D. Pioch, J. Tréder: Ùczba kaszëbsczégo jãzëka w szkòle. Materiałë dlô szkólnëch. Programy, rozkłady, konspekty i scenariusze. Oficyna CZEC Gduńsk 2001. * S. Janke, J. Tréder [red.] Kaszëbskô nôtëra; antologiô pòwiôstków nôdgrodzonëch w Òglowòpòlsczim Kònkùrsu Prozatorsczim miona Jana Drzéżdżóna w latach 1996 - 2000, Wejrowò - Gduńsk 2001 ISBN 8391163873. * [[Jan Trepczik|J. Trepczyk]]: Słownik polsko-kaszubski, [[Gduńsk]] 1994 (nôùkòwò przërëchtowôł gò do wëdaniô prof. Jerzi Tréder). * Tërwôj, sztócëkù, bò jes piãkny [rec.: Dërchôj królewiónkò. Antologia dzysdniowi prozë kaszëbsczi. Zebrôł i òprôcowôł E. Prëczkòwsczi, [[Gdiniô]] 1996], "Pomerania" 1997, nr 4/5, s. 82-84. * Wstãpné słowò, w: Kaszëbsczé dzeje ë dzysészé żëcé. Dokôzë kaszëbsczi prozë. Zwësk Òglowòpòlsczégò Kònkùrsu... Ùszëkòwôł... J. Tréder, [[Wejrowò]] 2004 ISBN 8391624498. * Kaszubszczyzna w przeszłości i dziś / praca zbiorowa pod redakcją Jerzego Tredera = Kaszëbizna dôwni ë dzys / zbiérnô prôca w red. Jerzégò Trédra - 2006 [http://lccn.loc.gov/2007419963]. * Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie - [[Gduńsk]] 2014.<ref>https://web.archive.org/web/20240320195856/http://bibliotekacyfrowa.eu/dlibra/show-content/publication/35902/edition/32491/?format_id=2</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * Alfred Majewicz: Méster Jerzi Tréder. ''Litteraria Copernicana'' 2 (30), 199–209. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://fil.ug.edu.pl/strona/14914/prof_dr_hab_jerzy_Treder Publikacëje] * [https://scholar.google.com/scholar?hl=pl&as_sdt=0%2C5&q=Jerzy+Treder&btnG= scholar.google] * [http://archive.is/O6g0c Z historii badań Kaszubszczyzny] {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Tréder Jerzi}} [[Kategòrëjô:Kaszëbisce‎]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Pòlsczi jãzëkòznôwcë]] 4gkmq5rthgnnuh9a18fblak21u5vqws 0 5159 206124 204913 2026-07-09T23:15:42Z Terrus38 14026 206124 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Prof. Gerard Labuda.jpg|mały|Gerard Labùda]] '''Gerard Labùda''' ({{jãz.|pl}} ''Gerard Labuda''; ùr. [[28 gòdnika]] [[1916]] w [[Nowô Hëta|Nowi Hëce]] kòl [[Kartuzë|Kartuz]], ùm. 1 [[rujan]]a 2010 w [[Pòznanié|Poznaniu]] - kaszëbsczi dzejownik, znajôrz [[strzédnowiek]]ù, profesor. Ùcził sã w [[Lëzëno|Lëzënie]], [[Wejrowò|Wejrowie]], a pòtemù w [[Pòznanié|Pòznaniu]]. Béł rektorã [[Pòznańsczi Ùniwersytet|Pòznańsczégò Ùniwersytetu]] w latach 1962-1965. Ten Ùniwersytet je wôżnym môlã m.jin. dlô kaszëbiznë. To béł m. jin. ''doctor honoris causa'' [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczégò Ùniwersytetu]] i [[Szczecëńsczi Ùniwersytet|Szczecëńsczégò Ùniwersytetu]]. Òd 1994 rokù béł czestnym mieszkańcem Gardu [[Gduńsk]]. Mieszkôł w [[Pòznanié|Pòznaniu]]. Aùtor dokôzów pòswiãconëch m. jin. [[Kaszëbi|Kaszëbóm]]. W 1996 rokù òn pisôł, że pierszi rôz miono kaszëbsczégò ôrtu wëstąpiło 19 strëmiannika [[1238]] ròku w dokùmeńce wëstawionym przez papieża [[Papiéż Grégòr IX|Gregòra IX]], gdze je nazwóné ksyżã Kaszëb [[Bògùsłôw I|Bògùsłôw]] ''duce Cassubie''. Pòtemù w titlu zôpadno-pòmòrsczich ksyżãtów bëło ''dux Slavorum et Cassubie''. [[Barnim III]] (1320-1368) miôwôł w titlù ''dux Cassuborum'' (ksyzã Kaszëbów - lëdzy, chtërny gôdalë pò kaszëbskù). Za żëcégò béł òdznaczony Kòmańdérsczim Krziżã z Gwiôzdą Òrderu Òdrodzeniegò Pòlsczi i jinyma odznaczeniama. Òn béł wëprzédniony przëznôwónym przez [[Karno Sztudérów „Pòmòraniô”]] [[Medal Stolema|Medalã Stolema]], a chcôł bëc pòchòwóny na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Jegò grób je w [[Lëzëno|Lëzënie]], téż tu je òd 2016 rokù jegò widzałô szlachòta. We Wejrowie je Ksążnica profesora Gerata Labùdë. == Pismiona (wëbiérk) == * ''Studia nad początkami państwa polskiego'', 1946. * ''Słowiańszczyzna pierwotna'', Warszawa 1954. * ''Fragment dziejów Słowiańszczyzny Zachodniej'', t. 1-3, Poznań 1960, 1964, 1975. * ''Dzieje Zakonu Krzyżackiego w Prusach. Gospodarka-Społeczeństwo-Państwo-Ideologia'' (wraz z [[Marian Biskup|Marianem Biskupem]]), Gdańsk 1986, * ''O Kaszubach'', Gdynia 1991, * ''Kaszubi i ich dzieje'', Gdańsk 1996. * ''Historia Kaszubów w dziejach Pomorza'' t.1 Czasy średniowieczne, Gdańsk 2006[https://web.archive.org/web/20230510040144/https://viaf.org/viaf/4384148209332800460008/] * ''Rozważania nad teorią i historią kultury i cywilizacji'' Wydawnictwo Poznańskie 2008. == Òbaczë téż == * [[Medal Stolema]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.kaszubi.pl/aktualnosci/aktualnosc/id/2009 Ksążnica] * [http://lccn.loc.gov/n50041312 LCCN] * [https://opac.vatlib.it/auth/detail/495_85677 Watikan - Bibloteka] * [https://web.archive.org/web/20191206163052/https://ug.edu.pl/search/content/kaszubski Nôdgroda m. Gerarda Labùdë] * [http://www.keko.amu.edu.pl/sites/default/files/oikeios_logos_nr5.pdf téż G. Labùda] * [https://web.archive.org/web/20180211183749/http://www.wirtualnekaszuby.com/przegladaj-filmy2/171-prof-gerard-labuda film] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Labùda Gerard}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] fnbdjxi68w8gts6ghcavpvjqemf4f0z 206125 206124 2026-07-09T23:15:55Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Gerard Labùda]] do [[Gerat Labùda]]: Błędna pisownia tytułu 206124 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Prof. Gerard Labuda.jpg|mały|Gerard Labùda]] '''Gerard Labùda''' ({{jãz.|pl}} ''Gerard Labuda''; ùr. [[28 gòdnika]] [[1916]] w [[Nowô Hëta|Nowi Hëce]] kòl [[Kartuzë|Kartuz]], ùm. 1 [[rujan]]a 2010 w [[Pòznanié|Poznaniu]] - kaszëbsczi dzejownik, znajôrz [[strzédnowiek]]ù, profesor. Ùcził sã w [[Lëzëno|Lëzënie]], [[Wejrowò|Wejrowie]], a pòtemù w [[Pòznanié|Pòznaniu]]. Béł rektorã [[Pòznańsczi Ùniwersytet|Pòznańsczégò Ùniwersytetu]] w latach 1962-1965. Ten Ùniwersytet je wôżnym môlã m.jin. dlô kaszëbiznë. To béł m. jin. ''doctor honoris causa'' [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczégò Ùniwersytetu]] i [[Szczecëńsczi Ùniwersytet|Szczecëńsczégò Ùniwersytetu]]. Òd 1994 rokù béł czestnym mieszkańcem Gardu [[Gduńsk]]. Mieszkôł w [[Pòznanié|Pòznaniu]]. Aùtor dokôzów pòswiãconëch m. jin. [[Kaszëbi|Kaszëbóm]]. W 1996 rokù òn pisôł, że pierszi rôz miono kaszëbsczégò ôrtu wëstąpiło 19 strëmiannika [[1238]] ròku w dokùmeńce wëstawionym przez papieża [[Papiéż Grégòr IX|Gregòra IX]], gdze je nazwóné ksyżã Kaszëb [[Bògùsłôw I|Bògùsłôw]] ''duce Cassubie''. Pòtemù w titlu zôpadno-pòmòrsczich ksyżãtów bëło ''dux Slavorum et Cassubie''. [[Barnim III]] (1320-1368) miôwôł w titlù ''dux Cassuborum'' (ksyzã Kaszëbów - lëdzy, chtërny gôdalë pò kaszëbskù). Za żëcégò béł òdznaczony Kòmańdérsczim Krziżã z Gwiôzdą Òrderu Òdrodzeniegò Pòlsczi i jinyma odznaczeniama. Òn béł wëprzédniony przëznôwónym przez [[Karno Sztudérów „Pòmòraniô”]] [[Medal Stolema|Medalã Stolema]], a chcôł bëc pòchòwóny na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Jegò grób je w [[Lëzëno|Lëzënie]], téż tu je òd 2016 rokù jegò widzałô szlachòta. We Wejrowie je Ksążnica profesora Gerata Labùdë. == Pismiona (wëbiérk) == * ''Studia nad początkami państwa polskiego'', 1946. * ''Słowiańszczyzna pierwotna'', Warszawa 1954. * ''Fragment dziejów Słowiańszczyzny Zachodniej'', t. 1-3, Poznań 1960, 1964, 1975. * ''Dzieje Zakonu Krzyżackiego w Prusach. Gospodarka-Społeczeństwo-Państwo-Ideologia'' (wraz z [[Marian Biskup|Marianem Biskupem]]), Gdańsk 1986, * ''O Kaszubach'', Gdynia 1991, * ''Kaszubi i ich dzieje'', Gdańsk 1996. * ''Historia Kaszubów w dziejach Pomorza'' t.1 Czasy średniowieczne, Gdańsk 2006[https://web.archive.org/web/20230510040144/https://viaf.org/viaf/4384148209332800460008/] * ''Rozważania nad teorią i historią kultury i cywilizacji'' Wydawnictwo Poznańskie 2008. == Òbaczë téż == * [[Medal Stolema]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.kaszubi.pl/aktualnosci/aktualnosc/id/2009 Ksążnica] * [http://lccn.loc.gov/n50041312 LCCN] * [https://opac.vatlib.it/auth/detail/495_85677 Watikan - Bibloteka] * [https://web.archive.org/web/20191206163052/https://ug.edu.pl/search/content/kaszubski Nôdgroda m. Gerarda Labùdë] * [http://www.keko.amu.edu.pl/sites/default/files/oikeios_logos_nr5.pdf téż G. Labùda] * [https://web.archive.org/web/20180211183749/http://www.wirtualnekaszuby.com/przegladaj-filmy2/171-prof-gerard-labuda film] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Labùda Gerard}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] fnbdjxi68w8gts6ghcavpvjqemf4f0z 0 5161 206135 204726 2026-07-09T23:19:50Z Terrus38 14026 206135 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=United States of America|miono=Zjednóné Kraje Americzi|fana=Flag of the United States.svg|miono-genitiw=Zjednónëch Krajów |herb=Greater coat of arms of the United States.svg|mòtto=In God we trust|na karce=LocationUSA.svg|jãzëk=Niżóden|stolëca=Waszington|wiéchrzëzna=9 831 214|procent-wòdë=4,7|lëdztwò=328 239 523|rok=2019|dëtk=Dolar|kòd dëtka = $|swiãto=4 lëpińca|himn=[[Himn Zjednónëch Krajów|The Star-Spangled Banner]] (Gwiôzdzëstô Stanica)<center>[[Òbrôzk:Star Spangled Banner instrumental.ogg]]</center>|kòd=US|Internet=.us|telefón=1|fòrma państwa=repùblika|czasowô cona = –5 do –11 – zëma [[UTC]] –4 do –10 – lato|Prezydeńt=Donôld Trump|aùtowi kòd=US|kònstitucjô=Kònstitucjô Zjednónëch Krajów|data ùsôdzenia=4 lëpińca 1776 (deklaracjô)}} '''Zjednóné Kraje Americzi''' (''United States, United States of America'') są państwã w Nordowi Americe. Dzysdniowò są skłôdają z 50 krôjów. Są trzecém co do wiôlgòscë państwã swiata. * stoleczny gard: Waszington (okrãżé Kòlumbii) * lëdztwò: 328 239 523 mieszkańców (2019) * wiéchrzëzna: 9 831 214 &nbsp;km² Dzél [[Kaszëbi|Kaszëbów]] mieszkô w Zjednónëch Krajach Americzi na emigracëji m.jin. w gardze [[Chicagò]]. Kaszëbi wiele razy przëjéżdżelë na [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]]. Wiôldżi gard je tu [[Nowi Jork]]. W Waszingtonie je òd 1800 rokù Ksążnica Kòngresu, a òna mô wiele ksążków pò kaszëbskù. W tim państwie je stowôra ''Kashubian Association of North America'', chtërna zajimô sã kaszëbską kùlturą. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Golden Gate Bridge Clear.JPG|Mòst Golden Gate, [[San Francisco]] Òbrôzk:US Capitol west side.JPG|Kapitol Zjednónëch Krajów Òbrôzk:0326New York City Statue of Liberty.JPG|Sztatura Wòlnosci, [[Nowi Jork]] Òbrôzk:Castillo de Disneyland.jpg|Disneyland Òbrôzk:LOC Main Reading Room Highsmith.jpg|[[Ksążnica Kòngresu]] </gallery> == Òbaczë téż == * [[Amerikańsczi aligator]] * [[Amerikańsczi krokòdil]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20141020115225/http://polishmuseumwinona.org/w-jezyku-polskim/kaszubsko-amerykanska-spolecznosc-w-winonie-wstep/#comment-15343 (pl) pisze Józef Jan Hughes] * https://mojestrone.com/artykul/provo-kaszbsczim-n1287882 {{Amerika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Zjednóné Kraje Americzi| ]] [[Kategòrëjô:Nordowô Amerika]] p3awgipozc8joteb3sc22uuddak8ta3 0 5182 205898 201058 2026-07-09T19:53:16Z Tsca.bot 53 Poprawa linkowania 205898 wikitext text/x-wiki '''Alojzy Nôgel''' (ùr. 1930 w [[Czelno|Czelnie]] – ùm. 1998 w [[Gdiniô|Gdinie]]) – je wôżnym kaszëbsczim pòetą i prozajikã, chtëren debiutowôł w 1953. Òn béł sënã krôwca i w latach 1937–1939 chòdzył do pòlsczi szkòłë, a w latach 1940–1944 do miemiecczi. W 1943 ùmarła mù matka, a w 1945 òjc. Òn ùsadzył wiele wiérztów w zbiérkach: "Procem nocë" (1970), "Cassubia fidelis" (1971), "Astrë" (1975), "Otemknij dwiérze" (1992) i jin. Jegò wiérzta "Biskup Domienik" (1992) je ò biskùpie [[Kònstantin Dominik|Kònstantinie Dominik‎ù]]. Ùrobiôł téż prozã dlô dzôtk<ref>Współczesna literatura kaszubska 1945–1980, ISBN 8320537495 [http://books.google.de/books?ei=Zc5xT5bRMNPT4QTY7ISfDw&hl=pl&id=CsMYAAAAMAAJ&dq=drze%C5%BCd%C5%BCon&q=nagel#search_anchor]</ref>: "Nënka Roda ë ji dzôtczi" (1977); "Cëdowny wzérnik" (1979); "Szadi Władi" (1983); "Dzéwczę i krôsnięta" (1988); "Bajki i bajeczki = Bôjczi i bôjeczczi" (2011). Ùznôwôł cësk [[Bernard Zëchta|Zëchtë]], prozë [[Aleksander Majkòwsczi|Majkòwsczégò]] i felietónów [[Aleksander Labùda|Labùdë]]. Tołmacził z: biôłorësczégò, [[miemiecczi jãzëk|miemiecczégò]] i łotewsczégò. Czãsto dolmaczony na: [[Biôłorusczi jãzëk|biôłorusczi]], [[Bretońsczi jãzëk|bretońsczi]], [[Łotewsczi jãzëk|łotewsczi]], [[Miemiecczi jãzëk|miemiecczi]], [[Czesczi jãzëk|czesczi]] i [[Sloweńsczi jãzëk|sloweńsczi]]. Jegò "Zarzekłé kamë" ze zbiérkù "Cëdowny wzérnik" (1979) są kaszëbsczim tekstã w ksążce A. F. Majewicza ''Języki świata i ich klasyfikowanie, PWN Warszawa, 1989''. W tim zbiérkù òn zwie dwanôsce miesąców tak: [[stëcznik]],[[gromicznik]],[[strumiannik]],[[łżëkwiôt]],[[môj]], [[czerwińc]],[[lëpińc]],[[zélnik]],[[séwnik]], [[rujan]],[[lëstopadnik]] i [[gòdnik]]. Do niegò pisôł profesor [[Aleksãnder Duliczenkò]]. Òn pò latach ùznôwôł kaszëbiznã za jeden ze słowiańsczich jãzëków, a ùtwórców dzelił na kaszëbsczich (np. [[Jan Trepczik|Jón Trepczik]]) i niekaszëbsczich (np. [[Lech Bądkòwsczi]]). Czile jegò wiérztów muzyczno òbrobilë H. Jabłońsczi i Juliusz Łuciuk ("Kaszëbë"). Òn przetołmacził na kaszëbsczi kòlãdã "[[Cëchô noc]]", a też krótczi fragment Nowégò Testamentu (wédóny w 1973 rokù). == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, [[Jerzi Tréder|J. Tréder]]: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, Gduńsk 1999. * Kaszëbskô lëteratura : wëzdrzënë / Daniél Kalinowsczi, Adela Kùik-Kalinowskô ; tłómaczenié na kaszëbsczi jãzëk Dariusz Majkòwsczi, Gduńsk : Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié : [[Kaszëbsczi Institut|Instytut Kaszubski w Gdańsku]], 2017, s. 231–235. * [[Ferdinand Neureiter|F. Neureiter]]: Historia literatury kaszubskiej : próba zarysu, przełożyła Maria Boduszyńska-Borowikowa ; wstępem opatrzył Tadeusz Bolduan, Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, Oddział Miejski, 1982 [http://books.google.de/books?ei=kDMAUdmvDsjZswbWjoCADA&hl=pl&id=VkdIAAAAIAAJ&dq=Neureiter&q=nagel#search_anchor] * [[Ferdinand Neureiter|F. Neureiter]]: ''Kaschubische Anthologie'', [[Mnichòwò]] 1973 [http://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0004/bsb00046920/image_2] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Nôgel Alojzy}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô lëteratura]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi tołmôcze]] a6n58xzc0izrwbkbxwrqka2wi68k51m 206033 205898 2026-07-09T22:55:52Z Terrus38 14026 206033 wikitext text/x-wiki '''Alojzy Nôgel''' (ùr. 1930 w [[Czelno|Czelnie]] – ùm. 1998 w [[Gdiniô|Gdinie]]) – je wôżnym kaszëbsczim pòetą i prozajikã, chtëren debiutowôł w 1953. Òn béł sënã krôwca i w latach 1937–1939 chòdzył do pòlsczi szkòłë, a w latach 1940–1944 do miemiecczi. W 1943 ùmarła mù matka, a w 1945 òjc. Òn ùsadzył wiele wiérztów w zbiérkach: "Procem nocë" (1970), "Cassubia fidelis" (1971), "Astrë" (1975), "Otemknij dwiérze" (1992) i jin. Jegò wiérzta "Biskup Domienik" (1992) je ò biskùpie [[Kònstantin Dominik|Kònstantinie Dominik‎ù]]. Ùrobiôł téż prozã dlô dzôtk<ref>Współczesna literatura kaszubska 1945–1980, ISBN 8320537495 [http://books.google.de/books?ei=Zc5xT5bRMNPT4QTY7ISfDw&hl=pl&id=CsMYAAAAMAAJ&dq=drze%C5%BCd%C5%BCon&q=nagel#search_anchor]</ref>: "Nënka Roda ë ji dzôtczi" (1977); "Cëdowny wzérnik" (1979); "Szadi Władi" (1983); "Dzéwczę i krôsnięta" (1988); "Bajki i bajeczki = Bôjczi i bôjeczczi" (2011). Ùznôwôł cësk [[Bernat Zëchta|Zëchtë]], prozë [[Aleksander Majkòwsczi|Majkòwsczégò]] i felietónów [[Aleksander Labùda|Labùdë]]. Tołmacził z: biôłorësczégò, [[miemiecczi jãzëk|miemiecczégò]] i łotewsczégò. Czãsto dolmaczony na: [[Biôłorusczi jãzëk|biôłorusczi]], [[Bretońsczi jãzëk|bretońsczi]], [[Łotewsczi jãzëk|łotewsczi]], [[Miemiecczi jãzëk|miemiecczi]], [[Czesczi jãzëk|czesczi]] i [[Sloweńsczi jãzëk|sloweńsczi]]. Jegò "Zarzekłé kamë" ze zbiérkù "Cëdowny wzérnik" (1979) są kaszëbsczim tekstã w ksążce A. F. Majewicza ''Języki świata i ich klasyfikowanie, PWN Warszawa, 1989''. W tim zbiérkù òn zwie dwanôsce miesąców tak: [[stëcznik]],[[gromicznik]],[[strumiannik]],[[łżëkwiôt]],[[môj]], [[czerwińc]],[[lëpińc]],[[zélnik]],[[séwnik]], [[rujan]],[[lëstopadnik]] i [[gòdnik]]. Do niegò pisôł profesor [[Aleksãnder Duliczenkò]]. Òn pò latach ùznôwôł kaszëbiznã za jeden ze słowiańsczich jãzëków, a ùtwórców dzelił na kaszëbsczich (np. [[Jan Trepczik|Jón Trepczik]]) i niekaszëbsczich (np. [[Lech Bądkòwsczi]]). Czile jegò wiérztów muzyczno òbrobilë H. Jabłońsczi i Juliusz Łuciuk ("Kaszëbë"). Òn przetołmacził na kaszëbsczi kòlãdã "[[Cëchô noc]]", a też krótczi fragment Nowégò Testamentu (wédóny w 1973 rokù). == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, [[Jerzi Tréder|J. Tréder]]: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, Gduńsk 1999. * Kaszëbskô lëteratura : wëzdrzënë / Daniél Kalinowsczi, Adela Kùik-Kalinowskô ; tłómaczenié na kaszëbsczi jãzëk Dariusz Majkòwsczi, Gduńsk : Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié : [[Kaszëbsczi Institut|Instytut Kaszubski w Gdańsku]], 2017, s. 231–235. * [[Ferdinand Neureiter|F. Neureiter]]: Historia literatury kaszubskiej : próba zarysu, przełożyła Maria Boduszyńska-Borowikowa ; wstępem opatrzył Tadeusz Bolduan, Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, Oddział Miejski, 1982 [http://books.google.de/books?ei=kDMAUdmvDsjZswbWjoCADA&hl=pl&id=VkdIAAAAIAAJ&dq=Neureiter&q=nagel#search_anchor] * [[Ferdinand Neureiter|F. Neureiter]]: ''Kaschubische Anthologie'', [[Mnichòwò]] 1973 [http://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0004/bsb00046920/image_2] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Nôgel Alojzy}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô lëteratura]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi tołmôcze]] 88ow352d162hj4oi31ei1yme3wj1pkr 0 5189 206425 200183 2026-07-10T09:03:19Z Terrus38 14026 206425 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Saint Peter's Basilica facade, Rome, Italy.jpg|mały]] '''Katolëcczi Kòscół''' (rzimsczégò òbrządkù) – nôwikszô na swiece [[Chrzescëjaństwò|chrzescëjańskô]] wëzaniowô zrzesznica, głoszącô regle wiarë ë żëcô zwóné [[Katolëcëzna|katolëcëzną]]. Pierszi w nim je [[Biskùp Rzimù]] - Papiéż. W spòleznie z nim je kòlegium [[Biskùp|biskùpów]] z nim zrzeszonych. Dzysô Papiéżã je Léón XIV. Katolëcczi Kòscół je dzysô na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] dominëjącą religiją, wikszosc [[Kaszëbi|Kaszëbów]] je wëznaniô rzimskò-katolecczégò. Pamiãtné słowa ò ùtrzëmanié swòji wiarë ë kùlturë wëpòwiedzôł do Kaszëbów, papiéż [[Jan Paweł II]] w [[Gdiniô|Gdini]] i [[Sopòt|Sopóce]]. Swégò czasu nimò cëskù na germanizacjã prësczich władzów, Katolëcczi Kòscół béł ùznôwóny za òbstojenié pòlskòscë. Bëło tak nimò ùległoscë niechtërnëch biskùpów, bãdącëch – przë znajomòscë pòlsczégò czë kaszëbsczégò jãzëka – z rodowiznë Miemcama. [[Kaszëbsczi jãzëk]] do rzimskò-katolëcczegò òbrzãkù wprowôdzony òstôł w latach 90-tëch XX stalata. Wiele Kaszëbów i ni leno òni - w tim kòscele - mòdlą są ò jak nôchùtszé wëniesenié Słëdżi Bòżégò [[Kònstantin Dominik|Kònstantina Dominika]] na wôłtôrze. Krziże na rozchódnëch drogach zrosłë są z widzënkã zemi Kaszëbów. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Small crucifix.jpg|Môłi [[Krziż]] Òbrôzk:Pope Leo XIV 3 (3x4 cropped) (2).jpg|[[Papiéż]] [[Léón XIV]] Òbrôzk:Leonardo da Vinci (1452-1519) - The Last Supper (1495-1498).jpg| Òbrôzk:Perugino - Entrega de las llaves a San Pedro (Capilla Sixtina, 1481-82).jpg| Òbrôzk:President Ronald Reagan and Nancy Reagan Meeting with Pope John Paul Ii at The Papal Library Vatican Pontifical Palace During Visit to The Vatican - DPLA - 5f33de6fe59d61cb712405563ab04adc.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Watikan]] * [[Papiéż]] * [[Luce (maskòtka)]] ** [[Katolëcczi Kòscół Armeńsczégò Òbrządkù]] ** [[Katolëcczi Kòscół Bizantińskò-Słowacczégò Òbrządkù]] ** [[Katolëcczi Kòscół Syrijsczégò Òbrządkù]] * [[Kòscół Ewanielëckò-Aùgsbùrsczi w Pòlsczi Repùblice]] * [[Prawòsławié]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół| ]] j5y1vb3d7qzcakc6v8aekqs2qbo2kjd 0 5216 206034 201090 2026-07-09T22:56:05Z Terrus38 14026 206034 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Pùzdrowò | rodzôcz_wsë= | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=kartësczi | gmina=Serakòjce | szôłtëstwò=Pùzdrowò | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=20 | sekùndëN= | gradëE=17 | minutëE=51 | sekùndëE= | wiżô= | rok=2006 | lëdztwò=810 | gãscëzna= | nr_czér=58 | pòcztowi_kòd=83-340 | reg_tôfla=GKA | SIMC= | szôłtës= | www= | òdjimk= | galerëjô_commons= |}} [[Òbrôzk:Pùzdrowò - przed domem ks. Sychty.JPG|left|mały|]] [[Òbrôzk:Pùzdrowò_-_dom_ks._Sychty.JPG|left|mały|Pamiątkòwô tôfla i rodné dodóm ks. dr. [[Bernat Zëchta|Bernata Zëchtë]] w Pùzdrowie]] '''Pùzdrowò''' to je wies w [[kartësczi kréz|kartësczim krézu]], w [[gmina Serakòjce|gminie Serakòjce]]. Tu béł ùrodzony ks. dr [[Bernat Zëchta]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IX/324 Puzdrowo w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Gmina Serakòjce]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] r9aiq5ws7ruev8w9aac5o9uvdbeclm4 0 5224 206221 204197 2026-07-10T00:28:50Z Iketsi 3254 <abbr>an.)</abbr>→{{jãz.|en}} 206221 wikitext text/x-wiki {{Deszewny infobox|commons=Category:Benedictus XVI|mióno=Benedikt XVI|òryginalné mióno=Joseph Aloisius Ratzinger|titel=Papiéż, Biskùp Rzëmù, Suweren Watikańsczégò Państwa|mòtto=''Cooperatores Veritatis'' ''Wespółrobòtnicë Prôwdë''|data smiercë=31 gòdnika 2022|môl smiercë=[[Watikan]]|data nôrôdzenégò=16 łżëkwiata 1927|môl nôrôdzenégò=[[Marktl]]|pòntifikat=19 łżëkwiata 2005|kardinalskô kreacjô=27 czerwińca 1977|biskùpskô kònsekracjô=28 maja 1977|biskùpskô nominacjô=25 strëmiannika 1977|prezbitérat=29 czerwińca 1951|diakònat=29 pajicznika 1950|òbrôzk=BentoXVI-30-10052007.jpg|òpisënk òbrôzka=Benedikt XVI (2007)|1. fónkcjô=Papiéż|1. fónkcjô cząd=19 łżëkwiata 2005 – 28 gromicznika 2013|2. fónkcjô=Prefekt Kòngregacje Nôùczi Wiarë|2. fónkcjô cząd=25 lëstopadnika 1981 – 2 łżëkwiata 2005|wëznanié=katolëcyzm|kòscół=rzimskòkatolëcczi|data nôrodzeniégò=16 łżëkwiata 1927|môl nôrodzeniégò=[[Marktl]]|miono=Benedikt XVI|òriginalné miono=Joseph Aloisius Ratzinger}} '''Benedikt XVI''' (łac. Benedictus PP. XVI, wł. Benedetto XVI, miem. Benedikt XVI.; pò prôwdze '''Joseph Aloisius Ratzinger''', [[Midzënôrodny fòneticzny alfabét|IPA]]: [{{IPA|ˈjoːzɛf ˈalɔʏzi̯ʊs ˈʁatsɪŋɐ}}]; ùr. [[16 łżëkwiata]] [[1927]] w Marktl<ref>''[https://www.britannica.com/biography/Benedict-XVI Benedict XVI]'' [w:] ''Encyclopædia Britannica'' [przëstãp z 26.07.2021 r.] ({{jãz.|en}})</ref>, zam. [[31 gòdnika]] 2022 we [[Watikan|Watikanie]]<ref name="smierc2">''[https://www.ekai.pl/zmarl-papiez-senior-benedykt-xvi/ Zmarł papież senior Benedykt XVI]'' [online], ekai.pl, 31 gòdnika 2022 [przëstãp z 31.12.2022 r.] ({{jãz.|pl}})</ref>) – [[Niemieckô|miemiecczi]] rzimskòkatolëcczi [[ksądz]], profesór teòlogicznëch nôùków, 265. [[papiéż]] i 7. Suweren Watikańsczégò Państwa òd 19 łżëkwiata 2005 do 28 gromicznika 2013. Arcybiskùp metropòlita Mnichòwa i Freising (1977–1982), kardinôł òd 1977 (nôprzód we stãpniu [[Kardinalsczé stãpnie|prezbitera]], w 1993 promòwóny do stãpnia [[Kardinalsczé stãpnie|biskùpa]]), prefekt [[Dikasteriô Nôùczi Wiarë|Kòngregacje Nôùczi Wiarë]] (1981–2005), dzekón Kardinalsczégò Kòlegium (2002–2005). Òd 28 gromicznika 2013 do smiercë béł [[Emeritowóny papiéż|emeritowónym papieżã]]<ref>''[https://web.archive.org/web/20150924081954/http://www.pap.pl/palio/html.run?_Instance=cms_www.pap.pl&_PageID=1&s=infopakiet&dz=swiat&idNewsComp=&filename=&idnews=96412&data=infopakiet&_CheckSum=1344090354 Benedykt XVI będzie miał tytuł emerytowanego papieża]''[online], Polska Agencja Prasowa, 26 gromicznika 2013 [przëstãp z 3.03.2013 r.] [zarchiwizowóné z adresë 24.09.2015 r.] ({{jãz.|pl}})</ref>, pierszim òd XV stalatégò, co z gwôsny wòli zerzeknął sã swòjégò ùrzãdu<ref>Katarzyna Krawczyk, ''[https://web.archive.org/web/20141026232203/http://wiadomosci.onet.pl/tylko-w-onecie/pierwsza-abdykacja-od-700-lat-nic-bardziej-mylnego/6ln0l Pierwsza abdykacja od 700 lat? Nic bardziej mylnego!]'' [online], Onet.pl, 27 gromicznika 2013 [przëstãp z 27.02.2013 r.] [zarchiwizowóné z adresë 26.10.2014] ({{jãz.|pl}})</ref><ref name=":0">''[https://dorzeczy.pl/religia/172266/osiem-lat-temu-benedykt-xvi-oglosil-abdykacje.html Osiem lat temu Benedykt XVI ogłosił abdykację]'' [online], dorzeczy.pl [przëstãp z 5.08.2021 r.] ({{jãz.|pl}})</ref>. Ùznôwóny za jednégò òd nôwëbitniészich teòlogów i chrzescëjańsczich mëslëcelów kùńca XX a zôczątkù XXI stalatégò, Joseph Ratzinger miôł fùndamentalny cësk na dzysdniowé nôùczanié katolëcczégò Kòscoła. Òb czas [[II watikańsczi sobór|II Watikańsczégò Sobòru]] béł za teòlogicznégò dorôdcã, wespółtwòrzącë nôwôżniészé sobòrowé dokùmeńtë<ref>[https://dzieje.pl/dziedzictwo-kulturowe/mija-rok-od-smierci-papieza-benedykta-xvi-jednego-z-najwybitniejszych Mija rok od śmierci papieża Benedykta XVI, jednego z najwybitniejszych teologów naszych czasów.] Dzieje.pl, 31 gòdnika 2023 [przëstãp z 11.02.2026 r.] ({{jãz.|pl}})</ref>. W lësce do swòjégò biografa Petera Seewalda, Benedikt XVI wskôzôł, co òkòma słabnącégò fizycznégò kraftu, bezpòstrzédną przëczëną ùniemòżebniającą mù dalszą służbã béł chroniczny a nieùstãplëwi bezspik, przez jaczi cerpiôł òd zôczątkù pòntifikatu<ref>[https://kosciol.wiara.pl/doc_pr/8066599.Biograf-papieza-Benedykt-XVI-zrezygnowal-z-papieskiego-urzedu-z Biograf papieża: Benedykt XVI zrezygnował z papieskiego urzędu z powodu bezsenności.] Gość Niedzielny, 30 stëcznika 2023 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] ({{jãz.|pl}})</ref>. Jinym wôżnym dzejnikã béł brak mòżebnoscë ùdaniégò sã w daleką rézã na [[Swiatowé Dnie Młodzëznë 2013|Swiatowé Dnie Młodzëznë w Rio de Janeiro]] ze wzglãdu na stón zdrowiégò<ref name="BenedyktXVI">Peter Seewald: ''Benedykt XVI. Ostatnie rozmowy''. Dom Wydawniczy Rafael, 2016, str. 31–33. <nowiki>ISBN 978-83-7569-905-0</nowiki>. ({{jãz.|pl}})</ref>. Jegò gwôsny pòntifikat béł naczerowóny na dialóg wiarë z rozëmã ë biôtkã z „diktaturą relatiwizmù” w zôpadny kùlturze<ref>[https://www.niedziela.pl/artykul/168674/nd/Wielki-i-pokorny Wielki i pokorny], Niedziela. [przëstãp z 11.06.2026 r.] ({{jãz.|pl}})</ref>. Òpùblëkòwôł trzë encykliczi (w tim programòwą ''Deus caritas est'')<ref>[https://papiez.wiara.pl/Dokumenty_Benedykta_XVI/Encykliki Benedykt XVI. Encykliki] wiara.pl [przëstãp z 11.06.2026 r.] ({{jãz.|pl}})</ref>. Jakno papiéż zdecydowóno wzął sã do sprawë òczëszczeniégò Kòscoła ze seksualny przemòdżi dëchòwnëch, wprowôdzającë òstré discyplinarné procedurë, a téż zgrôwôł do òdnowë lëturgiczny tradicje (m.jin. przez motu proprio ''Summorum Pontificum'')<ref>[https://www.ekai.pl/benedykt-xvi-wobec-plagi-wykorzystywania-seksualnego-maloletnich/ Benedykt XVI wobec plagi wykorzystywania seksualnego małoletnich] ekai.pl [przëstãp z 11.06.2026 r.] ({{jãz.|pl}})</ref><ref>[https://papiez.wiara.pl/doc/375047.Motu-proprio-Summorum-Pontificum-omowienie-caly-tekst Motu proprio "Summorum Pontificum" (omówienie+cały tekst)] wiara.pl [przëstãp z 11.06.2026 r.] ({{jãz.|pl}})</ref>. Dokònôł historicznégò aktu rezygnacje z ùrzãdu, co ògłosył 11 gromicznika 2013 rokù, dolmaczącë gò wiedno wikszim ùtratą fizycznégò a dëchòwégò kraftu. To bëła pierszô abdikacjô papieża z gwôsny wòli òd czasów [[Celestin V|Celestina V]] w 1294 rokù. Òb òstatną dekadã żëcégò Benedikt XVI rezydowôł we klôsztorze Mater Ecclesiae we Watikańsczich Ògrodach, pòswiãcywającë sã mòdlëtwie a intelektualny robòce w sómnoce<ref>[https://dzieje.pl/wiadomosci/w-wieku-95-lat-zmarl-emerytowany-papiez-benedykt-xvi W wieku 95 lat zmarł emerytowany papież Benedykt XVI] Dzieje.pl, 1 stëcznika 2023. [przëstãp z 11.02.2026 r.] ({{jãz.|pl}})</ref><ref>[https://www.gosc.pl/doc/1460938.Nowy-dom-Benedykta Nowy dom Benedykta] gosc.pl, 21 gromicznika 2013 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] ({{jãz.|pl}})</ref><ref>[https://www.niedziela.pl/artykul/104612/nd/Klasztor-Mater-Ecclesiae---pustelnia-Benedykta-XVI Klasztor „Mater Ecclesiae” - pustelnia Benedykta XVI] niedziela.pl, 25 gromicznika 2013 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] ({{jãz.|pl}})</ref>. Zamiarł 31 gòdnika 2022 rokù we wiekù 95 lat. Pògrzebòwô ùroczëzna, co òdbëła sã 5 stëcznika 2023 rokù na placu sw. Piotra, mia historiczny a bezprecedensowi charakter w mòdernëch dzejach Kòscoła – pierszi rôz w historii pògrzebòwą mszã emeritowónégò papieża òdprôwiôł jegò ùrzãdëjący nastãpnik, [[Frãcëszk (papiéż)|papiéż Frãcëszk]]<ref>[https://www.polskieradio.pl/399/7979/artykul/3098406,pierwsze-takie-wydarzenie-w-historii-urzedujacy-papiez-pozegnal-swego-zmarlego-poprzednika Pierwsze takie wydarzenie w historii. Urzędujący papież pożegnał swego zmarłego poprzednika] polskieradio.pl, 5 stëcznika 2023 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] ({{jãz.|pl}})</ref><ref>[https://wiadomosci.radiozet.pl/swiat/pogrzeb-benedykta-xvi-transmisja-na-zywo-swiat-zegna-papieza-seniora Pogrzeb Benedykta XVI. Świat pożegnał papieża seniora. "Niech cieszy się wieczną chwałą"] wiadomosci.radiozet.pl, 5 stëcznika 2023 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] ({{jãz.|pl}})</ref>. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Papiéże|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Papiéże]] imzfis4dl3w754yvs2idd5xgxtpogjv 206222 206221 2026-07-10T00:29:36Z Iketsi 3254 {{jãz.|xx}} 206222 wikitext text/x-wiki {{Deszewny infobox|commons=Category:Benedictus XVI|mióno=Benedikt XVI|òryginalné mióno=Joseph Aloisius Ratzinger|titel=Papiéż, Biskùp Rzëmù, Suweren Watikańsczégò Państwa|mòtto=''Cooperatores Veritatis'' ''Wespółrobòtnicë Prôwdë''|data smiercë=31 gòdnika 2022|môl smiercë=[[Watikan]]|data nôrôdzenégò=16 łżëkwiata 1927|môl nôrôdzenégò=[[Marktl]]|pòntifikat=19 łżëkwiata 2005|kardinalskô kreacjô=27 czerwińca 1977|biskùpskô kònsekracjô=28 maja 1977|biskùpskô nominacjô=25 strëmiannika 1977|prezbitérat=29 czerwińca 1951|diakònat=29 pajicznika 1950|òbrôzk=BentoXVI-30-10052007.jpg|òpisënk òbrôzka=Benedikt XVI (2007)|1. fónkcjô=Papiéż|1. fónkcjô cząd=19 łżëkwiata 2005 – 28 gromicznika 2013|2. fónkcjô=Prefekt Kòngregacje Nôùczi Wiarë|2. fónkcjô cząd=25 lëstopadnika 1981 – 2 łżëkwiata 2005|wëznanié=katolëcyzm|kòscół=rzimskòkatolëcczi|data nôrodzeniégò=16 łżëkwiata 1927|môl nôrodzeniégò=[[Marktl]]|miono=Benedikt XVI|òriginalné miono=Joseph Aloisius Ratzinger}} '''Benedikt XVI''' ({{jãz.|la}} Benedictus PP. XVI, {{jãz.|it}} Benedetto XVI, {{jãz.|de}} Benedikt XVI.; pò prôwdze '''Joseph Aloisius Ratzinger''', [[Midzënôrodny fòneticzny alfabét|IPA]]: [{{IPA|ˈjoːzɛf ˈalɔʏzi̯ʊs ˈʁatsɪŋɐ}}]; ùr. [[16 łżëkwiata]] [[1927]] w Marktl<ref>''[https://www.britannica.com/biography/Benedict-XVI Benedict XVI]'' [w:] ''Encyclopædia Britannica'' [przëstãp z 26.07.2021 r.] ({{jãz.|en}})</ref>, zam. [[31 gòdnika]] 2022 we [[Watikan|Watikanie]]<ref name="smierc2">''[https://www.ekai.pl/zmarl-papiez-senior-benedykt-xvi/ Zmarł papież senior Benedykt XVI]'' [online], ekai.pl, 31 gòdnika 2022 [przëstãp z 31.12.2022 r.] ({{jãz.|pl}})</ref>) – [[Niemieckô|miemiecczi]] rzimskòkatolëcczi [[ksądz]], profesór teòlogicznëch nôùków, 265. [[papiéż]] i 7. Suweren Watikańsczégò Państwa òd 19 łżëkwiata 2005 do 28 gromicznika 2013. Arcybiskùp metropòlita Mnichòwa i Freising (1977–1982), kardinôł òd 1977 (nôprzód we stãpniu [[Kardinalsczé stãpnie|prezbitera]], w 1993 promòwóny do stãpnia [[Kardinalsczé stãpnie|biskùpa]]), prefekt [[Dikasteriô Nôùczi Wiarë|Kòngregacje Nôùczi Wiarë]] (1981–2005), dzekón Kardinalsczégò Kòlegium (2002–2005). Òd 28 gromicznika 2013 do smiercë béł [[Emeritowóny papiéż|emeritowónym papieżã]]<ref>''[https://web.archive.org/web/20150924081954/http://www.pap.pl/palio/html.run?_Instance=cms_www.pap.pl&_PageID=1&s=infopakiet&dz=swiat&idNewsComp=&filename=&idnews=96412&data=infopakiet&_CheckSum=1344090354 Benedykt XVI będzie miał tytuł emerytowanego papieża]''[online], Polska Agencja Prasowa, 26 gromicznika 2013 [przëstãp z 3.03.2013 r.] [zarchiwizowóné z adresë 24.09.2015 r.] ({{jãz.|pl}})</ref>, pierszim òd XV stalatégò, co z gwôsny wòli zerzeknął sã swòjégò ùrzãdu<ref>Katarzyna Krawczyk, ''[https://web.archive.org/web/20141026232203/http://wiadomosci.onet.pl/tylko-w-onecie/pierwsza-abdykacja-od-700-lat-nic-bardziej-mylnego/6ln0l Pierwsza abdykacja od 700 lat? Nic bardziej mylnego!]'' [online], Onet.pl, 27 gromicznika 2013 [przëstãp z 27.02.2013 r.] [zarchiwizowóné z adresë 26.10.2014] ({{jãz.|pl}})</ref><ref name=":0">''[https://dorzeczy.pl/religia/172266/osiem-lat-temu-benedykt-xvi-oglosil-abdykacje.html Osiem lat temu Benedykt XVI ogłosił abdykację]'' [online], dorzeczy.pl [przëstãp z 5.08.2021 r.] ({{jãz.|pl}})</ref>. Ùznôwóny za jednégò òd nôwëbitniészich teòlogów i chrzescëjańsczich mëslëcelów kùńca XX a zôczątkù XXI stalatégò, Joseph Ratzinger miôł fùndamentalny cësk na dzysdniowé nôùczanié katolëcczégò Kòscoła. Òb czas [[II watikańsczi sobór|II Watikańsczégò Sobòru]] béł za teòlogicznégò dorôdcã, wespółtwòrzącë nôwôżniészé sobòrowé dokùmeńtë<ref>[https://dzieje.pl/dziedzictwo-kulturowe/mija-rok-od-smierci-papieza-benedykta-xvi-jednego-z-najwybitniejszych Mija rok od śmierci papieża Benedykta XVI, jednego z najwybitniejszych teologów naszych czasów.] Dzieje.pl, 31 gòdnika 2023 [przëstãp z 11.02.2026 r.] ({{jãz.|pl}})</ref>. W lësce do swòjégò biografa Petera Seewalda, Benedikt XVI wskôzôł, co òkòma słabnącégò fizycznégò kraftu, bezpòstrzédną przëczëną ùniemòżebniającą mù dalszą służbã béł chroniczny a nieùstãplëwi bezspik, przez jaczi cerpiôł òd zôczątkù pòntifikatu<ref>[https://kosciol.wiara.pl/doc_pr/8066599.Biograf-papieza-Benedykt-XVI-zrezygnowal-z-papieskiego-urzedu-z Biograf papieża: Benedykt XVI zrezygnował z papieskiego urzędu z powodu bezsenności.] Gość Niedzielny, 30 stëcznika 2023 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] ({{jãz.|pl}})</ref>. Jinym wôżnym dzejnikã béł brak mòżebnoscë ùdaniégò sã w daleką rézã na [[Swiatowé Dnie Młodzëznë 2013|Swiatowé Dnie Młodzëznë w Rio de Janeiro]] ze wzglãdu na stón zdrowiégò<ref name="BenedyktXVI">Peter Seewald: ''Benedykt XVI. Ostatnie rozmowy''. Dom Wydawniczy Rafael, 2016, str. 31–33. <nowiki>ISBN 978-83-7569-905-0</nowiki>. ({{jãz.|pl}})</ref>. Jegò gwôsny pòntifikat béł naczerowóny na dialóg wiarë z rozëmã ë biôtkã z „diktaturą relatiwizmù” w zôpadny kùlturze<ref>[https://www.niedziela.pl/artykul/168674/nd/Wielki-i-pokorny Wielki i pokorny], Niedziela. [przëstãp z 11.06.2026 r.] ({{jãz.|pl}})</ref>. Òpùblëkòwôł trzë encykliczi (w tim programòwą ''Deus caritas est'')<ref>[https://papiez.wiara.pl/Dokumenty_Benedykta_XVI/Encykliki Benedykt XVI. Encykliki] wiara.pl [przëstãp z 11.06.2026 r.] ({{jãz.|pl}})</ref>. Jakno papiéż zdecydowóno wzął sã do sprawë òczëszczeniégò Kòscoła ze seksualny przemòdżi dëchòwnëch, wprowôdzającë òstré discyplinarné procedurë, a téż zgrôwôł do òdnowë lëturgiczny tradicje (m.jin. przez motu proprio ''Summorum Pontificum'')<ref>[https://www.ekai.pl/benedykt-xvi-wobec-plagi-wykorzystywania-seksualnego-maloletnich/ Benedykt XVI wobec plagi wykorzystywania seksualnego małoletnich] ekai.pl [przëstãp z 11.06.2026 r.] ({{jãz.|pl}})</ref><ref>[https://papiez.wiara.pl/doc/375047.Motu-proprio-Summorum-Pontificum-omowienie-caly-tekst Motu proprio "Summorum Pontificum" (omówienie+cały tekst)] wiara.pl [przëstãp z 11.06.2026 r.] ({{jãz.|pl}})</ref>. Dokònôł historicznégò aktu rezygnacje z ùrzãdu, co ògłosył 11 gromicznika 2013 rokù, dolmaczącë gò wiedno wikszim ùtratą fizycznégò a dëchòwégò kraftu. To bëła pierszô abdikacjô papieża z gwôsny wòli òd czasów [[Celestin V|Celestina V]] w 1294 rokù. Òb òstatną dekadã żëcégò Benedikt XVI rezydowôł we klôsztorze Mater Ecclesiae we Watikańsczich Ògrodach, pòswiãcywającë sã mòdlëtwie a intelektualny robòce w sómnoce<ref>[https://dzieje.pl/wiadomosci/w-wieku-95-lat-zmarl-emerytowany-papiez-benedykt-xvi W wieku 95 lat zmarł emerytowany papież Benedykt XVI] Dzieje.pl, 1 stëcznika 2023. [przëstãp z 11.02.2026 r.] ({{jãz.|pl}})</ref><ref>[https://www.gosc.pl/doc/1460938.Nowy-dom-Benedykta Nowy dom Benedykta] gosc.pl, 21 gromicznika 2013 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] ({{jãz.|pl}})</ref><ref>[https://www.niedziela.pl/artykul/104612/nd/Klasztor-Mater-Ecclesiae---pustelnia-Benedykta-XVI Klasztor „Mater Ecclesiae” - pustelnia Benedykta XVI] niedziela.pl, 25 gromicznika 2013 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] ({{jãz.|pl}})</ref>. Zamiarł 31 gòdnika 2022 rokù we wiekù 95 lat. Pògrzebòwô ùroczëzna, co òdbëła sã 5 stëcznika 2023 rokù na placu sw. Piotra, mia historiczny a bezprecedensowi charakter w mòdernëch dzejach Kòscoła – pierszi rôz w historii pògrzebòwą mszã emeritowónégò papieża òdprôwiôł jegò ùrzãdëjący nastãpnik, [[Frãcëszk (papiéż)|papiéż Frãcëszk]]<ref>[https://www.polskieradio.pl/399/7979/artykul/3098406,pierwsze-takie-wydarzenie-w-historii-urzedujacy-papiez-pozegnal-swego-zmarlego-poprzednika Pierwsze takie wydarzenie w historii. Urzędujący papież pożegnał swego zmarłego poprzednika] polskieradio.pl, 5 stëcznika 2023 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] ({{jãz.|pl}})</ref><ref>[https://wiadomosci.radiozet.pl/swiat/pogrzeb-benedykta-xvi-transmisja-na-zywo-swiat-zegna-papieza-seniora Pogrzeb Benedykta XVI. Świat pożegnał papieża seniora. "Niech cieszy się wieczną chwałą"] wiadomosci.radiozet.pl, 5 stëcznika 2023 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] ({{jãz.|pl}})</ref>. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Papiéże|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Papiéże]] t757ckqb0rchzrqcb4i84c18vseibmn 0 5243 206010 204798 2026-07-09T22:45:30Z Terrus38 14026 206010 wikitext text/x-wiki '''Kaszëbskô lëteratura''' – lëteratura ùsôdzanô w [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim jãzëkù]], równak ni le blós przez [[Kaszëbi|Kaszëbów]]. == Do XIX stalata == Za nôstarszi dzeła napisòné pò kaszëbsku są colemało ùwôżóne Duchowne piesnie D. Marcina Luthera y ynßich naboznich męzow. Zniemieckiego w Slawięsky ięzik wilozone Przes Szymana Krofea... w Gdainsku: przes Jacuba Rhode [[Szimón Krofey|S. Krofeja]] z rokù 1586, a téż Mały Catechism D. Marciná Lutherá Niemiecko-Wándalski ábo Slowięski to jestá z Niemieckiego języká w Słowięski wystáwiony na jáwnosc wydan..., w Gdaińsku przes Jerzego Rhetá, [[Gduńsk]], [[Michôł Pontanus|Michała Pontanusa]] z rokù 1643. Niejedné dodôwają tu ''Dutki brzeskie'' napisané w 1402 rokù. == XIX stalace == === [[Florión Cenôwa]] === * [[1843]] ''Wiléjá Noveho Roku'' i ''Szczōdráki'' * [[1850]] ''Mały zbiór wyrazów kaszubskich, mających większe podobieństwo z językiem rosyjskim aniżeli polskim'', [[Gduńsk]] * [[1861]] ''Sbornik osnovnych slow kasubskago narecija''; w: Materialy dlja sravnitelnagoi objasnitelnago slovarja i gramatiki; [[Petersburg]] * [[1868]] ''Skôrb Kaszébskosłovjanskjé mové'', [[Swiecé]] * [[1879]] ''Zarés do grammatikj kasebsko-slovjnskjé mòvé'', [[Pòznóń]] [[Hieronim Derdowsczi]] == XX stalace == [[Sztefan Bieszk]], [[Jan Bilot]], [[Witóld Bòbrowsczi]], [[Bòlesłôw Bòrk]], [[Alojzy Bùdzysz]], [[Józef Ceynowa]], [[Danuta Charland]], [[Agùstin Chrabkòwsczi]], [[Wanda Czedrowskô]], [[Henrik Dawidowsczi]], [[Agùstin Dominik]], [[Jan Drzéżdżón]], [[Sztefan Fikùs]], [[Eùgeniusz Gòłąbk]], [[Francyszk Grucza]], [[Henrik Héwelt]], [[Léòn Heyke]], [[Stanisłôw Janke]], [[Bòlesłôw Jażdżewsczi]], [[Jan Karnowsczi]], [[Aleksander Labùda]], [[Jaromira Labudda]], [[Anna Łajming]], [[Jerzi Łisk]], [[Krystyna Muza]], [[Alojzy Nôgel]], [[Aleksander Majkòwsczi]], [[Marian Majkòwsczi]], [[Antón Peplińsczi]], [[Stanisłôw Pestka]], [[Eugeniusz Prëczkòwsczi]], [[Stanisław Rejter]], [[León Roppel]], [[Jan Rómpsczi]], [[Marión Selin]], [[Jerzi Stachùrzczi]], [[Bòżena Szëmańskô]], [[Jón Szutanbarch]], [[Jan Trepczik]], [[Jan Walkùsz]], [[Bernard Zëchta]] i jin. Wiele z nich mòże nalezc w ''Dërchôj królewiónko, Antologia dzysdniowi prozë kaszëbsczi'', Gdynia 1996 ISBN 8390570564. == XXI stalace == [[Ida Czajinô|Jida Czajinô]], [[Róman Drzéżdżón]], [[Ana Glëszczińskô]], [[Wòjcech Mëszk]], [[Wacłôw Pòmòrsczi]], [[Robert Żmùda-Trzebiatowsczi]], [[Dark Majkòwsczi]] i jin. W kaszëbsczim jãzëkù pisze wierã wicy jak 80 pisôrzów. == Lëteratura == * Grzybowski J.: Literatura piękna w języku kaszubskim od 1944 roku : bibliografia wydawnictw zwartych, Wojewódzka Biblioteka Publiczna : Biblioteczny Ośrodek Informacji, Gdańsk 1992. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://id.loc.gov/authorities/subjects/sh85071709 LC] * [http://data.bnf.fr/12011017/litterature_kachoube/ BnF] * [http://www.pbi.edu.pl/book_reader.php?p=14790&s=1 ''Kaszuby'', 186 - pò pòlskù] * https://czec.pl/vademecum-kaszubskie-literatura-kaszubska-rekonesans {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô lëteratura| ]] m8x2rgmb43yog89hznc97afqsp3chc9 206035 206010 2026-07-09T22:56:13Z Terrus38 14026 206035 wikitext text/x-wiki '''Kaszëbskô lëteratura''' – lëteratura ùsôdzanô w [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim jãzëkù]], równak ni le blós przez [[Kaszëbi|Kaszëbów]]. == Do XIX stalata == Za nôstarszi dzeła napisòné pò kaszëbsku są colemało ùwôżóne Duchowne piesnie D. Marcina Luthera y ynßich naboznich męzow. Zniemieckiego w Slawięsky ięzik wilozone Przes Szymana Krofea... w Gdainsku: przes Jacuba Rhode [[Szimón Krofey|S. Krofeja]] z rokù 1586, a téż Mały Catechism D. Marciná Lutherá Niemiecko-Wándalski ábo Slowięski to jestá z Niemieckiego języká w Słowięski wystáwiony na jáwnosc wydan..., w Gdaińsku przes Jerzego Rhetá, [[Gduńsk]], [[Michôł Pontanus|Michała Pontanusa]] z rokù 1643. Niejedné dodôwają tu ''Dutki brzeskie'' napisané w 1402 rokù. == XIX stalace == === [[Florión Cenôwa]] === * [[1843]] ''Wiléjá Noveho Roku'' i ''Szczōdráki'' * [[1850]] ''Mały zbiór wyrazów kaszubskich, mających większe podobieństwo z językiem rosyjskim aniżeli polskim'', [[Gduńsk]] * [[1861]] ''Sbornik osnovnych slow kasubskago narecija''; w: Materialy dlja sravnitelnagoi objasnitelnago slovarja i gramatiki; [[Petersburg]] * [[1868]] ''Skôrb Kaszébskosłovjanskjé mové'', [[Swiecé]] * [[1879]] ''Zarés do grammatikj kasebsko-slovjnskjé mòvé'', [[Pòznóń]] [[Hieronim Derdowsczi]] == XX stalace == [[Sztefan Bieszk]], [[Jan Bilot]], [[Witóld Bòbrowsczi]], [[Bòlesłôw Bòrk]], [[Alojzy Bùdzysz]], [[Józef Ceynowa]], [[Danuta Charland]], [[Agùstin Chrabkòwsczi]], [[Wanda Czedrowskô]], [[Henrik Dawidowsczi]], [[Agùstin Dominik]], [[Jan Drzéżdżón]], [[Sztefan Fikùs]], [[Eùgeniusz Gòłąbk]], [[Francyszk Grucza]], [[Henrik Héwelt]], [[Léòn Heyke]], [[Stanisłôw Janke]], [[Bòlesłôw Jażdżewsczi]], [[Jan Karnowsczi]], [[Aleksander Labùda]], [[Jaromira Labudda]], [[Anna Łajming]], [[Jerzi Łisk]], [[Krystyna Muza]], [[Alojzy Nôgel]], [[Aleksander Majkòwsczi]], [[Marian Majkòwsczi]], [[Antón Peplińsczi]], [[Stanisłôw Pestka]], [[Eugeniusz Prëczkòwsczi]], [[Stanisław Rejter]], [[León Roppel]], [[Jan Rómpsczi]], [[Marión Selin]], [[Jerzi Stachùrzczi]], [[Bòżena Szëmańskô]], [[Jón Szutanbarch]], [[Jan Trepczik]], [[Jan Walkùsz]], [[Bernat Zëchta]] i jin. Wiele z nich mòże nalezc w ''Dërchôj królewiónko, Antologia dzysdniowi prozë kaszëbsczi'', Gdynia 1996 ISBN 8390570564. == XXI stalace == [[Ida Czajinô|Jida Czajinô]], [[Róman Drzéżdżón]], [[Ana Glëszczińskô]], [[Wòjcech Mëszk]], [[Wacłôw Pòmòrsczi]], [[Robert Żmùda-Trzebiatowsczi]], [[Dark Majkòwsczi]] i jin. W kaszëbsczim jãzëkù pisze wierã wicy jak 80 pisôrzów. == Lëteratura == * Grzybowski J.: Literatura piękna w języku kaszubskim od 1944 roku : bibliografia wydawnictw zwartych, Wojewódzka Biblioteka Publiczna : Biblioteczny Ośrodek Informacji, Gdańsk 1992. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://id.loc.gov/authorities/subjects/sh85071709 LC] * [http://data.bnf.fr/12011017/litterature_kachoube/ BnF] * [http://www.pbi.edu.pl/book_reader.php?p=14790&s=1 ''Kaszuby'', 186 - pò pòlskù] * https://czec.pl/vademecum-kaszubskie-literatura-kaszubska-rekonesans {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô lëteratura| ]] 1aqjsj1crtup2elh10oa1vfx0lsfp8m 206128 206035 2026-07-09T23:16:07Z Terrus38 14026 206128 wikitext text/x-wiki '''Kaszëbskô lëteratura''' – lëteratura ùsôdzanô w [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim jãzëkù]], równak ni le blós przez [[Kaszëbi|Kaszëbów]]. == Do XIX stalata == Za nôstarszi dzeła napisòné pò kaszëbsku są colemało ùwôżóne Duchowne piesnie D. Marcina Luthera y ynßich naboznich męzow. Zniemieckiego w Slawięsky ięzik wilozone Przes Szymana Krofea... w Gdainsku: przes Jacuba Rhode [[Szimón Krofey|S. Krofeja]] z rokù 1586, a téż Mały Catechism D. Marciná Lutherá Niemiecko-Wándalski ábo Slowięski to jestá z Niemieckiego języká w Słowięski wystáwiony na jáwnosc wydan..., w Gdaińsku przes Jerzego Rhetá, [[Gduńsk]], [[Michôł Pontanus|Michała Pontanusa]] z rokù 1643. Niejedné dodôwają tu ''Dutki brzeskie'' napisané w 1402 rokù. == XIX stalace == === [[Florión Cenôwa]] === * [[1843]] ''Wiléjá Noveho Roku'' i ''Szczōdráki'' * [[1850]] ''Mały zbiór wyrazów kaszubskich, mających większe podobieństwo z językiem rosyjskim aniżeli polskim'', [[Gduńsk]] * [[1861]] ''Sbornik osnovnych slow kasubskago narecija''; w: Materialy dlja sravnitelnagoi objasnitelnago slovarja i gramatiki; [[Petersburg]] * [[1868]] ''Skôrb Kaszébskosłovjanskjé mové'', [[Swiecé]] * [[1879]] ''Zarés do grammatikj kasebsko-slovjnskjé mòvé'', [[Pòznanié]] [[Hieronim Derdowsczi]] == XX stalace == [[Sztefan Bieszk]], [[Jan Bilot]], [[Witóld Bòbrowsczi]], [[Bòlesłôw Bòrk]], [[Alojzy Bùdzysz]], [[Józef Ceynowa]], [[Danuta Charland]], [[Agùstin Chrabkòwsczi]], [[Wanda Czedrowskô]], [[Henrik Dawidowsczi]], [[Agùstin Dominik]], [[Jan Drzéżdżón]], [[Sztefan Fikùs]], [[Eùgeniusz Gòłąbk]], [[Francyszk Grucza]], [[Henrik Héwelt]], [[Léòn Heyke]], [[Stanisłôw Janke]], [[Bòlesłôw Jażdżewsczi]], [[Jan Karnowsczi]], [[Aleksander Labùda]], [[Jaromira Labudda]], [[Anna Łajming]], [[Jerzi Łisk]], [[Krystyna Muza]], [[Alojzy Nôgel]], [[Aleksander Majkòwsczi]], [[Marian Majkòwsczi]], [[Antón Peplińsczi]], [[Stanisłôw Pestka]], [[Eugeniusz Prëczkòwsczi]], [[Stanisław Rejter]], [[León Roppel]], [[Jan Rómpsczi]], [[Marión Selin]], [[Jerzi Stachùrzczi]], [[Bòżena Szëmańskô]], [[Jón Szutanbarch]], [[Jan Trepczik]], [[Jan Walkùsz]], [[Bernat Zëchta]] i jin. Wiele z nich mòże nalezc w ''Dërchôj królewiónko, Antologia dzysdniowi prozë kaszëbsczi'', Gdynia 1996 ISBN 8390570564. == XXI stalace == [[Ida Czajinô|Jida Czajinô]], [[Róman Drzéżdżón]], [[Ana Glëszczińskô]], [[Wòjcech Mëszk]], [[Wacłôw Pòmòrsczi]], [[Robert Żmùda-Trzebiatowsczi]], [[Dark Majkòwsczi]] i jin. W kaszëbsczim jãzëkù pisze wierã wicy jak 80 pisôrzów. == Lëteratura == * Grzybowski J.: Literatura piękna w języku kaszubskim od 1944 roku : bibliografia wydawnictw zwartych, Wojewódzka Biblioteka Publiczna : Biblioteczny Ośrodek Informacji, Gdańsk 1992. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://id.loc.gov/authorities/subjects/sh85071709 LC] * [http://data.bnf.fr/12011017/litterature_kachoube/ BnF] * [http://www.pbi.edu.pl/book_reader.php?p=14790&s=1 ''Kaszuby'', 186 - pò pòlskù] * https://czec.pl/vademecum-kaszubskie-literatura-kaszubska-rekonesans {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô lëteratura| ]] 716ozkgkhabqsjt3ak6ig3pm9t687zv 0 5251 206036 198423 2026-07-09T22:56:24Z Terrus38 14026 206036 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Antoni-w-Łysniewie-1943-r078-668x1024.jpg|mały|Antón Peplińsczi (1943 r.)]] '''Antón Peplińsczi''' (ùr. [[26 łżëkwiata]] [[1918]] – ùm. [[1995]] rokù) z Wiôldżégò Klińcza, ksądz, pòéta i kòmpòzytor, je aùtorã kòlãdów ë jasełków. Są to zbiérk piesniów ''Kaszëbë wołają nas'' (1988), zbiérk wiérzt ''Niech szëmi las'' (1973) i jin. Jegò dokôzë są baro prosté i melodné (np. "Kaszëbë wòłają nas"), a jich jãzëk jawerny. Mòdłã dlô niegò bëlë [[Bernat Zëchta|Zëchta]] i Sãdzëcczi. Piesniczkã "Kaszëbë wòłają nas" mòże czëc nawetka w [[Kanada|Kanadze]]. Jegò miono mô szkòła. == Lëteratura == * Z Kaszub do Austrii : korespondencja literatów kaszubskich do Ferdynanda Neureitera / materiały przygotowała, opracowała i wstępem opatrzyła Adela Kuik-Kalinowska ; tłumaczenie listów niemieckich Joanna Flinik ; tłumaczenie listu angielskiego Monika Jones. Gdańsk ; Słupsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie = Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié, 2017, ss. 254–267. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|80STdAB-iCs|Mulczi, kaszubska kolęda, Jezë òstaw szopã — kreatywni kaszebi}} * {{YouTube|BhWg8yQ2gfc|Kaszëbsczé jezora, kaszëbsczi las, Kaszëbë, Kaszëbë wòłają was}} * [https://web.archive.org/web/20110813121419/http://www.zs.studzienice.pl/zyciorys.htm http://www.zs.studzienice.pl/zyciorys.htm] {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Peplińsczi Antón}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] ct47u4nwmote155mne5cv32qu4fthe4 0 5261 205958 196357 2026-07-09T21:44:56Z Iketsi 3254 {{Przëpisë}} 205958 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Stefan Ramułt (cropped).jpg|mały|''Stefan Ramułt'']] '''Stefan Ramułt''' (1859-1913) pòlsczi ùczałi, jãzëkòznajôrz, ùr. w Liszkach kòl Krosna. Òn sztudirowôł na Ùniwersytece we Lwòwie, a za swoje dzeło: ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego'' béł wëprzédniony w 1889 rokù nôdgrodą [[Akademia Umiejętności|Akademii Umiejãtnoscë]] w kònkùrsu miona Lindegò. Dlô [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]] òn mô wiele zrobioné. == Ùsôdztwò == * ''Podania i opowieści ludu kaszubskiego'' ; [[Krakòwò]] [[1893]] * ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego'', [[Krakòwò]] [[1893]] * ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego'' dzél II; [[Krakòwò]] [[1993]]. Przërëchtowanié ë wstãp H.Horodyska. * ''Statystyka ludności kaszubskiej'', [[Krakòwò]] [[1899]] * ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego. Scalił i znormalizował Jerzy Treder, Gdańsk'' [[2003]] * ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego. Redakcja i korekta Jerzy Treder, Gdynia'' [[2011]] * ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego. Redakcja i korekta Jerzy Treder, Gdynia'' [[2017]] (dzél I + II)<ref>https://fundacjakaszuby.org/produkt/slownik-jezyka-pomorskiego-czyli-kaszubskiego/</ref><ref>https://czec.pl/slownik-jezyka-pomorskiego-czyli-kaszubskiego-ramult</ref><ref>https://kaszubskaksiazka.pl/encyklopedie-i-leksykony/681-slownik-jezyka-pomorskiego-czyli-kaszubskiego.html</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * Dzieje Pomorza Nadwiślańskiego od VII wieku do 1945 roku / [Stanisław Mielczarski et al. ; koordynacja całości Wacław Odyniec], Gdańsk : Wydaw. Morskie, 1978, s. 413. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20090314061729/http://pl.kaszubia.com/kultura/jezyk-kaszubski/slownik-jezyka-pomorskiego-czyli-kaszubskiego-stefana-ramulta Wëjimczi ze słowarza (''Czile słów ò Kaszëbach ë jich mòwie'')] * [http://pbc.gda.pl/dlibra/doccontent?id=7469 ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego'' na starnach PBC] * [https://fbc.pionier.net.pl/details/nnhmVnf ''Statystyka ludności kaszubskiej''] * [http://opac.vatlib.it/iguana/www.main.cls?sUrl=search&t=1361777622030&searchProfile=ALL#anchor_Results Ramult, Stefan] * [http://www.gutenberg.org/files/40863/40863-h/40863-h.htm#ar183 plur. Kaszëbi] * [https://opac.vatlib.it/auth/detail/495_251966 Watikan - Bibloteka] * [https://web.archive.org/web/20100529021029/http://ec.europa.eu/education/languages/archive/languages/langmin/euromosaic/pol3_en.html ''Arts and Culture'' (en)] {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Ramułt Stefan}} [[Kategòrëjô:Lingwistika]] 41enzwazf5pim8gdtoy1vv2kem190cv 205980 205958 2026-07-09T22:27:06Z Iketsi 3254 + 205980 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Stefan Ramułt (cropped).jpg|mały|Stefan Ramułt]] '''Stefan Ramułt''' (1859–1913) pòlsczi ùczałi, jãzëkòznajôrz, ùr. w Liszkach kòl Krosna. Òn sztudirowôł na Ùniwersytece we Lwòwie, a za swoje dzeło: ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego'' béł wëprzédniony w 1889 rokù nôdgrodą [[Akademia Umiejętności|Akademii Umiejãtnoscë]] w kònkùrsu miona Lindegò. Dlô [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]] òn mô wiele zrobioné. == Ùsôdztwò == * ''Podania i opowieści ludu kaszubskiego'' ; [[Krakòwò]] [[1893]] * ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego'', [[Krakòwò]] [[1893]]<ref>https://archive.org/details/pbc.gda.pl.MBPG_20838_1893_male</ref> * ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego'' dzél II; [[Krakòwò]] [[1993]]. Przërëchtowanié ë wstãp H.Horodyska.<ref>https://czec.pl/slownik-jezyka-pomorskiego-czyli-kaszubskiego</ref> ** ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego. Scalił i znormalizował Jerzy Treder, Gdańsk'' [[2003]]<ref>Edycja zawiera część pierwszą słownika z 1893 r. oraz część drugą z 1993 r. Hasła zostały połączone w jeden ciąg alfabetyczny i znormalizowane ortograficznie i gramatycznie. (JB)http://www.isybislaw.ispan.waw.pl/ShowDocument.do?documentId=597330</ref> ** ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego. Redakcja i korekta Jerzy Treder, Gdynia'' [[2011]]<ref name=":0">https://web.archive.org/web/20260709222000/https://www.ksiegarnia.slupsk.edu.pl/pomeranika/255-slownik-jezyka-pomorskiego-czyli-kaszubskiego.html</ref> ** ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego. Redakcja i korekta Jerzy Treder, Gdynia'' [[2017]] (dzél I + II) ISBN 978-83-7591-586-0<ref>https://fundacjakaszuby.org/produkt/slownik-jezyka-pomorskiego-czyli-kaszubskiego/</ref><ref>https://czec.pl/slownik-jezyka-pomorskiego-czyli-kaszubskiego-ramult</ref><ref>https://kaszubskaksiazka.pl/encyklopedie-i-leksykony/681-slownik-jezyka-pomorskiego-czyli-kaszubskiego.html</ref> * ''Statystyka ludności kaszubskiej'', [[Krakòwò]] [[1899]] == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego 2011.jpg|2011<ref name=":0" /> Òbrôzk:Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego 2017.jpg|2017<ref>https://www.wydawnictworegion.pl/ksiazki/slownik/</ref> </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * Dzieje Pomorza Nadwiślańskiego od VII wieku do 1945 roku / [Stanisław Mielczarski et al. ; koordynacja całości Wacław Odyniec], Gdańsk : Wydaw. Morskie, 1978, s. 413. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20090314061729/http://pl.kaszubia.com/kultura/jezyk-kaszubski/slownik-jezyka-pomorskiego-czyli-kaszubskiego-stefana-ramulta Wëjimczi ze słowarza (''Czile słów ò Kaszëbach ë jich mòwie'')] * [http://pbc.gda.pl/dlibra/doccontent?id=7469 ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego'' na starnach PBC] * [https://fbc.pionier.net.pl/details/nnhmVnf ''Statystyka ludności kaszubskiej''] * [http://opac.vatlib.it/iguana/www.main.cls?sUrl=search&t=1361777622030&searchProfile=ALL#anchor_Results Ramult, Stefan] * [http://www.gutenberg.org/files/40863/40863-h/40863-h.htm#ar183 plur. Kaszëbi] * [https://opac.vatlib.it/auth/detail/495_251966 Watikan - Bibloteka] * [https://web.archive.org/web/20100529021029/http://ec.europa.eu/education/languages/archive/languages/langmin/euromosaic/pol3_en.html ''Arts and Culture'' (en)] {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Ramułt Stefan}} [[Kategòrëjô:Lingwistika]] 9ar4guo9cgreucmcxui090nypwontn5 205995 205980 2026-07-09T22:38:31Z Iketsi 3254 + 205995 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Stefan Ramułt (cropped).jpg|mały|Stefan Ramułt]] '''Stefan Ramułt''' (1859–1913) pòlsczi ùczałi, jãzëkòznajôrz, ùr. w Liszkach kòl Krosna. Òn sztudirowôł na Ùniwersytece we Lwòwie, a za swoje dzeło: ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego'' béł wëprzédniony w 1889 rokù nôdgrodą [[Akademia Umiejętności|Akademii Umiejãtnoscë]] w kònkùrsu miona Lindegò. Dlô [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]] òn mô wiele zrobioné. == Ùsôdztwò == * ''Podania i opowieści ludu kaszubskiego'' ; [[Krakòwò]] [[1893]] * ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego'', [[Krakòwò]] [[1893]]<ref>https://archive.org/details/pbc.gda.pl.MBPG_20838_1893_male</ref><ref>https://pbc.gda.pl/dlibra/publication/11446/edition/7469?language=pl</ref> * ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego'' dzél II; [[Krakòwò]] [[1993]]. Przërëchtowanié ë wstãp H.Horodyska.<ref>https://czec.pl/slownik-jezyka-pomorskiego-czyli-kaszubskiego</ref><ref>https://pau.krakow.pl/index.php/en/wydawnictwo/spis-publikacji/wydawnictwa-pozaseryjne/1993/596-stefan-ramult-slownik-jezyka-pomorskiego-czyli-kaszubskiego</ref><ref>https://bhp.ihpan.edu.pl/index.php?KatID=0&typ=record&001=IHPAN22225229</ref><ref>http://www.isybislaw.ispan.waw.pl/ShowDocument.do?documentId=458127</ref> ** ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego. Scalił i znormalizował Jerzy Treder, w''ëd. Czec. Gduńsk [[2003]]<ref>Edycja zawiera część pierwszą słownika z 1893 r. oraz część drugą z 1993 r. Hasła zostały połączone w jeden ciąg alfabetyczny i znormalizowane ortograficznie i gramatycznie. (JB)http://www.isybislaw.ispan.waw.pl/ShowDocument.do?documentId=597330</ref><ref>Ramułt S., ''Słownik języka pomorskiego, czyli kaszubskiego'', scalił i znormalizował J. Treder według wydań AU z roku 1893 i PAU z roku 1993, Gdańsk 2003, ss. 520; , fototypowe s. 457/IX-520/298 zawierające teksty tylko w wyd. 1, w kolejnych wyd. Wydawnictwa Region stron tych nie ma.https://web.archive.org/web/20260414085618/https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/slowniki/</ref> ** ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego. Redakcja i korekta Jerzy Treder,'' wëd. [[Wëdôwizna „Region”|Region]]. Gdiniô [[2011]] ISBN 978-83-7591-212-8<ref name=":0">https://web.archive.org/web/20260709222000/https://www.ksiegarnia.slupsk.edu.pl/pomeranika/255-slownik-jezyka-pomorskiego-czyli-kaszubskiego.html</ref> ** ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego. Redakcja i korekta Jerzy Treder,'' wëd. [[Wëdôwizna „Region”|Region]]. Gdiniô [[2017]] (dzél I + II) ISBN 978-83-7591-586-0<ref>https://fundacjakaszuby.org/produkt/slownik-jezyka-pomorskiego-czyli-kaszubskiego/</ref><ref>https://czec.pl/slownik-jezyka-pomorskiego-czyli-kaszubskiego-ramult</ref><ref>https://kaszubskaksiazka.pl/encyklopedie-i-leksykony/681-slownik-jezyka-pomorskiego-czyli-kaszubskiego.html</ref> * ''Statystyka ludności kaszubskiej'', [[Krakòwò]] [[1899]] == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego 2011.jpg|2011<ref name=":0" /> Òbrôzk:Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego 2017.jpg|2017<ref>https://www.wydawnictworegion.pl/ksiazki/slownik/</ref> </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * Dzieje Pomorza Nadwiślańskiego od VII wieku do 1945 roku / [Stanisław Mielczarski et al. ; koordynacja całości Wacław Odyniec], Gdańsk : Wydaw. Morskie, 1978, s. 413. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20090314061729/http://pl.kaszubia.com/kultura/jezyk-kaszubski/slownik-jezyka-pomorskiego-czyli-kaszubskiego-stefana-ramulta Wëjimczi ze słowarza (''Czile słów ò Kaszëbach ë jich mòwie'')] * [http://pbc.gda.pl/dlibra/doccontent?id=7469 ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego'' na starnach PBC] * [https://fbc.pionier.net.pl/details/nnhmVnf ''Statystyka ludności kaszubskiej''] * [http://opac.vatlib.it/iguana/www.main.cls?sUrl=search&t=1361777622030&searchProfile=ALL#anchor_Results Ramult, Stefan] * [http://www.gutenberg.org/files/40863/40863-h/40863-h.htm#ar183 plur. Kaszëbi] * [https://opac.vatlib.it/auth/detail/495_251966 Watikan - Bibloteka] * [https://web.archive.org/web/20100529021029/http://ec.europa.eu/education/languages/archive/languages/langmin/euromosaic/pol3_en.html ''Arts and Culture'' (en)] {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Ramułt Stefan}} [[Kategòrëjô:Lingwistika]] i4ns5ez27d44ifl5k5i2rrw5oqf68c5 205997 205995 2026-07-09T22:39:03Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Jãzëkòznôwcë]] 205997 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Stefan Ramułt (cropped).jpg|mały|Stefan Ramułt]] '''Stefan Ramułt''' (1859–1913) pòlsczi ùczałi, jãzëkòznajôrz, ùr. w Liszkach kòl Krosna. Òn sztudirowôł na Ùniwersytece we Lwòwie, a za swoje dzeło: ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego'' béł wëprzédniony w 1889 rokù nôdgrodą [[Akademia Umiejętności|Akademii Umiejãtnoscë]] w kònkùrsu miona Lindegò. Dlô [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]] òn mô wiele zrobioné. == Ùsôdztwò == * ''Podania i opowieści ludu kaszubskiego'' ; [[Krakòwò]] [[1893]] * ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego'', [[Krakòwò]] [[1893]]<ref>https://archive.org/details/pbc.gda.pl.MBPG_20838_1893_male</ref><ref>https://pbc.gda.pl/dlibra/publication/11446/edition/7469?language=pl</ref> * ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego'' dzél II; [[Krakòwò]] [[1993]]. Przërëchtowanié ë wstãp H.Horodyska.<ref>https://czec.pl/slownik-jezyka-pomorskiego-czyli-kaszubskiego</ref><ref>https://pau.krakow.pl/index.php/en/wydawnictwo/spis-publikacji/wydawnictwa-pozaseryjne/1993/596-stefan-ramult-slownik-jezyka-pomorskiego-czyli-kaszubskiego</ref><ref>https://bhp.ihpan.edu.pl/index.php?KatID=0&typ=record&001=IHPAN22225229</ref><ref>http://www.isybislaw.ispan.waw.pl/ShowDocument.do?documentId=458127</ref> ** ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego. Scalił i znormalizował Jerzy Treder, w''ëd. Czec. Gduńsk [[2003]]<ref>Edycja zawiera część pierwszą słownika z 1893 r. oraz część drugą z 1993 r. Hasła zostały połączone w jeden ciąg alfabetyczny i znormalizowane ortograficznie i gramatycznie. (JB)http://www.isybislaw.ispan.waw.pl/ShowDocument.do?documentId=597330</ref><ref>Ramułt S., ''Słownik języka pomorskiego, czyli kaszubskiego'', scalił i znormalizował J. Treder według wydań AU z roku 1893 i PAU z roku 1993, Gdańsk 2003, ss. 520; , fototypowe s. 457/IX-520/298 zawierające teksty tylko w wyd. 1, w kolejnych wyd. Wydawnictwa Region stron tych nie ma.https://web.archive.org/web/20260414085618/https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/slowniki/</ref> ** ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego. Redakcja i korekta Jerzy Treder,'' wëd. [[Wëdôwizna „Region”|Region]]. Gdiniô [[2011]] ISBN 978-83-7591-212-8<ref name=":0">https://web.archive.org/web/20260709222000/https://www.ksiegarnia.slupsk.edu.pl/pomeranika/255-slownik-jezyka-pomorskiego-czyli-kaszubskiego.html</ref> ** ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego. Redakcja i korekta Jerzy Treder,'' wëd. [[Wëdôwizna „Region”|Region]]. Gdiniô [[2017]] (dzél I + II) ISBN 978-83-7591-586-0<ref>https://fundacjakaszuby.org/produkt/slownik-jezyka-pomorskiego-czyli-kaszubskiego/</ref><ref>https://czec.pl/slownik-jezyka-pomorskiego-czyli-kaszubskiego-ramult</ref><ref>https://kaszubskaksiazka.pl/encyklopedie-i-leksykony/681-slownik-jezyka-pomorskiego-czyli-kaszubskiego.html</ref> * ''Statystyka ludności kaszubskiej'', [[Krakòwò]] [[1899]] == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego 2011.jpg|2011<ref name=":0" /> Òbrôzk:Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego 2017.jpg|2017<ref>https://www.wydawnictworegion.pl/ksiazki/slownik/</ref> </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * Dzieje Pomorza Nadwiślańskiego od VII wieku do 1945 roku / [Stanisław Mielczarski et al. ; koordynacja całości Wacław Odyniec], Gdańsk : Wydaw. Morskie, 1978, s. 413. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20090314061729/http://pl.kaszubia.com/kultura/jezyk-kaszubski/slownik-jezyka-pomorskiego-czyli-kaszubskiego-stefana-ramulta Wëjimczi ze słowarza (''Czile słów ò Kaszëbach ë jich mòwie'')] * [http://pbc.gda.pl/dlibra/doccontent?id=7469 ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego'' na starnach PBC] * [https://fbc.pionier.net.pl/details/nnhmVnf ''Statystyka ludności kaszubskiej''] * [http://opac.vatlib.it/iguana/www.main.cls?sUrl=search&t=1361777622030&searchProfile=ALL#anchor_Results Ramult, Stefan] * [http://www.gutenberg.org/files/40863/40863-h/40863-h.htm#ar183 plur. Kaszëbi] * [https://opac.vatlib.it/auth/detail/495_251966 Watikan - Bibloteka] * [https://web.archive.org/web/20100529021029/http://ec.europa.eu/education/languages/archive/languages/langmin/euromosaic/pol3_en.html ''Arts and Culture'' (en)] {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Ramułt Stefan}} [[Kategòrëjô:Jãzëkòznôwcë]] bks1yqpreg7kr9l1y04kz8jipe70vvf 206098 205997 2026-07-09T23:07:44Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Jãzëkòznôwcë]] to [[Category:Pòlsczi jãzëkòznôwcë]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206098 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Stefan Ramułt (cropped).jpg|mały|Stefan Ramułt]] '''Stefan Ramułt''' (1859–1913) pòlsczi ùczałi, jãzëkòznajôrz, ùr. w Liszkach kòl Krosna. Òn sztudirowôł na Ùniwersytece we Lwòwie, a za swoje dzeło: ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego'' béł wëprzédniony w 1889 rokù nôdgrodą [[Akademia Umiejętności|Akademii Umiejãtnoscë]] w kònkùrsu miona Lindegò. Dlô [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]] òn mô wiele zrobioné. == Ùsôdztwò == * ''Podania i opowieści ludu kaszubskiego'' ; [[Krakòwò]] [[1893]] * ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego'', [[Krakòwò]] [[1893]]<ref>https://archive.org/details/pbc.gda.pl.MBPG_20838_1893_male</ref><ref>https://pbc.gda.pl/dlibra/publication/11446/edition/7469?language=pl</ref> * ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego'' dzél II; [[Krakòwò]] [[1993]]. Przërëchtowanié ë wstãp H.Horodyska.<ref>https://czec.pl/slownik-jezyka-pomorskiego-czyli-kaszubskiego</ref><ref>https://pau.krakow.pl/index.php/en/wydawnictwo/spis-publikacji/wydawnictwa-pozaseryjne/1993/596-stefan-ramult-slownik-jezyka-pomorskiego-czyli-kaszubskiego</ref><ref>https://bhp.ihpan.edu.pl/index.php?KatID=0&typ=record&001=IHPAN22225229</ref><ref>http://www.isybislaw.ispan.waw.pl/ShowDocument.do?documentId=458127</ref> ** ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego. Scalił i znormalizował Jerzy Treder, w''ëd. Czec. Gduńsk [[2003]]<ref>Edycja zawiera część pierwszą słownika z 1893 r. oraz część drugą z 1993 r. Hasła zostały połączone w jeden ciąg alfabetyczny i znormalizowane ortograficznie i gramatycznie. (JB)http://www.isybislaw.ispan.waw.pl/ShowDocument.do?documentId=597330</ref><ref>Ramułt S., ''Słownik języka pomorskiego, czyli kaszubskiego'', scalił i znormalizował J. Treder według wydań AU z roku 1893 i PAU z roku 1993, Gdańsk 2003, ss. 520; , fototypowe s. 457/IX-520/298 zawierające teksty tylko w wyd. 1, w kolejnych wyd. Wydawnictwa Region stron tych nie ma.https://web.archive.org/web/20260414085618/https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/slowniki/</ref> ** ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego. Redakcja i korekta Jerzy Treder,'' wëd. [[Wëdôwizna „Region”|Region]]. Gdiniô [[2011]] ISBN 978-83-7591-212-8<ref name=":0">https://web.archive.org/web/20260709222000/https://www.ksiegarnia.slupsk.edu.pl/pomeranika/255-slownik-jezyka-pomorskiego-czyli-kaszubskiego.html</ref> ** ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego. Redakcja i korekta Jerzy Treder,'' wëd. [[Wëdôwizna „Region”|Region]]. Gdiniô [[2017]] (dzél I + II) ISBN 978-83-7591-586-0<ref>https://fundacjakaszuby.org/produkt/slownik-jezyka-pomorskiego-czyli-kaszubskiego/</ref><ref>https://czec.pl/slownik-jezyka-pomorskiego-czyli-kaszubskiego-ramult</ref><ref>https://kaszubskaksiazka.pl/encyklopedie-i-leksykony/681-slownik-jezyka-pomorskiego-czyli-kaszubskiego.html</ref> * ''Statystyka ludności kaszubskiej'', [[Krakòwò]] [[1899]] == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego 2011.jpg|2011<ref name=":0" /> Òbrôzk:Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego 2017.jpg|2017<ref>https://www.wydawnictworegion.pl/ksiazki/slownik/</ref> </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * Dzieje Pomorza Nadwiślańskiego od VII wieku do 1945 roku / [Stanisław Mielczarski et al. ; koordynacja całości Wacław Odyniec], Gdańsk : Wydaw. Morskie, 1978, s. 413. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20090314061729/http://pl.kaszubia.com/kultura/jezyk-kaszubski/slownik-jezyka-pomorskiego-czyli-kaszubskiego-stefana-ramulta Wëjimczi ze słowarza (''Czile słów ò Kaszëbach ë jich mòwie'')] * [http://pbc.gda.pl/dlibra/doccontent?id=7469 ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego'' na starnach PBC] * [https://fbc.pionier.net.pl/details/nnhmVnf ''Statystyka ludności kaszubskiej''] * [http://opac.vatlib.it/iguana/www.main.cls?sUrl=search&t=1361777622030&searchProfile=ALL#anchor_Results Ramult, Stefan] * [http://www.gutenberg.org/files/40863/40863-h/40863-h.htm#ar183 plur. Kaszëbi] * [https://opac.vatlib.it/auth/detail/495_251966 Watikan - Bibloteka] * [https://web.archive.org/web/20100529021029/http://ec.europa.eu/education/languages/archive/languages/langmin/euromosaic/pol3_en.html ''Arts and Culture'' (en)] {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Ramułt Stefan}} [[Kategòrëjô:Pòlsczi jãzëkòznôwcë]] cmstfti1k9bsv6eev9eeq1w02udr9x6 0 5268 205874 203570 2026-07-09T18:40:58Z Iketsi 3254 kat. 205874 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:PuckU.jpg|mały]] [[Òbrôzk:PuckMuseum3.JPG|mały|W Mùzeum]] '''Mùzeùm Pùcczi Zemi miona Floriana Cenôwë''' ({{Jãz.|pl}} ''Muzeum Ziemi Puckiej im. Floriana Ceynowy'') – jinstitucjô kùlturë w [[Pùck|Pùckù]], chtërna pòwsta w 1980 rokù. Jegò robota polégô na rozkoscérzanim kùlturë [[Kaszëbi|Kaszëbów]] w kraju ë za grańcą. Do niégò słëchô téż môłi [[skansen]] w [[Nôdolé|Nadolu]]. == Òbaczë téż == * [[Florión Cenôwa]] * [[Kaszëbsczi slowôrzk rëbacczi]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.museo.pl/content/view/413/321/ Starna ò Mùzeùm Pùcczi Zemi] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé mùzea]] [[Kategòrëjô:Mùzea rëbaczeniô]] [[Kategòrëjô:Skansenë]] ct6rdddepb8k3almzslmu47e37725z6 205875 205874 2026-07-09T18:41:13Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ {{#categorytree:Mùzea|hideroot=on|mode=pages}} 205875 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:PuckU.jpg|mały]] [[Òbrôzk:PuckMuseum3.JPG|mały|W Mùzeum]] '''Mùzeùm Pùcczi Zemi miona Floriana Cenôwë''' ({{Jãz.|pl}} ''Muzeum Ziemi Puckiej im. Floriana Ceynowy'') – jinstitucjô kùlturë w [[Pùck|Pùckù]], chtërna pòwsta w 1980 rokù. Jegò robota polégô na rozkoscérzanim kùlturë [[Kaszëbi|Kaszëbów]] w kraju ë za grańcą. Do niégò słëchô téż môłi [[skansen]] w [[Nôdolé|Nadolu]]. == Òbaczë téż == * [[Florión Cenôwa]] * [[Kaszëbsczi slowôrzk rëbacczi]] {{#categorytree:Mùzea|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.museo.pl/content/view/413/321/ Starna ò Mùzeùm Pùcczi Zemi] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé mùzea]] [[Kategòrëjô:Mùzea rëbaczeniô]] [[Kategòrëjô:Skansenë]] 6bc8k660avij35w46vvc4u32la7lbwv 0 5273 206011 194459 2026-07-09T22:45:37Z Terrus38 14026 206011 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Żarnówc | rodzôcz_wsë= | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=pùcczi | gmina=Krokòwò | szôłtëstwò=Żarnówc | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=47 | sekùndëN=14 | gradëE=18 | minutëE=05 | sekùndëE=15 | wiżô= | rok=2005 | lëdztwò=761 | gãscëzna= | nr_czér=58 | pòcztowi_kòd=84-112 | reg_tôfla=GPU | SIMC= | szôłtës=Stanisław Potrykus | www= | òdjimk=Kościół Zwiastowania Pana w Żarnowcu.jpg | galerëjô_commons=Category:Żarnowiec |}} '''Żarnówc''' – to je starô kaszëbskô wies w [[Gmina Krokòwò|gminie Krokòwò]]<ref>Biuletin Radzëznë Kaszëbszégò Jãzëka 2010, K-PZ Gduńsk 2010, s. 90</ref>. Żarnówc je nôbarżi znóny z klôsztoru<ref> Òprôc. na pòdst.: R. ôstrowskô, I. Trojanowskô ''Bedeker kaszubski'' 1974</ref>, gdze - tak, jak w [[Żukòwò|Żukòwie]] - klôsztornicë prowadzëłë szkòłã dlô szlachecczich córków i bëłë znóné ze snôżégò [[Kaszëbsczi wësziwk|wësziwkù]], jaczi do dzys mòżna òbzerac na stôrodôwnëch mensach w żarnowiecczim kòscele. W 1590 r. klôsztôr przeszedł w rãce benediktinków i służił jima jaż do prësczi kasatë. Dzysô mieszkô w klôsztorze karno sostrów benediktinków z [[Wilna|Wilnë]], do chtërnëch doszłë pòlsczi i [[Kaszëbi|kaszëbsczé]] dzéwczãta. Sostrë òpiekùją sã stôrim gòtëcczim kòscołã, w jaczim je wiele snôżëch stôrodôwnotów. Nad jezorã w Żarnówcu je [[Zómkòwô Góra]] pò dôwnym grodzëszczu, skądka òbzerac mòże snôżé òkòlé. Krótkò Żarnówca, we wsë [[Sławòszëno]]. ùrodzył sã [[Florian Ceynowa]]. W 1915 rokù w Żarnówcu ùrodzył sã [[Agùstin Dominik]]. W òkòlim Żarnówca je eksploatowónô zleżëna zemnégò gazu. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Żarnowiec - cross 01.jpg| Òbrôzk:Żarnowiec - Shrine 01.jpg|Kaplëczka </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIV/743 Żarnówiec w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Gmina Krokòwò]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] opditj5qgkvgjcs0joppyvk8j84joru 0 5285 205944 202859 2026-07-09T21:22:16Z Terrus38 14026 205944 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka}} '''Józef Chełmòwsczi''' (ùr. [[26 gromicznika]] [[1934]] rokù w [[Brusë|Brusach]], ùm. [[6 lëpińca]] 2013 rokù) – artista malôrz, rzezbiôrz i wënalôzôrz.<ref>{{kaszubopedia.pl|chelmowski-jozef}}</ref> W swòjim ùsôdztwie nawlékôł do [[Materialnô kùltura Kaszëb|fòlkloru rodnëch Kaszëb]]. Jegò robòtë wëstawióny są m. jin. w [[Zôpadno-Kaszëbsczé Mùzeùm w Bëtowie|Zôpadno-Kaszëbsczim Mùzeùm w Bëtowie]]. Òn béł wëprzédniony za swòją robòtã m. jin. medalã „Zasłużony Kùlturze ''Gloria Artis''”(w 2006<ref>[http://www.nck.org.pl/pl/wydarzenie/354/medale-zasluzony-kulturze-gloria-artis Józef Chełmowski – biografiô òpùblikòwónô z leżnoscë dostaniô medalu „Gloria Artis”]</ref>) i [[Medal Stolema|Medalã Stolema]] (w 1996<ref>Jan Antonowicz, ''Medale Stolema przydzielono'', „Norda” 1996, nr 6, s. 4.</ref>). == Òbaczë téż == * [[Medal Stolema]] == Lëteratura == * Dzieje Brus i okolicy : praca zbiorowa / pod red. Józefa Borzyszkowskiego ; [aut. Krzysztof Walenta et al.].Chojnice ; Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, 1984, ss. 495 - 496. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20220816081849/https://www.nagrodakolberg.pl/laureaci-jozef_chelmowski nôdgroda m. Òskara Kòlberga] * [https://web.archive.org/web/20160305001118/http://www.zaborypark.eco.pl/foto/galeria/dziedzictwo/index.htm Òdjimczi robòtów] * [https://web.archive.org/web/20130818200904/http://ninateka.pl/film/sztuka-ludowa-i-naiwna-jozef-chelmowski Film ò artisce na starnie ninateka.pl] * [https://web.archive.org/web/20200807214049/https://etnomuzeum.eu/zbiory/praca-na-wsi Rzezba „Praca na wsi'”] * [https://web.archive.org/web/20200102103359/https://viaf.org/viaf/259489008/ Józef Chełmòwsczi VIAF] {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Chełmòwsczi Józef}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] c7cdzfnuzzufcc54cdkq15oo3aw60wy 0 5313 205945 202845 2026-07-09T21:22:34Z Terrus38 14026 205945 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka}} '''Eùgeniusz Prëczkòwsczi''' (ùr. [[7 lëpińca]] [[1969]] rokù w [[Wejrowò|Wejrowie]]) – dochtór hùmanisticznëch nôùk, kaszëbsczi gazétnik, piesniodzeja, pisôrz, tłómôcz, aùtór tekstów, wëdôwôrz i dzejôrz, nôleżnik [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczi Zrzeszeniô]], wiceparwadniczący Radzëznë Kartësczégò Krézu, zakłôdôcz karna „Młodzëzna”. Ùkùńczył sztudia na Politechnice Gduńsczi w 1994 rokù. Je redaktorã telewizyjnégò magazynu “Rodnô Zemia”. Prowadzy téż pismiono “Norda” ë wëdowizna “Rost”. Dokôzë lëteracczé drëkòwôł midzë jinszima w “Tatczëznie”, “Gazéce Kartësczi”, “Zsziwkù”, “Pomeranii” ë “Nordze”. Przërëchtowôł antologiã prozë “Dërchôj królewiónkò” (1996). Je wespółautorã mòdlëtewnika “Më trzimómë z Bògã” (1998, wespół z [[Eùgeniusz Gòłąbk|Eugeniuszã Gòłąbkã]]), knédżi z kaszëbsczima wicama “Bëlny szport wiele wôrt” (2000) i jin. Je wespółautorã "Oratorium Swiónowsczégò" (2009). Napisôł téż "Leksykon Ziemi Żukowskiej" (2012). Je laureatã òglowòpòlsczich kònkùrsów: miona [[Jan Drzéżdżón|Jóna Drzéżdżona]] (1996) ë Mieczisława Strijewsczégò (1998, 2000). W 1998 dostôł midzënôrodné wëróżnienié Polcul Foundation, a w 1999 rokù Medal Stolema. Je w [[Radzëzna Kaszëbszégò Jãzëka|Radzëznie Kaszëbszégò Jãzëka]]. == Ùsôdztwò (wëbiér) == * Anthony de Mello - ''Casnô aureola'', Gduńsk 1993 (tłómaczenié) * ''Dërchôj królewiónkò'', Gdynia 1996 (redakcjô) * ''Më trzimómë z Bògã'', Gdynia 1998 (przekłôdë, redakcjô; wespółrobòta: [[Eùgeniusz Gòłąbk]]) * ''Na jimiã Bòsczé'', Gduńsk 2000 * ''Bëlny szport wiele wôrt'', Gduńsk 2000, 2010 (redakcjô) * ''Mësla dzecka'', Gduńsk 2001 (redakcjô; wespółrobòta: Elżbiéta Prëczkòwskô) * ''Królowa Kaszub'', Banino-Pelplin 2002 * ''Piesnie Rodny Zemi'', Banino-Pelplin 2003 (plus płyta CD; wespółaùtorzë: [[Tomôsz Fópka]] i [[Jerzi Stachùrsczi]]) * ''Òjcze nasz'', Banino-Pelplin 2004 (redakcjô) * ''Bòże pòmagôj. Jan Paweł II do Kaszubów'', Banino-Pelplin 2005 * ''Ksążeczka do nôbòżéństwa'', Pelplin 2005 * ''Zrzeszeni w Baninie'', Banino-Pelplin 2006 * ''Dlô Was Panie'', Gdańsk 2006 (redakcjô) * ''Wspomnienia kaszubskich Sybiraków'', Banino-Pelplin 2006 (redakcjô) * ''Sól zemi'', Banino 2007 * ''Kaszubski Kordecki. Życie i twórczość ks. prał. Franciszka Gruczy'', Banino 2008 * ''Nótë kaszëbsczé. Pòpùlarné piesnie'', Banino 2008 (redakcjô) * ''Siła Żukowa'', Banino-Żukòwò 2009 * ''Norbertańska siła Kaszub'', red. Andrzej Groth, Eugeniusz Pryczkowski, Banino-Żukòwò 2011 * ''Kùńczi sã mòja pielgrzimka. 100 lat Władysławy Gołąbek z Pryczkowskich'', Banino 2012 * ''Leksykon Ziemi Żukowskiej'', Żukowo 2012 * ''Dzecynny czas'', tomik poezji, Banino 2012 * ''Serce miec'', współautor Jerzy Stachurski, śpiewnik, Banino 2015 * ''Swiónowskô nasza Matinko. Dzieje parafii i sanktuarium oraz cuda Królowej Kaszub'', Banino 2016 * ''Król Kaszubów – Karol Krefft'', Banino 2016 * ''Kaszëbskô młodëch rewòlucjô'', współautor Katarzyna Kankowska–Filipiak, Banino 2017 * ''Sanktuarium sianowskie a tożsamość kaszubska'', praca zbiorowa, red., Swiónowò-Banino 2018 * ''Banino. Miszewo, Pępowo, Rębiechowo – dzieje dramatyczne i piękne'', Banino 2018 * ''Królowa Morza. Kaszubskie sanktuarium w Swarzewie, Banino-Swôrzewò, 2019'' * ''Z Bãdargòwa do Lëzëna. Paweł Miotk – dzejôrz, lëterat, wójt, współautor Gracjan Fopke, Banino 2020'' * ''Płomiéń miłotë. 51 sonetów na 51 lat'', Banino 2020 * ''X Festiwali Filmów Kaszubskich,'' Banino 2020. == Diskògrafiô (wëbiér) == * ''Jadą z kòlãdą'' (magn. kaseta, Serakòjce 1998) * ''Piesnie Rodny Zemi'' (2003) * ''Më jesmë młodi'' (Lëzëno 2004) * ''Le żecé biegô'' (Lëzëno 2006) * ''Òd se cos dac'' (Banino 2008) * ''Oratorium Sianowskie'' (Banino 2009) * ''Piãkné Kaszëbë'' (''Koleczkowianie'', Szëmôłd, 2010) * ''Cél daleczi'' (Banino 2010) * Wiedno Kaszëbë (Banino 2012) * Dwie stegnë (Banino 2017) * Mój tusk (Banino 2018) * Żegnôj swiat całi (2019) == Òbaczë téż == * [[Medal Stolema]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Prëczkòwsczi Eugeniusz}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] nuw26umfef49dfg3v7a3cxrqsabvn65 0 5388 206037 194784 2026-07-09T22:56:35Z Terrus38 14026 206037 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Puszcza Darżlubska - Diabelski Kamień 01.jpg|mały|Diôbli kam]] [[Òbrôzk:Glacial Transportation and Deposition.jpg|mały|Òksëpë na [[Lodofôłt|lodofôłce]]]] '''Diôbli kam''' abò '''eratik''' – to je pòlodofôłtowi òksëp. Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] òne są robòtą [[stolem|stolemów]], chtërnëch pòtemù zastąpił diôbeł, skądka diôbli kam abò diôbelsczi kam. Takô pòwiôstka je np. ò [[Kamiané Jezoro|Kamianym Jezorze]] w rezerwace [[Trulôczowé Błota]]. Tegò eratikù je widzec na brzegù te jezora. Niejedné kamë to są zaklãti lëdze abò zwierzãta – je rzeczenié òbrócëc sã (chùtczi) w kam. Zeswiôdczają to pòdania, a zwëskôł je lëterackò np. [[Alojzy Nôgel]]. Kaszëbskô wierzeniowô frazeòlogia, wërosłô ze znankòwiznë kama, dosta sã do pòezji. == Òbaczë téż == * [[Firn]] * [[Lodofôłt]] * [[Diôbli ògón]] * [[Diôbli pãpk]] * [[Diôbelsczé skrzëpce]] == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1967, tom I, s. 214 - 215 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Glacjologiô]] egjgqqjthozpzp9lk9ypf75sqx84e2a 0 5406 206119 160842 2026-07-09T23:13:57Z Iketsi 3254 {{Przëpisë}} 206119 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Combermere ON.JPG|mały|Combermere]] '''Combermere, Ontario''' to je wnożëna w [[Kanada|Kanadze]]. Tu je parafialny kòscół. Długò ùchòwôł sã w tich stronach [[kaszëbsczi jãzëk]] ë zwëczi. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kanada]] 98owhapfi070i2v90y9t1rf28ctkyyk 0 5433 206038 197665 2026-07-09T22:56:42Z Terrus38 14026 206038 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:XN Cytisus scoparius 00.jpg|mały|Brem — jak òn żôłto kwitnie]] '''Diôbli ògón''' abò '''jurk''' abò '''brëm''' (''Sarothamnus scoparius'' syn. ''Cytisus scoparius'') – roscëna, czerz z rodzëznë bòbòwatëch. Czedës [[Kaszëbi]] robilë z niegò miotłë. Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] òn kwitnie np. w [[czerwińc]]u. == Òbaczë téż == * [[Diôbli kam]] * [[Diôbli pãpk]] * [[Diôbelsczé skrzëpce]] {{#categorytree:Bòbòwaté|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * [[Eùgeniusz Gòłąbk|Gołąbk E.]]: Knéga psalmów / na pòdstawie Biblii Tysiąclecia (Wyd. IV, 1989) skaszëbił Eugeniusz Gołąbk. Gdańsk 1999, s. 224 *Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s.118. * [[Bernat Zëchta]], ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej'', Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1967, tom I, s. 67. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20221009041542/http://www.park.borytucholskie.info/rosliny_w_wierzeniach_i_zwyczajach-157 Jurk w [[Nôrodny Park Tëchòlsczé Bòrë|Nôrodnym Parkù Tëchòlsczé Bòrë]]] [[Kategòrëjô:Bibliowé roscënë‎]] [[Kategòrëjô:Kùltura]] 5ufsmedgcyuz83fdm47trkdhkxvy9u7 0 5451 205808 204860 2026-07-09T15:23:24Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Augùstin Dominik]] do [[Agùstin Dominik]]: Błędna pisownia tytułu 204860 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Augùstin Dominik''' abò '''Domienik'''<ref>https://muzeumbytow.pl/wp-content/uploads/2023/03/NASZE-POMORZE-nr-14.pdf?page=185</ref> ({{jãz.|pl}} ''Augustyn Dominik'') (1915–1987) ùrodzył sã w [[Żarnówc|Żarnowcu]]. Òn dłëgszi czas robił jakno ksãgòwi w [[Krokòwa|Krokòwie]]<ref>https://muzeumbytow.pl/wp-content/uploads/2023/03/NASZE-POMORZE-nr-14.pdf?page=178</ref>. Napisôł m.jin. zbiérk hùmòresków "Tóna z pustk" (1983) i ''Pokąd bądą bôtë'' (1992), a pò pòlskù ''Gawędy kaszubskie'' (1986). == Ùsôdztwò (wëjimk) == * 1983 – Tóna z pustk<ref>https://bibliotekacyfrowa.eu/Content/2556/Image001.pdf?page=42</ref> * 1986 – Gawędy kaszubskie * 1992 – Pokąd bądą bôtë<ref>https://kaszebi.rastko.net/?p=10</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Dominik Augùstin}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] 0kvx2t5s3x0fbfqma7k6ckyxsiwkhqj 0 5454 206039 177818 2026-07-09T22:56:50Z Terrus38 14026 206039 wikitext text/x-wiki [[File:Brussels Zonienwoud.jpg|thumb|left|Chwarzno - młodé bùczczi westrzód stôrëch]] [[File:Fagus sylvatica8 ies.jpg|thumb|left|Bùczëna]] [[Òbrôzk:Grib skov.jpg|thumb|Bùczi - ''Fagus sylvatica'' L.]] [[File:Fagus sylvatica MHNT.BOT.2010.6.81.jpg|thumb|''Fagus sylvatica'']] '''Bùk'''<ref>[http://pbc.gda.pl/dlibra/docmetadata?id=7469&from=publication Stefan Ramułt, ''Słownik Języka Pomorskiego czyli Kaszubskiego'', Kraków 1893, str. 14 ]</ref> (''Fagus sylvatica'' L.) – to je drzéwiã z rodzëznë bùkòwatëch (''Fagaceae'' Dumort.). Bùczi są w lasach m.jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Brzadã bùka je bùczëna. Słowò „bùczëna” zanotowôł w swòjim słowôrzu [[Bernat Zëchta]]. Jakò przikłôd ùżëcô negò jistnika pòdôł słowôrz Sëchtë zdanié: „Bùczëna je tak dobrô jak òrzech do jedzeniô.”<ref>[[Bernat Zëchta]], ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej'', Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1967, tom I, s. 86.</ref>. == Dopisënczi == <references/> [[Kategòrëjô:Bòtanika]] ec8i263qajo3q75gm8uxvx8n0ampili 0 5505 205862 201286 2026-07-09T18:17:17Z Iketsi 3254 Galeriô 205862 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Bãdomino | rodzôcz_wsë= | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=kòscérsczi | gmina=Nowô Karczma | szôłtëstwò=Bãdomino | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=07 | sekùndëN=40.3 | gradëE=18 | minutëE=07 | sekùndëE=22.8 | wiżô=182 | rok=2006 | lëdztwò=150 | gãscëzna= | nr_czér=58 | pòcztowi_kòd=83-422 | reg_tôfla=GKS | SIMC= | szôłtës=Kazimierz Krapkowski | www= | òdjimk= | galerëjô_commons= |}} '''Bãdomino''' ([[pòlsczi jãzëk|pl.]] ''Będomin'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[Pòlskô|Pòlsce]] pòłożonô w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[kòscérsczi kréz|kòscérsczim krézu]], w [[gmina Nowô Karczma|gminie Nowô Karczma]]. Tu je [[Mùzeùm Nôrodnégò Himnu w Bãdominie|Mùzùem Nôrodnégò Himnu]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Bãdomino (21).JPG| Òbrôzk:Bãdomino (11).JPG| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Mùzeùm Nôrodnégò Himnu w Bãdominie]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/165 Będomin w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Nowô Karczma]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] g0nd82nysr60i0lydxt6f0ka3vlzfla 0 5545 206040 205216 2026-07-09T22:56:58Z Terrus38 14026 206040 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Dactylorhiza maculata P24.jpg|mały|Srokôcz]] '''Srokôcz''' (''Dactylorhiza maculata'' syn. ''Orchis maculata'' L.) – wielelatnô roscëna z rodzëznë srokôczowatëch. Òn rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] i je tu òbjimniãti dzélową òchrónią. == Lëteratura == [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1972, tom V, s. 143 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20140001409 ''Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin'', s. 31 - ''Dactylorhiza maculata''] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] owv6if3mq7ifyfhn9boumq0etyxfwmt 0 5554 205899 200985 2026-07-09T19:53:31Z Tsca.bot 53 Poprawa linkowania 205899 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Vicia cassubica Sturm3.jpg|mały|Kaszëbskô wika]] [[Òbrôzk:Vicia cassubica Schoten Herbar.jpg|mały|Strãczczi kaszëbsczi wiczi]] '''Kaszëbskô wika''' (''Vicia cassubica'' L. 1753) – to je wielelatnô roscëna z rodzëznë bòbòwatëch. Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] je ji mało, a òna kwitnie òd [[czerwińc]]u do [[lëpińc]]a. Òna mô pùrpùrowò-lilewé kwiatë – kòl sétme w grónkù. Kaszëbskô wika mòże rosc np. kòl [[las]]a m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]], a kòl 1841 rokù ona rosła w òkòlim [[Òlëwa|Òlëwë]]. == Òbaczë téż == * [[Nôrodny Park Tëchòlsczé Bòrë]] {{#categorytree:Bòbòwaté|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * Albert Dietrich: ''Flora regni Borussici: Flora des Königreichs Preussen oder Abbildung und Beschreibung der in Preussen wildwachsenden Pflanzen, Verlag von Ludwig Ochmigke Berlin'' 1841, Tom 9, 644 * J. Nacel: Swojskie nazwy. Pomerania nr 5 (454) maj 2012, s. 24. * J. Nacel, M. Jeliński: Biologiô. Spòdlowô wiédzô. Z K-P Zarząd Główny Gduńsk 2018, s. 21. * Rośliny polskie : opisy i klucze do oznaczania wszystkich gatunków roślin naczyniowych rosnących w Polsce bądź dziko, bądź też zdziczałych lub częściej hodowanych / oprac. Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński, Bogumił Pawłowski, Warszawa : Państ. Wydaw. Naukowe, 1976, s. 372. * [[Bernard Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1976, tom VII, s. 360. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.ipni.org/ipni/simplePlantNameSearch.do;jsessionid=8DA2BAD9CFFCD2906883571A813EC069?find_wholeName=Vicia+cassubica&output_format=normal&query_type=by_query&back_page=query_ipni.html IPNI] * [https://web.archive.org/web/20160805175931/http://www.pnbt.com.pl/files/pl/299.pdf Kaszëbskô wika w [[Nôrodny Park Tëchòlsczé Bòrë|Nôrodnym Parkù Tëchòlsczé Bòrë]]] * http://www.bio-forum.pl/messages/3280/180707.html * [http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?41472 (en)] * [http://www.luontoportti.com/suomi/en/kukkakasvit/kashubian-vetch Kashubian Vetch] * [http://podr.pl/old/images/pliki/wydawnictwa/pozostale/broszura1.pdf ''Vicia cassubica'' s. 14] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòbòwaté]] b8fk6jtias0nju8r2iu91zg9pfdwbit 206041 205899 2026-07-09T22:57:07Z Terrus38 14026 206041 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Vicia cassubica Sturm3.jpg|mały|Kaszëbskô wika]] [[Òbrôzk:Vicia cassubica Schoten Herbar.jpg|mały|Strãczczi kaszëbsczi wiczi]] '''Kaszëbskô wika''' (''Vicia cassubica'' L. 1753) – to je wielelatnô roscëna z rodzëznë bòbòwatëch. Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] je ji mało, a òna kwitnie òd [[czerwińc]]u do [[lëpińc]]a. Òna mô pùrpùrowò-lilewé kwiatë – kòl sétme w grónkù. Kaszëbskô wika mòże rosc np. kòl [[las]]a m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]], a kòl 1841 rokù ona rosła w òkòlim [[Òlëwa|Òlëwë]]. == Òbaczë téż == * [[Nôrodny Park Tëchòlsczé Bòrë]] {{#categorytree:Bòbòwaté|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * Albert Dietrich: ''Flora regni Borussici: Flora des Königreichs Preussen oder Abbildung und Beschreibung der in Preussen wildwachsenden Pflanzen, Verlag von Ludwig Ochmigke Berlin'' 1841, Tom 9, 644 * J. Nacel: Swojskie nazwy. Pomerania nr 5 (454) maj 2012, s. 24. * J. Nacel, M. Jeliński: Biologiô. Spòdlowô wiédzô. Z K-P Zarząd Główny Gduńsk 2018, s. 21. * Rośliny polskie : opisy i klucze do oznaczania wszystkich gatunków roślin naczyniowych rosnących w Polsce bądź dziko, bądź też zdziczałych lub częściej hodowanych / oprac. Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński, Bogumił Pawłowski, Warszawa : Państ. Wydaw. Naukowe, 1976, s. 372. * [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1976, tom VII, s. 360. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.ipni.org/ipni/simplePlantNameSearch.do;jsessionid=8DA2BAD9CFFCD2906883571A813EC069?find_wholeName=Vicia+cassubica&output_format=normal&query_type=by_query&back_page=query_ipni.html IPNI] * [https://web.archive.org/web/20160805175931/http://www.pnbt.com.pl/files/pl/299.pdf Kaszëbskô wika w [[Nôrodny Park Tëchòlsczé Bòrë|Nôrodnym Parkù Tëchòlsczé Bòrë]]] * http://www.bio-forum.pl/messages/3280/180707.html * [http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?41472 (en)] * [http://www.luontoportti.com/suomi/en/kukkakasvit/kashubian-vetch Kashubian Vetch] * [http://podr.pl/old/images/pliki/wydawnictwa/pozostale/broszura1.pdf ''Vicia cassubica'' s. 14] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòbòwaté]] 1dwrm5czcm6zx9egqfg8r7x994vctks 0 5584 206042 193208 2026-07-09T22:57:17Z Terrus38 14026 206042 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Vaccinium vitis-idaea at stump of Pinus sylvestris.jpg|mały|Bòrówczi]] '''Bòrówka''' (''Vaccinium vitis-idaea'' L.) - to je ôrt wielelatny roscënë z rodzëznë wrzosowatëch (''Ericaceae''). Wiele bòrówków rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Òne mają czerwioné jagòdë, a je [[Kaszëbi]] zbiérają. Wietewczi bòrówków są brëkwóné do òzdobë. == Lëteratura == * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 88. * [[Bernat Zëchta]]: ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej'', Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1967, tom I, s. 57 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] q2oko1ycdyqey37vcrf861ymcd35y6r 0 5608 206110 199321 2026-07-09T23:09:09Z Terrus38 14026 206110 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Achillea millefolium vallee-de-grace-amiens 80 22062007 1.jpg|mały|Krëwiónk]] [[Òbrôzk:Achillea millefolium - roosa harilik raudrohi Valingu.jpg|mały]] '''Krëwiónk''' (''Achillea millefolium'' L.) – to je roscëna z rodzëznë astrowatëch. Òn rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]], a téż w [[Kanada|Kanadze]] - tam gdze są [[Kaszëbi]]. To zelé je pòmòcné do pòprawieniô trawieniô. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Astrowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 96. * [[Bernat Zëchta]]: ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej'', Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1967, tom I, s. 383. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20221009041542/http://www.park.borytucholskie.info/rosliny_w_wierzeniach_i_zwyczajach-157 Gùlé zelé w [[Nôrodny Park Tëchòlsczé Bòrë|Nôrodnym Parkù Tëchòlsczé Bòrë]]] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Astrowaté]] 6101l1etf9r4so3045oga24t7kmbvw4 10 5618 205653 199198 2026-07-09T14:56:03Z Terrus38 14026 pisënk 205653 wikitext text/x-wiki {| align=center border=0 cellpadding=4 cellspacing=4 style="border: 2px solid #FF0000; background-color: #FFFFCC" align="center" width="80%" |[[Òbrôzk:Vista-trashcan empty-alt.png|75px|Kòsz]] Nen articzel òstôł òznaczony do '''rëmniãcô'''. Abë pòznac pòwòdë ë pòdiskùtowac ò nich biôj na starnã diskùsje artikla. '''Przëczëna rëmniãcô''': {{{1}}} |- |}<includeonly>{{#if:{{{nocat|}}}||[[Kategòrëjô:Artikle do rëmniãcô|{{PAGENAME}}]]}}</includeonly><noinclude> </noinclude> aaua77itqrd4trkc3frvyd59ye8eaqy 205654 205653 2026-07-09T14:56:15Z Terrus38 14026 205654 wikitext text/x-wiki {| align=center border=0 cellpadding=4 cellspacing=4 style="border: 2px solid #FF0000; background-color: #FFFFCC" align="center" width="80%" |[[Òbrôzk:Vista-trashcan empty-alt.png|75px|Kòsz]] Nen articzel òstôł òznaczony do '''rëmniãcô'''. Abë pòznac pòwòdë ë pòdiskùtowac ò nich, biôj na starnã diskùsje artikla. '''Przëczëna rëmniãcô''': {{{1}}} |- |}<includeonly>{{#if:{{{nocat|}}}||[[Kategòrëjô:Artikle do rëmniãcô|{{PAGENAME}}]]}}</includeonly><noinclude> </noinclude> mn3shlbw6e6jvcyct2ey8nywh04iqeo 0 5655 205801 76332 2026-07-09T15:19:20Z Terrus38 14026 Usunięto przekierowanie do [[Augùstin Chrabkòwsczi]] 205801 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Agùstin Chrabkòwsczi''' (1900–1984) – przëszedł na swiat 16 [[gromicznik]]a [[1900]] rokù w [[Łebno|Łebnie]], a ùmarł w 1984 rokù. Jegò grób je w [[Banino|Baninie]]. Jakno Andrisów Gùst pisywôł felietónë. Òn napisôł ksążeczkã "Jak jô béł bògati” (2007), ISBN 9788360640135, a w ni stoi m .jin. tak: "Tatk lubił wëpic, le czej przëszło, żebë za swòje, tej òn ni miôł aptitu." == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Chrabkòwsczi Augùstin}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] a0huqr0nakdm4go7fr1vy0si5t52ext 205839 205801 2026-07-09T15:28:24Z Iketsi 3254 {{Bez òdjimka}} 205839 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka}} '''Agùstin Chrabkòwsczi''' (1900–1984) – przëszedł na swiat 16 [[gromicznik]]a [[1900]] rokù w [[Łebno|Łebnie]], a ùmarł w 1984 rokù. Jegò grób je w [[Banino|Baninie]]. Jakno Andrisów Gùst pisywôł felietónë. Òn napisôł ksążeczkã "Jak jô béł bògati” (2007), ISBN 9788360640135, a w ni stoi m .jin. tak: "Tatk lubił wëpic, le czej przëszło, żebë za swòje, tej òn ni miôł aptitu." == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Chrabkòwsczi Augùstin}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] 2cj1bnh46p0kmcbqcphj4u9yyl4wfge 0 5666 206203 199358 2026-07-10T00:22:41Z Iketsi 3254 {{jãz.|en}} 206203 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:HarukiMurakami.png|mały|Murakami w 2005]] '''Haruki Murakami''' (村上春樹, ''Murakami Haruki''; ùr. [[12 stëcznika]] [[1949]] w [[Kioto]]) – znôny szerok w swiece dzysdniowi [[Japòńskô|japòńsczi]] [[runita]] ë dolmôcz. == Biografijô == Ùrodzëł sã w [[Kioto]], młodé lata spãdzëł w [[Kobe]]. Jegò starkã bëł [[buddajizna|buddajsczi]] mnich. Skùńcził [[Drama|dramã]] w Klasykòwim Dzélu Lëteraturë [[Ùniwersytet Waseda|Ùniwersytetu Waseda]] w [[Tokio]] w [[1975]] r. W latach [[1974]]-[[1981]], do grëpë z białką Yoko, sprôwiôł [[Jazz|jazzowim]] klubã "Peter Cat" w dzélu Tokio [[Kokobunji]]. Pierszą swòją pòwiesc, ''Hear the Wind Sing'' ([[1979]]), wëdôł jak bëł 30 lat stôri. Pò tim jak jã napisôł miôł jã wësłóné na lëteracczi kònkùrs, na jaczim to dobëł prawie pierszi plac ë nôdgrodã Gunzō. Nôslédnyma jegò ùsôdztwama bëłë: ''Pinball, 1973'' ([[1980]]) ë ''Przigòda z òwcą'' ([[1982]]). Trilogijô (tzw. Trilogijô Szczura) òsta nôdgrodzonô Lëteracką Nôdgrodą Naoma dla zôczątkùjãcëch [[Runita|runitów]]. Nôslédné ksążczi tacze jak : ''Kùńc Swiata ë Hard-boiled Wonderland'' ([[1985]], nôdgroda Junichi Tanizaki), ''Tuńczë, tuńczë, tuńczë'' ([[1988]]) ë ''Na pôłnié òd grëńcë, na zôpôd òd słuńca'' ([[1992]]) zmòcniłe jegò plac jakno runitë, a téż pòcygnãłé ze sobą zôpôdną pòpùlarnotã, òsoblëwié w [[Zjednóné Kraje Americzi |Zjednónëch Krajach Nordowi Americzi]]. W latach [[1986]]-[[1988]] mieszkôł Haruki Murakami w [[Italskô|Italsce]], dze to napisôł jedną z niewielu, w swòjim ùsôdztwie, [[realnô pòwiesc|realnëch pòwiesców]], ''Norwegian Wood'' ([[1987]]). Ksążka dożda sã swòjegò wiôldżegò sukcesu, a sóm Murakami òstôł sã gwôzdą mediów. W [[1991]] r. przeprowôdzëł sã do [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]], dze robił na [[Ùniwersytet Princeton|Ùniwersytece Princeton]], a òd [[1993]] na [[Ùniwersytet Williama Howarda Tafta|Ùniwersytece Williama Howarda Tafta]] w [[Santa Ana (Kalifòrnijô)|Santa Ana]]. Pò [[trzãsenié zemi|trzãseniu zemi]] jacze miało swój plac w [[Kobe]], a téż pò gazowim napôdze sektë [[Nôwëższô Prôwda]] w [[Tokio|tokijsczim]] [[metro|metrze]] w [[1995]] r. przëjachôł nazôd do [[Japòńskô|Japòńsczi]]. W tim to rokù wëdanô òsta ''Kronika ptôcha nacëgôcza'', òtaksowónô przez kritików na nôwikszé lëteracczi dokôz runitë ([[nôgroda Yomiuri]] w [[1996]] r.). W [[1997]] napisôł ''Underground'', w [[1999]] r. ''Sputnik Sweetheart'', a w [[2002]] - ''Kafka nad mòrzã''. Je ùsôdzcą czile zbiérków kôrbionków. Murakami je téż ùsôdzcą dolaczënków z anielsczegò, taczich runitów jakno m.jin. [[Francis Scott Fitzgerald]], [[Raymond Carver]], [[John Irving]], [[Truman Capote]]. Kaszëbsczich dolmaczënków dożda sã proza Haruki Murakamiegò ze starnë wòlnegò karna ùsôdzców sparłãczonegò z kaszëbsczim lëteracczim pòrtalã [[Czëtnica]]. == Ùsôdztwò == === Pòwiescë === {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center"|- | colspan="2"|'''Kaszëbsczi dolmaczënk z pòlsczegò wëdôwkù''' | colspan="2"|'''Òridżinalny titel''' |- bgcolor="#FFCCCC" align="center"|- | Rok wëdôwkù | Titel | Rok wëdôwkù | Titel |- | felënk | ({{jãz.|en}} ''Hear the Wind Sing'') | [[1979]] | 風の歌を聴け<br>''Kaze no uta o kike'' |- | felënk | ({{jãz.|en}} ''Pinball, 1973'') | [[1980]] | 1973年のピンボール<br>''1973-nen no pinbōru'' |- | 1995 | ''[[Przigòda z òwcą]]'' | [[1982]] | 羊をめぐる冒険<br>''Hitsuji o meguru bōken'' |- | 2004 | ''[[Kùńc swiata ë hard-boiled wonderland]]'' | [[1985]] | 世界の終りとハードボイルド・ワンダーランド<br>''Sekai no owari to hādoboirudo wandārando'' |- | 2006 | ''[[Norwegian Wood]]'' | [[1987]] | ノルウェイの森<br>''Noruwei no mori'' |- | 2005 | ''[[Tuńczë, tuńczë, tuńczë]]'' | [[1988]] | ダンス・ダンス・ダンス<br>''Dansu dansu dansu'' |- | 2003 | ''[[Na pôłnié òd grańcë, na zôpôd òd słuńca]]'' | [[1992]] | 国境の南、太陽の西<br>''Kokkyō no minami, taiyō no nishi'' |- | 2004 | ''[[Kronika ptôcha nacëgôcza]]'' | [[1992]]-[[1995]] | ねじまき鳥クロニクル<br>''Nejimaki-dori kuronikuru'' |- | 2003 | ''[[Sputnik Sweetheart]]'' | [[1999]] | スプートニクの恋人<br>''Supūtoniku no koibito'' |- | 2007 | ''[[Kafka nad mòrzã]]'' | [[2002]] | 海辺のカフカ<br>''Umibe no Kafuka'' |- | 2007 | ''[[Pò smòrkù]]'' | [[2004]] | アフターダーク<br>''Afutā Dāku'' |- | felënk | (jap. ''1Q84'') | [[2009]] | 1Q84<br>''ichi-kew-hachi-yon'' |} === Zbiérczi kôrbionków === * ''[[Slepô wierzba ë spiącô białka]]'' ([[2006]]) * ''[[Wszëtczé bòżé dzecë tańcëją]]'' ([[2008]]) * ''[[The Elephant Vanishes]]'' ([[2003]] w USA) * ''Tōkyō Kitanshū'' ([[2005]] w Japòńsce) === Ekranizacëje === * ''Tony Takitani'' ([[2004]], Japòńskô) * ''Na pôłnié òd grańcë'' ([[2006]], Pòlskô) * ''All God's Children Can Dance'' ([[2007]], USA) * ''Norwegian Wood'' ([[2010]]) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.harukimurakami.com/ Domôcô starna Haruki Murakamiegò] (en) * [http://www.czetnica.org/dolmaczenczi/murakami-haruki/ Kaszëbsczé dolmaczënczi prozë Haruki Murakamiegò] (csb) {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Murakami, Haruki}} [[Kategòrëjô:Pisarze]] bshvpu01w6wq0myin9p9cskiwh6yg72 0 5673 206109 200002 2026-07-09T23:09:00Z Terrus38 14026 206109 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:VerbascumDensiflorum.jpg|mały|''Verbascum densiflorum'']] '''Pëszniôk''' (''Verbascum'') – to je szlach roscënów z rodzëznë bùlwicowatëch (''Scrophuliaceae''). Tu słëchô m.jin. ''Verbascum thapsus''. Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] rosce np. [[òchwatnik]] (''Verbascum nigrum''). == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków 1969, tom III, s. 305 * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 130. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] bjdf1f7t26g0x3949q5sjzji9duxzau 0 5690 206108 197692 2026-07-09T23:08:53Z Terrus38 14026 206108 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:ornithopus perpusillus.jpeg|mały|Radela]] '''Radela''' (''Ornithopus sativus'') – to je roscëna z rodzëznë bòbòwatëch. Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] rosło na pòlach dosc wiele radeli. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Bòbòwaté|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1970, tom IV, s. 292[http://books.google.pl/books?hl=pl&id=mi1IAAAAIAAJ&q=Radela#search_anchor]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bòbòwaté]] 87oqjxkd7lrpztdnzywgyz4awueriki 0 5695 206107 203099 2026-07-09T23:08:47Z Terrus38 14026 206107 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Rhamnus catharticus leaves and fruit.jpg|mały|''Rhamnus cathartica'']] [[Òbrôzk:Rhamnus cathartica MHNT.BOT.2009.13.59.jpg|mały|''Rhamnus cathartica'']] '''Szatlach''' (''Rhamnus'' L.) – to je szlach roscënów z rodzëznë szatlachòwatëch. Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] rosce szatlach. == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1972, tom V, s. 227 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] eqdehryr1x9jm0f65lpsp8i93jkd7pi 0 5699 206369 205425 2026-07-10T08:46:12Z Terrus38 14026 206369 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Szczecin Zamek Ksiazat Pomorskich sw Otton.jpg|mały|sw. Òto – zómk w [[Szczecëno|Szczecënie]]]] '''Swiãti Òto''' ({{jãz.|de}} Otto von Bamberg; ùr. kòle 1060 rokù, ùm. 1139 rokù w Bambergù) – béł bamberzczim biskùpã. Jakno misjónôrz béł na Pòmòrzu, a tam ksyżã Wartësłôw béł przëmùszony do przëjãcô wiéchrzëznë Pòlsczi — ksyżëca Bòlesława Krzëwògãbégò — na skùtk niszczotnëch wòjnowëch cygniéń. Pòlskô zbrojnô zdrëszëna bëła z bamberzczim biskùpã Òto. Òn dokùńcził christianizacjã państwa Wartësława. Miało to wiôldżi znaczënk dlô christianizacji [[Kaszëbi|Kaszëbów]]. Wnetka — bò 1140 rokù — bëło założoné biskùpstwò pòmòrsczé ze stolëcą w [[Wòlëniô|Wòlinie]]. Òn béł w 1124 w [[Përzëca|Përzëce]], [[Szczecëno|Szczecënie]], Wòlinie, [[Kamiéń|Kamiéniù]], Lubinie kòl Mizëzdrojów, [[Kòlbrzég]]ù, [[Biôłogarda|Biôłogardze]] i [[Garc (nad Òdrą)|Garcù nad Òdrą]], a w 1128 — w [[Wolgast|Wòłogòszczi]], [[Dëmino|Dëminie]], [[Usedom]], [[Chòckòwò|Chòckòwie]] i drëdżi raz w Szczecënie, Kamiéniù i Wòlinie<ref>Encyklopedia Szczecina, T. Białecki Szczecin 2015, ISBN 978-83-942725-0-0, starna 695</ref>. Pisôł ò tim biskùpie i jegò misji miemiecczi mnich [[Herbòrd]] (XII stalaté). Swiãti Òto je patrónã m. jin. Përzëcë i [[szczecyńskò-kamieńskô archidiecezjô|szczecyńskò-kamieńsczi archidiecezji]]. == Lëteratura == * [[Gerat Labùda]]:''Historia Kaszubów w dziejach Pomorza'' t.1 Czasy średniowieczne, Gdańsk 2006, s. 97 == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Òto, Swiãti}} [[Kategòrëjô:Katolëcczi swiãti]] [[Kategòrëjô:Szczecëno]] kb3933cpymklf4wcohd5ln2ucfz0mwf 0 5714 206106 200428 2026-07-09T23:08:40Z Terrus38 14026 206106 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:GailiojiDilgele001.JPG|mały|Żgôwka]] '''Żôgówka''' abò '''żgôwka''' (''Urtica urens'' L.) – to je jednorocznô roscëna z rodzëznë pòkrzëwòwatëch. Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] rosce wiele ti pòkrzëwë. == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]: ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej'', Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1970, tom IV, s. 37. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] mtcznlimlmrs1uupxpn8l6sw1ejbk4o 0 5717 206105 199336 2026-07-09T23:08:28Z Terrus38 14026 206105 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Tragopogon tot.jpg|mały|''Tragopogon pratensis'']] '''Kòzobard''' abò '''kòzëcha''' (''Tragopogon'' L.) – to je szlach roscënów z rodzëznë astrowatëch (''Asteraceae''). Òne roscą m.jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Astrowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, s. 227. * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 138. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Astrowaté]] se4f1kljj4um7oa2zib2iwbbwo0jrfk 0 5756 206104 180318 2026-07-09T23:08:17Z Terrus38 14026 206104 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Plantago_major.jpg|thumb|Psy jãzëczk]] '''Psy jãzëczk''' (''Plantago maior'' L.) - to je wielelatnô roscëna z rodzëznë przëdróżnikòwatëch. Tegò zelégò [[Kaszëbi]] ùżiwają do léczeniô, swiéży lëst mòże przëłożëc na môłą renã. == Lëteratura == * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 198. * [[Bernat Zëchta]]: ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej'', Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1970, tom IV, s. 264 * [[Bernat Zëchta]]: ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej'', Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk, 1976, t.VII, s. 438 (Errata) {{stub}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] tj7bg3p6mczfgdfahty3oeq07veimyc 0 5763 206102 199371 2026-07-09T23:07:58Z Terrus38 14026 206102 wikitext text/x-wiki '''Kùltura dëchòwô i fòlklor Kaszëbów''' W lëteraturze je òpis ny kùlturë i fòlkloru, m.jin. pisalë ò tim: [[Aleksander Hilferding|A. Hilferding]] ''Ostatki slavjan na jużnom bjerjegu Baltijskogo morja'' (1862), [[Florian Cenôwa|F. Cenôwa]] - Skôrb Kaszébskosłovjnskjè mòvé (1866-1868), [[Izydor Gùlgòwsczi|I. Gulgòwsczi]] ''Kaszubi'' (1924), A. Fischer ''Zarys etnograficzny Kaszub'' (1929), [[Friedrich Lorentz|F. Lorentz]] ''Zarys etnografii kaszubskiej'' (1934), R. Kukier ''Kaszubi bytowscy'' (1968), [[Bernat Zëchta|B. Zëchta]] ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej'' (1967-76); dosc wiele napisôł: L. Malicczi ''Rok obrzędowy na Kaszubach'' (1986), J. Perszón i jin. Ji òsoblëwòta wëchôdô dzélama z dôwny izolacji pòliticzny i etniczno-jãzëkòwy krôjnë Kaszëbów. Mòże to zmerkac m.jin. w wierzeniach w czarzënã, mòce nadprzërodzoné, a téż w mitach. Tikô sã to òsoblëwie nôtërë (np. ùczestnienié słuńca; wëòbrazënk ë miona wiatru i mrozu). W wierzeniach o smiercë trzeba wspòmnąc np. ò wieszczim i zwëkù [[Pùstô noc|pùsti nocë]]. Biwało tak, że stôré pògańsczé wierzenia i òbrzãdë zléwałë sã z chrzescëjańsczima. Widzec to bëło w zwëkach wieselnëch (pisôł ò tim np. [[Bernat Zëchta|Zëchta]]) czë pògrzebòwëch. Dosc dobrze sã ùchòwôł rok òbrzãdowy (m.jin. w wëgónianiém stôrégò roku, a kòle Gód w gwiôzdkach), pôloné są ògnie na św. Jana (sobòtczi), a stôrim zwëkiem bëło scynanié kani, ò czim pisôł np. [[Jan Rómpsczi|Rómpsczi]]. Mòwny òbrôz „nôtërë”, móże pòkazac na stôrodôwné mòdłò - w przëblëżenim - jakno tzw. szterë bôłdze: zemia (z florą i faùną), wòda, òdżiń i wiodro (tu wiater). === Zemia === Na zemi rôz czedës żëlë [[stolem]]i, a òni bëlë jak lëdze, ale tak wiôldżi, że jich głowë przewiższałë nôwiãkszé [[sosna|chójczi]]. Przez jezora òni szlë naprost jak przez plëtã. Stolemi nosëlë dłudżi włosë, a mielë je jasné jak [[len]]. Jak jeden z nich sedzôł na jednym brzegù jezora, a jiny na drëdżim, to òni sobie mòglë letkò pòdac róg z [[tobaka|tobaką]]. Pòd nogama stolemów drżała zemia, że jaż w piekle bëło czëc. Nôwikszima kamieniama òni szmërgelë jak kòłôczama. Stolemi mielë taką mòc, bò jedlë kòńsczé miãso i pilë kòńsczé mlékò. Òni ùsëpele òstrowë i retczi na kaszëbsczëch jezorach, a nawetka całi je zasëpale i tam dzys są łączi. Z czasã stolemi wëmarlë. Swiat roscën je wôżnô dlô lëdzy. Gbùrzë np. seją zôrna zbòżów, żebë bëło co jesc. Wiele Kaszëbów znało swiat roscën nad zwëk, a dokôzywô tego lëdowô bòtanicznô terminologia: a) z lëdowëch wierzeniów: [[kukówczëna kapùsta]], [[kukówczé rãkawice]], bò - jak gôdają - [[kukówka]] miała bëc czedësz białką; [[diôbli ògón]]; b) z chrzescëjańsczich wierzeniów np.: [[Krziżewé drzéwkò|bòżé drzéwkò]], [[czeliszczi Matczi Bòsczi]]; c) z żëcégò [[Katolëcczi Kòscół|Kòscoła]] np.: [[Pòkrãtnik|ksãżi kòlnérz]] itp. Ò szczescym przepòwiôdô sã z [[Kòniczëna|kòniczënë]]. Jak na drzewach przed chëczama je [[gapié gniôzdo]] to panna mòże liczëc na chùtczé òżenienié bò: "Gapié gniôzdo, młodé pannë gniôzdo". [[Mërta]] ùchôdô za znankã nieskalonégò zwëkù, skądka je: "Gdze sã mërtë darzą, tam dzéwczãta próżno ò wieselim marzą". [[Òska]] je schòwą dlô złëch dëchów, temù lëstë ji dërżą ze strachù przed ùderzenim gromù. Swiãconé zela òdgrôdzają przed czarama ë nieszczescym, a [[szatlach]] òdstrôszô złé dëchë i czarownice - bòjec sã jak czarownica, mòra, pùrtk szatlachù. Roscënë bëłë wôżné w czarzënie i wróżbach, jak zeswiôdczô rzeczenié: tuńc na dobri [[len]]. Z zélama parłãczi sã rzeklëna: "Pita [[Krzón|chrzón]] i [[biedrzón]], a ùstanie chòléra" jak to miało bëc czëc „z nieba” òbczas epidemié w [[Gòwidlëno|Gòwidlënie]] (kòl pòł. XIX w.). Dzys roscënë fùnkcjónëją w chrzescëjańsczi òbrzãdowòscë bò: "Brzózka, [[Wierzbòwô palma|wierzba]] i [[dana]] są w służbie ù niebiesczégò Pana" – jich znaczënk na Bòżé Cało, [[Palmòwô Niedzela|Palmòwą Niedzelã]] i [[Gòdé|Gòdë]]. Jak kôże stôri zwëk w Palmòwą Niedzelã katolëcczi Kaszëbi niosą wiétewczi wierzbë do kòscoła, a ksądz je swiãcy. Prãdżi ùczestnieniô zwierzątów są w ùsôdztwie, wierzeniach i frazeòlogii, ùtrzëmywający pamiãc ò jich roli w czarzënie, wróżbach i òbrzãdach. Pòdług Kaszëbów wieżã niejednégò zapadłégò kòscoła òdgrzebôł rogami [[jeléń]]. Jak lëdze ùzdrzelë krziż òd wieżë mògle kòscół òdkòpac. W [[Kòt|kòce]] widzy sã sedlëszcze demónów: Nicht nie wié, co w òpôlonym kòce sedzy i rzeczenié miec/robic òczë jak kòt na grzmòt. [[Kùra]] je chëczą złégò dëcha abò czarownicë, skądka wësłôw diôbłowé pazurë - kùra, pòmòcné w rozmienim rzeczenia kùrë rozgrzebałë wieselé, tj. wieselé sã nie òdbëło. Midzë zwierzãtama wieszczima je [[pies]], chtëren wëje. Tu nôlezi téż norzący przed chëczą [[kret]]. Wëchôdô to z rzeczeniów: pies wëje, żebë òn le kògòs nie wëwił, a téż z: wëniesc kògòs z chëczi i wëtoczëc kògòs z chëczi. Kret mô swój môl w procëmdzejanim bezżeńbie, ùmòcnionym w rzeczeniu deptac kreta. Diôbeł ùrobił [[Kòza|kòzã]] i ùrwôł ji ògón, a wëchôdô to z rzeczeniô: Kòzé pòmôgalë, jaż jé ògón ùrwalë. Parłãczi sã z tim pòmòrzczé wierzenié, że dzéwczã, co sã nie òżeniło, bãdze mùszało pò smiercë kòzë pasc (przed piekłã). Frazeologizm nen czãscy zwëskiwôł [[Aleksander Labùda|A. Labùda]] w felietónach. Wëprowôdzonô z białczi [[kania]] (ptôch) wchôdô do przërównaniów: czekac, tesknic, zdrzec jak kania za deszczã ‘baro czegòs chcec’ i pragnąc jak kania deszczë òkòma wzdëchac jak kania za deszczã, jesz téż pic wòdã jak kania, piszczec jak kania abò czëc sã jak kania bez deszczu (czëc sã lëchò) i ceszëc sã jak kania na deszcz òkòma kania wòłô ò deszcz ‘czej sã czëje głos kani’. Z suszą sparłãczony je prognostik: Czej w ògrodze ùsadnie kania, bãdze lëchô [[Zwëczajnô bania|bania]]. Przerównanié bòjec sã jak kania na swiãtégò Jana ‘baro sã bòjec’ parłãczi sã z wësłôwã [[scynanié kanie]]. Bëło to téż lëdowé widzawiszcze z nordë Kaszëb. Lëterackò pòdskôcëłë òne m.jin. Rompsczégò. Obëczajné widzawiszcze Rómpsczégò "Roztrąbarch" czë òpòwiôdanié Bùdzësza "Roztrębôcz" nawlékają do dôwny zabawë, ùmòcniony w rzeczenim roztrãba(r)cha, roztrãbôcze gònic. To bëło rëchòwónô na òbsmienié letkòwiérnëch, a zabawa pòléga na tim, że kùńsztôrze wmôwialë jim, że je zwierzątkò ò wôrtny i szukóny skórce. Òstôwielë letkòwiérnégò bùten òbczas sarcëstégò mrozu z òtemkłim miechã. Sami timczasã – z trzôskã jakno gònizna – szlë do cepłi chëcze. Ùczałi rozmajice objôsnialë słowò roztrãbôcz abò roztrãbarch. [[Òbrôzk:Gwiżdże - kolędowanie 024.JPG|mały|[[Gwiôzdka]]]] Z dôwnymi praktikama w czarzënie móże parłãczëc do dzys żëwé chòdzenié - przed Gòdama - gwiôzdczi. Westrzód tich przebiérańców są: [[bòcón]], chłop na kòniu, kòzeł i jiné. Niejedny gôdają, że òne są z żôłnérzów Heroda: W drodze żôłnérze zamienilë sã w rozmajité zwierzãta, chtërne sã zagrëzłë i tak Bòżé Dzecątkò ùszło smiercë. Gwiôzdczi bëłë rozmajité, m.jin. ze [[Gduńsk]]a. === Wòda === Ò ji bëcu w òbrôzkù Kaszëb je wiedzëc chòcbë z legeńdë ò stwòrzenim ti krôjnë. Òd stalat mòrzé ([[Bôłt]]), rzéczi, jezora i stawë są eksploatowóné, co sedzy głãbòk w swiądze Kaszëbów. Z sonetu Bieszka wëchôdô, że mòrzé „Kaszëbów żeglowną niwą”. Ùczestnienié wòdë w lëdowym ùsôdztwie òbjôwiô sã w strachù przed nią. Na dnie jezór leżą zatopioné zwònë czë miasta, żëją i manią czekawëch dëchë pòtopionëch dzéwczãt, zwóné redunice; jich ekwiwaleńtama w mòrzu są mòrzëce, a na błotach błotniczi, widzóné jakno czôrni chłopi z lãpą w rãce. Ùprocëmnienié rëbôków do mòrza zastëgło w mnodżich i snôżich metafórach, jakno: mòrze mrëczi jak miedwiédz, rozpùszczô swòje diôblé òrganë, pałãżi sã jak kòt, bùdëje mòstë, pôrscze jak [[Domôcy kóń|kóń]], wërównywô sã jak płôchta. Bôłt zwią babą na pòkùce, bò gôdają tak, że mòrze długò nie pòkùtëje - "mało je cëchò". Do [[Biblëjô|Biblie]] nawlékô zwanié mòrzëcë "wòjskò Faraóna", a do Hómera "mòrskô panna", m.jin. w przërównanim spiewac jak mòrzkô panna. Do wierzeniów sygô pòzwanié "mòrsczi diôbeł" abò kùr diôbeł (Myoxocephalus scorpius). Pòezjã mòrza ùbògacył [[Jan Trepczik|Trepczik]] m.jin. wiérztą Hej mòrze, mòrze. Do kaszëbsczi lëteraturë przeszłë téż jiné elemeńtë fòlkloru, np. krwawô Reduniô (1308) w kòlibiónce [[Hieronim Derdowsczi|Derdowsczégò]] z pòématu "O panu Czorlińscim co do Pucka po sece jachoł" czë òpisënk strasznëch Łebsczich Błotów w [[Aleksander Majkòwsczi|Majkòwsczégò]] "[[Żëcé i przigòdë Remùsa]]". Rëbôcë pòzwelë apartné môle w ùbrzeżny linie i w ùsztôłcenim dna jezór, hôwing i mòrza, jak téż tzw. tonie, westrzód jaczich - na przëmiarze mionów z [[Pùckô Hôwinga|Pùcczi Hôwindżi]] - wëapartnic móże m.jin. miona: 1) czerënkòwé, tj. pòkôzëjącé cos na lądze, np. Lëtrôk na Pëtlôk(a), tj. jak kòscół lëtersczi w [[Pùck]]ù nałożił sã na młin; Nad Piotrã – pòkôzëjącô na pùcką farã pòd wezwanim sw. Piotra i Pawła; 2) òpisëjącé tóń, a wic ji topògrafiã, np. Zwònica – òd cwiardégò dna, ò jaczé jaż „zwòni” kòtwa, abò ji bòkadnosc, np. Kòmòra – bògatô w rëbë. Bòkadną ùłowinã [[Kaszëbi]] nazywają jakno swiãtégò Piotra toniô abò Piotrowô toniô. Ùczestnienié wòdë stało sã òrãdzą zôkôzu ji zaczapaniô, m.jin. ze strachù przed pòmstwą demónów. Wòda miała wôżną rolą w czarzënie, òsoblëwò wiôlgônocnô i swiãconô na Trzech Królów, bò òna czëszcza. Tu przërównac mòże wësłôwë jastrowô wòda i trzejkrólewô wòda. Rzeczenié rzëcëc kòmùs żabã do stëdni "ò môłi sztrôfie" ùmòcniwô wierzenié, że żaba czëszczi wòdã. Gôdka Krôj ë mòrze wiedno są w spòrze przekôzywô wiédzã racjonalną, czej wiédzã irracjonalną wësłôwiô jinô gôdka: "Swiãti Jack wstrzimôł mòrze, że sã dali pòsëwac ni mòże", wërôstającą z pòmòrzczich legeńd ò sw. Jackù, ò jaczé zadzéwô m.jin. [[Józef Ceynowa|J. Ceynowa]] w "Òksëwsczi legeńdze ò Jacku swiãtim". == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://enrd.ec.europa.eu/enrd-static/app_templates/enrd_assets/pdf/publications-and-media/enrd_magazine/ENRD_MAGAZINE_06_en.pdf Kaszëbsczi tuńc] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] 5z92f3lta7o8k5g7uqecf65eyyq3svw 0 5769 206097 197130 2026-07-09T23:07:41Z Terrus38 14026 206097 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Zajazd "U Stolema" - panoramio (3).jpg|mały|Stolem ([[Òstrzëce]])]] '''Stolem''' – pòdług [[Kaszëbi|Kaszëbów]] òn bëł jak lëdze, ale tak wiôldżi, że jegò głowa przewiższała nôwiąkszé [[sosna|chójczi]]. Przez jezora stolemi szlë naprost jak przez plëtã. Òni nosëlë dłudżi włosë, a mielë je jasné jak [[len]]. Jak jeden z nich sedzôł na jednym brzegù jezora, a jiny na drëdżim, to òni sobie mòglë letkò pòdac róg z [[tobaka|tobaką]]. Pod nogama stolemów drżała zemia, że jaż w piekle bëło czëc. Nôwikszima kamieniama òni szmërgalë jak kòłôczami. Stolemi mielë taką mòc, bò jedlë kóńsczé miãso i pilë kóńsczé mlékò. Òni ùsëpale òstrowë i retczi na kaszëbsczëch jezorach, a nawetka całi je zasëpale i tam dzys są łączi. Z czasem stolemi wëmarlë. W swòjim słowôrzu [[Bernat Zëchta|Zëchta]] (1972) napisôł: "Przë [[Bòrzestowò|Bòrzëstowie]] mieszkôł stolem. Rôz stolemòwô córka szła na Redunią rëbë łowic. Pò drodze spòtkała chłopa, co w sztërë wòłë òrôł. Òna wzãła te chłopa i te wòłë i ten pług w swój fartuch i zaniosła to wszëstkò dodóm i wésëpa przed swòjim òjcem na pòdwòrzé. "Cëż to są tatkù za bączi" — òna sã spita. Córeczkò zbierz to wszëstkò nazôd w klin i zanies na ten sóm môl, gdze to bëło. Czej më wëdżiniemë, tej pò nas bãdą taczi lëdze małi, jak ten chłop je" ([[Chmielno]], 1938). == Òbaczë téż == * [[Medal Stolema]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] taa575yq0ud6t49p6qremswbjp6km79 0 5772 206096 199322 2026-07-09T23:07:36Z Terrus38 14026 206096 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:helichrysum_arenarium.jpeg|mały|Kòcé nóżczi]] '''Kòcé nóżczi''' abò '''Kòcé bótë''' (''Helichrysum arenarium'' (L.) Moench) – są roscëną z rodzëznë astrowatëch (''Asteraceae''). Òne roscą m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Czedës bëło to zelé do lékarzeniô wątrobë. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Astrowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, s. 219. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Astrowaté]] 9tpzm1j8lg5lfab7342nfep3cqit18c 0 5786 206013 200784 2026-07-09T22:45:57Z Terrus38 14026 206013 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Odargowo, kapliczka.jpg|mały|]] '''Òdargòwò''' – to je kaszëbskô wies w [[Gmina Krokòwa|gminie Krokòwa]]. Krótkò ti wsë je kam, a ò nim pisôł [[Agùstin Dominik]], że nôstarszi pùrtk (diôchôł) pòstanowił zniszczëc kòscół ë klôsztór w [[Żarnówc]]u, tak: "Ùdôł sã w nocë nad mòrze, dze na strądze niedalek Rozewiô leżałë ògromné kamienie. Wëbrôł ten nôwikszi, stãknął, dwignął gò ë wzął na pùczel. Òbłapił gò przë tim swòjima łapama ò dłudżich zakrzëwionëch pazurach, że jaż wlazłë głãbòk bënë[...] Lecôł z nim terô na Żarnówc, żebë gò rzëcëc na kòscoł ë w gruz gò pòtłuc. Kamiéń béł jednak za cãżczi nawet na jegò czartowską mòc ë mùszôł dwa razë òdpòczëwac. Noc timczasã mia sã pòmale do kùńca. Jak béł ju niedalek Òdargòwa ë w blôskù ksãżëca bëło widzec swiécący szpëc wieżë żarnowsczégò kòscoła, że pùrtk zaczął sã ju ceszëc swòją zemstą, te w Òdargòwie zaczãłë piôc kùrë. W tim mòmeńce skùńczëła sã jegò czartowskô mòc ë mùszôł rzëcëc swój cãżôr." W swòjim słowôrzu (1972) napisôł ksądz dr [[Bernard Zëchta]], że w dokùmence [[Mscëwòj II|Mscëwòja II]] z 1277 rokù je napisóné ò kamie "Stójc" midzé Krokòwã a Òdargòwã. [[Kaszëbi]] gôdają "Kòle Stójca", a pò łacëznie bëło ''Stoyce". W swòjim słowôrzu (1973) napisôł ksądz dr [[Bernard Zëchta]], że kòle I swiatowi wòjnë przëszedł do Òdargòwa Wieczny Żid ë tu gò nawetka chcele scygnąc, równak òn pòwiedzôł, tak: "Dali, dali, Wieczny Żëdze i sã wzął i szedł." == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20140804080633/http://turystyka.org.pl/Odargowo-m20 Odargowo] * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VII/374 ''Odargowo'' (pò kasz. Wódargowo) w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Krokòwa]] 0e2ojhivqcq3aw4i49tobeb8ndoyfw2 206095 206013 2026-07-09T23:07:26Z Terrus38 14026 206095 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Odargowo, kapliczka.jpg|mały|]] '''Òdargòwò''' – to je kaszëbskô wies w [[Gmina Krokòwa|gminie Krokòwa]]. Krótkò ti wsë je kam, a ò nim pisôł [[Agùstin Dominik]], że nôstarszi pùrtk (diôchôł) pòstanowił zniszczëc kòscół ë klôsztór w [[Żarnówcu]], tak: "Ùdôł sã w nocë nad mòrze, dze na strądze niedalek Rozewiô leżałë ògromné kamienie. Wëbrôł ten nôwikszi, stãknął, dwignął gò ë wzął na pùczel. Òbłapił gò przë tim swòjima łapama ò dłudżich zakrzëwionëch pazurach, że jaż wlazłë głãbòk bënë[...] Lecôł z nim terô na Żarnówc, żebë gò rzëcëc na kòscoł ë w gruz gò pòtłuc. Kamiéń béł jednak za cãżczi nawet na jegò czartowską mòc ë mùszôł dwa razë òdpòczëwac. Noc timczasã mia sã pòmale do kùńca. Jak béł ju niedalek Òdargòwa ë w blôskù ksãżëca bëło widzec swiécący szpëc wieżë żarnowsczégò kòscoła, że pùrtk zaczął sã ju ceszëc swòją zemstą, te w Òdargòwie zaczãłë piôc kùrë. W tim mòmeńce skùńczëła sã jegò czartowskô mòc ë mùszôł rzëcëc swój cãżôr." W swòjim słowôrzu (1972) napisôł ksądz dr [[Bernat Zëchta]], że w dokùmence [[Mscëwòj II|Mscëwòja II]] z 1277 rokù je napisóné ò kamie "Stójc" midzé Krokòwã a Òdargòwã. [[Kaszëbi]] gôdają "Kòle Stójca", a pò łacëznie bëło ''Stoyce". W swòjim słowôrzu (1973) napisôł ksądz dr [[Bernat Zëchta]], że kòle I swiatowi wòjnë przëszedł do Òdargòwa Wieczny Żid ë tu gò nawetka chcele scygnąc, równak òn pòwiedzôł, tak: "Dali, dali, Wieczny Żëdze i sã wzął i szedł." == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20140804080633/http://turystyka.org.pl/Odargowo-m20 Odargowo] * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VII/374 ''Odargowo'' (pò kasz. Wódargowo) w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Krokòwa]] ggnm8ck83rkplkz7dci41d0zw62bv3r 0 5790 206094 199426 2026-07-09T23:07:10Z Terrus38 14026 206094 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Linaria vulgaris - harilik käokannus Valingu.jpg|mały|Zwùńc]] '''Zwùńc''' abò '''zajączé pësczi''' (''Linaria vulgaris'') to je ôrt wielelatny roscënë z rodzëznë przëdróżnikòwatëch (''Plantaginaceae''). Òn rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Lëteratura == * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 132. * [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1970, tom IV, s. 60 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20221009041542/http://www.park.borytucholskie.info/rosliny_w_wierzeniach_i_zwyczajach-157 Zwónc w [[Nôrodny Park Tëchòlsczé Bòrë|Nôrodnym Parkù Tëchòlsczé Bòrë]]] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] lypwah5t1ffjtq5mh3a6kjpxwffxqas 0 5815 206014 199558 2026-07-09T22:46:11Z Terrus38 14026 206014 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacëji}} [[Òbrôzk:WildZwijn cropped.jpg|mały|Dzëk]] '''Dzëk''' abò '''dzëkô swinia''' (''Sus scrofa'') – lądowi susk z rodzëznë swiniowatëch (''Suidae''). Òń żëje m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Òd niegò są domôcé swinie. === Rozmajitoscë === Dzëk je pòpùlarnym łownym zwierzã i jakno taczi dożdôł sã w jãzëkù jachtôrzów wiele òsoblëwëch pòzwów, chtërne pòzwôlają w krótczich słowach gò òpisac. Ò [[jachta|jachce]] i dzëkù napisôł [[Agùstin Dominik]] tak: "..., że béł to nówikszi zwiérz zastrzeloni tegò dnia, pò skończony jachce łowczi òmòczoną w krëwi dzëka chòjnową wietewką zatknął mù w czôpk ë ògłosził gò królã jachtë."<ref>A.Dominik, ''Tóna z pustk'', Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie Oddział Miejski w Pucku, Puck 1983, s. 45</ref> Nôprzód dzëk wëstãpòwôł w [[Europa|Europë]], nordowi [[Afrika|Africe]] i [[Azëjô|Azëjë]]. Wëstãpòwanié zanôleżi òd klimatë i lëdzy. Jesz w pòczątkach XX wiekù ùwôżony był za szkòdnika dlô gbùrów i jegò robòtë na pòlu. Nie bëło żódnéch zasadów òchronë i dzëki nie bëłë dokôrmióné. == Zmôdżi == Nôlepszim zmôgã je cknienié, le téż maklënk, szmakã i słëch. Wzérny zmôg téż mô dobré, chòc bez to, że òczë mô rozłożoné pò bòkach głowë nié widzy tegò co dzeje sã z przódkù. == Rozrôdzanié == Nôczãscy rodzë sã òd szterech do òsmë sztëk môłëch. Czasã sã zdôrzô nawet dwanôsce sztëk. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Swiniowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * [[Agùstin Dominik]]. Tóna z pustk, Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie Oddział Miejski w Pucku, Puck 1983, s. 45 == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Swiniowaté]] pzi66bh3ih8vqwwijt0cfmhp0wx7snj 0 5839 206093 199334 2026-07-09T23:07:02Z Terrus38 14026 206093 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Solidago virgaurea var. leiocarpa 02-2.jpg|mały|''Solidago virgaurea'']] '''Szczotecznik''' (''Solidago'' L.) – to je szlach roscënów z rodzëznë astrowatëch. Jak napisôł [[Bernat Zëchta]] dlô [[Kaszëbi|Kaszëbów]] to mòże bëc téż ôrt ''Solidago serotina''. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Astrowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1972, tom V, s. 240 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Astrowaté]] ajt07pafjfkmlaiyjuow5k0h2v0466q 0 5905 206092 196805 2026-07-09T23:06:55Z Terrus38 14026 206092 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Аисты на гнезде (Ciconia ciconia).jpg|mały]] [[Òbrôzk:Cigogne blanche MHNT.jpg|mały|Jaje ''Ciconia ciconia'' mô kòl 72x54 mm]] '''Biôłi bòcón''' (''Ciconia ciconia'') – to je wiôldżi ptôch z rodzëznë bòcónowatëch (''Ciconiidae''). Biôłé bòcónë mają gniôzda i młodé na [[Kaszëbë|Kaszëbach]], a w strumiannikù òne są znowù tu, ale òb zëmã jich tu ni ma. === Rozmajitoscë === [[Bernat Zëchta]] napisôł, że [[Kaszëbi]] achtną bòcónë, a zabicé tegò ptôcha mòże sprowadzëc nieszczëscé na całą wies: abò wies sã spôli, abò grôd zniszczi séw na pòlach. W [[Pùzdrowò|Pùzdrowie]] òni gôdałë, że bòcónë lecą do słuńca pò òdżin i rzucają gò na wies. W [[Amerika|Americe]] Indianowie gôdalë, że stolemny ptôch ''Thunderbird'' mòże sprowadzëc gromówkã z piorënama. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Bòcónowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * Ernst Seefried-Gulgowski, Von einem unbekannten Volke in Deutschland. Ein Beitrag zur Volks- und Landeskunde der Kaschubei /Izydor Gulgowski, O nieznanym ludzie w Niemczech. Przyczynek do ludoznawstwa i krajoznawstwa Kaszub, przekład M. Darska-Łogin, red. naukowa i wstęp J. Borzyszkowski, Berlin 1911 - Gdańsk 2012, s.180 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bòcónowaté]] 5wxjp99fj055iz1d1ws3yfjrp0hbiwa 0 5916 206370 198658 2026-07-10T08:46:20Z Terrus38 14026 206370 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bogislaw-I-Duke-of-Pomerania.png|mały|left|]] [[Òbrôzk:POL województwo zachodniopomorskie COA.svg|120px|mały|Herb dinastëji Grifitów]] '''Bògùsłôw I''' (ùr. kòl. 1130, ùm. 18 strëmiannika 1187) – ksążã z dinastëji Grifitów. W 1181 rokù òn złożił ùczestnienié cesarzowi Friderikòwi Czerwònobardémù. W 1185 rokù òn równak złożił ùczestnienié królowi [[Dëńskô|Dëńsczi]], ale w jesz XII w. całô [[Zôpadnô Pòmòrskô]] dostała sã pòd wiéchrzëznã miemiecką. Tò [[Papiéż Grégòr IX|papiéż Grzegórz IX]] 19 strëmiannika 1238 ròku napisôł ò nim ''duce Cassubie'' ("ksążã [[Kaszëbë|Kaszëb]]"), a to je pierwszi dokùmeńt z mionã [[Kaszëbë]]. == Lëteratura == * [[Gerat Labùda]]: O Kaszubach, Gdiniô 1991, str. 18 (pò pòlskù) * G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, str. 69 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ksyżëce Zôpadny Pòmòrsczi]] m4macetu9gye3emyn8ztsknxmlbdobn 0 5924 206371 201668 2026-07-10T08:46:27Z Terrus38 14026 206371 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:BarnimIII.Siegel.JPG|mały|Sztãpel Barnima III]] [[Òbrôzk:Szczecin Zamek Ksiazat Pomorskich plyta Barnima III.jpg|mały|Grobny kam Barnima III]] '''Barnim III''' (ùr. kól 1300 rokù) – to béł ksyżã w [[Sztetëno|Szczecënie]] w latach 1320-1368. Ón pierszi nadôł so titel ksyżã [[Kaszëbi|Kaszëbów]] – ''dux Cassuborum''. == Lëteratura == * [[Gerat Labùda]]:''Historia Kaszubów w dziejach Pomorza'' t.1 Czasy średniowieczne, Gdańsk 2006, s. 110 * G. Stone: ''Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs'', London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 69 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ksyżëce Zôpadny Pòmòrsczi]] oktbpr0lagebdgqkhu41tssvlnmz5hz 0 5925 206372 204473 2026-07-10T08:46:32Z Terrus38 14026 206372 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:BarnimI.Siegel.JPG|mały|]] [[Òbrôzk:Cammin prince-bishopric 1250 (134037781).jpg|mały|Pòmòrsczé òkòlé kòl 1250 rokù]] '''Barnim I''' (ùr. kòl 1217 rokù) – béł princã [[Zôpadnô Pòmòrskô|Zôpadnégò Pòmòrzégò]] do 1278 rokù. Jegò matką bëła [[Mirosława]]. Miôł òn sztãpel z nôpisã: ''Sigillum Barnym illustris ducis Slauorum et Cassubie'' (sztãpel Barnima ... princa [[Słowiónie|Słowiónów]] a [[Kaszëbskô|Kaszëbsczi]])[https://books.google.pl/books?id=bq0OAAAAYAAJ&pg=RA1-PA141&lpg=RA1-PA141&dq=cassubien&source=bl&ots=aQIzj8B7AF&sig=6u1WG9v9vBBJFqcbfxFSBEWWtjo&hl=pl&sa=X&ved=0ahUKEwj7o7X3pcjLAhVlOJoKHaJXD58Q6AEIPzAG#v=onepage&q=cassubien&f=false]. Pòstawił téż [[Marijën Kòscół w Szczecënie]]. == Lëteratura == * [[Gerat Labùda]]: Kaszubi i ich dzieje, Gdańsk 1996, s. 90–91 ISBN 83-904950-9-0 (pò pòlskù) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ksyżëce Zôpadny Pòmòrsczi]] [[Kategòrëjô:Szczecëno‎]] pkjgd1ps3edg1ki6hhgezfznkk8qsxf 0 5959 206091 193938 2026-07-09T23:06:48Z Terrus38 14026 206091 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Falsemorel.jpg|mały|Babié ùszëszcza]] '''Babié ùszëszcza''' abò '''babié ùszë''' (''Gyromitra esculenta'') – są grzëbama. Òne są dzysô ùznôwóné za [[pòtrusë]]. Babié ùszë roscą m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Òbaczë téż == * [[Grzëbë]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1967, tom I, s. 10 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.grzybland.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=1349&Itemid=1 ''Gyromitra esculenta''] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Grzëbë]] pbqf6wgsi8i7npz1lle9a46rhddrpd0 0 5977 206090 203862 2026-07-09T23:06:34Z Terrus38 14026 206090 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Geotrupes stercorarius2.jpg|mały|Gòwniôl]] '''Gòwniôl''' (''Geotrupes stercorarius'') – bączk z rodzëznë gòwniôlowatëch (''Geotrupidae''). Òn żëje m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1967, tom I, s. 349 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Òwadë]] 4jftnba9haifk1a19s72yy226kw0tmb 0 5982 206089 203090 2026-07-09T23:06:28Z Terrus38 14026 206089 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Anguidae.jpg|mały|Slëmiéń]] [[Òbrôzk:Padalec zwyczajny.jpg|mały|Slëmiéń]] [[Òbrôzk:Padalec turkusowy 2.jpg|mały|Turkùsowi slëmiéń]] '''Slëmiéń''' (''Anguis fragilis'') – to je [[wieszczórka]] z rodzëznë slëmiéniowatëch (''Anguidae''). Òn żëje m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] i je tu òbjimniãti dzélową òchrónią. Ta wieszczórka je bez nogów. Òn je we wikszim dzélu [[Eùropa|Éuropë]], jaż pò Afrikã i Azjã. Jegò nordowô grańca przebiégô w Szwecje. == Ewòlucjô == Slëmiéń, jistno jak [[błotny żółw]], je reliktową fòrmą, warającą òd trzecorzãdu. Tak jak [[wieszczórka żëwòródka]], téż je jajeżëwòrodny. [[Òbrôzk:Padalec zwyczajny zbliżenie.JPG|mały|Slëmiéń z krótka]] == Bùdowa cała == Slëmiéń nie przënôlégô do wiôldżich wieszczórków, mierzi kòle 40–45 cm ë do 50 cm długòtë. Dwie trzecy ti wôrtnotë zajimò ògón. Z pòdrzątkù na swój sztôłt slëmiénia czãsto mają za żnijã i bezmëslnô zabijaja. A òd żniji apartni sã òn tim, że mô słabò zaznaczoną szëjã. Głowa wëzdrzi jak zrosłô ze srąbã. Mô téż pòwieczi i òkrãgłi zdrzél, a nié jak żnija knôdni. Në i ni mô cykcaka na krzebce. Równak wiedno lepi òpasowac, bò kòl niejednëch cemniészich żnijów, téż tegò cykcaka ni ma widzec. Tej nawetka czej jesmë gwës na 100%, że przed nama leżi slëmiéń, lepi trzëmac sã wskôzë: nigdë nie tikôj czegòs, co ni mô nogów. Òn nie je tak ùwinny jak chòc le [[wieszczórka żëwòródka]], ale za to je wikszi. Òne sã ùznôwóné za nôdłëżi żëjãcé wieszczórczi. W nôtërze mògã żëc nawetka do 15 lat. Slëmiéń m.in. żëje w lasach i mòże zakòpac sã np. pòd mëchã, pòd pniama drzéw, pòd wietwiama, w lëstach. Jegò żëcé je dosc krëjamné. Slëmiéń rëchô sã dosc pòmału, òn nie je chùtczi. Mòże dochadac nawetka do pół metra, ale trôfiają sã jesz wikszé. Spòdlëczną farwą slëmiénia je bruny w rozmajitëch tãczënach, òd jasnokawòwégò do cemnobrunégò z kòprowim łiskã. Na krzebce mòże miec czôrné pòdłùgòwaté lënie, jaczé cygną sã òd głowë do ògòna. Pëszny je tpzw. turkùsowi slëmiéń, chtëren na cemnym spòdlim przédnégò dzélu cała mô mòdré pónktë. Czej ùzdrzimë taczégò nadzwëkòwégò slëmiénia, mòżemë bëc gwës, że mô òn trzë lata, bò taczé mòdré znaczi na skòrze pòjawiają sã dopiérze ù starszich gadzënów. == Òkrãżé == Slëmiéń żëje w lasach. Zakòpiwô sã pòd mëchã, pòd pniama drzewów, pòd wietwiama i np. w lëstach. Jegò żëcé je dosc krëjamné. Je pòmalny w rëchach, nie je chùtczi ani skrãtny, a kò je òn rabùszny. Jak to je mòżno, że tak pòwólnô gadzëna cos schwôcy? To dlôte, że jachtëje na to, co je jesz barżi pòmalné jak òn: na wãdzëbôczi, smôrzcze, wije. Jé téż pajczi i pònarwë òwadów. == Fizjologiô == Slëmiéń je niegroznym zwierzã. Nie mòże nawetka ùgrëzc. Jegò jedurną òbarną przed ùstëgòwnikama je òdrzucënié ògóna. Taczi ògón wãgòrzi sã i zmili téj séj przesladownika, a slëmiéń je w sztãdze w tim czasu ùcec. Slëmiénie sã ùznôwóné za nôdłëżi żëjãcé wieszczórczi. W nôtërze mògã żëc nawetka do 15 lat. W [[Kòpenhaga|kòpenhasczim]] zoò òn żił jaż 54 lata. == Zagrôżbë i òchróniô == Wszëtczé ôrtë gadzënòw w Pòlsce mają prawną òchróniã. To òznôczô, że nie je wòlno tëch zwierzãtów zabijac, renic ani trzëmac. Do chwôtaniégò tëch wieszczórków brëkòwnô je specjalnô zgòda z Regionalny Direkcji Òchronë Nôtërë. Slëmiéń, jak wszëtczé naje gadzënë, je ôrtã pòd akùrôtną òchrónią. Wcyg jesz wëstãpiwô dosc wielno. Gò mòże pòtkac w rozmajitëch òkrãżach. Zmianë, jaczé më, lëdzë, wprowadzywómë w najim òkrãżim, są dlô niegò zagrôżbą. Dlôte że je pòmalny i mało skrãtny, nie rozmieje samòstojno wińc z głãbszich wëkòpónëch dołów. Nie ùcékô téż (jak np. żnija) z drodżi przed jadącyma aùtołama. Groznô je tej dlô niegò corôz wikszô rësznota na drogach, téż tëch lasowëch, gruńtowëch. == Lëteratura == * ''Encyklopedijô Pòwszechnô'', red. B. Dãbińskô, Pòznań 2011. * ''Gadë na Kaszëbach'': dodôwk do „Pòmeranii”, Gdùńsk 2016. * M. Młinarsczi ''Płazë i gadë w Pòlscë'', Warszawa 1966. * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 296. * [[Jan Trepczik|J. Trepczyk]]: Słownik polsko-kaszubski, Gdańsk 1994, t. II, s. 4. * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1972, tom V, s. 72. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gadzënë]] lozpv9rjlho19rijg4y9h90bhbbabbj 0 5999 206220 205140 2026-07-10T00:28:17Z Iketsi 3254 <abbr>an.</abbr>→{{jãz.|en}} 206220 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|na karce=Wales in the UK and Europe.svg|mòtto=Cymru am byth (Walijô na zawdë)|herb=Royal Badge of Wales (2008-2024).svg|miono-genitiw=Walije|fana=Flag of Wales.svg|himn=Hen Wlad Fy Nhadau|dëtk=Anielsczi funt szterling|kòd dëtka=GBP|lëdztwò=3 164 000|stolëca=Cardiff|fòrma państwa=[[mònarchiô]]|wiéchrzëzna=20 779|jãzëk=anielsczi, walëjsczi|miono=Walijô|gwôsné miono=Cymru<br>Wales|rok=2023|czasowô cona=+0|telefón=+44|Internet=.wales|Premiéra=Eluned Morgan|Prezydeńt=|Mònarcha=Karól III}} '''Walijô''' ([[Walijsczi jãzëk|wal]]. ''Cymru'') je jednym z szterëch dzélów [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britaniji]], historiczną celticką krôjną. * stoleczny gard: Cardif * lëdztwò: 3 164 000 (2023)<ref>[https://www.gov.wales/mid-year-estimates-population-2023-html Mid year estimates of the population: 2023] Government of Wales</ref> * wiéchrzëzna: 20 779 km² * Internet: .wales lub .cymru, òd 2015<ref>[https://businesswales.gov.wales/news-and-blog/discover-benefits-wales-and-cymru-domains Discover the benefits of .wales and .cymru domains] Business Wales</ref> == Historiô == Za rządów rzimsczégò césarza Klaùdiusza Walijô bëłô zamieszkiwanô bez Sylurów, Ordowików ë Dekangów. Sylurowie przez dłudżi biôtkòwali procëm Rzimianom; równak w roku 74 òstali pòkònani. W [[Strzédnowiek|strzédnowieku]] bëłë tu państwa m. jin. Królestwò Gwynedd i Królestwò Powys, chtërne widzałi sã pòd [[Anielskô|anielsczé]] panowanié. W XII stalata król Gwynedd - Owain Gwynedd przëjãl titel ksążëcã Walije<ref>Brockwell&nbsp;V., ''[https://hattonsoflondon.co.uk/the-history-of-the-prince-and-princess-of-wales-titles/ The History of the Prince and Princess of Wales Titles]'' [online], Hattons of London, 17 gòdnika 2023 [dost. 2026-07-07] ({{jãz.|en}}).</ref>. Pò pòdboju Walijsczi bez anielsczégò króla Edwarda I w 1284, jegò syn zwëskał titel ksążëcã w 1301 jako nastãpnik trónu (titel ten do dzys przësłëguje britijsczim nastãpnikom)<ref>''[https://www.bbc.co.uk/newsround/62928829 Prince of Wales: What does the title mean?]'', „BBC Newsround”, 16 séwnika 2022 [dost. 2026-07-07] ({{jãz.|en}}).</ref>. == Geografiô == === Gardë === * Cardiff (stolëczny gard) * Swansea * Newport * Rhondda * Barry === Rzéczi === * Wye * Usk * Severn * Tywi * Dee == Òbaczë téż == * [[Anielskô]] * [[Szkòckô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Wiôlgô Britaniô]] 95azco2ubjvsrdlu6rpyvqxsbcgw5dz 0 6064 206276 200452 2026-07-10T00:53:13Z Iketsi 3254 (ang.)→({{jãz.|en}}) 206276 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="float: right; clear: right; width: 250px; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; padding: 5px; margin: 0 0 1em 1em; font-size: 90%;" ! colspan="2" style="background: #b0c4de; text-align: center; font-size: 120%; font-weight: bold; padding: 5px;" | Lean Back |- | colspan="2" style="text-align: center; padding: 5px;" | [[Òbrôzk:Lean Back.jpg|250px]]<br /><small>Lean Back z Patrycją Golą na kòncerce w 15-lecie ODK Jowisz w Rudzie Śląsczi, 20 lëstopadnika 1998 r.</small> |- ! style="text-align: left; padding: 5px; border-top: 1px solid #eee; width: 45%;" | Ród | style="text-align: center; padding: 5px; border-top: 1px solid #eee;" | [[Pòlskô]] |- ! style="text-align: left; padding: 5px; border-top: 1px solid #eee;" | Gatënczi | style="text-align: center; padding: 5px; border-top: 1px solid #eee;" | Acid jazz, funk, soul, pop, blues |- ! style="text-align: left; padding: 5px; border-top: 1px solid #eee;" | Lata robòtë | style="text-align: center; padding: 5px; border-top: 1px solid #eee;" | 1985–2000 |- ! style="text-align: left; padding: 5px; border-top: 1px solid #eee;" | Starna WWW | style="text-align: center; padding: 5px; border-top: 1px solid #eee;" | [https://leanback.7m.pl/ leanback.7m.pl] |- ! colspan="2" style="text-align: center; border-top: 1px solid #aaa; background: #e6e6e6; padding: 3px;" | Slédny skłôd |- | colspan="2" style="padding: 5px 10px; line-height: 1.4em;" | Jack Dobrzansczi – [[gitara]]<br />Jarosłôw Kierkowsczi – basowô gitara<br />Tomôsz Kupka – klawisze<br />Krësztof Nowakowsczi – szlagzeug<br />Wòjcech Feodorów – trąba<br />Michôł Zabrzensczi – pùzón |} '''Lean Back''' – pòlsczé muzyczne karno z Gôrnégò Szlączi grającé acid-jazz/funky, soul, pop, blues w latach 1985–2000, chtërny pierszi rôz pòkôzało sã na mùzyczny binie bluesowim kòncertã w Klubie „Pulsar” w [[Ruda Śląska|Szląsczi Rudze]] wëkònëwające sztandardë m.jin. B.B. Kinga, Luthera Allisona ë Jeffa Becka. Pò edicji w 2000 roku platki „Lean Back Kolędy 2000” (Lean Back Kòlãdë 2000) karno zagrało w Bëtomiu slédny autorsczi kòncert na żëwò dlô TVP 3 [[Katowice]]; w tim téż roku òstało rozrzeszoné<ref>[https://web.archive.org/web/20090816192316/http://www.rsm.com.pl/kultura/jowisz/historia.html <nowiki>Historia ODK Jowisz. [dostęp 2026-01-09].</nowiki>]</ref><ref name=":0">Marek Jakubowski, Mariusz Szalbierz, ''Encyklopedia Muzyki Popularnej. Blues w Polsce'', 1997, s. 130, <nowiki>ISBN 83-85414-92-4</nowiki> (pol.).</ref><ref name=":1">Barbara Kołodziej, „10 lat z Lean Back”, Wiadomości Rudzkie, 1999, 48(380), s. 4, ISSN 1232-0560</ref><ref name=":2">[https://dzieci.us.edu.pl/node/251 <nowiki>Krzysztof Nowakowski. Uniwersytet dzieci. [dostęp 2010-03-25]</nowiki>]</ref><ref name=":3">[https://web.archive.org/web/20100601215356/http://www.malach.org/strona/glogowskie-spotkania-jazzowe <nowiki>25 Głogowskie Spotkania Jazzowe - Malach Głogów [online], www.malach.org [dostęp 2026-01-09] [zarchiwizowane z </nowiki>^adresu<nowiki> 2010-06-01] ({{jãz.|en}}).</nowiki>]</ref>. == Skłôd (1985-2000) == Janusz Biedrowsczi – saksofón, Jack Dobrzansczi – [[gitara]], Wòjcech Feodorow – [[trąbka]], Janusz Frychel – basowô gitara, Damión Jambor – perkùsëjô, Zbigórz Janowsczi – perkùsëjô, Macéj Kałwôk – basowô gitara, Jarosłôw Kierkowsczi – basowô gitara, Marión Kòwôlk – basowô gitara, Jireneùsz Kùcharczik – basowô gitara, [[spiéw]], Tomôsz Kupka – klawiszowé statczi, Jarosłôw Lelen – saksofón, Krësztof Nowakowsczi – perkùsëjô, Zbigórz Szczerbinsczi – perkùsjô, Dark Wantuch – klawiszowé statczi, Michôł Zabrzensczi – pùzón, Róbert Zùg – pùzón. <br>'''Wespółdzejanié:''' Patricjô Gola, Andrzéj Gaszczik, Justina Gwardeckô, Mark Raduli, Michôł Czachowsczi, Dark Mazur, Joanna Mróz, Krësztof Pietrzak, Dark Niebudek, Alina Trefon.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":3" /><ref>[https://web.archive.org/web/20081009215606/http://www3.uj.edu.pl/kultura/sfp/uczestn2.html <nowiki>33 studencki festiwal piosenki - uczestnicy [online], www3.uj.edu.pl [dostęp 2026-01-09] [zarchiwizowane z </nowiki>^adresu<nowiki> 2008-10-09].</nowiki>]</ref> == Diskògrafijô == (karno w skłôdze: Jacek Dobrzansczi – gitara, Wòjcech Feodorow – trąbka, Jarosłôw Kierkowsczi – basowô gitara, Krësztof Nowakowsczi – perkùsëjô, Michôł Zabrzensczi – pùzón, Tomôsz Kupka – klawiszowé statczi) * „10 plus 1” (MR Records, [[1999]])<ref name=":1" /> * „Lean Back Kolędy 2000” (MR Records, [[2000]]) ([[Kòlãdë]])<ref name=":2" /> == Wideògrafijô i radiowi nagrania == === Zdrzélnikòwi nagrania<ref name=":0" /><ref name=":1" />: === * [[1991]] r. „[[Jazz|Jazzowe]] promocje” – program III TVP (Jazzowé promòcje) * [[1991]] r. „Silesia Jazz Festival” – program III TVP * [[1995]] r. „100% Live” – program III TVP * [[1995]] r. „Muzyczne penetracje” - program III TVP (Mùzyczné gnëbòlenia) * [[1997]] r. „Koncert Laureatów Festiwalu „FAMA” – program II TVP (Kòncert Dobiwców Festiwalu „FAMA”) * [[1998]] r. „Tam, gdzie biją źródła” - program II TVP, TV Polonia (Tam, dze biją zdrzódła) * [[2000]] r. „100% Live” – program III TVP * [[2000]] r. „Dni Rudy Śląskiej” – TV Elsat (Dni [[Ruda Śląska|Szląsczi Rudë]]) === Radiowi nagrania<ref name=":0" /><ref name=":1" />: === * [[1993]] r. kòncert na żëwò w Radiu „Flash” * [[1999]] r. kòncert na żëwò w Radiu „Flash” promùjący platã „10 plus 1” == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://leanback.7m.pl/index.html Lean Back archiwum PL] * [http://www.youtube.com/@LeanBackBand Official Archived YouTube Channel of Lean Back (band)] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mùzyka]] [[Kategòrëjô:Pòlsczé mùzyczné karna]] [[Kategòrëjô:Pòlsczé jazzowé karna]] [[Kategòrëjô:Szląsczé mùzyczné karna]] [[Kategòrëjô:Szląskô Ruda]] 3jhvtgi85sdws5rgowcuipx2fow7hun 0 6115 206087 199437 2026-07-09T23:06:21Z Terrus38 14026 206087 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Anemone_sylvestris_120508b.jpg|mały|Lesnô kòzogrësc]] '''Lesnô kòzogrësc''' (''Anemone sylvestris'' L.) – to je roscëna z rodzëznë jastrownikòwatëch (''Ranunculaceae''). Jak pisze w swòim słowôrzu [[Bernat Zëchta]] òna rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abcm_01.pdf Anemone sylvestris] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 8oe422yxjsg9flndcaeovlcv3z4o838 0 6116 205612 205198 2026-07-09T12:38:38Z Iketsi 3254 ({{jãz.|pl}} ''Dzień Jedności Kaszubów'') 205612 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie.jpg|mały|]] '''Dzéń Jednotë Kaszëbów''' ({{jãz.|pl}} ''Dzień Jedności Kaszubów'') – swiãto ùsôdzoné dlô pamiãcë ò pierszi zmiónce ò [[Kaszëbi|Kaszëbach]]. [[Papiéż Grégòr IX]] [[19 strëmiannika]] [[1238]] rokù wëdôł pierszi dokùmeńt z mionã Kaszëbë — "ksyżã Kaszëb" (''duce Cassubie''). Pòtemù ksyżëc [[Zôpadnô Pòmòrskô|Zôpadny Pòmòrsczi]] nôsy titel ''dux Slauorum et Cassubie'' tj. ''ksyżëc Słowiónów ë Kaszëb''. Negò titla brëkòwôł jesz ksyżëc [[Barnim I]] (1210–1278). Pierwszi Dzéń Jednotë Kaszëbów òdbéł sã [[19 strëmiannika]] [[2004]] rokù we [[Gduńsk]]ù, a w nôslédnëch latach przédné òbchòdë bëłë òrganizowóné w taczich môlach jak: * [[2005]] – [[Gduńsk]] * [[2006]] – [[Tëchómie]] * [[2007]] – [[Kramarzënë]] * [[2008]] – [[Miastkò]] * [[2009]] – [[Bëtowò]] * [[2010]] – [[Kartuzë]] * [[2011]] – [[Słëpsk]] * [[2012]] – [[Brusë]] * [[2013]] – [[Kòscérzna]] * [[2014]] – [[Srôkòjce|Serakòjce]] * [[2015]] – [[Sëlëczëno]] * [[2016]] – [[Bòjano]] * [[2017]] – [[Chmielno]] * [[2018]] – [[Lëzëno]]<ref>{{YouTube|ZO44jKLNJaM|XX Światowy Zjazd Kaszubów 2018 HD}}</ref> * [[2019]] – [[Żukòwò]] * [[2022]] – [[Sopòt]] * [[2023]] – [[Gniéwino]] * [[2024]] – [[Kòscérzna]] * [[2025]] – [[Bòlszewò]] * [[2026]] – [[Wiôlgô Wies]]<ref>https://web.archive.org/web/20260504160218/https://odkryjpomorze.pl/storage/2026/03/post/1683/26371/dzien-jednosci-kaszubow-wladyslawowo-22-marca-2026-program.pdf</ref><ref>https://web.archive.org/web/20260504155906/https://scontent-dfw5-3.xx.fbcdn.net/v/t39.30808-6/653711717_1529386132527317_1175454651514524956_n.jpg?_nc_cat=110&ccb=1-7&_nc_sid=13d280&_nc_ohc=lc-xqCC5_jAQ7kNvwE_oula&_nc_oc=AdorCTy7HqHZ5XkR30cv4bQgH-aZhyA5pbRsh8U7dcppjMeZ7JeWf8Oz4Q-MxYeNJ5o&_nc_zt=23&_nc_ht=scontent-dfw5-3.xx&_nc_gid=KGZTHf4naCNs3nHXfsmSjA&_nc_ss=7b289&oh=00_Af4toQ7ZbUCGwaecsO_7nRo3Q2SxLiWEuCSgiuH7aDOUTA&oe=69FE921F</ref> == Òbaczë téż == * [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]] * [[Transcassubia]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mojestrone.com/zjazd-kaszbow/relacj/ * [https://www.facebook.com/dzien.jednoscikaszubow Dzéń Jednotë Kaszëbów] * {{YouTube|PPWFpZZ1Scw|XVIII Światowy Zjazd Kaszubów we Wdzydzach Kiszewskich}} * 2025: ** https://web.archive.org/web/20250317232529/https://odkryjpomorze.pl/imprezy/dzien-jednosci-kaszubow * 2026: ** {{YouTube|EKWbwbZ7W9E|Dzień Jedności Kaszubów we Władysławowie 2026 {{!}} kaszuby24.pl}} ** https://web.archive.org/web/20260504160241/https://odkryjpomorze.pl/imprezy/dzien-jednosci-kaszubow *** [https://web.archive.org/web/20260504160340/https://pawelnowak.pl/nuty-na-dzien-jednosci-kaszubow-we-wladyslawowie/ Nuty na Dzień Jedności Kaszubów we Władysławowie] **** [https://web.archive.org/web/20260504160302/https://pawelnowak.pl/wp-content/uploads/2026/02/Kaszebsczi-Himn.pdf Kaszëbsczi Himn] **** [https://web.archive.org/web/20260504160303/https://pawelnowak.pl/wp-content/uploads/2026/02/Opis-materialow-nutowych.pdf Opis materiałów nutowych] **** [https://web.archive.org/web/20260504160303/https://pawelnowak.pl/wp-content/uploads/2026/02/Reboce-reboce.pdf Rëbôcë, rëbôcë] **** [https://web.archive.org/web/20260504160305/https://pawelnowak.pl/wp-content/uploads/2026/02/Tata-i-koza.pdf Tata i kòza] **** [https://web.archive.org/web/20260504160307/https://pawelnowak.pl/wp-content/uploads/2026/02/Zeglorz-Morze-reczy-Me-od-morza.pdf Żeglôrz – Mòrze rëczy – Më òd mòrza] ** https://mojestrone.com/artykul/dzn-jednot-kaszbow-n2250170 === Szëkba === {{Szëkba|Dzień Jedności Kaszubów}} {{Szëkba}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Swiãta]] kyygge6ldb1djq22km4xfz9feav7pnb 205613 205612 2026-07-09T12:41:30Z Iketsi 3254 + 205613 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie.jpg|mały|]] '''Dzéń Jednotë Kaszëbów''' ({{jãz.|pl}} ''Dzień Jedności Kaszubów'') – swiãto ùsôdzoné dlô pamiãcë ò pierszi zmiónce ò [[Kaszëbi|Kaszëbach]]. [[Papiéż Grégòr IX]] [[19 strëmiannika]] [[1238]] rokù wëdôł pierszi dokùmeńt z mionã Kaszëbë — "ksyżã Kaszëb" (''duce Cassubie''). Pòtemù ksyżëc [[Zôpadnô Pòmòrskô|Zôpadny Pòmòrsczi]] nôsy titel ''dux Slauorum et Cassubie'' tj. ''ksyżëc Słowiónów ë Kaszëb''. Negò titla brëkòwôł jesz ksyżëc [[Barnim I]] (1210–1278). Pierwszi Dzéń Jednotë Kaszëbów òdbéł sã [[19 strëmiannika]] [[2004]] rokù we [[Gduńsk]]ù, a w nôslédnëch latach przédné òbchòdë bëłë òrganizowóné w taczich môlach jak: * [[2005]] – [[Gduńsk]] * [[2006]] – [[Tëchómie]] * [[2007]] – [[Kramarzënë]] * [[2008]] – [[Miastkò]] * [[2009]] – [[Bëtowò]] * [[2010]] – [[Kartuzë]] * [[2011]] – [[Słëpsk]] * [[2012]] – [[Brusë]] * [[2013]] – [[Kòscérzna]] * [[2014]] – [[Srôkòjce|Serakòjce]] * [[2015]] – [[Sëlëczëno]] * [[2016]] – [[Bòjano]] * [[2017]] – [[Chmielno]] * [[2018]] – [[Lëzëno]]<ref>{{YouTube|ZO44jKLNJaM|XX Światowy Zjazd Kaszubów 2018 HD}}</ref> * [[2019]] – [[Żukòwò]] * [[2022]] – [[Sopòt]] * [[2023]] – [[Gniéwino]] * [[2024]] – [[Kòscérzna]] * [[2025]] – [[Bòlszewò]] * [[2026]] – [[22 strëmiannika]] – [[Wiôlgô Wies]]<ref>https://web.archive.org/web/20260504160218/https://odkryjpomorze.pl/storage/2026/03/post/1683/26371/dzien-jednosci-kaszubow-wladyslawowo-22-marca-2026-program.pdf</ref><ref>https://web.archive.org/web/20260504155906/https://scontent-dfw5-3.xx.fbcdn.net/v/t39.30808-6/653711717_1529386132527317_1175454651514524956_n.jpg?_nc_cat=110&ccb=1-7&_nc_sid=13d280&_nc_ohc=lc-xqCC5_jAQ7kNvwE_oula&_nc_oc=AdorCTy7HqHZ5XkR30cv4bQgH-aZhyA5pbRsh8U7dcppjMeZ7JeWf8Oz4Q-MxYeNJ5o&_nc_zt=23&_nc_ht=scontent-dfw5-3.xx&_nc_gid=KGZTHf4naCNs3nHXfsmSjA&_nc_ss=7b289&oh=00_Af4toQ7ZbUCGwaecsO_7nRo3Q2SxLiWEuCSgiuH7aDOUTA&oe=69FE921F</ref><ref>https://wladyslawowo.pl/wiadomosci/1/wiadomosc/242501/dzien_jednosci_kaszubow_we_wladyslawowie__22_marca_2026_r</ref> == Òbaczë téż == * [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]] * [[Transcassubia]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mojestrone.com/zjazd-kaszbow/relacj/ * [https://www.facebook.com/dzien.jednoscikaszubow Dzéń Jednotë Kaszëbów] * {{YouTube|PPWFpZZ1Scw|XVIII Światowy Zjazd Kaszubów we Wdzydzach Kiszewskich}} * 2025: ** https://web.archive.org/web/20250317232529/https://odkryjpomorze.pl/imprezy/dzien-jednosci-kaszubow * 2026: ** {{YouTube|EKWbwbZ7W9E|Dzień Jedności Kaszubów we Władysławowie 2026 {{!}} kaszuby24.pl}} ** https://web.archive.org/web/20260504160241/https://odkryjpomorze.pl/imprezy/dzien-jednosci-kaszubow *** [https://web.archive.org/web/20260504160340/https://pawelnowak.pl/nuty-na-dzien-jednosci-kaszubow-we-wladyslawowie/ Nuty na Dzień Jedności Kaszubów we Władysławowie] **** [https://web.archive.org/web/20260504160302/https://pawelnowak.pl/wp-content/uploads/2026/02/Kaszebsczi-Himn.pdf Kaszëbsczi Himn] **** [https://web.archive.org/web/20260504160303/https://pawelnowak.pl/wp-content/uploads/2026/02/Opis-materialow-nutowych.pdf Opis materiałów nutowych] **** [https://web.archive.org/web/20260504160303/https://pawelnowak.pl/wp-content/uploads/2026/02/Reboce-reboce.pdf Rëbôcë, rëbôcë] **** [https://web.archive.org/web/20260504160305/https://pawelnowak.pl/wp-content/uploads/2026/02/Tata-i-koza.pdf Tata i kòza] **** [https://web.archive.org/web/20260504160307/https://pawelnowak.pl/wp-content/uploads/2026/02/Zeglorz-Morze-reczy-Me-od-morza.pdf Żeglôrz – Mòrze rëczy – Më òd mòrza] ** https://mojestrone.com/artykul/dzn-jednot-kaszbow-n2250170 === Szëkba === {{Szëkba|Dzień Jedności Kaszubów}} {{Szëkba}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Swiãta]] b7nq6d78gx55fnebgqayd9qndzc5biy 205614 205613 2026-07-09T12:45:27Z Iketsi 3254 -[[]] 205614 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie.jpg|mały|]] '''Dzéń Jednotë Kaszëbów''' ({{jãz.|pl}} ''Dzień Jedności Kaszubów'') – swiãto ùsôdzoné dlô pamiãcë ò pierszi zmiónce ò [[Kaszëbi|Kaszëbach]]. [[Papiéż Grégòr IX]] [[19 strëmiannika]] [[1238]] rokù wëdôł pierszi dokùmeńt z mionã Kaszëbë — "ksyżã Kaszëb" (''duce Cassubie''). Pòtemù ksyżëc [[Zôpadnô Pòmòrskô|Zôpadny Pòmòrsczi]] nôsy titel ''dux Slauorum et Cassubie'' tj. ''ksyżëc Słowiónów ë Kaszëb''. Negò titla brëkòwôł jesz ksyżëc [[Barnim I]] (1210–1278). Pierwszi Dzéń Jednotë Kaszëbów òdbéł sã [[19 strëmiannika]] [[2004]] rokù we [[Gduńsk]]ù, a w nôslédnëch latach przédné òbchòdë bëłë òrganizowóné w taczich môlach jak: * 2005 – [[Gduńsk]] * 2006 – [[Tëchómie]] * 2007 – [[Kramarzënë]] * 2008 – [[Miastkò]] * 2009 – [[Bëtowò]] * 2010 – [[Kartuzë]] * 2011 – [[Słëpsk]] * 2012 – [[Brusë]] * 2013 – [[Kòscérzna]] * 2014 – [[Srôkòjce|Serakòjce]] * 2015 – [[Sëlëczëno]] * 2016 – [[Bòjano]] * 2017 – [[Chmielno]] * 2018 – [[Lëzëno]]<ref>{{YouTube|ZO44jKLNJaM|XX Światowy Zjazd Kaszubów 2018 HD}}</ref> * 2019 – [[Żukòwò]] * 2022 – [[Sopòt]] * 2023 – [[Gniéwino]] * 2024 – [[Kòscérzna]] * 2025 – [[Bòlszewò]] * 2026 – [[22 strëmiannika]] – [[Wiôlgô Wies]]<ref>https://web.archive.org/web/20260504160218/https://odkryjpomorze.pl/storage/2026/03/post/1683/26371/dzien-jednosci-kaszubow-wladyslawowo-22-marca-2026-program.pdf</ref><ref>https://web.archive.org/web/20260504155906/https://scontent-dfw5-3.xx.fbcdn.net/v/t39.30808-6/653711717_1529386132527317_1175454651514524956_n.jpg?_nc_cat=110&ccb=1-7&_nc_sid=13d280&_nc_ohc=lc-xqCC5_jAQ7kNvwE_oula&_nc_oc=AdorCTy7HqHZ5XkR30cv4bQgH-aZhyA5pbRsh8U7dcppjMeZ7JeWf8Oz4Q-MxYeNJ5o&_nc_zt=23&_nc_ht=scontent-dfw5-3.xx&_nc_gid=KGZTHf4naCNs3nHXfsmSjA&_nc_ss=7b289&oh=00_Af4toQ7ZbUCGwaecsO_7nRo3Q2SxLiWEuCSgiuH7aDOUTA&oe=69FE921F</ref><ref>https://wladyslawowo.pl/wiadomosci/1/wiadomosc/242501/dzien_jednosci_kaszubow_we_wladyslawowie__22_marca_2026_r</ref> == Òbaczë téż == * [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]] * [[Transcassubia]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mojestrone.com/zjazd-kaszbow/relacj/ * [https://www.facebook.com/dzien.jednoscikaszubow Dzéń Jednotë Kaszëbów] * {{YouTube|PPWFpZZ1Scw|XVIII Światowy Zjazd Kaszubów we Wdzydzach Kiszewskich}} * 2025: ** https://web.archive.org/web/20250317232529/https://odkryjpomorze.pl/imprezy/dzien-jednosci-kaszubow * 2026: ** {{YouTube|EKWbwbZ7W9E|Dzień Jedności Kaszubów we Władysławowie 2026 {{!}} kaszuby24.pl}} ** https://web.archive.org/web/20260504160241/https://odkryjpomorze.pl/imprezy/dzien-jednosci-kaszubow *** [https://web.archive.org/web/20260504160340/https://pawelnowak.pl/nuty-na-dzien-jednosci-kaszubow-we-wladyslawowie/ Nuty na Dzień Jedności Kaszubów we Władysławowie] **** [https://web.archive.org/web/20260504160302/https://pawelnowak.pl/wp-content/uploads/2026/02/Kaszebsczi-Himn.pdf Kaszëbsczi Himn] **** [https://web.archive.org/web/20260504160303/https://pawelnowak.pl/wp-content/uploads/2026/02/Opis-materialow-nutowych.pdf Opis materiałów nutowych] **** [https://web.archive.org/web/20260504160303/https://pawelnowak.pl/wp-content/uploads/2026/02/Reboce-reboce.pdf Rëbôcë, rëbôcë] **** [https://web.archive.org/web/20260504160305/https://pawelnowak.pl/wp-content/uploads/2026/02/Tata-i-koza.pdf Tata i kòza] **** [https://web.archive.org/web/20260504160307/https://pawelnowak.pl/wp-content/uploads/2026/02/Zeglorz-Morze-reczy-Me-od-morza.pdf Żeglôrz – Mòrze rëczy – Më òd mòrza] ** https://mojestrone.com/artykul/dzn-jednot-kaszbow-n2250170 === Szëkba === {{Szëkba|Dzień Jedności Kaszubów}} {{Szëkba}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Swiãta]] sw4str94uf718exywgd4efapiryno3w 0 6120 206086 183638 2026-07-09T23:06:15Z Terrus38 14026 206086 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Annunciation Melozzo da Forli Pantheon.jpg|thumb|270px|Zwiastowanié - [[Melozzo da Forlì]]]] '''Matczi Bòsczi Roztwórny''' - '''Zwiastowanié''' - to je ùroczëzna, chtërna wëpôdô [[25 strëmiannika]] w [[Katolëcczi Kòscół|katolëcczim kòscele]]. '''Przësłowié''': Roztwórnô to je taczé swiãto, że nawet ptôch nie wije gniôzda. == Lëteratura == *[[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1969, tom III, s. 58 {{stub}} [[Kategòrëjô:Chrzescëjaństwò]] [[Kategòrëjô:Marija Panna]] rorc7pec3cumqvplnsp377j1nbinx29 0 6134 206085 162817 2026-07-09T23:06:08Z Terrus38 14026 206085 wikitext text/x-wiki '''Lëdowy téater''' – ôrt pòlubnégò [[téater|téatru]], chterën pòchòdzy z lëdowëch òbrzãdów. Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] znaczënk dlô niégò mielë: * [[Bernat Zëchta]] * [[Jan Karnowsczi]] * [[Aleksander Majkòwsczi]] * [[Léòn Heyke]] * [[Alojzy Bùdzysz]] * [[Jan Rómpsczi]] * [[Sztefan Bieszk]] * [[Stanisłôw Janke]] i jiny. {{stub}} [[Kategòrëjô:Téater]] ov35ke8c2j44pro9kjb8tpinvgeb1v9 0 6153 205987 205142 2026-07-09T22:33:57Z Terrus38 14026 205987 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Erithacus rubecula -RHS Garden Harlow Carr-8b-2c.jpg|mały|Czerwònuszk]] '''Czerwònuszk''' (''Erithacus rubecula'') — [[gatënk]] môłégò wanożnégò ptôcha z rodzëznë [[Muchòłówkòwaté|muchòłówkòwatëch]] (''Muscicapidae''), chòc wczasni zaliczóny do [[Drozdowaté|drozdowatëch]] (''Turididae''). Jedurny ptôch w rodzaju ''Erithacus.'' Nie je zagrożony. == Wëstãpòwanié == [[Òbrôzk:ErithacusRubeculaIUCN.svg|mały|Kôrta wëstãpòwaniô czerwònuszka. Jasnozelony – lãgòwi cząd, cemnozelony – całorocznô pòpùlacjô, mòdri – zëmòwiszcza, różewi – introdukòwóny i prôwdopòdobno wëmarłi.]] Czerwònuszk je do nalézeniô wnet w całi [[Eùropa|Eùropie]], zôpadnym parce [[Syberiô|Syberii]] i Azji Mniészi. Pòza tim są izolowóné lãgòwé pòpùlacje w [[Algeriô|Algerii]] czë na òstrowach wschódnégò [[Atlantik|Atlantikù]]. Ni ma gò na [[Islandëjô|Islandii]], w nordowi [[Skandinawiô|Skandinawii]] i w niechtërnëch partach [[Ruskô|Rusczi]]. Zëmùje w pôłniowi i zôpadny Eùropie (pòlskô pòpùlacjô na Iberijsczim Półòstrowie), północny Africe, Azji Mniészi i na Blësczim Wschòdze.<ref>BirdLife International (2018). [https://www.iucnredlist.org/species/22709675/131953953 "Erithacus rubecula]". IUCN Red List of Threatened Species. 2018 e.T22709675A131953953. [[doi:10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22709675A131953953.en|doi:10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22709675A131953953.en.]] Retrieved 19 November 2021.</ref> W Pòlsce je to lëczny lãgòwi ptôch, rozkòscérzóny w całim kraju. Pòdle szacënków ''Monitoringu Pospolitych Ptaków Lęgowych'', w latach 2013-2018 pòpùlacjô pòlsczégò czerwònuszka rechòwała 2,20–2,98 milionów lãgòwëch pôr<ref>Chodkiewicz T., Chylarecki P., Sikora A., Wardecki Ł., Bobrek R., Neubauer G., Marchowski D., Dmoch A., Kuczyński L.. [https://otop.org.pl/wp-content/uploads/2020/03/Biuletyn20_2019.pdf Raport z wdrażania art. 12 Dyrektywy Ptasiej w Polsce w latach 2013–2018: stan, zmiany, zagrożenia.] „Biuletyn Monitoringu Przyrody”. 20, s. 1–80, 2019.</ref>. Dzél ptôchów zëmùje na lãgòwëch terenach. == Systematika == Czerwònuszk razã z wiele jinszima gatënkama òstôł fòrmalno òpisóny jakò ''Motacilla rubecula'' przez szwedzczégò przërodnika [[Karol Linneùsz|Karola Linneùsza]] w dzësąti edicji jegò przełomòwégò dlô biologii dokazu z 1758 – ''[[Systema Naturae]].''<ref>[[Karol Linneùsz]]: [https://www.biodiversitylibrary.org/item/10277#page/208/mode/1up ''Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata.''] Holmiae. (Laurentii Salvii), 1758, s. 188. (łac.).</ref> Gatënkòwi epitet - ''rubecula'' wëwòdzy sã òd łacyńsczégò słowa ''ruber'' (czerwòny)<ref> ''D.P. Simpson: Cassell's Latin-English, English-Latin dictionary. Wyd. 5. London: Cassell, 1984, s. 883. <nowiki>ISBN 0-304-52257-0</nowiki>.''</ref>. Rodzôjowò pòzwa ''Erithacus'' òsta nadónô przez francëzczégò rodnika Georges'a Cuviera w 1800 i je ùżwiónô do dzyso<ref>G. Cuvier: Lecons d'Anatomie Comparée. Paryż: 1800, s. tabl. 2. (fr.)</ref>. Wëapartniô sã czile pòdgatënków czerwònuszka: * ''E. rubecula melophilus'' – Britijsczé Òstrowë. * ''E. rubecula rubecula'' – '''czerwònuszk''', '''pòspòliti czerwònuszk''' – kòntinentalnô Eùropa do Ùralu, zapôdnô Turcjô, òstrowë wschodnégò Atlantikù i téż północno-zôpôdné Marokò. * ''E. rubecula superbus'' – '''tenerifsczi''' '''czerwònuszk''' – Tenerifa (Kanarijsczé Òstrowë). * ''E. rubecula marionae'' – '''kanarijsczi''' '''czerwònuszk''' – Gran Canaria (Kanarijsczé Òstrowë). * ''E. rubecula witherbyi'' – północnô Algeriô i północnô Tunezjô. * ''E. rubecula valens'' – pôłniowi Krim. * ''E. rubecula caucasicus'' – wschodniô Turcjô i Kaùkaz. * ''E. rubecula hyrcanus'' – pôłniowò-wschòdny Azerbejdżan i północny Iran. * ''E. rubecula tataricus'' – górë Ùral i pôłniowô-zapôdnô Syberiô. == Znanczi gatënkù == [[Òbrôzk:Bold Robin (98857441).jpeg|mały|Charakteristicznô plama na piersë czerwònuszka.]] === Òpisënk wëzdrzatkù === Czerwònuszk je môłim ptôchã ò wëlecałi i wëprostowany, abò krãgłi i przësadzësti sylwetce. Jegò cało mierzi 12,5–14 cm, rozcygłosc lecëdłów wënosy 20-25 cm, a ògón mô 5-6 cm długòscy. Ptôch wôżi leno 14-21 gramów. Òbie pëłce są szlachòwno òpierzóné i są do se pòdobné rozmiarã. Czerwònuszczi mają charakteristiczné ùfarwienié - jakò dozdrzeniałé òsobniczi mają dërdzawą plamã, jakô rozcygô sã na piersë, gôrdzel i bòczi głowë, kòl ni je mòdro-szari "kòntur". Na plama z czasã widnieje i staje sã matowô. Brzëch ptôcha je biôłi, a jegò bòczi, ògón i slôdk są szaro-bruné. Lecëdła są òliwkòwò-zeloné. [[Òbrôzk:European Robin - Erithacus rubecula - Juvenile.jpg|mały|Czerwònuszk w juwenalnym ùfarwieniu.]] Młodé ptôchë w juwenalnym òpierzeniu są bruné z cemnyma plamama i jasniészim brzëchã. Dozdrzeniałé ùfa\wienié zaczinô pòjawiac sã pò kòl półtora miesąca zëcô (czerwińc – séwnik), a pò rokù òsygô finalną fòrmã. <ref>Rob Hume i inni red., ''Ptaki Europy: przewodnik do rozpoznawania'', Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2023, s. 392, [[:pl:Specjalna:Książki/9788377636084|ISBN 978-83-7763-608-4.]]</ref> Dzãka dërdzawi plamie i jednorodny farwie lecëdłów czerwònusczi są dosc łôtwé do rozpòznaniô w nôtërnym strzodowiszczu. [[Òbrôzk:Erithacus rubecula whiterbyi Hartert, E, 1910 232 HdB Ouarsenis Algérie.jpg‎|mały|''Erithacus rubecula'']] == Lãgòwi cząd == Czerwònuszk płcową dozdrzeniałosc òsygô jak je rok stôri.<ref>Michał Radziszewski i inni red., Ilustrowana encyklopedia ptaków Polski: przewodnik ornitologa, Bełchatów : Warszawa: Fenix ; PZWL Wydawnictwo Lekarskie Sp. z o.o., 2022, s. 264</ref> Ptôchë te młodzą sã dwa razë w rokù. Pierwszi ląg przëpadô midzë łżekwiatã a majã, a drëdżi w czerwińcu. Jeżle jeden z lãgów nie przedërchô, czerwònuszczi mògą jesz rôz sã rozmłodzëc w lepińcu, abò nawetka w zélnikù. === Jaje === Samica niese 5-6<ref>Michał Radziszewski i inni red., Ilustrowana encyklopedia ptaków Polski: przewodnik ornitologa, Bełchatów : Warszawa: Fenix ; PZWL Wydawnictwo Lekarskie Sp. z o.o., 2022, s. 264, [[:pl:Specjalna:Książki/9788365808486|ISBN 978-83-65808-48-6.]]</ref> jajów ò różnym ùfarwieniu (nôczãscy są to biôłé jaja z dërdzawima abò zelonyma kropkama). W drëdżim lãgù je jich mni – òd 4 do 5 sztëk. Nié kòżdô samica przëstãpùje do drëdżégò lãgù. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} == Przëpisë == {{Przëpisë}}{{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ptôchë]] [[Kategòrëjô:Mùchòłówczi]] 6w3joaeegreoijzr05axyeztwdy0lgq 0 6366 206084 198454 2026-07-09T23:06:01Z Terrus38 14026 206084 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} [[Òbrôzk:Grzenia.JPG|mały|Grzenia]] '''Grzenia''' abò '''Grzenk''' – jeden z 13 ''Dëchów'', jaczé stoją w [[gmina Lëniô|gminie Lëniô]] na turistno-nôtërnym szlachù ò pòzwie ''"[[Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha|Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha]]"''. == Òpisënk [[Aleksander Labùda|Aleksandra Labùdë]] == '''Grzenia''' – to strogòtlëwi duch i ògradzan spikù i snicô. Żużulkô marësznëch lëdzy do spikù i jich bùdzy welësznëch ze spikù. Nié le dëcht lëdzy, ale '''Grzenk''' zybie do spikù zwierzëce, fiucëznã i òwadzëznã. Szëkùje jejim leże i mô je w ògradzym w jejich zëmòwim spikù. Grzenk czerëje snicym. Wëprowôdzô nas z bezchwatnégò cała i pòkazëje nama, dze më czedës bëlë i co nas żdże w przëchadnym. Ale më naszigò pòwiãzu z przeszłotą i przëszłotą, i wszechswiatem ni mòzemë rozmiôc, bò felec nama krëjamny wiadë staroswiecczich Egiptów, co no stoja wiele wëżi jak teôrtnô wiada ùczałëch naszich czasów. '''Lëdze gôdalë''' : <poem> – ''Mùszã jic spac, bò Grzenk sã ju do mie mô.'' – ''Zéwiesz, gwës Grzenk ce ju bierze.'' – ''Pòscelë wërë, bò Grzenk mie ju do se òchli!'' – ''Grzenia mie tłëcze, jidã so spac.'' – ''Żużkôj le żużkôj, bò Grzenk cë ju piôsk w òczka sëpie!'' – ''Spiochù, z ce je jistny Grzenk!'' – ''Grzenia je ju krótko.'' [[Bernat Zëchta]], 1967 </poem> == Szlachòta == '''Grzenia''' stoji w [[Strzépcz|Strzépczu]], kòl Kaszëbsczégò Òglowòsztôłcącégò Liceum. == Lëteratura == [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1967, tom I, s. 379 == Òbaczë téż == * [[Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Gmina Lëniô}} [[Kategòrëjô:Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô mitologiô]] b9cowz96ppwm8vx695jewvttjkn39a7 0 6368 206083 200073 2026-07-09T23:05:52Z Terrus38 14026 206083 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} [[Òbrôzk:Pólnica.JPG|mały|Pólnica]] '''Pólnica''' – to je pòlnô ùkôzka, a téż jeden z 13 ''Dëchów'', jaczé stoją w [[gmina Lëniô|gminie Lëniô]] na turistno-nôtërnym szlachù ò pòzwie ''"[[Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha|Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha]]"''. == Òpisënk [[Aleksander Labùda|Aleksandra Labùdë]] == Strôgô, snôżô i pësznô '''Pòlnica''', duch białgłowsczigò ôrtu, dzejô le dëcht latem. Calëchnô nagô, z winôszkem z kwiatków na głowie, wiérzchùje na rãdim szëmlu, òbjeżdżô pòla i łączi i dze le wezdrzi - tam wszëtkò rosce w òczach. Chto chòc le rôz '''Pólnicã''' ùzdrzôł, ten je ùrzekłi i czecznieje z nieszczestlëwi lubòtë. '''Lëdze gôdalë''' : <poem> – ''Pò tim deszczu Pólnica òbjeżdżô pòla.'' – ''Stôri Jãdroch miôł bòdôj miec widzóné Pòlnicã na jawie.'' – ''Lôtô za tim dzewusem jak za taką Pólnicą.'' – ''Pólnica gò mô ùrzekłé.'' </poem> == Szlachòta == '''Pólnica''' stoji w [[Tłuczewò|Tłuczewie]], kòl klepiska do grë w balã. == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]: ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej'', Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1970, tom IV, s. 122 == Òbaczë téż == * [[Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Gmina Lëniô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô mitologiô]] ev0lh61ngtl6yttqsqxh3hx1drl8msd 0 6498 206082 204653 2026-07-09T23:05:45Z Terrus38 14026 206082 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Full Moon Luc Viatour.jpg|mały|Widzënk Miesąca ze Zemi]] [[Òbrôzk:Youtubeastronautsonmoonot3.gif|mały]] '''Miesąc'''<ref name=":0" /> (jiné miona: '''miesądz'''<ref name=":0">{{sloworz.org|3330|3797}}</ref>, '''miesidz''', '''ksãżëc'''; symbòl: [[Òbrôzk:Moon decrescent symbol (fixed width).svg|16px|☾]]) – jedurny nôtërny satelita [[Zemia|Zemi]]. Òn krąży wkół Zemi ë mô rozmajité fazë. Na Miesącë bëlë w 1969 r. dwaji [[Zjednóné Kraje Americzi|Amerikanie]] - Neil Armstrong i Edwin "Buzz" Aldrin<ref>[https://www.rmg.co.uk/stories/space-astronomy/how-many-people-have-walked-on-moon How many people have walked on the Moon?] Royal Museums Greenwich</ref><ref>[https://www.nhm.ac.uk/discover/factfile-the-moon.html The Moon] Natural History Museum</ref>. Promiéń je 1,737.5 km. Masa je 7.35 x 10^22 kg. Wiéchrzëzna 38 millionów km&#xB2;<ref>[https://www.space.com/18135-how-big-is-the-moon.html How big is the moon?] Space</ref>. == Òbaczë téż == * [[Zemia]] * [[Faza Miesądza]] * [[Zacmienié Miesądza]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1972, tom V, s. 262 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Słuńcowi Ùstôw|kol=#c0c0ff}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Astronomijô]] fvii2i81jqapngu580mmadsp7ln1o58 0 6515 206449 205392 2026-07-10T09:15:12Z Terrus38 14026 206449 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = ‏جمهوريّة مصر العربيّة‎ Dżumhurijjat Masr al-Arabijja |miono = Arabskô Repùblika Egiptu |miono-genitiw = Egiptu |fana = Flag of Egypt.svg |herb = Coat_of_arms_of_Egypt_(Official).svg |na karce = Egypt in its region (undisputed).svg |jãzëk = Arabsczi, arabskoegipsczi dialekt, anielsczi |stolëca = Kairo |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 1.010.408 |procent-wòdë = |lëdztwò = 94.798.827 | rok = 2018 |dëtk = Egipsczi funt E£| kòd dëtka = EGP |czasowô cona = +3 |swiãto = |himn = "بلادي، بلادي، بلادي" (Bilady, Bilady, Bilady)<br>Mój krôj, mój krôj, mój krôj <center>[[Òbrôzk:Bilady, Bilady, Bilady.ogg]]</center> |kòd = EG |Internet = .eg |telefón = 20|Prezydeńt=Abd al-Fattah as-Sisi|Premiéra=Mustafa Madbuli|aùtowi kòd=ET }} '''Egipt''' ({{jãz.|ar}} ‏مصر‎, ''Miṣr''; egipsczi dialekt ''Máṣr''; {{jãz.|la}} ''Aegyptus''; {{jãz.|grc}} ''Αίγυπτος'') – to je wiôldżé państwò na Nilem w nordòwo-pòrénkòwi [[Afrika|Africe]] i dzélòwo w [[Azëjô|Azëji]] przez [[Sinaj|Sinajsczi półòstrów]], ze stolëcą i nôwikszim gardã w [[Kairo]]. Jine wôżne gardë to [[Aleksandria]], [[Luksor]], Giza, Karnak, Abydos, Aswan, Abu Simbel, Port Said, Suez i Fajum. Egipt leżi nad [[Nil|Nilem]], nôwikszą rzéką swiata i Africzi. W Nilu roscą papirusë, lotosë i żëją rzeczne zwiérze jakno krokodilë i hipopotamë. Egipt ma grańcã na nordze ze [[Strzódzemné_Mòrze|Strzódzemném Mòrzem]], na pòrénkù Egiptu je [[Czerwióne Mòrze]] z hôwingą Suezu i hôwingą Akaba, na zôpadze Egipt mô dzél pustini [[Sahara]], chtërna grańczë z [[Libiô|Libią]], i na pôłnim Egipt mô grańce ze [[Sudan|Sudanã]]. Kòl 4000–6000 lat temù nad Nilem òstała ùsôdzona stolemnô ciwilizacëjô Stôrożëtnégò Egiptu, znôna z piramid, chtërna warôwała wicy jak 3000 lat. [[Òbrôzk:Egypt-region-map-cities-2.gif|mały|310px|left|Karta Egiptu z gardama]] [[Stôrożëtni Egipt]] to bëła jedno z nôstarszich ciwilizacëji swiata, dzélona na predinasticzni cząd, Stôre Państwò, Strzódne Państwò i Nowe Państwò. W predinasticznim cządze ni kraj to bëłë 2 stolemne, apartne kraje: Dólni Egipt na nordze kòl delty Nilu i Górni Egipt na pôłnim zdłużą Nilu. Przednicë Stôrożëtnego Egiptu mielë miono ''faraon'' (jakno faraón Ramzes, faraón [[Cheops]], faraonka [[Hatszepsut]] abò faraonka [[Kleopatra]]). Pierszi faraón [[Narmer]] sparłãczeł Spódny i Górny Egipt w jedne państwò i ùsôdzył pierszą faraónską dinastiã Egiptu. Dzys historëjô Stôrégò Egiptu dzelona je téż na cządë dinasticzne, jaknò cząd dinastii XII abò cząd dinastii VII. Egipsczé faraónë bùdowalë stolemne piramidë i swiãtnice dlô baro wielu egipsczich bògów i bòżën egipsczi religie jak Izida, Amon-Ra, Bastet, Maat, Oziris, Szemet, Hathor, Thot, Anubis, Chnum i jin. W stôrożëtnim Egipce brëkòwano hieroglifë do pisaniô na papirusach i mùmifikòwano lëdzë pò smiercë. Do dzys w Egipce mòże òbôczëc na dôwne piramidë, nekropolie faraonów i swiãtnice, a egipsczé mùmie, papirusë, szlachotë i jine egipsczé stôrodôwnotë mòże òbôczëc w egipsczich muzeach, a téż w muzeach na całim swiece jaknò w Parizu, Bërlënie i w Pòlsce. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:All_Gizah_Pyramids.jpg|Piramide w Gizie, Egipt Òbrôzk:Tutmask.jpg|Faraon [[Tutanchamon]] Òbrôzk:Nofretete_Neues_Museum.jpg|[[Nefretete]], białka faraona Achenatena Òbrôzk:Philae_temple_aswan.jpg|Swiãtnica bòżëne Izidy w Philae Òbrôzk:SFEC_EGYPT_ABUSIMBEL_2006-003.JPG|Szlachota faraona Ramzesa II w Abu Simbel Òbrôzk:Ramses-Station.jpg|Stacëjô Ramzesa w kairsczim metrze Òbrôzk:Cairotower.jpg|Stolemnô wieżô Borg Al-Qāhira w Kairo Òbrôzk:Luxor_R07.jpg|Gard Luksor w Egipce Òbrôzk:Esna_Temple_R02.jpg|Swiãtnica bòga Chnuma w Esna Òbrôzk:%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA_%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B2%D9%87.jpg|Gard Giza z piramidama Òbrôzk:Hatschepsuttempel.jpg|Grobowa swiãtnica faraonki Hatszepsut w Egipce </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Egipt| ]] 9hchg9v4otajdynp7hsiy6zv2c3vwue 0 6518 205641 193934 2026-07-09T14:50:29Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Ruskô]] to [[Category:Gardë w Rosji]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 205641 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Podolsk| dopełniacz=Podolska| céch=Coat of Arms of Podolsk (Moscow oblast).png| fana=Flag of Podolsk (Moscow oblast).svg| karta=| wòjewództwò=| kréz=gard na prawach krézu| grodzki=| rodzaj_gminy=| gmina=| miejska=| bùrméster=| adres_um=| kod_poczt_um=| tel_um=| fax_um=| mail_um=| wiéchrzëzna=40,04| stopniN=55|minutN=25|stopniE=37|minutE=32| wysokość=| rok=2010| lëdztwò=183 095| gęstość=| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+7) 4967| pòcztowi kòd=142000| registracëjné tôfle=| TERYT=| SIMC=| www=http://admpodolsk.ru/| }} '''Podolsk''' (rus. Подольск) je gardã w [[Ruskô|Rusce]]. Lëdztwò: 183,095 mieszkańców. == Òbaczë téż == * [[Ruskô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Gardë w Rosji]] 3fyj9ebigsdf1wjqqf7hh8bchflkwuy 205645 205641 2026-07-09T14:53:10Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 205645 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Podolsk| dopełniacz=Podolska| céch=Coat of Arms of Podolsk (Moscow oblast).png| fana=Flag of Podolsk (Moscow oblast).svg| karta=| wòjewództwò=| kréz=gard na prawach krézu| grodzki=| rodzaj_gminy=| gmina=| miejska=| bùrméster=| adres_um=| kod_poczt_um=| tel_um=| fax_um=| mail_um=| wiéchrzëzna=40,04| stopniN=55|minutN=25|stopniE=37|minutE=32| wysokość=| rok=2010| lëdztwò=183 095| gęstość=| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+7) 4967| pòcztowi kòd=142000| registracëjné tôfle=| TERYT=| SIMC=| www=http://admpodolsk.ru/| }} '''Podolsk''' ({{jãz.|ru}} Подольск) je gardã w [[Ruskô|Rusce]]. Lëdztwò: 183,095 mieszkańców. == Òbaczë téż == * [[Ruskô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Rosji]] 8sfh4n2b4pc1di5ng67144mssbmd2r8 205650 205645 2026-07-09T14:55:20Z Iketsi 3254 {{Òficjalnô starna}} 205650 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Podolsk| dopełniacz=Podolska| céch=Coat of Arms of Podolsk (Moscow oblast).png| fana=Flag of Podolsk (Moscow oblast).svg| karta=| wòjewództwò=| kréz=gard na prawach krézu| grodzki=| rodzaj_gminy=| gmina=| miejska=| bùrméster=| adres_um=| kod_poczt_um=| tel_um=| fax_um=| mail_um=| wiéchrzëzna=40,04| stopniN=55|minutN=25|stopniE=37|minutE=32| wysokość=| rok=2010| lëdztwò=183 095| gęstość=| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+7) 4967| pòcztowi kòd=142000| registracëjné tôfle=| TERYT=| SIMC=| www=http://admpodolsk.ru/| }} '''Podolsk''' ({{jãz.|ru}} Подольск) je gardã w [[Ruskô|Rusce]]. Lëdztwò: 183,095 mieszkańców. == Òbaczë téż == * [[Ruskô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Rosji]] gcwhqmrynbxgaj2tlq1285kjf63vat8 205753 205650 2026-07-09T15:12:08Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == {{#categorytree:Gardë w Rosji|hideroot=on|mode=pages}} 205753 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Podolsk| dopełniacz=Podolska| céch=Coat of Arms of Podolsk (Moscow oblast).png| fana=Flag of Podolsk (Moscow oblast).svg| karta=| wòjewództwò=| kréz=gard na prawach krézu| grodzki=| rodzaj_gminy=| gmina=| miejska=| bùrméster=| adres_um=| kod_poczt_um=| tel_um=| fax_um=| mail_um=| wiéchrzëzna=40,04| stopniN=55|minutN=25|stopniE=37|minutE=32| wysokość=| rok=2010| lëdztwò=183 095| gęstość=| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+7) 4967| pòcztowi kòd=142000| registracëjné tôfle=| TERYT=| SIMC=| www=http://admpodolsk.ru/| }} '''Podolsk''' ({{jãz.|ru}} Подольск) je gardã w [[Ruskô|Rusce]]. Lëdztwò: 183,095 mieszkańców. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Gardë w Rosji|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Rosji]] 285crfpw0vldgibpjq0jzjy9y5pxpcv 0 6522 206081 204268 2026-07-09T23:05:35Z Terrus38 14026 206081 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Burczybas z kolekcji Muzeum Kaszubskiego w Kartuzach.jpg|mały]] '''Bùrczibas''' – jinstrument zrobiony z bùsczi pò bómkach (abò môłi beczczi) i kóńsczich włosów. Do graniô na nim je trzeba trzech lëdzy (jeden mòcno trzimô pód pôchą bùskã, drëdżi pòléwô włosë, a trzecé za nie pòcygô). Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] rôz czedës [[Trzej królowie]] mielë bùrczibas, bò "Trzej królowie bez bùrczibasa, to nie są żódné królowie". == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej. Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk, t.VII (1976), s. 28 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://cyfrowearchiwum.amu.edu.pl/archive?main=kartuzy&page=2 1971 rok] * [https://archive.org/details/aporee_27935_32196 archive.org] * [http://www.youtube.com/watch?v=R2S1EZL1hx0&list=PL4ACDE28835FBFCA1] * [http://www.europeana.eu/portal/record/09404/AA09B2990ED5E3A1521A768B213540AAEF51659F.html] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mùzyczné instrumentë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] exgs0xg3z5y1axya4l1mo4pxuleeo7l 0 6591 206268 205367 2026-07-10T00:48:10Z Iketsi 3254 [[Łacyńsczi jãzëk|łac.]]→{{jãz.|la}}; <abbr>ang.</abbr>→{{jãz.|en}}; (ang.)→({{jãz.|en}}) 206268 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Collage of Nine Dogs.jpg|mały|Różnorodnosc psów. Na òdimkù labrador, golden retriver, cockerpoo, dłëgłowłosy york, bokser, milu, beagle, basset hound, nowòfùnland.]] '''Tósz, domôcy pies'''; ({{jãz.|la}} ''Canis familiaris''<ref>C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest (red. red.): Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 434. <nowiki>ISBN 978-84-16728-35-0</nowiki>. ({{jãz.|en}}).</ref> lub ''Canis lupus familiaris''<ref>[https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=726821 Canis familiaris], [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.</ref>) – ùdomòwióny gatënk rabùsznégò suska z rodzëznë [[Psowaté|psowatëch]] (Canidae), traktowóny przez niechtërné systematiczné mòdele jakò pòdgatënk [[Szari wilk|wilka]]<ref>Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) ''Canis lupus familiaris'' w: ''Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.)'' [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. ({{jãz.|en}}) [dostęp 2016-12-04]</ref>, òpisëwóny pòd synonymicznëmi pòzwami'', abò Canis lupus familiaris'' lub ''Canis familiaris.'' Òd czasu jegò kòntaktu z człowiekã pòwstało wiele ras, mòcno różniącëch sã òd se mòrfòlogią i ùżitkòwëmi znankami. Przez [[ISSG]] (Invasive Species Specialist Group) ùznawóny za [[inwazyjny gatënk]]. == Ùżëtkòwòsc == [[Òbrôzk:Stary pies.jpg|mały|Òwczôrk miemiecczi]]Psë w zależnoscy òd roli jaką pëłnią dlô człowieka są dzélóné na różné zortë: * tósz òbronny: òwczôrk miemiecczi, rottweiler, doberman; * tósz jachtarsczi: pointerë, wyżłë, ògarë, chartë; * tósz pasterszczi: border collie, welsh corgi, òwczôrk australijsczi, kelpie; * tósz òpiekùn; * tósz retôrz; * tósz szandarzën: òwczôrk miemiecczi, sznaucer. == Òbaczë téż == * [[Psy klészcz]] * [[Jôpscownik]] * [[Klatôk]] * [[Ratler]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|LRF1BYYu-wM|Mój tusk — RodnyVoice}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Psë| ]] 2lzfgrcshjun3azminta8mb8bp66z9e 0 6593 206006 198959 2026-07-09T22:44:47Z Terrus38 14026 206006 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Chimney sweep.JPG|mały|Kòminôrz]] '''Kòminôrz''' - rzemiãsnik, chteren zajimô sã czëszczeniém kòminowëch dargów. == Rozmajitoscë == Kòminôrz mòże lëdzóm pùcowac piécczi doma. Ju w IV wiekù lëdze zaczãlë bùdowac kòminë. Czedës na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] bëłë bùdowóné szeroczi kòminë - na dwa métrë w kwadrace ù pòdstawë. Wark kòminôrza pòwstôł razã z technologicznym pòkrokã w swiece. Czedës lëdze zmerkalë, że òdżin mòże przeniesc baro wiôldżi stratë tam, gdze nie achtnie sã robòtë kòminôrza. Tedë òni ùznalë, że kòminë mùszą bëc wëmiôtóné przez kòminôrza. To nastało midzë Kaszëbama pôrã lat pò I swiatowi wòjnie. Za tą robòtã przë kòminach wszëtczich bùdinków trzeba bëło płacëc i gbùrzë nie chcelë słëchac tegò nôkazu. Patrónã kòminôrzów je swiãté Florian chtërnégò wspòminô liturgio w katolëcczim kòscele [[4 maja]]. Przòde lat sã stronama gòdało, że jak widzisz kòminôrza te mùsisz sã chùtkò złapic za knãpka, te òn mòże przëniesc szczãscé. Stronama biwało tak, że kòżdô gòspòdëni chca, żebë ji chëcze kòminôrz òdwiedzôł nôprzód, bò jegò ruchna bëłë tedë jesz czesté - niéòsmòloné sôdzą. Ta gòspòdëni do chtërni òn przëszedł piérszi, ta bëła sczãslewô. == Lëteratura == [[Agùstin Chrabkòwsczi]]: Jak jô béł bògati, [[Banino]] (2007), s. 59 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Warczi]] 3vk8cv0zhplr5zvel58yh6c4sfxg2ip 1 6656 206406 127320 2026-07-10T08:53:24Z Terrus38 14026 206406 wikitext text/x-wiki Lãbòrg - gôdają stôri [[Kaszëbi]]. Lãbòrg - Kaszëbsczé abecadło (2000) s. 24 - W. Bòbrowsczi, K. Kwiatkòwskô: Kaszëbsczé abecadło. Dar Gdańska, Gdańsk 2000. Ląborg - napisôł [[Bernat Zëchta]] w swóim ''Słowôrzu...'' t. II, s. 338 Malbórg - mòże wëstarczi? --------------------- Òdpòwiesc: Wë nie rozmiejece òdmianë: Nominatiw (chto? co?) : Lãbórg (sztricha ójt) Genetiw (kògò? czegò ?: Lãbòrga (sztricha ksob) Wiele lëdzy mëszli jak gôdô sã "Lãbòrga" to w nominatiwie téż je "Lãbòrg" ale to je FELA (ŻCzDark) (PS. zdroje - Lorentz, Ramułt) (DŻCz) --------------------- Òdpòwiesc: To nie je prosté, bò inaczi pisze ks. dr [[Bernat Zëchta]], a inaczi Ramułt. Stôri [[Kaszëbi]] wierã dali bãdą gôdalë i mëszlelë Lãbòrg. Mòże sã równak naùczą: Mal|bórg, bòrga, bòrgù; kò to je dlô nas dosc dalek òd Kaszëb. ****************************************************************************************** NA STARNA JE FELĄ, ANI Ù RAMUŁTA, ANI Ù LORENTZA TO NIÉ DÔ miona w niminatiwie: "Lãbòrg" (DŻCz) Richtich starna je tuwò: http://csb.wikipedia.org/wiki/L%C3%A3b%C3%B3rg === Deklinacëjô === * Nominatiw: '''Lãbórg''' * Dżenetiw: '''Lãbòrga''' * Datiw: '''Lãbòrgòwi''' * Akùzatiw: '''Lãbórg''' * Jinstrumental: '''Lãbòrgã''' * Lokatiw: '''Lãbòrgù''' * Wokatiw: '''Lãbòrgù!''' n4trsfr7uizrtuu38rrforhpadfbep6 0 6659 206080 198770 2026-07-09T23:05:26Z Terrus38 14026 206080 wikitext text/x-wiki '''Maszoperiô''' – to je zrzeszenié mòrsczich rëbôków, chtërno pòspół łowi i dzeli rëbë. [[Maszop]]óm, chtërny mògą stawiac secë na całi part tak jak jinym [[rëbë]] na partë dzeli [[szëper]]. W kòżdi wsë rëbacczi bëło wicy (np. sétme) maszoperëjów. == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1969, tom III, s. 57 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://polona.pl/item/274007/44/ 1886 (pl)] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] suoc9o3d9lza8utltlwxaxy3bjqi0zf 0 6728 206079 185536 2026-07-09T23:05:20Z Terrus38 14026 206079 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:2008-08-Agaricus-Stuttgartx7.JPG|thumb|Pólnicë]] '''Òwczô pólnica''' (''Agaricus arvensis'' abò ''Psalliota arvensis'') – to je grzib z rodzëznë pólnicowatëch (''Agaricaceae''). == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]: ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej'', Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1970, tom IV, s. 122 [[Kategòrëjô:Grzëbë]] 307gx1s9g769808j0e2pogjasv66nk0 0 6729 206272 202757 2026-07-10T00:50:45Z Iketsi 3254 (ang.)→({{jãz.|en}}) 206272 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacëji}} '''Francëszk z Asëżu''', Giovanni Bernardone, nazywôny Biôdôkã z Asëżu (ùr. 1181 abò 1182 w Asëżu, zm. 3 rujana 1226 w Porcjunkuli kële Asëżu) – włosczi duchowny katolëcczi, diakón, załôżca zôkónu francëszkanów, misjonôrz, mistik sredniowieczny, stigmatik, świãti Kòscoła katolëcczigò, uwôżóny za prekursora ekòlodżi. == Biografiô == [[Òbrôzk:Francesco - Fioretti, 1476-1479 - 1571894 if00284200 Scan00003.jpg|mały|''Fioretti'']] '''Francëszk''' -ùrodzył sã w Italji w [[Asëż|Asëżu]] w 1182 rokù.Syn bògatégò kùpca Piotra i Joannë.Swiãti Francëszk rozlubił sã w jãzëkù frańcësczim,dlôte nazwalë gò Francëszkã.Czedë miôł 21 lat, wzął ùdzyl w wòjnie miãdzy Asëżem a Perudżią.W latama 1202 i 1203 roku,zdradzóny przez drëcha dostôł sã do sôdzë w Perudżi. Tam cãżkò zachòrowôł i òstôł ùwòlnióny w 1204 rokù i wrócył do Asëżu.Òd 1205 rokù widac wiôlgą zmianã w pòstãpòwanim Francëszka.Wiôlgô chòrosc pòmògła mù òdnalézc drogã do Christusa.Baro hòjnie òbdarowôł spòtkanégò pò drodze trãdowatégò i dôł mù kùsk pòkòju.W asësczim kòscële San Damiano jesénią tegò samégò rokù ùczëł głos Christusa,chtërën gôdôł z jikònë krziża i kôzôł mù ic i òdbùdować kòscół (Krziż z San Damiano). Pòrzucëł bòkadoscë, dodóm swòjégò tatka i òstôł ùbòdżim, chòdzyl proszącë ò chléb.24 gromicznika 1208 roku Francëszk, zdjął habit eremicczi i zaczął nosëc prostą bruną sekniã, z bòsyma stopama zaczął wòłac do lëdzy, żebë sã nawrócëlë.Na zymkù 1209 (w niechtërnych zdrzódłach 1210) rokù Francëszk pòprosëł w Rzymie ò zatwiérdzenié swòjé Regùłë. Innocenti III,pòd wpłiwã snu zatwierdzëł regùłã. W śnie tim papiéż ùzdrzôł òbalajãce sã mùrë bazyliczi lateransczé i biédôka, chtërën w jegò òczach stôł sã òlbrzimã i ùrëtół Lateran. We Francëszkù Innocenti pòznôł knôpa ze swégò snu i zatwiérdzył francëszkańsczi spòsób żëcô, pòlecëł bracom mniéjszym głoszenié nawróceniô i pòkùtë. Wrôcając z Rzymù, Francëszk zatrzymôł sã w Rivotorto, a pòstãpno w Pòrcjunkulë pòd Asëżã,gdze mômë kòlibką francëszkanów. Tegò samégò rokù Francëszk założëł Trzeci Zakón dlô lëdzi świéczich.Óstôł załóżcą zôkónu bracy môłich ([[zôkón francëszkańsczi]]).Ùmarł 3 rujana 1226 rokù. == Patrónat == [[Òbrôzk:Giotto - Legend of St Francis - -07- - Confirmation of the Rule.jpg|mały|Innocenty III zatwiérdzô regułã francëszkańską (fresk Giotta)]] Francëszk z Asëżu je patrónã: albertinów, francëszkanów, kapùcynów, francëszkanów kònwentualnëch, bernardinók, kapùcinek, klarisek, kòletanek (założônëch przez św. Koletę Boylet), tercjôrzy, mariawitów; Włochów, Asëżu, Bazyleji; Akcjë Katolëcczé; aktorów, slepich, pòkòju, robòtników, tapicérów, biédôków, wiãzniów, hańdlôrzy, zwierząt, harcerzy i chòwôczów ptôctwa dómòwégò. W 1979 rokù Jan Paweł II ògłosył sw. Francëszka patrónã ekòlogów i ekòlodżi. W 1981 rokù w Krakòwie francëszkanie założëlë Ruch Ekòlogiczny sw. Francëszka z Asëżu - REFA[10]. '''Francëszk''' miono germańsczé Frank - wòlny, człowiek wòlno ùrodzóny. '''Data ùrodzeniô''' 1181 abò 1182 w Asëżu '''Data śmiercë''' 3 rujana 1226 '''Kòscół / wyznanié'''[[kòscół rzymskò-katolëcczi|katolëcczi]],[[kòscół anglikańsczi|anglikańsczé]],[[kòscół ewangelicczi| ewangelicczé]] '''Data wëswiãceniô''' 16 lëpińca 1228 Asëż przez [[Grzegorz IX|Grzegòrza IX]] '''Wspómnienié''' 4 rujana '''Patrón''' różnich zôkònów, Włoch, Asëżu, Bazyleji, Akcji Katolëcczé, aktorów, ekòlogów, slepich, pòkòju, robòtników, tapicérów, ùbòdżich, wiãzniów, hańdlôrzy, zwierząt, harcerzy i chòwôczów ptôctwa dómòwégò '''Òsoblëwé môle kùltu''' [[Bazylika św. Francëszka w Asëżu]], [[Bazylika Matczi Bożé Anielsczé]] francëszk<ref>St. Francis of Assisi - Catholic Encyclopedia ({{jãz.|en}})</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Biografiô == # Chronologia życia św. Franciszka z Asyżu. „Kalendarz Franciszkański”, ss. 40-43, 1984. Katowice-Panewniki: Apostolat "Zwycięstwo Niepokalanej". # Lázaro Iriarte: Historia franciszkanizmu. Kraków: Bracia Mniejsi Kapucyni, 1998, ss. 26-27. ISBN 83-910410-0-X. # Sergiusz M. Bałdyga. Krzyż z San Damiano. „Ziemia Święta”, ss. 46-52, 1.2009. Kraków: Komisariat Ziemi Świętej. ISSN 1233-5738. # Ruch Ekologiczny św. Franciszka z Asyżu - REFA na ekai.pl == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół]] c4rpybcumujv5kbcnd8yiv9c1vga1hx 0 6749 206015 197444 2026-07-09T22:46:28Z Terrus38 14026 206015 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacëji}} [[Òbrôzk:Banana.png|mały|grono bananów]] [[Òbrôzk:Musa basjoo001.JPG|mały|Gałąz bananowca zôrtu ''Musa basjoo'']] [[Òbrôzk:Banana plant.jpg|mały|Plantacjô bananów]] '''Banan''' – [[Roscënë|roscëna]] z rodzënë bananowców, je ich kòle 80 zortów. Rosce w [[Azëjô|Azji]], [[Afrika|Afryce]] ë [[Australiô (kòntinent)|Australii]]. Słowò pòchôdô òd arabsczégò słowa banan. Kwiatë są zapôlonô przez ptôczi ë szãtopiérze. Lëstë roscã na całé łodëdze. Bananë to pesznë brzôd Do Pòlsczé wòzé. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Brzadë|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Brzadë]] rxu93796qvokw2208vwystcwkorer4g 0 6846 206078 193945 2026-07-09T23:05:04Z Terrus38 14026 206078 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Morchella90.JPG|mały|Zwëczajné mùrchle]] '''Zwëczajny mùrchel''' (''Morchella conica'') – je grzëbem z rodzëznë mùrchlowatëch (''Morchellaceae''). Òn mòże rosc m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Jak pisze [[Alojzy Bùdzysz|A. Bùdzysz]] mùrchle roscą ju na zymkù. == Òbaczë téż == * [[Grzëbë]] * [[Przëdatny mùrchel]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, [[Wrocław]] - Warszawa - Kraków 1969, tom III, s. 142. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Grzëbë]] 147dfkdnishcud4ois5s5bupgwo3e9w 0 6882 206116 205258 2026-07-09T23:12:43Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Pòznóń]] do [[Pòznanié]]: Błędna pisownia tytułu 205258 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Collage of main sights of Poznań.png|mały|left|Poznań]] {{Gard-infobox| Gard=Pòznóń| dopełniacz=Pòznóń| adjektiw_mask=Pòznóńsczi| adjektiw_fem=Pòznóńskô| céch=POL Poznań COA.svg| fana=Flaga_Poznan_Nowa.PNG| karta=Poznan_Mapa1.png| wòjewództwò=wiôlgòpòlsczé| kréz=pòznóńsczi| grodzki=| rodzaj_gminy=miejska| gmina=| miejska=tak| bùrméster=Jacek Jaśkowiak| adres_um=plac Kolegiacki 17| kod_poczt_um=61-841| tel_um=| fax_um=| mail_um=| wiéchrzëzna=261,91| stopniN=52|minutN=24|stopniE=16|minutE=56| wysokość=50–154| rok=2018| lëdztwò=536.438| gęstość=2048| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+48) 61| pòcztowi kòd=60-001 do 61-890| registracëjné tôfle=PO, PY| TERYT=3064011| SIMC=0969400| www=http://www.poznan.pl| commons=Poznań| }} '''Pòznóń''' (''pòl.'' Poznań, ''miem.'' Posen, ''jidisz'' פּױזן Poyzn) – je nôwikszim miastã ë historëczną stolëcą Wiôldżi Pòlsczi. Je téż wôżnym ùczebnym, pòliticznym ë gòspòdarzczim môlã. Poznań mô sztatus miasta na prawach krézu ë je stolëcą [[Wiôlgòpòlsczé wòjewództwò|wiôlgòpòlsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Wiôlgòpòlsczé wòjewództwò‎]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] lvajccvg169q8b3pxgv6btgtwawqj7n 206118 206116 2026-07-09T23:13:40Z Terrus38 14026 206118 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Collage of main sights of Poznań.png|mały|left|Poznań]] {{Gard-infobox| Gard=Pòznanié| dopełniacz=Pòznaniégò| adjektiw_mask=Pòznańsczi| adjektiw_fem=Pòznańskô| céch=POL Poznań COA.svg| fana=Flaga_Poznan_Nowa.PNG| karta=Poznan_Mapa1.png| wòjewództwò=wiôlgòpòlsczé| kréz=pòznańsczi| grodzki=| rodzaj_gminy=miejska| gmina=| miejska=tak| bùrméster=Jacek Jaśkowiak| adres_um=plac Kolegiacki 17| kod_poczt_um=61-841| tel_um=| fax_um=| mail_um=| wiéchrzëzna=261,91| stopniN=52|minutN=24|stopniE=16|minutE=56| wysokość=50–154| rok=2018| lëdztwò=536.438| gęstość=2048| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+48) 61| pòcztowi kòd=60-001 do 61-890| registracëjné tôfle=PO, PY| TERYT=3064011| SIMC=0969400| www=http://www.poznan.pl| commons=Poznań| }} '''Pòznanié''' (''pòl.'' Poznań, ''miem.'' Posen, ''jidisz'' פּױזן Poyzn) – je nôwikszim miastã ë historëczną stolëcą Wiôldżi Pòlsczi. Je téż wôżnym ùczebnym, pòliticznym ë gòspòdarzczim môlã. Poznań mô sztatus miasta na prawach krézu ë je stolëcą [[Wiôlgòpòlsczé wòjewództwò|wiôlgòpòlsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Wiôlgòpòlsczé wòjewództwò‎]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] mmxza4wcmzqdb3bh6ggm782d4bumv5f 0 6989 206077 203896 2026-07-09T23:04:57Z Terrus38 14026 206077 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Tuszkòwskô Matka''' – pòmnik nôtërë, [[Sosna|zwëczajnô chójka]], jakô rosła w lese midzë wsama [[Tuszkòwë]] i [[Lëpùsz]]. No drzewò miało kòl 230 lat. Òna nie przetrzima nawôłnicë w 2017 rokù<ref>https://www.wprost.pl/kraj/10070561/tuszkowskiej-matki-juz-nie-ma-legendarne-drzewo-nie-wytrzymalo-ostatniej-burzy.html</ref>. == Legenda == ::''Tuszkòwsczim Mëckòm ùmarła matuszka i oni ją wiozlë do Lëpùsza, żebë ją tam pòchòwac. Gdze béł piôsk, tam òni jachalë pòmału, a pò kòrzéniach i kamieniach òni jachalë chiże, żebë jich matuszka chòc w trëmie na wiórach kąsk so pòchôckała, bò w żëcu nigdë so nie wëchôckała. Jak òni bëlë bliskò Lëpùsza, tej trëma z matka spadła z wòza òd tegò trzãseniô. – Tu nasza matuszka chce bëc pòchòwanô – rzeklë Mëcce i wëkòpalë kùlã. W nią òni wsadzëlë trëma, zakòpalë ją, a na to miejsce zasadzëlë chójkã. Ta wërosła baro wësokô i je grëbô tak, że trzej chłopi ni mògą òbłapic. Dzys lëdze mówią na tã chójkã tuszkòwskô matuszka''<ref>[[Bernat Zëchta]], ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej'', Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1972, tom V, s. 412.</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://www.youtube.com/watch?v=dj95m3TWyPI * https://koscierski.info/artykul/lipusz-xi-petla-tuszkowska-n1599188 * https://magazynkaszuby.pl/atrakcje/lipusz-tuszkowska-matka/ * https://opencaching.pl/viewcache.php?cacheid=17080 {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Lëpùsz]] 58bl4psm7z66kc92pdalzeo35afvhn3 0 6993 205988 203547 2026-07-09T22:34:15Z Terrus38 14026 205988 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacëji}} [[Òbrôzk:Parque Nacional Los cardones.jpg|mały|Nôrodny park Los Cardones, [[Argentina]]]] [[Òbrôzk:Parki narodowe Polski.png|mały|Lësta nôrodnych parków w Pòlsce]] '''Nôrodny park''' – dôlëzna chróniony z pòzdrzatkù na swòje wôrtnotë, w pierszi rédze nôtërny. W [[Pòlskô|Pòlsce]] w brzëmieniu ùstawë ò òchrónie nôtërë z 2004r. òbejmùje dôlëzna wëprzédniwający sã òsoblëwima nôtërnyma, ùczałima, wespołowima, kùlturowima i wëchòwnyma wôrtnotóma, ò wiéchrzëznie nie miészi jak 1000 ha, na chtërnym òchrónie pòdlégô całô nôtëra i wôrtnotë òbrôzka zemi. W Pòlsce mómë 23 nôrodné parczi<ref>https://ppn.gov.pl/lista-parkow-narodowych</ref>. == Nôstarszi nôrodny park na swiece == Nôstarszim nôrodnym parkiem na swiece je nôrodny park [[Yellowstone]] w, [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónéch Krajach]] ò wiéchrzëznie 8980km². == Nôwiãkszi nôrodné parczi na swiece == * Nôrodny Park Grønlands − [[Grenlandiô]]− 972000 km² * Nôrodny Park Tasili Wan Ahdżar − [[Algeriô]] − 72000 km² * Nôrodny Park Wrangla - [[Swiãti Eliasz|Swiãtégò Eliasza]] − ZKA − 53321 km² * Nôrodny Park Namib-Naukluft − [[Namibia]] − 49768 km² * Wiôldżi Gòbijsczi Rezerwat − [[Mòngolskô]] − 45000 km² * Nôrodny Park Lasowégò Bizona − [[Kanada]] − 44807 km² * Transgrańczny Nôrodny Park Kgalagadi − RPA/Bòtswana − 38000 km² * Nôrodny Park Quttinirpaaq − Kanada − 37775 km² * Nôrodny Park Salonga − Demòkraticznô Repùblika Konga − 36000 km² == Tôfloriczné zestôwienié nôrodnych parków w Pòlsce == {| class="wikitable sortable" |- ! Lp. !! Pòzwa nôrodnégò parkù !! Rok<br>ùsadzeniô !! Wiéchrzëzna (km²)!! Ùwôdżi |- | 1. || Babiogórsczi Nôrodny Park || 1954 || 33,91 || rezerwat biosferë [[UNESCO]] |- | 2. || Białowiesczi Nôrodny Park || 1932 || 105,17 || rezerwat biosferë UNESCO |- | 3. || Biebrzańsczi Nôrodny Park || 1993 || 592,23 || |- | 4. || Bieszczadzczi Nôrodny Park|| 1973 || 292,01 || rezerwat biosferë UNESCO |- | 5. || [[Nôrodny Park Tëchòlsczé Bòrë]]|| 1996 || 47,98 || rezerwat biosferë UNESCO |- | 6. || Drawieńsczi Nôrodny Park || 1990 || 113,42 || |- | 7. || Gòrczańsczi Nôrodny Park || 1981 || 70,31 || |- | 8. || Nôrodny Park Górów Stołowich || 1993 || 63,40 || |- | 9. || Kampinosczi Nôrodny Park || 1959 || 385,49 || rezerwat biosferë UNESCO |- | 10. || Karkònosczi Nôrodny Park || 1959 || 55,81 || rezerwat biosferë UNESCO |- | 11. || [[Magùrsczi Nôrodny Park]]|| 1995 || 194,39 || |- | 12.|| Narwiańsczi Nôrodny Park || 1996 || 73,50 || |- | 13. || Òjcowsczi Nôrodny Park || 1956 || 21,46 || |- | 14. || Pienińsczi Nôrodny Park || 1932 || 23,46|| |- | 15. || Pòlesczi Nôrodny Park || 1990 || 97,62 || rezerwat biosferë UNESCO |- | 16. || Roztoczańsczi Nôrodny Park || 1974 || 84,83 || |- | 17. || [[Słowińsczi Nôrodny Park]] || 1967 || 215,73+111,71 wòdné dôlëznë || rezerwat biosferë UNESCO |- | 18. || Swiãtokrzisczi Nôrodny Park || 1950 || 76,26 || |- | 19. || Tatrzańsczi Nôrodny Park || 1954 || 211,64 || rezerwat biosferë UNESCO |- | 20. || Nôrodny Park Ùscé Wartë || 2001 || 80,38 || |- | 21.|| Wiôlgòpòlsczi Nôrodny Park || 1957 || 75,84 || |- | 22. || Wigersczi Nôrodny Park || 1989 || 149,86 || |- | 23. || Wòlińsczi Nôrodny Park || 1960 || 109,37 || |} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.parki.pl Domôcô starna òdnòsno do nôrodnych parków] * https://mojestrone.com/artykul/nrodny-park-tchlscz-n1298157 * https://mojestrone.com/artykul/sztrid-kaszbsczi-n1310870 {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Parczi| ]] [[Kategòrëjô:Turistika]] 6p1m7lsgt32qfzsosalagc5xor8zx6q 0 6995 206076 198014 2026-07-09T23:04:45Z Terrus38 14026 206076 wikitext text/x-wiki '''Zbòżé''' – są to roscynë z rodzëznë trôw. Są nima: [[żëto]], pszénica, jãczmin, òws, kùkùridza, a bëło wierã téż proso. Z pòdrzadkù ùpraw gbùrsczich są nima téż: [[bùkwita]] (lëtewka), raps, [[len]], [[kònople]]. Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] zbòża bëłë wôżnyma roscënama. Czedës zbòżé zwano „żëtã”. Całi bògactwò sparłãczony z tim słowã mòże nalezc w ''Słowniku gwar kaszubskich na tle kultury ludowej'' [[Bernat Zëchta|Bernata Zëchtë]]. Brzôd mô wielodajną zamkłosc mączi, z chtërnej wërôbiô so: mąkã, krëpë, òlej, cyrop, alkòhól; je to téż ùżëwóné w przerobinié: * browarnim, * mëłarznim, * gòrzelnim, * farmaceuticznim. == Bibliografia == * Stanisław Tołpa, Jan Radomski, ''Botanika. Podręcznik dla techników rolniczych'', wyd. dziesiąte, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1975, s.319-322. [[Kategòrëjô:Zbòża| ]] kc3ue53hhqoa1t4uq9t0mchub4fpv8r 0 7001 206075 197933 2026-07-09T23:04:27Z Terrus38 14026 206075 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:PuckMuseum17.JPG|mały|]] [[Òbrôzk:Krezis.2006-11-22.jpg|mały|Kòsz]] '''Czipa''' – to je lёdowi kaszёbsczi ùplot, cos jakbë wiôldżi kòsz z kòrzeni sosnё. Jegò sztôłt mòże bëc pasowny do noszeniégò na pùklu i mòże miec do tegò pasowné pasyczi. Czej jesz nie bёło dosc krômów we wsё, to czipnicё nosёle w nich òd wsё do wsё wôrё. Òkrôm czipów na Kaszёbach bëłë plotłé òkrãgłé kòsze i czipczi. W gbùrstwie to mògłë bëc miôrczi do jôdё. == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, s. 325. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] 4mfzl8ubrwhtofgc1ygi3p3vrq7y2vx 0 7043 206139 205397 2026-07-09T23:22:05Z Terrus38 14026 206139 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacëji}}[[Òbrôzk:Świ-53.jpg|mały|[[Kùter]]]] [[Òbrôzk:Port Kolobrzeg fishing pier 2009-05.jpg|mały|Rëbacczi pòrt]] [[Òbrôzk:Władysławowo port.jpg|mały|Pòrt w Wiôldzi Wsë]] '''Rëbaczenié''' je baro wóżné na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Rëbaczenié dzelë sã na rëbaczenié jakno wietew gòspòdarczi zajimający sã fëszowónim rëbów do jedzeniô i jich przerôbianiô i rëbaczenié jakno wietew gòspòdarczi zajimający sã chòwã rëbów w [[Mòrze|mòrzach]], [[Rzéka|rzékach]] i [[Jezoro|jezorach]]'''.''' Pòłożenié Pòlsczi nód [[Bôłt|Bôłtã]] ùmòżliwiô rozwij rëbaczeniô, a co za tim jidze daje rëbë i jich przerobiznë i robòtë dlô lëdzy. [[Rëbôk|Rëbôce]] na rzékach i jezorach brëkòwajã niewiôldżich bôtów, kùtrów. Do fëszowaniô rëbów ùżiwajã séce i kaszórk, niechtërné zortë, rëbów fëszowają brëkòwując hóków i wędów. w 2005r. na Kaszëbach bëłë zarejestrowóné 3 dalekòmòrsczi bôtë, 164 kùtrë i 352 bôtë. W 2004 r. zfëszowónëch òstało 96215 tón rëbów, w tim 9401 tón pòmùchlów, 11088 tón sledzów, a 53403 tón mùtków. Corôz mni fëszowùją pómùchlów, z pòzdrzatkù na zmniészenié pòłowòwëch grańców i skrócënié cządu jegò fëszowaniô, zalécóné przez Eùropejską Ùniã. Pò weńdzenim [[Pòlskô|Pòlsczi]] do [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]] zacht bôtów szło do łomù. Rëbackô flota zmniészyła sã jaż ò 40%.<ref>http://geografia.na6.pl/rybolostwo-w-polsce</ref> == Mùzea rëbaczeniô == * Mùzeùm Rëbaczeniô w Hélu * [[Mùzeùm Pùcczi Zemi m. Floriana Cenôwë w Pùckù]] == Òbaczë téż == * [[Mùzeùm Rëbaczeniô]] * [[Kaszëbsczi slowôrzk rëbacczi]] * [[Lokalna Grupa Rybacka Kaszuby]] * [[Merk]] * [[Rëbôk]] * [[Rëbë]] * [[Broduz]] * [[Chòchla]] * [[Céza]] * [[Klepa]] * [[Mrzeża]] * [[Płutkò]] * [[Òsce]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * Jan Mordawski: Geografia współczesnych Kaszub, Gduńsk 1999 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://www.ngo.lgrkaszuby.pl/downloads/Kaszubski-slownik-rybacki.pdf * {{YouTube|DZU08ZZkQyg|Antoni Kónkel ò Kaszëbsczim Leksikònie Rëbacczim MP4}} * https://plgr.pl/UserFiles/rybolowstwo_na_kaszubach_final.pdf * https://plgr.pl/UserFiles/rybak_01-18.pdf * https://muzeumpuck.pl/product/zwyczaje-rybakow-polskiego-wybrzeza-baltyku-2/ {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Rëbaczenié| ]] r61kmkcurps9lzr4avcwp7azyz7acog 206412 206139 2026-07-10T08:57:58Z Terrus38 14026 206412 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacëji}}[[Òbrôzk:Świ-53.jpg|mały|[[Kùter]]]] [[Òbrôzk:Port Kolobrzeg fishing pier 2009-05.jpg|mały|Rëbacczi pòrt]] [[Òbrôzk:Władysławowo port.jpg|mały|Pòrt w Wiôldzi Wsë]] '''Rëbaczenié''' je baro wóżné na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Rëbaczenié dzelë sã na rëbaczenié jakno wietew gòspòdarczi zajimający sã fëszowónim rëbów do jedzeniô i jich przerôbianiô i rëbaczenié jakno wietew gòspòdarczi zajimający sã chòwã rëbów w [[Mòrze|mòrzach]], [[Rzéka|rzékach]] i [[Jezoro|jezorach]]'''.''' Pòłożenié Pòlsczi nód [[Bôłt|Bôłtã]] ùmòżliwiô rozwij rëbaczeniô, a co za tim jidze daje rëbë i jich przerobiznë i robòtë dlô lëdzy. [[Rëbôk|Rëbôce]] na rzékach i jezorach brëkòwajã niewiôldżich bôtów, kùtrów. Do fëszowaniô rëbów ùżiwajã séce i kaszórk, niechtërné zortë, rëbów fëszowają brëkòwując hóków i wędów. w 2005r. na Kaszëbach bëłë zarejestrowóné 3 dalekòmòrsczi bôtë, 164 kùtrë i 352 bôtë. W 2004 r. zfëszowónëch òstało 96215 tón rëbów, w tim 9401 tón pòmùchlów, 11088 tón sledzów, a 53403 tón mùtków. Corôz mni fëszowùją pómùchlów, z pòzdrzatkù na zmniészenié pòłowòwëch grańców i skrócënié cządu jegò fëszowaniô, zalécóné przez Eùropejską Ùniã. Pò weńdzenim [[Pòlskô|Pòlsczi]] do [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]] zacht bôtów szło do łomù. Rëbackô flota zmniészyła sã jaż ò 40%.<ref>http://geografia.na6.pl/rybolostwo-w-polsce</ref> == Mùzea rëbaczeniô == * [[Mùzeùm Rëbaczeniô w Hélu]] * [[Mùzeùm Pùcczi Zemi m. Floriana Cenôwë w Pùckù]] == Òbaczë téż == * [[Mùzeùm Rëbaczeniô]] * [[Kaszëbsczi slowôrzk rëbacczi]] * [[Lokalna Grupa Rybacka Kaszuby]] * [[Merk]] * [[Rëbôk]] * [[Rëbë]] * [[Broduz]] * [[Chòchla]] * [[Céza]] * [[Klepa]] * [[Mrzeża]] * [[Płutkò]] * [[Òsce]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * Jan Mordawski: Geografia współczesnych Kaszub, Gduńsk 1999 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://www.ngo.lgrkaszuby.pl/downloads/Kaszubski-slownik-rybacki.pdf * {{YouTube|DZU08ZZkQyg|Antoni Kónkel ò Kaszëbsczim Leksikònie Rëbacczim MP4}} * https://plgr.pl/UserFiles/rybolowstwo_na_kaszubach_final.pdf * https://plgr.pl/UserFiles/rybak_01-18.pdf * https://muzeumpuck.pl/product/zwyczaje-rybakow-polskiego-wybrzeza-baltyku-2/ {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Rëbaczenié| ]] njzomvd0uydsvh6u1mrq9xzdo08ugrv 0 7044 206153 197029 2026-07-09T23:45:09Z Iketsi 3254 {{jãz.|en}} 206153 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:USMC Marathon.jpg|mały|Biég maratońsczi]] '''Maratońsczi biég''' ('''maraton''') – [[biég]] na distanse 42 195 métrów. == Pòchòdzenié pòzwë == Pòzwa je òd miescowòscë Maraton w Grecji. Wedle Herodota pò skùńczonym, zwëcãzczim biôtce Greków z Persama w 490 p.Ch. ti òstatny wlezle na swòje òkrãtë i rëszële na bezbronny Atene. Widząc to Grece rëszële téż co sëł w nogach ë przëbëlë do Aten w tim samim czasu co Persowie.<ref> Herodot, Dzeje, ksãga 6.</ref>. Biég nen legł ù pòdstawë òpòwiesci wedle chtërny pòsłańc Filipides biégł do Aten z klëką ò dobëcym ë grozbie ze strone persczi flote. Pò tim jak òn przekôzôł to wiadło òn pôdł bez dëcha. W 1879 r. anielsczi pòeta Robert Browning nôpisôł wierztã ò ti historii pòd titlã Filipides ({{jãz.|en}} Pheidippides). Dali Michel Bréal, francesczi filolog przejãti tą historeją nasënął Pierre'owi de Coubertinowi ùdbã bë dodac do programù pierszich nowòżetnich jigrzisk òlimpijsczich biég ò długòse (dłużawie) òdpòwiadający ti pòmiãdzy Maratonem a Atenami. == Olimpijskô discëplina == W pierszich olimpijsczich jigrzëskach biég maratońsczi bëł rozgriwóny na distansie 40 kilométrów, chòc prôwdzewô droga z Maratonu do Aten mô 37 km, równak pòstanowiono zaòkrąglic tã liczba do 40. Na olimpijsczich jigrzëskach w Londynie (1908) ten distans zwiãkszono ò 2195 métrów tak bë meta nalezła sã bliskò placu gdze na tribunach sedzała brytyjsko królowo. Pózni jësz porã razy gò zmienióno, bë w kùńcu òd 1924 przëjąc òstatecznie 42.195 km. Dopiéro 1984 r. w Los Angeles dodóno biég maratońsczi kòbiét. Biég maratońsczi chłopów tradycyjnie kùńczi kòżdi jigrzëska olimpijsczi. == Wiôldzi ùliczny biég == Òd przeszło 100 lat wiôldzi i mnijszi miasta òrganizëją masowi biédzi ùliczni na maratońsczim distansie. Mòże w nich biegac kòżdi chto chce. W nôwiãkszich jimprezach (Londyn, Nowy Jork, Boston, Chicago, Wiedeń, Berlin) ùczestniczi wiãcy niż 30 000 biégaczy: profesjonalistów ë amatorów. W Pòlsce nôwiãkszi maratonë òrganizëją: Poznań, Warszawa, Kraków, Dębno, Wrocław. W masowich maratonach kòżdi bëtnik chtëren ùkùńczy biég òtrzimiwo medal i òstaje „Maratończikã”. Je wiele pòwiédzeń ò maratonach. Np. Kùńcząc maraton stajesz sã nowim człowiekã, pòradzisz so z maratonã pòradzisz so ze wszëtczim. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20161011040424/http://www.aims-association.org/ AIMS - Swiatowi Federaceja Biégów Maratońsczich] * [https://web.archive.org/web/20170114031501/http://www.marathon42k.eu/ Midzënôrodny Katalog Maratonów] * [https://web.archive.org/web/20160825232420/http://www.marathon42k.pl/ Midzënôrodny Katalog Maratonów Pò Pòlskù pònad 1200 biégów z całégò swiata] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Szpòrt]] 3jsqtg5jss2u6p6ikfc2atlq02fxqgg 0 7065 205900 205276 2026-07-09T19:53:45Z Tsca.bot 53 Poprawa linkowania 205900 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Łubin-foto1985.jpg|mały|''Lupinus'']] [[Òbrôzk:Lupinus polyphyllus MHNT.BOT.2004.0.463.jpg|mały|''Lupinus polyphyllus'']] '''Lëpin''' (''Lupinus'' L.) – szlach roscёnów z rodzëznë bòbòwatëch. W tim szlachù je kòlé 150-200 ôrtów. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Bòbòwaté|hideroot=on|mode=pages}} == Ògardowi lëpin == Ògardowi lëpin pòwstôł we wёniku skrzëżowaniô rozmaitich zortów. Wyrôstô do 120 cm, mô sztiwné, grëbé, miãsёsté, rozgajdóné łodidżi i dłoniasté lëstë. Kwitnie w [[czerwińc]]u i [[lëpińc]]u. Mô kwiatostón złożony z grona drobnëch [[kwiôt]]ów na jedny matewczi. Rosce w kòżdi zemi, lubi słuńce, ùprawiô so gò na grządkach na cãti kwiatë. Rozwieli so pòprzez semiona wёséwané na zaczãtkù maja. Semiã mô trёjacé włôscёwòscё. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòbòwaté]] d66zxwht523ixef2z6e54ri4qmvwbur 0 7066 205901 205280 2026-07-09T19:53:59Z Tsca.bot 53 Poprawa linkowania 205901 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Łubin-foto1985.jpg|mały|Wiôlgòlëstny lëpin]] [[Òbrôzk:Lupinus polyphyllus MHNT.BOT.2004.0.463.jpg|mały|''Lupinus polyphyllus'']] '''Wiôlgòlëstny lëpin''' (''Lupinus polyphyllus'' L.) – roscёna z rodzëznë bòbòwatëch. W ògardach terô seje sã miészańce z farwnyma kwiatama. Jegò je 5 rozmajitich zortów. Òn wërôstô do 150cm i mô sztiwné, dosc grëbé, prosté chłądë, a na nich rãkòwaté lëstë. Òn kwitnie w [[czerwińc]]u i [[lëpińc]]u. Ten lepin mô grądkò złożony z drobnëch kwiôtów. Òn rosce w dosc sëchi zemi, a lubi słunôszkò. Gò mòże sôc na zôgónkach na strzëgłé kwiatë. Òn rozrôdzô sã pòprzez zôrno. Wёséwac gò mòże na [[zymk]]ù. Jegò zôrno mòże bëc kąsk trёjący. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Bòbòwaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòbòwaté]] fpjyp7cwo1r83dbyysl6eywrc89vnw9 0 7080 206074 198411 2026-07-09T23:04:22Z Terrus38 14026 206074 wikitext text/x-wiki '''Tuszkòwë''' – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] wies w [[Gmina Lëpùsz|gminie Lëpùsz]], w [[Kòscérsczi kréz|kòscérsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Rozmajitoscë == Z tą wsą parłãczi sã gôdka ò [[Tuszkòwskô Matka|Tuszkòwsczi Matce]]<ref>[[Bernat Zëchta]], ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej'', Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1972, tom V, s. 412. </ref>: ::''Tuszkòwsczim Mëckóm ùmarła matka i òni ją wiozlë do [[Lëpùsz]]a, żebë ją tam pòchòwac. Gdze béł piôsk, to òni jachalë pòmału, a pò kòrzéniach i kamiéniach òni jachalë chiżi, żebë jich matka chòc w trëmie na wiorach kąsk sã pòhockała, bò w żëcu nigdë sã dosc nie wëhockała. Jak òni bëlë bliskò Lëpùsza, tej trëma z matką spadła z wòza òd tegò trzãseniô. - Tu nasza matka chce bëc pòchòwónô - rzeklë Mëcce i wëkòpalë kùlã. W nią òni wsadzëlë trëma, zakòpalë ją, a na to miejsce zasadzëlë [[Sosna|chójkã]]. Ta wërosła baro wësok i je grëbô tak, że trzej chłopi ni mògą ji òbłapic. Dzys lëdze mówią na tã chójkã Tuszkòwskô Matka''. == Lëteratura == Róża Ostrowska, Izabella Trojanowska: ''Bedeker kaszubski'', Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1974, s. 438. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XII/674 ''Tuszkowy'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] * [https://web.archive.org/web/20160111001802/http://zielonaszkola.wdzydzkipark.pl/files/moderate/site-os3/download/1872/I_MIEJSCE_Gimn.Lipusz.pdf ''Przyrodnicze i kulturowe skarby w krajobrazie mojej okolicy''] [[Kategòrëjô:Gmina Lëpùsz]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] 8ylwdrccccbvnomraxe31ew7rhb9vq5 0 7125 206072 194226 2026-07-09T23:04:14Z Terrus38 14026 206072 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Naso.jpg|mały|Wiãcórk z mùzeùm w [[Madżarskô|Madżarsczi]]]] [[Òbrôzk:うけ瓶の使い方02.png|mały|]] '''Wiãcórk''' – to béł ôrt klôtczi do łowieniô [[Rëbë|rëbów]]. Wiãcórkiem rëbôk mógł łowic np. w jezorze. Równak [[Bernat Zëchta]] (1973) w swòjim słowôrzu napisôł, że to je môłô rãcznô séc do łowieniô rëbów np. w rowach — [[kaszórk]]. == Òbaczë téż == * [[Rëbë]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] 23je209clsuzsurx7xxvgvwgnj7lx6p 0 7126 206026 196234 2026-07-09T22:53:55Z Terrus38 14026 206026 wikitext text/x-wiki '''Broduz''' – to je ôrt secé do łowieniô [[wãgòrz]]ów. Rëbôk jidze w mòrze, żebë wëbrodzëc broduza. [[Bernat Zëchta]] (1967) w swòjim słowôrzu napisôł, że ten rëbôk to je broduzownik. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Rëbaczenié|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Mòrskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Rëbaczenié]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] j3ohef7ng77d1lm7ufseob0sn3yxhu8 0 7127 206071 193663 2026-07-09T23:04:07Z Terrus38 14026 206071 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Horse-drawn sleighs 2012 G1.jpg|mały|Wloknica]] [[Òbrôzk:Sledge 2.JPG|mały|Wloknica, a na ni dwaji chłopi]] '''Wloknica''' - to je ôrt primitiwny tërlëczi, chtërna mô jakbë dwa błozna, a cągnie ją np. [[Domôcy kóń|kóń]]. Tak jak [[Bernat Zëchta]] (1973) napisôł w swòjim słowôrzu, czedës mógł na ni przëwiezc np. beczkã wòdë. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://kartuzy.naszemiasto.pl/artykul/galeria/kaszebsko-szlopa-2014-kaszubscy-kuczerzy-scigali-sie-w,2142552,t,id.html] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] lkgfgpo8wz2fp8h54yq4ja5mff79ndg 0 7185 205902 193698 2026-07-09T19:54:15Z Tsca.bot 53 Poprawa linkowania 205902 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Manor in Starbienino.jpg|mały|Dwór w Starbieninie]] '''Starbienino''' – to je [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[wejrowsczi kréz|wejrowsczim krézu]], w [[Gmina Chòczewò|gminie Chòczewò]]. Tu je filiô [[Kaszëbsczi Lëdowi Ùniwersytet|Kaszëbsczégò Lëdowégò Ùniwersytetu]] òd 1995 rokù, a w ni w [[lëpińc]]u 2012 rokù bëła Latnô Szkòła Jãzëka i Kaszëbsczi Kùlturë. == Lëteratura == * Obracht-Prondzyński C., Kultura kaszubska współcześnie, w: K. Kleina, C. Obracht-Prondzyński (red.), Społeczność kaszubska w procesie przemian: kultura, tożsamość, język, Warszawa 2012, s. 54. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20200706145735/http://starbienino.pl/historia.html Starbienino - historiô] [[Kategòrëjô:Gmina Chòczewò]] [[Kategòrëjô:Wejrowsczi kréz]] 6tf0irove64t27ud61nojmv727qt7xo 0 7260 206437 201664 2026-07-10T09:10:04Z Terrus38 14026 206437 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Қазақстан Республикасы|miono=Repùblika Kazachstanu|fana=Flag of Kazakhstan.svg|miono-genitiw=Kazachstanu|herb=Emblem of Kazakhstan latin.svg|na karce=LocationKazakhstan.svg|jãzëk=[[Kazachsczi jãzëk|kazachsczi]], [[rusczi jãzëk|rusczi]]|stolëca=Astana|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=2 724 902|dëtk=tenge|kòd dëtka=KZT|czasowô cona=+5|himn=Менің Қазақстаным<br> (Mój Kazachstan)|kòd=KZ|Internet=.kz|telefón=+7|rok=2025|lëdztwò=20 843 754 |swiãto=|Prezydeńt=Kasym-Żomart Tokajew|Premiéra=Ołżas Biektienow|data ùsôdzenia=11 gòdnika 1991|aùtowi kòd=KZ}} '''Kazachstan''' ([[Kazachsczi jãzëk|kaz]]. Қазақстан) je państwã w [[Azëjô|Azëji]] ë [[Eùropa|Eùropie]]. Stolëcą Kazachstanu je gard [[Astana]]. Greńczë z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Kirgistan|Kirgistanã]], [[Turkmenistan|Turkmenistanã]] ë [[Ruskô|Ruską]]. Ni mô przëstãpù do mòrza, blós do [[Kaspijsczé Mòrzé|Kaspijsczégò mòrza]]. W latach 1922–1991 bëł dzélã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Związkù Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików]]. == Geògrafiô == === Pòłożenié === Leżë w westrzédny Azëji, na nordowim pòrënkù Chin, môłô òbéńda na zôpôd rzéczi Ùralu w pòrénkowi Eùropie. === Wiéchrzëzna === * całownô: 2,724,900 km² * wiéchrzëzna lądu: 2,699,700 km² * wiéchrzëzna wòdów: 25,200 km² === Lądowé grańce === * òglowô długòsc wszëtczich grańców: 13,364 km * państwa, z jaczima mô grańce: [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinë]] 1,765 km; [[Kirgistan]] 1,212 km; [[Ruskô]] 7,644 km; [[Turkmenistan]] 413 km; [[Ùzbekistan]] 2,330 km === Brzegòwô liniô === 0 km, brak przëstãpù do mòrza. === Klimat === Kòntinentalni, zëmne zëmë ë gòrące lata, sëchi ë półsëchi === Ùsztôłcenié terenu === Wiôgô, płaskô stepa rozcygającô sã òd Wołgù na zôpadze do Alajsczich Gór na pòrénku i òd nizinów zôpadny Syberëji na nordze do oazów ë pustkòwiów Strzédny Azëji na pôłniù. === Wësokòsc terenu === * strzédnô wësokòsc: 387 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: 132 m. n.r.m. (Qauyndy Oyysy) * nôwëższi czëp: 7,010 m. n.r.m. (Chan Tengri) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 79.4% (w tim 11% òrnëch gruńtów) * lasë 1,3% (w 2023) == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 20 843 754 (2025)<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/kazakhstan-population/ Kazakhstan Population <small>(LIVE)</small>] Worldometer</ref> === Etniczné karna === Kazachowié 71%, Ruskòwie 14.9%, Uzbecë 3.3%, Ukrainińcë 1.9%, Ujgurzë 1.5%, Niemcë 1.1%, Tatarzë 1.1%, jinsze 4.9%, niesprecyzowône 0.3% (szacënk na 2023) === Jãzëczi === [[Kazachsczi jãzëk|Kazachsczi]] (państwòwi) 80.1%, [[Rusczi jãzëk|Rusczi]] 83.7%, [[Anielsczi jãzëk|Anielszczi]] 35.1% (2021) === Religijné karna<ref>[https://www.worldatlas.com/articles/religious-beliefs-in-kazakhstan.html Religion in Kazakhstan] World Atlas</ref> === * [[Islam]] 70,4% * [[Prawòsławié]] 24,5% * [[Katolëcczi Kòscół|Katolëcyzm]] 1,7% * religie lëdowé (neo-pògónizm, tengryzm, szamanizm, animizm) 0,3% * jinszé (w tim [[protestantizm]], [[bùddizm]], [[hindujizm]], [[judajizm]], [[bahajizm]]) ë [[atejizm]] 3,1% === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 58.2% * wikszé miesczé westrzódczi: Ałmaty – 1,987 milionów mieszkańców; Astana (stolëca) – 1,291 milionów mieszkańców; Szymkent – 1,155 milionów (pòdôwczi spisënkù z 2023) == Pòliticzny system == * òficjalnô pòzwa: Repùblika Kazachstanu * pòliticzny ùstôw: * stolëca: Astana * czasowô cona: UTC +5 === Wëkònôwczô władza === * prezydeńt Kasym-Żomart Tokajew (òd 20 strëmiannika 2019) * premiér Ołżas Biektienow (òd 6 gromicznika 2024) === Ùstawòdôwczô władza === Dwùjizbowi parlament, w skłôd jaczégò wchôdô niższô jizba Mażylis (98 nôleżników na piãcolatną kadencjã) i wëższô jizba Senat (50 nôleżników)<ref>[https://iacis.ru/membership/member_parliaments_eng/respublika_kazahstan_eng Parliament of the Republic of Kazakhstan] iacis</ref>. == Òbaczë téż == * [[Ruskô]] * [[Ùzbekistan]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20260118081342/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kazakhstan/ Kazachstan w „The World Factbook”] {{CIS}} {{Azëjô}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] s14bu24q4xqg7hwpj350yqicpuvu33p 0 7300 205601 204590 2026-07-09T12:19:52Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ +* [[Perspectiva Kaszëbskô]] 205601 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Artur Jabłońsczi òb galë wrãczeniô Medalu Stolema (2026).jpg|mały|Artur Jabłońsczi òb galë wrãczeniô Medalu Stolema (2026)]] '''Artur Jabłońsczi''', spòtikô sã téź pisënk ''Artur Jablonsczi'' i ''Artúr Jablonskji'' ([[Pòlsczi jãzëk|pòlsczi]] pisënk: '''Artur Jabłoński''', ùr. [[16 zélnika]] [[1970]] w [[Pùck|Pùckù]]) – [[Kaszëbi|kaszëbsczi]] gazétnik, samòrządówc, spòlëznowi ë òswiatòwi dzejôrz, w latach 2004–2010 przédnik [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczi Zrzeszeniô]], pùcczi starosta (1999–2009). == Żëcòrës == Skùńcził historiã na [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczim Ùniwersytece]]. W latach 1991–1998 béł redachtorã „Panoramë” ë kaszëbsczégò programù „Rodnô Zemia” w [[TVP3 Gdańsk|gduńsczim parce TVP S.A.]] Òd 1998 do 2009 r. A. Jabłońsczi béł [[Pùck|pùcczim]] starostą. Òd rujana 2009, mô swòją pòdjimiznã. W cządze 1990-1995 béł nôleżnikã, a w latach 1992-94 wiceprzédnikã Karna Sztudérów Pomorania. W 1990 r. nalôzł sã w cządnikù „Tatczëzna” ë dzejôł w nim do likwidacje pismiona w 1991 r. Òd 1997 r. je w [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczim Zrzeszenim]], jaczémù przédnikòwôł òd 2004 do 2010 r. Przënôleżi téż do Stowôrë Rozwiju [[Norda|Nordowëch Kaszëb]] „Norda” – Òbéńdowi Turisticzny Òrganizacji, chtërną prowadzył w latach 2000-2007. W latach 2002–2004 béł przédnym redaktorã „Pòmeranii”<ref name="Pomerania 6/13">''Redaktór na krizys'', „Pomerania” 2013 nr 6, s. 8-9.</ref>. Je wespółzałóżcą ë przédnikã dzejający òd 2003 r. Stowôrë „Ziemia Pucka”, jakô pòwòła do jistnienia [[Radio Kaszëbë]] (nadôwô òd 2004 r.), a téż wespółzałóżcą niejistniejący ju telewizje [[CSB TV]]<ref name="Pomerania">''Swiat bez CSBTV'', Pomerania 2012, nr 3, s. 13-15.</ref>. Òd 2005 r. ùtwórca dzejô w Pòspólny Kòmisji Rządu a Nôrodnëch i Etnicznëch Miészëznów, jaczi òd łżekwiôta 2008 r. je wespółprzédnikã. Zajimô sã téż ùsôdzanim prowadników. Mô jich wëdónëch pôrã: ''Na nordzie. Przewodnik po osobliwościach Ziemi Puckiej'' (1996), ''Wędrówki po Kaszubach. Opowieści o miejscach i ludziach'' (1997, 2. wëd. 1998 ), ''Norda na wakacje'' (2003; wespółùtwórstwò Jarosław Éllwart), ''Odkrywamy Nordę. Gmina Krokowa. Turystyczne przeboje gminy Krokowa'' (2004). Prócz tegò razã z Tadeùszã Stankewiczã przërëchtowôł albùm stôrich òdjimków ''Pozdrowienia z Pucka. Gruesse aus Putzig'' (1997), a z Mariuszã Szmëdką ùsôdzył dokôz ''Kaszubi w Ziemi Świętej. Niech sã swiãcy Twòje miono'' (2000). W 2009 r. w serie ''Biblioteka Jastarniańska'' ukôzôł sã repòrtôż ''Bóg z nami'', jaczi òpisëjë zetkónié Òjca Swiãtégò [[Jan Paweł II|Jana Pawła II]] z kaszëbsczima rëbôkama w [[Sopòt|Sopòtach]]. W 2013 wëszła drëkã jegò pòwiésc „Namerkôny”<ref>ArturJablonsczi, ''Namerkôny'', Wydawnictwo Region, Gdiniô 2013</ref>, pózdni – „Smùgã”<ref>Artur Jablonsczi, ''Smùgã'', Wydawnictwo Region, Gdiniô 2013.</ref>, a w 2015 – „Fényks”<ref>Artur Jablonsczi, ''Fényks'', Wydawnictwo Region, Gdiniô 2015.</ref>. == Òdznaczeniô ë wëapartnieniô == A. Jabłońsczi òstôł ùtczony m.jin. nôdgrodą mn. Rómana Wróblewsczégò (1997) ë wëprzednieniony bez Polcul Foundation (1998 r.). Prezydeńt [[Barnisłôw Komorowsczi|Bronisław Komorowski]] nadôł mù Strzébrzny Krziż Zawdzãczi za dzejanié dlô [[Nôrodné i etniczné miészëznë w Pòlsce|nôrodnëch ë etnicznych miészëznów w Pòlsce]] (2011 r.). == Filantropiô == * [[Sloworz.org]]<ref>[https://archive.li/Pwklz https://zrzutka.pl/mretr4]</ref> * [[FOSTERLANG]]<ref>https://web.archive.org/web/20251016042856/https://cordis.europa.eu/project/id/101178387/pl</ref> * ''[[Przigòdë Alicje w Cëdaczny Zemie]]'' pò kaszëbskù<ref>https://zrzutka.pl/pkc3ad</ref> == Òbaczë téż == * [[Medal Stolema]] * [[Perspectiva Kaszëbskô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mojestrone.com/artykul/artur-jablonsczi-debrl-n2247243 * [https://web.archive.org/web/20151017060215/http://mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl/mne/mniejszosci/charakterystyka-mniejs/6480%2CCharakterystyka-mniejszosci-narodowych-i-etnicznych-w-Polsce.html#kaszubski Ùdzél Kaszëbów w miészëznowi ë regionalny pòliticzi Pòlsczi Repùbliczi] * [https://web.archive.org/web/20160415122454/http://mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl/mne/komisja-wspolna/sklad-i-regulamin/6831,Sklad-Komisji-Wspolnej-Rzadu-i-Mniejszosci-Narodowych-i-Etnicznych.html Terôczasni nôleżnicë Pòspólny Kòmisëji Rządu a Nôrodnëch i Etnicznëch Miészëznów] * https://radiokaszebe.pl/news/pomorancy-przyznali-medal-stolema-arturowi-jablonskiemu-csb-383 ([https://web.archive.org/web/20260327042138/https://archiwum.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/2026/01/artur-jablonski-medal-.mp3 audio]) * [https://www.youtube.com/playlist?list=PLIiO0K_ItzXGgf2q7XozSFP2PTqQGl8Gp Perspectiva Kaszëbskô – Artur Jabłońsczi] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] e2yj43byo0plh1046rj4xctxw6yl0ko 205605 205601 2026-07-09T12:22:51Z Iketsi 3254 <ref>https://www.youtube.com/playlist?list=PLIiO0K_ItzXGgf2q7XozSFP2PTqQGl8Gp</ref> 205605 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Artur Jabłońsczi òb galë wrãczeniô Medalu Stolema (2026).jpg|mały|Artur Jabłońsczi òb galë wrãczeniô Medalu Stolema (2026)]] '''Artur Jabłońsczi''', spòtikô sã téź pisënk ''Artur Jablonsczi''<ref>https://www.youtube.com/playlist?list=PLIiO0K_ItzXGgf2q7XozSFP2PTqQGl8Gp</ref> i ''Artúr Jablonskji'' ([[Pòlsczi jãzëk|pòlsczi]] pisënk: '''Artur Jabłoński''', ùr. [[16 zélnika]] [[1970]] w [[Pùck|Pùckù]]) – [[Kaszëbi|kaszëbsczi]] gazétnik, samòrządówc, spòlëznowi ë òswiatòwi dzejôrz, w latach 2004–2010 przédnik [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczi Zrzeszeniô]], pùcczi starosta (1999–2009). == Żëcòrës == Skùńcził historiã na [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczim Ùniwersytece]]. W latach 1991–1998 béł redachtorã „Panoramë” ë kaszëbsczégò programù „Rodnô Zemia” w [[TVP3 Gdańsk|gduńsczim parce TVP S.A.]] Òd 1998 do 2009 r. A. Jabłońsczi béł [[Pùck|pùcczim]] starostą. Òd rujana 2009, mô swòją pòdjimiznã. W cządze 1990-1995 béł nôleżnikã, a w latach 1992-94 wiceprzédnikã Karna Sztudérów Pomorania. W 1990 r. nalôzł sã w cządnikù „Tatczëzna” ë dzejôł w nim do likwidacje pismiona w 1991 r. Òd 1997 r. je w [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczim Zrzeszenim]], jaczémù przédnikòwôł òd 2004 do 2010 r. Przënôleżi téż do Stowôrë Rozwiju [[Norda|Nordowëch Kaszëb]] „Norda” – Òbéńdowi Turisticzny Òrganizacji, chtërną prowadzył w latach 2000-2007. W latach 2002–2004 béł przédnym redaktorã „Pòmeranii”<ref name="Pomerania 6/13">''Redaktór na krizys'', „Pomerania” 2013 nr 6, s. 8-9.</ref>. Je wespółzałóżcą ë przédnikã dzejający òd 2003 r. Stowôrë „Ziemia Pucka”, jakô pòwòła do jistnienia [[Radio Kaszëbë]] (nadôwô òd 2004 r.), a téż wespółzałóżcą niejistniejący ju telewizje [[CSB TV]]<ref name="Pomerania">''Swiat bez CSBTV'', Pomerania 2012, nr 3, s. 13-15.</ref>. Òd 2005 r. ùtwórca dzejô w Pòspólny Kòmisji Rządu a Nôrodnëch i Etnicznëch Miészëznów, jaczi òd łżekwiôta 2008 r. je wespółprzédnikã. Zajimô sã téż ùsôdzanim prowadników. Mô jich wëdónëch pôrã: ''Na nordzie. Przewodnik po osobliwościach Ziemi Puckiej'' (1996), ''Wędrówki po Kaszubach. Opowieści o miejscach i ludziach'' (1997, 2. wëd. 1998 ), ''Norda na wakacje'' (2003; wespółùtwórstwò Jarosław Éllwart), ''Odkrywamy Nordę. Gmina Krokowa. Turystyczne przeboje gminy Krokowa'' (2004). Prócz tegò razã z Tadeùszã Stankewiczã przërëchtowôł albùm stôrich òdjimków ''Pozdrowienia z Pucka. Gruesse aus Putzig'' (1997), a z Mariuszã Szmëdką ùsôdzył dokôz ''Kaszubi w Ziemi Świętej. Niech sã swiãcy Twòje miono'' (2000). W 2009 r. w serie ''Biblioteka Jastarniańska'' ukôzôł sã repòrtôż ''Bóg z nami'', jaczi òpisëjë zetkónié Òjca Swiãtégò [[Jan Paweł II|Jana Pawła II]] z kaszëbsczima rëbôkama w [[Sopòt|Sopòtach]]. W 2013 wëszła drëkã jegò pòwiésc „Namerkôny”<ref>ArturJablonsczi, ''Namerkôny'', Wydawnictwo Region, Gdiniô 2013</ref>, pózdni – „Smùgã”<ref>Artur Jablonsczi, ''Smùgã'', Wydawnictwo Region, Gdiniô 2013.</ref>, a w 2015 – „Fényks”<ref>Artur Jablonsczi, ''Fényks'', Wydawnictwo Region, Gdiniô 2015.</ref>. == Òdznaczeniô ë wëapartnieniô == A. Jabłońsczi òstôł ùtczony m.jin. nôdgrodą mn. Rómana Wróblewsczégò (1997) ë wëprzednieniony bez Polcul Foundation (1998 r.). Prezydeńt [[Barnisłôw Komorowsczi|Bronisław Komorowski]] nadôł mù Strzébrzny Krziż Zawdzãczi za dzejanié dlô [[Nôrodné i etniczné miészëznë w Pòlsce|nôrodnëch ë etnicznych miészëznów w Pòlsce]] (2011 r.). == Filantropiô == * [[Sloworz.org]]<ref>[https://archive.li/Pwklz https://zrzutka.pl/mretr4]</ref> * [[FOSTERLANG]]<ref>https://web.archive.org/web/20251016042856/https://cordis.europa.eu/project/id/101178387/pl</ref> * ''[[Przigòdë Alicje w Cëdaczny Zemie]]'' pò kaszëbskù<ref>https://zrzutka.pl/pkc3ad</ref> == Òbaczë téż == * [[Medal Stolema]] * [[Perspectiva Kaszëbskô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mojestrone.com/artykul/artur-jablonsczi-debrl-n2247243 * [https://web.archive.org/web/20151017060215/http://mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl/mne/mniejszosci/charakterystyka-mniejs/6480%2CCharakterystyka-mniejszosci-narodowych-i-etnicznych-w-Polsce.html#kaszubski Ùdzél Kaszëbów w miészëznowi ë regionalny pòliticzi Pòlsczi Repùbliczi] * [https://web.archive.org/web/20160415122454/http://mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl/mne/komisja-wspolna/sklad-i-regulamin/6831,Sklad-Komisji-Wspolnej-Rzadu-i-Mniejszosci-Narodowych-i-Etnicznych.html Terôczasni nôleżnicë Pòspólny Kòmisëji Rządu a Nôrodnëch i Etnicznëch Miészëznów] * https://radiokaszebe.pl/news/pomorancy-przyznali-medal-stolema-arturowi-jablonskiemu-csb-383 ([https://web.archive.org/web/20260327042138/https://archiwum.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/2026/01/artur-jablonski-medal-.mp3 audio]) * [https://www.youtube.com/playlist?list=PLIiO0K_ItzXGgf2q7XozSFP2PTqQGl8Gp Perspectiva Kaszëbskô – Artur Jabłońsczi] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] 13cu0pxzbnbwazmr5ribbmt8ppjmkjw 205606 205605 2026-07-09T12:26:53Z Iketsi 3254 - → – 205606 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Artur Jabłońsczi òb galë wrãczeniô Medalu Stolema (2026).jpg|mały|Artur Jabłońsczi òb galë wrãczeniô [[Medal Stolema|Medalu Stolema]] (2026)]] '''Artur Jabłońsczi''', spòtikô sã téź pisënk ''Artur Jablonsczi''<ref>https://www.youtube.com/playlist?list=PLIiO0K_ItzXGgf2q7XozSFP2PTqQGl8Gp</ref><ref name=":0">https://www.facebook.com/TheKashubs/posts/hello-my-name-is-artur-jabłoński-csb-artúr-jablonskji-or-artur-jablonsczi-i-am-a/3442205552481907/</ref> i ''Artúr Jablonskji''<ref name=":0" /> ([[Pòlsczi jãzëk|pòlsczi]] pisënk: '''Artur Jabłoński''', ùr. [[16 zélnika]] [[1970]] w [[Pùck|Pùckù]]) – [[Kaszëbi|kaszëbsczi]] gazétnik, samòrządówc, spòlëznowi ë òswiatòwi dzejôrz, w latach 2004–2010 przédnik [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczi Zrzeszeniô]], pùcczi starosta (1999–2009). == Żëcòrës == Skùńcził historiã na [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczim Ùniwersytece]]. W latach 1991–1998 béł redachtorã „Panoramë” ë kaszëbsczégò programù „Rodnô Zemia” w [[TVP3 Gdańsk|gduńsczim parce TVP S.A.]] Òd 1998 do 2009 r. A. Jabłońsczi béł [[Pùck|pùcczim]] starostą. Òd rujana 2009, mô swòją pòdjimiznã. W cządze 1990–1995 béł nôleżnikã, a w latach 1992–1994 wiceprzédnikã Karna Sztudérów Pomorania. W 1990 r. nalôzł sã w cządnikù „Tatczëzna” ë dzejôł w nim do likwidacje pismiona w 1991 r. Òd 1997 r. je w [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczim Zrzeszenim]], jaczémù przédnikòwôł òd 2004 do 2010 r. Przënôleżi téż do Stowôrë Rozwiju [[Norda|Nordowëch Kaszëb]] „Norda” – Òbéńdowi Turisticzny Òrganizacji, chtërną prowadzył w latach 2000–2007. W latach 2002–2004 béł przédnym redaktorã „Pòmeranii”<ref name="Pomerania 6/13">''Redaktór na krizys'', „Pomerania” 2013 nr 6, s. 8-9.</ref>. Je wespółzałóżcą ë przédnikã dzejający òd 2003 r. Stowôrë „Ziemia Pucka”, jakô pòwòła do jistnienia [[Radio Kaszëbë]] (nadôwô òd 2004 r.), a téż wespółzałóżcą niejistniejący ju telewizje [[CSB TV]]<ref name="Pomerania">''Swiat bez CSBTV'', Pomerania 2012, nr 3, s. 13-15.</ref>. Òd 2005 r. ùtwórca dzejô w Pòspólny Kòmisji Rządu a Nôrodnëch i Etnicznëch Miészëznów, jaczi òd łżekwiôta 2008 r. je wespółprzédnikã. Zajimô sã téż ùsôdzanim prowadników. Mô jich wëdónëch pôrã: ''Na nordzie. Przewodnik po osobliwościach Ziemi Puckiej'' (1996), ''Wędrówki po Kaszubach. Opowieści o miejscach i ludziach'' (1997, 2. wëd. 1998 ), ''Norda na wakacje'' (2003; wespółùtwórstwò Jarosław Éllwart), ''Odkrywamy Nordę. Gmina Krokowa. Turystyczne przeboje gminy Krokowa'' (2004). Prócz tegò razã z Tadeùszã Stankewiczã przërëchtowôł albùm stôrich òdjimków ''Pozdrowienia z Pucka. Gruesse aus Putzig'' (1997), a z Mariuszã Szmëdką ùsôdzył dokôz ''Kaszubi w Ziemi Świętej. Niech sã swiãcy Twòje miono'' (2000). W 2009 r. w serie ''Biblioteka Jastarniańska'' ukôzôł sã repòrtôż ''Bóg z nami'', jaczi òpisëjë zetkónié Òjca Swiãtégò [[Jan Paweł II|Jana Pawła II]] z kaszëbsczima rëbôkama w [[Sopòt|Sopòtach]]. W 2013 wëszła drëkã jegò pòwiésc „Namerkôny”<ref>ArturJablonsczi, ''Namerkôny'', Wydawnictwo Region, Gdiniô 2013</ref>, pózdni – „Smùgã”<ref>Artur Jablonsczi, ''Smùgã'', Wydawnictwo Region, Gdiniô 2013.</ref>, a w 2015 – „Fényks”<ref>Artur Jablonsczi, ''Fényks'', Wydawnictwo Region, Gdiniô 2015.</ref>. == Òdznaczeniô ë wëapartnieniô == A. Jabłońsczi òstôł ùtczony m.jin. nôdgrodą mn. Rómana Wróblewsczégò (1997) ë wëprzednieniony bez Polcul Foundation (1998 r.). Prezydeńt [[Barnisłôw Komorowsczi|Bronisław Komorowski]] nadôł mù Strzébrzny Krziż Zawdzãczi za dzejanié dlô [[Nôrodné i etniczné miészëznë w Pòlsce|nôrodnëch ë etnicznych miészëznów w Pòlsce]] (2011 r.). == Filantropiô == * [[Sloworz.org]]<ref>[https://archive.li/Pwklz https://zrzutka.pl/mretr4]</ref> * [[FOSTERLANG]]<ref>https://web.archive.org/web/20251016042856/https://cordis.europa.eu/project/id/101178387/pl</ref> * ''[[Przigòdë Alicje w Cëdaczny Zemie]]'' pò kaszëbskù<ref>https://zrzutka.pl/pkc3ad</ref> == Òbaczë téż == * [[Medal Stolema]] * [[Perspectiva Kaszëbskô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mojestrone.com/artykul/artur-jablonsczi-debrl-n2247243 * [https://web.archive.org/web/20151017060215/http://mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl/mne/mniejszosci/charakterystyka-mniejs/6480%2CCharakterystyka-mniejszosci-narodowych-i-etnicznych-w-Polsce.html#kaszubski Ùdzél Kaszëbów w miészëznowi ë regionalny pòliticzi Pòlsczi Repùbliczi] * [https://web.archive.org/web/20160415122454/http://mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl/mne/komisja-wspolna/sklad-i-regulamin/6831,Sklad-Komisji-Wspolnej-Rzadu-i-Mniejszosci-Narodowych-i-Etnicznych.html Terôczasni nôleżnicë Pòspólny Kòmisëji Rządu a Nôrodnëch i Etnicznëch Miészëznów] * https://radiokaszebe.pl/news/pomorancy-przyznali-medal-stolema-arturowi-jablonskiemu-csb-383 ([https://web.archive.org/web/20260327042138/https://archiwum.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/2026/01/artur-jablonski-medal-.mp3 audio]) * [https://www.youtube.com/playlist?list=PLIiO0K_ItzXGgf2q7XozSFP2PTqQGl8Gp Perspectiva Kaszëbskô – Artur Jabłońsczi] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] mputjqnpu9oxv07n9fsz3finuy45sx2 205608 205606 2026-07-09T12:30:05Z Iketsi 3254 [[]] 205608 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Artur Jabłońsczi òb galë wrãczeniô Medalu Stolema (2026).jpg|mały|Artur Jabłońsczi òb galë wrãczeniô [[Medal Stolema|Medalu Stolema]] (2026)]] '''Artur Jabłońsczi''', spòtikô sã téź pisënk ''Artur Jablonsczi''<ref>https://www.youtube.com/playlist?list=PLIiO0K_ItzXGgf2q7XozSFP2PTqQGl8Gp</ref><ref name=":0">https://www.facebook.com/TheKashubs/posts/hello-my-name-is-artur-jabłoński-csb-artúr-jablonskji-or-artur-jablonsczi-i-am-a/3442205552481907/</ref> i ''Artúr Jablonskji''<ref name=":0" /> ([[Pòlsczi jãzëk|pòlsczi]] pisënk: '''Artur Jabłoński''', ùr. [[16 zélnika]] [[1970]] w [[Pùck|Pùckù]]) – [[Kaszëbi|kaszëbsczi]] gazétnik, samòrządówc, spòlëznowi ë òswiatòwi dzejôrz, w latach 2004–2010 przédnik [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczi Zrzeszeniô]], pùcczi starosta (1999–2009). == Żëcòrës == Skùńcził historiã na [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczim Ùniwersytece]]. W latach 1991–1998 béł redachtorã „Panoramë” ë kaszëbsczégò programù „Rodnô Zemia” w [[TVP3 Gdańsk|gduńsczim parce TVP S.A.]] Òd 1998 do 2009 r. A. Jabłońsczi béł [[Pùck|pùcczim]] starostą. Òd rujana 2009, mô swòją pòdjimiznã. W cządze 1990–1995 béł nôleżnikã, a w latach 1992–1994 wiceprzédnikã [[Karno Sztudérów „Pòmòraniô”|Karna Sztudérów „Pòmòraniô”]]. W 1990 r. nalôzł sã w cządnikù „Tatczëzna” ë dzejôł w nim do likwidacje pismiona w 1991 r. Òd 1997 r. je w [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczim Zrzeszenim]], jaczémù przédnikòwôł òd 2004 do 2010 r. Przënôleżi téż do Stowôrë Rozwiju [[Norda|Nordowëch Kaszëb]] „Norda” – Òbéńdowi Turisticzny Òrganizacji, chtërną prowadzył w latach 2000–2007. W latach 2002–2004 béł przédnym redaktorã „Pòmeranii”<ref name="Pomerania 6/13">''Redaktór na krizys'', „Pomerania” 2013 nr 6, s. 8-9.</ref>. Je wespółzałóżcą ë przédnikã dzejający òd 2003 r. Stowôrë „Ziemia Pucka”, jakô pòwòła do jistnienia [[Radio Kaszëbë]] (nadôwô òd 2004 r.), a téż wespółzałóżcą niejistniejący ju telewizje [[CSB TV]]<ref name="Pomerania">''Swiat bez CSBTV'', Pomerania 2012, nr 3, s. 13-15.</ref>. Òd 2005 r. ùtwórca dzejô w Pòspólny Kòmisji Rządu a Nôrodnëch i Etnicznëch Miészëznów, jaczi òd łżekwiôta 2008 r. je wespółprzédnikã. Zajimô sã téż ùsôdzanim prowadników. Mô jich wëdónëch pôrã: ''Na nordzie. Przewodnik po osobliwościach Ziemi Puckiej'' (1996), ''Wędrówki po Kaszubach. Opowieści o miejscach i ludziach'' (1997, 2. wëd. 1998 ), ''Norda na wakacje'' (2003; wespółùtwórstwò Jarosław Éllwart), ''Odkrywamy Nordę. Gmina Krokowa. Turystyczne przeboje gminy Krokowa'' (2004). Prócz tegò razã z Tadeùszã Stankewiczã przërëchtowôł albùm stôrich òdjimków ''Pozdrowienia z Pucka. Gruesse aus Putzig'' (1997), a z Mariuszã Szmëdką ùsôdzył dokôz ''Kaszubi w Ziemi Świętej. Niech sã swiãcy Twòje miono'' (2000). W 2009 r. w serie ''Biblioteka Jastarniańska'' ukôzôł sã repòrtôż ''Bóg z nami'', jaczi òpisëjë zetkónié Òjca Swiãtégò [[Jan Paweł II|Jana Pawła II]] z kaszëbsczima rëbôkama w [[Sopòt|Sopòtach]]. W 2013 wëszła drëkã jegò pòwiésc „Namerkôny”<ref>ArturJablonsczi, ''Namerkôny'', Wydawnictwo Region, Gdiniô 2013</ref>, pózdni – „Smùgã”<ref>Artur Jablonsczi, ''Smùgã'', Wydawnictwo Region, Gdiniô 2013.</ref>, a w 2015 – „Fényks”<ref>Artur Jablonsczi, ''Fényks'', Wydawnictwo Region, Gdiniô 2015.</ref>. == Òdznaczeniô ë wëapartnieniô == A. Jabłońsczi òstôł ùtczony m.jin. nôdgrodą mn. Rómana Wróblewsczégò (1997) ë wëprzednieniony bez Polcul Foundation (1998 r.). Prezydeńt [[Barnisłôw Komorowsczi|Bronisław Komorowski]] nadôł mù Strzébrzny Krziż Zawdzãczi za dzejanié dlô [[Nôrodné i etniczné miészëznë w Pòlsce|nôrodnëch ë etnicznych miészëznów w Pòlsce]] (2011 r.). == Filantropiô == * [[Sloworz.org]]<ref>[https://archive.li/Pwklz https://zrzutka.pl/mretr4]</ref> * [[FOSTERLANG]]<ref>https://web.archive.org/web/20251016042856/https://cordis.europa.eu/project/id/101178387/pl</ref> * ''[[Przigòdë Alicje w Cëdaczny Zemie]]'' pò kaszëbskù<ref>https://zrzutka.pl/pkc3ad</ref> == Òbaczë téż == * [[Medal Stolema]] * [[Perspectiva Kaszëbskô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mojestrone.com/artykul/artur-jablonsczi-debrl-n2247243 * [https://web.archive.org/web/20151017060215/http://mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl/mne/mniejszosci/charakterystyka-mniejs/6480%2CCharakterystyka-mniejszosci-narodowych-i-etnicznych-w-Polsce.html#kaszubski Ùdzél Kaszëbów w miészëznowi ë regionalny pòliticzi Pòlsczi Repùbliczi] * [https://web.archive.org/web/20160415122454/http://mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl/mne/komisja-wspolna/sklad-i-regulamin/6831,Sklad-Komisji-Wspolnej-Rzadu-i-Mniejszosci-Narodowych-i-Etnicznych.html Terôczasni nôleżnicë Pòspólny Kòmisëji Rządu a Nôrodnëch i Etnicznëch Miészëznów] * https://radiokaszebe.pl/news/pomorancy-przyznali-medal-stolema-arturowi-jablonskiemu-csb-383 ([https://web.archive.org/web/20260327042138/https://archiwum.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/2026/01/artur-jablonski-medal-.mp3 audio]) * [https://www.youtube.com/playlist?list=PLIiO0K_ItzXGgf2q7XozSFP2PTqQGl8Gp Perspectiva Kaszëbskô – Artur Jabłońsczi] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] p6gg6ijlcafnsqf0cpwqriwjrq1qk0k 205609 205608 2026-07-09T12:32:28Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ * [[Naja Szkòła]] 205609 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Artur Jabłońsczi òb galë wrãczeniô Medalu Stolema (2026).jpg|mały|Artur Jabłońsczi òb galë wrãczeniô [[Medal Stolema|Medalu Stolema]] (2026)]] '''Artur Jabłońsczi''', spòtikô sã téź pisënk ''Artur Jablonsczi''<ref>https://www.youtube.com/playlist?list=PLIiO0K_ItzXGgf2q7XozSFP2PTqQGl8Gp</ref><ref name=":0">https://www.facebook.com/TheKashubs/posts/hello-my-name-is-artur-jabłoński-csb-artúr-jablonskji-or-artur-jablonsczi-i-am-a/3442205552481907/</ref> i ''Artúr Jablonskji''<ref name=":0" /> ([[Pòlsczi jãzëk|pòlsczi]] pisënk: '''Artur Jabłoński''', ùr. [[16 zélnika]] [[1970]] w [[Pùck|Pùckù]]) – [[Kaszëbi|kaszëbsczi]] gazétnik, samòrządówc, spòlëznowi ë òswiatòwi dzejôrz, w latach 2004–2010 przédnik [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczi Zrzeszeniô]], pùcczi starosta (1999–2009). == Żëcòrës == Skùńcził historiã na [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczim Ùniwersytece]]. W latach 1991–1998 béł redachtorã „Panoramë” ë kaszëbsczégò programù „Rodnô Zemia” w [[TVP3 Gdańsk|gduńsczim parce TVP S.A.]] Òd 1998 do 2009 r. A. Jabłońsczi béł [[Pùck|pùcczim]] starostą. Òd rujana 2009, mô swòją pòdjimiznã. W cządze 1990–1995 béł nôleżnikã, a w latach 1992–1994 wiceprzédnikã [[Karno Sztudérów „Pòmòraniô”|Karna Sztudérów „Pòmòraniô”]]. W 1990 r. nalôzł sã w cządnikù „Tatczëzna” ë dzejôł w nim do likwidacje pismiona w 1991 r. Òd 1997 r. je w [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczim Zrzeszenim]], jaczémù przédnikòwôł òd 2004 do 2010 r. Przënôleżi téż do Stowôrë Rozwiju [[Norda|Nordowëch Kaszëb]] „Norda” – Òbéńdowi Turisticzny Òrganizacji, chtërną prowadzył w latach 2000–2007. W latach 2002–2004 béł przédnym redaktorã „Pòmeranii”<ref name="Pomerania 6/13">''Redaktór na krizys'', „Pomerania” 2013 nr 6, s. 8-9.</ref>. Je wespółzałóżcą ë przédnikã dzejający òd 2003 r. Stowôrë „Ziemia Pucka”, jakô pòwòła do jistnienia [[Radio Kaszëbë]] (nadôwô òd 2004 r.), a téż wespółzałóżcą niejistniejący ju telewizje [[CSB TV]]<ref name="Pomerania">''Swiat bez CSBTV'', Pomerania 2012, nr 3, s. 13-15.</ref>. Òd 2005 r. ùtwórca dzejô w Pòspólny Kòmisji Rządu a Nôrodnëch i Etnicznëch Miészëznów, jaczi òd łżekwiôta 2008 r. je wespółprzédnikã. Zajimô sã téż ùsôdzanim prowadników. Mô jich wëdónëch pôrã: ''Na nordzie. Przewodnik po osobliwościach Ziemi Puckiej'' (1996), ''Wędrówki po Kaszubach. Opowieści o miejscach i ludziach'' (1997, 2. wëd. 1998 ), ''Norda na wakacje'' (2003; wespółùtwórstwò Jarosław Éllwart), ''Odkrywamy Nordę. Gmina Krokowa. Turystyczne przeboje gminy Krokowa'' (2004). Prócz tegò razã z Tadeùszã Stankewiczã przërëchtowôł albùm stôrich òdjimków ''Pozdrowienia z Pucka. Gruesse aus Putzig'' (1997), a z Mariuszã Szmëdką ùsôdzył dokôz ''Kaszubi w Ziemi Świętej. Niech sã swiãcy Twòje miono'' (2000). W 2009 r. w serie ''Biblioteka Jastarniańska'' ukôzôł sã repòrtôż ''Bóg z nami'', jaczi òpisëjë zetkónié Òjca Swiãtégò [[Jan Paweł II|Jana Pawła II]] z kaszëbsczima rëbôkama w [[Sopòt|Sopòtach]]. W 2013 wëszła drëkã jegò pòwiésc „Namerkôny”<ref>ArturJablonsczi, ''Namerkôny'', Wydawnictwo Region, Gdiniô 2013</ref>, pózdni – „Smùgã”<ref>Artur Jablonsczi, ''Smùgã'', Wydawnictwo Region, Gdiniô 2013.</ref>, a w 2015 – „Fényks”<ref>Artur Jablonsczi, ''Fényks'', Wydawnictwo Region, Gdiniô 2015.</ref>. == Òdznaczeniô ë wëapartnieniô == A. Jabłońsczi òstôł ùtczony m.jin. nôdgrodą mn. Rómana Wróblewsczégò (1997) ë wëprzednieniony bez Polcul Foundation (1998 r.). Prezydeńt [[Barnisłôw Komorowsczi|Bronisław Komorowski]] nadôł mù Strzébrzny Krziż Zawdzãczi za dzejanié dlô [[Nôrodné i etniczné miészëznë w Pòlsce|nôrodnëch ë etnicznych miészëznów w Pòlsce]] (2011 r.). == Filantropiô == * [[Sloworz.org]]<ref>[https://archive.li/Pwklz https://zrzutka.pl/mretr4]</ref> * [[FOSTERLANG]]<ref>https://web.archive.org/web/20251016042856/https://cordis.europa.eu/project/id/101178387/pl</ref> * ''[[Przigòdë Alicje w Cëdaczny Zemie]]'' pò kaszëbskù<ref>https://zrzutka.pl/pkc3ad</ref> == Òbaczë téż == * [[Medal Stolema]] * [[Perspectiva Kaszëbskô]] * [[Naja Szkòła]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mojestrone.com/artykul/artur-jablonsczi-debrl-n2247243 * [https://web.archive.org/web/20151017060215/http://mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl/mne/mniejszosci/charakterystyka-mniejs/6480%2CCharakterystyka-mniejszosci-narodowych-i-etnicznych-w-Polsce.html#kaszubski Ùdzél Kaszëbów w miészëznowi ë regionalny pòliticzi Pòlsczi Repùbliczi] * [https://web.archive.org/web/20160415122454/http://mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl/mne/komisja-wspolna/sklad-i-regulamin/6831,Sklad-Komisji-Wspolnej-Rzadu-i-Mniejszosci-Narodowych-i-Etnicznych.html Terôczasni nôleżnicë Pòspólny Kòmisëji Rządu a Nôrodnëch i Etnicznëch Miészëznów] * https://radiokaszebe.pl/news/pomorancy-przyznali-medal-stolema-arturowi-jablonskiemu-csb-383 ([https://web.archive.org/web/20260327042138/https://archiwum.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/2026/01/artur-jablonski-medal-.mp3 audio]) * [https://www.youtube.com/playlist?list=PLIiO0K_ItzXGgf2q7XozSFP2PTqQGl8Gp Perspectiva Kaszëbskô – Artur Jabłońsczi] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] 3tnv4971lw0s30h8ptlu28nabiu29qr 0 7327 206002 204248 2026-07-09T22:42:38Z Terrus38 14026 206002 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Flag of Azerbaijan.svg|mały]] [[Òbrôzk:Azerbaijan (orthographic projection).png|mały|]] '''Azerbejdżan''' (Azərbaycan) – państwã w [[Azëjô|Azëji]]. == Òbaczë téż == * [[Armeniô]] * [[Tëreckô]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{CIS}} {{Azëjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] 5kbfwry727c6o3alrzp2pjkeyj9ss93 0 7360 206232 204250 2026-07-10T00:32:22Z Iketsi 3254 <abbr>an.</abbr>→{{jãz.|en}}; (pòl.)→({{jãz.|pl}}) 206232 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Repùblika Filipinów|gwôsné miono=Republika ng Pilipinas<br> Republic of the Philippines|fana=Flag of the Philippines.svg|miono-genitiw=Filipinów|herb=Coat of arms of the Philippines.svg|himn=Lupang Hinirang<br>(Wëbrany krôj) <center>[[Òbrôzk:Lupang Hinirang instrumental.ogg]]</center>|mòtto=Maka-Diyos, Maka-Tao, Makakalikasan at Makabansa<br>(Dlô Bòga, lëdzy, nôtërë ë kraju)|na karce=The Philippines and ASEAN (orthographic projection).svg|jãzëk=[[Filipińsczi jãzëk|filipińsczi]], [[Anielsczi jãzëk|anielsczi]]|stolëca=Manila|fòrma państwa=repùblika|Prezydeńt=Ferdinand Marcos Jr.|data ùsôdzenia=4 lëpińca 1946|wiéchrzëzna=300 000|lëdztwò=117,724,471<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/philippines-population/ Philippines Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-04-15] ({{jãz.|en}}).</ref>|rok=2026|dëtk=filipińsczé peso|kòd dëtka=PHP|czasowô cona=+8|kòd=PH|telefón=+63|aùtowi kòd=RP|Internet=.ph}} '''Filipinë''' są państwã na òstrowach w pôłniowo-pòrénkowy [[Azëjô|Azëji]]. Stolëcznym gardã je [[Manila]]. Filipinë dlô Eùropë òdkrëł Ferdinônd Magellan, dze òstał zabity przez panownika òstrowu Mactan<ref>''[https://www.national-geographic.pl/historia/ferdynand-magellan-co-odkryl-i-kiedy-wyprawa-osiagniecia-ciekawostki-jak-zginal-biografia/ Ferdynand Magellan: co odkrył i kiedy, wyprawa, osiągnięcia, ciekawostki, jak zginął &#x5B;biografia&#x5D; | National Geographic]'' [online], www.national-geographic.pl [dost. 2026-04-15] ({{jãz.|pl}}).</ref><ref>''[https://wielcyodkrywcy.pl/ferdynand-magellan/ Wielcy odkrywcy - Ferdynand Magellan]'' [online], wielcyodkrywcy.pl [dost. 2026-04-15] ({{jãz.|pl}}).</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azëjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] q1v0skrbqtlpu86sbnaq5egezoyrjir 0 7362 206262 201369 2026-07-10T00:46:22Z Iketsi 3254 <abbr>ang.</abbr>→{{jãz.|en}} 206262 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Państwò Kùwejt|gwôsné miono=‏دولة الكويت <center>Daulat al-Kuwajt|fana=Flag of Kuwait.svg|miono-genitiw=Kùwejtu|herb=Emblem of Kuwait.svg|himn=النشيد الوطني<br> Nôrôdny himn <center>[[Òbrôzk:National anthem of Kuwait (instrumental).ogg]]</center>|na karce=Kuwait in its region.svg|jãzëk=arabsczi|stolëca=Kùwejt (gard)|fòrma państwa=Mònarchiô|Mònarcha=Miszal al-Ahmad al-Dżabir as-Sabah|Premiéra=Ahmad al-Abdullah al-Sabah|dëtk=kùwejcczi dinar|lëdztwò=5,102,773<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/kuwait-population/ ''Kuwait Population (2026)''] [online], Worldometer [dost. 2026-03-25] ({{jãz.|en}}).</ref>|rok=2026|kòd dëtka=KWD|kòd=KW/KWT/414|czasowô cona=+3|Internet=.kw|aùtowi kòd=KWT|telefón=+965|wiéchrzëzna=17.818<ref>''[https://e.gov.kw/sites/kgoenglish/Pages/Visitors/AboutKuwait/KuwaitAtaGlaneGeographicalLocation.aspx Kuwait Government Online Geography Of Kuwait]'' [online], e.gov.kw [dost. 2026-03-25].</ref>}} '''Kùwejt''' je państwã w pôłniowo-zôpadny [[Azëjô|Azëji]], na nordowo-zôpôdny ùbrzégu Persczi Roztoczi. Grëniczë z [[Irak|Irakã]] (242 km) ë [[Saudëjskô Arabijô|Saudëjską Arabią]] (222 km) – òglowô długòsc wszëtczich grańców je 464 km, a też 499 km brzegòwy linie. Stolëcą je gard Kùwejt. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azëjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] cha8xsgbu8obl58bh9ktiw1dvjofsza 0 7365 205989 205500 2026-07-09T22:34:25Z Terrus38 14026 205989 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:London Lead Image.jpg|mały|Zabëtczi Londina]] '''Londin''' ({{jãz.|en}} ''London'') – stolëca a téż nôwiãkszi gard [[Anielskô|Anielsczi]] ë [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britanii]]. Londin je pòłożony w zudóstowi czãscë kraju. Zamieszkiwô tuwò òkòło 8,91 miliónów lëdzy. Londin je mòcno wôżny centrum przemësłu, wëtwarzô òn 20% [[Brutonowi Krajowi Produkt|BKP]] Wiôldżi Britanii. Leżi nad rzéką [[Temza]]. == Pòdzôł == Administracëjno òbéńda [[Wiôldżi Londin]] (''Greater London'') je pòdzelony na 32 [[Gmina|gminë]] (''London boroughs'') a aùtonomiczné City. {| class="toccolours" style="margin:0 auto; background:none;" | style="padding-right:1em;" | # [[City of London]] # [[City of Westminster]] # [[Royal Borough of Kensington and Chelsea|Kensington and Chelsea]] # [[London Borough of Hammersmith and Fulham|Hammersmith and Fulham]] # [[London Borough of Wandsworth|Wandsworth]] # [[London Borough of Lambeth|Lambeth]] # [[London Borough of Southwark|Southwark]] # [[London Borough of Tower Hamlets|Tower Hamlets]] # [[London Borough of Hackney|Hackney]] # [[London Borough of Islington|Islington]] # [[London Borough of Camden|Camden]] # [[London Borough of Brent|Brent]] # [[London Borough of Ealing|Ealing]] # [[London Borough of Hounslow|Hounslow]] # [[London Borough of Richmond upon Thames|Richmond upon Thames]] # [[Royal Borough of Kingston upon Thames|Kingston upon Thames]] # [[London Borough of Merton|Merton]] | style="background:#FFF; padding:0 1em;" class="toccolours" |[[Òbrôzk:London-boroughs.svg|bezramki|350x350px]] | # [[London Borough of Sutton|Sutton]] # [[London Borough of Croydon|Croydon]] # [[London Borough of Bromley|Bromley]] # [[London Borough of Lewisham|Lewisham]] # [[Royal Borough of Greenwich|Greenwich]] # [[London Borough of Bexley|Bexley]] # [[London Borough of Havering|Havering]] # [[London Borough of Barking and Dagenham|Barking and Dagenham]] # [[London Borough of Redbridge|Redbridge]] # [[London Borough of Newham|Newham]] # [[London Borough of Waltham Forest|Waltham Forest]] # [[London Borough of Haringey|Haringey]] # [[London Borough of Enfield|Enfield]] # [[London Borough of Barnet|Barnet]] # [[London Borough of Harrow|Harrow]] # [[London Borough of Hillingdon|Hillingdon]] |} == Partnersczé gardë == * [[Algierë]], [[Algeriô]] * [[Bagdad]], [[Irak]] * [[Berlëno]], [[Niemieckô]] * [[Bogota]], [[Kòlumbiô]] * [[Johannesburg]], [[Pôłniowô Afrika]] * [[Kairo]], [[Egipt]] * [[Nowi Jork]], [[Zjednóné Kraje Americzi]] * [[Pariz]], [[Francëjô]] * [[Podgorica]], [[Czôrnogóra]] * [[Sofijô]], [[Bùłgariô]] * [[Zagrabiô]], [[Chòrwackô]] == Lëteratura == * [[Jan Trepczik|J. Trepczyk]]: ''Słownik polsko-kaszubski'', [[Gduńsk]] [[1994]], t. I, s. 289 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.london.gov.uk/ Domôcô starna gardu Londina] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Londin| ]] [[Kategòrëjô:Stolëcë]] [[Kategòrëjô:Wiôlgô Britaniô]] 1aww81404penfnru9qjpxibiq1oh434 0 7390 206088 204783 2026-07-09T23:06:21Z Iketsi 3254 ) (ùr.→; ùr. 206088 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdańsk ulica Świętego Ducha 48 (tablica Florian Ceynowa).JPG|mały|Tôblëca F. Cenôwë w [[Gduńsk]]ù]] [[Òbrôzk:Grob Ceynowa.jpg|mały|Grób F. Cenôwë]] '''Florión Cenôwa''' ({{jãz.|pl}} ''Florian Ceynowa''; ùr. [[4 maja]] [[1817]] r. - ùm. [[26 strëmiannika|26 str.]] [[1881]] r.) to béł [[Kaszëbi|kaszëbsczi]] nôrodny dzejôrz, badéra fòlkloru ë [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]], ùsôdzca pierszi kaszëbsczi gramaticzi ë wielu kaszëbskòjãzëkòwich lëteracczich dokôzów. Òn chcôł òbùdzëc kaszëbsczégò dëcha przez rechòwanié wësok kaszëbiznë i ùkôzanié historiczny przeszłotë Kaszëbów. Òsoblëwò szło jemù ò jãzëk, chtëren béł dlô niegò równo wôrtny, jak wszëtczé słowiańsczé jãzëczi. Kaszëbi równak mielë wnenczas swój jãzëk za cos lëchszégò. Òn ùsadzył gwôsny pisënk, a w nim kąsk lëterów jinëch òd pòlsczégò jãzëka. Flóriôn Stanisłôw Wenańti Cénôwa (pò swòjémù: Cenôva) òstawił nama blós jeden rãczno pisóny żëcopis ë dëcht pôrã lëstów, nawetka niewiada czë aùtenticznëch. Òstało pò nim wiele przekazów pòstrzédnëch, czasã procëmnëch, czasã diskùsëjnëch, jak słôwnô mòwa òbskôrżëcelskô na berlińsczim procesu. Cãżczé czasë ë dzeje jegò żëwòta nie zletczają dozéraniégò pamiãcë ò nim. Jak zôs przëznała jegò òtroczka, „wdôrë pò starkù znikłë razã z badérama jegò żëcégò”, co nawpół dolmaczi brak cénôwòwsczégò mùzeùmù. == Żëcopis == === Rodzëzna === Òkrëszënë jegò żëcopisù zebralë skrópùlatny badérowie ë wiémë dzys, że F. Cénôwa ùrodzył sã w niedzelã, 4 maja 1817 r. ò gòdz. 2 pòpôłnim w Słôwòszenie k. Krokòwi w [[Pùcczi kréz|pùcczim krézu]], niedalek òd nôbarżi na nordã wësëniãtégò skrôwka Pòlsczi. Jegò òjc Wòjcech béł pismiannym ë swiãdnym swòji pòlskòscë chłopã (wersjô, że béł kòwôlã, je terô zarzuconô), a mëma Magdaléna z d. Pienczen lubò Pienczyn - bëła domòwą gòspòdënią, dosc młodô wëdóną za chłopa. Cénowie mielë dzewiãc sztëk dzecy, a mòże ë òkróm tegò téż adoptowóną krewniôczkã Wòjcecha. Flóriôn béł przedslédnym z dzecy, z chtërnëch nie wszëtczé dożdelë dozdrzeniałégò wiekù. Dwaji jegò starszi bracynë, Józef ë Môrcën, òstalë ksydzama. Òbadwaji skùńczëlë młodo. Krótkò przed smiercą drëdżégò (1847) ùmarł jich òjc, a mëma w 1850 r. Tédë ju prawie nick nie parłãczëło młodégò Cénôwã z rodnym môlã. === Edukacjô === W Słôwòszënie chòdzył do spòdlëczny szkòłë òd 1824 (lubò 1825) do 1830 r., a téj trafił do Królewsczégò Katolëcczégò Gimnazjum w Chònicach. Dzewiãclatny program robił w roków jedenôscë (1830-41), co biograf „bùdzëcela” Jireneùsz Pieróg przëpisëje nôdmierno òbcãżónémù programòwi. Z trudã wic, le brzadowno, dôbiwôł Cénôwa rëmną wiédzã, m.jin. z òbjimù jãzëków stôro- ë nôwòżëtnëch. Ùczëlë gò òglowò Miemcë, a towarzëstwò ze szkòłowi ławë miôł mieszóné - miemieckò-pòlsczé. Mieszkôł na pôrã stancjach ë mòże téż w tzw. kònwikce. W szkòlë nôleżôł do krëjamnégò kòła filomacczégò „Polonia”. Na zôczątkù zélnika 1841 r. zdôł dwùdniowé egzaminë kùńcowé, a 21 zélnika dostôł swiôdectwò dozdrzałotë. Pò bòkadny miôrcë wiédzë Cénôwa dëcht nôterno rozwôżôł sztudia teòlogiczné ë kariérã ksydza. Miast tegò, 22 gòdnika 1841 r. zôpisôł sã na filozoficzny wëdzél Wrocłôwsczégò Ùniwersytetu. 7 stëcznika 1843 r., przeniósł sã na wëdzél mediczny, gdze sztudérowôł colemało rok. Bëłë to nôwôżniészé lata jegò jintelektualny edukacji. Dostôwôł sztipend Towarzëstwa Nôùkòwi Pòmòcë, dzejającégò w Pòznanim; në miéwôł dëtkòwé drãgòtë. Przënômni dwa razë mieniôł téż w nym gardze stancje. === Pierszô pùblikacjô o germanizacji Kaszëb i "przebùdzene" === We Wrocławiu zetkł sã z słowianofilsczima prądoma, jaczé rozséwalë tam m.jin. fizjologa prof. Jón Ewangelësta Pùrkyně (téż dzekón wëdzélu), ë slôwista Francëszk Ladisłôw Čélôkòwsczi. W môju 1842 r. Cénôwa òstôł nôleżnikã Lëterackò-Słowiańsczégò Towarzëstwa. Brôł ùdzél w jegò zëbranich ë na jednym z nich, 17 czerwińca 1843 r., przedstôwiôł (pò pòlskù) referat „Ò tërôzniészim stónie germanizacji Kaszëb”. W wersëji miemiecczi, jakno „Die Germanisiriung (sic!) der Kaschuben”, stôł sã òn pierszą pùblikacją Cénôwë, a pòdpisôł òn jã prosto: „Kaszëba”. Tekst òpùblikòwałë lipsczé „Jahrbücher für slawische Literatur, Kunst und Wissenschaft” za rok 1843, z chtërnyma wespółrobòtã jesz pòzdze cygnął. Artikel dożdôł sã téż przedrëkù, a jegò ùsôdca - diplomù òd L-ST. Przińdny „bùdzëcél” béł ju tedë zycher „przebùdzony”. Zagrãdzył òn sã w kùlturã swòji rodny zemi ë w 1843 r. òpùblikòwôł w dwajãzëcznym warszawsczim pismie „Jutrzenka-Дънница. Przegląd słowiański” dwie jimpresje na temã kaszëbsczich zwëków: „Wiléjá Noweho Roku” ë „Szczōdráki”. Dóno je pò pòlskù, kaszëbskù ë ruskù, pòprzedzającë wstãpã (ë nôgłówkã) pò pòlskù ë ruskù. Nót je pòdsztrëchnąc no harmònijné jãzëkòwé współbëcé, jaczé zycher òdpòwiôdało tegòczasnym pòzdrzatkóm Flóriana Cénôwë. Ne tekstë téż òstałë pòzdze przedrëkòwóné. === Wòjskòwa służba i pòwstanié === 9 zélnika 1843 r. młodi sztudéra òstawił Ùniwersytet Wrocławsczi, a 31 rujana zapisôł sã na ùniwersytet w Króléwcù, tj. Albertinã. Przeszedł tam wòjskòwą służbã, do chtërny zgłôsył sã òchòtniczo ë chtërną òdbëł jakno chirurg w latach 1843-44, a téż skùńczył 5 semestrów medicynë. Mòżlëwie, ëże òtrzëmiwôł wòjskòwi sztipend, zycher zôs zdobëł kònkretną wiédzą z òbjimù wòjskòwòscë. Związôł sã z krãgama patrioticznëch kònspiratorów królewiecczëch. Bëc mòże zajimało gò to barżi niżlë nôùka, chtërny nie skùńczył. W stëcznikù 1846 r. przeprowadzonô òsta kòl niégò rewizjô ë wezwóno gò na przesłëchanié. W efekce Cénôwa dostôł zakôz wëjazdu z gardu. Nen zakôz wnetka narësził ë 19 gromicznika wëjachôł do Klonówczi k. Stôrogardù Gduńsczégò, cobë rëchtowac napôd na tamtészé prësczé kòszarë, co miało bëc partã pòwstaniégò gen. Lùdwika Mierosłôwsczégò. Zebrôł k. stoòsobòwi pòwstańczy òddzél ë òstôł jegò przédnikã. Napôd, przewidzóny na noc z 21-gò na 22 -gò gromicznika 1843 r., równak nie darził sã, bò sëłë prësczé zòrganizowałë zawczasu òbarnã, a òddzél pòlsczi - pòzbawiony elementu zaskòczeniégò - béł bez szansów. Cénôwa rozpùscył gromadã a sóm żił w krëjamnocë. Wëdóno na niégò lëst gòńbòwi, ë 6 strëmiannika Cénôwa òstôł pòjmóny na drodze ze Swiónowa do Stôjszewa. Sedzôł w Stôrogardze ë Grëdządzu, a òd lëstopadnika 1846 r. - w berlińsczim Mòabice. Pò rokù, òbczas chtërnégò ùmarlë jegò òjc ë brat, òstôł zaliczony do przédnëch prowôdników niédoszłégò pòwstaniô ë 17 lëstopadnika 1847 r., razã z 7 jinyma, òstôł skôzóny na smierc òbez scãcé topòrã. Równak flot, bò 6 strëmiannika 1848 r., karã nã òbmieniono na ògnariô, a 20 strëmiannika òbjãła gò amnestiô, a rzma ùwòlniła sôdzëwëch. === Dochtórat ò kaszëbsczich przesądach w mëdicznëch zachach === W gromicznikù tegò rokù Cénôwa nawiązôł kòrespòndencjã ze szczecëńsczim Towarzëstwã dlô Historie ë Stôrożëtnoscë Pòmòrsczich, chtërnémù przesłôł jinfòrmacje ò Kaszëbach ë jejich jãzëkù. Dostôł titel nôleżnika ë kòrespòndenta ti jinstitucji, chtërny pòzdze dedikòwôł swòjã dochtórską rozprawã. Na wespółrobòta natchnãła gò do czile dolmaczënków ë robòtë przë kaszëbskò-miemiecczim słowôrzu. W zélnikù 1850 r. naczął téż kòrespòndencją z badérama z Petersbùrga. Chòc blós lubòwnik, stôwôł sã znôczącą pòstacą słowiańsczégò nôùkòwégò swiata. Dwa miesące pò ùwòlnienim, Flóriôn Cénôwa dostôł paszpòrt ë wëbrôł sã bez Pùck do Pòznania, cobë wspòmóc tam biotkùjącëch pòwstôńców. Nié dostôł równak zgòdë na dłëgszi pòbët ë sczérowôł sã do Króléwca, żebë załatwic swòje sztudérsczé zachë. Równoczasno mëslôł ò pòwrócenim do wòjska ë krótkò służił jaknô wòjskòwi dochtór we Gduńskù (1850). Niewiada gdze skùńcził sztudia, le 11 gòdnika 1851 r. na Ùniwersytece m. Friderika Wilhelma w Berlinie òbarnił dochtórską robòtã z medicynë pt. „De Terrae Pucensis incolarum superstitione in re medica (Ò przesądach mieszkeńców Zemi Pùcczi w mëdicznëch zachach)”. Zafùlowôł jã wspòmniónym żëcopisã własnym, napisónym równak dosc pò wiérzchù ë placóma enigmaticzno, a do té, w zasadno wieloznacznym jãzëkù, jaczim je łacëzna. === Kaszëbsczé pùblikacje === Tedë ju miôł za sobą pierszé pùblikacje „bùdzëcélsczé”. We czwôrtk 7 strëmiannika 1850 r. w tigòdnikù „Szkòła Nôrodowô”, wëdôwónym w Chełmnie, òpùblikòwôł (z krótczim òdredaktorsczim wstãpã) swój słôwny artikel „Kaszebji do Pólochov”, pòdpisëjącë gò pseùdónimã „Wójkasin”, tj. „sin Wòjcecha”. Chcôł w nim parłãczëc dwa nôrodë: kaszëbsczi ë pòlsczi, w chtërnëch widzôł bracynów. Tekst nen pòtkôł sã flot z sërową pòlemiką, le Cénôwa, niezniechãcóny, jész w timże rokù napisôł ë własnym kòsztã wëdrëkòwôł sztërë kaszëbsczé pùblikacje, dôwszë zôczątk lëteraturë kaszëbsczi. Bëłë to: „Xążeczka dlo Kaszebov”, „Kile słov wó Kaszebach e jich zemi”, „Rozmowa Pólocha s Kaszebą” ë „Trze rosprave”. Dwie pierszé pòdpisôł „Wójkasen”, a òstatną swòjim drëdżim mionã „Stanjisław”. Rok pòzdze ògłosył pôrã etnografnëch szkiców. Przedrëkòwóné òstałë téż jegò tekstë z „Jutrzënczi”. W "Kaszëbi do Pòlôchów" òn m.jin. napisôł: "Wë jesce gwesno na nas përznã złi, że më sã nie jãlë do czëtaniô pòlsczich pism, a jesz mni do tehô pòlsczéhô bractwa, co to Ligą (Pòlską) zowią, bierzemë. Ale wcale ta rzecz sã tak ni mô. Më prôwdzëwi Kaszëbi nie rozmiejemë dobrze pò pòlsku; a wiãc më sã mùszimë przód waszi pëszny mòwë naùczëc. Ale co to za cãżkô rzecz, czej ni ma kòhù, co bë nas naùczëł. Ksäżô naszi są Miemcë, szkólny zôs mają strach przed przełożonemi. A wiãc më tak gôdómë, jak naszi przodkòwie gôdalë, to je pò kaszëbskù. Ale wë, bracô Pòlôsze, ni mùszice mëslëc, że më – wëjąwszë niechtërëch smitonków – sã ti naszi mòwë wstëdzymë. Òj brón Bòże! Czejbë te chto chcôl dzeje naszëch przodków spisac, jak òni z dôwnemi Prësôkami, Dunczekami, Szwedami, Miemcami wòjowalë tej bë to bëła decht pësznô ksążka; abò jaczi to bë béł pëszny krajòbrôzk naszi całi niegdësz zemi òd Wisłë do Òdrë a òd mòrza jaż pò Notecã ë Wartã.(...) më jednak mómë w Bògù nadzejã, że më z czasã naszã mòwã wëkształcymë. Co daj wnet Bòże. Amen. Pisôł jem dnia 20-hò gromnicznika 1850 r. w [[Zôpadné Prësë|Prësach zachòdnëch]] nad grańcą pòmòrską niedalek mòrza." Drãgò rzec jaczi efekt wëwôrłë ksążeczczi Cénôwë na Kaszëbach, jaczi béł jejich nôkłôd ë ôrt distribùcji. Równak, na gwës òne zajinteresowałë ùczałëch z Cysôrsczi Akademie Nôùk w Petersbùrgù, z chtërnyma w pòłowie 1850 r. naj bòjatéra nôwiązôł kòrespòndencją. Zabrzadowa òna dosc pòwôżnyma robòtama ë pùblikacjama, bò np. tekstë kaszëbsczé ju w 1852 r. nalôzłë sã w zbiérkù słowiańsczich przëmiarów jãzëkòwëch. Cénôwa zôs na pôrã lat zarazył sã słowianofilstwã na rusczi zort. === Robòta jakno lékôrz === W lëpińcu 1852 r. dochtór Cénôwa przëjął bédënk Francëszka Czapsczégò ë òstôł lékarzã w jegò miéwstwach w Bùkòwcu, pòłożonym czilkanôsce kilométrów na zôpôd òd Swiecégò, za to dokładno (chòc wiele barżi) na pôłnié òd Słôwòszëna. Chùtkò zdrësził sã ze swòjim principałã, a téj - téż flot - pòsztridowôł. Pòd kùńc 1854 r. Cénôwã, kritikòwónégò za niedbôłé mòdło bëcégò ë niedosztrëchòwanié jãzëkòwé, òbcãżónô w dodôwkù winą za smierc 18-latny córczi Czapsczich, Zofijë. Hrabia cygôł dochtora pò ùrzãdach ë sôdzach ë miôł starã ò òdebranié mù titla ë prawa do lékarsczi prakticzi. Le Cénôwa mùszôł bëc bëlnym lékôrzã, bò ùszpórowôł dëtków na zôkùp 20-hektôrowégò gòspòdarstwa w Bùkòwcu, chtërnégò miéwcą òstôł na zôczątkù 1855 r. Dali robił w warkù, prowadzył aptékã, a téż gòspòdarził. Nié òstawił swòjich kaszëbsczich pasjów ë np. w 1856 r. przëjął w dodomù rusczégò badérã Aleksandra Hilferdinga, z chtërnym òdbéł téż krótką rézã na Pòmòrską. Pisywôł z badérómama ë jinstitutama, chtërne - prakticzno jakno jedurné - jinteresowałë sã jegò robòtama. Zachë nôùkòwé Cénôwa ùwôżôł sobie baro ë m.jin. òd 1853 r. do smiercë béł nôleżnikã Towarzëstwa Nôùkòwé Pòmòcë dlô Młodzëznë Zapôdnëch Prës, płacącë dosc wiôldżé dëtczi na sztipendë dlô biédnëch ùczniów ë sztudérów. === Białka i dzecë === Do pòmòcë w gòspòdarstwie Cénôwa najął Rózalijã Tarnowską, chtërna chùtkò òstała panią dodomù. Mielë sëna Wòjcecha (ùr. 1858) ë trzë córczi, òficjalno panieńsczé dzecë swòji mëmë. Kòl kùńca żëcégò Cénôwa prawno ùznôł je za swòje ë chòcô nié miałë pasownégò „papiórka”, mògłë ùżëwac nôzwëska òjca. Pierwòrodny ùmarł niesteti w dzecyństwie, jakno téż jegò nômłodszô sostra Marta. Latów dozdrzeniałich dożiłë Marija Magdaléna (ùr. 1861) ë Barnisłôwa (ùr. 1869). === Słowiónófil - lubownik Słowión === Mòże przëjąc, że w rokach 60-tëch Cénôwa ùsztabilizowôł swòje żëcé, równo na pòlu familijnym, jakno „kaszëbsczim”. Stôwôł sã téż figùrą w nôùkòwim swiece. W 1861 r. béł w Pradze ë na Łużëcach, a rok pózdni òbjachôł Kaszëbë. Òbczas stëcznikòwégò pòwstaniégò béł pòd nadzorã prësczi pòlicje. Na przełómanim 1865/66 r. zjawił sã w Òlëwie, a pòdobno biwôł téż m.jin. w Wejrowie ë Kartëzach, gdze miôł agitowac młodzëznã pro-ruskò. Parłãczëło sã to z jegò rusofilską fascynacją, ùfùndowóną na spòdlim kòntaktów nôùkòwëch. Zabrzadowałë òne pôra drobnyma pùblikacjoma ë wzmiónkama ò Cénôwie, a téż ksążką A. Hilferdinga „Nédżi Słowión na pôłniowim pòbrzeżim Bôłtu” (1862), w chtërny naj bòjatéra miôł stolemny ùdzél. Finałã zôs - ë niespòdzajnym kùńcã - ny „miełotë” bëło rôczenié Cénôwë na wiôldżi Zjôzd Słôwiańsczi w Mòskwie (môj-czerwińc 1867 r.), sparłãczony z Etnografnym Pòkôzkã, na chtërny „bùdzëcél” pòsłôł swòje materiałë. Òbczas rozegracji zmerkôł równak, że rusczé władze jinaczi widzą tegòczasné „drëszstwò” pòlskò-rusczé niżlë nôùkòwcë, ùtwórcë czë zwëczajny lubòtnicë. Òstałë pò nim ù Cénôwë drobné dolmaczënczi z Pùszkina ë kaszëbsczi przekłôd słowianofilsczé wiérztë Fijodóra Tiutczewa „Vječnje žéc nąm v rozłąčenju?” === Cządnik „Skôrb Kaszébsko-słovjnskjè mòvé" i zarés do gramatiki kaszëbsczej === Wnenczas Cénôwa próbòwôł sóm zakładac jaczés szerszé związczi czë òrganizacje, co równak nie zagrało. Wëdôł pôrã spiéwôrzów, katézmùs ë „Dorade lekarzkje”, wznowił téż niechtërné wczasniészé swòjé tekstë. Wspòmógł rusczé ë czesczé pùblikacje etnograficzné. Na kùńc pòstanowił wëdawac swój cządnik. Mòże bëc, ëże chcôł téż założëc drëkarniô, cobë dopilowac chòcle pisënkù swòjich dokazów.<br> Cządnikã nym béł „Skôrb Kaszébsko-słovjnskjè mòvé”, wëdôwóny w r. 1866-68 w Swiécim, a zafùlowóny trzënôstim numrã w 1879 r., nôpewni w Pòznaniu. Ne dwa roczniczi ùniesmiertniłë nôzwëskò Flóriana Cénôwë jakno ni blós jakno pierszégò pisôrza, pùblicësta czë dzejôrza, le téż wëdôwcã ë redachtora kaszëbsczégò. Zamikają w se bòkadné historiczné, lëteracczé, etnograficzné, a nawetka pòliticzné materiałë, ë są dogłãbno sztudérowóné bez pòkòlenia badérów kaszëbiznë. Równoczasno ze slédnym „Skôrbã” wëszedł w Pòznaniu „Zarés do Grammatikj Kaŝebsko-Słovjnskjé Mòvé”, napisóny pò miemieckù. Bëła to slednô pùblikacjô Cénôwë ë brzôd wielelatnëch robòtów, ceniony bez pôrã dzesãclatów. Tedë ju - chòc naprzék swòjim pierszim ùdbóm ë zgrôwóm - stolemny Flóriôn miôł gwësny plac ë nôzwëskò w swiece ùczonym ë kùlturalnym. W 1875 r. òdwiedzôł gò pòdobno Òskar Kòlberg, pisywôł z nim Sztefan Ramùłt, a pòd sóm kùńc żëcégò miôł leżnosc ùzdrzec gò krótkò Heronim Derdowsczi, chtëren przejął pò nim kaszëbską stanicã. === Kùńc żëcégò i pamiãc === F. Cénôwa ùmarł na zawôł serca pòpôłnim w sobòtã 26 strëmiannika 1881 r. w Bùkòwcu kòl Swieca, a spòczął na smãtôrzu w niedaleczim Przësérskù, gdze ju przed smiercą wëkùpił so plac na grób. Bez to naczãło sã jegò drëdżé żëcé, równo brzadowné jakno pierszé - ë wcyg dérëje. Òstałë pò nim pùblikacje ë deje, colemało òne bëłë niepòpùlarné i kritikòwóné. Równak wierã prawie ta kritika – co zmerkôł [[Jan Karnowsczi|Jón Karnowsczi]] – pòzwòla jima przedërchac. Ks. [[Gùstôw Pòbłocczi]] (1887) pòsobnik F. Cenôwë napisôł ò nim: ''był to dziwak, jakich mało.'' ale téż: ''mąż utalentowany i dobry znawca języków słowiańskich, a jednak cokolwiek napisał, jest do cna niedorzecznym;'' związany: ''z pansalwistami.'' Tu mùszi dodac, że Ks. G. Pòbłocczi kritikòwôł téż [[Aleksander Hilferding|A. Hilferdinga]]. F. Cenôwa trafił m.jin. do pùblikacji zatitlowóny ''Słownik języka pomorskiego, czyli kaszubskiego'' [[Stefan Ramułt|S. Ramùłta]] (1893), do czile encyklopedicznëch wëdôwiznów i do dokazów nôùkòwëch. Òstałë pò nim le dwa òdjimczi ë jeden pòrtrét, namalowóny za żëcégò, na chtërnym równak mało szlachùje za pòstacą z fòtografii. Są jegò pùblikacje, dosc wielné sztaturë, tôfle czë hònorowé patrónatë. Òkrëszënë jegò żëcopisù zebralë skrupùlatny badérowie. Ni ma mùzeùmù Cénôwë, równak są jizbë jegò pamiãcë. Je téj pamiãc. Òsobã ë dzejanié „bùdzëcela” przëpòminają regùlarno pòsobné roczëznë. == Ùsôdztwò == * ''Wiléjá Noveho Roku'', Jutrzenka. Przegląd słowiański, [[Warszawa]], [[1843]] * ''Szczōdráki'', Jutrzenka. Przegląd słowiański, [[Warszawa]], [[1843]] * ''Die Germanisierung der Kaschuben'' (Germanizacëjô Kaszëbów), Jahrbücher für slawische Literatur, Kunst und Wissenschaft. I. Jahrg. [[1843]][https://web.archive.org/web/20070417072720/http://www.kaszubia.com/de/texte/mega/ceynowa_germa.htm] * ''Kaszebji do Pólochov. Njech mdze póchvoloni Jezus Christus'',Szkoła Narodowa, nr 1-11 [[1850]] [[Chełmno]] * ''Kile słov wó Kaszebach e jich zemi przez Wójkasena. Tudzież rzecz o języku kaszubskim ze zdania sprawy Prajsa. ''[[Krakòwò]], [[1850]] * ''Trze rosprave: przez Stanjisława ; wóros Kile słóv wó Kaszebach e jich zemji przez Wójkasena'', Kraków: Nak. Ksi. i Czcion. pod Sową, 1850 [http://ebooks.library.ualberta.ca/local/trzerospravecprz00ceynuoft] * ''Xążeczka dlo Kaszebov przez Wojkasena'', [[1850]] [[Gduńsk]] [https://web.archive.org/web/20140811094302/http://www.polona.pl/item/672376/2/] * ''Mały zbiór wyrazów kaszubskich, mających większe podobieństwo z językiem rosyjskim aniżeli polskim'', [[1850]] * ''Rozmowa Pôlocha z Kaszebą'', [[1850]] [[Gduńsk]] [http://www.gutenberg.org/catalog/world/readfile?fk_files=1202008] * ''Trze rozprave przez Stanjisława, wóras Kile słov wó Kaszebach e jich zemji przez Wojkasena'', [[1851]] [[Krakòwò]] * ''Pjnc głovnech wóddzałov evangjelickjeho katechizmu z njemjeckjeho na kaśebsko-słovjenskj jęzek'' przełożeł Wójkasin ze Sławóšena [pseud.] ... V dodatku: Spóvjedz e nobóżenstwo codzenne. V Svjecu, 1861 [http://books.google.pl/books?id=-Y4_AAAAcAAJ&printsec=frontcover&hl=pl&source=gbs_atb#v=onepage&q&f=false]. * ''Dorade lekarzkje v rożnech chórobach'', [[Swiece]], [[1862]] * ''Sto frantóvek z południovéj częścj Pomorza Kaszubskjego, osoblivje s zemj Śveckjej, Krajni, Koczevja i Boróv. S dodatkjem trzech prosb na vesele'', Swiecie 1865 [http://books.google.pl/books?id=IRlFAAAAYAAJ&hl=pl&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y] * ''Skôrb kaszébskosłovjnskjé mové'', [[1866]]-[[1868]][https://web.archive.org/web/20200529235650/https://polona.pl/item/skorb-kaszebsko-slovjnskje-move-ks-1-z-1,NjczNzQ0/2/][[Swiece]], [[1879]] 1 - 13 numerów pierszegò kaszëbsczegò pismiona[https://books.google.cz/books?vid=NKP:3186219665&printsec=frontcover&hl=cs#v=onepage&q&f=false] * ''Sbjór pjesnj svjatovich, które naród słovjanjskj v krolestvje pruskjm spjevacj lubj'', v Gdanjsku [[1868]] [http://books.google.pl/books?id=hW1UAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Florjan+Can%C3%B4va%22&hl=pl&sa=X&ei=k0oDU6CMJ4jpywPn-IKIBw&ved=0CDMQuwUwAA#v=onepage&q&f=false] * ''Zarés do grammatikj kasebsko-slovjnskjé mòvé'', [[1879]] [[Pòznóń]][http://polona.pl/item/669687/2/] * ''Móje spóstrzeżenjo prze przezeranju wuvog Ismaela Sreznjevskjeho nad mówą kaszebską'',w: Gryf IV, [[1912]] * ''Kaszubskie teksty modlitewne'', 1992 Wejherowo == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * Gerald Stone, Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, pp. 233-6. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.czetnica.org/kaszebsko-leteratura/florian-cenowa/ Zbiérk kaszëbskòjãzëkòwich tekstów F. Cenôwë] * [https://web.archive.org/web/20131014020202/http://www.dialektologia.uw.edu.pl/index.php?l1=leksykon-kaszubski&lid=1152 lëterackô kaszëbizna] * [https://web.archive.org/web/20080607210735/http://www.kaszubia.com/de/texte/mega/ceynowa_germa.htm Die Germanisierung der Kaschuben (Miemieckòjãzëkòwi tekst F. Cenôwë - Germanizacëjô Kaszëbów)] * [http://fbc.pionier.net.pl/owoc/results?action=DistributedSearchAction&QI=6218B33E5D7C1BC05030E5E2BA8972C4-1 Skôrb kaszébskosłovjnskjé mové] * [https://opac.vatlib.it/auth/detail/495_289747 Watikan - Bibloteka] * [http://www.worldcat.org/identities/lccn-n98-50074 Worldcat] {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Cenôwa Florión}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi tołmôcze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Lékarze]] f2t8hzk69d5r5tad5bter0x83b7nqvd 206129 206088 2026-07-09T23:16:18Z Terrus38 14026 206129 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdańsk ulica Świętego Ducha 48 (tablica Florian Ceynowa).JPG|mały|Tôblëca F. Cenôwë w [[Gduńsk]]ù]] [[Òbrôzk:Grob Ceynowa.jpg|mały|Grób F. Cenôwë]] '''Florión Cenôwa''' ({{jãz.|pl}} ''Florian Ceynowa''; ùr. [[4 maja]] [[1817]] r. - ùm. [[26 strëmiannika|26 str.]] [[1881]] r.) to béł [[Kaszëbi|kaszëbsczi]] nôrodny dzejôrz, badéra fòlkloru ë [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]], ùsôdzca pierszi kaszëbsczi gramaticzi ë wielu kaszëbskòjãzëkòwich lëteracczich dokôzów. Òn chcôł òbùdzëc kaszëbsczégò dëcha przez rechòwanié wësok kaszëbiznë i ùkôzanié historiczny przeszłotë Kaszëbów. Òsoblëwò szło jemù ò jãzëk, chtëren béł dlô niegò równo wôrtny, jak wszëtczé słowiańsczé jãzëczi. Kaszëbi równak mielë wnenczas swój jãzëk za cos lëchszégò. Òn ùsadzył gwôsny pisënk, a w nim kąsk lëterów jinëch òd pòlsczégò jãzëka. Flóriôn Stanisłôw Wenańti Cénôwa (pò swòjémù: Cenôva) òstawił nama blós jeden rãczno pisóny żëcopis ë dëcht pôrã lëstów, nawetka niewiada czë aùtenticznëch. Òstało pò nim wiele przekazów pòstrzédnëch, czasã procëmnëch, czasã diskùsëjnëch, jak słôwnô mòwa òbskôrżëcelskô na berlińsczim procesu. Cãżczé czasë ë dzeje jegò żëwòta nie zletczają dozéraniégò pamiãcë ò nim. Jak zôs przëznała jegò òtroczka, „wdôrë pò starkù znikłë razã z badérama jegò żëcégò”, co nawpół dolmaczi brak cénôwòwsczégò mùzeùmù. == Żëcopis == === Rodzëzna === Òkrëszënë jegò żëcopisù zebralë skrópùlatny badérowie ë wiémë dzys, że F. Cénôwa ùrodzył sã w niedzelã, 4 maja 1817 r. ò gòdz. 2 pòpôłnim w Słôwòszenie k. Krokòwi w [[Pùcczi kréz|pùcczim krézu]], niedalek òd nôbarżi na nordã wësëniãtégò skrôwka Pòlsczi. Jegò òjc Wòjcech béł pismiannym ë swiãdnym swòji pòlskòscë chłopã (wersjô, że béł kòwôlã, je terô zarzuconô), a mëma Magdaléna z d. Pienczen lubò Pienczyn - bëła domòwą gòspòdënią, dosc młodô wëdóną za chłopa. Cénowie mielë dzewiãc sztëk dzecy, a mòże ë òkróm tegò téż adoptowóną krewniôczkã Wòjcecha. Flóriôn béł przedslédnym z dzecy, z chtërnëch nie wszëtczé dożdelë dozdrzeniałégò wiekù. Dwaji jegò starszi bracynë, Józef ë Môrcën, òstalë ksydzama. Òbadwaji skùńczëlë młodo. Krótkò przed smiercą drëdżégò (1847) ùmarł jich òjc, a mëma w 1850 r. Tédë ju prawie nick nie parłãczëło młodégò Cénôwã z rodnym môlã. === Edukacjô === W Słôwòszënie chòdzył do spòdlëczny szkòłë òd 1824 (lubò 1825) do 1830 r., a téj trafił do Królewsczégò Katolëcczégò Gimnazjum w Chònicach. Dzewiãclatny program robił w roków jedenôscë (1830-41), co biograf „bùdzëcela” Jireneùsz Pieróg przëpisëje nôdmierno òbcãżónémù programòwi. Z trudã wic, le brzadowno, dôbiwôł Cénôwa rëmną wiédzã, m.jin. z òbjimù jãzëków stôro- ë nôwòżëtnëch. Ùczëlë gò òglowò Miemcë, a towarzëstwò ze szkòłowi ławë miôł mieszóné - miemieckò-pòlsczé. Mieszkôł na pôrã stancjach ë mòże téż w tzw. kònwikce. W szkòlë nôleżôł do krëjamnégò kòła filomacczégò „Polonia”. Na zôczątkù zélnika 1841 r. zdôł dwùdniowé egzaminë kùńcowé, a 21 zélnika dostôł swiôdectwò dozdrzałotë. Pò bòkadny miôrcë wiédzë Cénôwa dëcht nôterno rozwôżôł sztudia teòlogiczné ë kariérã ksydza. Miast tegò, 22 gòdnika 1841 r. zôpisôł sã na filozoficzny wëdzél Wrocłôwsczégò Ùniwersytetu. 7 stëcznika 1843 r., przeniósł sã na wëdzél mediczny, gdze sztudérowôł colemało rok. Bëłë to nôwôżniészé lata jegò jintelektualny edukacji. Dostôwôł sztipend Towarzëstwa Nôùkòwi Pòmòcë, dzejającégò w Pòznanim; në miéwôł dëtkòwé drãgòtë. Przënômni dwa razë mieniôł téż w nym gardze stancje. === Pierszô pùblikacjô o germanizacji Kaszëb i "przebùdzene" === We Wrocławiu zetkł sã z słowianofilsczima prądoma, jaczé rozséwalë tam m.jin. fizjologa prof. Jón Ewangelësta Pùrkyně (téż dzekón wëdzélu), ë slôwista Francëszk Ladisłôw Čélôkòwsczi. W môju 1842 r. Cénôwa òstôł nôleżnikã Lëterackò-Słowiańsczégò Towarzëstwa. Brôł ùdzél w jegò zëbranich ë na jednym z nich, 17 czerwińca 1843 r., przedstôwiôł (pò pòlskù) referat „Ò tërôzniészim stónie germanizacji Kaszëb”. W wersëji miemiecczi, jakno „Die Germanisiriung (sic!) der Kaschuben”, stôł sã òn pierszą pùblikacją Cénôwë, a pòdpisôł òn jã prosto: „Kaszëba”. Tekst òpùblikòwałë lipsczé „Jahrbücher für slawische Literatur, Kunst und Wissenschaft” za rok 1843, z chtërnyma wespółrobòtã jesz pòzdze cygnął. Artikel dożdôł sã téż przedrëkù, a jegò ùsôdca - diplomù òd L-ST. Przińdny „bùdzëcél” béł ju tedë zycher „przebùdzony”. Zagrãdzył òn sã w kùlturã swòji rodny zemi ë w 1843 r. òpùblikòwôł w dwajãzëcznym warszawsczim pismie „Jutrzenka-Дънница. Przegląd słowiański” dwie jimpresje na temã kaszëbsczich zwëków: „Wiléjá Noweho Roku” ë „Szczōdráki”. Dóno je pò pòlskù, kaszëbskù ë ruskù, pòprzedzającë wstãpã (ë nôgłówkã) pò pòlskù ë ruskù. Nót je pòdsztrëchnąc no harmònijné jãzëkòwé współbëcé, jaczé zycher òdpòwiôdało tegòczasnym pòzdrzatkóm Flóriana Cénôwë. Ne tekstë téż òstałë pòzdze przedrëkòwóné. === Wòjskòwa służba i pòwstanié === 9 zélnika 1843 r. młodi sztudéra òstawił Ùniwersytet Wrocławsczi, a 31 rujana zapisôł sã na ùniwersytet w Króléwcù, tj. Albertinã. Przeszedł tam wòjskòwą służbã, do chtërny zgłôsył sã òchòtniczo ë chtërną òdbëł jakno chirurg w latach 1843-44, a téż skùńczył 5 semestrów medicynë. Mòżlëwie, ëże òtrzëmiwôł wòjskòwi sztipend, zycher zôs zdobëł kònkretną wiédzą z òbjimù wòjskòwòscë. Związôł sã z krãgama patrioticznëch kònspiratorów królewiecczëch. Bëc mòże zajimało gò to barżi niżlë nôùka, chtërny nie skùńczył. W stëcznikù 1846 r. przeprowadzonô òsta kòl niégò rewizjô ë wezwóno gò na przesłëchanié. W efekce Cénôwa dostôł zakôz wëjazdu z gardu. Nen zakôz wnetka narësził ë 19 gromicznika wëjachôł do Klonówczi k. Stôrogardù Gduńsczégò, cobë rëchtowac napôd na tamtészé prësczé kòszarë, co miało bëc partã pòwstaniégò gen. Lùdwika Mierosłôwsczégò. Zebrôł k. stoòsobòwi pòwstańczy òddzél ë òstôł jegò przédnikã. Napôd, przewidzóny na noc z 21-gò na 22 -gò gromicznika 1843 r., równak nie darził sã, bò sëłë prësczé zòrganizowałë zawczasu òbarnã, a òddzél pòlsczi - pòzbawiony elementu zaskòczeniégò - béł bez szansów. Cénôwa rozpùscył gromadã a sóm żił w krëjamnocë. Wëdóno na niégò lëst gòńbòwi, ë 6 strëmiannika Cénôwa òstôł pòjmóny na drodze ze Swiónowa do Stôjszewa. Sedzôł w Stôrogardze ë Grëdządzu, a òd lëstopadnika 1846 r. - w berlińsczim Mòabice. Pò rokù, òbczas chtërnégò ùmarlë jegò òjc ë brat, òstôł zaliczony do przédnëch prowôdników niédoszłégò pòwstaniô ë 17 lëstopadnika 1847 r., razã z 7 jinyma, òstôł skôzóny na smierc òbez scãcé topòrã. Równak flot, bò 6 strëmiannika 1848 r., karã nã òbmieniono na ògnariô, a 20 strëmiannika òbjãła gò amnestiô, a rzma ùwòlniła sôdzëwëch. === Dochtórat ò kaszëbsczich przesądach w mëdicznëch zachach === W gromicznikù tegò rokù Cénôwa nawiązôł kòrespòndencjã ze szczecëńsczim Towarzëstwã dlô Historie ë Stôrożëtnoscë Pòmòrsczich, chtërnémù przesłôł jinfòrmacje ò Kaszëbach ë jejich jãzëkù. Dostôł titel nôleżnika ë kòrespòndenta ti jinstitucji, chtërny pòzdze dedikòwôł swòjã dochtórską rozprawã. Na wespółrobòta natchnãła gò do czile dolmaczënków ë robòtë przë kaszëbskò-miemiecczim słowôrzu. W zélnikù 1850 r. naczął téż kòrespòndencją z badérama z Petersbùrga. Chòc blós lubòwnik, stôwôł sã znôczącą pòstacą słowiańsczégò nôùkòwégò swiata. Dwa miesące pò ùwòlnienim, Flóriôn Cénôwa dostôł paszpòrt ë wëbrôł sã bez Pùck do Pòznania, cobë wspòmóc tam biotkùjącëch pòwstôńców. Nié dostôł równak zgòdë na dłëgszi pòbët ë sczérowôł sã do Króléwca, żebë załatwic swòje sztudérsczé zachë. Równoczasno mëslôł ò pòwrócenim do wòjska ë krótkò służił jaknô wòjskòwi dochtór we Gduńskù (1850). Niewiada gdze skùńcził sztudia, le 11 gòdnika 1851 r. na Ùniwersytece m. Friderika Wilhelma w Berlinie òbarnił dochtórską robòtã z medicynë pt. „De Terrae Pucensis incolarum superstitione in re medica (Ò przesądach mieszkeńców Zemi Pùcczi w mëdicznëch zachach)”. Zafùlowôł jã wspòmniónym żëcopisã własnym, napisónym równak dosc pò wiérzchù ë placóma enigmaticzno, a do té, w zasadno wieloznacznym jãzëkù, jaczim je łacëzna. === Kaszëbsczé pùblikacje === Tedë ju miôł za sobą pierszé pùblikacje „bùdzëcélsczé”. We czwôrtk 7 strëmiannika 1850 r. w tigòdnikù „Szkòła Nôrodowô”, wëdôwónym w Chełmnie, òpùblikòwôł (z krótczim òdredaktorsczim wstãpã) swój słôwny artikel „Kaszebji do Pólochov”, pòdpisëjącë gò pseùdónimã „Wójkasin”, tj. „sin Wòjcecha”. Chcôł w nim parłãczëc dwa nôrodë: kaszëbsczi ë pòlsczi, w chtërnëch widzôł bracynów. Tekst nen pòtkôł sã flot z sërową pòlemiką, le Cénôwa, niezniechãcóny, jész w timże rokù napisôł ë własnym kòsztã wëdrëkòwôł sztërë kaszëbsczé pùblikacje, dôwszë zôczątk lëteraturë kaszëbsczi. Bëłë to: „Xążeczka dlo Kaszebov”, „Kile słov wó Kaszebach e jich zemi”, „Rozmowa Pólocha s Kaszebą” ë „Trze rosprave”. Dwie pierszé pòdpisôł „Wójkasen”, a òstatną swòjim drëdżim mionã „Stanjisław”. Rok pòzdze ògłosył pôrã etnografnëch szkiców. Przedrëkòwóné òstałë téż jegò tekstë z „Jutrzënczi”. W "Kaszëbi do Pòlôchów" òn m.jin. napisôł: "Wë jesce gwesno na nas përznã złi, że më sã nie jãlë do czëtaniô pòlsczich pism, a jesz mni do tehô pòlsczéhô bractwa, co to Ligą (Pòlską) zowią, bierzemë. Ale wcale ta rzecz sã tak ni mô. Më prôwdzëwi Kaszëbi nie rozmiejemë dobrze pò pòlsku; a wiãc më sã mùszimë przód waszi pëszny mòwë naùczëc. Ale co to za cãżkô rzecz, czej ni ma kòhù, co bë nas naùczëł. Ksäżô naszi są Miemcë, szkólny zôs mają strach przed przełożonemi. A wiãc më tak gôdómë, jak naszi przodkòwie gôdalë, to je pò kaszëbskù. Ale wë, bracô Pòlôsze, ni mùszice mëslëc, że më – wëjąwszë niechtërëch smitonków – sã ti naszi mòwë wstëdzymë. Òj brón Bòże! Czejbë te chto chcôl dzeje naszëch przodków spisac, jak òni z dôwnemi Prësôkami, Dunczekami, Szwedami, Miemcami wòjowalë tej bë to bëła decht pësznô ksążka; abò jaczi to bë béł pëszny krajòbrôzk naszi całi niegdësz zemi òd Wisłë do Òdrë a òd mòrza jaż pò Notecã ë Wartã.(...) më jednak mómë w Bògù nadzejã, że më z czasã naszã mòwã wëkształcymë. Co daj wnet Bòże. Amen. Pisôł jem dnia 20-hò gromnicznika 1850 r. w [[Zôpadné Prësë|Prësach zachòdnëch]] nad grańcą pòmòrską niedalek mòrza." Drãgò rzec jaczi efekt wëwôrłë ksążeczczi Cénôwë na Kaszëbach, jaczi béł jejich nôkłôd ë ôrt distribùcji. Równak, na gwës òne zajinteresowałë ùczałëch z Cysôrsczi Akademie Nôùk w Petersbùrgù, z chtërnyma w pòłowie 1850 r. naj bòjatéra nôwiązôł kòrespòndencją. Zabrzadowa òna dosc pòwôżnyma robòtama ë pùblikacjama, bò np. tekstë kaszëbsczé ju w 1852 r. nalôzłë sã w zbiérkù słowiańsczich przëmiarów jãzëkòwëch. Cénôwa zôs na pôrã lat zarazył sã słowianofilstwã na rusczi zort. === Robòta jakno lékôrz === W lëpińcu 1852 r. dochtór Cénôwa przëjął bédënk Francëszka Czapsczégò ë òstôł lékarzã w jegò miéwstwach w Bùkòwcu, pòłożonym czilkanôsce kilométrów na zôpôd òd Swiecégò, za to dokładno (chòc wiele barżi) na pôłnié òd Słôwòszëna. Chùtkò zdrësził sã ze swòjim principałã, a téj - téż flot - pòsztridowôł. Pòd kùńc 1854 r. Cénôwã, kritikòwónégò za niedbôłé mòdło bëcégò ë niedosztrëchòwanié jãzëkòwé, òbcãżónô w dodôwkù winą za smierc 18-latny córczi Czapsczich, Zofijë. Hrabia cygôł dochtora pò ùrzãdach ë sôdzach ë miôł starã ò òdebranié mù titla ë prawa do lékarsczi prakticzi. Le Cénôwa mùszôł bëc bëlnym lékôrzã, bò ùszpórowôł dëtków na zôkùp 20-hektôrowégò gòspòdarstwa w Bùkòwcu, chtërnégò miéwcą òstôł na zôczątkù 1855 r. Dali robił w warkù, prowadzył aptékã, a téż gòspòdarził. Nié òstawił swòjich kaszëbsczich pasjów ë np. w 1856 r. przëjął w dodomù rusczégò badérã Aleksandra Hilferdinga, z chtërnym òdbéł téż krótką rézã na Pòmòrską. Pisywôł z badérómama ë jinstitutama, chtërne - prakticzno jakno jedurné - jinteresowałë sã jegò robòtama. Zachë nôùkòwé Cénôwa ùwôżôł sobie baro ë m.jin. òd 1853 r. do smiercë béł nôleżnikã Towarzëstwa Nôùkòwé Pòmòcë dlô Młodzëznë Zapôdnëch Prës, płacącë dosc wiôldżé dëtczi na sztipendë dlô biédnëch ùczniów ë sztudérów. === Białka i dzecë === Do pòmòcë w gòspòdarstwie Cénôwa najął Rózalijã Tarnowską, chtërna chùtkò òstała panią dodomù. Mielë sëna Wòjcecha (ùr. 1858) ë trzë córczi, òficjalno panieńsczé dzecë swòji mëmë. Kòl kùńca żëcégò Cénôwa prawno ùznôł je za swòje ë chòcô nié miałë pasownégò „papiórka”, mògłë ùżëwac nôzwëska òjca. Pierwòrodny ùmarł niesteti w dzecyństwie, jakno téż jegò nômłodszô sostra Marta. Latów dozdrzeniałich dożiłë Marija Magdaléna (ùr. 1861) ë Barnisłôwa (ùr. 1869). === Słowiónófil - lubownik Słowión === Mòże przëjąc, że w rokach 60-tëch Cénôwa ùsztabilizowôł swòje żëcé, równo na pòlu familijnym, jakno „kaszëbsczim”. Stôwôł sã téż figùrą w nôùkòwim swiece. W 1861 r. béł w Pradze ë na Łużëcach, a rok pózdni òbjachôł Kaszëbë. Òbczas stëcznikòwégò pòwstaniégò béł pòd nadzorã prësczi pòlicje. Na przełómanim 1865/66 r. zjawił sã w Òlëwie, a pòdobno biwôł téż m.jin. w Wejrowie ë Kartëzach, gdze miôł agitowac młodzëznã pro-ruskò. Parłãczëło sã to z jegò rusofilską fascynacją, ùfùndowóną na spòdlim kòntaktów nôùkòwëch. Zabrzadowałë òne pôra drobnyma pùblikacjoma ë wzmiónkama ò Cénôwie, a téż ksążką A. Hilferdinga „Nédżi Słowión na pôłniowim pòbrzeżim Bôłtu” (1862), w chtërny naj bòjatéra miôł stolemny ùdzél. Finałã zôs - ë niespòdzajnym kùńcã - ny „miełotë” bëło rôczenié Cénôwë na wiôldżi Zjôzd Słôwiańsczi w Mòskwie (môj-czerwińc 1867 r.), sparłãczony z Etnografnym Pòkôzkã, na chtërny „bùdzëcél” pòsłôł swòje materiałë. Òbczas rozegracji zmerkôł równak, że rusczé władze jinaczi widzą tegòczasné „drëszstwò” pòlskò-rusczé niżlë nôùkòwcë, ùtwórcë czë zwëczajny lubòtnicë. Òstałë pò nim ù Cénôwë drobné dolmaczënczi z Pùszkina ë kaszëbsczi przekłôd słowianofilsczé wiérztë Fijodóra Tiutczewa „Vječnje žéc nąm v rozłąčenju?” === Cządnik „Skôrb Kaszébsko-słovjnskjè mòvé" i zarés do gramatiki kaszëbsczej === Wnenczas Cénôwa próbòwôł sóm zakładac jaczés szerszé związczi czë òrganizacje, co równak nie zagrało. Wëdôł pôrã spiéwôrzów, katézmùs ë „Dorade lekarzkje”, wznowił téż niechtërné wczasniészé swòjé tekstë. Wspòmógł rusczé ë czesczé pùblikacje etnograficzné. Na kùńc pòstanowił wëdawac swój cządnik. Mòże bëc, ëże chcôł téż założëc drëkarniô, cobë dopilowac chòcle pisënkù swòjich dokazów.<br> Cządnikã nym béł „Skôrb Kaszébsko-słovjnskjè mòvé”, wëdôwóny w r. 1866-68 w Swiécim, a zafùlowóny trzënôstim numrã w 1879 r., nôpewni w Pòznaniu. Ne dwa roczniczi ùniesmiertniłë nôzwëskò Flóriana Cénôwë jakno ni blós jakno pierszégò pisôrza, pùblicësta czë dzejôrza, le téż wëdôwcã ë redachtora kaszëbsczégò. Zamikają w se bòkadné historiczné, lëteracczé, etnograficzné, a nawetka pòliticzné materiałë, ë są dogłãbno sztudérowóné bez pòkòlenia badérów kaszëbiznë. Równoczasno ze slédnym „Skôrbã” wëszedł w Pòznaniu „Zarés do Grammatikj Kaŝebsko-Słovjnskjé Mòvé”, napisóny pò miemieckù. Bëła to slednô pùblikacjô Cénôwë ë brzôd wielelatnëch robòtów, ceniony bez pôrã dzesãclatów. Tedë ju - chòc naprzék swòjim pierszim ùdbóm ë zgrôwóm - stolemny Flóriôn miôł gwësny plac ë nôzwëskò w swiece ùczonym ë kùlturalnym. W 1875 r. òdwiedzôł gò pòdobno Òskar Kòlberg, pisywôł z nim Sztefan Ramùłt, a pòd sóm kùńc żëcégò miôł leżnosc ùzdrzec gò krótkò Heronim Derdowsczi, chtëren przejął pò nim kaszëbską stanicã. === Kùńc żëcégò i pamiãc === F. Cénôwa ùmarł na zawôł serca pòpôłnim w sobòtã 26 strëmiannika 1881 r. w Bùkòwcu kòl Swieca, a spòczął na smãtôrzu w niedaleczim Przësérskù, gdze ju przed smiercą wëkùpił so plac na grób. Bez to naczãło sã jegò drëdżé żëcé, równo brzadowné jakno pierszé - ë wcyg dérëje. Òstałë pò nim pùblikacje ë deje, colemało òne bëłë niepòpùlarné i kritikòwóné. Równak wierã prawie ta kritika – co zmerkôł [[Jan Karnowsczi|Jón Karnowsczi]] – pòzwòla jima przedërchac. Ks. [[Gùstôw Pòbłocczi]] (1887) pòsobnik F. Cenôwë napisôł ò nim: ''był to dziwak, jakich mało.'' ale téż: ''mąż utalentowany i dobry znawca języków słowiańskich, a jednak cokolwiek napisał, jest do cna niedorzecznym;'' związany: ''z pansalwistami.'' Tu mùszi dodac, że Ks. G. Pòbłocczi kritikòwôł téż [[Aleksander Hilferding|A. Hilferdinga]]. F. Cenôwa trafił m.jin. do pùblikacji zatitlowóny ''Słownik języka pomorskiego, czyli kaszubskiego'' [[Stefan Ramułt|S. Ramùłta]] (1893), do czile encyklopedicznëch wëdôwiznów i do dokazów nôùkòwëch. Òstałë pò nim le dwa òdjimczi ë jeden pòrtrét, namalowóny za żëcégò, na chtërnym równak mało szlachùje za pòstacą z fòtografii. Są jegò pùblikacje, dosc wielné sztaturë, tôfle czë hònorowé patrónatë. Òkrëszënë jegò żëcopisù zebralë skrupùlatny badérowie. Ni ma mùzeùmù Cénôwë, równak są jizbë jegò pamiãcë. Je téj pamiãc. Òsobã ë dzejanié „bùdzëcela” przëpòminają regùlarno pòsobné roczëznë. == Ùsôdztwò == * ''Wiléjá Noveho Roku'', Jutrzenka. Przegląd słowiański, [[Warszawa]], [[1843]] * ''Szczōdráki'', Jutrzenka. Przegląd słowiański, [[Warszawa]], [[1843]] * ''Die Germanisierung der Kaschuben'' (Germanizacëjô Kaszëbów), Jahrbücher für slawische Literatur, Kunst und Wissenschaft. I. Jahrg. [[1843]][https://web.archive.org/web/20070417072720/http://www.kaszubia.com/de/texte/mega/ceynowa_germa.htm] * ''Kaszebji do Pólochov. Njech mdze póchvoloni Jezus Christus'',Szkoła Narodowa, nr 1-11 [[1850]] [[Chełmno]] * ''Kile słov wó Kaszebach e jich zemi przez Wójkasena. Tudzież rzecz o języku kaszubskim ze zdania sprawy Prajsa. ''[[Krakòwò]], [[1850]] * ''Trze rosprave: przez Stanjisława ; wóros Kile słóv wó Kaszebach e jich zemji przez Wójkasena'', Kraków: Nak. Ksi. i Czcion. pod Sową, 1850 [http://ebooks.library.ualberta.ca/local/trzerospravecprz00ceynuoft] * ''Xążeczka dlo Kaszebov przez Wojkasena'', [[1850]] [[Gduńsk]] [https://web.archive.org/web/20140811094302/http://www.polona.pl/item/672376/2/] * ''Mały zbiór wyrazów kaszubskich, mających większe podobieństwo z językiem rosyjskim aniżeli polskim'', [[1850]] * ''Rozmowa Pôlocha z Kaszebą'', [[1850]] [[Gduńsk]] [http://www.gutenberg.org/catalog/world/readfile?fk_files=1202008] * ''Trze rozprave przez Stanjisława, wóras Kile słov wó Kaszebach e jich zemji przez Wojkasena'', [[1851]] [[Krakòwò]] * ''Pjnc głovnech wóddzałov evangjelickjeho katechizmu z njemjeckjeho na kaśebsko-słovjenskj jęzek'' przełożeł Wójkasin ze Sławóšena [pseud.] ... V dodatku: Spóvjedz e nobóżenstwo codzenne. V Svjecu, 1861 [http://books.google.pl/books?id=-Y4_AAAAcAAJ&printsec=frontcover&hl=pl&source=gbs_atb#v=onepage&q&f=false]. * ''Dorade lekarzkje v rożnech chórobach'', [[Swiece]], [[1862]] * ''Sto frantóvek z południovéj częścj Pomorza Kaszubskjego, osoblivje s zemj Śveckjej, Krajni, Koczevja i Boróv. S dodatkjem trzech prosb na vesele'', Swiecie 1865 [http://books.google.pl/books?id=IRlFAAAAYAAJ&hl=pl&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y] * ''Skôrb kaszébskosłovjnskjé mové'', [[1866]]-[[1868]][https://web.archive.org/web/20200529235650/https://polona.pl/item/skorb-kaszebsko-slovjnskje-move-ks-1-z-1,NjczNzQ0/2/][[Swiece]], [[1879]] 1 - 13 numerów pierszegò kaszëbsczegò pismiona[https://books.google.cz/books?vid=NKP:3186219665&printsec=frontcover&hl=cs#v=onepage&q&f=false] * ''Sbjór pjesnj svjatovich, które naród słovjanjskj v krolestvje pruskjm spjevacj lubj'', v Gdanjsku [[1868]] [http://books.google.pl/books?id=hW1UAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Florjan+Can%C3%B4va%22&hl=pl&sa=X&ei=k0oDU6CMJ4jpywPn-IKIBw&ved=0CDMQuwUwAA#v=onepage&q&f=false] * ''Zarés do grammatikj kasebsko-slovjnskjé mòvé'', [[1879]] [[Pòznanié]][http://polona.pl/item/669687/2/] * ''Móje spóstrzeżenjo prze przezeranju wuvog Ismaela Sreznjevskjeho nad mówą kaszebską'',w: Gryf IV, [[1912]] * ''Kaszubskie teksty modlitewne'', 1992 Wejherowo == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * Gerald Stone, Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, pp. 233-6. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.czetnica.org/kaszebsko-leteratura/florian-cenowa/ Zbiérk kaszëbskòjãzëkòwich tekstów F. Cenôwë] * [https://web.archive.org/web/20131014020202/http://www.dialektologia.uw.edu.pl/index.php?l1=leksykon-kaszubski&lid=1152 lëterackô kaszëbizna] * [https://web.archive.org/web/20080607210735/http://www.kaszubia.com/de/texte/mega/ceynowa_germa.htm Die Germanisierung der Kaschuben (Miemieckòjãzëkòwi tekst F. Cenôwë - Germanizacëjô Kaszëbów)] * [http://fbc.pionier.net.pl/owoc/results?action=DistributedSearchAction&QI=6218B33E5D7C1BC05030E5E2BA8972C4-1 Skôrb kaszébskosłovjnskjé mové] * [https://opac.vatlib.it/auth/detail/495_289747 Watikan - Bibloteka] * [http://www.worldcat.org/identities/lccn-n98-50074 Worldcat] {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Cenôwa Florión}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi tołmôcze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Lékarze]] gn97eiaddzw71ztrp9l39vpvmmq81iz 0 7412 206070 203444 2026-07-09T23:04:00Z Terrus38 14026 206070 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Nisse d apres nature ill jnl fal.png|mały|[[Grzëbë|Grzib]] i krôsniã]] '''Krôsniã''' – to je pòzwanié, chtërno sygô do wierzeniów. Òno mô czerwòné òbùcé. [[Kaszëbi]] nad Łebą gôdalë na krôsniãta - drobné. Òne rôd żëłë w dodomach za piéckã abò pòd kòminkã, pòd pòdłogą czë w mëszi dzurze. Niechtërné lubiłë mieszkac w stóni kòl kòniów. Jesz jiné miałë swòje chëczë zrëchtowóné pòd krzama besu abò głãbòk w zemi. Miałë brodë dłëgszé jak òne same są. Jich kòniama bëłë mëszë. Òne lubiłë mùzykã ë tuńc. Tima co bëlë jima dobri, np. òstôwialë dlô nich na kòminkù garnuszk mléka, pòmôgałë w chëczi np. robiłë pòrządk w jizbach czë wëgniôtałë chlebòwé casto abò pòmôgałë przë skrobanim [[Bùlwa|bùlew]], a téż dojenim krów. Òne mògłë płacëc złotima dëtkama. [[Domôcy kóń|Kònióm]] òne plotłë grzëwë i ògónë w warkòcze. Lëchim gòspòdënióm òne robiłë na psotã np. rozléwałë mlékò czë gaszëłë wid. Nie lubiłë téż, czej chtos zbiérôł zela w wilëją sw. Jana, bò to bëła jich robòta. Òne mògą wzyc dzeckò z kòlibczi i dac swòje<ref>http://csb.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%92br%C3%B4zk:Zdroje_Raduni.djvu&page=56</ref>. Wierã dzysdnia krôsniãta są z [[Kaszëbë|Kaszëbsczi]] wëcygnioné - òkrãtama do [[Szwedzkô|Szwedzczi]]. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, s. 236-238. * [[:Òbrôzk:Zdroje Raduni.djvu|Zdroje Raduni – Przewodnik po Szwajcaryi Kaszubskiej]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Etnologiô]] [[Kategòrëjô:Szwédzkô]] 0e9n0mr6ivtw7x69nwy9y6uv5hvt4lb 0 7479 205950 201211 2026-07-09T21:24:17Z Terrus38 14026 205950 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka}} '''Lucyna Sorn''' (ùr. [[10 lëpińca]] [[1974]] w [[Gdiniô|Gdinie]]). Pò Spòdleczny Szkòle w Mòstach ë Liceùm w Gdinie, òna sztudérowa pedagògikã na [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczim Ùniwersytece]]. Òna robi w Spòdleczny Szkòle w [[Mòstë|Mòstach]] w gminie Kòsôkòwò jakò szkólnô òd wczasny edukacje, ùczi [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]] ë prowadzy téż regionalné karno, chtërno tuńcëje i òdwiedzało [[Cyper]]. Pisze tekstë zrzeszony z kaszëbską kùlturą, pò pòlskù a téż pò kaszëbskù. Razã z jinyma (T. Sorn, A. Pająk) napisa ùczbòwnik „Z kaszëbsczim w szkòle", [[Gduńsk]] 2009. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20091127155647/http://spmosty.republika.pl/programjkaszubskiego.pdf Program nauczania języka kaszubskiego z elementami wiedzy o Kaszubach „Z kaszëbsczim w szkòle”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Sorn Lucyna}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] 8ra03stu6s4qrivmmr463mb5xbooedy 0 7511 205946 204649 2026-07-09T21:22:43Z Terrus38 14026 205946 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Worzałła.jpg|mały|]] '''Agùstin Wòrzałła''' - (ùr. [[7 lëpińca]] [[1837]] w [[Łubianô|Łubianie]] - ùm. [[21 maja]] [[1905]]), ksądz. W młodich latach rósł na gbùrstwie. Pò egzaminie dozdrzelałotë mógł w 1862 rokù zacząc sztudérowanié w Dëchòwny Seminarëji w Pelplinie. Tùwò dożdôł sã ksãżëch swiãceniów, chtërne przëjimnął 15 [[łżëkwiôt]]a 1864 rokù. Jakno ksądz béł w [[Bòrzëszkòwë|Bòrzëszkòwach]]. Òd 1882 rokù òn béł probòszczã. Za żëcégò òn nie zabôcził ò kaszëbiznie i przë rozmajitëch leżnoscach gôdôł pò [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskù]]. Tak gôdôł òn np. do [[Stefan Ramułt|Stefana Ramułta]], a jegò je ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego'', w chtërnym mòże przeczëtac co pòwiôdôł „ksądz Agust Worzałła z Łągu(...)". == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://biblioteka.wejherowo.pl/dlibra/dlibra/docmetadata?id=2821&from=&dirids=1] {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Wòrzałła Agùstin}} [[Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] tutbe4agz3etw2oq9oh4kjzbzcuasax 0 7530 206068 197681 2026-07-09T23:03:50Z Terrus38 14026 206068 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:(MHNT) Vicia sativa.jpg|mały|Vicia sativa]] [[Òbrôzk:Starr 030418-0078 Vicia sativa.jpg|mały|Vicia sativa]] '''Zwëczajnô wika''' (''Vicia sativa'') – to je roscëna z rodzëznë bòbòwatëch. Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] gbùrze ją selë np. z ówsã na zymkù, żebë miec zeloné dlô chòwë. Wierã dlô nich jak pisze [[Bernat Zëchta]] zwëczajnô wika i [[kaszëbskô wika]] to bëło jedno. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Bòbòwaté|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1976, tom VII, s. 360. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160304213840/http://www2.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abc79_03.pdf Zróżnicowanie florystyczne zachodniego obrzeża Zatoki Puckiej (północna Polska) s. 14 ''Vicia sativa''] * http://www.zaborskipark.pl/biura/zpk/uploaddata/Lista_roslin_naczyniowych.pdf {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bòbòwaté]] aec2h8fu1xgp9oubw7iusqgs1z4kero 0 7612 206271 204917 2026-07-10T00:50:11Z Iketsi 3254 {{jãz.|en}} 206271 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:David Shulist 2024.jpg|mały|Dawid Szulëst na [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów|Swiatowim Zjezdze Kaszëbów]] w Kòscérznie, 2024]] '''Dawid Szulëst''' ({{jãz.|en}} ''David Martin Shulist''; ùr. [[14 rujana]] [[1951]] w [[Wilno (Ontario)|Wilnie]]) – kaszëbsczi dzejôrz i kanadnym pòlitikôrz. Òn je zasedzałim [[Kaszëbi|Kaszëbą]] w [[Kanada|Kanadze]], we wnożënie [[Wilno (Ontario)]] ùrodzonym. Jegò òjcã béł [[Môrcën Szulëst]]. D. Szulëst ùcził sã m.jin. w Òttawie, a je òd lat aktiwny w stowôrze [[Wilno Heritage Society]]. Dłudżi lata to béł ji szef<ref>http://www.wilno.org/directors.html</ref>. [[Wilno (Ontario)]] – jakno w mało jaczim jinszim môlu bùten Kaszëb, ùchòwôł sã przez kòle półtorasta lat [[kaszëbsczi jãzëk]] i zwëczi – wiele mù w òstatnëch latach zawdzãcziwô. Stowôrã ''Wilno Heritage Society'' wiele zrobia dlô ùchòwaniô i rozwiju kaszëbsczi kùlturë w Kanadze, a w tim jego aktiwné spòleznowé dzejanié mô znaczënk. Jesz jinszim gónã, na jaczim dzejô je mùzeum we wnożënie [[Wilno (Ontario)]]. To je bëlny ôrt rozkòscérzaniô kaszëbiznë midzë lëdzama w Americe. Òn biwô na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] i òb czas swòjégò przebiwaniô tuwò pòznôł wiele aktiwnëch Kaszëbów. D. Szulëst mô wiôldżi cësk na przińdny rozwij i spopularizowanié kaszëbsczi materialny i dëchòwi kùlturë. Òn ùznôwô cësk pismionów, chtërne napisôł [[Günter Grass]] – noblista, np. „Kaszëbi są za mało niemiecczi dlô Niemców i za mało pòlsczi dlô Pòlôków” – dlô nich Kaszëbi są Kaszëbama. D. Szulëst achtnie téż pismiona, chtërne napisôł [[Alojzy Rekowski]]. Òn w [[Żukòwò|Żukòwie]] (kòlébce kaszëbsczégò wësziwù) pòdpisôł umòwã i przez wiele lat w tim gardze béł wëstôwk kaszëbsczich wësziwków ze szkòłów z Kanadë. Przë tim D. Szulëst i Theresa Chapeskie wiele zrobilë, a to je pótrzébnô dlô kaszëbiznë robòta<ref>http://www.wilno.org/culture/m-jelinsczi/m-jelinsczi.html</ref><ref>http://www.zukowo.pl/aktualnosci/news/id/357.html</ref>. Òd 2008 rokù [[kaszëbsczi jãzëk]] bëło czasã czëc w “[[Radio Kaszëbë]]” w Kanadze, a D. Szulëst i Ray Chapeskie wiele przë tim zrobilë<ref>http://www.wilno.org/culture/music/Radio_Kaszebe/radio_kaszebe.html</ref>. W 2012 rokù D. Szulëst przërôcził pòlsczégò premiérã [[Donald Tusk|D.Tuska]] do zazëcégò tobaczi<ref>https://web.archive.org/web/20120323201328/http://www.kashub.com/canada/leaders.html</ref>. M. jin. D. Szulëst zrobił dosc wiele, żebë Matka Bòskô Swiónowskô - Kaszëbskô Królewô, chtërna w kòscele w [[Sjónowò|Swiónowie]] mô swój trón bëła znónô téż w Kanadze<ref>http://www.wilno.org/events150/St__Cas_Mass/st__cas_mass.html</ref><ref>http://radioglos.pl/wiadomosci/z-zycia-kosciola/1036-figura-dla-kaszubow-z-kanady</ref>. M. jin. òn zrobił wiele, żebë w Kanadze zebrac karna ledzy rozmajitëch kùlturów, a òni grelë ze sobą w hokeja<ref>http://www.wilno.org/events150/Griffins_TO/griffins_to.html</ref>. D. Szulëst lubi rzeczónkã: “Wiedno Kaszëbë. Na wiedno Kaszëbi”. Òn w latach 2010–2014 béł wójtã gminë ''Madawaska Valley''. Jak napisôł japońsczi ùczałi [[lingwista]] òn gôdô téż ò Kaszëbach: më bëlë, më jesmë, më wiedno bãdzemë. Òn przënôlégô do karenka lëdzy w [[Nordowô Amerika|Nordowi Americe]], co jakno pierszi są wëprzédniony za swòją robòtã dlô kaszëbsczi kùlturë<ref> http://www.kaszubi.pl/wydarzenia/wydarzenie/id/240</ref><ref>https://web.archive.org/web/20210615010143/https://www.gazetakaszubska.pl/35388/medale-stolema-kaszubskie-oskary</ref> np. medalią "Zasłużony Kùlturze ''Gloria Artis''". W Kanadze, państwòwô nôdgrodã bëła mù przëznónô za czasów [[Michaelle Jean]]. W 2010 rokù D. Szulëst dostôł za swòje dzejanié Kawalérsczi Krziż z Pòlsczi. W 2016 rokù w Kanadze medalia bëła mù przëznónô za czasów David'a Johnston'a<ref>http://www.thedailyobserver.ca/2016/11/18/david-shulist-honoured-with-governor-generals-medal</ref>. Òn je wëprzédniony przëznôwónym przez [[Karno Sztudérów „Pòmòraniô”]] [[Medal Stolema|Medalã Stolema]]. == Ùsôdztwò (wëjimk) == * Pòlskò-anielskò-kaszëbsczi słowôrz (Polish-English-Kashubian Dictionary, 2010 ISBN 9788392856900) (wespółautor [[Marión Jelińsczi]])<ref>http://www.theeuropeanlibrary.org/tel4/search?query=david%20shulist</ref> * Kaszëbskò-anielskò-pòlsczi słowôrz (Kashubian-English-Polish Dictionary, 2011 ISBN 9788392856917) (wespółautor [[Marión Jelińsczi]])<ref>http://www.worldcat.org/identities/lccn-n2014002642/</ref> * Òdkrëwającë Eùropejsczé Kaszëbë : tatczëzna mòjich kaszëbsczich prastarków (Discovering Kashubia Europe: The Fatherland of My Kashubian Ancestors, 2018 ISBN 9781771366441) == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * M. Nomachi: U Kaszubów w Kanadzie. Pomerania nr 2(462) luty 2013, s. 43. * [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi|E. Prëczkòwsczi]]: Wszëtcë jesmë krewny. Pomerania nr 6 (455)czerwiec 2012, s. 17 * Na wiedno Kaszëbi. Z Dawidã Szulëstã ({{jãz.|en}} David Shulist), prowadnikã Kaszëbów w kanadijsczim Wilnie, gôdô Stanisłôw Janka. Pomerania nr 4(486) kwiecień 2015, ss. 56–57. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|Qwm37EJmRC0|"Nie jesteśmy Polakami, jesteśmy Kaszubami!" — Planeta Abstrakcja}} * https://web.archive.org/web/20120323201328/http://www.kashub.com/canada/leaders.html * https://web.archive.org/web/20130416020510/http://www.gazetakaszubska.pl/36668/gala-wreczenia-medali-stolema-juz-w-sobote * https://web.archive.org/web/20150529174257/http://www.thedailyobserver.ca/2009/04/28/wilno-resident-david-shulist-to-receive-caring-canadian-award * https://web.archive.org/web/20210214112714/http://www.miesiecznikpomerania.pl/artykuly?limitstart=0 * https://web.archive.org/web/20150529174257/http://www.thedailyobserver.ca/2009/04/28/wilno-resident-david-shulist-to-receive-caring-canadian-award * https://web.archive.org/web/20250807025718/https://www.countyofrenfrew.on.ca/en/resources/Councilors-2023/Mayor-David-Shulist-Madawaska-Valley.jpg * https://web.archive.org/web/20260626142420/https://dziennikbaltycki.pl/klub-studencki-pomorania-wreczyl-medale-stolema-zdjecia/ar/706387 ** https://web.archive.org/web/20260626142509/https://dziennikbaltycki.pl/klub-studencki-pomorania-wreczyl-medale-stolema-zdjecia/gh/706387 ** https://web.archive.org/web/20260626142509/https://dziennikbaltycki.pl/klub-studencki-pomorania-wreczyl-medale-stolema-zdjecia/gh/706387/2 ** https://web.archive.org/web/20260626142509/https://dziennikbaltycki.pl/klub-studencki-pomorania-wreczyl-medale-stolema-zdjecia/gh/706387/3 {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Szulëst Dawid}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kanadijczicë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] ausbtgty4hvf4v8rmhbup7c5oqq8vlw 14 7652 205921 161706 2026-07-09T20:42:42Z Iketsi 3254 {{Commons}} 205921 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Brëkòwnik uk]] p0xtjs6isf0943ssrq1dyav5etr231p 0 7763 206467 199862 2026-07-10T09:25:49Z Terrus38 14026 206467 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = New Zealand<br />Aoteaora |miono = Nowô Zelandzkô |miono-genitiw = Nowi Zelandie |fana = Flag of New Zealand.svg |herb = Coat of arms of New Zealand.svg |na karce = New_Zealand_in_its_region.svg |mòtto = fëlëje òficjalné rzeczenié |jãzëk = [[anielsczi jãzëk|anielsczi]], [[māori]], Nowô Zelandsczi jãzëk migowy |stolëca = Wellington |fòrma państwa = Kònstitucëjnô mònarchijô |wiéchrzëzna = 268.680 |procent-wòdë = 2,2% |lëdztwò = 4,5 mln |dëtk = Nowô Zelandsczi Dolar | kòd dëtka = NZD |czasowô cona = +12/+13 |swiãto = 6 gromicznika (Dzéń Waitangi)<ref>[https://teara.govt.nz/en/public-holidays/print Public holidays.] TeAra</ref>. |himn = God Defend New Zealand |kòd = NZ |Internet = .nz |telefón = 64 |rok=-|Prezydeńt=Cindy Kiro|Mònarcha=Karól III|Premiéra=Christopher Luxon }} '''Nowô Zelandzkô''' – je państwã na òstrowach [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> New_Zealand_topographic_map.jpg|Mapa Nowi Zelandie New Zealand on the globe (Oceania centered).svg|Nowô Zelandzkô na karce Zemi </gallery> == Òbaczë téż == * [[Aùstralëjô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Aùstraliô i Òceaniô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Państwa w Aùstralie i Oceanie]] hb1ybwvxfjxmuizgpst1mh0w7hirfbj 206489 206467 2026-07-10T09:53:53Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Nowô Zelandzkô]] do [[Nowô Zélandiô]]: pisënk 206467 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = New Zealand<br />Aoteaora |miono = Nowô Zelandzkô |miono-genitiw = Nowi Zelandie |fana = Flag of New Zealand.svg |herb = Coat of arms of New Zealand.svg |na karce = New_Zealand_in_its_region.svg |mòtto = fëlëje òficjalné rzeczenié |jãzëk = [[anielsczi jãzëk|anielsczi]], [[māori]], Nowô Zelandsczi jãzëk migowy |stolëca = Wellington |fòrma państwa = Kònstitucëjnô mònarchijô |wiéchrzëzna = 268.680 |procent-wòdë = 2,2% |lëdztwò = 4,5 mln |dëtk = Nowô Zelandsczi Dolar | kòd dëtka = NZD |czasowô cona = +12/+13 |swiãto = 6 gromicznika (Dzéń Waitangi)<ref>[https://teara.govt.nz/en/public-holidays/print Public holidays.] TeAra</ref>. |himn = God Defend New Zealand |kòd = NZ |Internet = .nz |telefón = 64 |rok=-|Prezydeńt=Cindy Kiro|Mònarcha=Karól III|Premiéra=Christopher Luxon }} '''Nowô Zelandzkô''' – je państwã na òstrowach [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> New_Zealand_topographic_map.jpg|Mapa Nowi Zelandie New Zealand on the globe (Oceania centered).svg|Nowô Zelandzkô na karce Zemi </gallery> == Òbaczë téż == * [[Aùstralëjô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Aùstraliô i Òceaniô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Państwa w Aùstralie i Oceanie]] hb1ybwvxfjxmuizgpst1mh0w7hirfbj 206491 206489 2026-07-10T09:55:31Z Terrus38 14026 206491 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = New Zealand<br />Aoteaora |miono = Nowô Zélandiô |miono-genitiw = Nowi Zélandie |fana = Flag of New Zealand.svg |herb = Coat of arms of New Zealand.svg |na karce = New_Zealand_in_its_region.svg |jãzëk = [[anielsczi jãzëk|anielsczi]], [[māori]], nowòzélandzczi jãzëk migowy |stolëca = Wellington |fòrma państwa = Kònstitucyjnô mònarchiô |wiéchrzëzna = 268.680 |procent-wòdë = 2,2% |lëdztwò = 4,5 mln |dëtk = nowòzélandzczi Dolar | kòd dëtka = NZD |czasowô cona = +12/+13 |swiãto = 6 gromicznika (Dzéń Waitangi)<ref>[https://teara.govt.nz/en/public-holidays/print Public holidays.] TeAra</ref>. |himn = God Defend New Zealand |kòd = NZ |Internet = .nz |telefón = 64 |rok=-|Prezydeńt=Cindy Kiro|Mònarcha=Karól III|Premiéra=Christopher Luxon }} '''Nowô Zélandiô''' – je państwã na òstrowach [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> New_Zealand_topographic_map.jpg|Mapa Nowi Zélandie New Zealand on the globe (Oceania centered).svg|Nowô Zélandiô na karce Zemi </gallery> == Òbaczë téż == * [[Aùstraliô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Aùstraliô i Òceaniô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Państwa w Aùstralie i Oceanie]] l97ufha7ws1v9iu71md92ww8t5ry3x2 206492 206491 2026-07-10T09:56:53Z Terrus38 14026 206492 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = New Zealand<br />Aoteaora |miono = Nowô Zélandiô |miono-genitiw = Nowi Zélandie |fana = Flag of New Zealand.svg |herb = Coat of arms of New Zealand.svg |na karce = New_Zealand_in_its_region.svg |jãzëk = [[anielsczi jãzëk|anielsczi]], [[māori]], nowòzélandzczi jãzëk migowy |stolëca = Wellington |fòrma państwa = Kònstitucyjnô mònarchiô |wiéchrzëzna = 268.680 |procent-wòdë = 2,2% |lëdztwò = 4,5 mln |dëtk = nowòzélandzczi dolar | kòd dëtka = NZD |czasowô cona = +12/+13 |swiãto = 6 gromicznika (Dzéń Waitangi)<ref>[https://teara.govt.nz/en/public-holidays/print Public holidays.] TeAra</ref>. |himn = God Defend New Zealand |kòd = NZ |Internet = .nz |telefón = 64 |rok=-|Prezydeńt=Cindy Kiro|Mònarcha=Karól III|Premiéra=Christopher Luxon }} '''Nowô Zélandiô''' – je państwã na òstrowach [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> New_Zealand_topographic_map.jpg|Mapa Nowi Zélandie New Zealand on the globe (Oceania centered).svg|Nowô Zélandiô na karce Zemi </gallery> == Òbaczë téż == * [[Aùstraliô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Aùstraliô i Òceaniô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Państwa w Aùstralie i Oceanie]] s0lon5xnst8l3h2va8b7pb7crhgrswq 0 7767 206266 204168 2026-07-10T00:47:39Z Iketsi 3254 (ang.)→({{jãz.|en}}) 206266 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Repùblika Liberji|gwôsné miono=Republic of Liberia|fana=Flag of Liberia.svg|herb=Coat of arms of Liberia.svg|miono-genitiw=Liberji|mòtto=The love of liberty brought us here<br>(Miłota wòlnosci przëwiodłô nas tuwò)|himn=All Hail, Liberia, Hail!<br> (Chwała wszëtczim, Liberji chwała!) <center>[[Òbrôzk:Liberia National Anthem.ogg]]</center>|lëdztwò=5,853,949<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/liberia-population/ Liberia Population (2026)] [online], Worldometer [dostęp 2026-05-09] ({{jãz.|en}}).</ref>|czasowô cona=0|na karce=Liberia (orthographic projection).svg|jãzëk=anielsczi|stolëca=[[Monrovia]]|fòrma państwa=repùblika|Prezydeńt=Joseph Boakai|data ùsôdzenia=26 lëpińca 1847|wiéchrzëzna=111 370|rok=2026|dëtk=liberijsczi dolar|kòd dëtka=LRD|kòd=LR|Internet=.lr|aùtowi kòd=LB|telefón=+231}} '''Liberiô''' ({{jãz.|en}} ''Liberia'') – państwò w [[Afrika|Africe]], ze stolëcznym gardã Monrovia. Do 1847 bëła pòd kòntrolã [[Zjednóné Kraje Americzi|Amerikańsczégò]] Kòlonizacëjnegò Towarzëstwa. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Topographic map of Liberia-en.svg Òbrôzk:Koppen-Geiger Map LBR present.svg Òbrôzk:Counties of Liberia.svg </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Afrika]] flc0o3qyv0mcot1t37k543vdrdsq408 0 7770 205957 204987 2026-07-09T21:43:57Z Terrus38 14026 205957 wikitext text/x-wiki {{Deszewny infobox|miono=Mirosłôw Adamczik|òriginalné miono=Mirosław Adamczyk|titel=Titëlarny arcëbiskùp Otriculum|òbrôzk=Mirosław Adamczyk (2025).png|òpisënk òbrôzka=Mirosłôw Adamczik (2025)|céch=Coat of arms of Mirosław Adamczyk.svg|mòtto=Spes autem non confundit (A nôdzeja nie mòże zawiesc)|òpisënk céchù=Céch Mirosława Adamczika|môl dzejaniégò=[[Liberiô]], [[Panama]], [[Argentina]], [[Albańskô]]|data nôrodzeniégò=[[16 lëpińca]] 1962|môl nôrodzeniégò=[[Gduńsk]]|nôrodnosc=Pòlôch (sztërkama Kaszëba)|1. fónkcjô=Apòsztolsczi nuncjùsz w Albańsce|1. fónkcjô cząd=òd 2026|2. fónkcjô=Apòsztolsczi nuncjùsz w Argentinie|wëznanié=katolëcëzna|kòscół=[[Katolëcczi Kòscół|rzymskòkatolëcczi]]|data smiercë=-|môl smiercë=-|2. fónkcjô cząd=2020–2026|prezbitérat=16 maja 1987|biskùpskô nominacjô=22 gromicznika 2013}} '''Mirosłôw Adamczik''' ({{jãz.|pl}} ''Mirosław Adamczyk''; ùr. [[16 lëpińca]] [[1962]] w [[Gduńsk|Gduńskù]]) – pòlskò-[[Kaszëbë|kaszëbsczi]] [[Katolëcczi Kòscół|rzymskòkatolëcczi]] [[Dëchòwieństwò|dëchòwny]], [[Watikan|watikańsczi]] [[diplomata]], [[Arcybiskùp|arcëbiskùp]], apòsztolsczi nuncjùsz w [[Liberiô|Liberii]], [[Gambiô|Gambii]] i [[Sierra Leone]] w latach 2013–2017, apòsztolsczi nuncjùsz w [[Panama|Panamie]] w latach 2017–2020, apòsztolsczi nuncjùsz w [[Argentina|Argentinie]] w latach 2020–2026, apòsztolsczi nuncjùsz w [[Albańskô|Albańsce]] òd 2026. == Żëcopis == Ùrodzył sã [[16 lëpińca]] 1962 w Gduńskù. Skùńcził [[Mòrsczé Liceùm w Gdinie]]. W 1981 rozpòczãł sztudia w [[Gduńsczé Dëchòwné Seminariô|Gduńsczim Dëchòwnym Seminarie]]<ref name=":0">R. Starkowicz: [https://gdansk.gosc.pl/doc/1467023.Gdanszczanin-nuncjuszem-w-Liberii Gduńszczón nuncjùszã w Liberie]. gdansk.gosc.pl (pòl.), 2013-02-25. [przistãp 2026-01-07].</ref>. Swiãceń prezbitératù ùdzelił mù 16 maja 1987 w [[Marijën Kòscół w Gduńsku|Mariacczi Bazylice w Gduńskù]] môlowi diecezjalny biskùp [[Tadeùsz Gòcłowsczi]]. Òstał jinkardynòwóny do [[Archidiecezjô gduńskô|gduńsczi diecezje]]. Skùńcził sztudia z zwëskù kanonicznégò prawa. W latach 1987–1989 béł wikariùszã [[parafiô sw. Jignaca Loyole w Gduńskù]]<ref>[https://web.archive.org/web/20150501191430/http://www.diecezja.gda.pl/historia/1987.doc Rok 1987]. diecezja.gda.pl (arch.; pòl.). [przëstãp 2026-01-07].</ref><ref name=":0" />. W 1993 rozpòczął służbã w watikańsczi diplomacje, robiąc pòsobno w nuncjatùrach: na [[Madagaskar|Madagaskarze]] (1993–1997), w [[Indie|Indiach]] (1997–1999), na [[Madżarskô|Madżarsce]] (1999–2002), w [[Belgijskô|Belgijsce]] (2002–2005), w [[Pôłniowô Afrika|Repùblice Pôłniowi Africzi]] (2005–2008), w [[Wenezuelskô|Wenezuelsce]] (òd 2008). Pòsobno robił w [[Watikan|Watikanie]], m.jin. w Sekcje ds. Stosënków z Państwama Apòstolsczi Stolëcë. W 1995 òtrzëmôł gòdnosc kapelana Jégò Bògòbòjnoscë, a w 2005 hònórnégò prałata Jégò Bògòbòjnoscë. 22 gromicznika 2013 papiéż [[Benedikt XVI]] mianowôł gò [[Apòsztolsczi nuncjùsz|apòsztolsczim nuncjùszã]] w [[Liberiô|Liberie]] òrôz titelnym arcëbiskùpã [[Otriculum]]<ref>[https://press.vatican.va/content/salastampa/it/bollettino/pubblico/2013/02/22/0116/00298.html#NOMINA%20DEL%20NUNZIO%20APOSTOLICO%20IN%20LIBERIA Nomina del Nunzio Apostolico in Liberia]. press.vatican.va, 2013-02-22. [przëstãp 2026-01-07]. (italsczi).</ref>. Òtrzëmôł biskùpie swiãceniô [[27 łżëkwiata]] 2013 w [[Archikatédra gduńskô|archikatédrze]] w Gduńskù-Òléwie. Ùdzelił mù jich kardënôł [[Kazimierz Nycz|Kadzmiérz Nycz]], arcëbiskùp warszawsczi metròpòlita, chtëremù asystowôlë Sławòj Lészk Głódź, arcëbiskùp gduńsczi metròpòlita, i arcëbiskùp Savio Hon Tai-Fai, sekretéra Kòngredżacje ds. Ewangelizacje Nôrodów. Na swòje biskùpie sztrëch przëjił słowa ''Spes autem non confundit'' (A nôdzeja nie mòże zawiesc). 8 czerwińca 2013 òstał równoczasno akreditowóny przez papieża [[Frãcëszk (papiéż)|Frãcëszka]] apòsztolsczim nuncjùszã w [[Gambiô|Gambie]], a 21 séwnika 2013 także w [[Sierra Leone]]. 12 zélnika 2017 papiéż Frãcëszk przeprowadzëł gò na ùrząd apòsztolsczégò nuncjùsza w [[Panama|Panamie]], a 22 gromicznika 2020 na ùrząd apòsztolsczégò nuncjùsza w [[Argentina|Argentinie]]. 14 stëcznika 2026 papiéż [[Léón XIV]] mianowôł gò apòsztolsczim nuncjùszã w [[Albańskô|Albańsce]]. W 2015 kònsekrowôł sprôwnika apòsztolsczégò Maczeni Natalégò Paganellégò<ref>[https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/badamc.html Mirosłôw Adamczik]. catholic-hierarchy.org. [przistãp 2026-01-07]. (anielsczi).</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:X. Mirosław Adamczyk.jpg|2021 </gallery> == Òbaczë téż == * [[Jan Paweł II]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://opac.vatlib.it/auth/detail/495_217187 Watikan - Bibloteka] * [https://zenit.org/articles/new-nuncio-in-panama-archbishop-miroslaw-adamczyk/ Jinfòrmacjô z 15 zélnika 2017] {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Adamczik Mirosłôw}} [[Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] aevxixihev7mkv6jawtyf7wobd6lehv 0 7824 205973 162752 2026-07-09T21:54:13Z Terrus38 14026 205973 wikitext text/x-wiki '''1571''' / MDLXXI <center>[[1569]] « [[1570]] « '''1571''' » [[1572]] » [[1573]]</center> ==Wëdarzenia== * [[29 lëpińca]] - ataka Dënów na pòlsczich frajbitrów kòl [[Pùck]]a === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * [[Kategòrëjô:XVI stolaté]] 6g0urjdegd7i30ai89qhxxn5sba51i6 0 7826 205974 199479 2026-07-09T21:54:22Z Terrus38 14026 205974 wikitext text/x-wiki '''Ataka Dënów na pòlsczich frajbitrów kòl Pùcka w 1571 rokù''' – bëła [[29 lëpińca]], to wnenczas dënskô flota wpłënãła do [[Pùckô Hôwinga|Pùcczi Hôwindżi]] i ùprowadza òkrãtë i frajbitrów òd Pùcka do [[Kòpenhaga|Kòpenhadżi]]. == Lëteratura == * Wacław Odyniec, Jerzy R. Godlewski ''Pomorze Gdańskie: Koncepcje obrony i militarnego wykorzystania od XIII wieku do roku 1939'' (Warszawa 1982) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bôłt]] 8cro0aalfz72inoc5fzi4zltyhqiqov 0 7847 206067 181845 2026-07-09T23:03:41Z Terrus38 14026 206067 wikitext text/x-wiki [[File:Scythes 1.jpg|thumb|Kòsa z drzewianym kòsëskã]] [[File:NIE Reapers Cradle Scythes.png|thumb|left|Kòsë z różenkama do seczeniô zbòża]] '''Kòsa''' – to je rãczné nôrzãdzé, chtërno brëkùją czasã np. gbùrze do seczeniô trôwë abò zbòża. == Lëteratura == *Chrabkowski A.: Jak jô béł bògati. Banino 2007, s. 97 *[[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1970, tom IV, s. 335 {{stub}} [[Kategòrëjô:Gbùrzëzna]] dnwxdm0d2en7kp46siqy4ykr7h878yn 0 7982 205967 199086 2026-07-09T21:53:12Z Terrus38 14026 205967 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Paweł Szefka''' (ùr. [[21 lëpińca]] [[1910]] - ùm. [[29 łżëkwiata]] [[1991]]) – béł szkólnym. Òn skùncził szkòłã w [[Wejrowò|Wejrowie]], ale sztudérowôł téż na ùniwersytece. Òn pisôł ò [[Kaszëbi|kaszëbsczich]] jinstrumentach i tuńcach, a napisôł m. jin.: "Tańce kaszubskie" Z. 1 (1957), "Wrëjôrze jidą : widowisko plenerowe z kaszubskich obrzędów dyngusowych" (1981) czë ''Narzędzia i instrumenty muzyczne z Kaszub i Kociewia'' (1982). == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.europeana.eu/portal/search.html?query=szefka%2C+pawe%C5%82&rows=24 Europeana] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Szefka Paweł}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] 7omsrwenrhor12kqbshnczxfekxrv4s 0 8060 206066 197560 2026-07-09T23:03:32Z Terrus38 14026 206066 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Перун.1998г.смеш.,тех.,бум.40,5х27,5.jpg|mały|M. Priesniakow (1998). Perun]] '''Parón''' – bóg [[grzëmòt]]ów. [[Kaszëbi]] gôdôlë: ''Ù Paróna! ... Żebë ce jasnisté Parónë wząlë! Do jasnistëch Paronów! Bòji sã jak Paróna! Të Gromie! Do sto Gromów!'' To wierã béł wôżny bóżk. Mòże òn béł jak rządzëcel grzëmòtów Perun? Wierã z nim béł zrzeszóny [[diôbli pôlc]] abò grzmòtny kam. == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]: ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej'', Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1967, tom I, s. 215 * [[Bernat Zëchta]]: ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej'', Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1970, tom IV, ss. 33 - 34 * [[Jan Trepczik]]: ''Słownik polsko-kaszubski'', [[Gduńsk]] [[1994]], t. I, s. 59 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô mitologiô]] cckl636s45fxrxwiu6flcx8s4zziso6 0 8088 206065 205127 2026-07-09T23:03:16Z Terrus38 14026 206065 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdansk Siedlce.svg|mały|Szëdlëce - dzél [[Gduńsk]]a, czerwòno zamalowóné na kôrce]] '''Szëdlëce''' ({{jãz.|pl}} ''Siedlce'', {{jãz.|de}} ''Schidlitz'') – dzél [[Gduńsk|Gduńska]]. Ta pòzwa wierã je òd słowa "szëdlëce" - òbsadłowié: dzél gardu. == Lëteratura == * [[Jan Trepczik]] : ''Słownik polsko-kaszubski'' [[Gduńsk]] [[1994]], t. 1, s. 437 * [[Bernat Zëchta]]: ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej'', Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1972, tom V, s. 241 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dzéle Gduńska]] 3fn4oeff6wqr78uvy7cio74oy1qlw5y 0 8148 206063 203727 2026-07-09T23:03:07Z Terrus38 14026 206063 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka}} '''Kaszëbsczi półtorôk''' – [[mònéta]] ò wôrtnoce 5 [[fenig]]ów. Òna bëła przed I swiatową wòjną. == Òbaczë téż == * [[Dëkôt]] * [[Ekònomijô]] == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1970, tom IV, s. 129. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Ekònomiô|Półtorôk]] tfceq169opytzshtfwbu786k979oun4 0 8192 205908 204021 2026-07-09T20:06:29Z Iketsi 3254 „” 205908 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Tomasz Fopke.JPG|mały|Tomôsz Fópka]] '''Tomôsz Fópka''' abò '''Tómk Fópka'''<ref>[https://web.archive.org/web/20250531115403/https://www.gov.pl/attachment/05541e12-83b3-4757-8e2e-7793c85e12df PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA KASZUBSKIEGO – POZIOM ROZSZERZONY – kwiecień 2020 r.]</ref> ({{jãz.|pl}} ''Tomasz Fopke''; ùr. [[10 lëpinca]] [[1973]] rokù w [[Gdiniô|Gdinie]]) – ùkùńczył Mùzyczną Akademią w [[Gduńsk]]ù jakno spiéwôk i teatrownik. Je kòmpòzytorą, dërëgentã, spiéwôkã<ref>https://web.archive.org/web/20160305084216/http://www.zukowo.pl/aktualnosc-2328-Zukowskie_Lato_Muzyczne_2013_dobieglo_konca.html</ref> ë runitą z Chwaszczëna. Òn béł zastãpnikã burméstra gminë [[Żukòwò]], a je dirigeńtã chùru Lutnia z Lëzëna i nôleżnikã m. jin. ZK-P, a téż dzejôrzã kaszëbsczi, kùlturalny rësznotë. Czile jegò wiérztów je w antologii „Mësla dzecka” (2001 r.). [[Wëdôwizna „Region”]] z Gdini wëda w 2003 r. jegò zbiérk eroticznëch wiérztów „Szlachama kùsków” i dokôz mùzyczny „Pierszô Kaszëbskô Pasja” (2002)<ref>https://web.archive.org/web/20160304103208/http://odroda.kaszubia.com/02-02/ps_pasejo.htm</ref>. Òn je laureatã m. jin. nôdgrôdë miona R. Wróblewsczégò (2001 r.) i Òglowòpòlsczégò Lëteracczégò Kònkùrsu m. M. Stryjewskiego w [[Lãbòrg]]ù (2002 r.). W 2007 rokù òn béł wëprzidniony Medalã Stolema. Òn je wespółautorã spiéwnika „Piesnie Rodny Zemi”, a na niwiznie ùsôdztwa piesniów (tekstë, mùzyka), wespółdzejô z wiele karnama i ùtwórcama (np. [[Jerzi Stachùrzczi|J. Stachùrsczi]] i [[Eugeniusz Prëczkòwsczi|E. Prëczkòwsczi]]). == Òbaczë téż == * [[Zbigniew Jankowski (aktór)]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Fópka Tomôsz}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] s5p3b2c1y1uki85pi9nhwg6k05so7rt 205951 205908 2026-07-09T21:25:30Z Terrus38 14026 205951 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Tomasz Fopke.JPG|mały|Tomôsz Fópka]] '''Tomôsz Fópka''' abò '''Tómk Fópka'''<ref>[https://web.archive.org/web/20250531115403/https://www.gov.pl/attachment/05541e12-83b3-4757-8e2e-7793c85e12df PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA KASZUBSKIEGO – POZIOM ROZSZERZONY – kwiecień 2020 r.]</ref> ({{jãz.|pl}} ''Tomasz Fopke''; ùr. [[10 lëpińca]] [[1973]] rokù w [[Gdiniô|Gdinie]]) – ùkùńczył Mùzyczną Akademią w [[Gduńsk]]ù jakno spiéwôk i teatrownik. Je kòmpòzytorą, dërëgentã, spiéwôkã<ref>https://web.archive.org/web/20160305084216/http://www.zukowo.pl/aktualnosc-2328-Zukowskie_Lato_Muzyczne_2013_dobieglo_konca.html</ref> ë runitą z Chwaszczëna. Òn béł zastãpnikã burméstra gminë [[Żukòwò]], a je dirigeńtã chùru Lutnia z Lëzëna i nôleżnikã m. jin. ZK-P, a téż dzejôrzã kaszëbsczi, kùlturalny rësznotë. Czile jegò wiérztów je w antologii „Mësla dzecka” (2001 r.). [[Wëdôwizna „Region”]] z Gdini wëda w 2003 r. jegò zbiérk eroticznëch wiérztów „Szlachama kùsków” i dokôz mùzyczny „Pierszô Kaszëbskô Pasja” (2002)<ref>https://web.archive.org/web/20160304103208/http://odroda.kaszubia.com/02-02/ps_pasejo.htm</ref>. Òn je laureatã m. jin. nôdgrôdë miona R. Wróblewsczégò (2001 r.) i Òglowòpòlsczégò Lëteracczégò Kònkùrsu m. M. Stryjewskiego w [[Lãbòrg]]ù (2002 r.). W 2007 rokù òn béł wëprzidniony Medalã Stolema. Òn je wespółautorã spiéwnika „Piesnie Rodny Zemi”, a na niwiznie ùsôdztwa piesniów (tekstë, mùzyka), wespółdzejô z wiele karnama i ùtwórcama (np. [[Jerzi Stachùrzczi|J. Stachùrsczi]] i [[Eugeniusz Prëczkòwsczi|E. Prëczkòwsczi]]). == Òbaczë téż == * [[Zbigniew Jankowski (aktór)]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Fópka Tomôsz}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] nt8jdtatpkp3rh8fcwoc2kk9abbqvjj 0 8206 205940 196842 2026-07-09T21:19:54Z Terrus38 14026 205940 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Stanisłôw Grónowsczi''' (pòl: ''Stanisław Gronowski'') (ùr. [[4 lëpińca]] [[1906]] rokù w [[Srôkòjce|Serakòjcach]]) – to béł ksądz. Pò maturze òn zaczął sztudérowac w Dëchòwnym Seminarium w Pelplënie. Tam téż ze­szedł sã z kaszëbską rësznotą. Pisôł lëstë z Aleksandrã Majkòwsczim. [[20 gòdnika]] 1930 rokù dostôł ksãżewsczé swiãcenia, a pri­micje miôł w Serakòjcach. Jakno ksądz béł pòsłóny do Kòscérznë, dze béł piãc lat. [[Stutthof]] to béł lager, do chtërnégò gò w wòjnie wësłelë. Òn ùznôł, że mù żëcé ùretała Matka Bòskô Swiónowskô, chtërni wôłtôrz je w [[Sjónowò|Swiónowie]]. Pò wòjnie òn béł w Chmielnie. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://stutthof.org/projekty/zeszyty/4/9.pdf {{Ùzémk artikla}} {{DEFAULTSORT:Grónowsczi Stanisłôw}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Stutthof]] e4qnm4z34r95vnmqe6ligmblcaog15z 0 8209 206062 200842 2026-07-09T23:03:01Z Terrus38 14026 206062 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacëji}} '''Nôzwëskò''' – je pòzwą rodzëznë, do chtërny nen człowiek słëchy. To dô m.jin. [[Kaszëbi|kaszëbsczé]] nôzwëska np. Jank, Kòsznik, Miszk, Mùża, Naczk i jiné, a niejedné z nich pòchòdzą òd szlachtë, jak np.: * Bronk[http://pl.wikipedia.org/wiki/Bronk] * Kłopòtk-Główczewsczi[https://pl.wikipedia.org/wiki/K%C5%82opotek_%28herb_szlachecki%29] * Młotk-Trzebiatowsczi[http://pl.wikipedia.org/wiki/M%C5%82otek_%28herb_szlachecki%29] [[Òbrôzk:POL COA Młotek.svg|left|mały|100px|]] * Pażątka-Lëpińsczi[https://web.archive.org/web/20160402091655/http://www.pazatka.de/redaxo3_2/index.php?article_id=69] * Pich-Lëpińsczi[http://pl.wikipedia.org/wiki/Zadora_%28herb_szlachecki%29] * Spiczôk-Brzezyńsczi[http://pl.wikipedia.org/wiki/Spiczak] * Szada-Bòrzëszkòwsczi[http://pl.wikipedia.org/wiki/Lew_II_%28herb_szlachecki%29] [[Òbrôzk:POL COA Lew II.svg|left|mały|100px|]] Nôzwëska Kaszëbóm w Kanadze tam wiele razy zmiéniele. == Lëteratura == * [[Izabela Jost]]: Osadnictwo kaszubskie w Ontario, Lublin 1983, s. 104. * [[Stefan Ramułt]]: Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego. Scalił i znormalizował Jerzy Treder, Gdańsk 2003 * [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej t. III, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków 1969, ss. 198-200. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20130724024023/http://www.moikrewni.pl/mapa/kompletny/jank.html Jank] * [https://web.archive.org/web/20170425012647/http://www.moikrewni.pl/mapa/kompletny/kosznik.html Kosznik] * [https://web.archive.org/web/20140727020233/http://www.moikrewni.pl/mapa/kompletny/miszk.html Miszk] * [http://www.moikrewni.pl/mapa/kompletny/mu%25C5%25BCa.html Muża] * [https://web.archive.org/web/20140727043118/http://www.moikrewni.pl/mapa/kompletny/naczk.html Naczk] * [https://polona.pl/item/kaszubi-gina-wiazanka-wiadomosci-historycznych-i-statystycznych,NzUxODg3OTM/14/#info:notes ''K. Kościński: Kaszubi giną. Wiązanka wiadomości historycznych i statystycznych. Poznań'' 1905] * [http://www.library.yale.edu/cataloging/music/fraktur.htm pismò] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Lingwistika]] gk4dvv1l7bggy08wb3po30osbssi1q6 0 8211 206061 187556 2026-07-09T23:02:46Z Terrus38 14026 206061 wikitext text/x-wiki '''Òpi''' - béł gòrszi jak [[wieszczi]].[http://csb.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%92br%C3%B4zk:Zdroje_Raduni.djvu&page=60] Lëdze gôdelë, że téż pił krew jak wieszczi, ale ë mógł lezc przez wies, klepac w [[Òkno|òkna]] ë sã pëtac: „Hej, spita wa?”, a czej człowiek rzekł: „Spimë”, to òpi miôł pòwiadac: „Spijta na wieczi”, ë wszëscë w chëczë ùmieralë. Bëło pòwiedzenié ò tim, chto długò żużkô: „Spi, jakbë gò òpi zamówił”. Biwało, że òpi szedł do [[Zwònica|zwònnicë]], a cziejbë sã na niã wdostôł ë zazwònił, to bë ùmarlë wszëscë tak dalek w òkòlim, jak dalek niósł sã głos zwònu. Żle kòscelny widzôł, co sã dzejô, to chùtkò biegôł, żebë zazwònic pierszi, bò tedë òpi tracëł mòc nad zwònama. Jak òpi ju zdążił wëlezc na zwonnicã, to chòc bëło zle, to jesz [[kòscelny]] mógł dostac sã do wieżë i pòcygnąc za linã ë próbòwac zwalëc òpégò na zemiã. Jak mù to sã ùdało, to retôł òd smiercë sebie ë całé òkòlé. Òd kòscelnégò wikszą sëłã do biôtczi z òpim ò zwónnicã miôł [[ksądz]], bò òblokłi w kòscelné ruchna, ùbarnioni w klucze òd kòscoła, mógł nima ùderzëc òpégò w gãbã ë òdebrac mù mòc. Dobrze je jak wòda (jezoro, rzéka) dzeli wies òd [[smãtôrz]]a, ale jak ji ni ma a ùmarłi bë mògł bëc òpim to trzeba mù pòd pôchë i brodã pòłożëc pò jednym krziżikù z [[Gromica|gromicë]]. W [[Kanada|Kanadze]] [[Kaszëbi]] téż wiedzele ò òpim. ==Lëteratura== *[[Jan L. Perkowski]]: Vampires, Dwarves and Witches Among the Ontario Kashubs. Ottawa, Ontario, Canada : 1972. *[[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1969, tom III, s. 330 - 332. *[[Władisłôw Szulëst]]: Kaszubi kanadyjscy : okres pionierski i dzień dzisiejszy, „Arkun” Gdańsk 1992, ss. 59 - 61. [[Kategòrëjô:Etnologiô]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] fwtpd3yb72zjudc3d3m5xnoov6x9izy 0 8217 206060 197803 2026-07-09T23:02:41Z Terrus38 14026 206060 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka}} '''Maszka''' – to je człowiek z larwą na gãbie abò np. z miechã na głowie, chtëren przezeblokły – za strëcha abò babã – òb noc przëchòdzy na [[wieselé]]. Maszka to je téż [[Kaszëbi|kaszëbsczé]] [[nôzwëskò]]. == Òbaczë téż == * [[Òbraznica]] == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, s.294. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|ZK63bxSHJ4Y|Baba i Dziad - Kaszubska Tradycja (Strëch i baba)}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] g46pns1xx4ms1msqjk82bvxdtedkpte 0 8245 205943 198888 2026-07-09T21:20:53Z Terrus38 14026 205943 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka}} '''Jón Szutanbarch''' (pòl. ''Jan Szutenberg'') – ùrodzył sã [[5 lëpińca]] 1951 rokù. Òn dłudżi czas robił w [[Państwòwe Gòspòdarztwò Rólny|Państwòwëch Gòspòdarztwach Rólnëch]], a pisze pò kaszëbskù i je m. jin. autora wëdónégò zbiérkù pòwiôstków „Tobaka dlô Kaszëbów”. Chòc Szutanbarch splôtô swòje pòwiôstczi z mało wôżnëch sztëczków wiejsczi jawernotë, to w całoscë je w nich wiele dzysdniowi gbùrsczi òbëczajnotë. Jegò pòwiôstczi są – òglowò rzec - wiôlgą wëchwałą żëcô na wsë ë gbùrsczégò etosu. Ten pisôrz stwòrził czekawi jãzëk – je to w wikszim dzélu rodnô mòwa, ale mésterno pòprzetikónô neologizmama ë archaizmama. W tim je widzec starã ò [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbską]] jãzëkòwą spôdkòwiznã. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://web.archive.org/web/20130211114610/http://zgorzalki.pl/jan-szutenberg.html {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Szutanbarch Jón}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] p4jocecymn0rpowyy4umpgqzlwu04s3 0 8246 206059 200813 2026-07-09T23:02:34Z Terrus38 14026 206059 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} [[Òbrôzk:Feretrum bow 1.jpg|mały|]] [[Òbrôzk:Dzewus w kaszebsczich ruchnach.jpg|mały|]] '''Òbraznica''' – to je jedna z białków, chtërne niosą [[òbrôz òd procesji]]. Za òbraznice biwają pannë w [[Kaszëbi|kaszëbsczëch]] òbleczënkach. == Òbaczë téż == * [[Òbrôz òd procesji]] * [[Òbraznik]] * [[Maszka]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|UdgyERNnEnQ|Odpust Sianowo 2013 – pielgrzymka z Kartuz — NaszeMiastoTV (Òbraznice) — Powitanie feretronu – przed ołtarzem polowym}} == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1969, tom III, s. 275 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé zwëczi]] pot2jgszyxtrkxgpnsr6elfvwg2ypu7 0 8278 206058 198779 2026-07-09T23:02:28Z Terrus38 14026 206058 wikitext text/x-wiki '''Roczitnik''' – to je - pòdłùg [[Kaszëbi|Kaszëbów]] - złi dëch, diôbëł co robi mòcny wiater. Òn lubi sedzec w [[Roczicëna|roczicënie]] i robic z ni sobie piszczówczi do graniô. == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1970, tom IV, s. 339 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] cpv14q3lf5dye6hw59nyl2uc24isr3k 0 8279 206057 193624 2026-07-09T23:02:21Z Terrus38 14026 206057 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Zdroje Raduni.djvu|mały|page=46]] '''Złotnica''' – to béł np. jedwôbny czepc bògatszëch [[Kaszëbi|kaszëbsczich]] żeniałëch białków, artistno wësziwóny [[Złoto|złotą]] abò [[Strzébro|strzébrzną]] nitką na czôrnym, niebiesczim, jasnozelonim abò brunim spódkù, pòd brodą òna béła zawiązónô farwną blewiązką. [[Friedrich Lorentz]] (1934) pisôł ò wësziwaniu ji złotã. == Òbaczë téż == * [[Kaszëbi]] == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1973, tom VI, ss. 238 - 239 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://pl.wikisource.org/wiki/Kaszubi_na_tle_etnografji_Polski/Rozdzia%C5%82_I złotogłowie] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] 60mdxh7pyz4thhodz75n7nikucprj63 0 8280 206217 205130 2026-07-10T00:27:54Z Iketsi 3254 <abbr>an.</abbr>→{{jãz.|en}} 206217 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kriegerdenkmal Dietelskirchen.jpg|mały|left|Tôblëca we wsë w Bajerach]]{{Administracëjno jednostka infobox|miono=Wòlny Krôj Bajerë|gwôsné miono=Freistaat Bayern|herb=Coat of arms of Bavaria.svg|miono-genitiw=Bajerów|fana=Flag of Bavaria (lozengy).svg|karta=Locator map Bavaria in Germany.svg|państwò=[[Niemieckô]]|Stolëca=[[Mnichòwò]]|wiéchrzëzna=70 541,58<ref>[https://www.statistikportal.de/de/bevoelkerung/flaeche-und-bevoelkerung Fläche und Bevölkerung nach Ländern] [online] [dost. 2021-06-22] (miem.). </ref>|lëdztwò=13 369 393<ref>''[https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online;jsessionid=6CB3363574391F9435FD661D9125B699?sequenz=tabelleErgebnis&selectionname=12411-001 Genesis Online-Datenbank des Bayerischen Landesamtes für Statistik Tabelle 12411-001 Fortschreibung des Bevölkerungsstandes: Gemeinden, Stichtage (letzten 6)]'' [online] [dost. 2021-06-22] (<abbr>miem.</abbr>).</ref>|rok=3 gòdnika 2022|zort=związkowi krôj|himn=Gott mit dir du Land der Bayern!|www=https://www.bayern.de/|Gùwernator=Markus Söder}} '''Bajerë''' (miem. ''Bayern''), a też '''Wòlny Krôj Bajerë''' (miem. ''Freistaat Bayern'') – są nôwikszim związkòwim krôjã w [[Miemieckô|Miemiecczi Federacëjny Repùblice]]. Òne òbjimają òk. 70 541 km² wiéchrzëznë. Tu mieszkô wiele [[Katolëcczi Kòscół|katolëków]], z Bajerów bëł [[papiéż]] [[Benedikt XVI]]<ref>Murzaku&nbsp;I., ''[https://www.ncregister.com/blog/monk-of-bavaria-benedict-xvi-st-benedict The Monk of Bavaria: Benedict XVI Was a True Son of St. Benedict]'' [online], NCR, 11 stëcznika 2023 [dost. 2026-07-07] ({{jãz.|en}}).</ref>. Bajerowô stolëca je w [[Mnichòwò|Mnichòwie]]. [[Kaszëbi]] biwają na Bajerach. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bajerë| ]] py9z6kj05cl7zgqnqihigym4ez9e5gy 206223 206217 2026-07-10T00:30:16Z Iketsi 3254 {{jãz.|de}} 206223 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kriegerdenkmal Dietelskirchen.jpg|mały|left|Tôblëca we wsë w Bajerach]]{{Administracëjno jednostka infobox|miono=Wòlny Krôj Bajerë|gwôsné miono=Freistaat Bayern|herb=Coat of arms of Bavaria.svg|miono-genitiw=Bajerów|fana=Flag of Bavaria (lozengy).svg|karta=Locator map Bavaria in Germany.svg|państwò=[[Niemieckô]]|Stolëca=[[Mnichòwò]]|wiéchrzëzna=70 541,58<ref>[https://www.statistikportal.de/de/bevoelkerung/flaeche-und-bevoelkerung Fläche und Bevölkerung nach Ländern] [online] [dost. 2021-06-22] ({{jãz.|de}}). </ref>|lëdztwò=13 369 393<ref>''[https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online;jsessionid=6CB3363574391F9435FD661D9125B699?sequenz=tabelleErgebnis&selectionname=12411-001 Genesis Online-Datenbank des Bayerischen Landesamtes für Statistik Tabelle 12411-001 Fortschreibung des Bevölkerungsstandes: Gemeinden, Stichtage (letzten 6)]'' [online] [dost. 2021-06-22] (<abbr>miem.</abbr>).</ref>|rok=3 gòdnika 2022|zort=związkowi krôj|himn=Gott mit dir du Land der Bayern!|www=https://www.bayern.de/|Gùwernator=Markus Söder}} '''Bajerë''' (miem. ''Bayern''), a też '''Wòlny Krôj Bajerë''' (miem. ''Freistaat Bayern'') – są nôwikszim związkòwim krôjã w [[Miemieckô|Miemiecczi Federacëjny Repùblice]]. Òne òbjimają òk. 70 541 km² wiéchrzëznë. Tu mieszkô wiele [[Katolëcczi Kòscół|katolëków]], z Bajerów bëł [[papiéż]] [[Benedikt XVI]]<ref>Murzaku&nbsp;I., ''[https://www.ncregister.com/blog/monk-of-bavaria-benedict-xvi-st-benedict The Monk of Bavaria: Benedict XVI Was a True Son of St. Benedict]'' [online], NCR, 11 stëcznika 2023 [dost. 2026-07-07] ({{jãz.|en}}).</ref>. Bajerowô stolëca je w [[Mnichòwò|Mnichòwie]]. [[Kaszëbi]] biwają na Bajerach. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bajerë| ]] f95c9y399bh8hr38k15s1tgtivpu7mq 206224 206223 2026-07-10T00:30:35Z Iketsi 3254 {{jãz.|de}} 206224 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kriegerdenkmal Dietelskirchen.jpg|mały|left|Tôblëca we wsë w Bajerach]]{{Administracëjno jednostka infobox|miono=Wòlny Krôj Bajerë|gwôsné miono=Freistaat Bayern|herb=Coat of arms of Bavaria.svg|miono-genitiw=Bajerów|fana=Flag of Bavaria (lozengy).svg|karta=Locator map Bavaria in Germany.svg|państwò=[[Niemieckô]]|Stolëca=[[Mnichòwò]]|wiéchrzëzna=70 541,58<ref>[https://www.statistikportal.de/de/bevoelkerung/flaeche-und-bevoelkerung Fläche und Bevölkerung nach Ländern] [online] [dost. 2021-06-22] ({{jãz.|de}}). </ref>|lëdztwò=13 369 393<ref>''[https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online;jsessionid=6CB3363574391F9435FD661D9125B699?sequenz=tabelleErgebnis&selectionname=12411-001 Genesis Online-Datenbank des Bayerischen Landesamtes für Statistik Tabelle 12411-001 Fortschreibung des Bevölkerungsstandes: Gemeinden, Stichtage (letzten 6)]'' [online] [dost. 2021-06-22] ({{jãz.|de}}).</ref>|rok=3 gòdnika 2022|zort=związkowi krôj|himn=Gott mit dir du Land der Bayern!|www=https://www.bayern.de/|Gùwernator=Markus Söder}} '''Bajerë''' ({{jãz.|de}} ''Bayern''), a też '''Wòlny Krôj Bajerë''' ({{jãz.|de}} ''Freistaat Bayern'') – są nôwikszim związkòwim krôjã w [[Miemieckô|Miemiecczi Federacëjny Repùblice]]. Òne òbjimają òk. 70 541 km² wiéchrzëznë. Tu mieszkô wiele [[Katolëcczi Kòscół|katolëków]], z Bajerów bëł [[papiéż]] [[Benedikt XVI]]<ref>Murzaku&nbsp;I., ''[https://www.ncregister.com/blog/monk-of-bavaria-benedict-xvi-st-benedict The Monk of Bavaria: Benedict XVI Was a True Son of St. Benedict]'' [online], NCR, 11 stëcznika 2023 [dost. 2026-07-07] ({{jãz.|en}}).</ref>. Bajerowô stolëca je w [[Mnichòwò|Mnichòwie]]. [[Kaszëbi]] biwają na Bajerach. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bajerë| ]] enhena18u5arn7gjjirexq9e00peh31 0 8345 206056 193747 2026-07-09T23:02:14Z Terrus38 14026 206056 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gasterophilusintestinalis.JPG|mały|Kóńsczi gzyk]] '''Kóńsczi gzyk''' (''Gasterophilus intestinalis'') – to je ôrt òwada z rodzëznë gzykòwatëch, a pòdrodzëznë ''Gasterophilinae''. Te gzyczi są znóné m. jin. na [[Kaszëbsczé Pòjezerzé|Kaszëbsczim Pòjezerzu]]. [[Domôcy kóń]] czasem próbùje gò òdnëkac. == Òbaczë téż == * [[Pchła]] == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1967, tom I, s. 397[http://www.fil.ug.edu.pl/upload/files/1476/sgg_22_6.pdf#page=184] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Òwadë]] 4z087ovbxktsljphzovdr8bcg2magxf 0 8351 205865 195756 2026-07-09T18:20:17Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Rëbaczenié]] 205865 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Hel (DerHexer) 2010-07-13 059.jpg|mały|W Mùzeùm]] '''Mùzeùm Rëbaczeniô''' – je jinstitucją kùlturë. Jegò robòta pòlégô na rozkoscérzanim kùlturë m. jin. [[Kaszëbi|Kaszëbów]] w kraju ë za grańcą. Sedzbą Mùzeùm je [[Hél]] - dosc stôri bùdink, w chtërnym czedës mòdlelë są lëtrowie. == Òbaczë téż == * [[Muzeum Rybołówstwa w Helu]] * [[Muzeum Ziemi Puckiej im. Floriana Ceynowy w Pucku]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.cmm.pl/muzeum-rybolowstwa Domôcô starna Mùzeùm] * [http://viaf.org/viaf/222546737 VIAF] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Pùcczi kréz]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Mùzea]] [[Kategòrëjô:Rëbaczenié]] 9z1cx2w17xncqyxge3a15bjdt2py9ud 205867 205865 2026-07-09T18:24:57Z Iketsi 3254 VIAF→{{Kòntrola}}; {{Òficjalnô starna}} 205867 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Hel (DerHexer) 2010-07-13 059.jpg|mały|W Mùzeùm]] '''Mùzeùm Rëbaczeniô''' – je jinstitucją kùlturë. Jegò robòta pòlégô na rozkoscérzanim kùlturë m. jin. [[Kaszëbi|Kaszëbów]] w kraju ë za grańcą. Sedzbą Mùzeùm je [[Hél]] - dosc stôri bùdink, w chtërnym czedës mòdlelë są lëtrowie. == Òbaczë téż == * [[Muzeum Rybołówstwa w Helu]] * [[Muzeum Ziemi Puckiej im. Floriana Ceynowy w Pucku]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} * [https://web.archive.org/web/20120926060627/http://www.cmm.pl/muzeum-rybolowstwa Dôwnô domôcô starna Mùzeùm] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Pùcczi kréz]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Mùzea]] [[Kategòrëjô:Rëbaczenié]] r7ciforpw9gxponsejmnagq2ggwvviv 205868 205867 2026-07-09T18:37:02Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Mùzeùm Rëbaczeniô]] do [[Mùzeùm Rëbaczeniô w Helu]]: w Helu 205867 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Hel (DerHexer) 2010-07-13 059.jpg|mały|W Mùzeùm]] '''Mùzeùm Rëbaczeniô''' – je jinstitucją kùlturë. Jegò robòta pòlégô na rozkoscérzanim kùlturë m. jin. [[Kaszëbi|Kaszëbów]] w kraju ë za grańcą. Sedzbą Mùzeùm je [[Hél]] - dosc stôri bùdink, w chtërnym czedës mòdlelë są lëtrowie. == Òbaczë téż == * [[Muzeum Rybołówstwa w Helu]] * [[Muzeum Ziemi Puckiej im. Floriana Ceynowy w Pucku]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} * [https://web.archive.org/web/20120926060627/http://www.cmm.pl/muzeum-rybolowstwa Dôwnô domôcô starna Mùzeùm] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Pùcczi kréz]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Mùzea]] [[Kategòrëjô:Rëbaczenié]] r7ciforpw9gxponsejmnagq2ggwvviv 205870 205868 2026-07-09T18:37:40Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == {{#categorytree:Mùzea|hideroot=on|mode=pages}} 205870 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Hel (DerHexer) 2010-07-13 059.jpg|mały|W Mùzeùm]] '''Mùzeùm Rëbaczeniô''' – je jinstitucją kùlturë. Jegò robòta pòlégô na rozkoscérzanim kùlturë m. jin. [[Kaszëbi|Kaszëbów]] w kraju ë za grańcą. Sedzbą Mùzeùm je [[Hél]] - dosc stôri bùdink, w chtërnym czedës mòdlelë są lëtrowie. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Mùzea|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} * [https://web.archive.org/web/20120926060627/http://www.cmm.pl/muzeum-rybolowstwa Dôwnô domôcô starna Mùzeùm] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Pùcczi kréz]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Mùzea]] [[Kategòrëjô:Rëbaczenié]] pt7izjpm9ftrt04v6bv23qlxs1j0oz5 205873 205870 2026-07-09T18:40:08Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Mùzea rëbaczeniô]] 205873 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Hel (DerHexer) 2010-07-13 059.jpg|mały|W Mùzeùm]] '''Mùzeùm Rëbaczeniô''' – je jinstitucją kùlturë. Jegò robòta pòlégô na rozkoscérzanim kùlturë m. jin. [[Kaszëbi|Kaszëbów]] w kraju ë za grańcą. Sedzbą Mùzeùm je [[Hél]] - dosc stôri bùdink, w chtërnym czedës mòdlelë są lëtrowie. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Mùzea|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} * [https://web.archive.org/web/20120926060627/http://www.cmm.pl/muzeum-rybolowstwa Dôwnô domôcô starna Mùzeùm] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Pùcczi kréz]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Mùzea rëbaczeniô]] dod4rd55ifgl2212v86j28dkkc6aplc 205881 205873 2026-07-09T18:45:23Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ * [[Hél]] 205881 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Hel (DerHexer) 2010-07-13 059.jpg|mały|W Mùzeùm]] '''Mùzeùm Rëbaczeniô''' – je jinstitucją kùlturë. Jegò robòta pòlégô na rozkoscérzanim kùlturë m. jin. [[Kaszëbi|Kaszëbów]] w kraju ë za grańcą. Sedzbą Mùzeùm je [[Hél]] - dosc stôri bùdink, w chtërnym czedës mòdlelë są lëtrowie. == Òbaczë téż == * [[Hél]] {{#categorytree:Mùzea|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} * [https://web.archive.org/web/20120926060627/http://www.cmm.pl/muzeum-rybolowstwa Dôwnô domôcô starna Mùzeùm] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Pùcczi kréz]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Mùzea rëbaczeniô]] n2zn75859gb22a3sc1sk31gqopr2ae3 205884 205881 2026-07-09T18:46:31Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Mùzeùm Rëbaczeniô w Helu]] do [[Mùzeùm Rëbaczeniô w Hélu]]: e→é 205881 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Hel (DerHexer) 2010-07-13 059.jpg|mały|W Mùzeùm]] '''Mùzeùm Rëbaczeniô''' – je jinstitucją kùlturë. Jegò robòta pòlégô na rozkoscérzanim kùlturë m. jin. [[Kaszëbi|Kaszëbów]] w kraju ë za grańcą. Sedzbą Mùzeùm je [[Hél]] - dosc stôri bùdink, w chtërnym czedës mòdlelë są lëtrowie. == Òbaczë téż == * [[Hél]] {{#categorytree:Mùzea|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} * [https://web.archive.org/web/20120926060627/http://www.cmm.pl/muzeum-rybolowstwa Dôwnô domôcô starna Mùzeùm] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Pùcczi kréz]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Mùzea rëbaczeniô]] n2zn75859gb22a3sc1sk31gqopr2ae3 0 8352 205876 195743 2026-07-09T18:41:52Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == {{#categorytree:Mùzea|hideroot=on|mode=pages}} 205876 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Muzeum Miasta Gdyni 01.jpg|mały|Mùzeum Gardu Gdini]] '''Mùzeùm Gardu Gdini''' – je samorządzëznową jinstitucją kùlturë, chtërna pòwsta w 1983 rokù. Jegò robota polégô na rozkoscérzanim kùlturë m. jin. [[Kaszëbi|Kaszëbów]] w kraju. Dlô realizacji sztatutowëch célów òni wespółrobią z Samorządzëzną Gminë [[Gdiniô|Gdini]]. Mùzeùm wëdôwô téż ksążczi. Sedzbą jegò je nowi bùdink. Partã Mùzeùm je [[Chëcz Ôbrama]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Jan Sylwester Drost, Muzeum Miasta Gdynia, Gdynia, Polsko 5.jpg| Jan Sylwester Drost, Muzeum Miasta Gdynia, Gdynia, Polsko 3.jpg| Bożena Truchanowska, Muzeum Miasta Gdynia, Polsko 4.jpg| Museum Miasta Gdynia, Gdynia, Pomořské vojvodství, Polsko 03.jpg| Museum Miasta Gdynia, Gdynia, Pomořské vojvodství, Polsko 02.jpg| Museum Miasta Gdynia, Gdynia, Pomořské vojvodství, Polsko 01.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == {{#categorytree:Mùzea|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.muzeumgdynia.pl/aktualnosci/ Domôcô starna Mùzeùm] * [https://web.archive.org/web/20210425182743/https://viaf.org/viaf/167515778/ VIAF] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Gdiniô]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Mùzea]] 9engq058bdc8juoxewfc4gc4glq9uz3 0 8354 205877 199674 2026-07-09T18:42:20Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == {{#categorytree:Mùzea|hideroot=on|mode=pages}} 205877 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Museum of the Second World War in Gdańsk 2025b.jpg|mały|Mùzeum II Swiatowi Wòjnë w 2025 rokù]] '''Mùzeùm II Swiatowi Wòjnë we [[Gduńsk]]ù''' je jinstitucją, chtërna je òtemkłi òd [[strëmiannik]]a 2017 rokù. Sedzba Mùzeum je we Gduńskù. Tu są sta ekspònatów, chtërne pòmògają lepi rozmiec co to je wòjna. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Mùzea|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.muzeum1939.pl/ Domôcô starna Mùzeum] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] [[Kategòrëjô:Mùzea]] ajzhlom8eqb9olkgyddrgt5hz2jrhej 0 8459 206055 196788 2026-07-09T23:01:51Z Terrus38 14026 206055 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kluki cmentarz1.JPG|mały|Widzënk smãtôrza w [[Klëczi|Klëkach]]]] '''Smãtôrz Słowińców''' to je cerkwiszcze, na chtërnym czedës bëłë pògrzébë Słowińców i Słowińcków. Òni czedës mògle gadac [[Słowińsczi jãzëk|słowińsczim dialektã]]. Terô ten smãtôrz to je stôrodôwnota. Mòc trzimaniô sã tich Kaszëbów-lëtrów przë rodny mòwie, zwëku i tradicji miała swój czas. Jak napisôł ks. [[Bernat Zëchta]] w 1948 rokù jich ju prawie nie bëło. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Słowińcë]] [[Kategòrëjô:Smãtarze]] ptp2ti3s1zjmm14jeb1wit6196o8vkw 0 8495 205639 202998 2026-07-09T14:50:28Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Ruskô]] to [[Category:Gardë w Rosji]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 205639 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:11 Иркутск. На площади Конституции.jpg|mały|Irkùck]] '''Irkùck''' ([[Rusczi jãzëk|rus]]: ''Иркутск'') – gard na [[Sybiriô|Sybirie]]. M. jin. tu zesłańczikã béł sw. Rafał Kalinowsczi. * lëdztwò: 563 800 mieszkańców == Òbaczë téż == * [[Sybiriô]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Rosji]] dvimlvtrx8lhrvwilzquu8ncv892fmj 205652 205639 2026-07-09T14:55:49Z Iketsi 3254 {{jãz.|ru}}; {{Òficjalnô starna}} 205652 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:11 Иркутск. На площади Конституции.jpg|mały|Irkùck]] '''Irkùck''' ({{jãz.|ru}} ''Иркутск'') – gard na [[Sybiriô|Sybirie]]. M. jin. tu zesłańczikã béł sw. Rafał Kalinowsczi. * lëdztwò: 563 800 mieszkańców == Òbaczë téż == * [[Sybiriô]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Rosji]] efhz9o87jn9shpi0mdrvd092509citf 205751 205652 2026-07-09T15:11:52Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == {{#categorytree:Gardë w Rosji|hideroot=on|mode=pages}} 205751 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:11 Иркутск. На площади Конституции.jpg|mały|Irkùck]] '''Irkùck''' ({{jãz.|ru}} ''Иркутск'') – gard na [[Sybiriô|Sybirie]]. M. jin. tu zesłańczikã béł sw. Rafał Kalinowsczi. * lëdztwò: 563 800 mieszkańców == Òbaczë téż == * [[Sybiriô]] {{#categorytree:Gardë w Rosji|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Rosji]] bxk8rogjbtsgzqudbghxdtgg33npemb 0 8570 206054 196843 2026-07-09T23:01:42Z Terrus38 14026 206054 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Cabalgata de Baltasar.JPG|mały|Trzej królowie w jinëch stronach]] '''Trzej królowie''' – na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] rôz czedës òni mielë [[bùrczibas]], bò "Trzej królowie bez bùrczibasa, to nie są żódné królowie". Ti knôpi spiéwelë kòlãdë, a chòdzelë òd chëczi do chëczi òd [[Gòdë|Gód]] do Trzech Królów. Jeden z nich miôł gwiôzdã i ją òbrôcôł, drëdżi trzimôł skarbónkã na dëtczi, a trzecy mógł miec krëczew, a nią psë òdnëkôwac. Gòspòdórze pitelë jich przed òdińdzenim: "A skąd wa jesta królowie?", tej òni gôdelë: "Òd wschòdu słuńca i szukóma kùńca". == Òbaczë téż == * [[Gwiôzdka]] * [[Królowie jadą]] == Lëteratura == * Malicki L.: Rok obrzędowy na Kaszubach, Wojewódzki Ośrodek Kultury, Gdańsk 1986[http://books.google.pl/books?ei=2ysCUZa7CMm3hAeJ_YCgCA&hl=pl&id=6dhBAAAAYAAJ&dq=malicki&focus=searchwithinvolume&q=trzej] * [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej. Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk, t.VII(1976), s. 28 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.europeana.eu/portal/record/09404/AA09B2990ED5E3A1521A768B213540AAEF51659F.html] * [http://csb.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%92br%C3%B4zk:Zdroje_Raduni.djvu&page=59 1913r.] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] 08ykzddxu5pinsdqdvzrezideigp6hd 0 8575 206053 181329 2026-07-09T23:01:31Z Terrus38 14026 206053 wikitext text/x-wiki [[File:Ox Warble-fly.png|thumb|Bëdli gzél]] [[File:Hypoderma bovis larvae young.jpg|left|thumb|Swãgòrë]] '''Bëdli gzél''' (''Hypoderma bovis'') - to je ôrt òwada z rodzëznë gzykòwatëch (''Oestridae''), a pòdrodzëznë ''Hypodermatinae''. Z tima gzélama béł skweres m. jin. na [[Kaszëbsczé Pòjezerzé|Kaszëbsczim Pòjezerzu]]. Krowa czasem mia na chrzepce swãgòrë, a òb lato sã gzëła ë ùcéka do krownie. To je cëzożiwca. == Lëteratura == *[[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1967, tom I, s. 397 {{stub}} [[Kategòrëjô:Òwadë]] ateegmycfug6j660djagub0ppkhupia 0 8583 206052 201319 2026-07-09T23:01:22Z Terrus38 14026 206052 wikitext text/x-wiki '''Skrzënówk''' – to béł drzewiany (nôbarżi [[Bùk|bùkòwi]]) statk, na ògle dosc snôdczi. Òn béł np. do sekaniô gãségò miãsa na òkrasã. == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]].: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej. Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk, t.V (1972), s. 64 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Statczi]] 6egf9vlk20d5fop5la5ochbitdj7pcd 0 8589 206046 203791 2026-07-09T23:00:05Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Jãzëkòznôwcë]] to [[Category:Pòlsczi jãzëkòznôwcë]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206046 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Dr Józef Łęgowski.jpg|mały|Józef Łãgòwsczi (~1925)]] '''Józef Łãgòwsczi''' ({{jãz.|pl}} ''Józef Łęgowski''; ùr. [[8 stëcznika]] 1852 rokù, ùm. [[13 lëstopadnika]] 1930 rokù) – to béł szkólny i pòlsczi m. jin. jãzëkòznajôrz. Czasã jegò tacewné miono bëło Dr. Nadmorski. Òn pisôł téż ò [[Kaszëbi|Kaszëbach]]. == Lëteratura == * Dr Nadmorski: Kaszuby i Kociewie. Język, zwyczaje, przesądy, podania, zagadki i pieśni ludowe w północnej części Prus Zachodnich, Poznań 1892[https://polona.pl/item/kaszuby-i-kociewie-jezyk-zwyczaje-przesady-podania-zagadki-i-piesni-ludowe-w,ODk3NjI5OTM/6/#info:metadata]. * Kozłowski (Łęgowski): Ludowe nazwy roślin z Prus Królewskich. „Pamiętnik Fizjograficzny". Warszawa 1885. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Etnologiô]] [[Kategòrëjô:Pòlsczi jãzëkòznôwcë]] 23t91tsg1kbxve3ux42zcpo8lxfn8rm 0 8649 206043 205101 2026-07-09T22:58:29Z Terrus38 14026 206043 wikitext text/x-wiki '''Stobur''' ({{jãz.|pl}} ''Jezioro Stoborowe'') – jezoro ò wiéchrzëznie 0,035 km² w [[Gmina Wejrowò|gminie Wejrowò]]. == Òbaczë téż == * [[Jezoro]] == Lëteratura == [[Bernat Zëchta]].: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej. Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk, t.V (1972), s. 163 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé jezora]] rxf6cmbga43qglhjwwmdz92t13ls36f 206044 206043 2026-07-09T22:58:46Z Terrus38 14026 206044 wikitext text/x-wiki '''Stobur''' ({{jãz.|pl}} ''Jezioro Stoborowe'') – jezoro ò wiéchrzëznie 0,035 km² w [[Gmina Wejrowò|gminie Wejrowò]]. == Òbaczë téż == * [[Jezoro]] == Lëteratura == [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej. Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk, t.V (1972), s. 163 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé jezora]] rrkp8hjxsyezq106dr1yz8pxgx2u63v 206047 206044 2026-07-09T23:00:16Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Stobur]] do [[Stobùr]]: Błędna pisownia tytułu 206044 wikitext text/x-wiki '''Stobur''' ({{jãz.|pl}} ''Jezioro Stoborowe'') – jezoro ò wiéchrzëznie 0,035 km² w [[Gmina Wejrowò|gminie Wejrowò]]. == Òbaczë téż == * [[Jezoro]] == Lëteratura == [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej. Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk, t.V (1972), s. 163 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé jezora]] rrkp8hjxsyezq106dr1yz8pxgx2u63v 206049 206047 2026-07-09T23:00:30Z Terrus38 14026 206049 wikitext text/x-wiki '''Stobùr''' ({{jãz.|pl}} ''Jezioro Stoborowe'') – jezoro ò wiéchrzëznie 0,035 km² w [[Gmina Wejrowò|gminie Wejrowò]]. == Òbaczë téż == * [[Jezoro]] == Lëteratura == [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej. Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk, t.V (1972), s. 163 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé jezora]] 9bqbi754v80brjo851xr5itgzbhhelf 0 8650 206373 203701 2026-07-10T08:46:46Z Terrus38 14026 206373 wikitext text/x-wiki {{Deszewny infobox|miono=Walãti Dąbrowsczi|òriginalné miono=Walenty Dąbrowski|titel=Pôpiesczi szambelón|data nôrodzeniégò=14 gromicznika 1847|data smiercë=15 gromicznika 1931|môl nôrodzeniégò=Gòwino|môl smiercë=Wejrowò|1. fónkcjô=Probòszcz parafie Swiãti Trójcë w Wejrowie|1. fónkcjô cząd=òd 1887 do 1924|2. fónkcjô cząd=òd 1895 do 1924|2. fónkcjô=Dzekón Dekenatu Wejrowò|wëznanié=katolëcëzna|kòscół=rzymskòkatolëcczi|jinkardinacjô=chełmińskô diecezjô|nôdgrodë=[[Òbrôzk:POL_Polonia_Restituta_Komandorski_BAR.svg|40px]][[Òbrôzk:Ribbon.Crossproecclesiaetpontifice.jpg|40px|Pro Ecclesia et Pontifice]]}} '''Walãti Dąbrowsczi''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl]]. ''Walenty Dąbrowski'' ; ùr. [[14 gromicznika]] [[1847]] w [[Gòwino|Gòwinie]], ùm. [[15 gromicznika]] [[1931]] rokù w [[Wejrowò|Wejrowie]]) – katolëcczi dëchòwny, kaszëbsczi spòlëznowò-kùlturalny i dobroczinny dzejôrz. == Żëcòrës == Czãscëł do gimnazje w [[Wejrowò|Wejrowie]]. Pò maturze sztudérowôł w Dëchòwnym Wëższim Seminarie w [[Pôłplëno|Pôłplënie]] i na ùniwersytetach we [[Brëzgòwijsczi Frébùrg|Brëzgòwijsczim Frébùrgù]] òrôz w [[Münster]]. Òtrzëmôł kapłańsczé swiãceniô 12 lëpińca 1874 w [[Pôłplëno|Pôłplënie]]. Pòstãpno béł przez 13 lat ùczëcelã religie. Òd 1887 òstał probòszczã [[Parafiô Swiãti Trójcë w Wejrowie|parafie w Wejrowie]]. Béł téż biskùpim przedstôwnikã i dzekanã pùcczégò dekanatu. W 1895 òstał téż pierszim dzekanã nowò ùsôdzonégò [[Dekônôt Wejrowò|wejrowsczégò dekanatu]]. W 1924 przëszedł na emeriturã. Przemôwiôł do zgromôdzónëch w Wejrowie òdpùstowników w [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim jãzëkù]]. Òd 1915 béł hònorowim [[Kanónik|kanonikã]] chełmińsczi kapitułë. Kòscelné wëszëznë przëznôłë mù równak gòdnosc pôpiesczégò szambelana (prałata). 2 maja 1923 òstał ùtczony Òficérsczi Krziżã [[Òrder Òdrodë Pòlsczi|Òrderu Òdrodë Pòlsczi]]<ref>[https://kpbc.ukw.edu.pl/dlibra/plain-content?id=87843 Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924.] Warszawa: [[Prezydiô Radzëznë Minystrów]], 1926, s. 23.</ref> „za zasłëdżi, pòłóżóné dlô Pòlsczi Repùbliczi na pòlu spòlëznowi robòtë na Pòmòrzim". W 1927 òtrzëmôł Krziż [[Pro Ecclesia et Pontifice]]<ref>Regina Osowicka: ''Bedeker wejherowski'' (''Wejrowsczi bedeker''). Wejherowo: Drukarnia ACTEN, 2006. ISBN 83-922059-2-8.</ref> ([[Kaszëbsczi jãzëk|kasz]]. ''Krziż'' ''„Dlô'' ''Kòscoła i Papieża”''). == Òbaczë téż == * [[Gòwino]] == Przëpisë == <references /> == Lëteratura == * [[Gerat Labùda|G. Labùda]]: Zapiski kaszubskie, pomorskie i morskie, Gdańsk : Oficyna Czec, 2000, Wyd. 1, s. 332 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}}{{Kòntrola}} {{SORTUJ:Dąbrowsczi, Walãti}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół]] [[Kategòrëjô:Katolëcczi swiãti]] q05thdfeplhl8eo8fsaw5xhl9df44sm 0 8658 206426 200669 2026-07-10T09:03:47Z Terrus38 14026 206426 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox|Gard=Nazaret|gwôsné miono=נצרת|fana=Nazareth_City_Flag_(COA).png|dopełniacz=Nazaretu|céch=NAZARET_COA.png|stopniN=32|minutN=42|stopniE=35|minutE=18|lëdztwò=73 658|rok=2011|bùrméster=Ali Salam|czerënkòwi numer=+972 4|wiéchrzëzna=14,123|państwò=[[Òbrôzk:Flag of Israel.svg|border|20px]] [[Izrael]]|www=http://www.nazareth.muni.il/|adres_um=--|kod_poczt_um=--}} '''Nazaret''' ([[Hebrajsczi jãzëk|hebr]]. ‏''נצרת‎'', ''Nacerat''; [[Arabsczi jãzëk|arab]]. ‏''الناصرة‎'', ''An-Nasira'') – nôwiãkszi gard Nordowégò Distriktu w [[Izrael|Jizraelu]]. Je to nôwiãkszi [[Arabowie|arabsczi]] gard w krôju ë dlôte czãsto je pòzëwóné „arabską stolëcã Jizraela”. Stanòwi gòspòdarczą, pòliticzną, kùlturalną ë mediôlną stolëcã jizraelsczich [[Arabowie|Arabów]]. Ùstôw panëjącé w gardze są wôżnëm indikatorã ùstawów panëjącëch w arabsczi spòlëznë Jizraela. W [[Ewanieliô|Ewanieliach]] Nazaret òstało dotëgòwóné jakno môlëzna dorôstaniô [[Jezës Christus|Jezësa Christusa]], w związkù z czim wëbùdowóno tuwò lëczné sanktuariô wdôru [[Biblëjô|biblijné]] wëdarzeniô. Stałë sã òne célã [[Pielgrzimka|pielgrzimków]] [[Chrzescëjaństwò|chrzescëjanów]]. == Òbaczë téż == * [[Galileja]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Izrael]] 7cg2k5aw3mw53yay1pwwljtokvfjhdo 0 8677 206148 201049 2026-07-09T23:41:08Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Ksążnica Kongresu]] do [[Ksążnica Kòngresu]]: o→ò 201049 wikitext text/x-wiki <div class="thumb tright"> <div class="thumbinner" style="width:252px;"> {| style="border:1px solid #ccc;" |- | [[Òbrôzk:Flag of the United States Library of Congress.png|120px|alt=|Fana|link=]] | [[Òbrôzk:Library of Congress, Washington, D.C. - c. 1902.jpg|120px|alt=|Nôwôżniészi dzél bùdinków Ksążnicczi Kòngresu|link=]] |} </div> </div> '''Ksążnica Kòngresu''' ([[Anielsczi jãzëk|ani]]. ''Library of Congress'') – ksążnica, chtërna pòwstała w Waszingtonie D.C. òd 1800 rokù. Òna mô m.jin. baro wiele ksążków. To je nôwôżniészô ksążnica swiata. [[Kaszëbi]] mają téż tu kaszëbskòjãzëkòwé ksążczi. Dzél z nich to je [[kaszëbskô lëteratura]] do [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskòjãzëkòwégò]] czëtaniégò, a kąsk z nich je do kaszëbsczi edukacji na ùniwersytecczi rówiznie. Stądka je midzënôrodny kòd ISO 639-2 dlô kaszëbsczégò jãzëka – "csb". == Lësta kaszëbskòjãzëkòwich dokôzów w Ksążnicë Kòngresu == {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%" |+ ! colspan="2" rowspan="2" | ! colspan="3" |Tituł |- ! colspan="3" align="left" |Wëdôwizna |- !# !Co ! align="left" |Data ! align="left" |Kòntribùcjô !Jãzëk |- | rowspan="3" align="right" |1 | rowspan="3" align="left" |📖 | colspan="3" |'''Żużónka jak mrzónka--Kołysanka z marzeń<ref name=":0" />''' |- | colspan="3" |[[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]], Oddz. Miejski w Gdańsku |- | align="right" |[[1984]] | align="left" |[[Stanisłôw Janke|Janke, Stanisław]] | align="left" |csb |- | rowspan="3" align="right" |2 | rowspan="3" align="left" |📖 | colspan="3" |'''Borzyszkowy i Borzyszkowscy<ref name=":1" />''' |- | colspan="3" |Instytut Kaszubski w Gdańsku |- | align="right" |[[1991]] | align="left" |Borzyszkowski, Józef | align="left" |pl; csb; de |} {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%" |+Lësta (2026-05-05) !# !Co !Tituł ! ! !Jãzëk !s. bio ! align="left" |Kòntribùcjô !Wëdôwizna ! align="left" |Data |- | align="right" |1 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Żużónka jak mrzónka--Kołysanka z marzeń<ref name=":0">https://lccn.loc.gov/92180960</ref> 📒 |csb | | align="left" |[[Stanisłôw Janke|Janke, Stanisław]] |[[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]], Oddz. Miejski w Gdańsku | align="right" |[[1984]] |- | align="right" |2 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Borzyszkowy i Borzyszkowscy<ref name=":1">https://lccn.loc.gov/2016487757</ref> 📒 |pl; csb; de | | align="left" |Instytut Kaszubski W Gdańsku - Borzyszkowski, Józef |Instytut Kaszubski w Gdańsku | align="right" |[[1991]] |- | align="right" |3 | align="left" |📖 | align="left" |Wspomnienia kaszubskiego "gbura"<ref>https://lccn.loc.gov/94203712</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Polish and Kashubian; v. 3 in Kashubian with introductions in Polish. Vol. 2-<3 > published by Instytut Kaszubski w Gdańsku. |pl; csb | | align="left" |[[Bòlesłôw Jażdżewsczi|Jażdżewski, Bolesław]] |[[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]], Zarząd Główny, [[Gduńsk]] | align="right" |[[1992]] |- | align="right" |4 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Powiat wejherowski na dawnych pocztówkach = Wejrowsczi pòwiôt na stôrëch kôrtach = Old postcards of the Wejherowo Poviat = Kreis Wejherowo auf alten Ansichtskarten = L'arrondissement de Wejherowo sur les vieilles cartes postales<ref>https://lccn.loc.gov/2017382227</ref> 📒 |pl; en; fr; de; csb |? | align="left" |Żmuda-Trzebiatowski, Tomasz |T&T s.c. ; [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie|Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej w Wejherowie]], [Wejherowo] | align="right" |[[2001]] |- | align="right" |5 | align="left" |📖 | align="left" |Kaszuby : leksykon geograficzny<ref>https://lccn.loc.gov/2003383296</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |In Polish; includes Polish-Kashubian glossary. |pl |? | align="left" |Klaman, Edward |Oficyna Czec; Wydawn. Uniwersytetu Gdańskiego, [[Gduńsk]]; [[Sopòt]] | align="right" |[[2002]] |- | align="right" |6 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Przësłowié samò sã rodzy w głowie : Kaszubskie przysłowia z polskimi odpowiednikami<ref>https://lccn.loc.gov/2003543084</ref> 📒 |csb; pl | | align="left" |Pomierska, Justyna |Oficyna Czec, [[Gduńsk]] | align="right" |[[2002]] |- | align="right" |7 | align="left" |📖 | align="left" |Teksty więzienne<ref>https://lccn.loc.gov/2005475096</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Text in Kashubian; introd. and commentary in Polish; one text also translated into German. Includes bibliographical references. |'''csb'''; pl; de |Jo | align="left" |[[Florión Cenôwa|Cenôwa, Florión]]; Szultka, Zygmunt | | align="right" |[[2004]] |- | align="right" |8 | align="left" |📖 | align="left" |Historia Kaszubów w dziejach Pomorza<ref>https://lccn.loc.gov/2007396121</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Vol. 1 has summary in German; v. 3-5 have summaries in English, German, and Kashubian. Vol. <3-4> by Józef Borzyszkowski; v. <5> by Cezary Obracht-Prondzyński. Includes bibliographical references and indexes. | |Jo | align="left" |Obracht-Prondzyński, Cezary - [[Józef Bòrzëszkòwsczi|Borzyszkowski, Józef]] - [[Gerard Labùda|Labuda, Gerard]] | | align="right" |[[2006]] |- | align="right" |9 | align="left" |📖 | colspan="2" align="left" |Kaszuby : trzy epoki / [koncepcja albumu, wybór zdjęć, Mariusz Dyduch; tekst, Józef Lubiński] = Kaszëbë : trzë cządë czasu / [ùdba albùmù, wëbór òdjimniãców, Mariusz Dyduch; tekst, Józef Lubiński]<ref>https://lccn.loc.gov/2008368523</ref> 📒 | align="left" |Introd. and captions in Polish and Kashubian. |pl; csb | | align="left" |Lubiński, Józef - Dyduch, Mariusz | | align="right" |[[2007]] |- | align="right" |10 | align="left" |📖 | align="left" |Literatura kaszubska w nauce, edukacji, życiu publicznym<ref>https://lccn.loc.gov/2010490356</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Polish and Kashubian. Proceedings from a conference held Sept. 5-7, 2007 in Starbienino. Includes bibliographical references. |pl; csb |Jo | align="left" |Instytut Kaszubski W Gdańsku - Zielonka, Zbigniew | | align="right" |[[2007]] |- | align="right" |11 | align="left" |📖 | colspan="2" align="left" |Geografia Kaszub = Geògrafia Kaszëb<ref>https://lccn.loc.gov/2009357619</ref> 📒 | align="left" |In Polish and Kashubian. Includes bibliographical references. |pl; csb |Jo | align="left" |Mordawski, Jan | | align="right" |[[2008]] |- | align="right" |12 | align="left" |🎧 | colspan="2" align="left" |Cassubia incognita = Kaszëbszczé piesnie : z archiwum Instytutu Sztuki PAN.<ref>https://lccn.loc.gov/2015488668</ref> 📒 | align="left" |Tyt. wg etykiety. Digitalizacja i oprac. nagrań archiwalnych: zespół Pracowni Fonograficznej IS PAN pod kier. Jacka Jackowskiego. Broszura zawiera komentarz entomuzykologiczny pol. i streszcz. ang. Nie podano czasu trwania. Śpiew w jęz. kaszubskim. | | | align="left" |Instytut Sztuki (Polska Akademia Nauk) - Jackowski, Jacek Piotr | | align="right" |[[2009]] |- | align="right" |13 | align="left" |📖 | align="left" |Dialekty kaszubskie w świetle XIX-wiecznych materiałów archiwalnych : prezentacja i opracowanie kaszubskich materiałów językowych zebranych przez Georga Wenkera w latach 1879-1887<ref>https://lccn.loc.gov/2010458406</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |At head of title: Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk, Fundacja Slawistyczna. In Polish, with Kashubian texts and Polish translations; abstracts in English and German. Includes bibliographical references (p. 299-303) and index. | | | align="left" |Instytut Slawistyki (Polska Akademia Nauk) - Popowska-Taborska, Hanna - Fundacja Slawistyczna; [[Geòrg Wenker|Wenker, Georg]]; Rzetelska-Feleszko, Ewa |Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy, [[Warszawa]] | align="right" |[[2009]] |- | align="right" |14 | align="left" |📖 | align="left" |Západoslovanské paremiologické dědictví<ref>https://lccn.loc.gov/2011521724</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Proverbs in Czech, Kashubian, Lower Sorbian, Polish, Slovak, and Upper Sorbian; in cases in which an equivalent to a Czech proverb does not exist in a given language, a version has been provided. Includes bibliographical references (pages 257-259) and index. |'''cs'''; csb; dsb; pl; sk; hsb |257–259 | align="left" |Balowski, Mieczysław - Pančíková, Marta - Pomierska, Justyna - Mrhačová, Eva - Měškank, Alfred - Hrabal, Milan - Wölke, Sonja | | align="right" |[[2010]] |- | align="right" |15 | align="left" |📖 | align="left" |Pón Tadeùsz, to je, Òstatny najachùnk na Lëtwie : szlacheckô historiô z rokù 1811 i 1812 w dwanôsce knégach wiérszã<ref>https://lccn.loc.gov/2013469088</ref> | colspan="2" align="left" |<nowiki>Pón Tadeùsz | Òstatny najachùnk na Lëtwie 📒</nowiki> |'''csb'''; pl |429 | align="left" |Janke, Stanisław - [[Adóm Mickiewicz|Mickiewicz, Adam]] | | align="right" |[[2010]] |- | align="right" |16 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Słownik polsko-angielsko-kaszubski = Polish-English-Kashubian dictionary = Pòlskò-anielskò-kaszëbsczi słowôrz<ref>https://lccn.loc.gov/2013489157</ref> 📒 |pl; en; csb |6 | align="left" |Jeliński, Marian; [[Dawid Szulëst|Shulist, David]] |Fundacja Skansenu Pszczelarskiego, [[Żukòwò]] | align="right" |[[2010]] |- | align="right" |17 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Legendy Pomorza i Kaszub = Die Legenden von Pommern und Kaschuben = Òpòwiednie Pòmòrzô ë Kaszëbsczi<ref>https://lccn.loc.gov/2010458310</ref> 📒 |pl; de; csb |445–446 | align="left" |Abramowicz, Dorota | | align="right" |[[2010]] |- | align="right" |18 | align="left" |📖 | align="left" |[[Norbertańska siła Kaszub]]<ref>https://lccn.loc.gov/2015433892</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Proceedings from a conference held March13, 2010 in Żukowo. Chiefly Polish, with some contributions in Kashubian. "800 lat Żukowa 1212-2012"--Cover. Includes bibliographical references. | |Jo | align="left" |[[Eùgeniusz Prëczkòwsczi|Pryczkowski, Eugeniusz]]; [[Andrzej Groth|Groth, Andrzej]] |ROST, Banino | align="right" |[[2011]] |- | align="right" |19 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Słownik kaszubsko-angielsko-polski = Kaszëbskò-anielskò-pòlsczi słowôrz = Kashubian-English-Polish dictionary<ref>https://lccn.loc.gov/2013401033</ref> 📒 |pl; csb; en |4–5 | align="left" |Jeliński, Marian - Shulist, David | | align="right" |[[2011]] |- | align="right" |20 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Tatczëzna : literackie przestrzenie Kaszub<ref>https://lccn.loc.gov/2011479857</ref> 📒 |en; de; csb |319–350 | align="left" |Kuik-Kalinowska, Adela | | align="right" |[[2011]] |- | align="right" |21 | align="left" |📖 | align="left" |W cieniu morza czasu : literackie obrazy Kaszub i Gdańska<ref>https://lccn.loc.gov/2013489168</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Program for Salon Kaszuby i Gdański, part of the Targa Książki w Krakowie. Bound back-to-back and upside down. Includes bibliographical references (pages 105-107). Polish, Kashubian, and German. |pl; csb; de |105–107 | align="left" |Borzyszkowska-Szewczyk, Miłosława | | align="right" |[[2013]] |- | align="right" |22 | align="left" |📖 | align="left" |To je krótczé, to je dłudżé ... : wędrówki szlakiem obrazkowych nut<ref>https://lccn.loc.gov/2015511568</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Includes bibliographical references (pages 93-94). Polish and Kashubian. |pl; csb |93–94 | align="left" |[[Róman Drzéżdżón|Drzeżdżon, Roman]] | | align="right" |[[2014]] |- | align="right" |23 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie<ref>https://lccn.loc.gov/2014490787</ref> 📒 | |258–265 | align="left" |[[Jerzi Tréder|Treder, Jerzy]] | | align="right" |[[2014]] |- | align="right" |24 | align="left" |📖 | align="left" |Izabella Trojanowska (1929-1995)<ref>https://lccn.loc.gov/2015511587</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |In Polish; some text in Kashubian. Volume includes a bibliography of the Polish-Kashubian journalist and author Izabella Trojanowska, a finding aid to her archives at the Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomoskiej w Wejherowie, a collection of her journalistic writings about Kashubia and the Kashubians, facsimile reproductions of letters written to her by friends and colleagues, as well as essays of appreciation by friends and… |'''pl'''; csb | | align="left" |Borzyszkowski, Józef - Trojanowska, Izabella | | align="right" |[[2015]] |- | align="right" |25 | align="left" |📖 | align="left" |Chceta wiãcy krwie?<ref>https://lccn.loc.gov/2015511110</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Dzysdniowô kaszëbskô proza 2014"--Cover. | | | align="left" |Muzeum Piśmiennictwa I Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej W Wejherowie | | align="right" |[[2015]] |- | align="right" |26 | align="left" |📖 | align="left" |W jantarowi krôjnie : ùczbòwnik do kaszëbsczégò jãzëka dlô gimnazjum. Dzél 1<ref>https://lccn.loc.gov/2016451263</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |In Kashubian; some text in Polish. Textbook for high school students. Accompanying CD contains recordings of text passages read aloud and correlated to exercises in the textbook. Includes bibliographical references (pages 203-205). | | | align="left" |Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie - Hewelt, Jadwiga - Pryczkowska, Elżbieta | | align="right" |[[2015]] |- | align="right" |27 | align="left" |📖 | align="left" |Ginące rzemiosło na Kaszubach = Dżinącé rzemiãsło na Kaszëbach = Obsolete occupations and crafts in Kashubia<ref>https://lccn.loc.gov/2017472411</ref> | colspan="2" align="left" |<nowiki>Dżinącé rzemiãsło na Kaszëbach | Obsolete occupations and crafts in Kashubia 📒</nowiki> |pl; csb; en | | align="left" |[[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]]; Majkowski, Dariusz; Frymark, Stanisław; [[Blanche Krbechek|Krbechek, Blanche]]; Obracht-Prondzyński, Cezary | | align="right" |[[2015]] |- | align="right" |28 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Kaszëbskô chrestomatiô : wëbiér tekstów do ùczbë kaszëbsczégò jãzëka dlô sztudérów<ref>https://lccn.loc.gov/2016593761</ref> 📒 | |Jo | align="left" |[[Gduńsczi Ùniwersytet]] | | align="right" |[[2015]] |- | align="right" |29 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Król Kaszubów : Karol Krefft<ref>https://lccn.loc.gov/2017458620</ref> 📒 |pl; csb |209–213 | align="left" |Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie. Oddział W Baninie - [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi|Pryczkowski, Eugeniusz]] | | align="right" |[[2016]] |- | align="right" |30 | align="left" |📖 | align="left" |Piesniôrz rëbacczégò żëwòta<ref>https://lccn.loc.gov/2016459455</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Works by Marión Selin chiefly in Kashubian, with some in Polish; editorial matter in Polish. Includes bibliographical references (pages 147-149). |'''csb'''; pl |147–149 | align="left" |[[Róman Drzéżdżón|Drzeżdżon, Roman]]; Selin, Marión | | align="right" |[[2016]] |- | align="right" |31 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Kašupsko-srpski rečnik = Kaszëbskò-serbsczi słowôrz<ref>https://lccn.loc.gov/2018422819</ref> 📒 |csb; sr | | align="left" |[[Hana Makùrôt|Makurat, Hanna]]; [[Duszan Pażdżersczi|Pažđerski, Dušan-Vladislav]] |Alma, Beograd | align="right" |[[2017]] |- | align="right" |32 | align="left" |📖 | colspan="2" align="left" |Grass a Kaszuby/i = Grass a Kaszëbë/Kaszëbi = Grass and Kashubia/ns<ref>https://lccn.loc.gov/2019380810</ref> 📒 | align="left" |Catalog of an exhibition held at Gdańska Galeria Güntera Grassa, November 10, 2017-January 28, 2018. "Artyści ... : Piotr Józefowicz, Jacek Kornacki, Dorota Nieznalska, Anna Orbaczewska, Michał Szlaga, Krzysztof Topolski, Anna Włodarska, Krzysztof Wróblewski, Wojciech Zamiara." Texts in Polish, Kashubian and English. | | | align="left" |Cirocka, Bogumiła - Grass, Günter - Borzyszkowska-Szewczyk, Miłosława - Kuellmer, Karl - Wróblewska, Marta - Dusza, Patrycja - Gdańska Galeria Güntera Grassa | | align="right" |[[2017]] |- | align="right" |33 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Méster Jan (1907-1989) : praca monograficzna o Janie Trepczyku<ref>https://lccn.loc.gov/2017425490</ref> 📒 |pl; csb |153–278 | align="left" |Frankowska, W. Witosława | | align="right" |[[2017]] |- | align="right" |34 | align="left" |📖 | align="left" |Apokalipsa św. Jana<ref>https://lccn.loc.gov/2019453847</ref> | align="left" |Apokalipsa świętego Jana 📒 | align="left" |Selections from Revelation in Polish and Kashubian; introductory texts in Polish. | | | align="left" |Tamkun, Maciej - Sikora, Adam | | align="right" |[[2017]] |- | align="right" |35 | align="left" |📖 | align="left" |Kaszëbskô młodëch rewòlucjô<ref>https://lccn.loc.gov/2017425677</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Includes bibliographical references. Polish and Kashubian. "Wiedno Kaszëbë!"--Cover. | | | align="left" |Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie. Oddział W Baninie - [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi|Pryczkowski, Eugeniusz]] - Kankòwskô-Filëpiôk, Katarzëna | | align="right" |[[2017]] |- | align="right" |36 | align="left" |📖 | align="left" |Stanisław Pestka (1929-2015)<ref>https://lccn.loc.gov/2017458891</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Collection of writings by and about Stanisław Pestka (pseudonym used for his poetical works: Jan Zbrzyca) in Polish and Kashubian, including selections from his essays and poems, facsimiles of notebooks and documents, diaries, correspondence, photographs, reminiscences of the author by his family and friends and a critical study of his poetry. | | | align="left" |Borzyszkowski, Józef - Pestka, Stanisław - Zbrzyca, Jan - Instytut Kaszubski W Gdańsku - Muzeum Piśmiennictwa I Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej W Wejherowie | | align="right" |[[2017]] |- | align="right" |37 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Terôczasnô kaszëbskô kùltura = Współczesna kultura kaszubska<ref>https://lccn.loc.gov/2020377161</ref> 📒 |csb; pl |315–318 | align="left" |Kulikowska, Katarzyna - Fópka, Tomôsz - Obracht-Prondzyński, Cezary - Majkowski, Dariusz | | align="right" |[[2018]] |- | align="right" |38 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Polsko-kaszubski słownik nazw fizjograficznych<ref>https://lccn.loc.gov/2021404540</ref> 📒 |pl; csb | | align="left" |Baska-Borzyszkowska, Felicja - Rada Języka Kaszubskiego | | align="right" |[[2018]] |- | align="right" |39 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Twórczość kaszubskojęzyczna<ref>https://lccn.loc.gov/2021404213</ref> 📒 |'''csb'''; pl |xxxi | align="left" |Borzyszkowski, Józef - Cybulski, Marek - Kalinowski, Daniel - Budzisz, Alojzy - Instytut Kaszubski W Gdańsku | align="left" | | align="right" |[[2019]] |- | align="right" |40 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Mój z mòją<ref>https://lccn.loc.gov/2021404520</ref> 📒 |'''csb'''; pl | | align="left" |Léwna, Kristina - Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie - Majkowski, Dariusz | | align="right" |[[2019]] |- | align="right" |41 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Pisarze šzëją : zéńdzenia zkaszëbską lëteraturą<ref>https://lccn.loc.gov/2020427405</ref> 📒 | | | align="left" |[[Janusz Mamelsczi|Mamelski, Janusz]] |[[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]], [[Gduńsk]] | align="right" |[[2020]] |- | align="right" |42 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Pòd òkó Jastrë<ref>https://lccn.loc.gov/2021404207</ref> 📒 | | | align="left" |Majkowski, Dariusz | | align="right" |[[2020]] |- | align="right" |‼️43 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Twórczość liryczna<ref>https://catalog.loc.gov/vwebv/holdingsInfo?bibId=22140474</ref> 📒 | | | align="left" |Kuik-Kalinowska, Adela; [[Bòżena Ùgòwskô|Ugowska, Bożena]]; Borzyszkowski, Józef; Pestka, Stanisław | | align="right" |[[2020]] |- | align="right" |44 | align="left" |📖 | align="left" |Pisarze żëją : zéńdzenia z kaszëbską lëteraturą<ref>https://lccn.loc.gov/2022380783</ref> | colspan="2" align="left" |Zéńdzenia z kaszëbską lëteraturą 📒 | | | align="left" |[[Janusz Mamelsczi|Mamelski, Janusz]] - Grudnik, Joanna | | align="right" |[[2020]] |- | align="right" |45 | align="left" |📖 | align="left" |Kaszëbsczi jãzëk w Kanadze, ÙSA i Nowi Zelandii ; Leksykalné interferencje w gôdce Kaszëbów w Kanadze, ÙSA i Nowi Zelandii = Kashubian language in Canada, the USA and New Zealand ; Lexical interferences in Kashubian language in Canada, the USA and New Zealand / Stanisłôw Frymark.<ref>https://lccn.loc.gov/2022380879</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Kashubian and English versions bound tête-bêche to one another. Includes bibliographical references (pages 82-85, 140-142 in Kashubian section; pages 88-92, 143-145 in English section) and index. In Kashubian and English. | | | align="left" |[[Stanisłôw Frymark|Frymark, Stanisław]] |Zómk Zôbòrsczi, [Leśno] | align="right" |[[2020]] |- | align="right" |‼️46 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Twórczość liryczna<ref>https://catalog.loc.gov/vwebv/holdingsInfo?bibId=22140474</ref> | | | align="left" |[[Stanisłôw Pestka|Pestka, Stanisław]] | | align="left" |[[2020]]-01-01 |- | align="right" |47 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Kaszëbsczi teater : zjawiszcze, fòrmë, òkrãżé = Teatr kaszubski : fenomen, formy, środowisko<ref>https://lccn.loc.gov/2022380650</ref> 📒 |pl; csb |433–439 | align="left" |Kalinowski, Daniel - Majkowski, Dariusz |[[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]]; Instytut Kaszubski w Gdańsku, [[Gduńsk]] | align="right" |[[2021]] |- | align="right" |48 | align="left" |📖 | align="left" |Słowińsczé tekstë Friedricha Lorentza : pòdóné w dzysczasny kaszëbiznie i pò pòlskù<ref>https://lccn.loc.gov/2022380325</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Translation of texts in Slovincian dialect into modern Kashubian and Polish; foreword in Kashubian. Includes bibliographical references. | | | align="left" |Lorentz, Friedrich - [[Eùgeniusz Gòłąbk|Gołąbek, Eugeniusz]] | | align="right" |[[2021]] |- | align="right" |49 | align="left" |📖 | align="left" |Kaszuby-Pomorze na tle Słowiańszczyzny : historia, kultura, język<ref>https://lccn.loc.gov/2022380554</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Includes bibliographical references and indexes Summaries and table of contents also in Kashubian and English | | | align="left" |Lubocki, Adam | | align="right" |[[2021]] |- | align="right" |50 | align="left" |🎶 | align="left" |Midzë niebã a zemią : 10 utworów na chór dziecięcy a cappella do słów Ewy Warmowskiej w języku kaszubskim<ref>https://lccn.loc.gov/2023449908</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |For children's chorus a cappella. Texts of songs in Kashubian, commentary in Polish. Staff notation. | | | align="left" |Rocławska-Musiałczyk, Anna - Warmowska, Ewa | | align="right" |[[2021]] |- | align="right" |‼️51 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Słowińsczé tekstë Friedricha Lorentza pòdóné w dzysczasny kaszëbiznie i pò pòlskù<ref>https://catalog.loc.gov/vwebv/holdingsInfo?bibId=22437271</ref> | | | align="left" |Gòłąbek, Eugeniusz | | align="left" |2021-01-01 |- | align="right" |‼️52 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Twórczość kaszubska<ref>https://catalog.loc.gov/vwebv/holdingsInfo?bibId=23230333</ref> | | | align="left" |Bilot, Jan - Kalinowski, Daniel - Borzyszkowski, Józef | | align="right" |[[2022]] |- | align="right" |53 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Twórczość kaszubska<ref>https://lccn.loc.gov/2024463112</ref> 📒 |'''csb'''; pl |lxxxvii–lxxxviii | align="left" |Bilot, Jan - Kalinowski, Daniel - Cybulski, Marek - Borzyszkowski, Józef | | align="right" |[[2022]] |- | align="right" |54 | align="left" |📖 | align="left" |Szmeroszeptë<ref>https://lccn.loc.gov/2022380374</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |A collection of erotic poems in Kashubian by Anna Różk - a teacher of Kashubian and Polish. | | | align="left" |Różek, Anna | | align="right" |[[2022]] |- | align="right" |55 | align="left" |📖 | colspan="2" align="left" |W kręgach znaczeń i treści : od Młodej Polski do Kaszub : profesorowi Tadeuszowi Linknerowi<ref>https://lccn.loc.gov/2023535246</ref> 📒 | align="left" |Includes bibliographical references. Bibliography of works by Tadeusz Linkner (pages 21-72) Texts in Polish with one article in Kashubian |'''pl'''; csb |21–72 | align="left" |Majkowski, Dariusz - Linkner, Tadeusz - Schramke, Grzegorz J. | | align="right" |[[2022]] |- | align="right" |56 | align="left" |📖 | colspan="2" align="left" |Detal i panorama : o twórczości kaszubskiej Stanisława Pestki<ref>https://lccn.loc.gov/2023479464</ref> 📒 | align="left" |Summary in English and Kashubian. Includes bibliographical references (pages 365-386) and index. |'''pl'''; en; csb |365–386 | align="left" |[[Bòżena Ùgòwskô|Ugowska, Bożena]] | | align="right" |[[2022]] |- | align="right" |‼️57 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Szmeroszeptë<ref>https://catalog.loc.gov/vwebv/holdingsInfo?bibId=22437422</ref> | | | align="left" |Róšzek, Anna | align="left" | | align="left" |[[2022]]-01-01 |- | align="right" |58 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Bënë bùten<ref>https://lccn.loc.gov/2023535221</ref> 📒 | | | align="left" |Janke, Stanisław | | align="right" |[[2023]] |- | align="right" |59 | align="left" |📖 | align="left" |Stanisław Janke : twórca literatury kaszubskiej i polskiej<ref>https://lccn.loc.gov/2025488540</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Summary in English and Kashubian Includes bibliographical references (pages 341-378) and index. | |341–378 | align="left" |Majkowski, Dariusz | | align="right" |[[2023]] |- | align="right" |60 | align="left" |📖 | align="left" |Historia Kaszubów w dziejach Pomorza. T. 2, Czasy nowożytne : w Rzeczypospolitej Obojga Narodów, państwie brandenbursko-pruskim i Królestwie Pruskim 1455-1815<ref>https://lccn.loc.gov/2025488572</ref> | align="left" |Czasy nowożytne : w Rzeczypospolitej Obojga Narodów, państwie brandenbursko-pruskim i Królestwie Pruskim 1455-1815 📒 | align="left" |Bibliografia na stronach 911-948. Indeksy. Streszczenia w języku angielskim, kaszubskim i niemieckim. | |911–948 | align="left" |Instytut Kaszubski - Szultka, Zygmunt | | align="right" |[[2024]] |- | align="right" |61 | align="left" |📖 | align="left" |Ośla Skórka, Wieloskórka i Mysi Kożuszek - baśniowe siostry : studia nad wątkiem bajkowym ATU 510B<ref>https://lccn.loc.gov/2025488319</ref> | align="left" |Studia nad wątkiem bajkowym ATU 510B 📒 | align="left" |W aneksie polskie wersje "Wieloskórki" w przekładach Elizy Pieciul-Karmińskiej oraz wybrane teksty źródłowe ludowej proweniencji. Bibliografia, netografia na stronach 167-178. Indeks. W aneksie część tekstu w języku kaszubskim, część w przekładzie z języka niemieckiego. Streszczenie w języku angielskim. | |167–178 | align="left" |Loba, Anna - Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Im. Adama Mickiewicza (Poznań) - Pieciul-Karmińska, Eliza - Kowalczyk, Kamila - Uniwersytet Im. Adama Mickiewicza (Poznań) | | align="right" |[[2024]] |- | align="right" |62 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Emigracja kaszubska : ludzie–instytucje–kultura = Kaszëbskô emigracjô : lëdze–institucje–kùltura<ref>https://lccn.loc.gov/2025448207</ref> 📒 |pl; csb |278–288 | align="left" |Kalinowski, Daniel - Obracht-Prondzyński, Cezary - Gradowski, Krzysztof - Kurowska-Susdorf, Aleksandra | | align="right" |[[2024]] |} {{Aktualizacjô|Òstatnô=2026-05-05|Nastãpnô=+2 lata}}<ref>https://web.archive.org/web/20260505183021/https://www.loc.gov/search/?fa=language%3Akashubian&all=true&c=150&sb=date</ref> == Òbaczë téż == {{#categorytree:Biblioteczi|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë|2}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.loc.gov Bibloteka] * [https://www.loc.gov/standards/iso639-2/php/code_list.php ISO 639-2 ''csb''] * [https://www.loc.gov/search/?fa=language%3Akashubian&all=true&st=list&c=150 Kashubian (Kaszëbsczi)] * https://web.archive.org/web/20260505183021/https://www.loc.gov/search/?fa=language%3Akashubian&all=true&c=150&sb=date * https://web.archive.org/web/20260505183055/http://web.archive.org/screenshot/https://www.loc.gov/search/?fa=language%3Akashubian&all=true&c=150&sb=date [[Kategòrëjô:Biblioteczi]] [[Kategòrëjô:Zjednóné Kraje Americzi]] ftx4wzpepi4lpxd92higo5n61etlgze 206150 206148 2026-07-09T23:42:10Z Iketsi 3254 {{jãz.|en}} 206150 wikitext text/x-wiki <div class="thumb tright"> <div class="thumbinner" style="width:252px;"> {| style="border:1px solid #ccc;" |- | [[Òbrôzk:Flag of the United States Library of Congress.png|120px|alt=|Fana|link=]] | [[Òbrôzk:Library of Congress, Washington, D.C. - c. 1902.jpg|120px|alt=|Nôwôżniészi dzél bùdinków Ksążnicczi Kòngresu|link=]] |} </div> </div> '''Ksążnica Kòngresu''' ({{jãz.|en}} ''Library of Congress'') – ksążnica, chtërna pòwstała w Waszingtonie D.C. òd 1800 rokù. Òna mô m.jin. baro wiele ksążków. To je nôwôżniészô ksążnica swiata. [[Kaszëbi]] mają téż tu kaszëbskòjãzëkòwé ksążczi. Dzél z nich to je [[kaszëbskô lëteratura]] do [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskòjãzëkòwégò]] czëtaniégò, a kąsk z nich je do kaszëbsczi edukacji na ùniwersytecczi rówiznie. Stądka je midzënôrodny kòd ISO 639-2 dlô kaszëbsczégò jãzëka – "csb". == Lësta kaszëbskòjãzëkòwich dokôzów w Ksążnicë Kòngresu == {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%" |+ ! colspan="2" rowspan="2" | ! colspan="3" |Tituł |- ! colspan="3" align="left" |Wëdôwizna |- !# !Co ! align="left" |Data ! align="left" |Kòntribùcjô !Jãzëk |- | rowspan="3" align="right" |1 | rowspan="3" align="left" |📖 | colspan="3" |'''Żużónka jak mrzónka--Kołysanka z marzeń<ref name=":0" />''' |- | colspan="3" |[[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]], Oddz. Miejski w Gdańsku |- | align="right" |[[1984]] | align="left" |[[Stanisłôw Janke|Janke, Stanisław]] | align="left" |csb |- | rowspan="3" align="right" |2 | rowspan="3" align="left" |📖 | colspan="3" |'''Borzyszkowy i Borzyszkowscy<ref name=":1" />''' |- | colspan="3" |Instytut Kaszubski w Gdańsku |- | align="right" |[[1991]] | align="left" |Borzyszkowski, Józef | align="left" |pl; csb; de |} {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%" |+Lësta (2026-05-05) !# !Co !Tituł ! ! !Jãzëk !s. bio ! align="left" |Kòntribùcjô !Wëdôwizna ! align="left" |Data |- | align="right" |1 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Żużónka jak mrzónka--Kołysanka z marzeń<ref name=":0">https://lccn.loc.gov/92180960</ref> 📒 |csb | | align="left" |[[Stanisłôw Janke|Janke, Stanisław]] |[[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]], Oddz. Miejski w Gdańsku | align="right" |[[1984]] |- | align="right" |2 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Borzyszkowy i Borzyszkowscy<ref name=":1">https://lccn.loc.gov/2016487757</ref> 📒 |pl; csb; de | | align="left" |Instytut Kaszubski W Gdańsku - Borzyszkowski, Józef |Instytut Kaszubski w Gdańsku | align="right" |[[1991]] |- | align="right" |3 | align="left" |📖 | align="left" |Wspomnienia kaszubskiego "gbura"<ref>https://lccn.loc.gov/94203712</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Polish and Kashubian; v. 3 in Kashubian with introductions in Polish. Vol. 2-<3 > published by Instytut Kaszubski w Gdańsku. |pl; csb | | align="left" |[[Bòlesłôw Jażdżewsczi|Jażdżewski, Bolesław]] |[[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]], Zarząd Główny, [[Gduńsk]] | align="right" |[[1992]] |- | align="right" |4 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Powiat wejherowski na dawnych pocztówkach = Wejrowsczi pòwiôt na stôrëch kôrtach = Old postcards of the Wejherowo Poviat = Kreis Wejherowo auf alten Ansichtskarten = L'arrondissement de Wejherowo sur les vieilles cartes postales<ref>https://lccn.loc.gov/2017382227</ref> 📒 |pl; en; fr; de; csb |? | align="left" |Żmuda-Trzebiatowski, Tomasz |T&T s.c. ; [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie|Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej w Wejherowie]], [Wejherowo] | align="right" |[[2001]] |- | align="right" |5 | align="left" |📖 | align="left" |Kaszuby : leksykon geograficzny<ref>https://lccn.loc.gov/2003383296</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |In Polish; includes Polish-Kashubian glossary. |pl |? | align="left" |Klaman, Edward |Oficyna Czec; Wydawn. Uniwersytetu Gdańskiego, [[Gduńsk]]; [[Sopòt]] | align="right" |[[2002]] |- | align="right" |6 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Przësłowié samò sã rodzy w głowie : Kaszubskie przysłowia z polskimi odpowiednikami<ref>https://lccn.loc.gov/2003543084</ref> 📒 |csb; pl | | align="left" |Pomierska, Justyna |Oficyna Czec, [[Gduńsk]] | align="right" |[[2002]] |- | align="right" |7 | align="left" |📖 | align="left" |Teksty więzienne<ref>https://lccn.loc.gov/2005475096</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Text in Kashubian; introd. and commentary in Polish; one text also translated into German. Includes bibliographical references. |'''csb'''; pl; de |Jo | align="left" |[[Florión Cenôwa|Cenôwa, Florión]]; Szultka, Zygmunt | | align="right" |[[2004]] |- | align="right" |8 | align="left" |📖 | align="left" |Historia Kaszubów w dziejach Pomorza<ref>https://lccn.loc.gov/2007396121</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Vol. 1 has summary in German; v. 3-5 have summaries in English, German, and Kashubian. Vol. <3-4> by Józef Borzyszkowski; v. <5> by Cezary Obracht-Prondzyński. Includes bibliographical references and indexes. | |Jo | align="left" |Obracht-Prondzyński, Cezary - [[Józef Bòrzëszkòwsczi|Borzyszkowski, Józef]] - [[Gerard Labùda|Labuda, Gerard]] | | align="right" |[[2006]] |- | align="right" |9 | align="left" |📖 | colspan="2" align="left" |Kaszuby : trzy epoki / [koncepcja albumu, wybór zdjęć, Mariusz Dyduch; tekst, Józef Lubiński] = Kaszëbë : trzë cządë czasu / [ùdba albùmù, wëbór òdjimniãców, Mariusz Dyduch; tekst, Józef Lubiński]<ref>https://lccn.loc.gov/2008368523</ref> 📒 | align="left" |Introd. and captions in Polish and Kashubian. |pl; csb | | align="left" |Lubiński, Józef - Dyduch, Mariusz | | align="right" |[[2007]] |- | align="right" |10 | align="left" |📖 | align="left" |Literatura kaszubska w nauce, edukacji, życiu publicznym<ref>https://lccn.loc.gov/2010490356</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Polish and Kashubian. Proceedings from a conference held Sept. 5-7, 2007 in Starbienino. Includes bibliographical references. |pl; csb |Jo | align="left" |Instytut Kaszubski W Gdańsku - Zielonka, Zbigniew | | align="right" |[[2007]] |- | align="right" |11 | align="left" |📖 | colspan="2" align="left" |Geografia Kaszub = Geògrafia Kaszëb<ref>https://lccn.loc.gov/2009357619</ref> 📒 | align="left" |In Polish and Kashubian. Includes bibliographical references. |pl; csb |Jo | align="left" |Mordawski, Jan | | align="right" |[[2008]] |- | align="right" |12 | align="left" |🎧 | colspan="2" align="left" |Cassubia incognita = Kaszëbszczé piesnie : z archiwum Instytutu Sztuki PAN.<ref>https://lccn.loc.gov/2015488668</ref> 📒 | align="left" |Tyt. wg etykiety. Digitalizacja i oprac. nagrań archiwalnych: zespół Pracowni Fonograficznej IS PAN pod kier. Jacka Jackowskiego. Broszura zawiera komentarz entomuzykologiczny pol. i streszcz. ang. Nie podano czasu trwania. Śpiew w jęz. kaszubskim. | | | align="left" |Instytut Sztuki (Polska Akademia Nauk) - Jackowski, Jacek Piotr | | align="right" |[[2009]] |- | align="right" |13 | align="left" |📖 | align="left" |Dialekty kaszubskie w świetle XIX-wiecznych materiałów archiwalnych : prezentacja i opracowanie kaszubskich materiałów językowych zebranych przez Georga Wenkera w latach 1879-1887<ref>https://lccn.loc.gov/2010458406</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |At head of title: Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk, Fundacja Slawistyczna. In Polish, with Kashubian texts and Polish translations; abstracts in English and German. Includes bibliographical references (p. 299-303) and index. | | | align="left" |Instytut Slawistyki (Polska Akademia Nauk) - Popowska-Taborska, Hanna - Fundacja Slawistyczna; [[Geòrg Wenker|Wenker, Georg]]; Rzetelska-Feleszko, Ewa |Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy, [[Warszawa]] | align="right" |[[2009]] |- | align="right" |14 | align="left" |📖 | align="left" |Západoslovanské paremiologické dědictví<ref>https://lccn.loc.gov/2011521724</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Proverbs in Czech, Kashubian, Lower Sorbian, Polish, Slovak, and Upper Sorbian; in cases in which an equivalent to a Czech proverb does not exist in a given language, a version has been provided. Includes bibliographical references (pages 257-259) and index. |'''cs'''; csb; dsb; pl; sk; hsb |257–259 | align="left" |Balowski, Mieczysław - Pančíková, Marta - Pomierska, Justyna - Mrhačová, Eva - Měškank, Alfred - Hrabal, Milan - Wölke, Sonja | | align="right" |[[2010]] |- | align="right" |15 | align="left" |📖 | align="left" |Pón Tadeùsz, to je, Òstatny najachùnk na Lëtwie : szlacheckô historiô z rokù 1811 i 1812 w dwanôsce knégach wiérszã<ref>https://lccn.loc.gov/2013469088</ref> | colspan="2" align="left" |<nowiki>Pón Tadeùsz | Òstatny najachùnk na Lëtwie 📒</nowiki> |'''csb'''; pl |429 | align="left" |Janke, Stanisław - [[Adóm Mickiewicz|Mickiewicz, Adam]] | | align="right" |[[2010]] |- | align="right" |16 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Słownik polsko-angielsko-kaszubski = Polish-English-Kashubian dictionary = Pòlskò-anielskò-kaszëbsczi słowôrz<ref>https://lccn.loc.gov/2013489157</ref> 📒 |pl; en; csb |6 | align="left" |Jeliński, Marian; [[Dawid Szulëst|Shulist, David]] |Fundacja Skansenu Pszczelarskiego, [[Żukòwò]] | align="right" |[[2010]] |- | align="right" |17 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Legendy Pomorza i Kaszub = Die Legenden von Pommern und Kaschuben = Òpòwiednie Pòmòrzô ë Kaszëbsczi<ref>https://lccn.loc.gov/2010458310</ref> 📒 |pl; de; csb |445–446 | align="left" |Abramowicz, Dorota | | align="right" |[[2010]] |- | align="right" |18 | align="left" |📖 | align="left" |[[Norbertańska siła Kaszub]]<ref>https://lccn.loc.gov/2015433892</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Proceedings from a conference held March13, 2010 in Żukowo. Chiefly Polish, with some contributions in Kashubian. "800 lat Żukowa 1212-2012"--Cover. Includes bibliographical references. | |Jo | align="left" |[[Eùgeniusz Prëczkòwsczi|Pryczkowski, Eugeniusz]]; [[Andrzej Groth|Groth, Andrzej]] |ROST, Banino | align="right" |[[2011]] |- | align="right" |19 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Słownik kaszubsko-angielsko-polski = Kaszëbskò-anielskò-pòlsczi słowôrz = Kashubian-English-Polish dictionary<ref>https://lccn.loc.gov/2013401033</ref> 📒 |pl; csb; en |4–5 | align="left" |Jeliński, Marian - Shulist, David | | align="right" |[[2011]] |- | align="right" |20 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Tatczëzna : literackie przestrzenie Kaszub<ref>https://lccn.loc.gov/2011479857</ref> 📒 |en; de; csb |319–350 | align="left" |Kuik-Kalinowska, Adela | | align="right" |[[2011]] |- | align="right" |21 | align="left" |📖 | align="left" |W cieniu morza czasu : literackie obrazy Kaszub i Gdańska<ref>https://lccn.loc.gov/2013489168</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Program for Salon Kaszuby i Gdański, part of the Targa Książki w Krakowie. Bound back-to-back and upside down. Includes bibliographical references (pages 105-107). Polish, Kashubian, and German. |pl; csb; de |105–107 | align="left" |Borzyszkowska-Szewczyk, Miłosława | | align="right" |[[2013]] |- | align="right" |22 | align="left" |📖 | align="left" |To je krótczé, to je dłudżé ... : wędrówki szlakiem obrazkowych nut<ref>https://lccn.loc.gov/2015511568</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Includes bibliographical references (pages 93-94). Polish and Kashubian. |pl; csb |93–94 | align="left" |[[Róman Drzéżdżón|Drzeżdżon, Roman]] | | align="right" |[[2014]] |- | align="right" |23 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie<ref>https://lccn.loc.gov/2014490787</ref> 📒 | |258–265 | align="left" |[[Jerzi Tréder|Treder, Jerzy]] | | align="right" |[[2014]] |- | align="right" |24 | align="left" |📖 | align="left" |Izabella Trojanowska (1929-1995)<ref>https://lccn.loc.gov/2015511587</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |In Polish; some text in Kashubian. Volume includes a bibliography of the Polish-Kashubian journalist and author Izabella Trojanowska, a finding aid to her archives at the Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomoskiej w Wejherowie, a collection of her journalistic writings about Kashubia and the Kashubians, facsimile reproductions of letters written to her by friends and colleagues, as well as essays of appreciation by friends and… |'''pl'''; csb | | align="left" |Borzyszkowski, Józef - Trojanowska, Izabella | | align="right" |[[2015]] |- | align="right" |25 | align="left" |📖 | align="left" |Chceta wiãcy krwie?<ref>https://lccn.loc.gov/2015511110</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Dzysdniowô kaszëbskô proza 2014"--Cover. | | | align="left" |Muzeum Piśmiennictwa I Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej W Wejherowie | | align="right" |[[2015]] |- | align="right" |26 | align="left" |📖 | align="left" |W jantarowi krôjnie : ùczbòwnik do kaszëbsczégò jãzëka dlô gimnazjum. Dzél 1<ref>https://lccn.loc.gov/2016451263</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |In Kashubian; some text in Polish. Textbook for high school students. Accompanying CD contains recordings of text passages read aloud and correlated to exercises in the textbook. Includes bibliographical references (pages 203-205). | | | align="left" |Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie - Hewelt, Jadwiga - Pryczkowska, Elżbieta | | align="right" |[[2015]] |- | align="right" |27 | align="left" |📖 | align="left" |Ginące rzemiosło na Kaszubach = Dżinącé rzemiãsło na Kaszëbach = Obsolete occupations and crafts in Kashubia<ref>https://lccn.loc.gov/2017472411</ref> | colspan="2" align="left" |<nowiki>Dżinącé rzemiãsło na Kaszëbach | Obsolete occupations and crafts in Kashubia 📒</nowiki> |pl; csb; en | | align="left" |[[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]]; Majkowski, Dariusz; Frymark, Stanisław; [[Blanche Krbechek|Krbechek, Blanche]]; Obracht-Prondzyński, Cezary | | align="right" |[[2015]] |- | align="right" |28 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Kaszëbskô chrestomatiô : wëbiér tekstów do ùczbë kaszëbsczégò jãzëka dlô sztudérów<ref>https://lccn.loc.gov/2016593761</ref> 📒 | |Jo | align="left" |[[Gduńsczi Ùniwersytet]] | | align="right" |[[2015]] |- | align="right" |29 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Król Kaszubów : Karol Krefft<ref>https://lccn.loc.gov/2017458620</ref> 📒 |pl; csb |209–213 | align="left" |Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie. Oddział W Baninie - [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi|Pryczkowski, Eugeniusz]] | | align="right" |[[2016]] |- | align="right" |30 | align="left" |📖 | align="left" |Piesniôrz rëbacczégò żëwòta<ref>https://lccn.loc.gov/2016459455</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Works by Marión Selin chiefly in Kashubian, with some in Polish; editorial matter in Polish. Includes bibliographical references (pages 147-149). |'''csb'''; pl |147–149 | align="left" |[[Róman Drzéżdżón|Drzeżdżon, Roman]]; Selin, Marión | | align="right" |[[2016]] |- | align="right" |31 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Kašupsko-srpski rečnik = Kaszëbskò-serbsczi słowôrz<ref>https://lccn.loc.gov/2018422819</ref> 📒 |csb; sr | | align="left" |[[Hana Makùrôt|Makurat, Hanna]]; [[Duszan Pażdżersczi|Pažđerski, Dušan-Vladislav]] |Alma, Beograd | align="right" |[[2017]] |- | align="right" |32 | align="left" |📖 | colspan="2" align="left" |Grass a Kaszuby/i = Grass a Kaszëbë/Kaszëbi = Grass and Kashubia/ns<ref>https://lccn.loc.gov/2019380810</ref> 📒 | align="left" |Catalog of an exhibition held at Gdańska Galeria Güntera Grassa, November 10, 2017-January 28, 2018. "Artyści ... : Piotr Józefowicz, Jacek Kornacki, Dorota Nieznalska, Anna Orbaczewska, Michał Szlaga, Krzysztof Topolski, Anna Włodarska, Krzysztof Wróblewski, Wojciech Zamiara." Texts in Polish, Kashubian and English. | | | align="left" |Cirocka, Bogumiła - Grass, Günter - Borzyszkowska-Szewczyk, Miłosława - Kuellmer, Karl - Wróblewska, Marta - Dusza, Patrycja - Gdańska Galeria Güntera Grassa | | align="right" |[[2017]] |- | align="right" |33 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Méster Jan (1907-1989) : praca monograficzna o Janie Trepczyku<ref>https://lccn.loc.gov/2017425490</ref> 📒 |pl; csb |153–278 | align="left" |Frankowska, W. Witosława | | align="right" |[[2017]] |- | align="right" |34 | align="left" |📖 | align="left" |Apokalipsa św. Jana<ref>https://lccn.loc.gov/2019453847</ref> | align="left" |Apokalipsa świętego Jana 📒 | align="left" |Selections from Revelation in Polish and Kashubian; introductory texts in Polish. | | | align="left" |Tamkun, Maciej - Sikora, Adam | | align="right" |[[2017]] |- | align="right" |35 | align="left" |📖 | align="left" |Kaszëbskô młodëch rewòlucjô<ref>https://lccn.loc.gov/2017425677</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Includes bibliographical references. Polish and Kashubian. "Wiedno Kaszëbë!"--Cover. | | | align="left" |Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie. Oddział W Baninie - [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi|Pryczkowski, Eugeniusz]] - Kankòwskô-Filëpiôk, Katarzëna | | align="right" |[[2017]] |- | align="right" |36 | align="left" |📖 | align="left" |Stanisław Pestka (1929-2015)<ref>https://lccn.loc.gov/2017458891</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Collection of writings by and about Stanisław Pestka (pseudonym used for his poetical works: Jan Zbrzyca) in Polish and Kashubian, including selections from his essays and poems, facsimiles of notebooks and documents, diaries, correspondence, photographs, reminiscences of the author by his family and friends and a critical study of his poetry. | | | align="left" |Borzyszkowski, Józef - Pestka, Stanisław - Zbrzyca, Jan - Instytut Kaszubski W Gdańsku - Muzeum Piśmiennictwa I Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej W Wejherowie | | align="right" |[[2017]] |- | align="right" |37 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Terôczasnô kaszëbskô kùltura = Współczesna kultura kaszubska<ref>https://lccn.loc.gov/2020377161</ref> 📒 |csb; pl |315–318 | align="left" |Kulikowska, Katarzyna - Fópka, Tomôsz - Obracht-Prondzyński, Cezary - Majkowski, Dariusz | | align="right" |[[2018]] |- | align="right" |38 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Polsko-kaszubski słownik nazw fizjograficznych<ref>https://lccn.loc.gov/2021404540</ref> 📒 |pl; csb | | align="left" |Baska-Borzyszkowska, Felicja - Rada Języka Kaszubskiego | | align="right" |[[2018]] |- | align="right" |39 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Twórczość kaszubskojęzyczna<ref>https://lccn.loc.gov/2021404213</ref> 📒 |'''csb'''; pl |xxxi | align="left" |Borzyszkowski, Józef - Cybulski, Marek - Kalinowski, Daniel - Budzisz, Alojzy - Instytut Kaszubski W Gdańsku | align="left" | | align="right" |[[2019]] |- | align="right" |40 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Mój z mòją<ref>https://lccn.loc.gov/2021404520</ref> 📒 |'''csb'''; pl | | align="left" |Léwna, Kristina - Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie - Majkowski, Dariusz | | align="right" |[[2019]] |- | align="right" |41 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Pisarze šzëją : zéńdzenia zkaszëbską lëteraturą<ref>https://lccn.loc.gov/2020427405</ref> 📒 | | | align="left" |[[Janusz Mamelsczi|Mamelski, Janusz]] |[[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]], [[Gduńsk]] | align="right" |[[2020]] |- | align="right" |42 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Pòd òkó Jastrë<ref>https://lccn.loc.gov/2021404207</ref> 📒 | | | align="left" |Majkowski, Dariusz | | align="right" |[[2020]] |- | align="right" |‼️43 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Twórczość liryczna<ref>https://catalog.loc.gov/vwebv/holdingsInfo?bibId=22140474</ref> 📒 | | | align="left" |Kuik-Kalinowska, Adela; [[Bòżena Ùgòwskô|Ugowska, Bożena]]; Borzyszkowski, Józef; Pestka, Stanisław | | align="right" |[[2020]] |- | align="right" |44 | align="left" |📖 | align="left" |Pisarze żëją : zéńdzenia z kaszëbską lëteraturą<ref>https://lccn.loc.gov/2022380783</ref> | colspan="2" align="left" |Zéńdzenia z kaszëbską lëteraturą 📒 | | | align="left" |[[Janusz Mamelsczi|Mamelski, Janusz]] - Grudnik, Joanna | | align="right" |[[2020]] |- | align="right" |45 | align="left" |📖 | align="left" |Kaszëbsczi jãzëk w Kanadze, ÙSA i Nowi Zelandii ; Leksykalné interferencje w gôdce Kaszëbów w Kanadze, ÙSA i Nowi Zelandii = Kashubian language in Canada, the USA and New Zealand ; Lexical interferences in Kashubian language in Canada, the USA and New Zealand / Stanisłôw Frymark.<ref>https://lccn.loc.gov/2022380879</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Kashubian and English versions bound tête-bêche to one another. Includes bibliographical references (pages 82-85, 140-142 in Kashubian section; pages 88-92, 143-145 in English section) and index. In Kashubian and English. | | | align="left" |[[Stanisłôw Frymark|Frymark, Stanisław]] |Zómk Zôbòrsczi, [Leśno] | align="right" |[[2020]] |- | align="right" |‼️46 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Twórczość liryczna<ref>https://catalog.loc.gov/vwebv/holdingsInfo?bibId=22140474</ref> | | | align="left" |[[Stanisłôw Pestka|Pestka, Stanisław]] | | align="left" |[[2020]]-01-01 |- | align="right" |47 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Kaszëbsczi teater : zjawiszcze, fòrmë, òkrãżé = Teatr kaszubski : fenomen, formy, środowisko<ref>https://lccn.loc.gov/2022380650</ref> 📒 |pl; csb |433–439 | align="left" |Kalinowski, Daniel - Majkowski, Dariusz |[[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]]; Instytut Kaszubski w Gdańsku, [[Gduńsk]] | align="right" |[[2021]] |- | align="right" |48 | align="left" |📖 | align="left" |Słowińsczé tekstë Friedricha Lorentza : pòdóné w dzysczasny kaszëbiznie i pò pòlskù<ref>https://lccn.loc.gov/2022380325</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Translation of texts in Slovincian dialect into modern Kashubian and Polish; foreword in Kashubian. Includes bibliographical references. | | | align="left" |Lorentz, Friedrich - [[Eùgeniusz Gòłąbk|Gołąbek, Eugeniusz]] | | align="right" |[[2021]] |- | align="right" |49 | align="left" |📖 | align="left" |Kaszuby-Pomorze na tle Słowiańszczyzny : historia, kultura, język<ref>https://lccn.loc.gov/2022380554</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Includes bibliographical references and indexes Summaries and table of contents also in Kashubian and English | | | align="left" |Lubocki, Adam | | align="right" |[[2021]] |- | align="right" |50 | align="left" |🎶 | align="left" |Midzë niebã a zemią : 10 utworów na chór dziecięcy a cappella do słów Ewy Warmowskiej w języku kaszubskim<ref>https://lccn.loc.gov/2023449908</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |For children's chorus a cappella. Texts of songs in Kashubian, commentary in Polish. Staff notation. | | | align="left" |Rocławska-Musiałczyk, Anna - Warmowska, Ewa | | align="right" |[[2021]] |- | align="right" |‼️51 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Słowińsczé tekstë Friedricha Lorentza pòdóné w dzysczasny kaszëbiznie i pò pòlskù<ref>https://catalog.loc.gov/vwebv/holdingsInfo?bibId=22437271</ref> | | | align="left" |Gòłąbek, Eugeniusz | | align="left" |2021-01-01 |- | align="right" |‼️52 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Twórczość kaszubska<ref>https://catalog.loc.gov/vwebv/holdingsInfo?bibId=23230333</ref> | | | align="left" |Bilot, Jan - Kalinowski, Daniel - Borzyszkowski, Józef | | align="right" |[[2022]] |- | align="right" |53 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Twórczość kaszubska<ref>https://lccn.loc.gov/2024463112</ref> 📒 |'''csb'''; pl |lxxxvii–lxxxviii | align="left" |Bilot, Jan - Kalinowski, Daniel - Cybulski, Marek - Borzyszkowski, Józef | | align="right" |[[2022]] |- | align="right" |54 | align="left" |📖 | align="left" |Szmeroszeptë<ref>https://lccn.loc.gov/2022380374</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |A collection of erotic poems in Kashubian by Anna Różk - a teacher of Kashubian and Polish. | | | align="left" |Różek, Anna | | align="right" |[[2022]] |- | align="right" |55 | align="left" |📖 | colspan="2" align="left" |W kręgach znaczeń i treści : od Młodej Polski do Kaszub : profesorowi Tadeuszowi Linknerowi<ref>https://lccn.loc.gov/2023535246</ref> 📒 | align="left" |Includes bibliographical references. Bibliography of works by Tadeusz Linkner (pages 21-72) Texts in Polish with one article in Kashubian |'''pl'''; csb |21–72 | align="left" |Majkowski, Dariusz - Linkner, Tadeusz - Schramke, Grzegorz J. | | align="right" |[[2022]] |- | align="right" |56 | align="left" |📖 | colspan="2" align="left" |Detal i panorama : o twórczości kaszubskiej Stanisława Pestki<ref>https://lccn.loc.gov/2023479464</ref> 📒 | align="left" |Summary in English and Kashubian. Includes bibliographical references (pages 365-386) and index. |'''pl'''; en; csb |365–386 | align="left" |[[Bòżena Ùgòwskô|Ugowska, Bożena]] | | align="right" |[[2022]] |- | align="right" |‼️57 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Szmeroszeptë<ref>https://catalog.loc.gov/vwebv/holdingsInfo?bibId=22437422</ref> | | | align="left" |Róšzek, Anna | align="left" | | align="left" |[[2022]]-01-01 |- | align="right" |58 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Bënë bùten<ref>https://lccn.loc.gov/2023535221</ref> 📒 | | | align="left" |Janke, Stanisław | | align="right" |[[2023]] |- | align="right" |59 | align="left" |📖 | align="left" |Stanisław Janke : twórca literatury kaszubskiej i polskiej<ref>https://lccn.loc.gov/2025488540</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Summary in English and Kashubian Includes bibliographical references (pages 341-378) and index. | |341–378 | align="left" |Majkowski, Dariusz | | align="right" |[[2023]] |- | align="right" |60 | align="left" |📖 | align="left" |Historia Kaszubów w dziejach Pomorza. T. 2, Czasy nowożytne : w Rzeczypospolitej Obojga Narodów, państwie brandenbursko-pruskim i Królestwie Pruskim 1455-1815<ref>https://lccn.loc.gov/2025488572</ref> | align="left" |Czasy nowożytne : w Rzeczypospolitej Obojga Narodów, państwie brandenbursko-pruskim i Królestwie Pruskim 1455-1815 📒 | align="left" |Bibliografia na stronach 911-948. Indeksy. Streszczenia w języku angielskim, kaszubskim i niemieckim. | |911–948 | align="left" |Instytut Kaszubski - Szultka, Zygmunt | | align="right" |[[2024]] |- | align="right" |61 | align="left" |📖 | align="left" |Ośla Skórka, Wieloskórka i Mysi Kożuszek - baśniowe siostry : studia nad wątkiem bajkowym ATU 510B<ref>https://lccn.loc.gov/2025488319</ref> | align="left" |Studia nad wątkiem bajkowym ATU 510B 📒 | align="left" |W aneksie polskie wersje "Wieloskórki" w przekładach Elizy Pieciul-Karmińskiej oraz wybrane teksty źródłowe ludowej proweniencji. Bibliografia, netografia na stronach 167-178. Indeks. W aneksie część tekstu w języku kaszubskim, część w przekładzie z języka niemieckiego. Streszczenie w języku angielskim. | |167–178 | align="left" |Loba, Anna - Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Im. Adama Mickiewicza (Poznań) - Pieciul-Karmińska, Eliza - Kowalczyk, Kamila - Uniwersytet Im. Adama Mickiewicza (Poznań) | | align="right" |[[2024]] |- | align="right" |62 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Emigracja kaszubska : ludzie–instytucje–kultura = Kaszëbskô emigracjô : lëdze–institucje–kùltura<ref>https://lccn.loc.gov/2025448207</ref> 📒 |pl; csb |278–288 | align="left" |Kalinowski, Daniel - Obracht-Prondzyński, Cezary - Gradowski, Krzysztof - Kurowska-Susdorf, Aleksandra | | align="right" |[[2024]] |} {{Aktualizacjô|Òstatnô=2026-05-05|Nastãpnô=+2 lata}}<ref>https://web.archive.org/web/20260505183021/https://www.loc.gov/search/?fa=language%3Akashubian&all=true&c=150&sb=date</ref> == Òbaczë téż == {{#categorytree:Biblioteczi|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë|2}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.loc.gov Bibloteka] * [https://www.loc.gov/standards/iso639-2/php/code_list.php ISO 639-2 ''csb''] * [https://www.loc.gov/search/?fa=language%3Akashubian&all=true&st=list&c=150 Kashubian (Kaszëbsczi)] * https://web.archive.org/web/20260505183021/https://www.loc.gov/search/?fa=language%3Akashubian&all=true&c=150&sb=date * https://web.archive.org/web/20260505183055/http://web.archive.org/screenshot/https://www.loc.gov/search/?fa=language%3Akashubian&all=true&c=150&sb=date [[Kategòrëjô:Biblioteczi]] [[Kategòrëjô:Zjednóné Kraje Americzi]] fpzd7cgy0qng6ezfgc78xetlpauo7t9 206161 206150 2026-07-09T23:51:18Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}}; {{Òficjalnô starna}} 206161 wikitext text/x-wiki <div class="thumb tright"> <div class="thumbinner" style="width:252px;"> {| style="border:1px solid #ccc;" |- | [[Òbrôzk:Flag of the United States Library of Congress.png|120px|alt=|Fana|link=]] | [[Òbrôzk:Library of Congress, Washington, D.C. - c. 1902.jpg|120px|alt=|Nôwôżniészi dzél bùdinków Ksążnicczi Kòngresu|link=]] |} </div> </div> '''Ksążnica Kòngresu''' ({{jãz.|en}} ''Library of Congress'') – ksążnica, chtërna pòwstała w Waszingtonie D.C. òd 1800 rokù. Òna mô m.jin. baro wiele ksążków. To je nôwôżniészô ksążnica swiata. [[Kaszëbi]] mają téż tu kaszëbskòjãzëkòwé ksążczi. Dzél z nich to je [[kaszëbskô lëteratura]] do [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskòjãzëkòwégò]] czëtaniégò, a kąsk z nich je do kaszëbsczi edukacji na ùniwersytecczi rówiznie. Stądka je midzënôrodny kòd ISO 639-2 dlô kaszëbsczégò jãzëka – "csb". == Lësta kaszëbskòjãzëkòwich dokôzów w Ksążnicë Kòngresu == {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%" |+ ! colspan="2" rowspan="2" | ! colspan="3" |Tituł |- ! colspan="3" align="left" |Wëdôwizna |- !# !Co ! align="left" |Data ! align="left" |Kòntribùcjô !Jãzëk |- | rowspan="3" align="right" |1 | rowspan="3" align="left" |📖 | colspan="3" |'''Żużónka jak mrzónka--Kołysanka z marzeń<ref name=":0" />''' |- | colspan="3" |[[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]], Oddz. Miejski w Gdańsku |- | align="right" |[[1984]] | align="left" |[[Stanisłôw Janke|Janke, Stanisław]] | align="left" |csb |- | rowspan="3" align="right" |2 | rowspan="3" align="left" |📖 | colspan="3" |'''Borzyszkowy i Borzyszkowscy<ref name=":1" />''' |- | colspan="3" |Instytut Kaszubski w Gdańsku |- | align="right" |[[1991]] | align="left" |Borzyszkowski, Józef | align="left" |pl; csb; de |} {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%" |+Lësta (2026-05-05) !# !Co !Tituł ! ! !Jãzëk !s. bio ! align="left" |Kòntribùcjô !Wëdôwizna ! align="left" |Data |- | align="right" |1 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Żużónka jak mrzónka--Kołysanka z marzeń<ref name=":0">https://lccn.loc.gov/92180960</ref> 📒 |csb | | align="left" |[[Stanisłôw Janke|Janke, Stanisław]] |[[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]], Oddz. Miejski w Gdańsku | align="right" |[[1984]] |- | align="right" |2 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Borzyszkowy i Borzyszkowscy<ref name=":1">https://lccn.loc.gov/2016487757</ref> 📒 |pl; csb; de | | align="left" |Instytut Kaszubski W Gdańsku - Borzyszkowski, Józef |Instytut Kaszubski w Gdańsku | align="right" |[[1991]] |- | align="right" |3 | align="left" |📖 | align="left" |Wspomnienia kaszubskiego "gbura"<ref>https://lccn.loc.gov/94203712</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Polish and Kashubian; v. 3 in Kashubian with introductions in Polish. Vol. 2-<3 > published by Instytut Kaszubski w Gdańsku. |pl; csb | | align="left" |[[Bòlesłôw Jażdżewsczi|Jażdżewski, Bolesław]] |[[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]], Zarząd Główny, [[Gduńsk]] | align="right" |[[1992]] |- | align="right" |4 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Powiat wejherowski na dawnych pocztówkach = Wejrowsczi pòwiôt na stôrëch kôrtach = Old postcards of the Wejherowo Poviat = Kreis Wejherowo auf alten Ansichtskarten = L'arrondissement de Wejherowo sur les vieilles cartes postales<ref>https://lccn.loc.gov/2017382227</ref> 📒 |pl; en; fr; de; csb |? | align="left" |Żmuda-Trzebiatowski, Tomasz |T&T s.c. ; [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie|Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej w Wejherowie]], [Wejherowo] | align="right" |[[2001]] |- | align="right" |5 | align="left" |📖 | align="left" |Kaszuby : leksykon geograficzny<ref>https://lccn.loc.gov/2003383296</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |In Polish; includes Polish-Kashubian glossary. |pl |? | align="left" |Klaman, Edward |Oficyna Czec; Wydawn. Uniwersytetu Gdańskiego, [[Gduńsk]]; [[Sopòt]] | align="right" |[[2002]] |- | align="right" |6 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Przësłowié samò sã rodzy w głowie : Kaszubskie przysłowia z polskimi odpowiednikami<ref>https://lccn.loc.gov/2003543084</ref> 📒 |csb; pl | | align="left" |Pomierska, Justyna |Oficyna Czec, [[Gduńsk]] | align="right" |[[2002]] |- | align="right" |7 | align="left" |📖 | align="left" |Teksty więzienne<ref>https://lccn.loc.gov/2005475096</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Text in Kashubian; introd. and commentary in Polish; one text also translated into German. Includes bibliographical references. |'''csb'''; pl; de |Jo | align="left" |[[Florión Cenôwa|Cenôwa, Florión]]; Szultka, Zygmunt | | align="right" |[[2004]] |- | align="right" |8 | align="left" |📖 | align="left" |Historia Kaszubów w dziejach Pomorza<ref>https://lccn.loc.gov/2007396121</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Vol. 1 has summary in German; v. 3-5 have summaries in English, German, and Kashubian. Vol. <3-4> by Józef Borzyszkowski; v. <5> by Cezary Obracht-Prondzyński. Includes bibliographical references and indexes. | |Jo | align="left" |Obracht-Prondzyński, Cezary - [[Józef Bòrzëszkòwsczi|Borzyszkowski, Józef]] - [[Gerard Labùda|Labuda, Gerard]] | | align="right" |[[2006]] |- | align="right" |9 | align="left" |📖 | colspan="2" align="left" |Kaszuby : trzy epoki / [koncepcja albumu, wybór zdjęć, Mariusz Dyduch; tekst, Józef Lubiński] = Kaszëbë : trzë cządë czasu / [ùdba albùmù, wëbór òdjimniãców, Mariusz Dyduch; tekst, Józef Lubiński]<ref>https://lccn.loc.gov/2008368523</ref> 📒 | align="left" |Introd. and captions in Polish and Kashubian. |pl; csb | | align="left" |Lubiński, Józef - Dyduch, Mariusz | | align="right" |[[2007]] |- | align="right" |10 | align="left" |📖 | align="left" |Literatura kaszubska w nauce, edukacji, życiu publicznym<ref>https://lccn.loc.gov/2010490356</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Polish and Kashubian. Proceedings from a conference held Sept. 5-7, 2007 in Starbienino. Includes bibliographical references. |pl; csb |Jo | align="left" |Instytut Kaszubski W Gdańsku - Zielonka, Zbigniew | | align="right" |[[2007]] |- | align="right" |11 | align="left" |📖 | colspan="2" align="left" |Geografia Kaszub = Geògrafia Kaszëb<ref>https://lccn.loc.gov/2009357619</ref> 📒 | align="left" |In Polish and Kashubian. Includes bibliographical references. |pl; csb |Jo | align="left" |Mordawski, Jan | | align="right" |[[2008]] |- | align="right" |12 | align="left" |🎧 | colspan="2" align="left" |Cassubia incognita = Kaszëbszczé piesnie : z archiwum Instytutu Sztuki PAN.<ref>https://lccn.loc.gov/2015488668</ref> 📒 | align="left" |Tyt. wg etykiety. Digitalizacja i oprac. nagrań archiwalnych: zespół Pracowni Fonograficznej IS PAN pod kier. Jacka Jackowskiego. Broszura zawiera komentarz entomuzykologiczny pol. i streszcz. ang. Nie podano czasu trwania. Śpiew w jęz. kaszubskim. | | | align="left" |Instytut Sztuki (Polska Akademia Nauk) - Jackowski, Jacek Piotr | | align="right" |[[2009]] |- | align="right" |13 | align="left" |📖 | align="left" |Dialekty kaszubskie w świetle XIX-wiecznych materiałów archiwalnych : prezentacja i opracowanie kaszubskich materiałów językowych zebranych przez Georga Wenkera w latach 1879-1887<ref>https://lccn.loc.gov/2010458406</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |At head of title: Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk, Fundacja Slawistyczna. In Polish, with Kashubian texts and Polish translations; abstracts in English and German. Includes bibliographical references (p. 299-303) and index. | | | align="left" |Instytut Slawistyki (Polska Akademia Nauk) - Popowska-Taborska, Hanna - Fundacja Slawistyczna; [[Geòrg Wenker|Wenker, Georg]]; Rzetelska-Feleszko, Ewa |Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy, [[Warszawa]] | align="right" |[[2009]] |- | align="right" |14 | align="left" |📖 | align="left" |Západoslovanské paremiologické dědictví<ref>https://lccn.loc.gov/2011521724</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Proverbs in Czech, Kashubian, Lower Sorbian, Polish, Slovak, and Upper Sorbian; in cases in which an equivalent to a Czech proverb does not exist in a given language, a version has been provided. Includes bibliographical references (pages 257-259) and index. |'''cs'''; csb; dsb; pl; sk; hsb |257–259 | align="left" |Balowski, Mieczysław - Pančíková, Marta - Pomierska, Justyna - Mrhačová, Eva - Měškank, Alfred - Hrabal, Milan - Wölke, Sonja | | align="right" |[[2010]] |- | align="right" |15 | align="left" |📖 | align="left" |Pón Tadeùsz, to je, Òstatny najachùnk na Lëtwie : szlacheckô historiô z rokù 1811 i 1812 w dwanôsce knégach wiérszã<ref>https://lccn.loc.gov/2013469088</ref> | colspan="2" align="left" |<nowiki>Pón Tadeùsz | Òstatny najachùnk na Lëtwie 📒</nowiki> |'''csb'''; pl |429 | align="left" |Janke, Stanisław - [[Adóm Mickiewicz|Mickiewicz, Adam]] | | align="right" |[[2010]] |- | align="right" |16 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Słownik polsko-angielsko-kaszubski = Polish-English-Kashubian dictionary = Pòlskò-anielskò-kaszëbsczi słowôrz<ref>https://lccn.loc.gov/2013489157</ref> 📒 |pl; en; csb |6 | align="left" |Jeliński, Marian; [[Dawid Szulëst|Shulist, David]] |Fundacja Skansenu Pszczelarskiego, [[Żukòwò]] | align="right" |[[2010]] |- | align="right" |17 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Legendy Pomorza i Kaszub = Die Legenden von Pommern und Kaschuben = Òpòwiednie Pòmòrzô ë Kaszëbsczi<ref>https://lccn.loc.gov/2010458310</ref> 📒 |pl; de; csb |445–446 | align="left" |Abramowicz, Dorota | | align="right" |[[2010]] |- | align="right" |18 | align="left" |📖 | align="left" |[[Norbertańska siła Kaszub]]<ref>https://lccn.loc.gov/2015433892</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Proceedings from a conference held March13, 2010 in Żukowo. Chiefly Polish, with some contributions in Kashubian. "800 lat Żukowa 1212-2012"--Cover. Includes bibliographical references. | |Jo | align="left" |[[Eùgeniusz Prëczkòwsczi|Pryczkowski, Eugeniusz]]; [[Andrzej Groth|Groth, Andrzej]] |ROST, Banino | align="right" |[[2011]] |- | align="right" |19 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Słownik kaszubsko-angielsko-polski = Kaszëbskò-anielskò-pòlsczi słowôrz = Kashubian-English-Polish dictionary<ref>https://lccn.loc.gov/2013401033</ref> 📒 |pl; csb; en |4–5 | align="left" |Jeliński, Marian - Shulist, David | | align="right" |[[2011]] |- | align="right" |20 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Tatczëzna : literackie przestrzenie Kaszub<ref>https://lccn.loc.gov/2011479857</ref> 📒 |en; de; csb |319–350 | align="left" |Kuik-Kalinowska, Adela | | align="right" |[[2011]] |- | align="right" |21 | align="left" |📖 | align="left" |W cieniu morza czasu : literackie obrazy Kaszub i Gdańska<ref>https://lccn.loc.gov/2013489168</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Program for Salon Kaszuby i Gdański, part of the Targa Książki w Krakowie. Bound back-to-back and upside down. Includes bibliographical references (pages 105-107). Polish, Kashubian, and German. |pl; csb; de |105–107 | align="left" |Borzyszkowska-Szewczyk, Miłosława | | align="right" |[[2013]] |- | align="right" |22 | align="left" |📖 | align="left" |To je krótczé, to je dłudżé ... : wędrówki szlakiem obrazkowych nut<ref>https://lccn.loc.gov/2015511568</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Includes bibliographical references (pages 93-94). Polish and Kashubian. |pl; csb |93–94 | align="left" |[[Róman Drzéżdżón|Drzeżdżon, Roman]] | | align="right" |[[2014]] |- | align="right" |23 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie<ref>https://lccn.loc.gov/2014490787</ref> 📒 | |258–265 | align="left" |[[Jerzi Tréder|Treder, Jerzy]] | | align="right" |[[2014]] |- | align="right" |24 | align="left" |📖 | align="left" |Izabella Trojanowska (1929-1995)<ref>https://lccn.loc.gov/2015511587</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |In Polish; some text in Kashubian. Volume includes a bibliography of the Polish-Kashubian journalist and author Izabella Trojanowska, a finding aid to her archives at the Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomoskiej w Wejherowie, a collection of her journalistic writings about Kashubia and the Kashubians, facsimile reproductions of letters written to her by friends and colleagues, as well as essays of appreciation by friends and… |'''pl'''; csb | | align="left" |Borzyszkowski, Józef - Trojanowska, Izabella | | align="right" |[[2015]] |- | align="right" |25 | align="left" |📖 | align="left" |Chceta wiãcy krwie?<ref>https://lccn.loc.gov/2015511110</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Dzysdniowô kaszëbskô proza 2014"--Cover. | | | align="left" |Muzeum Piśmiennictwa I Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej W Wejherowie | | align="right" |[[2015]] |- | align="right" |26 | align="left" |📖 | align="left" |W jantarowi krôjnie : ùczbòwnik do kaszëbsczégò jãzëka dlô gimnazjum. Dzél 1<ref>https://lccn.loc.gov/2016451263</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |In Kashubian; some text in Polish. Textbook for high school students. Accompanying CD contains recordings of text passages read aloud and correlated to exercises in the textbook. Includes bibliographical references (pages 203-205). | | | align="left" |Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie - Hewelt, Jadwiga - Pryczkowska, Elżbieta | | align="right" |[[2015]] |- | align="right" |27 | align="left" |📖 | align="left" |Ginące rzemiosło na Kaszubach = Dżinącé rzemiãsło na Kaszëbach = Obsolete occupations and crafts in Kashubia<ref>https://lccn.loc.gov/2017472411</ref> | colspan="2" align="left" |<nowiki>Dżinącé rzemiãsło na Kaszëbach | Obsolete occupations and crafts in Kashubia 📒</nowiki> |pl; csb; en | | align="left" |[[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]]; Majkowski, Dariusz; Frymark, Stanisław; [[Blanche Krbechek|Krbechek, Blanche]]; Obracht-Prondzyński, Cezary | | align="right" |[[2015]] |- | align="right" |28 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Kaszëbskô chrestomatiô : wëbiér tekstów do ùczbë kaszëbsczégò jãzëka dlô sztudérów<ref>https://lccn.loc.gov/2016593761</ref> 📒 | |Jo | align="left" |[[Gduńsczi Ùniwersytet]] | | align="right" |[[2015]] |- | align="right" |29 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Król Kaszubów : Karol Krefft<ref>https://lccn.loc.gov/2017458620</ref> 📒 |pl; csb |209–213 | align="left" |Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie. Oddział W Baninie - [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi|Pryczkowski, Eugeniusz]] | | align="right" |[[2016]] |- | align="right" |30 | align="left" |📖 | align="left" |Piesniôrz rëbacczégò żëwòta<ref>https://lccn.loc.gov/2016459455</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Works by Marión Selin chiefly in Kashubian, with some in Polish; editorial matter in Polish. Includes bibliographical references (pages 147-149). |'''csb'''; pl |147–149 | align="left" |[[Róman Drzéżdżón|Drzeżdżon, Roman]]; Selin, Marión | | align="right" |[[2016]] |- | align="right" |31 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Kašupsko-srpski rečnik = Kaszëbskò-serbsczi słowôrz<ref>https://lccn.loc.gov/2018422819</ref> 📒 |csb; sr | | align="left" |[[Hana Makùrôt|Makurat, Hanna]]; [[Duszan Pażdżersczi|Pažđerski, Dušan-Vladislav]] |Alma, Beograd | align="right" |[[2017]] |- | align="right" |32 | align="left" |📖 | colspan="2" align="left" |Grass a Kaszuby/i = Grass a Kaszëbë/Kaszëbi = Grass and Kashubia/ns<ref>https://lccn.loc.gov/2019380810</ref> 📒 | align="left" |Catalog of an exhibition held at Gdańska Galeria Güntera Grassa, November 10, 2017-January 28, 2018. "Artyści ... : Piotr Józefowicz, Jacek Kornacki, Dorota Nieznalska, Anna Orbaczewska, Michał Szlaga, Krzysztof Topolski, Anna Włodarska, Krzysztof Wróblewski, Wojciech Zamiara." Texts in Polish, Kashubian and English. | | | align="left" |Cirocka, Bogumiła - Grass, Günter - Borzyszkowska-Szewczyk, Miłosława - Kuellmer, Karl - Wróblewska, Marta - Dusza, Patrycja - Gdańska Galeria Güntera Grassa | | align="right" |[[2017]] |- | align="right" |33 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Méster Jan (1907-1989) : praca monograficzna o Janie Trepczyku<ref>https://lccn.loc.gov/2017425490</ref> 📒 |pl; csb |153–278 | align="left" |Frankowska, W. Witosława | | align="right" |[[2017]] |- | align="right" |34 | align="left" |📖 | align="left" |Apokalipsa św. Jana<ref>https://lccn.loc.gov/2019453847</ref> | align="left" |Apokalipsa świętego Jana 📒 | align="left" |Selections from Revelation in Polish and Kashubian; introductory texts in Polish. | | | align="left" |Tamkun, Maciej - Sikora, Adam | | align="right" |[[2017]] |- | align="right" |35 | align="left" |📖 | align="left" |Kaszëbskô młodëch rewòlucjô<ref>https://lccn.loc.gov/2017425677</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Includes bibliographical references. Polish and Kashubian. "Wiedno Kaszëbë!"--Cover. | | | align="left" |Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie. Oddział W Baninie - [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi|Pryczkowski, Eugeniusz]] - Kankòwskô-Filëpiôk, Katarzëna | | align="right" |[[2017]] |- | align="right" |36 | align="left" |📖 | align="left" |Stanisław Pestka (1929-2015)<ref>https://lccn.loc.gov/2017458891</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Collection of writings by and about Stanisław Pestka (pseudonym used for his poetical works: Jan Zbrzyca) in Polish and Kashubian, including selections from his essays and poems, facsimiles of notebooks and documents, diaries, correspondence, photographs, reminiscences of the author by his family and friends and a critical study of his poetry. | | | align="left" |Borzyszkowski, Józef - Pestka, Stanisław - Zbrzyca, Jan - Instytut Kaszubski W Gdańsku - Muzeum Piśmiennictwa I Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej W Wejherowie | | align="right" |[[2017]] |- | align="right" |37 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Terôczasnô kaszëbskô kùltura = Współczesna kultura kaszubska<ref>https://lccn.loc.gov/2020377161</ref> 📒 |csb; pl |315–318 | align="left" |Kulikowska, Katarzyna - Fópka, Tomôsz - Obracht-Prondzyński, Cezary - Majkowski, Dariusz | | align="right" |[[2018]] |- | align="right" |38 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Polsko-kaszubski słownik nazw fizjograficznych<ref>https://lccn.loc.gov/2021404540</ref> 📒 |pl; csb | | align="left" |Baska-Borzyszkowska, Felicja - Rada Języka Kaszubskiego | | align="right" |[[2018]] |- | align="right" |39 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Twórczość kaszubskojęzyczna<ref>https://lccn.loc.gov/2021404213</ref> 📒 |'''csb'''; pl |xxxi | align="left" |Borzyszkowski, Józef - Cybulski, Marek - Kalinowski, Daniel - Budzisz, Alojzy - Instytut Kaszubski W Gdańsku | align="left" | | align="right" |[[2019]] |- | align="right" |40 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Mój z mòją<ref>https://lccn.loc.gov/2021404520</ref> 📒 |'''csb'''; pl | | align="left" |Léwna, Kristina - Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie - Majkowski, Dariusz | | align="right" |[[2019]] |- | align="right" |41 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Pisarze šzëją : zéńdzenia zkaszëbską lëteraturą<ref>https://lccn.loc.gov/2020427405</ref> 📒 | | | align="left" |[[Janusz Mamelsczi|Mamelski, Janusz]] |[[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]], [[Gduńsk]] | align="right" |[[2020]] |- | align="right" |42 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Pòd òkó Jastrë<ref>https://lccn.loc.gov/2021404207</ref> 📒 | | | align="left" |Majkowski, Dariusz | | align="right" |[[2020]] |- | align="right" |‼️43 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Twórczość liryczna<ref>https://catalog.loc.gov/vwebv/holdingsInfo?bibId=22140474</ref> 📒 | | | align="left" |Kuik-Kalinowska, Adela; [[Bòżena Ùgòwskô|Ugowska, Bożena]]; Borzyszkowski, Józef; Pestka, Stanisław | | align="right" |[[2020]] |- | align="right" |44 | align="left" |📖 | align="left" |Pisarze żëją : zéńdzenia z kaszëbską lëteraturą<ref>https://lccn.loc.gov/2022380783</ref> | colspan="2" align="left" |Zéńdzenia z kaszëbską lëteraturą 📒 | | | align="left" |[[Janusz Mamelsczi|Mamelski, Janusz]] - Grudnik, Joanna | | align="right" |[[2020]] |- | align="right" |45 | align="left" |📖 | align="left" |Kaszëbsczi jãzëk w Kanadze, ÙSA i Nowi Zelandii ; Leksykalné interferencje w gôdce Kaszëbów w Kanadze, ÙSA i Nowi Zelandii = Kashubian language in Canada, the USA and New Zealand ; Lexical interferences in Kashubian language in Canada, the USA and New Zealand / Stanisłôw Frymark.<ref>https://lccn.loc.gov/2022380879</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Kashubian and English versions bound tête-bêche to one another. Includes bibliographical references (pages 82-85, 140-142 in Kashubian section; pages 88-92, 143-145 in English section) and index. In Kashubian and English. | | | align="left" |[[Stanisłôw Frymark|Frymark, Stanisław]] |Zómk Zôbòrsczi, [Leśno] | align="right" |[[2020]] |- | align="right" |‼️46 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Twórczość liryczna<ref>https://catalog.loc.gov/vwebv/holdingsInfo?bibId=22140474</ref> | | | align="left" |[[Stanisłôw Pestka|Pestka, Stanisław]] | | align="left" |[[2020]]-01-01 |- | align="right" |47 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Kaszëbsczi teater : zjawiszcze, fòrmë, òkrãżé = Teatr kaszubski : fenomen, formy, środowisko<ref>https://lccn.loc.gov/2022380650</ref> 📒 |pl; csb |433–439 | align="left" |Kalinowski, Daniel - Majkowski, Dariusz |[[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]]; Instytut Kaszubski w Gdańsku, [[Gduńsk]] | align="right" |[[2021]] |- | align="right" |48 | align="left" |📖 | align="left" |Słowińsczé tekstë Friedricha Lorentza : pòdóné w dzysczasny kaszëbiznie i pò pòlskù<ref>https://lccn.loc.gov/2022380325</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Translation of texts in Slovincian dialect into modern Kashubian and Polish; foreword in Kashubian. Includes bibliographical references. | | | align="left" |Lorentz, Friedrich - [[Eùgeniusz Gòłąbk|Gołąbek, Eugeniusz]] | | align="right" |[[2021]] |- | align="right" |49 | align="left" |📖 | align="left" |Kaszuby-Pomorze na tle Słowiańszczyzny : historia, kultura, język<ref>https://lccn.loc.gov/2022380554</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Includes bibliographical references and indexes Summaries and table of contents also in Kashubian and English | | | align="left" |Lubocki, Adam | | align="right" |[[2021]] |- | align="right" |50 | align="left" |🎶 | align="left" |Midzë niebã a zemią : 10 utworów na chór dziecięcy a cappella do słów Ewy Warmowskiej w języku kaszubskim<ref>https://lccn.loc.gov/2023449908</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |For children's chorus a cappella. Texts of songs in Kashubian, commentary in Polish. Staff notation. | | | align="left" |Rocławska-Musiałczyk, Anna - Warmowska, Ewa | | align="right" |[[2021]] |- | align="right" |‼️51 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Słowińsczé tekstë Friedricha Lorentza pòdóné w dzysczasny kaszëbiznie i pò pòlskù<ref>https://catalog.loc.gov/vwebv/holdingsInfo?bibId=22437271</ref> | | | align="left" |Gòłąbek, Eugeniusz | | align="left" |2021-01-01 |- | align="right" |‼️52 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Twórczość kaszubska<ref>https://catalog.loc.gov/vwebv/holdingsInfo?bibId=23230333</ref> | | | align="left" |Bilot, Jan - Kalinowski, Daniel - Borzyszkowski, Józef | | align="right" |[[2022]] |- | align="right" |53 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Twórczość kaszubska<ref>https://lccn.loc.gov/2024463112</ref> 📒 |'''csb'''; pl |lxxxvii–lxxxviii | align="left" |Bilot, Jan - Kalinowski, Daniel - Cybulski, Marek - Borzyszkowski, Józef | | align="right" |[[2022]] |- | align="right" |54 | align="left" |📖 | align="left" |Szmeroszeptë<ref>https://lccn.loc.gov/2022380374</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |A collection of erotic poems in Kashubian by Anna Różk - a teacher of Kashubian and Polish. | | | align="left" |Różek, Anna | | align="right" |[[2022]] |- | align="right" |55 | align="left" |📖 | colspan="2" align="left" |W kręgach znaczeń i treści : od Młodej Polski do Kaszub : profesorowi Tadeuszowi Linknerowi<ref>https://lccn.loc.gov/2023535246</ref> 📒 | align="left" |Includes bibliographical references. Bibliography of works by Tadeusz Linkner (pages 21-72) Texts in Polish with one article in Kashubian |'''pl'''; csb |21–72 | align="left" |Majkowski, Dariusz - Linkner, Tadeusz - Schramke, Grzegorz J. | | align="right" |[[2022]] |- | align="right" |56 | align="left" |📖 | colspan="2" align="left" |Detal i panorama : o twórczości kaszubskiej Stanisława Pestki<ref>https://lccn.loc.gov/2023479464</ref> 📒 | align="left" |Summary in English and Kashubian. Includes bibliographical references (pages 365-386) and index. |'''pl'''; en; csb |365–386 | align="left" |[[Bòżena Ùgòwskô|Ugowska, Bożena]] | | align="right" |[[2022]] |- | align="right" |‼️57 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Szmeroszeptë<ref>https://catalog.loc.gov/vwebv/holdingsInfo?bibId=22437422</ref> | | | align="left" |Róšzek, Anna | align="left" | | align="left" |[[2022]]-01-01 |- | align="right" |58 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Bënë bùten<ref>https://lccn.loc.gov/2023535221</ref> 📒 | | | align="left" |Janke, Stanisław | | align="right" |[[2023]] |- | align="right" |59 | align="left" |📖 | align="left" |Stanisław Janke : twórca literatury kaszubskiej i polskiej<ref>https://lccn.loc.gov/2025488540</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Summary in English and Kashubian Includes bibliographical references (pages 341-378) and index. | |341–378 | align="left" |Majkowski, Dariusz | | align="right" |[[2023]] |- | align="right" |60 | align="left" |📖 | align="left" |Historia Kaszubów w dziejach Pomorza. T. 2, Czasy nowożytne : w Rzeczypospolitej Obojga Narodów, państwie brandenbursko-pruskim i Królestwie Pruskim 1455-1815<ref>https://lccn.loc.gov/2025488572</ref> | align="left" |Czasy nowożytne : w Rzeczypospolitej Obojga Narodów, państwie brandenbursko-pruskim i Królestwie Pruskim 1455-1815 📒 | align="left" |Bibliografia na stronach 911-948. Indeksy. Streszczenia w języku angielskim, kaszubskim i niemieckim. | |911–948 | align="left" |Instytut Kaszubski - Szultka, Zygmunt | | align="right" |[[2024]] |- | align="right" |61 | align="left" |📖 | align="left" |Ośla Skórka, Wieloskórka i Mysi Kożuszek - baśniowe siostry : studia nad wątkiem bajkowym ATU 510B<ref>https://lccn.loc.gov/2025488319</ref> | align="left" |Studia nad wątkiem bajkowym ATU 510B 📒 | align="left" |W aneksie polskie wersje "Wieloskórki" w przekładach Elizy Pieciul-Karmińskiej oraz wybrane teksty źródłowe ludowej proweniencji. Bibliografia, netografia na stronach 167-178. Indeks. W aneksie część tekstu w języku kaszubskim, część w przekładzie z języka niemieckiego. Streszczenie w języku angielskim. | |167–178 | align="left" |Loba, Anna - Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Im. Adama Mickiewicza (Poznań) - Pieciul-Karmińska, Eliza - Kowalczyk, Kamila - Uniwersytet Im. Adama Mickiewicza (Poznań) | | align="right" |[[2024]] |- | align="right" |62 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Emigracja kaszubska : ludzie–instytucje–kultura = Kaszëbskô emigracjô : lëdze–institucje–kùltura<ref>https://lccn.loc.gov/2025448207</ref> 📒 |pl; csb |278–288 | align="left" |Kalinowski, Daniel - Obracht-Prondzyński, Cezary - Gradowski, Krzysztof - Kurowska-Susdorf, Aleksandra | | align="right" |[[2024]] |} {{Aktualizacjô|Òstatnô=2026-05-05|Nastãpnô=+2 lata}}<ref>https://web.archive.org/web/20260505183021/https://www.loc.gov/search/?fa=language%3Akashubian&all=true&c=150&sb=date</ref> == Òbaczë téż == {{#categorytree:Biblioteczi|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë|2}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} * [https://www.loc.gov/standards/iso639-2/php/code_list.php ISO 639-2 ''csb''] * [https://www.loc.gov/search/?fa=language%3Akashubian&all=true&st=list&c=150 Kashubian (Kaszëbsczi)] * https://web.archive.org/web/20260505183021/https://www.loc.gov/search/?fa=language%3Akashubian&all=true&c=150&sb=date * https://web.archive.org/web/20260505183055/http://web.archive.org/screenshot/https://www.loc.gov/search/?fa=language%3Akashubian&all=true&c=150&sb=date {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Biblioteczi]] [[Kategòrëjô:Zjednóné Kraje Americzi]] esyg35whva9fhlp8p6bzsuakcegr43b 206162 206161 2026-07-09T23:55:18Z Iketsi 3254 + 206162 wikitext text/x-wiki <div class="thumb tright"> <div class="thumbinner" style="width:252px;"> {| style="border:1px solid #ccc;" |- | [[Òbrôzk:Flag of the United States Library of Congress.png|120px|alt=|Fana|link=]] | [[Òbrôzk:Library of Congress, Washington, D.C. - c. 1902.jpg|120px|alt=|Nôwôżniészi dzél bùdinków Ksążnicczi Kòngresu|link=]] |} </div> </div> '''Ksążnica Kòngresu''' ({{jãz.|en}} ''Library of Congress'') – ksążnica, chtërna pòwstała w Waszingtonie D.C. òd 1800 rokù. Òna mô m.jin. baro wiele ksążków. To je nôwôżniészô ksążnica swiata. [[Kaszëbi]] mają téż tu kaszëbskòjãzëkòwé ksążczi. Dzél z nich to je [[kaszëbskô lëteratura]] do [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskòjãzëkòwégò]] czëtaniégò, a kąsk z nich je do kaszëbsczi edukacji na ùniwersytecczi rówiznie. Stądka je midzënôrodny kòd ISO 639-2 dlô kaszëbsczégò jãzëka – "csb". == Lësta kaszëbskòjãzëkòwich dokôzów w Ksążnicë Kòngresu == {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%" |+ ! colspan="2" rowspan="2" | ! colspan="3" |Tituł |- ! colspan="3" align="left" |Wëdôwizna |- !# !Co ! align="left" |Data ! align="left" |Kòntribùcjô !Jãzëk |- | rowspan="3" align="right" |1 | rowspan="3" align="left" |📖 | colspan="3" |'''Żużónka jak mrzónka--Kołysanka z marzeń<ref name=":0" />''' |- | colspan="3" |[[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]], Oddz. Miejski w Gdańsku |- | align="right" |[[1984]] | align="left" |[[Stanisłôw Janke|Janke, Stanisław]] | align="left" |csb |- | rowspan="3" align="right" |2 | rowspan="3" align="left" |📖 | colspan="3" |'''Borzyszkowy i Borzyszkowscy<ref name=":1" />''' |- | colspan="3" |Instytut Kaszubski w Gdańsku |- | align="right" |[[1991]] | align="left" |Borzyszkowski, Józef | align="left" |pl; csb; de |} {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%" |+Lësta (2026-05-05) !# !Co !Tituł ! ! !Jãzëk !s. bio ! align="left" |Kòntribùcjô !Wëdôwizna ! align="left" |Data |- | align="right" |1 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Żużónka jak mrzónka--Kołysanka z marzeń<ref name=":0">https://lccn.loc.gov/92180960</ref> 📒 |csb | | align="left" |[[Stanisłôw Janke|Janke, Stanisław]] |[[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]], Oddz. Miejski w Gdańsku | align="right" |[[1984]] |- | align="right" |2 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Borzyszkowy i Borzyszkowscy<ref name=":1">https://lccn.loc.gov/2016487757</ref> 📒 |pl; csb; de | | align="left" |Instytut Kaszubski W Gdańsku - Borzyszkowski, Józef |Instytut Kaszubski w Gdańsku | align="right" |[[1991]] |- | align="right" |3 | align="left" |📖 | align="left" |Wspomnienia kaszubskiego "gbura"<ref>https://lccn.loc.gov/94203712</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Polish and Kashubian; v. 3 in Kashubian with introductions in Polish. Vol. 2-<3 > published by Instytut Kaszubski w Gdańsku. |pl; csb | | align="left" |[[Bòlesłôw Jażdżewsczi|Jażdżewski, Bolesław]] |[[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]], Zarząd Główny, [[Gduńsk]] | align="right" |[[1992]] |- | align="right" |4 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Powiat wejherowski na dawnych pocztówkach = Wejrowsczi pòwiôt na stôrëch kôrtach = Old postcards of the Wejherowo Poviat = Kreis Wejherowo auf alten Ansichtskarten = L'arrondissement de Wejherowo sur les vieilles cartes postales<ref>https://lccn.loc.gov/2017382227</ref> 📒 |pl; en; fr; de; csb |? | align="left" |Żmuda-Trzebiatowski, Tomasz |T&T s.c. ; [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie|Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej w Wejherowie]], [Wejherowo] | align="right" |[[2001]] |- | align="right" |5 | align="left" |📖 | align="left" |Kaszuby : leksykon geograficzny<ref>https://lccn.loc.gov/2003383296</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |In Polish; includes Polish-Kashubian glossary. |pl |? | align="left" |Klaman, Edward |Oficyna Czec; Wydawn. Uniwersytetu Gdańskiego, [[Gduńsk]]; [[Sopòt]] | align="right" |[[2002]] |- | align="right" |6 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Przësłowié samò sã rodzy w głowie : Kaszubskie przysłowia z polskimi odpowiednikami<ref>https://lccn.loc.gov/2003543084</ref> 📒 |csb; pl | | align="left" |Pomierska, Justyna |Oficyna Czec, [[Gduńsk]] | align="right" |[[2002]] |- | align="right" |7 | align="left" |📖 | align="left" |Teksty więzienne<ref>https://lccn.loc.gov/2005475096</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Text in Kashubian; introd. and commentary in Polish; one text also translated into German. Includes bibliographical references. |'''csb'''; pl; de |Jo | align="left" |[[Florión Cenôwa|Cenôwa, Florión]]; Szultka, Zygmunt | | align="right" |[[2004]] |- | align="right" |8 | align="left" |📖 | align="left" |Historia Kaszubów w dziejach Pomorza<ref>https://lccn.loc.gov/2007396121</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Vol. 1 has summary in German; v. 3-5 have summaries in English, German, and Kashubian. Vol. <3-4> by Józef Borzyszkowski; v. <5> by Cezary Obracht-Prondzyński. Includes bibliographical references and indexes. | |Jo | align="left" |[[Cezari Òbracht-Prondzyńsczi|Òbracht-Prondzyńsczi, Cezari]] - [[Józef Bòrzëszkòwsczi|Borzyszkowski, Józef]] - [[Gerard Labùda|Labuda, Gerard]] | | align="right" |[[2006]] |- | align="right" |9 | align="left" |📖 | colspan="2" align="left" |Kaszuby : trzy epoki / [koncepcja albumu, wybór zdjęć, Mariusz Dyduch; tekst, Józef Lubiński] = Kaszëbë : trzë cządë czasu / [ùdba albùmù, wëbór òdjimniãców, Mariusz Dyduch; tekst, Józef Lubiński]<ref>https://lccn.loc.gov/2008368523</ref> 📒 | align="left" |Introd. and captions in Polish and Kashubian. |pl; csb | | align="left" |Lubiński, Józef - Dyduch, Mariusz | | align="right" |[[2007]] |- | align="right" |10 | align="left" |📖 | align="left" |Literatura kaszubska w nauce, edukacji, życiu publicznym<ref>https://lccn.loc.gov/2010490356</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Polish and Kashubian. Proceedings from a conference held Sept. 5-7, 2007 in Starbienino. Includes bibliographical references. |pl; csb |Jo | align="left" |Instytut Kaszubski W Gdańsku - Zielonka, Zbigniew | | align="right" |[[2007]] |- | align="right" |11 | align="left" |📖 | colspan="2" align="left" |Geografia Kaszub = Geògrafia Kaszëb<ref>https://lccn.loc.gov/2009357619</ref> 📒 | align="left" |In Polish and Kashubian. Includes bibliographical references. |pl; csb |Jo | align="left" |Mordawski, Jan | | align="right" |[[2008]] |- | align="right" |12 | align="left" |🎧 | colspan="2" align="left" |Cassubia incognita = Kaszëbszczé piesnie : z archiwum Instytutu Sztuki PAN.<ref>https://lccn.loc.gov/2015488668</ref> 📒 | align="left" |Tyt. wg etykiety. Digitalizacja i oprac. nagrań archiwalnych: zespół Pracowni Fonograficznej IS PAN pod kier. Jacka Jackowskiego. Broszura zawiera komentarz entomuzykologiczny pol. i streszcz. ang. Nie podano czasu trwania. Śpiew w jęz. kaszubskim. | | | align="left" |Instytut Sztuki (Polska Akademia Nauk) - Jackowski, Jacek Piotr | | align="right" |[[2009]] |- | align="right" |13 | align="left" |📖 | align="left" |Dialekty kaszubskie w świetle XIX-wiecznych materiałów archiwalnych : prezentacja i opracowanie kaszubskich materiałów językowych zebranych przez Georga Wenkera w latach 1879-1887<ref>https://lccn.loc.gov/2010458406</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |At head of title: Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk, Fundacja Slawistyczna. In Polish, with Kashubian texts and Polish translations; abstracts in English and German. Includes bibliographical references (p. 299-303) and index. | | | align="left" |Instytut Slawistyki (Polska Akademia Nauk) - Popowska-Taborska, Hanna - Fundacja Slawistyczna; [[Geòrg Wenker|Wenker, Georg]]; Rzetelska-Feleszko, Ewa |Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy, [[Warszawa]] | align="right" |[[2009]] |- | align="right" |14 | align="left" |📖 | align="left" |Západoslovanské paremiologické dědictví<ref>https://lccn.loc.gov/2011521724</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Proverbs in Czech, Kashubian, Lower Sorbian, Polish, Slovak, and Upper Sorbian; in cases in which an equivalent to a Czech proverb does not exist in a given language, a version has been provided. Includes bibliographical references (pages 257-259) and index. |'''cs'''; csb; dsb; pl; sk; hsb |257–259 | align="left" |Balowski, Mieczysław - Pančíková, Marta - Pomierska, Justyna - Mrhačová, Eva - Měškank, Alfred - Hrabal, Milan - Wölke, Sonja | | align="right" |[[2010]] |- | align="right" |15 | align="left" |📖 | align="left" |Pón Tadeùsz, to je, Òstatny najachùnk na Lëtwie : szlacheckô historiô z rokù 1811 i 1812 w dwanôsce knégach wiérszã<ref>https://lccn.loc.gov/2013469088</ref> | colspan="2" align="left" |<nowiki>Pón Tadeùsz | Òstatny najachùnk na Lëtwie 📒</nowiki> |'''csb'''; pl |429 | align="left" |Janke, Stanisław - [[Adóm Mickiewicz|Mickiewicz, Adam]] | | align="right" |[[2010]] |- | align="right" |16 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Słownik polsko-angielsko-kaszubski = Polish-English-Kashubian dictionary = Pòlskò-anielskò-kaszëbsczi słowôrz<ref>https://lccn.loc.gov/2013489157</ref> 📒 |pl; en; csb |6 | align="left" |Jeliński, Marian; [[Dawid Szulëst|Shulist, David]] |Fundacja Skansenu Pszczelarskiego, [[Żukòwò]] | align="right" |[[2010]] |- | align="right" |17 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Legendy Pomorza i Kaszub = Die Legenden von Pommern und Kaschuben = Òpòwiednie Pòmòrzô ë Kaszëbsczi<ref>https://lccn.loc.gov/2010458310</ref> 📒 |pl; de; csb |445–446 | align="left" |Abramowicz, Dorota | | align="right" |[[2010]] |- | align="right" |18 | align="left" |📖 | align="left" |[[Norbertańska siła Kaszub]]<ref>https://lccn.loc.gov/2015433892</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Proceedings from a conference held March13, 2010 in Żukowo. Chiefly Polish, with some contributions in Kashubian. "800 lat Żukowa 1212-2012"--Cover. Includes bibliographical references. | |Jo | align="left" |[[Eùgeniusz Prëczkòwsczi|Pryczkowski, Eugeniusz]]; [[Andrzej Groth|Groth, Andrzej]] |ROST, Banino | align="right" |[[2011]] |- | align="right" |19 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Słownik kaszubsko-angielsko-polski = Kaszëbskò-anielskò-pòlsczi słowôrz = Kashubian-English-Polish dictionary<ref>https://lccn.loc.gov/2013401033</ref> 📒 |pl; csb; en |4–5 | align="left" |Jeliński, Marian - Shulist, David | | align="right" |[[2011]] |- | align="right" |20 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Tatczëzna : literackie przestrzenie Kaszub<ref>https://lccn.loc.gov/2011479857</ref> 📒 |en; de; csb |319–350 | align="left" |Kuik-Kalinowska, Adela | | align="right" |[[2011]] |- | align="right" |21 | align="left" |📖 | align="left" |W cieniu morza czasu : literackie obrazy Kaszub i Gdańska<ref>https://lccn.loc.gov/2013489168</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Program for Salon Kaszuby i Gdański, part of the Targa Książki w Krakowie. Bound back-to-back and upside down. Includes bibliographical references (pages 105-107). Polish, Kashubian, and German. |pl; csb; de |105–107 | align="left" |Borzyszkowska-Szewczyk, Miłosława | | align="right" |[[2013]] |- | align="right" |22 | align="left" |📖 | align="left" |To je krótczé, to je dłudżé ... : wędrówki szlakiem obrazkowych nut<ref>https://lccn.loc.gov/2015511568</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Includes bibliographical references (pages 93-94). Polish and Kashubian. |pl; csb |93–94 | align="left" |[[Róman Drzéżdżón|Drzeżdżon, Roman]] | | align="right" |[[2014]] |- | align="right" |23 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie<ref>https://lccn.loc.gov/2014490787</ref> 📒 | |258–265 | align="left" |[[Jerzi Tréder|Treder, Jerzy]] | | align="right" |[[2014]] |- | align="right" |24 | align="left" |📖 | align="left" |Izabella Trojanowska (1929-1995)<ref>https://lccn.loc.gov/2015511587</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |In Polish; some text in Kashubian. Volume includes a bibliography of the Polish-Kashubian journalist and author Izabella Trojanowska, a finding aid to her archives at the Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomoskiej w Wejherowie, a collection of her journalistic writings about Kashubia and the Kashubians, facsimile reproductions of letters written to her by friends and colleagues, as well as essays of appreciation by friends and… |'''pl'''; csb | | align="left" |Borzyszkowski, Józef - Trojanowska, Izabella | | align="right" |[[2015]] |- | align="right" |25 | align="left" |📖 | align="left" |Chceta wiãcy krwie?<ref>https://lccn.loc.gov/2015511110</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Dzysdniowô kaszëbskô proza 2014"--Cover. | | | align="left" |Muzeum Piśmiennictwa I Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej W Wejherowie | | align="right" |[[2015]] |- | align="right" |26 | align="left" |📖 | align="left" |W jantarowi krôjnie : ùczbòwnik do kaszëbsczégò jãzëka dlô gimnazjum. Dzél 1<ref>https://lccn.loc.gov/2016451263</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |In Kashubian; some text in Polish. Textbook for high school students. Accompanying CD contains recordings of text passages read aloud and correlated to exercises in the textbook. Includes bibliographical references (pages 203-205). | | | align="left" |Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie - Hewelt, Jadwiga - Pryczkowska, Elżbieta | | align="right" |[[2015]] |- | align="right" |27 | align="left" |📖 | align="left" |Ginące rzemiosło na Kaszubach = Dżinącé rzemiãsło na Kaszëbach = Obsolete occupations and crafts in Kashubia<ref>https://lccn.loc.gov/2017472411</ref> | colspan="2" align="left" |<nowiki>Dżinącé rzemiãsło na Kaszëbach | Obsolete occupations and crafts in Kashubia 📒</nowiki> |pl; csb; en | | align="left" |[[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]]; Majkowski, Dariusz; Frymark, Stanisław; [[Blanche Krbechek|Krbechek, Blanche]]; [[Cezari Òbracht-Prondzyńsczi|Òbracht-Prondzyńsczi, Cezari]] | | align="right" |[[2015]] |- | align="right" |28 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Kaszëbskô chrestomatiô : wëbiér tekstów do ùczbë kaszëbsczégò jãzëka dlô sztudérów<ref>https://lccn.loc.gov/2016593761</ref> 📒 | |Jo | align="left" |[[Gduńsczi Ùniwersytet]] | | align="right" |[[2015]] |- | align="right" |29 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Król Kaszubów : Karol Krefft<ref>https://lccn.loc.gov/2017458620</ref> 📒 |pl; csb |209–213 | align="left" |Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie. Oddział W Baninie - [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi|Pryczkowski, Eugeniusz]] | | align="right" |[[2016]] |- | align="right" |30 | align="left" |📖 | align="left" |Piesniôrz rëbacczégò żëwòta<ref>https://lccn.loc.gov/2016459455</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Works by Marión Selin chiefly in Kashubian, with some in Polish; editorial matter in Polish. Includes bibliographical references (pages 147-149). |'''csb'''; pl |147–149 | align="left" |[[Róman Drzéżdżón|Drzeżdżon, Roman]]; Selin, Marión | | align="right" |[[2016]] |- | align="right" |31 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Kašupsko-srpski rečnik = Kaszëbskò-serbsczi słowôrz<ref>https://lccn.loc.gov/2018422819</ref> 📒 |csb; sr | | align="left" |[[Hana Makùrôt|Makurat, Hanna]]; [[Duszan Pażdżersczi|Pažđerski, Dušan-Vladislav]] |Alma, Beograd | align="right" |[[2017]] |- | align="right" |32 | align="left" |📖 | colspan="2" align="left" |Grass a Kaszuby/i = Grass a Kaszëbë/Kaszëbi = Grass and Kashubia/ns<ref>https://lccn.loc.gov/2019380810</ref> 📒 | align="left" |Catalog of an exhibition held at Gdańska Galeria Güntera Grassa, November 10, 2017-January 28, 2018. "Artyści ... : Piotr Józefowicz, Jacek Kornacki, Dorota Nieznalska, Anna Orbaczewska, Michał Szlaga, Krzysztof Topolski, Anna Włodarska, Krzysztof Wróblewski, Wojciech Zamiara." Texts in Polish, Kashubian and English. | | | align="left" |Cirocka, Bogumiła - Grass, Günter - Borzyszkowska-Szewczyk, Miłosława - Kuellmer, Karl - Wróblewska, Marta - Dusza, Patrycja - Gdańska Galeria Güntera Grassa | | align="right" |[[2017]] |- | align="right" |33 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Méster Jan (1907-1989) : praca monograficzna o Janie Trepczyku<ref>https://lccn.loc.gov/2017425490</ref> 📒 |pl; csb |153–278 | align="left" |Frankowska, W. Witosława | | align="right" |[[2017]] |- | align="right" |34 | align="left" |📖 | align="left" |Apokalipsa św. Jana<ref>https://lccn.loc.gov/2019453847</ref> | align="left" |Apokalipsa świętego Jana 📒 | align="left" |Selections from Revelation in Polish and Kashubian; introductory texts in Polish. | | | align="left" |Tamkun, Maciej - Sikora, Adam | | align="right" |[[2017]] |- | align="right" |35 | align="left" |📖 | align="left" |Kaszëbskô młodëch rewòlucjô<ref>https://lccn.loc.gov/2017425677</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Includes bibliographical references. Polish and Kashubian. "Wiedno Kaszëbë!"--Cover. | | | align="left" |Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie. Oddział W Baninie - [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi|Pryczkowski, Eugeniusz]] - Kankòwskô-Filëpiôk, Katarzëna | | align="right" |[[2017]] |- | align="right" |36 | align="left" |📖 | align="left" |Stanisław Pestka (1929-2015)<ref>https://lccn.loc.gov/2017458891</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Collection of writings by and about Stanisław Pestka (pseudonym used for his poetical works: Jan Zbrzyca) in Polish and Kashubian, including selections from his essays and poems, facsimiles of notebooks and documents, diaries, correspondence, photographs, reminiscences of the author by his family and friends and a critical study of his poetry. | | | align="left" |Borzyszkowski, Józef - Pestka, Stanisław - Zbrzyca, Jan - Instytut Kaszubski W Gdańsku - Muzeum Piśmiennictwa I Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej W Wejherowie | | align="right" |[[2017]] |- | align="right" |37 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Terôczasnô kaszëbskô kùltura = Współczesna kultura kaszubska<ref>https://lccn.loc.gov/2020377161</ref> 📒 |csb; pl |315–318 | align="left" |Kulikowska, Katarzyna - Fópka, Tomôsz - [[Cezari Òbracht-Prondzyńsczi|Òbracht-Prondzyńsczi, Cezari]] - Majkowski, Dariusz | | align="right" |[[2018]] |- | align="right" |38 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Polsko-kaszubski słownik nazw fizjograficznych<ref>https://lccn.loc.gov/2021404540</ref> 📒 |pl; csb | | align="left" |Baska-Borzyszkowska, Felicja - Rada Języka Kaszubskiego | | align="right" |[[2018]] |- | align="right" |39 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Twórczość kaszubskojęzyczna<ref>https://lccn.loc.gov/2021404213</ref> 📒 |'''csb'''; pl |xxxi | align="left" |Borzyszkowski, Józef - Cybulski, Marek - Kalinowski, Daniel - Budzisz, Alojzy - Instytut Kaszubski W Gdańsku | align="left" | | align="right" |[[2019]] |- | align="right" |40 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Mój z mòją<ref>https://lccn.loc.gov/2021404520</ref> 📒 |'''csb'''; pl | | align="left" |Léwna, Kristina - Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie - Majkowski, Dariusz | | align="right" |[[2019]] |- | align="right" |41 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Pisarze šzëją : zéńdzenia zkaszëbską lëteraturą<ref>https://lccn.loc.gov/2020427405</ref> 📒 | | | align="left" |[[Janusz Mamelsczi|Mamelski, Janusz]] |[[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]], [[Gduńsk]] | align="right" |[[2020]] |- | align="right" |42 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Pòd òkó Jastrë<ref>https://lccn.loc.gov/2021404207</ref> 📒 | | | align="left" |Majkowski, Dariusz | | align="right" |[[2020]] |- | align="right" |‼️43 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Twórczość liryczna<ref>https://catalog.loc.gov/vwebv/holdingsInfo?bibId=22140474</ref> 📒 | | | align="left" |Kuik-Kalinowska, Adela; [[Bòżena Ùgòwskô|Ugowska, Bożena]]; Borzyszkowski, Józef; Pestka, Stanisław | | align="right" |[[2020]] |- | align="right" |44 | align="left" |📖 | align="left" |Pisarze żëją : zéńdzenia z kaszëbską lëteraturą<ref>https://lccn.loc.gov/2022380783</ref> | colspan="2" align="left" |Zéńdzenia z kaszëbską lëteraturą 📒 | | | align="left" |[[Janusz Mamelsczi|Mamelski, Janusz]] - Grudnik, Joanna | | align="right" |[[2020]] |- | align="right" |45 | align="left" |📖 | align="left" |Kaszëbsczi jãzëk w Kanadze, ÙSA i Nowi Zelandii ; Leksykalné interferencje w gôdce Kaszëbów w Kanadze, ÙSA i Nowi Zelandii = Kashubian language in Canada, the USA and New Zealand ; Lexical interferences in Kashubian language in Canada, the USA and New Zealand / Stanisłôw Frymark.<ref>https://lccn.loc.gov/2022380879</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Kashubian and English versions bound tête-bêche to one another. Includes bibliographical references (pages 82-85, 140-142 in Kashubian section; pages 88-92, 143-145 in English section) and index. In Kashubian and English. | | | align="left" |[[Stanisłôw Frymark|Frymark, Stanisław]] |Zómk Zôbòrsczi, [Leśno] | align="right" |[[2020]] |- | align="right" |‼️46 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Twórczość liryczna<ref>https://catalog.loc.gov/vwebv/holdingsInfo?bibId=22140474</ref> | | | align="left" |[[Stanisłôw Pestka|Pestka, Stanisław]] | | align="left" |[[2020]]-01-01 |- | align="right" |47 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Kaszëbsczi teater : zjawiszcze, fòrmë, òkrãżé = Teatr kaszubski : fenomen, formy, środowisko<ref>https://lccn.loc.gov/2022380650</ref> 📒 |pl; csb |433–439 | align="left" |Kalinowski, Daniel - Majkowski, Dariusz |[[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]]; Instytut Kaszubski w Gdańsku, [[Gduńsk]] | align="right" |[[2021]] |- | align="right" |48 | align="left" |📖 | align="left" |Słowińsczé tekstë Friedricha Lorentza : pòdóné w dzysczasny kaszëbiznie i pò pòlskù<ref>https://lccn.loc.gov/2022380325</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Translation of texts in Slovincian dialect into modern Kashubian and Polish; foreword in Kashubian. Includes bibliographical references. | | | align="left" |Lorentz, Friedrich - [[Eùgeniusz Gòłąbk|Gołąbek, Eugeniusz]] | | align="right" |[[2021]] |- | align="right" |49 | align="left" |📖 | align="left" |Kaszuby-Pomorze na tle Słowiańszczyzny : historia, kultura, język<ref>https://lccn.loc.gov/2022380554</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Includes bibliographical references and indexes Summaries and table of contents also in Kashubian and English | | | align="left" |Lubocki, Adam | | align="right" |[[2021]] |- | align="right" |50 | align="left" |🎶 | align="left" |Midzë niebã a zemią : 10 utworów na chór dziecięcy a cappella do słów Ewy Warmowskiej w języku kaszubskim<ref>https://lccn.loc.gov/2023449908</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |For children's chorus a cappella. Texts of songs in Kashubian, commentary in Polish. Staff notation. | | | align="left" |Rocławska-Musiałczyk, Anna - Warmowska, Ewa | | align="right" |[[2021]] |- | align="right" |‼️51 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Słowińsczé tekstë Friedricha Lorentza pòdóné w dzysczasny kaszëbiznie i pò pòlskù<ref>https://catalog.loc.gov/vwebv/holdingsInfo?bibId=22437271</ref> | | | align="left" |Gòłąbek, Eugeniusz | | align="left" |2021-01-01 |- | align="right" |‼️52 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Twórczość kaszubska<ref>https://catalog.loc.gov/vwebv/holdingsInfo?bibId=23230333</ref> | | | align="left" |Bilot, Jan - Kalinowski, Daniel - Borzyszkowski, Józef | | align="right" |[[2022]] |- | align="right" |53 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Twórczość kaszubska<ref>https://lccn.loc.gov/2024463112</ref> 📒 |'''csb'''; pl |lxxxvii–lxxxviii | align="left" |Bilot, Jan - Kalinowski, Daniel - Cybulski, Marek - Borzyszkowski, Józef | | align="right" |[[2022]] |- | align="right" |54 | align="left" |📖 | align="left" |Szmeroszeptë<ref>https://lccn.loc.gov/2022380374</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |A collection of erotic poems in Kashubian by Anna Różk - a teacher of Kashubian and Polish. | | | align="left" |Różek, Anna | | align="right" |[[2022]] |- | align="right" |55 | align="left" |📖 | colspan="2" align="left" |W kręgach znaczeń i treści : od Młodej Polski do Kaszub : profesorowi Tadeuszowi Linknerowi<ref>https://lccn.loc.gov/2023535246</ref> 📒 | align="left" |Includes bibliographical references. Bibliography of works by Tadeusz Linkner (pages 21-72) Texts in Polish with one article in Kashubian |'''pl'''; csb |21–72 | align="left" |Majkowski, Dariusz - Linkner, Tadeusz - Schramke, Grzegorz J. | | align="right" |[[2022]] |- | align="right" |56 | align="left" |📖 | colspan="2" align="left" |Detal i panorama : o twórczości kaszubskiej Stanisława Pestki<ref>https://lccn.loc.gov/2023479464</ref> 📒 | align="left" |Summary in English and Kashubian. Includes bibliographical references (pages 365-386) and index. |'''pl'''; en; csb |365–386 | align="left" |[[Bòżena Ùgòwskô|Ugowska, Bożena]] | | align="right" |[[2022]] |- | align="right" |‼️57 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Szmeroszeptë<ref>https://catalog.loc.gov/vwebv/holdingsInfo?bibId=22437422</ref> | | | align="left" |Róšzek, Anna | align="left" | | align="left" |[[2022]]-01-01 |- | align="right" |58 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Bënë bùten<ref>https://lccn.loc.gov/2023535221</ref> 📒 | | | align="left" |Janke, Stanisław | | align="right" |[[2023]] |- | align="right" |59 | align="left" |📖 | align="left" |Stanisław Janke : twórca literatury kaszubskiej i polskiej<ref>https://lccn.loc.gov/2025488540</ref> 📒 | colspan="2" align="left" |Summary in English and Kashubian Includes bibliographical references (pages 341-378) and index. | |341–378 | align="left" |Majkowski, Dariusz | | align="right" |[[2023]] |- | align="right" |60 | align="left" |📖 | align="left" |Historia Kaszubów w dziejach Pomorza. T. 2, Czasy nowożytne : w Rzeczypospolitej Obojga Narodów, państwie brandenbursko-pruskim i Królestwie Pruskim 1455-1815<ref>https://lccn.loc.gov/2025488572</ref> | align="left" |Czasy nowożytne : w Rzeczypospolitej Obojga Narodów, państwie brandenbursko-pruskim i Królestwie Pruskim 1455-1815 📒 | align="left" |Bibliografia na stronach 911-948. Indeksy. Streszczenia w języku angielskim, kaszubskim i niemieckim. | |911–948 | align="left" |Instytut Kaszubski - Szultka, Zygmunt | | align="right" |[[2024]] |- | align="right" |61 | align="left" |📖 | align="left" |Ośla Skórka, Wieloskórka i Mysi Kożuszek - baśniowe siostry : studia nad wątkiem bajkowym ATU 510B<ref>https://lccn.loc.gov/2025488319</ref> | align="left" |Studia nad wątkiem bajkowym ATU 510B 📒 | align="left" |W aneksie polskie wersje "Wieloskórki" w przekładach Elizy Pieciul-Karmińskiej oraz wybrane teksty źródłowe ludowej proweniencji. Bibliografia, netografia na stronach 167-178. Indeks. W aneksie część tekstu w języku kaszubskim, część w przekładzie z języka niemieckiego. Streszczenie w języku angielskim. | |167–178 | align="left" |Loba, Anna - Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Im. Adama Mickiewicza (Poznań) - Pieciul-Karmińska, Eliza - Kowalczyk, Kamila - Uniwersytet Im. Adama Mickiewicza (Poznań) | | align="right" |[[2024]] |- | align="right" |62 | align="left" |📖 | colspan="3" align="left" |Emigracja kaszubska : ludzie–instytucje–kultura = Kaszëbskô emigracjô : lëdze–institucje–kùltura<ref>https://lccn.loc.gov/2025448207</ref> 📒 |pl; csb |278–288 | align="left" |Kalinowski, Daniel - [[Cezari Òbracht-Prondzyńsczi|Òbracht-Prondzyńsczi, Cezari]] - Gradowski, Krzysztof - Kurowska-Susdorf, Aleksandra | | align="right" |[[2024]] |} {{Aktualizacjô|Òstatnô=2026-05-05|Nastãpnô=+2 lata}}<ref>https://web.archive.org/web/20260505183021/https://www.loc.gov/search/?fa=language%3Akashubian&all=true&c=150&sb=date</ref> == Òbaczë téż == {{#categorytree:Biblioteczi|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë|2}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} * [https://www.loc.gov/standards/iso639-2/php/code_list.php ISO 639-2 ''csb''] * [https://www.loc.gov/search/?fa=language%3Akashubian&all=true&st=list&c=150 Kashubian (Kaszëbsczi)] * https://web.archive.org/web/20260505183021/https://www.loc.gov/search/?fa=language%3Akashubian&all=true&c=150&sb=date * https://web.archive.org/web/20260505183055/http://web.archive.org/screenshot/https://www.loc.gov/search/?fa=language%3Akashubian&all=true&c=150&sb=date {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Biblioteczi]] [[Kategòrëjô:Zjednóné Kraje Americzi]] dpe8515ockuvbbhnb0w3rnqrdvd7crj 0 8694 205968 199035 2026-07-09T21:53:21Z Terrus38 14026 205968 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Spiéwné Towarzëstwò miona Jana Trepczika z Wejrowa''' – to je chùr z [[Wejrowò|Wejrowa]]. Pòczątczi chùru sygają drëdżi pòłowë dwadzestégò wiekù, czej szkólny [[Jan Trepczik|Jón Trepczik]] prowadzył nié leno szkòłowi chùr dzecy, ale téż przë Związkù Warkòwim Banowëch (''ZZK'') Chùr Kaszëbsczi Mło­dzëznë. To spiéwné karno liczëło strzédno 30–40 lëdzy. Rozkòscérziwelë òni kaszëbską chòrankã na rozmajitëch rozegracjach, jak w Dniach Mòrzégò w [[Gdiniô|Gdini]] i jin. [[24 czerwińca]] 1956 spiéwalë na Jubileùszu Spiéwnégò Karna ZZK "Lutnia” w Malbòrgù i wiele ùroczëznach Kaszëbsczégò Zrzeszeniô. [[22 lëpińca]] 1959 rokù spiéwalë téż na Zlo­ce Młodzëznë Kaszëbsczi w Kòscérznie, òbczas wanodżi pò [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Pò bezdokôzowëch rewizjach [[14 gòdnika]] 1960 rokù ù dzejôrzów kaszëb­sczich, [[Jan Rómpsczi|J. Rompsczégò]], [[Sztefan Bieszk|S. Bieszka]] ë A. Labùdë, nastało zamercé dzejaniô tak w Zrzeszenim, jak i w Trepczikòwim Chùrze Kaszëbsczi Młodzëznë. W tim chùrze spiéwô m.jin. [[Édmùnd Kamińsczi]]. == Òbaczë téż == * [[Mùzyka]] * [[Karno Piesni i Tuńca Bazunë miona Aleksandra Tomaczkòwsczégò]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.pomorskie.eu/pl/aktualnosci_z_regionu/2010/chwaszczyno2010_zjazd_spiewakow_kaszubskich pl, csb]. * [https://www.telewizjattm.pl/dzien/2019-12-27/52721-towarzystwo-spiewacze-im-jana-trepczyka-z-wejherowa.html Towarzystwo Śpiewacze im. Jana Trepczyka z Wejherowa] + [https://web.archive.org/web/20260416134139/https://www.telewizjattm.pl/ttm_filmy/2020/44n0R5O3u0a0g1i578M2z6m28117C4S8.mp4 .mp4] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Chùrë]] jt7z8x04v7f87454g4z9j752v6qm8kj 0 8718 205904 199037 2026-07-09T19:57:31Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Wëdôwiznë]] 205904 wikitext text/x-wiki '''Wëdôwizna "Bernardinum"''' (''Wydawnictwo Diecezji Pelplińskiej "Bernardinum"'') w [[Pelplin|Pelplinie]] je kùlturową jinstitucëją, chtërna pòwsta w [[1998]] rokù. Jegò robota polégô m.jin. na rozkoscérzanim kùlturë Kaszëbów przez wëdëwanié i drëkòwanié w dzysdniowim pisënkù dokôzów kaszëbsczich lëteratów. Wëdôwizna "Bernardinum" wëdôwô pò pòlskù wszelejaczé materiałë (ksążczi, katalodżi wëstawów ë jinszé). == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} * [http://ksiegarnia.bernardinum.com.pl/o-wydawnictwie (pl)] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Wëdôwiznë]] 4mu2et0wcw4xehrbx5mxxtzb7wiak9z 205906 205904 2026-07-09T20:01:29Z Iketsi 3254 „” 205906 wikitext text/x-wiki '''Wëdôwizna „Bernardinum”''' ({{jãz.|pl}} ''Wydawnictwo Diecezji Pelplińskiej „Bernardinum”'') w [[Pelplin|Pelplinie]] je kùlturową jinstitucëją, chtërna pòwsta w [[1998]] rokù. Jegò robota polégô m.jin. na rozkoscérzanim kùlturë Kaszëbów przez wëdëwanié i drëkòwanié w dzysdniowim pisënkù dokôzów kaszëbsczich lëteratów. Wëdôwizna "Bernardinum" wëdôwô pò pòlskù wszelejaczé materiałë (ksążczi, katalodżi wëstawów ë jinszé). == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} * [http://ksiegarnia.bernardinum.com.pl/o-wydawnictwie (pl)] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Wëdôwiznë]] 9724e7goovzaxyn2hrrd6pxw8vtlut0 205909 205906 2026-07-09T20:06:52Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Wëdôwizna "Bernardinum"]] do [[Wëdôwizna „Bernardinum”]]: „” 205906 wikitext text/x-wiki '''Wëdôwizna „Bernardinum”''' ({{jãz.|pl}} ''Wydawnictwo Diecezji Pelplińskiej „Bernardinum”'') w [[Pelplin|Pelplinie]] je kùlturową jinstitucëją, chtërna pòwsta w [[1998]] rokù. Jegò robota polégô m.jin. na rozkoscérzanim kùlturë Kaszëbów przez wëdëwanié i drëkòwanié w dzysdniowim pisënkù dokôzów kaszëbsczich lëteratów. Wëdôwizna "Bernardinum" wëdôwô pò pòlskù wszelejaczé materiałë (ksążczi, katalodżi wëstawów ë jinszé). == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} * [http://ksiegarnia.bernardinum.com.pl/o-wydawnictwie (pl)] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Wëdôwiznë]] 9724e7goovzaxyn2hrrd6pxw8vtlut0 205912 205909 2026-07-09T20:07:57Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == {{#categorytree:Wëdôwiznë|hideroot=on|mode=pages}} 205912 wikitext text/x-wiki '''Wëdôwizna „Bernardinum”''' ({{jãz.|pl}} ''Wydawnictwo Diecezji Pelplińskiej „Bernardinum”'') w [[Pelplin|Pelplinie]] je kùlturową jinstitucëją, chtërna pòwsta w [[1998]] rokù. Jegò robota polégô m.jin. na rozkoscérzanim kùlturë Kaszëbów przez wëdëwanié i drëkòwanié w dzysdniowim pisënkù dokôzów kaszëbsczich lëteratów. Wëdôwizna "Bernardinum" wëdôwô pò pòlskù wszelejaczé materiałë (ksążczi, katalodżi wëstawów ë jinszé). == Òbaczë téż == {{#categorytree:Wëdôwiznë|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} * [http://ksiegarnia.bernardinum.com.pl/o-wydawnictwie (pl)] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Wëdôwiznë]] bjvqh0ayz3y24fq0bb1gxvgm50irzdw 205929 205912 2026-07-09T20:47:16Z Iketsi 3254 |Bernardinum 205929 wikitext text/x-wiki '''Wëdôwizna „Bernardinum”''' ({{jãz.|pl}} ''Wydawnictwo Diecezji Pelplińskiej „Bernardinum”'') w [[Pelplin|Pelplinie]] je kùlturową jinstitucëją, chtërna pòwsta w [[1998]] rokù. Jegò robota polégô m.jin. na rozkoscérzanim kùlturë Kaszëbów przez wëdëwanié i drëkòwanié w dzysdniowim pisënkù dokôzów kaszëbsczich lëteratów. Wëdôwizna "Bernardinum" wëdôwô pò pòlskù wszelejaczé materiałë (ksążczi, katalodżi wëstawów ë jinszé). == Òbaczë téż == {{#categorytree:Wëdôwiznë|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} * [http://ksiegarnia.bernardinum.com.pl/o-wydawnictwie (pl)] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Wëdôwiznë|Bernardinum]] mcs8xdknihe41dmxl9jwapsyjumjhu7 205931 205929 2026-07-09T20:48:32Z Iketsi 3254 {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} 205931 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Wëdôwizna „Bernardinum”''' ({{jãz.|pl}} ''Wydawnictwo Diecezji Pelplińskiej „Bernardinum”'') w [[Pelplin|Pelplinie]] je kùlturową jinstitucëją, chtërna pòwsta w [[1998]] rokù. Jegò robota polégô m.jin. na rozkoscérzanim kùlturë Kaszëbów przez wëdëwanié i drëkòwanié w dzysdniowim pisënkù dokôzów kaszëbsczich lëteratów. Wëdôwizna "Bernardinum" wëdôwô pò pòlskù wszelejaczé materiałë (ksążczi, katalodżi wëstawów ë jinszé). == Òbaczë téż == {{#categorytree:Wëdôwiznë|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} * [http://ksiegarnia.bernardinum.com.pl/o-wydawnictwie (pl)] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Wëdôwiznë|Bernardinum]] j6j3c2oliq57vb54nlnzbim8mp5hhj5 0 8724 206249 198777 2026-07-10T00:39:49Z Iketsi 3254 ' – to je '→' – ' 206249 wikitext text/x-wiki '''Czijno''' – wies w [[Gmina Czôrné|gminie Czôrné]], w [[Człëchòwsczi kréz|człëchòwsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Czôrné]] mmuxuy2zzjhal4q22avu6kscf5z1ptk 0 8735 206252 198775 2026-07-10T00:40:26Z Iketsi 3254 ' – to je '→' – ' 206252 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kościół w Nadziejewie.JPG|mały|Kòscół]] '''Nôdzejewò''' – wies w [[Gmina Czôrné|gminie Czôrné]], w [[Człëchòwsczi kréz|człëchòwsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Czôrné]] 5x5s59x0enp17si487wv0xrxgkptnec 0 8737 206257 199804 2026-07-10T00:41:12Z Iketsi 3254 -' ' 206257 wikitext text/x-wiki '''Wiczechë''' – to je wies w [[Gmina Czôrné|gminie Czôrné]], w [[Człëchòwsczi kréz|człëchòwsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_II/534 ''Geglenfelde'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Czôrné]] sw0wmb9k1hrndqcdkggvj5whbhs62q9 0 8738 206245 178770 2026-07-10T00:39:14Z Iketsi 3254 ' - to je '→' – ' 206245 wikitext text/x-wiki '''Domisłôw''' – [[wies]] w [[Gmina Czôrné|gminie Czôrné]], w [[Człëchòwsczi kréz|człëchòwsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. W 2008 rokù tu bëło 387 lëdzy. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Czôrné]] 1j8j31ffa2qyvd72ky6i9lmnny1lirq 206246 206245 2026-07-10T00:39:26Z Iketsi 3254 -' ' 206246 wikitext text/x-wiki '''Domisłôw''' – [[wies]] w [[Gmina Czôrné|gminie Czôrné]], w [[Człëchòwsczi kréz|człëchòwsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. W 2008 rokù tu bëło 387 lëdzy. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Czôrné]] 6kz21sjqp1auwgls2slxcg67r3q4eb2 0 8743 206256 171088 2026-07-10T00:41:01Z Iketsi 3254 ' - to je '→' – ' 206256 wikitext text/x-wiki '''Sokòlé''' – wies w [[Gmina Czôrné|gminie Czôrné]], w [[Człëchòwsczi kréz|człëchòwsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Czôrné]] e9e6c5jvpswf3jfmwz0oiyj7h0u0brh 0 8754 206253 201227 2026-07-10T00:40:34Z Iketsi 3254 ' – to je '→' – ' 206253 wikitext text/x-wiki '''Recëniewò''' – wies w [[Gmina Czôrné|gminie Czôrné]], w [[Człëchòwsczi kréz|człëchòwsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Czôrné]] nhd7tk5k3zpq84avxog85hz69abkthp 0 8755 206248 200479 2026-07-10T00:39:43Z Iketsi 3254 ' – to je '→' – ' 206248 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Church in Bińcze (view from north - west).jpg|mały|Kòscół]] '''Bińczé''' – wies w [[Gmina Czôrné|gminie Czôrné]], w [[Człëchòwsczi kréz|człëchòwsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Tu je kòscół. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Czôrné]] 6kn5kv6hcxgcns6ola6lefqrukqkdq5 0 8756 206254 169179 2026-07-10T00:40:43Z Iketsi 3254 ' - to je '→' – ' 206254 wikitext text/x-wiki '''Serpòwò''' – wies w [[Gmina Czôrné|gminie Czôrné]], w [[Człëchòwsczi kréz|człëchòwsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Czôrné]] tm0n9trhv1vp11rs7fzlcclhd08zkdd 206255 206254 2026-07-10T00:40:52Z Iketsi 3254 -' ' 206255 wikitext text/x-wiki '''Serpòwò''' – wies w [[Gmina Czôrné|gminie Czôrné]], w [[Człëchòwsczi kréz|człëchòwsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Czôrné]] luw7cadglct3t4vsfqziahdznudqzpq 0 8757 206251 184740 2026-07-10T00:40:16Z Iketsi 3254 {{Commons}} 206251 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kościół w Krzemieniewie.JPG|mały|Kòscół]] '''Krzemieniewò''' – wies w [[Gmina Czôrné|gminie Czôrné]], w [[Człëchòwsczi kréz|człëchòwsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Czôrné]] 1k1hp3e8q3krgpdqqnhnrhuvmui6xc3 0 8825 206313 198285 2026-07-10T08:29:44Z Terrus38 14026 206313 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Czernina.zupa.jpg|mały|Czarwina]] '''Czarwina''' je [[zupa]], a w ni je ùgòtowónô swiéżô np. gãsô krew. Wierã piérwi: "Bez czarwinë to nie bëło niżódno wieselé." Cobë òna lepi szmaka w ni mòże bëc sëszony brzôd (np. [[jabkò|jabka]]). == Òbaczë téż == {{#categorytree:Zupë|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1967, tom I, s. 149 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20140531093806/http://www.minrol.gov.pl/pol/Jakosc-zywnosci/Produkty-regionalne-i-tradycyjne/Lista-produktow-tradycyjnych/woj.-wielkopolskie/Czernina-czarnina-czarna-zalewajka Czernina, czarnina, czarna zalewajka (pò pòlskù)] {{Kòntrola}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Zupë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] fv01lzyqlhjrfqttoo2yvonay864mvj 0 8829 205936 204928 2026-07-09T21:17:00Z Terrus38 14026 205936 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Agnes at AMI 2004.jpg|mały|Agnez Mo]] '''Agnez Mo''' (Agnes Monica Muljoto), (ùr. [[1 lëpińca]] [[1986]] r.) je spiéwôrką i teatrowncą z [[Jindonezjô|Jindonezje]]. == Diskògrafijô == * ''Agnes Is My Name'' (2011) * ''Agnez Mo'' (2013) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Mo, Agnez}} [[Kategòrëjô:Spiéwôrczi]] [[Kategòrëjô:Aktórczi]] d4kdj79l34217ux0gp87x7gkszzlh74 0 8876 206099 204278 2026-07-09T23:07:44Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Jãzëkòznôwcë]] to [[Category:Pòlsczi jãzëkòznôwcë]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206099 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:OskarKolberg(photo).png|mały|Òskar Kòlberg]] '''Oskar Kolberg''' (''Henrik Òskar Kòlberg'' – ùr. [[1814]] rokù – ùm. 1890 rokù) béł etnografã, fòlkloristã i kòmpòzytorã<ref>https://web.archive.org/web/20140319072656/http://www.oskarkolberg.pl/page.php/0/news/0/</ref>. Òn drëkã wëdôł kòle 200 artiklów z òbrëmia etno­grafii, fòlkloristiczi, jãzëkòznôwstwa ë mùzykòlogii. Òskar Kòlberg na Kaszëbach béł w [[zélnik]]ù 1875 rokù. Z [[Sopòt]]u òn robił wanodżi i tak òn béł w Òlëwie, Kackù, Òksëwiu, Wejro­wie i [[Gduńsk]]ù. To dô [[Nôdgroda m. Òskara Kòlberga|nôdgrodã m. Òskara Kòlberga]]. == Òbaczë téż == * [[Nôdgroda m. Òskara Kòlberga]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Kolberg Oskar}} [[Kategòrëjô:Etnografòwie]] [[Kategòrëjô:Pòlsczi jãzëkòznôwcë]] [[Kategòrëjô:Mùzyka]] qlqdpuxugo1fimren89y5izmu71nv36 0 8926 206314 203621 2026-07-10T08:29:54Z Terrus38 14026 206314 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Szczecëno| dopełniacz=Szczecëna| adjektiw_mask=szczecyńsczi| adjektiw_fem=szczecyńskô| céch=POL Szczecin COA.svg| fana=POL Szczecin flag.svg| karta=POL Szczecin map.svg| wòjewództwò=zôpadnopòmòrsczé| kréz=| grodzki=tak| rodzaj_gminy=miejska| gmina=| miejska=tak| bùrméster=Piotr Krzystek| adres_um=pl. Armii Krajowej 1| kod_poczt_um=70-456| tel_um=(91)4245931| fax_um=(91)4245855| mail_um=boi@um.szczecin.pl| wiéchrzëzna=301,30 km²| stopniN=51|minutN=67|stopniE=16|minutE=08| wysokość=do 130 m. n.p.m.| rok=2004| lëdztwò=411 tys.| gęstość=1375| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+48) 91| pòcztowi kòd=70-018 do 71-871| registracëjné tôfle=ZS| TERYT=| SIMC=| www=http://www.szczecin.pl| |commons=Category:Szczecin}} [[Òbrôzk:PolandSzczecinPanorama.JPG|mały|left|Szczecëno]] [[Òbrôzk:Kamień kaszubski z gryfem przy katedrze w Szczecinie.jpg|mały|left|Kamiéń "Kaszëbsczi grif. Na ti zemi òd kòl VI w. przez czileset lat mieszkelë Kaszëbi. Rok Gryfa 2014"]] '''Szczecëno '''(we zdrojach: ''Stetin'' 1133, ''Stetyn'' 1188, ''Stitin'' 1251, ''Borstaborg'' XIII w., ''Stitinum'',, ''Stetina'', ''Stittin'', ''Stettin'', ''Szczecëno'' (Słowińcë); pòl. ''Szczecin'', miem. ''Stettin'', lat. ''Stetinum'') je nôwikszim gardã ë historëczną stolëcą [[Zôpadnô Pòmòrskô|Zôpadny Pòmòrsczi]]. Szczecëno mô sztatus gardu na prawach [[kréz|krez]]u ë je stolëcą [[Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò|zôpadnopòmòrsczégò wòjewództwa]]. Wôżną starodôwnotą je tu [[rzimskòkatolëcczi kòscół Sw. Jakùba Apòsztoła w Szczecënie]] - dzysô katédra. Òd 2014 rokù kòl ni je pamiątkòwi kam z nôdpisã: „Na ti zemi òd kòl VI w. przez czileset lat mieszkelë [[Kaszëbi]]”. Terô gard je [[Pòlskô|pòlsczi]], le w swòji historëji òn słëchôł téż [[Miemieckô|Miemiecczi]] (do 1945), [[Szwedzkô|Szwedzczi]] (1648-1720), [[Dëńskô|Dëńsczi]] (1185-1227), [[Brambòrskô|Brambòrsczi]], Prësóm (òd 1720) ë [[Pòmòrsczé Ksãżstwò|Pòmòrsczémù Ksãżstwù]] (do 1648), chternégò bëł stolëcą. == Partnersczé gardë == * [[Berlëno]] (dzélnica [[Fredrichstein-Kreuzberg]]), [[Niemieckô]] * [[Bremerhaven]], [[Niemieckô]] * [[Dalian]], [[Chińskô Lëdowô Repùblika]] * [[Esbjerg]], [[Dëńskô]] * [[Kingston upon Hull]], [[Anielskô]] ([[Wiôlgô Britanijô]]) * [[Kłajpeda]], [[Lëtwa]] * [[Lubeka]], [[Niemieckô]] * [[Malmö]], [[Szwedzkô]] * [[Roztoka (gard)|Roztoka]], [[Niemieckô]] * [[Saint Louis]], [[Zjednóné Kraje Americzi]] == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:2009-05-30-polska-by-RalfR-30.jpg|Zómk ksążëcy w Szczecënie Òbrôzk:65429 Szczecin zamek ksiazat pomorskich 18.JPG|Zómk ksążëcy w Szczecënie Òbrôzk:Szczecin Zamek Ksiazat Pomorskich zegar.jpg|Zómk ksążëcy w Szczecënie Òbrôzk:Store_Szteteno_(1575)A.png|Szczecëno w [[1575]] rokù Òbrôzk:Szczecin town hall.jpg|Sanowi Rënk Òbrôzk:0910 Bazylika archikatedralna św Jakuba Szczecin.jpg|Katédra sw. Jakùba Òbrôzk:Manzelbrunnen 3.jpg|''Sedina'' Òbrôzk:PomnikZKotwicaWSzczecinie.jpg|Draga Òbrôzk:0908 PAZIM Szczecin SZN 1.jpg|PAZIM </gallery> == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1972, tom V, s. 231 == Òbaczë téż == * [[Wòłogòszcz]] * [[Marijën Kòscół w Sztecënie]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.sedina.pl Pòrtal lubòtników dôwnégò Szczecëna] * [http://www.wf.univ.szczecin.pl/ipikaktualnosci/472-jezyk-literatura-i-edukacja-kaszubska-podsumowanie-konferencji ò kaszëbiznie] * [http://www.szczecin.wikia.com Szczecëno na wikia.com] * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XI/831 Szczecin w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò]] [[Kategòrëjô:Szczecëno| ]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] r47akorjk3pu0cq8g3i40wqejc9hpia 0 8953 206315 198778 2026-07-10T08:30:02Z Terrus38 14026 206315 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Puszcza Darżlubska - Boża Stopka.jpg|mały|Bòżô Stopka]] '''Bòżô Stopka''' – to je pòlodofôłtowi òksëp na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] kòle [[Swiecëno|Swiecëna]]. Je takô pòwiôstka, że stądka Christus wstąpił do nieba. To je taczi kam, a w nim nibë pò tim stopczi. == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1967, tom I, s. 52 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] tvqhaj0k3obid0jgbdc7nuedy1vdfvs 0 9000 206316 197743 2026-07-10T08:30:10Z Terrus38 14026 206316 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} [[Òbrôzk:Dożynki Kaszubskie (oryginał z archiwum NAC).jpg|mały|]] '''Szewc''' – to je kaszëbsczi [[tuńc]] robòtë. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kaszëbsczé tuńce|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * [[Ferdinand Neureiter|F. Neureiter]]: Historia literatury kaszubskiej : próba zarysu, przełożyła Maria Boduszyńska-Borowikowa ; wstępem opatrzył Tadeusz Bolduan, Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, Oddział Miejski, 1982, s. 221, ISBN 8300002561 * [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1972, tom V, ss. 254 - 255 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|8njo7kIJeaI|Taniec kaszubski „Szewiec"}} * [https://web.archive.org/web/20090420072402/http://www.interklasa.pl/portal/dokumenty/r086/strony/TL.html Tańce ludowe — interklasa.pl] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé tuńce]] kuzmic612fj0strqn47zuepcbmdoisz 0 9003 206317 205488 2026-07-10T08:30:18Z Terrus38 14026 206317 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Merki kuźnica.svg|mały|Merczi]] '''Merk''' – to béł céch [[Kaszëbi|kaszëbsczégò]] [[rëbôk]]a – majicela [[Rëbaczenié|rëbacczich]] pòrządków. Wiele razy òn béł wërëti. Òn mógł przechôdac ze starka na synecznika. == Òbaczë téż == * [[Kaszubski leksykon rybacki]] == Lëteratura == * R. Ostrowska, I. Trojanowska: Bedeker kaszubski, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1974, ss. 273–274 * [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1969, tom III, s. 73 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.plgr.pl/UserFiles/rybak_257-270.pdf Merki s. 269] * https://mojestrone.com/artykul/merk--rbacczi-herb-n2326693 ** https://mojestrone.com/galerie/merk--rbacczi-herb-g479418 * https://mojestrone.com/artykul/hasmerk--gbrsczi-n2329058 ** https://mojestrone.com/galerie/hasmerk--gbrsczi-g479896 * https://web.archive.org/web/20260708185138/https://muzeumpuck.pl/projekty/z-merkiem-do-szkol-nordowa-tradycja-rybacka/ {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Rëbaczenié]] [[Kategòrëjô:Mòrskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] ld4i8sxc0v1bdg93uuji87bza7u5vfl 0 9076 206193 195713 2026-07-10T00:19:56Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 206193 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Powiat Pucczi 2 ubt.jpeg|mały|''Pòwiat pùcczi'' je to przikłôd pòlaszeniégò we słowiznie ë syntaksë. Barżi kaszëbskò bë bëło ''pùcczi pòwiôt'' abò téż ''pùcczi kréz''.]] '''Pòlaszenié''' (òd ''[[Pòlôczi|Pòlôch]]'') – pòwszédné zjawiszcze we terëczasni [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbiznie]], chtërno sã rzeszi z nierôz niewiadnëm zeszlachòwanim kaszëbsczi mowë z [[pòlsczi jãzëk|pòlaszëzną]]. Mòże tëkac sã wszëtczich aspektów [[jãzëk]]a, le nôczãscy ùkazywô sã we słowiznie ë wësłowie ë je zwëskã wszãdzebëcëznë pòlsczégò jãzëka. W ùrzãdach gminów, szkòłach, mediach ë kòscele tak biwało do 2005 rokù. Ks. dr Zëchta zanotérowôł (1970): "Gadôj abò pò kaszëbskù, abò pò pòlskù, bò nie cerpiã taczégò pòlaszeniégò.", a téż (1972): „W jimnazji we Wejrowie béł przed wòjną za wòznégò taczi Naczk - (...) - to ten wiedno tak knôpóm grozył pòlaszącë, czej òni gò nie chcelë słëchac: Ti smarkaczu, jak ti sã nie poprawisz, to ja ci wstrzimóm swiadectwo, bo pan direktor tilko podpisuje, a ja sztãplujã.” == Òbaczë téż == * [[bëlaczenié]] * [[kaszëbienié]] * [[kaszëbsczi jãzëk]] == Lëteratura == * Sychta B.: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej.Wrocław-Warszawa-Kraków, t. IV (1970), s. 124. * Sychta B.: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej.Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk, t. V (1972), s. 294. * [https://web.archive.org/web/20191028061846/http://prawo.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20170000823/O/D20170823.pdf Dz.U. 2017 poz. 823] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi jãzëk]] q30dcdxac9prgl5fl0ulaq5cbc785r7 0 9106 206130 166678 2026-07-09T23:16:24Z Terrus38 14026 Zmiana elementu docelowego przekierowania z [[Pòznóń]] na [[Pòznanié]] 206130 wikitext text/x-wiki #redirect [[Pòznanié]] 94vxrsu19lph7kij5itfd77t1pvmjq9 0 9183 206318 201711 2026-07-10T08:30:26Z Terrus38 14026 206318 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kaszuby - grupy lokalne.png|mały|Kôrta Kaszëb]] '''Gôchë''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Gochy'') – òbéńda w [[Pòlskô|Pòlsce]], bãdący dzélã [[Kaszëbë|Kaszëb]]. Òbéńda leżi na dôwnëch òbrëmieniëch historicznégò [[Człuchòwò|człëchòwsczégò]] krézu (Brzézno Szlachecczé, Bòrzëszkòwë ë [[Zôpcéń]]), tim sómym terminem òpisëjë sã téż mieszkańców tégò òbéńdze, chtërné zamiesczują téż kaszëbsczé wsë w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]]<ref>zaborypark.eco.pl: [https://web.archive.org/web/20160304220325/http://zaborypark.eco.pl/html/dziedzictwo.htm Òbéndowi pòdzôł kaszëbsczich etnicznëch karn]. [przëstãp 2026-05-05]. [Zarchiwizowóné z tégò [http://zaborypark.eco.pl/html/dziedzictwo.htm adresu] (2012-11-01)] (pòl.).</ref>. Gôchë grańczą na zôpôdze z miastkòwską zemią, na pôłniu z nordowima kréńcama dzysdniowégò [[Chònicczi kréz|chònicczégò krézu]], na pòrénkù z [[Zôbòrskô Zemia|Zôbòrama]] ë na pôłniu z [[Bëtowsczé Pòjezerzé|Bëtowsczim Pòjezerzém]]. Wëwòdzy sã stądka zacht kaszëbsczich rodów [[Zascankòwô szlachta|zascankòwi szlachtë]]<ref>Pioter Skërzëńsczi, ''Pomorze'', Warszawa: Wyd. Muza S.A., 2007, s. 187, [[Specjalnô:Książki/9788374951333|ISBN 978-83-7495-133-3]]. </ref>. Na Gôchach gôdô sã, że bez Kaszëbów król Sobiesczi bë ni miôł dobëté Tërków. Przédné môlëznë Gôchów to: * [[Bòrowi Młin]] * [[Brzézno Szlachecczé]] * [[Bòrzëszkòwë]] * [[Lëpińce]] == Pòchòdzënk miona == Zgódno z kaszëbską lëdową etimòlodżą miono Gôchë pòchodzy òd słowa ''doch'', chtërnégò tamtészô lëdztwò miôła bòdôjno przewrazlëwioné nadùżiwac. W jawernotë kaszëbsczé słowò ''gòchë'' znankòwô nieòbrodné piôszczëté zemie z [[Mòrena|mòrenowyma]] kamyma, chtërné są znankòwné dlô ti dzéle Kaszëb. == Òbôczë téż == * [[Gmina Lëpińce]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1967, tom I, s. 298 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] 4g1jftnnuj670vkcxyjcs0w55k7ghnn 0 9185 205934 202997 2026-07-09T21:15:29Z Terrus38 14026 205934 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Celestino Migliore (cropped).jpg|mały|Arcëbiskùp Celestino Migliore]] [[Òbrôzk:Coat of arms of Celestino Migliore.svg|mały]] '''Celestino Migliore''' - ùr. [[1 lëpińca]] [[1952]] w [[Italskô|Italsce]]. Òn sztudérowôł i pò pôrã latach dożdôł sã ksãżich swiãceniów, chtërne przëjimnął [[25 stëcznika]] 1977 rokù. Òn je òd 2003 tokù titëlarny arcëbiskùp Canosë, a òd 2010 rokù apòstolsczi nuncjusz w [[Pòlskô|Pòlsce]]. Òd [[28 maja]] 2016 rokù òn je apòstolsczi nuncjusz w [[Ruskô|Rusczi Federacje]]. [[17 lëpinca]] 2016 rokù òn pòwiedzôł w [[Sjónowò|Swiónowie]] do Kaszëbów pò kaszëbskù: "Lubòtny Drësze, wiôldżé pòzdrowienié dlô kaszëbsczégò ludu. Ceszã sã, że jem dzysô z Wama wszëszczima ù Matczi Bòsczi Swiónowsczi." == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.diecezja-pelplin.pl/component/content/article/15-aktualnosci/472-lubiana-30-lecie-parafii-pod-przewodnictwem-nuncjusza-apostolskiego-fotoreportaz (pl)] * [http://www.radioglos.pl/wiadomosci/z-zycia-kosciola/2418-tysiace-wiernych-uczcily-krolowa-kaszub Przemówienia powitalne] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Migliore Celestino}} [[Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół]] [[Kategòrëjô:Italskô]] [[Kategòrëjô:Pòlskô]] [[Kategòrëjô:Ruskô]] sokjel3tv1oi7p000nquiquyzw7f7rh 205962 205934 2026-07-09T21:50:20Z Terrus38 14026 205962 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Celestino Migliore (cropped).jpg|mały|Arcëbiskùp Celestino Migliore]] [[Òbrôzk:Coat of arms of Celestino Migliore.svg|mały]] '''Celestino Migliore''' - ùr. [[1 lëpińca]] [[1952]] w [[Italskô|Italsce]]. Òn sztudérowôł i pò pôrã latach dożdôł sã ksãżich swiãceniów, chtërne przëjimnął [[25 stëcznika]] 1977 rokù. Òn je òd 2003 tokù titëlarny arcëbiskùp Canosë, a òd 2010 rokù apòstolsczi nuncjusz w [[Pòlskô|Pòlsce]]. Òd [[28 maja]] 2016 rokù òn je apòstolsczi nuncjusz w [[Ruskô|Rusczi Federacje]]. [[17 lëpińca]] 2016 rokù òn pòwiedzôł w [[Sjónowò|Swiónowie]] do Kaszëbów pò kaszëbskù: "Lubòtny Drësze, wiôldżé pòzdrowienié dlô kaszëbsczégò ludu. Ceszã sã, że jem dzysô z Wama wszëszczima ù Matczi Bòsczi Swiónowsczi." == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.diecezja-pelplin.pl/component/content/article/15-aktualnosci/472-lubiana-30-lecie-parafii-pod-przewodnictwem-nuncjusza-apostolskiego-fotoreportaz (pl)] * [http://www.radioglos.pl/wiadomosci/z-zycia-kosciola/2418-tysiace-wiernych-uczcily-krolowa-kaszub Przemówienia powitalne] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Migliore Celestino}} [[Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół]] [[Kategòrëjô:Italskô]] [[Kategòrëjô:Pòlskô]] [[Kategòrëjô:Ruskô]] ssf4kuc0zhq1ln365dp1ezuzp5qyzwl 0 9188 206319 194251 2026-07-10T08:30:35Z Terrus38 14026 206319 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Torń| dopełniacz=Torńa| adjektiw_mask=Torëńsczi| adjektiw_fem=Torëńskô| céch=POL_Toruń_COA.svg| fana=POL_Toruń_flag.svg| karta=POL_Toruń_map.svg| wòjewództwò=Pòmòrsczé| kréz=torëńsczi| grodzki=| rodzaj_gminy=gardnô -wieskô| gmina=| miejska=| bùrméster=Michał Zaleski| adres_um=Wały gen. Władysława Sikorskiego 8| kod_poczt_um=87-100| tel_um=| fax_um=| mail_um=| wiéchrzëzna=115,72| stopniN=53|minutN=01|stopniE=18|minutE=40| wysokość=34–95| rok=2021| lëdztwò=197.812| gęstość=1709,4| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+48) 56| pòcztowi kòd= 87-100 do 87-120| registracëjné tôfle=CT| TERYT=0463011| SIMC=0982724| www=https://www.torun.pl| commons=Toruń| }} '''Torń''' abò '''Toruń''' (we zdrojach: ''Thorun'' 1230, ''Thorn'' 1241, ''Thorum'' 1248, ''Toruń'' 1892, ''Torunj'' (Cenôwa); pl. ''Toruń'', miem. ''Thorn'') – wiôldżi gard ë jedna ze stolëców [[Kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò|kùjawskò-pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Torń mô sztatus [[Torëńsczi_kréz|gardu na prawach krezu]]. Tu ùrodzył sã [[Kopernik|Mikòłôj Kòpernik]], wiôldżi pòlsczi astronom, matematik, ekonomista, wòjskòwi strateg i lékôrz (ùr. 1473 - ùm. 1543). Tu w 1466 rokù, na torëńsczim Dwòrze Artusa béł pòdpisóny [[II torëńsczi mir]] z [[Krzëżôcë|Krzëżôkama]]. Wôżne starodôwnotë to: rôtësz, krzëżôczi zómk i jin. Stôri Gard Tornia je wpisóny na lëstã swiatowi spôdkòwiznë kùlturë [[UNESCO]]. == Torëńskô Galeriô == <gallery> 602945_Toruń_dzielnica_Starego_Miasta_z_kat._J._Chrzciciela_03.JPG|Stôri Gard Torëńsczi. Toruń,_Rynek_Staromiejski_(pomnik_Kopernika)_(OLA_Z.).JPG|Szlachòta Kòpernika na torëńsczim rënku. Torun_ratusz_corr.jpg|Torëńsczi rôtësz Gdanisko_w_Toruniu.jpg|Krzëżôczi zómk w Torniu Torun01CenterWithWall_level_corr.jpg|Torń i [[Wisła]] Toruń_-_Poczta_Główna_01.jpg|Torëńskô Poczta Artus_Court_in_Toruń_in_National_Day_decoration.jpg|Torëńsczi Dwór Artusa CopernicusHouse.jpg|Dodóm Kòpernika w Torniu Toruń_-_Osioł_01.JPG|Torëńskô szlachòta òsełka Torun08CenterOfTown.jpg|Stôri Rënk Torëńsczi Toruń_-_Rynek_Nowomiejski_01.jpg|Rënk w Nowim Gardze Torëńsczim Toruń_-_Old_Town_by_night_01.jpg|Torń w nocë 602989_Toruń_Krzywa_Wieża_01.JPG|Torń Torun_apartment_house_under_the_star2.jpg|Torëńsczi dodóm pòd Gwiôzdą Toruń,_hala_tokarni,_1898,_ul._Grudziądzka_(OLA_Z.).JPG|Torëńskô fabrika </gallery> == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1972, tom V, s. 374 == Òbaczë téż == * [[Malbórg]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.torun.pl Òficjalnô starna gardu] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] [[Kategòrëjô:Kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò]] c5xazmeal057e6voprpdh6oh7hzh1z2 0 9214 206023 204932 2026-07-09T22:51:05Z Terrus38 14026 206023 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:SV-Ausweis46 500px.gif|mały|[[Aùstriackô]] mô taczi dowód (òsobisti) dlô sądownégò eksperta]] '''Sądowny ekspert''' – człowiek, chtëren rozmieje swój fach, pòwòłóny przez [[Sąd|sąd]] do wëdaniô ekspertizë w zôkrãżu jegò wiédzë. W urzãdnëch sprawach, chtërne są prowadzoné na spòdlim ùstawù, pò zdaniu sã na rozsądzenié znajôrza nie brëkùje płacëc. Państwa na swiece mają ò sądownëch ekspertach rozmajité prawa. == Lëteratura == * [http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20050150133 Dz.U. 2005 nr 15 poz. 133] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Antropòlogiô]] keqflid6u7maqnu9w3tkr6zb9u5zd95 0 9233 206157 205581 2026-07-09T23:47:08Z Iketsi 3254 {{jãz.|en}}; {{jãz.|fr}} 206157 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Knjige na polici.jpg|mały|Malënk z leżnoscë Eùropejsczégò Dnia Jãzëków w [[Serbiô|Serbii]]]] '''Eùropejsczi Dzéń Jãzëków''' ('''EDJ'''; {{jãz.|en}} ''European Day of Languages'', {{jãz.|fr}} ''Journée européenne des langues'') – midzënôrodné swiãto, ùstanowioné z jinicjatiwë [[Radzëzna Eùropë|Radzëznë]] [[Radzëzna Eùropë|Eùropë]], swiãtowóné w cawny [[Eùropa|Eùropie]] kòżdorocznie [[26 séwnika]]<ref>[https://web.archive.org/web/20170227233537/http://www.edj.org.pl/o-europejskim-dniu-jezykow O Europejskim Dniu Języków » Europejski Dzień Języków], edj.org.pl. (pòl.) [przëstãp 2026-07-09]. [zarchiwizowóné z [https://www.edj.org.pl/ tégò adresë] (2017-02-27)</ref>. Jégò célã je zôchãcënie [[Eùropa|Eùropejczików]] do ùczbë jãzëków, nié leno nôbarżi znónëch jak anielsczi, le téż miészëch jak [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczi]] i [[Bretońsczi jãzëk|bretońsczi]] òrôz propadżowónie spòdob jãzëkòwi bòkadnoscë<ref name=":0">[https://search.coe.int/cm#{%22CoEIdentifier%22:&#x5B;%2209125948801c6c93%22&#x5D;,%22sort%22:&#x5B;%22CoEValidationDate%20Descending%22&#x5D;} European Year of Languages. Parliamentary Assembly Recommendation 1539 (2001)]. wcd.coe.int. [przëstãp 2026-07-09]. (anielsczi).</ref><ref>[https://edl.ecml.at/Home/What-is-it Czim je Eùropejsczi Dzéń Jãzëków?]. edl.ecml.at. (wielojãzëkòwi, w tim pòlsczi) [przëstãp 2026-07-09]</ref>. Swiãto òsta ùstanowioné przez [[Radzëzna Eùropë|Radzëznã Eùropë]], z [[Sedzëba|sedzbą]] w [[Sztrasbùrg|Sztrasbùrgu]], w 2001 rokù – na zakùńczenié Eùropejsczégò Rokù Jãzëków zorganizowanego przez Radzëznã Eùropë, [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejską Ùniã]] òrôz [[UNESCO]]<ref name=":0" />. W sami Eùropejsczi Ùnii je wicy jak 60 môlowich pòspólnotów, chtërné ùżiwają jãzëków òbéńdowëch abò mniészëznowëch. Pòdług spisënkù z 2011 rokù wicy jak 106 tës. mieszkéńców Pòlsczi gôdô pò kaszëbskù. Do tegò trzeba dorechòwac wszëtczich, co wëjachelë bùten, ale wcyg nie zabëlë swòji mòwë. == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùniji]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://edl.ecml.at/ Eùropejsczi Dzéń Jãzëków] (pòlsczi) * [https://ec.europa.eu/poland/news/view_on_Kaszuby_pl ''O językach obcych z Danutą Stenką''] * https://powiat.puck.pl/aktualnosci/2025-rokiem-jezyka-kaszubskiego-w-powiecie-puckim.html * {{YouTube|uOpj6a4Z9sg|Europejski Dzień Języków — SP Łubno}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Lingwistika]] qkuunrz7whp9bw1gjqjuipj9p0vcab5 206158 206157 2026-07-09T23:48:01Z Iketsi 3254 {{jãz.|de}} 206158 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Knjige na polici.jpg|mały|Malënk z leżnoscë Eùropejsczégò Dnia Jãzëków w [[Serbiô|Serbii]]]] '''Eùropejsczi Dzéń Jãzëków''' ('''EDJ'''; {{jãz.|de}} ''Europäischer Tag der Sprachen'', {{jãz.|fr}} ''Journée européenne des langues'', {{jãz.|en}} ''European Day of Languages'') – midzënôrodné swiãto, ùstanowioné z jinicjatiwë [[Radzëzna Eùropë|Radzëznë]] [[Radzëzna Eùropë|Eùropë]], swiãtowóné w cawny [[Eùropa|Eùropie]] kòżdorocznie [[26 séwnika]]<ref>[https://web.archive.org/web/20170227233537/http://www.edj.org.pl/o-europejskim-dniu-jezykow O Europejskim Dniu Języków » Europejski Dzień Języków], edj.org.pl. ({{jãz.|pl}}) [przëstãp 2026-07-09]. [zarchiwizowóné z [https://www.edj.org.pl/ tégò adresë] (2017-02-27)</ref>. Jégò célã je zôchãcënie [[Eùropa|Eùropejczików]] do ùczbë jãzëków, nié leno nôbarżi znónëch jak anielsczi, le téż miészëch jak [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczi]] i [[Bretońsczi jãzëk|bretońsczi]] òrôz propadżowónie spòdob jãzëkòwi bòkadnoscë<ref name=":0">[https://search.coe.int/cm#{%22CoEIdentifier%22:&#x5B;%2209125948801c6c93%22&#x5D;,%22sort%22:&#x5B;%22CoEValidationDate%20Descending%22&#x5D;} European Year of Languages. Parliamentary Assembly Recommendation 1539 (2001)]. wcd.coe.int. [przëstãp 2026-07-09]. (anielsczi).</ref><ref>[https://edl.ecml.at/Home/What-is-it Czim je Eùropejsczi Dzéń Jãzëków?]. edl.ecml.at. (wielojãzëkòwi, w tim pòlsczi) [przëstãp 2026-07-09]</ref>. Swiãto òsta ùstanowioné przez [[Radzëzna Eùropë|Radzëznã Eùropë]], z [[Sedzëba|sedzbą]] w [[Sztrasbùrg|Sztrasbùrgu]], w 2001 rokù – na zakùńczenié Eùropejsczégò Rokù Jãzëków zorganizowanego przez Radzëznã Eùropë, [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejską Ùniã]] òrôz [[UNESCO]]<ref name=":0" />. W sami Eùropejsczi Ùnii je wicy jak 60 môlowich pòspólnotów, chtërné ùżiwają jãzëków òbéńdowëch abò mniészëznowëch. Pòdług spisënkù z 2011 rokù wicy jak 106 tës. mieszkéńców Pòlsczi gôdô pò kaszëbskù. Do tegò trzeba dorechòwac wszëtczich, co wëjachelë bùten, ale wcyg nie zabëlë swòji mòwë. == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùniji]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://edl.ecml.at/ Eùropejsczi Dzéń Jãzëków] (pòlsczi) * [https://ec.europa.eu/poland/news/view_on_Kaszuby_pl ''O językach obcych z Danutą Stenką''] * https://powiat.puck.pl/aktualnosci/2025-rokiem-jezyka-kaszubskiego-w-powiecie-puckim.html * {{YouTube|uOpj6a4Z9sg|Europejski Dzień Języków — SP Łubno}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Lingwistika]] 735ppg0b02wfl0nsircuh51gpuf60w7 0 9234 205878 201591 2026-07-09T18:42:33Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ {{#categorytree:Mùzea|hideroot=on|mode=pages}} 205878 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ratusz w Kościerzynie.jpg|mały]] '''Mùzeùm Kòscersczi Zemi''' w [[Kòscérzna|Kòscérznie]] je jinstitucją kùlturë, zacwierdzoną w 2006 rokù. Jegò robota polégô na rozkoscérzanim kùlturë [[Kaszëbi|Kaszëbów]] w kraju ë za grańcą. Do niégò słëchô téż skansen ze stôrima lokòmotiwama. == Òbaczë téż == * [[Kaszubi wczoraj i dziś (kònkùrs)|''Kaszubi wczoraj i dziś'' (kònkùrs)]] {{#categorytree:Mùzea|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://muzeumziemikoscierskiej.com.pl/ starna ò Mùzeum] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Mùzea]] g181d21wg6fw5rxm6iib59o6rchdtvl 0 9279 206320 195181 2026-07-10T08:30:43Z Terrus38 14026 206320 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Slowinzen Weihnachten 1937.jpg|mały|[[Gwiôzdka]], obrôz z 1937 rokù (autór: Otto Priebe)]] '''Gwiôzdór''' (abò '''Gwiôzdka''', '''Gwiôzdor''', na [[Norda|nordowëch Kaszëbach]] zwóny téż '''panëszką''') – to je wôżny człowiek w [[Gwiôzdka|Gwiôzdce]], wiele razy òni są dwaji czë trzeji. Gwiôzdór mô kòrbôcz ze słomë i wòłô dzecë do pôcerza. Dzecóm co mògą [[pôcerz]] rozdôwô zôbôwczi, pierniczi i òrzechë, żebë dobrze rosłë, a dzecóm co ni mògą i przez całi [[rok]] rôkùją, daje wrëczi i bije kòrbôczã. == Òbaczë téż == * [[Renifer]] == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1967, tom I, s. 393. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] exswx6bw47yze5elma4ebgk5ss8fxj2 0 9317 206321 202927 2026-07-10T08:30:50Z Terrus38 14026 206321 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Rötelmaus I.jpg|mały|Lësati toczk]] '''Lësati toczk''' (''Myodes glareolus'', téż ''Clethrionomys glareolus'') – to je susk i grëzôk z rodzëznë skrzeczkòwatëch. Òn mòże wôżëc wicy jak 30 g. [[Kaszëbi]] mògą na niegò gadac toczk. Òn je zwëkòwò aktiwny òb noc i òb wieczórk, le jegò mòże czãstò widzec i òb dzéń.<ref>''Der Kosmos Tier- & Pflanzenführer'', ISBN 978-3440-146279, s. 33.</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1972, tom V, s. 365 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Grëzôczi]] 9z0ckl3e7z4vrbqi2eor5yvoed5kr67 0 9403 206152 198969 2026-07-09T23:44:11Z Iketsi 3254 [[Łacyńsczi jãzëk|łac]].→{{jãz.|la}} 206152 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:IMac.jpg|mały|Kòmpùter]] [[Òbrôzk:Kashubian keyboard layout.png|mały|Kaszëbskô kluczplata]] '''Kòmpùter''' (z {{jãz.|en}} ''computer'', z {{jãz.|la}} ''computare'') to maszina elektroniczno przeznaczonô do przerabianiô infòrmacji. == Bùdowa kòmpùtra == Do robòtë z kòmpùtrã – ceńtralną jednostką = òperacyjnô pamiãc + procesór – brëkùjemë czile rozmajitëch wespółro­biącëch z nim ùrządzeniów: wchôdającëch, np. kluczplata, mësz, sécowô kôrta, i wëchôdającëch, np. mónitór, modem, sécowô kôrta. Dzéle kòmpùtrowégò zestawù to: # [[mónitór|mónitór]] – pòkôzywo jinfòrmacje, chtërne dostôwómë z kòmpùtra; # [[głównô plata|głównô plata]] – zwëskiwónô do łączbë midzë wszëtczima dzélama kòmpùtra; # [[procesór|procesór]] – czerëje robòtą wszëtczich programów; # [[òperacyjnô pamiãc|òperacyjnô pamiãc]]: RAM i ROM – pamiãc le do czëtaniô; # [[bazowé pòdzespòłë|bazowé pòdzespòłë]]: graficznô kôrta, zwãkòwô/mùzycznô kôrta; # [[wzmòcniwanié|wzmòcniwanié]] – dôwô mòc wikszoscë dzélów kòmpùtra; # [[òpticzné nëczi|òpticzné nëczi]] – dzysdnia czãsto DVD-ROM; # [[cwiardi disk|cwiardi disk]] – plac, dze trzimie sã wszëtczé dóné; # [[mësz kòmpùtrowô|mësz]] – ùrządzenié, chtërno dozwôlô wprowadzac – razã z kluczplatą – dóné do kòmpùtra; # [[kluczplata|kluczplata]]. Jinszé elemeńtë, co sã czãsto skłôdają na kòmpùtrowi zestôw, to: drëkarka, skaner, wielezadaniowé ùrządzenié – drëkarka i skaner w jednym, głosniczi/słëchôwczi, mikrofón, jinternetowô kamerka, modem/[[router|ruter]], tuner TV – dôwô leżnosc òdbiéraniô telewzérnikòwégò òbrazu na mónitorze, czëtnik kartów pamiãcë, wëmiennô czeszéń na cwiardi disk, dżojstik/ pad/czer – kòntrolérë kòmpùtrowëch jigrów, i jinszé… == Tip kòmpùtra == * [[Kòmpùter òsobisti|kòmpùtrë òsobisti]] („PC”, z {{jãz.|en}} ''personal computer'') ò rozmiarach ùmòżlëwiającëch jich ùmieszczenié na biurkù, ùżiwane zazwëczôj przez pòjedinczë òsobë. Kòmpùtrë òsobisti dzelimë na stacjonarné i przenosné nadôwający sã do przenôszaniô np. laptop, tablet. * [[Kòmpùter domòwi|kòmpùtrë domòwi]] pòprzédnicë kòmpùterów òsobistëch, kòrzëstające z zdrzélnika, jakno mònitora. * [[Kòmpùter mainframe|kòmpùtrë mainframe]] ({{jãz.|en}} ''main'' – główny, ''frame'' – struktura) czësto ò wikszich rozmiarach, chterych zastosowanim je przetwôrzani wielu jilosci danych na pòtrzebë różnégò rodzaju institucji, pełnieniô roli serwerów itp * [[kònsola|kònsolë]] kòmpùter wëspecjalizowóny w programach rozriwkòwëch. Zazwëczôj kòrzista z zdrzélnika jakno głównégò wëskwarziwacza, do kòmpùtrowëch jigrów * [[Kòmpùter gòspòdarczi|kòmpùtrë gòspòdarczé]] ùżiwane w gòspòdarstwach rolnëch w celu efektiwnégò sterowania procesama produkcyjnyma * [[Kòmpùter wbùdowóné|kòmpùtrë wbùdowóné]] (abò òsadzoné, {{jãz.|en}} ''embedded'') specjalizowane kòmpùtrë służące do sterowania urządzeniama z gatunkù aùtomaticzi przemësłowi, elektroniczi użytkowej (np. telefónë kòmórkowi itp.) abò są prosto szczególnyma kòmponentama wchòdzącymi w skład kòmpùtrów. * [[superkòmpùter|superkòmpùtrë]] nôwikszé kòmpùtrë ò wiôldżi mòcy òbliczeniowi, ùżiwane do czasochłonnych òbliczeń nôùkòwëch i symùlacji skómplikòwanëch systemów == Rozpòznôwné mòdele == * [[Samsung|Samsung]] * [[IBM|IBM]] * [[Acer|Acer]] * [[Dell|Dell]] * [[Apple|Apple]] * [[Toshiba|Toshiba]] * [[HP|HP]] * [[Asus|Asus]] * [[LG|LG]] * [[Lenovo|Lenovo]] * [[Sony|Sony]] == Pòlsczi kòmpùtrë == [[Òbrôzk:Polski komputer XYZ.jpg|mały|Kòmpùter XYZ.]] * kòmpùter cyfrowi: [[K-202|K-202]], [[PRS-4|PRS-4]], [[XYZ|XYZ]], [[ZAM|ZAM]], [[UMC|UMC]], [[Òdra kòmpùter|Òdra]], [[Mera 300|Mera 300]], [[Mera 400|Mera 400]], [[Pòltype| Pòltype]], [[R32|R32]], [[Mazovia|Mazovia]], [[Meritum|Meritum]], [[Elwro 800 Junior|Elwro 800 Junior]], [[ComPAN 8|ComPAN 8]], [[Menopc 900|Menopc 900]] * kòmpùter analogòwi: [[ELWAT|ELWAT]], [[AKAT-1|AKAT-1]], [[ARR|ARR]] == Historiô == ==== kòmpùtrë ==== Historiczné mòdele kòmpùtrów: * [[Z3|Z3]] * [[Colossus|Colossus]] * [[ENIAC|ENIAC]] <gallery> Z3 Deutsches Museum.JPG|Kòmpùter Z3 - òdkôrba. Colossus.jpg|Kòmpùter Colossus ENIAC-changing a tube.jpg|ENIAC - pierszi kòmpùter. </gallery> ==== ùczałi ==== Nôwëbitniejszi ùczałi, chtërnëch prôce przëczyniłë sã do pòwstania kòmpùtrów: * [[Blaise Pascal|Blaise Pascal]] (kalkùlator òd nazwëska kònstruktora zwany Pascaliną, 1642) * [[Gottfried Leibniz|Gottfried Leibniz]] (system binarny, żëwô ława do òbliczenia, mechanizm ''stepped drum'') * [[Abraham Stern|Abraham Stern]] (maszina licząca) * [[Charles Babbage|Charles Babbage]] (maszina różnicowa, maszina analiticzna) * [[Ada Lovelace|Ada Lovelace]] (prace teoreticzné, wizjonersczi w ji czasach kòncepcje wëkòrzistania kòmpùtrów) * [[Claude Shannon|Claude Shannon]] (teoreticzné pòdstawë bùdowë kòmpùtrów) * [[Alan Turing|Alan Turing]] (teoreticzné pòdstawë infòrmaticzi, [[maszina Turinga|maszina Turinga]] i ùniwersalnô maszina Turinga) == Czekawòstka == Słowizna z [[infòrmatika|infòrmaticznégò]] òbrëmieniô w kaszëbsczim i [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczim jãzëkù]] we wikszoscë przëtrôfków pòchôdô z anielsczi gôdczi. Są to tak zwóné jinternacjonalizmë. '''Kòmpùter''' to pò pòlskù ''komputer''. [[Internet|'''Jinternet''']] to ''internet''. '''Jinternetowô séc''' to ''sieć internetowa''. == Bibliografiô == * Informatyka 2000 - Wyd. CZARNY KRUK, Bydgoszcz 2007 * Dialog - Od Aleksandrii do Internetu - Wyd. Telefonia DIALOG S.A. * William Stallings, Organizacja i architektura systemu komputerowego, WNT, 2004. * Linda Null, Julia Lobur, Struktura organizacyjna i architektura systemów komputerowych, Helion, 2004. * Piotr Metzger, Anatomia PC, wyd. X, Helion, 2006. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20141016051101/http://www.budowakomputera.kgb.pl/index.htm Bùdowa kòmpùtra] * https://mojestrone.com/artykul/kaszbscz-emtczi-n2246965 {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Technika]] ps1m9d2hb06ycbauwd93p31rlmten5a 206155 206152 2026-07-09T23:46:08Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Kòmpùter]] do [[Kómpùter]]: Błędna pisownia tytułu 206152 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:IMac.jpg|mały|Kòmpùter]] [[Òbrôzk:Kashubian keyboard layout.png|mały|Kaszëbskô kluczplata]] '''Kòmpùter''' (z {{jãz.|en}} ''computer'', z {{jãz.|la}} ''computare'') to maszina elektroniczno przeznaczonô do przerabianiô infòrmacji. == Bùdowa kòmpùtra == Do robòtë z kòmpùtrã – ceńtralną jednostką = òperacyjnô pamiãc + procesór – brëkùjemë czile rozmajitëch wespółro­biącëch z nim ùrządzeniów: wchôdającëch, np. kluczplata, mësz, sécowô kôrta, i wëchôdającëch, np. mónitór, modem, sécowô kôrta. Dzéle kòmpùtrowégò zestawù to: # [[mónitór|mónitór]] – pòkôzywo jinfòrmacje, chtërne dostôwómë z kòmpùtra; # [[głównô plata|głównô plata]] – zwëskiwónô do łączbë midzë wszëtczima dzélama kòmpùtra; # [[procesór|procesór]] – czerëje robòtą wszëtczich programów; # [[òperacyjnô pamiãc|òperacyjnô pamiãc]]: RAM i ROM – pamiãc le do czëtaniô; # [[bazowé pòdzespòłë|bazowé pòdzespòłë]]: graficznô kôrta, zwãkòwô/mùzycznô kôrta; # [[wzmòcniwanié|wzmòcniwanié]] – dôwô mòc wikszoscë dzélów kòmpùtra; # [[òpticzné nëczi|òpticzné nëczi]] – dzysdnia czãsto DVD-ROM; # [[cwiardi disk|cwiardi disk]] – plac, dze trzimie sã wszëtczé dóné; # [[mësz kòmpùtrowô|mësz]] – ùrządzenié, chtërno dozwôlô wprowadzac – razã z kluczplatą – dóné do kòmpùtra; # [[kluczplata|kluczplata]]. Jinszé elemeńtë, co sã czãsto skłôdają na kòmpùtrowi zestôw, to: drëkarka, skaner, wielezadaniowé ùrządzenié – drëkarka i skaner w jednym, głosniczi/słëchôwczi, mikrofón, jinternetowô kamerka, modem/[[router|ruter]], tuner TV – dôwô leżnosc òdbiéraniô telewzérnikòwégò òbrazu na mónitorze, czëtnik kartów pamiãcë, wëmiennô czeszéń na cwiardi disk, dżojstik/ pad/czer – kòntrolérë kòmpùtrowëch jigrów, i jinszé… == Tip kòmpùtra == * [[Kòmpùter òsobisti|kòmpùtrë òsobisti]] („PC”, z {{jãz.|en}} ''personal computer'') ò rozmiarach ùmòżlëwiającëch jich ùmieszczenié na biurkù, ùżiwane zazwëczôj przez pòjedinczë òsobë. Kòmpùtrë òsobisti dzelimë na stacjonarné i przenosné nadôwający sã do przenôszaniô np. laptop, tablet. * [[Kòmpùter domòwi|kòmpùtrë domòwi]] pòprzédnicë kòmpùterów òsobistëch, kòrzëstające z zdrzélnika, jakno mònitora. * [[Kòmpùter mainframe|kòmpùtrë mainframe]] ({{jãz.|en}} ''main'' – główny, ''frame'' – struktura) czësto ò wikszich rozmiarach, chterych zastosowanim je przetwôrzani wielu jilosci danych na pòtrzebë różnégò rodzaju institucji, pełnieniô roli serwerów itp * [[kònsola|kònsolë]] kòmpùter wëspecjalizowóny w programach rozriwkòwëch. Zazwëczôj kòrzista z zdrzélnika jakno głównégò wëskwarziwacza, do kòmpùtrowëch jigrów * [[Kòmpùter gòspòdarczi|kòmpùtrë gòspòdarczé]] ùżiwane w gòspòdarstwach rolnëch w celu efektiwnégò sterowania procesama produkcyjnyma * [[Kòmpùter wbùdowóné|kòmpùtrë wbùdowóné]] (abò òsadzoné, {{jãz.|en}} ''embedded'') specjalizowane kòmpùtrë służące do sterowania urządzeniama z gatunkù aùtomaticzi przemësłowi, elektroniczi użytkowej (np. telefónë kòmórkowi itp.) abò są prosto szczególnyma kòmponentama wchòdzącymi w skład kòmpùtrów. * [[superkòmpùter|superkòmpùtrë]] nôwikszé kòmpùtrë ò wiôldżi mòcy òbliczeniowi, ùżiwane do czasochłonnych òbliczeń nôùkòwëch i symùlacji skómplikòwanëch systemów == Rozpòznôwné mòdele == * [[Samsung|Samsung]] * [[IBM|IBM]] * [[Acer|Acer]] * [[Dell|Dell]] * [[Apple|Apple]] * [[Toshiba|Toshiba]] * [[HP|HP]] * [[Asus|Asus]] * [[LG|LG]] * [[Lenovo|Lenovo]] * [[Sony|Sony]] == Pòlsczi kòmpùtrë == [[Òbrôzk:Polski komputer XYZ.jpg|mały|Kòmpùter XYZ.]] * kòmpùter cyfrowi: [[K-202|K-202]], [[PRS-4|PRS-4]], [[XYZ|XYZ]], [[ZAM|ZAM]], [[UMC|UMC]], [[Òdra kòmpùter|Òdra]], [[Mera 300|Mera 300]], [[Mera 400|Mera 400]], [[Pòltype| Pòltype]], [[R32|R32]], [[Mazovia|Mazovia]], [[Meritum|Meritum]], [[Elwro 800 Junior|Elwro 800 Junior]], [[ComPAN 8|ComPAN 8]], [[Menopc 900|Menopc 900]] * kòmpùter analogòwi: [[ELWAT|ELWAT]], [[AKAT-1|AKAT-1]], [[ARR|ARR]] == Historiô == ==== kòmpùtrë ==== Historiczné mòdele kòmpùtrów: * [[Z3|Z3]] * [[Colossus|Colossus]] * [[ENIAC|ENIAC]] <gallery> Z3 Deutsches Museum.JPG|Kòmpùter Z3 - òdkôrba. Colossus.jpg|Kòmpùter Colossus ENIAC-changing a tube.jpg|ENIAC - pierszi kòmpùter. </gallery> ==== ùczałi ==== Nôwëbitniejszi ùczałi, chtërnëch prôce przëczyniłë sã do pòwstania kòmpùtrów: * [[Blaise Pascal|Blaise Pascal]] (kalkùlator òd nazwëska kònstruktora zwany Pascaliną, 1642) * [[Gottfried Leibniz|Gottfried Leibniz]] (system binarny, żëwô ława do òbliczenia, mechanizm ''stepped drum'') * [[Abraham Stern|Abraham Stern]] (maszina licząca) * [[Charles Babbage|Charles Babbage]] (maszina różnicowa, maszina analiticzna) * [[Ada Lovelace|Ada Lovelace]] (prace teoreticzné, wizjonersczi w ji czasach kòncepcje wëkòrzistania kòmpùtrów) * [[Claude Shannon|Claude Shannon]] (teoreticzné pòdstawë bùdowë kòmpùtrów) * [[Alan Turing|Alan Turing]] (teoreticzné pòdstawë infòrmaticzi, [[maszina Turinga|maszina Turinga]] i ùniwersalnô maszina Turinga) == Czekawòstka == Słowizna z [[infòrmatika|infòrmaticznégò]] òbrëmieniô w kaszëbsczim i [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczim jãzëkù]] we wikszoscë przëtrôfków pòchôdô z anielsczi gôdczi. Są to tak zwóné jinternacjonalizmë. '''Kòmpùter''' to pò pòlskù ''komputer''. [[Internet|'''Jinternet''']] to ''internet''. '''Jinternetowô séc''' to ''sieć internetowa''. == Bibliografiô == * Informatyka 2000 - Wyd. CZARNY KRUK, Bydgoszcz 2007 * Dialog - Od Aleksandrii do Internetu - Wyd. Telefonia DIALOG S.A. * William Stallings, Organizacja i architektura systemu komputerowego, WNT, 2004. * Linda Null, Julia Lobur, Struktura organizacyjna i architektura systemów komputerowych, Helion, 2004. * Piotr Metzger, Anatomia PC, wyd. X, Helion, 2006. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20141016051101/http://www.budowakomputera.kgb.pl/index.htm Bùdowa kòmpùtra] * https://mojestrone.com/artykul/kaszbscz-emtczi-n2246965 {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Technika]] ps1m9d2hb06ycbauwd93p31rlmten5a 0 9457 206243 169235 2026-07-10T00:38:14Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 206243 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdansk Sobotki willa detal 1.jpg|mały|Temida - òdjimk z [[Gduńsk]]a]] '''Temida''' ({{jãz.|gr}} ''Θέμις'') je bòżëną sprawiedlëwòtë z Grecczi. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] nr7zmqt2a3ckccq7zrwq4i5umspfgce 206244 206243 2026-07-10T00:38:47Z Iketsi 3254 [[Greckô]] 206244 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdansk Sobotki willa detal 1.jpg|mały|Temida – òdjimk z [[Gduńsk]]a]] '''Temida''' ({{jãz.|gr}} ''Θέμις'') je bòżëną sprawiedlëwòtë z [[Greckô|Grecczi]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] 2dph772k31mf6d0f4oh5sy0g72abi9i 0 9490 206192 199938 2026-07-10T00:19:31Z Iketsi 3254 {{jãz.|en}} 206192 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacëji}} [[Òbrôzk:BlackSea-1.A2003105.1035.250m.jpg|mały|Satelitarny òdjimk Czôrnégò Mòrza]] '''Czôrné Mòrze''' ({{jãz.|pl}} ''Morze Czarne'', {{jãz.|la}} ''Pontus Euxinus'', {{jãz.|en}} ''Black Sea'') – je [[mòrzé|mòrzã]], strzódlądowim partã [[Atlanticczi Òcean|Atlanticczégò Òceanu]] w [[Eùropa|Eùropie]] i [[Azëjô|Azji]]. Wôżnym półòstrowã je tu [[Krim]]. Czôrné Mòrze mô wiéchrzëznã 422 tys. km², ë głãbòkòsc do 2258 m. Placama w nim je wiele [[metan]]u. Przédné òstrowë: Przédné roztoczi: == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mòrza]] 2prykqid497so64yn9xzq7czpq40ezk 0 9506 206438 188464 2026-07-10T09:10:50Z Terrus38 14026 206438 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Nicaea icon.jpg|thumb|Swiãti òjcowie I pòwszechnégò sobòru z tekstã symbòlu]] '''Nicejskò-kònstantinopòlsczi symbòl wiarë''' – [[Chrzescëjaństwò|chrzescyjańsczé]] wëznanié wiarë, nôbarżi rozkòscérzóné westrzód tekstów ''credo'' ùżiwónëch wespółczasno w liturgiach. W [[Katolëcczi Kòscół|rzëmskòkatolëcczim Kòscele]] i [[Prawòsławié|prawòsławny Cerkwi]] je òdmawióné abò spiewóné pòdczas liturgii Eucharystie. Autoritet symbòlu przëjimô téż anglikańskô spòlëzna, [[stôrokatolëcyzm]], [[Lëtërstwò|lëterskô wiara]], a téż niechtërne jinszé [[Protestantizm|protestancczé]] profesje. Jednym z fòrmalnëch pòwòdów rozłamu chrzescëjaństwa na rzëmskòkatolëcczi kòscół i prawòsławié bëło dodanié do Nicejskò-kònstantinopòlsczégò symbòlu fòrmùłë ''[[filioque]]'' (ò pòchòdzenim Swiãtégò Dëcha nié leno òd Bòga-Òjca, ale „òd Òjca i Sëna”). Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] òn je mówiony tak: :Wierzã w jednégò Bòga, :Òjca wszëtkòmògącégò, :Stwórcã nieba i [[Zemia|zemi]]. :Wszëtczégò co mòżemë widzec :i czegò dozdrzec ni mòżemë. :I w jednégò Pana, Jezësa Christusa, :Sëna Bożégò Jednorodzonégò, :co z Òjca je zrodzony przed wszëtczima wiekama. :Bóg z Bòga, :wid z widu, :Bóg prôwdzëwi z prôwdzëwégò Bòga. :Zrodzony, a nié stwòrzony, :wespółjistny Òjcu, :a przez niegò wszëstkò sã stało. :Òn to dlô naju lëdzy, :i dlô najégò zbawieniô :zestąpił z nieba :i za sprawą Dëcha Swiãtégò :przëjął cało z Mariji Dzéwicë :i stôł sã człowiekã. :Ùkrziżówóny téż za naju :za Póncczégò Piłata :béł zamãczony i pòchòwóny, :a trzecégò dnia, :wedle Pismionów zmartwëchwstôł. :I wstąpił do nieba, :sedzy pò prawiznie Òjca. :i jesz rôz przińdze w chwale :sądzec żëwëch i ùmarłëch, :a Jegò Królestwù nie mdze kùńca. :Wierzã w Dëcha Swiãtégò, :Pana i Òżiwcã, :co òd Òjca i Sëna pòchòdzy, :co z Òjcã i Sënã :wespół òdbiérô tczã :i chwałã, :co mówił przez Proroków. :Wierzã w jeden swiãti, pòwszechny :i apòsztolsczi Kòscół. :Wëznôwóm jeden chrzest :na òdpùszczenié grzéchów, :żdajã na wskrzeszenié ùmarłëch :i żëwòt wieczny w przińdnym swiece. :Amen. == Lëteratura == *[[Eùgeniusz Prëczkòwsczi]]: Ksążeczka do nôbòżéństwa, Pelplin 2005, ss. 5 - 6 [[Kategòrëjô:Chrzescëjaństwò]] 8ctfgr6t434055yxsbzehvx2he2rk89 206443 206438 2026-07-10T09:12:31Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Nicejskò-kònstantinopòlsczi symbòl]] do [[Nicejskò-kónstantinopòlsczi symbòl]]: nieprosti pisënk 206438 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Nicaea icon.jpg|thumb|Swiãti òjcowie I pòwszechnégò sobòru z tekstã symbòlu]] '''Nicejskò-kònstantinopòlsczi symbòl wiarë''' – [[Chrzescëjaństwò|chrzescyjańsczé]] wëznanié wiarë, nôbarżi rozkòscérzóné westrzód tekstów ''credo'' ùżiwónëch wespółczasno w liturgiach. W [[Katolëcczi Kòscół|rzëmskòkatolëcczim Kòscele]] i [[Prawòsławié|prawòsławny Cerkwi]] je òdmawióné abò spiewóné pòdczas liturgii Eucharystie. Autoritet symbòlu przëjimô téż anglikańskô spòlëzna, [[stôrokatolëcyzm]], [[Lëtërstwò|lëterskô wiara]], a téż niechtërne jinszé [[Protestantizm|protestancczé]] profesje. Jednym z fòrmalnëch pòwòdów rozłamu chrzescëjaństwa na rzëmskòkatolëcczi kòscół i prawòsławié bëło dodanié do Nicejskò-kònstantinopòlsczégò symbòlu fòrmùłë ''[[filioque]]'' (ò pòchòdzenim Swiãtégò Dëcha nié leno òd Bòga-Òjca, ale „òd Òjca i Sëna”). Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] òn je mówiony tak: :Wierzã w jednégò Bòga, :Òjca wszëtkòmògącégò, :Stwórcã nieba i [[Zemia|zemi]]. :Wszëtczégò co mòżemë widzec :i czegò dozdrzec ni mòżemë. :I w jednégò Pana, Jezësa Christusa, :Sëna Bożégò Jednorodzonégò, :co z Òjca je zrodzony przed wszëtczima wiekama. :Bóg z Bòga, :wid z widu, :Bóg prôwdzëwi z prôwdzëwégò Bòga. :Zrodzony, a nié stwòrzony, :wespółjistny Òjcu, :a przez niegò wszëstkò sã stało. :Òn to dlô naju lëdzy, :i dlô najégò zbawieniô :zestąpił z nieba :i za sprawą Dëcha Swiãtégò :przëjął cało z Mariji Dzéwicë :i stôł sã człowiekã. :Ùkrziżówóny téż za naju :za Póncczégò Piłata :béł zamãczony i pòchòwóny, :a trzecégò dnia, :wedle Pismionów zmartwëchwstôł. :I wstąpił do nieba, :sedzy pò prawiznie Òjca. :i jesz rôz przińdze w chwale :sądzec żëwëch i ùmarłëch, :a Jegò Królestwù nie mdze kùńca. :Wierzã w Dëcha Swiãtégò, :Pana i Òżiwcã, :co òd Òjca i Sëna pòchòdzy, :co z Òjcã i Sënã :wespół òdbiérô tczã :i chwałã, :co mówił przez Proroków. :Wierzã w jeden swiãti, pòwszechny :i apòsztolsczi Kòscół. :Wëznôwóm jeden chrzest :na òdpùszczenié grzéchów, :żdajã na wskrzeszenié ùmarłëch :i żëwòt wieczny w przińdnym swiece. :Amen. == Lëteratura == *[[Eùgeniusz Prëczkòwsczi]]: Ksążeczka do nôbòżéństwa, Pelplin 2005, ss. 5 - 6 [[Kategòrëjô:Chrzescëjaństwò]] 8ctfgr6t434055yxsbzehvx2he2rk89 0 9508 206322 196869 2026-07-10T08:31:16Z Terrus38 14026 206322 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Kòlãda''' – to je znanô [[kòlãda]] z [[Kaszëbë|Kaszëb]], chterny słowa napisôł ks. [[Bernat Zëchta]]. [[Òbrôzk:Lulajże, Jezuniu.ogg|Lulajże]] == Słowa == <poem> Biżaha, Jezëskù, mòje dzeculkò, Mój kòchany ptôszkù, mòja rëbùlkò. Biża, biżaneczka, zamkniczkôj òczka, Biża, biżahaha, zamknij òbadwa! Jesz Të, mój syneczkù, dzys zmiarzniesz tu mie, Na lopùszkù sana w tim cwiardim kùmie. Biża, biżaneczka... Niech le do Swiónowa wrócã jô dodóm, Tam Tobie w kòrëtkù tak żużkac nie dóm. Biża, biżaneczka... Tatink pòbiegnie w lôsk, tam na nã ùrzmã, I prostą jak swieca chójeczkã ùrznie. Biża, biżaneczka... Z ti chójeczczi zrobi w kwiatë kolibkã Na złotëch biegùnach dlô Cebie, ribkò. Biża, biżaneczka... Nie dadzą Cë zrobic krziwdë Kaszëbi, Za to jich (twa) Nënka tak baro lubi. Biża, biżaneczka... Pùdą do Swôrzewa na òdpùst z Tobą, Gdze mie nazéwają Mòrza Królewą. Biża, biżaneczka... Dôj Kaszëbë w niebie za to Kaszëbóm, A na zemi òbdarz chlébkã i rëbą. Biża, biżaneczka... </poem> == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kòlãdë|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * [[Eùgeniusz Gòłąbk|E. Gòłąbk]], [[Eugeniusz Prëczkòwsczi|E. Prëczkòwsczi]]:''Më trzimómë z Bògã'', [[Gduńsk]] 1998, s. 144 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Kòlãdë z Kaszëb]] c7fxxo2bhc63lhgqllasouqzpsnio9m 0 9580 206191 198905 2026-07-10T00:18:20Z Iketsi 3254 {{jãz.|en}} 206191 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Nseamap.gif|mały|Nordowé Mòrzé]] '''Nordowé Mòrzé''' ({{jãz.|en}} ''North Sea'') – je [[mòrzé|mòrzã]] kòl brzegów [[Eùropa|Eùropë]] - dzél [[Atlanticczi Òcean|Atlanticczégò Òceanu]]. Òno je kòl: [[Dëńskô|Dëńsczi]],[[Szwedzkô|Szwedzczi]], [[Norweskô|Norwesczi]], [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britanije]], [[Miemieckô|Miemiecczi]], [[Belgijskô|Belgijsczi]], [[Néderlandzkô|Néderlandzczi]] i [[Francëjô|Francje]]. Nordowé Mòrzé sã łączi z [[Bôłt]]ã. Òno mô wiéchrzëznã kòl 750 000 km² i strzédną głãbòkòsc 95 m. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20080602103541/http://www.mumm.ac.be/EN/NorthSea/facts.php] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mòrza]] dujgvo5vpdsykwhcz75vf5umudzngl9 0 9673 206323 193732 2026-07-10T08:31:36Z Terrus38 14026 206323 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Oniscus asellus Furlbachtal01.jpg|mały|Mùrowi wątornik]] '''Mùrowi wątornik''' (''Oniscus asellus'') – to je mùszlôk z rodzëznë ''Oniscidae''. Òn żëje m.jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Mùrowé wątorniczi mògą zjadac wieszczórczi. == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]: ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej'', Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1973, tom VI, s. 104 == Òbaczë téż == * [[Krabë]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Mùszlôczi]] 4vmvo19su8qi3s11ipg5jjq1mca4kn7 0 9676 206324 194847 2026-07-10T08:31:43Z Terrus38 14026 206324 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Cepaea nemoralis edit.jpg|mały|Gajowi smôrszcz]] '''Gajowi smôrszcz''' (''Cepaea nemoralis'') – to je [[smôrszcz]] z rodzëznë smôrszczowatëch. Ten mitkôcz mô bùdinôszk<ref>[[Bernat Zëchta]], ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej'', Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1967, tom I, s. 83</ref>, a żëje m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] i tu òb [[jeséń]] òn sã zakòpiwô w zemi. == Òbaczë téż == * [[Ògardowi smôrzcz]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20170809062214/http://foliamalacologica.com//user_storage/1/manuskrypty/ma_468/FM14-2-6.pdf 2006r.] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Mitkôcze]] ki19d1t6xun0g24gr8413t1tjckcj4j 0 9682 206325 187492 2026-07-10T08:32:13Z Terrus38 14026 206325 wikitext text/x-wiki '''Jastrzëbiôk''' – to są pùstczi kòl wsë [[Miłoszewò]]. == Lëteratura == [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, s. 86 {{stub}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] 9nupikm6dmgjog218vk1erhyeyu3i0o 0 9704 206003 201707 2026-07-09T22:42:50Z Terrus38 14026 206003 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Tadeusz Isakowicz-Zaleski-liturgia.jpg|mały|Liturgiô w Katolëcczim Kòscele Armeńsczégò Òbrządkù]] '''Katolëcczi Kòscół Armeńsczégò Òbrządkù''' (''Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցի, Hay Kat’oġikē Ekeġec’i'') – to je jedna z chrzescëjańsczich wiarów. Òna je m. jin. w [[Armeniô|Armenie]], [[Kanada|Kanadze]], a kąsk téż w Pòlsce np. w [[Gduńsk]]ù. W Armenie wôżny dlô tegò kòscoła je 301 [[rok]]. == Òbaczë téż == * [[Watikan]] * [[Luce (maskòtka)]] ** [[Katolëcczi Kòscół Bizantińskò-Słowacczégò Òbrządkù]] ** [[Katolëcczi Kòscół Syrijsczégò Òbrządkù]] * [[Kòscół Ewanielëckò-Aùgsbùrsczi w Pòlsczi Repùblice]] * [[Prawòsławié]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.armeniancatholic.org/ ''ARMENIAN CATHOLIC CHURCH''] * [http://unici.pl/content/view/25/13/''Kościół Katolicki w Rzeczypospolitej Polskiej obrządek ormiański''] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół]] agla2hy4mg6zq1h4xzzhoy1xk12oeol 0 9718 206112 197653 2026-07-09T23:10:29Z Terrus38 14026 206112 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Preußischer Hauptmann in Litewka um 1910.jpg|mały|Lëtewka]] '''Lëtewka''' abò '''litewka''' – jak ks. [[Bernat Sëchta|Bernat Zëchta]] pisôł, òna je pòd szëją zapiãtô i mô jedną régã pãgwiców. [[Kaszëbi]] òd dłùdżégò czasu noszą taczé krótczé płôszcze (lëtewczi). == Òbaczë téż == {{#categorytree:Òbleczënk|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, s. 361. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Òbleczënk]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] js60opuagm9tsjkcyle4wk1jodytzt4 0 9843 206326 204605 2026-07-10T08:32:24Z Terrus38 14026 206326 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Jument bretonne de l'écomusée de la Bintinais - détail sur la châtaigne.jpg|mały|Jedno z kóńsczich òczu]] '''Kóńsczé òczë''' (''Torus carpeus'' abò ''tarseus'') – to są jakbë bardówczi bez sërzchlë na nogach np. [[Domôcy kóń|kònia]] z rodzëznë kòniowatëch. [[Kaszëbi]] gôdelë, że jak kóń wléze w wòdã, to òn na te dôwné òczë widzi. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Chestnuts-2.jpg| Òbrôzk:Chestnut horse 3.JPG| Òbrôzk:Chestnut horse 1.JPG| Òbrôzk:Equus ferus caballus 002.JPG| </gallery> == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kòniowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, s. 197. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Kòniowaté]] 1zfig7aew92wv667wkz2x577ngp22yu 0 9848 205970 198589 2026-07-09T21:53:38Z Terrus38 14026 205970 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Piano Americano Anna Rita Del Piano.JPG|mały|Del Piano w 2009 rokù]] '''Anna Rita Del Piano''', (Cassano delle Murge, ùr. [[26 lëpińca]] [[1966]]) je [[Italskô|italską]] teatrownicą. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20141122120659/http://annaritadelpiano.it/ Anna Rita Del Piano Web Page] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Téater|Del Piano, Anna Rita]] [[Kategòrëjô:Italskô]] juot9m12d0szo5nvjgsq482ap7q3r01 0 9863 206327 203858 2026-07-10T08:32:37Z Terrus38 14026 206327 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Belemnit.JPG|mały|Dzéle strzôłków abò grzmòtné kamë]] '''Diôbli pôlc''' – skamiałosc, dzél [[Strzôłka|strzôłczi]]. [[Kaszëbi]] gôdelë: "Ù [[Parón]]a!" i mòże czedës z nim béł zrzeszóny diôbli pôlc abò grzmòtny kam. == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]: ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej'', Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1967, tom I, s. 215 * [[Jan Trepczik]]: ''Słownik polsko-kaszubski'', [[Gduńsk]] [[1994]], t. I, s. 41 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Etnologiô]] tg3fk7mheq9k00tsie0uh10ho6r7ubp 0 9864 206328 199481 2026-07-10T08:32:50Z Terrus38 14026 206328 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Infection of the pulp space of the thumb.jpg|mały|Strzélón]] '''Strzélón''' (łac. ''panaritium'') – to je zariwnô chòrosc pôlca. Jak napisôł [[Bernat Zëchta]] [[Kaszëbi]] nibë tã chòrosc lékarzą przez krzôsanié kamã ò kam nad chòrim pôlcą, tak że skrë strzélają prosto na renã. == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1972, tom V, s. 185 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Medicyna]] 9kvcnx6yy45674f4iee8p5pk41c2omx 0 9867 205963 201908 2026-07-09T21:50:32Z Terrus38 14026 205963 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Zrinka Cvitešić at Hamptons Festival.jpg|mały|Zrinka Cvitešić (2010)]] '''Zrinka Cvitešić''', (ùr. [[18 lëpińca]] [[1979]]) je chòrwacką aktórką. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Cvitešić, Zrinka}} [[Kategòrëjô:Aktórczi]] [[Kategòrëjô:Chòrwackô]] rjs76nubxsw6zgsq930a9ztv5s0naeu 0 9886 206051 202902 2026-07-09T23:00:56Z Iketsi 3254 {{jãz.|pl}} 206051 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Aleksander Berka-Słownik kaszubski porównawczy.djvu|mały|page=5|''Słownik kaszubski porównawczy'']] '''Léón Biskùpsczi''' ({{jãz.|pl}} ''Leon Biskupski'') (ùr. 1848 w [[Kòscan|Kòscanie]] – ùm. 1893 w [[Chònice|Chònicach]]) ùcził m.jin. A. Majkòwsczégò w chònicczim gimnazjum. Òn pierszi napisôł nôùkòwą mònografiã mòwë jedny z kaszëbsczich wsów. Jegò je np. ''[[Słownik kaszubski porównawczy (1891)|Słownik kaszubski porównawczy]]'' (1891). == Lëteratura == * [[Jerzi Tréder]]: Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie - [[Gduńsk]] 2014, ss. 109 i 112 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [[:s:pl:Autor:Leon Biskupski]] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Jãzëkòznôwcë]] k7i67y6rfd6ct1fkcjru3vxe6uqmuo3 206069 206051 2026-07-09T23:03:56Z Iketsi 3254 [[]] 206069 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Aleksander Berka-Słownik kaszubski porównawczy.djvu|mały|page=5|''Słownik kaszubski porównawczy'']] '''Léón Biskùpsczi''' ({{jãz.|pl}} ''Leon Biskupski'') (ùr. 1848 w [[Kòscan|Kòscanie]] – ùm. 1893 w [[Chònice|Chònicach]]) ùcził m.jin. [[Aleksander Majkòwsczi|A. Majkòwsczégò]] w chònicczim gimnazjum. Òn pierszi napisôł nôùkòwą mònografiã mòwë jedny z kaszëbsczich wsów. Jegò je np. ''[[Słownik kaszubski porównawczy (1891)|Słownik kaszubski porównawczy]]'' (1891). == Lëteratura == * [[Jerzi Tréder]]: Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie - [[Gduńsk]] 2014, ss. 109 i 112 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [[:s:pl:Autor:Leon Biskupski]] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Jãzëkòznôwcë]] 3e4rjzdzot378g9nxhh5syl0p707qsf 206073 206069 2026-07-09T23:04:15Z Iketsi 3254 ) (ùr. 206073 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Aleksander Berka-Słownik kaszubski porównawczy.djvu|mały|page=5|''Słownik kaszubski porównawczy'']] '''Léón Biskùpsczi''' ({{jãz.|pl}} ''Leon Biskupski''; ùr. 1848 w [[Kòscan|Kòscanie]] – ùm. 1893 w [[Chònice|Chònicach]]) ùcził m.jin. [[Aleksander Majkòwsczi|A. Majkòwsczégò]] w chònicczim gimnazjum. Òn pierszi napisôł nôùkòwą mònografiã mòwë jedny z kaszëbsczich wsów. Jegò je np. ''[[Słownik kaszubski porównawczy (1891)|Słownik kaszubski porównawczy]]'' (1891). == Lëteratura == * [[Jerzi Tréder]]: Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie - [[Gduńsk]] 2014, ss. 109 i 112 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [[:s:pl:Autor:Leon Biskupski]] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Jãzëkòznôwcë]] gfh18uarcoogz18igi6ey7zfr1et0up 206103 206073 2026-07-09T23:08:06Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Jãzëkòznôwcë]] to [[Category:Pòlsczi jãzëkòznôwcë]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206103 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Aleksander Berka-Słownik kaszubski porównawczy.djvu|mały|page=5|''Słownik kaszubski porównawczy'']] '''Léón Biskùpsczi''' ({{jãz.|pl}} ''Leon Biskupski''; ùr. 1848 w [[Kòscan|Kòscanie]] – ùm. 1893 w [[Chònice|Chònicach]]) ùcził m.jin. [[Aleksander Majkòwsczi|A. Majkòwsczégò]] w chònicczim gimnazjum. Òn pierszi napisôł nôùkòwą mònografiã mòwë jedny z kaszëbsczich wsów. Jegò je np. ''[[Słownik kaszubski porównawczy (1891)|Słownik kaszubski porównawczy]]'' (1891). == Lëteratura == * [[Jerzi Tréder]]: Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie - [[Gduńsk]] 2014, ss. 109 i 112 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [[:s:pl:Autor:Leon Biskupski]] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòlsczi jãzëkòznôwcë]] 0utt2fg2y6fxcizzkk645fbyw988dfs 0 9898 206329 203925 2026-07-10T08:33:05Z Terrus38 14026 206329 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Common Seal Phoca vitulina.jpg|mały|Zwëczajny zélińt]] '''Zélińt''', '''zélint''', '''zelińt''' abò '''mòrsczi pies''' – to je szlach rabùsznych susków z rodzëznë ''Phocidae''. [[Zwëkłi zélińt]] żëje m.jin. w [[Bôłt|Bôłce]], ale tu ni ma [[Bestri zélint|bestrégò zélinta]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Zélińtë|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]: ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej'', Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1973, tom VI, s. 212 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Zélińtë]] tk7461uhi020vwoz00tfcn1lk02irrc 0 9926 206330 201656 2026-07-10T08:33:12Z Terrus38 14026 206330 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Smolarze w Makowej.jpg|mały|Smòlôrze]] '''Smòlôrz''' – zajimôł sã robieniém smòłë z drewna. == Rozmajitoscë == Czedës na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] òni mùszëlë bëc. Dzysô smòlôrz je tu zabôczonym warkã. == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1972, tom V, s. 100 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Warczi]] [[Kategòrëjô:Zabôczoné warczi]] 8c6eju0xlr0mymxvbcn78wtp4n1cu5m 0 9932 205941 174492 2026-07-09T21:20:00Z Terrus38 14026 205941 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Nina badrić.jpg|thumb|Nina Badrić]] '''Nina Badrić''', (ùr. [[4 lëpińca]] [[1972]]) je chòrwacką spiéwôrką. {{DEFAULTSORT:Badrić, Nina}} [[Kategòrëjô:Mùzycë]] qzxlbo88jgq15zbnjtdrxogffmyw1jl 0 9972 206331 194858 2026-07-10T08:33:19Z Terrus38 14026 206331 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Drbákov-Albertovy skály (27).jpg|mały|Czôrnawi smólsz]] '''Czôrnawi smólsz''' (''Limax cinereoniger'') – to je [[smôrzcz]] z rodzëznë smólszowatëch. Òn żëje m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Czôrnawi smólsz mòże jesc grzëbë i bëc do 20 cm dłudżi. == Òbaczë téż == * [[Wiôldżi smólsz]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1972, tom V, s. 100 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Mitkôcze]] 4rvvn9bwvy7m1n8m97fnexfbrj9lx1c 0 10075 206332 198773 2026-07-10T08:33:29Z Terrus38 14026 206332 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Infectionofcutical.JPG|mały|Zanokczëca]] '''Zanokczëca''' (łac. ''paronychia'') – to je zariwnô chòrosc kòl [[paznokc]]a. Òna biwô baro bòlesnô. == Lëteratura == [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1973, tom VI, s. 181 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Medicyna]] hnr6zt49t6v2vshgqi0fo9qi97gi29i 0 10076 206333 196708 2026-07-10T08:33:43Z Terrus38 14026 206333 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Limanda limanda.jpg|mały|Zëmnica]] '''Zëmnica''' (''Limanda limanda'') – to je ôrt rëbë z rodzëznë flińdrowatëch (''Pleuronectidae''). Òna żëje m. jin. w [[Bôłt|Bôłce]]. == Òbaczë téż == * [[Stôrnia]] == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1973, tom VI, s. 214 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Rëbë]] kuvhebkk8qt4xykanwmvmk8eokqcozl 0 10090 206375 199498 2026-07-10T08:47:17Z Terrus38 14026 206375 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:BogislawIV.Siegel.JPG|mały|Sztãpel Bògùsława IV]] '''Bògùsłôw IV''' (ùr. kòl 1254 rokù - ùm. 1309 rokù) – to béł ksyżëc [[Zôpadnô Pòmòrskô|Zôpadny Pòmòrsczi]] òd 1278 rokù. Òn miôł sztãpel z słowã: ''... Kassubie''. == Lëteratura == * [[Gerat Labùda]]: Historia Kaszubów w dziejach Pomorza, t. 1: Czasy średniowieczne, Gdańsk 2006, s. 109 (pò pòlskù) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ksyżëce Zôpadny Pòmòrsczi]] b5c2i667yivsy9wy4s8y84ppr5kbe31 14 10125 205917 205341 2026-07-09T20:33:26Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Ksążczi]] 205917 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Religiô]] [[Kategòrëjô:Ksążczi]] g30rwkfk5e9jz9gz29w23q8wbh8xgt8 0 10127 206334 201625 2026-07-10T08:33:49Z Terrus38 14026 206334 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Hoplia.philanthus.-.lindsey.jpg|mały|Bùkwitniôk]] '''Bùkwitniôk''' abò '''gãsy bączk''' (''Hoplia philanthus'') – to je bączk z rodzëznë ''Rutelidae''. Òn mierzi 8 do 9,5 mm długòtë, a żëje m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1967, tom I, s. 87 i s. 310 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Òwadë]] 7lgtkwdh7ob2k2xyx1kno9lpz0iuhy4 0 10136 206335 204358 2026-07-10T08:34:39Z Terrus38 14026 206335 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gryllus campestris 3.jpg|mały|Pólny skwiérk]] '''Skwiérk''' (''Gryllus'' L.) – szlach òwadów z rodzëznë skwiérkòwatëch (''Gryllidae''). Te skwiérczi są znóné m. jin. na [[Kaszëbsczé Pòjezerzé|Kaszëbsczim Pòjezerzu]] np. [[pólny skwiérk]]. Biwô, że skwiérczi skwiërczą. == Òbaczë téż == * [[Drãtewniczi]] == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1972, tom V, s. 69 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Òwadë]] psj2afpq7wka77zydr3uxn9f5bhdn78 0 10141 206336 195811 2026-07-10T08:34:52Z Terrus38 14026 206336 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Roof framing (99247941).jpg|mały|500px|1,4 - Kòzłë 2 - Łatë 5 - Sysełczi]] '''Sysełka''' – to je przécznô balka, chtërna wiãże kòzłë, a òne mają w górze scapòwanié. M. jin. sysełkã na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] rozmajice zwią. == Òbaczë téż == * [[Wiązarka]] * [[Zwònica]] * [[Ùstrzecha]] == Lëteratura == * Ernst Seefried-Gulgowski, Von einem unbekannten Volke in Deutschland. Ein Beitrag zur Volks- und Landeskunde der Kaschubei /Izydor Gulgowski, O nieznanym ludzie w Niemczech. Przyczynek do ludoznawstwa i krajoznawstwa Kaszub, przekład M. Darska-Łogin, red. naukowa i wstęp J. Borzyszkowski, Berlin 1911 - Gdańsk 2012, s. 44. * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1967, tom I, s. 173 (czisełka) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bùdowizna]] rk26sfbcbb9xif8rzalt1cx77ryw0n7 0 10145 206337 197058 2026-07-10T08:35:01Z Terrus38 14026 206337 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Erysimum cheiranthoides3.jpg|mały|Drobnokwiatowi tuj]] '''Drobnokwiatowi tuj''' (''Erysimum cheiranthoides'' L.) – to je ôrt roscënë z rodzëznë kapùstowatëch ''Brassicaceae''. [[Kaszëbi]] mògą na niã gadac tuj. == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1972, tom V, ss. 408 - 409 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160304213840/http://www2.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abc79_03.pdf] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] jv60qz6osif64b2e4hmqae71earfjjl 0 10146 206338 202689 2026-07-10T08:35:08Z Terrus38 14026 206338 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Pink Caraway Carum carvi H5255 VI08 C.jpg|mały|Zwëczajny kmink]] '''Zwëczajny kmink''' (''Carum carvi'') – dwalatnô roscëna z rodzëznë zelerowatëch (''Apiaceae''). [[Kaszëbi]] mògą na niego gadac kmink. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Zelerowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * [[Adam Riszard Sykòra|Adam Ryszard Sikora]].: Nowi Testameńt : Ewanielie pò kaszëbskù / z greczi na kaszëbsczi jãzëk przeł. ò Adam Ryszard Sikora OFM, Gduńsk : Polskapresse. Oddział Prasa Bałtycka, 2014, s. 79 ISBN 978-83-60203-24-8[http://alpha.bn.org.pl/search~S5*pol/?searchtype=i&searcharg=9788360203248&searchscope=5&sortdropdown=-&SORT=D&extended=0&SUBMIT=Szukaj&searchlimits=&searchorigarg=i8391280934] * [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, s. 176. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Zelerowaté]] [[Kategòrëjô:Bibliowé roscënë]] acsx65fb2ixdzj2x2gnc6xeti3odalf 0 10147 206339 202692 2026-07-10T08:35:15Z Terrus38 14026 206339 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Coriandrum sativum 003.JPG|mały|Kwiatë séwnégò kòlãdra]] [[Òbrôzk:Biene auf Koriander 001.jpg|mały|]] '''Séwny kòlãder''' (''Coriandrum sativum'') – ôrt roscënë z rodzëznë zelerowatëch (''Apiaceae''). [[Kaszëbi]] mògą na niego gadac kòlãder. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Zelerowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, ss. 178 - 187 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Zelerowaté]] [[Kategòrëjô:Léczné roscënë]] fasn9jiwey1jjurv8ynbiys95bam77z 0 10177 206340 200374 2026-07-10T08:35:32Z Terrus38 14026 206340 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Copris lunaris05.jpg|mały|Szmelk – òn]] '''Szmelk''' (''Copris lunaris'') – to je bączk z rodzëznë ''Scarabaeidae''. Òn żëje m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Jak [[Bernat Zëchta]] pisze biwało tak, że "... stari lëdze kładle szmelka w [[Czerzenka|czerzenkã]]." == Lëteratura == [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1972, tom V, s. 273 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Òwadë]] d68eq2vc3uz9g6xj4pr5ekpyhahqzt2 0 10178 206341 200355 2026-07-10T08:35:39Z Terrus38 14026 206341 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kaszanka.jpg|mały|Krëpnica]] '''Krëpnica''' – mòże bëc zrobionô z krëpów, krëwie i jinëch dodôwków we flace. == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1972, tom V, s. 272 (szmakac) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùchnia]] 3kyfl3qkyu95ll555b407nvzp0appyc 0 10183 206342 200354 2026-07-10T08:35:47Z Terrus38 14026 206342 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Capreolus capreolus 2 Jojo.jpg|mały|]] '''Sarna''' (''Capreolus'') – to je szlach lądowëch susków z rodzëznë jeléniowatëch (''Cervidae''). Òna żëje m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Rozmajitoscë == Czasem [[Kaszëbi]] gôdelë dzecóm: "Znajesz të sarnią nogã?" == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1972, tom V, s. 18 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Susczi]] 42lhel8a5xfng9x6sgmehp0jvmqwdyf 0 10184 206343 197066 2026-07-10T08:36:01Z Terrus38 14026 206343 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Capreolus capreolus 2 Jojo.jpg|mały|Eùropejskô sarna – òn i òna]] '''Eùropejskô sarna''' (''Capreolus capreolus'') – to je ôrt lądowëch susków z rodzëznë jeléniowatëch (''Cervidae''). Òna żëje m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1972, tom V, s. 18 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Susczi]] 2sv6ej3fpxdmpbcywk032345bp6p7z0 0 10193 206344 205564 2026-07-10T08:36:24Z Terrus38 14026 206344 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:WdzydzeKiszewskie-skansen1.jpg|mały|Pierszi jinstrumeńt z lewi stronë to są diôbelsczé skrzëpce]] '''Diôbelsczé skrzëpce''' abò '''diôbli bas'''' – są mùzycznym [[instrument|instrumeńtã]], a mają gò w jinstrumeńtarium np. kaszëbsczé karna. W ùszłëch stalatach òn béł ùżiwóny w zadëszną noc, a grało sã na nim diôbelską mùzykã. Zwëk nen òpisôł [[Paweł Szefka]] w ksążce pt. ''Narzędzia i instrumenty muzyczne z Kaszub i Kociewia'' (1982). == Òbaczë téż == * [[Diôbli kam]] * [[Diôbli ògón]] * [[Diôbli pãpk]] {{#categorytree:Mùzyczné instrumentë|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1976, tom VII, ss. 7 - 8. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://chmielno.naszgok.pl/kaszubskie-instrumenty-ludowe/diabelskie-skrzypce ** https://chmielno.naszgok.pl/pliki/obraz/diabelskie-1777444826.png ** https://chmielno.naszgok.pl/pliki/plik/diabelskie-skrzypce-1775037225.mp4 ** {{YouTube|oTgXh1urAw8|Warsztaty budowy skrzypiec diabelskich — Narodowy Instytut Muzyki i Tańca}} * {{YouTube|71clQIl69TQ|XXVI Światowy Zjazd Kaszubów 2025: Diabelskie skrzypce}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Mùzyczné instrumentë]] 4sbh9rniod4ok237lf94lks2yu6waey 0 10219 206345 193610 2026-07-10T08:36:41Z Terrus38 14026 206345 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Smoking fish at Alexanderplatz.jpg|mały|Wãdzarniô z rëbama]] [[Òbrôzk:Offsetsmoker.jpg|mały|Wãdzarniô nowszégò tipù]] '''Wãdzenié''' – to je metoda kònzerwacje żëwnotë np. miãsa abò rëbów z pòmòcą dëmù. Mòże wãdzëc np. na cepło (22–40 °C), a pòzni rëbë mają wisec, cobë òne wëschłë i swòjã soczëznã ùchòwałë. Czedës na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] bëło wiele wãdzoné dzysô je jinaczi. == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1973, tom VI, s. 60 == Òbaczë téż == * [[Rëbë]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Żëwnota]] sav04lkry5ibg3lobnxiu2ujeedsqx0 0 10220 206346 200351 2026-07-10T08:36:49Z Terrus38 14026 206346 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Charadrius hiaticula tundrae Varanger.jpg|mały|Wãdzôrz]] [[Òbrôzk:Charadrius hiaticula 3 breeding.jpg|mały|Wãdzôrz – òna na jajach]] [[Òbrôzk:Charadrius hiaticula hiaticula MHNT.ZOO.2010.11.109.15.jpg|mały|''Charadrius hiaticula hiaticula'']] '''Wãdzôrz''' (''Charadrius hiaticula'' L.) – to je ôrt ptôcha z rodzëznë ''Charadriidae''. [[Kaszëbi]] kòl [[Pùck]]a gôdają, że wãdzôrze to są ptôchë, co wëbiérają [[wądkôrz]]óm wãdzëbôczi. == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1973, tom VI, s. 60 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ptôchë]] 4666c1q2bqiwa62v3bmr2wyen8z3inf 0 10260 206445 205451 2026-07-10T09:12:59Z Terrus38 14026 206445 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Coa Illustration Cross Orthodox.svg|mały|Tak pòzwóny „prawòsławny krziż”]] '''Prawòsławié''' (kalka z [[grecczi jãzëk|grecczégò]] ὀρθοδοξία — dosłowno «prôwdzëwé naùczanié», «prôwdzëwé chwôlenié») — jeden òd głównëch czerënków [[Chrzescëjaństwò|chrzescëjaństwa]], chtëren òstateczno wësztôłcył sã pò pòdzelenim jednolitégò chrzescyjańsczégò Kòscoła na wschòdny i zôpadny. Prawòsławnô Cerkwiô ùznôwô sã za jediny, katolëcczi (pòwszechny) kòscół, chtërnégò założëcélã a głową jawi sã [[Jezës Christus]]. Naùczanié òpiérô sã na [[Swiãté Pismiona|Swiãtëch Pismionach]] i Swiãti Tradicje, chtërnô òbjimô przede wszëtczim pòstanowienia pòwszechnëch sobòrów. Pòdstawòwim dogmaticznym dokùmeńtã Prawòsławiô jawi sã [[Nicejskò-kónstantinopòlsczi symbòl|Nicejskò-kónstantinopòlsczi symbòl wiarë]]. Prawòsławnô Cerkwiô ùznôwô za swòjã całą historiã jedinégò Kòscoła do Wiôldżégò Rozłamù w 1054. Teologiô kòscoła sëgô apòstolsczich czasów (I st.). Prawòsławié nie ùznôwô niżódnëch rozsądzeniów sobòrów, chtërne bëłë zwòłané bez rzimsczi Kòscół ju pò rozłamie bënë chrzescëjaństwa. Prawòsławné naùczanié, pòdobno jak katolëcczé, wëmieniwô na òglë sétmë [[sakrameńt]]ów, ale nie je to w ti wierze dogmatã. We wespółczasnym swiece do krajów, w chtërnëch prawòsławné mieszkańcowie są wiãkszoscą, słëchają: [[Biôłorëskô]], [[Bùlgarskô]], [[Czôrnogóra]], [[Greckô]], [[Grëzóńskô]], [[Cyper]], [[Nordowô Macedoniô]], [[Mòłdawskô]], [[Ruskô]], [[Rumùńskô]], [[Serbskô]] a [[Ùkrajina]]. Sama prawòsławnô Cerkwiô skłôdô sã zôs ze spòlëznë lokalnëch cerkwiów – [[Aùtokefaliô|aùtokefalicznëch]] i aùtonomicznëch. Kòżdô aùtokefalicznô Cerkwiô je czësto samòstójnô jeżlë jidze ò włôsné kanoniczné i administracyjné ùrządzenié. Aùtonomiczné cerkwie zanôlégają zôs òd jaczis aùtokefaliczny cerkwi. W Pòlsce prawòsławné słëchają do [[Pòlsczi Aùtokefaliczny Prawòsławny Kòscół|Pòlsczégò Aùtokefalicznégò Prawòsławnégò Kòscoła]]. == Liturgiô == Nôwôżniészim òbrządkã w Prawòsławim je [[bizantińsczi òbrządk]], ale dopùszcziwô sã téż jinszé. Liturgicznô doba zaczinô sã òb wieczór nôbòżeństwã nazéwónym ''wieczernia'' (òdpòwiednik katolëcczich niszpòrów). Liturgiczny dzéń kùńczi sã Eucharistią. Sama liturgiô skłôdô sã z trzech czãscë, jaczé zéwą sã ''Proskòmidiô'', ''Liturgiô katechùmenów'' i ''Liturgiô wiérnëch''. Wëstãpùje czile pòrządków sprôwianiô liturgii: * Liturgiô sw. Jakùba – òdprôwiónô w dzéń sw. Jakùba i w pierszą niedzelã pò Jastrach; * Liturgiô sw. Jana Chrizostoma – zwëczajnô prawòsławnô liturgiô, jaką òdprôwiô sã przez wiãkszosc dni; * Liturgiô sw. Bazyla Wiôldżégò – ùżiwónô w niedzele Wiôldżégò Pòstu (òkróm [[Palmòwô Niedzela|Palmòwi Niedzelë]]), a téż we Wiôldżi Czwiôrtk, Wiôlgą Sobòtã, w [[Wilëjô Gòdów]], wilëjô swiãta Pańsczégò Chrztu, dzéń sw. Bazyla Wiôldżégò (to je 1 stëcznika); * Liturgiô Przedtim Pòswiãconëch Darów – ùżiwónô na ògle w strzodã i piątk òbczas Wiôldżégò Pòstu. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:162 667 z 12.11.1987 Cerkiew prawosławna par. p.w. Matki Boskiej Opiekuńczej. Choroszcz jass sw.jpg|Prawòsławnô Cerkwiô ([[Choroszcz]]) Òbrôzk:Transfiguration of Jesus Christ church in Grabarka - interior.jpg|Cerkwiô na [[Swiãtô Góra Grabarka|Swiãti Górze Grabarczi]] </gallery> == Òbaczë téż == * [[Katolëcczi Kòscół]] ** [[Katolëcczi Kòscół Armeńsczégò Òbrządkù]] ** [[Katolëcczi Kòscół Bizantińskò-Słowacczégò Òbrządkù]] ** [[Katolëcczi Kòscół Bizantińskò-Ùkrajińsczégò Òbrządkù]] ** [[Katolëcczi Kòscół Syrijsczégò Òbrządkù]] * [[Kòscół Ewanielëckò-Aùgsbùrsczi w Pòlsczi Repùblice]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Chrzescëjaństwò]] f0gqdj68tanglzlqbwuebvxyy89to2k 0 10269 205602 201002 2026-07-09T12:20:17Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ * [[Perspectiva Kaszëbskô]] 205602 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Radio_Kaszëbë.png|mały|Radio Kaszëbë]] '''Radio Kaszëbë''' – priwatnô regionalnô radiowô rozsélnica, chtërnô bëła zapùszczenô 18 gòdnika 2004 rokù. Kòncesjonariuszã i załóżcą rozsélnicë je Stowôra „Pùckô Zemia”<ref>[https://archive.is/1sPYN Wykaz koncesji – Radiofonia naziemna]</ref>. Programa Radia Kaszëbë dochôdô do 800 tës. słëchińców na [[Pòmòrskô|Pòmòrzim]] (w [[Trzëgard]]ze, krézach: [[Pùcczi kréz|pùcczim]], [[Wejrowsczi kréz|wejrowsczim]], [[Kartësczi kréz|kartësczim]], [[Kòscérsczi kréz|kòscersczim]], [[Lãbòrsczi kréz|lãbòrsczim]], niechtërnëch dzélach [[Chònicczi kréz|chònicczégò]], [[Gduńsczi kréz|gduńsczégò]], [[Starogardzczi kréz|starogardzczégò]] i [[Tczewsczi kréz|tczewsczégò krézu]])<ref>[http://www.krrit.gov.pl/KoncesjeSync/Mapy/168k2012-r/Mapa_168K2012R.pdf Kôrta w serwisu KRRiT]</ref><ref name="Pomerania">''10-lecé Radia Kaszëbë'', „Pomerania” 2014, nr 12, s. 30.</ref>. Dzél programù radio nadôwô w [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim jãzëkù]]. 60% całownotë programù zajimô mùzyka (w tim i kaszëbskô). Co gòdzënã radio nadôwô lokalné infòrmacje, jaczich mòże słëchac w programie „Klëka”<ref name="Pomerania"/>. Radia Kaszëbë mòżna słëchac na czãstotlëwòscach<ref>[https://web.archive.org/web/20160508090803/http://radiokaszebe.pl/1061-fm-to-nasza-kolejna-czestotliwosc/ 106,1 FM to czwarta częstotliwość Radia Kaszëbë]</ref>: * 98,9 FM (wejrowsczi pòwiôt, dzél pùcczégò pòwiatu i Trzëgardu); * 92,3 FM (kartësczi pòwiôt); * 90,1 FM (kòscersczi pòwiôt); * 106,1 FM (nordowé Kaszëbë); * 94,9 FM (lãbòrsczi pòwiôt). == Òbaczë téż == * [[Perspectiva Kaszëbskô]] * [[Kaszëbsczi Idol]] * [[Radio]] * [[Telewizjô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://www.fopke.pl/aktualnosci/news/2115/kaszubski-idol-x-lat-radia-kaszebe/ [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] 34pemjm9v8lfot22y3me4w81udttzcr 0 10271 206439 199906 2026-07-10T09:11:02Z Terrus38 14026 206439 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Lutherrose.svg|mały|Lëtrowô róża]] [[Òbrôzk:Martin_Luther_by_Cranach-restoration.tif|mały|[[Môrcën Lëter]]]] '''Lëterstwò''' (jinszé pòzwë: '''lëteranizm''', '''lëtrzëzna''', '''lëterskô wiara''') – jedna òd głównëch doktrinów [[Protestantizm|protestantizmù]]. Pòdstawòwi zasadë lëtersczi wiarë ùsztôłcone òstałë w wënikù biôtczi [[Môrcën Lëter|Môrcëna Lutra]] i jegò zwòlenników równo procëm nadùżëców [[Katolëcczi Kòscół|rzëmskòkatolëcczégò Kòscoła]], jak i procëm barżi radikalnëch protestancczich doktrinów ([[anabaptizm]], [[kalwinizm]] itd.). Lëterstwò òdwòłiwô sã do pòdstawòwëch protestancczich prawidłów („leno Pismiona”, „leno Christus”, „leno łaska”, „leno wiara”). [[Chrzest]] jawi sã jednym z dwùch [[sakrameńt]]ów, ùdzeliwóny je dzecóm, [[Swiãtô Kòmóniô]] wëstãpùje pòd dwiema pòstacama, a bëtnosc Christusa w ni rozmieją jakò kònsubstancjacjã. W zwëkù je òglowô [[spòwiédz]], chòc ùznawónô je téż spòwiédz jindiwidualnô. Wszëtcë òchrzcony jawią sã pòwòłónyma do pòwszechny kapłańsczi służbë, chtërnô zasôdzô sã na codniowi miłoscë do Bòga i lëdzy. Dëchòwnyma – chtërny przédnikùją religijnym òbrzãdóm – mògą równak bëc leno òsobë òdpòwiednio przërëchtowóny i kònsekrowóny. Lëterską wiarã wëznôwô wicy jak 72 mln lëdzy na całim swiece<ref>[https://web.archive.org/web/20160303191730/https://www.lutheranworld.org/sites/default/files/LWI-Statistics-2013-EN.pdf ''The Lutheran World Federation – 2013 Membership Figures'']</ref>. Z przëczënë rozmajitëch geògraficznëch, historicznëch i dogmaticznëch czinników lëterstwò nie jawi sã równak jednorodnym kòscołã. Jistnieje w nim czile wiôldżich kòscelnëch sztrukturów, jaczé baro mòckò różnią sã żlë jidze ò dogmaticzné i prakticzné sprawë – Swiatowô Lëterskô Federacjô, Midzënôrodnô Lëterskô Radzëzna, Kònfesjonalnô Ewangelëckô Lëterskô Kònferencjô. Òkróm òpisónëch wëżi jistnieje téż réga lëterskich religijnëch związków, chtërne nie wchôdają w taczé wikszé sztrukturë. Fòrmalno nôwikszim lëterskim kòscołã jawi sã dzysdzéń Kòscół Szwëcje (kòl 6,9 mln wëznôwców). Lëtersczi kòscołë pòdzelëc mòże na liberalné i kònfesjonalné. Wiãkszosc liberalnëch wchôdô do Swiatowi Lëtersczi Federacje (nôleżi do ni téż wiãkszosc „stôrich” państwowëch kòscołów Stôrégò Swiata). Kònfesjonalné lëtersczi kòscołë są barżi kònserwatiwné (nie ùznôwają na przëmiôr białgłowsczégò kapłaństwa czë jednopłcowich slubów). Wiãkszosc kònfesjonalnëch kòscołów wchôdô do Midzënôrodny Lëtersczi Radzëznë. Nôwikszim, i dzysdnia jedurnym, lëtersczim kòscołã w [[Pòlskô|Pòlsce]] je [[Kòscół Ewanielëckò-Aùgsbùrsczi w Pòlsczi Repùblice|Ewangelëckò-Augsbursczi Kòscół w RP]]. W 2014 licził òn wicy jak 60 tës. nôleżników w 133 parafiach<ref>''Mały Rocznik Statystyczny Polski 2015'', Warszawa 2015, s. 113. ISSN 1640-3630.</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * Andrzej Rykała, ''Mniejszości religijne w Polsce'', Łódź 2011, s. 57. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Chrzescëjaństwò]] 5xoxed7gfw5vbnmzkpxvtsmeir4a4c4 0 10326 206347 197067 2026-07-10T08:36:59Z Terrus38 14026 206347 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Schaeleisen.jpg|mały|Prosti smëdlës – skòblenié]] '''Smëdlës''' – to je rãczné [[nôrzãdło]], chtërno lëdze brëkùją czasã np. do skòbleniô drewna. Słowò „smëdlës” zanotowôł w swòjim słowôrzu [[Bernat Zëchta]]. Jakò przikłôd ùżëcô negò jistnika pòdôł słowôrz Sëchtë zdanié: „Ten smëdlis to je dobré nôrzãdło, ten tnie drzewò jak wrëka”. == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1969, tom III, s. 192 * [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1972, tom V, s. 96 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Nôrzãdła]] rn8ywa4p3693de9iuj0rflj4dahuoli 0 10337 206440 198221 2026-07-10T09:11:21Z Terrus38 14026 206440 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:The seven Sacrament.jpg|mały|Sétmë swiãtëch sakrameńtów]] '''Sakrameńt''' (z [[łacyńsczi jãzëk|łacyńsczégò]] ''sacramentum'') – w [[chrzescëjaństwò|chrzescëjaństwie]] religijny òbrzãd, traktowóny jakò widzalny znak Bòsczi łasczi, ùstanowióny – jak ùwôżają wëznawcowie – przez [[Jezës Christus|Christusa]]. Sakrameńtë wprowôdzelë stãpniowò, razã ze zmòcniwanim chrzescëjańsczi kòscelny òrganizacje. Na zôczątkù chrzescëjańsczi kòscół ùznôwôł leno dwa sakrameńtë: chrzest i swiãtą kòmóniã, temù że le ò nich bezpòstrzédno wspòminô sã w ewanieliach. Pòòstałi dzél sakrameńtów pòjawił sã w chrzescëjańsczi nôùczi pózni. W [[Katolëcczi Kòscół|rzëmskòkatolëcczim Kòscele]] nôùka ò sétmë sakrameńtach bëła ùgòdzonô na sobòrach jakò dogmat – nôprzód na drëdżim lyonsczim sobòrze w 1274, a za régą na sobòrze we Florencji w 1439. Do negò karna słëchają taczé sakrameńtë, jak: # Chrzest; # Bierzmòwanié; # Swiãtô Kòmóniô; # Pòkùta; # Namaszczenié chòrëch; # Ksãżestwò; # Małżeństwò. [[Prawòsławié|Prawòsławné]] naùczanié, pòdobno jak katolëcczé, wëmieniwô na òglë sétmë sakrameńtów, ale nie je to w ti wierze dogmatã. [[Protestantizm]] je baro zróżnicowóny żle to jidze ò rozmienié pòjãcô sakrameńtu. [[Lëtërstwò]] ùznôwô dwa sakrameńtë: chrzest (ùdzeliwóny je dzecóm) i swiãtą kòmóniã. Nôprzód [[Môrcën Luter|Luter]] ùwôżôł, że sakrameńtë są trzë (òkróm nëch dwùch jesz spòwiédz). == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://ruda_parafianin.republika.pl/kompe/start.htm Kompendium KATECHIZMU KOŚCIOŁA KATOLICKIEGO] [[Kategòrëjô:Chrzescëjaństwò]] pzk6if12iynr05vspwwsznln8chd824 0 10344 206199 203336 2026-07-10T00:21:25Z Iketsi 3254 {{jãz.|en}} 206199 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ribbon_(rhythmic_gymnastics).jpg|mały|Ùłożënk z blewiązką]] '''Artisticznô gimnastika''' (ang. ''rhythmic gymnastics'') – pòddiscëplina [[Gimnastika|gimnasticzi]], pòlégô na wëkònywanim tuńcowò-gimnasticzno-akrobaticznëch ùłożënków z balą, blewiązką, [[òbrãcz|òbrãczą]], skôczónką (nômłodszi miónkarze wëkònywają ne ùłożënki bez przëbòru). Spòrtã zajimają sã dzéwczãta w wiekù òd kòl 4 do 24 lat. Gimnasticzczi, òkróm rozcygającëch i dżibkòscowëch cwiczënków, dlô pòprawë gracji i balansu (a téż rëszny i ritmiczny kòòrdinacje) wprawiają sã w [[Klasyczny tuńc|klasycznym tuńcu]] z elementama tuńca charakteristicznégò. Artisticznô gimnastika to [[Szpòrt|spòrt]], w chtërnym miónkarczi abò karna (piãc- abò szescòsobòwé) wëkònywają cwiczënczi z jednym abò pôroma przëbòrama: balą, blewiązką, òbrãczą, skôczónką abò tuńcowò-akrobaticzny ùłożënk (bez przëbòrów). == Wstãp == Spòrt uprawiany je przez dzéwczãta w wieku od około 4 do 24 lat. Gimnasticzczi, króm cwiczënków rozcygającëch i gibkòscowëch, dlô lepszi szëkòwnoscë i równowadżi a téż koordynacji ruchowej i rytmicznej cwiczą tuńc klasyczny z elementama tuńca charakteristicznégò. Artisticznô gimnastika je to spòrt, w chtërnym miónkôrczi abò karna piãc abò szesco òsobòwé robią cwiczënczi z jednym abò pôra przëbòrama: balą, blewiązką, òbrãczą, skôkanką, pôrą maczugów abò ùłożënk tuncowò-akrobaticzny (bez przëbòrów). W indywidualnëch miónkach miónkôrz cwiczi le z jednym przëbòrã za kòżdim razã. W miónkach karnów gimnasticzczi wëkònëją ùłożënk pòspólno i nôwëżi dwa ôrte przëbòrów mògą bëc wëzwëskóné przez karno cwiczącëch. Miónkôrczi mògą tedë wëmieniac sã midzë sobą przëbòrama równo w jaczim mòmence ùłożënkù. Miónkôrz mòże tej cwiczëc nôwiãcy dwùma ôrtama przëbòrów òb czas pòkazywaniô jednégò ùłożënkù. Artisticznô gimnastika to spòrt, chtërny parłãczi w se elementë baletu, gimnasticzi, tuńca i ùmiejãtnoscë ùżiwaniô przëbòrów. Dobiwcą miónków òstôwô ùczãstniczka, chtërna ùdostanie nôwiãcy pónktów przëznónëch ji przez karno sãdzów. Òbtaksowiwùjący dôwają bôczënk nôbarżi na skòczi, ùtrzimanié równowadżi, piruetë (òbrotë), elasticznosc, ùmiejãtnosc pòsłëgiwaniô sã przëbòrama, wëkònanié ùłożënkù i artisticznô wôrtnota. Òrganizacjô zarządzającô tim spòrtã na midëynôrodnym stãpniu – [[Midzënôrodnô Federacja Gimnasticznô]] wprowadzëła w latach: 2001, 2003, 2005 i 2008 zjinaczenia do zasadów pónktowaniô cobë pòdczorchnąc znaczenié technicznëch elementów i zmiészëc nieòbiektiwnosc w sãdzowanim. Przed rokã 2001 sãdze przëznôwalë pónktë w skalë do 10 – jistno jak w spòrtowi gimnastice. W 2003 rokù òsta wprowadzonô skala do 30 pónktów, w 2005 rokù do 20 pónktów, a w 2008 rokù zôs przëszlë nazôt do skali stãpniów z 30 pónktama. Na òglowé òbtaksowanié skłôdają sã pónktë w trzech dzélach, w chtërnëch dôwô sã bôczënk na: technikã, artisticzną wôrtnotã i wëkònanié. Midzënôrodnô Federacja Gimnasticznô decydëje téż ò tim jaczé przëbòrë mają bëc ùżiwóné òb czas miónków. Dzysdniowò ùznóné są leno sztërë z piãcu mòżlëwëch ôrtów przëbòrów. == Historiô == Artisticznô gimnastika przëszła òd dejów [[Jean-Georges Noverre’a]] (1727–1810), [[François Delsarte’a]] (1811–1871) i Rudolfa Bode (1881–1970) – òni wszëtcë wierzëlë w rëchòwą ekspresjã – pòkazywanié sã za pòmòcą tuńca i cwiczënków rozmajitëch dzélów cała. Pehr Henrik Ling rozszérzwiôł dali ne deje w swòjim XIX-wiecznym, szwedzczim systemie wòlnëch cwiczënków. System nen promòwôł „esteticzną gimnastikã”, w chtërny ùczniowie pikazywelë swòje wseczëca i emòcje za pòmòcą rëchu cała. Takô ùdba rozszérzwionô òstała przez Catharine Beecher. W gimnasticznym programie Beecher, jaczi nazéwôł sã „widzałosc bez tuńca”, dzéwczãta cwiczëłë w ritm mùzyczi, zaczënającë òd prostëch cwiczënków kalisteniczi przechòdzącë do barżi drãdżich aktiwnoscë. W latach 80. XIX stalata Szwajcar [[Émile Jaques-Dalcroze]] rozwinął euritmikã – ôrt fizycznégò treningù dlô mùzyków i tancôrzów. Francuz Georges Demenÿ ùsadzył cwiczënczi do mùzyczi, chtërné bëłë tak ùłożoné bë rozkòscérzac widzałosc rëchù, elasticznosc miãsniów i bëlną pòstawã. Wszëtczé ne sztile sparłãczono kòl 1900 rokù w szwedzczi szkòle artisticzny gimnasticzi, chtërna dodała pózni elementë tuńca fińsczégò. Cos kòle tegò czasu estończik Ernst Idla òkreslëł stãpnie trudnoscë dlô kòżdégò rëchù. W rokù 1929 Hinrich Medau założëł w Berlënie The Medau School – szkòłã, w chtërny gimnasticzczi trenowałë „mòderną gimnastikã” i rozwijałë ùmiejãtnoscë ùżëwaniô przëbòrów. Miónczi w artysticzny gimnastice zaczãłë sã w latach 40. XX wiekù w Związkù Radzecczim. FIG fòrmalno ùznała artisticzną gimnastikã za òsóbną discëplinã w 1961 rokù – nazéwóno jã tedë mòderną gimnastiką, pòtemù spòrtową gimnastiką artisticzną i w kùńcu przëjãto pòzwã artisticznô gimnastika (òryginalno w jãz. {{jãz.|en}} rhythmic gymnastics). == Sãdzowanié w artisticzny gimnastice == Dzéwczãta cwiczą na specjalny planszë, równak òb czas ùłożënkù ni mògą wińsc za kwadrat ò bòkù długòscë 13 metrów, bò je to karané. Kòżdi ùłożënk je òbtaksowiwóny przez sãdzów pòdzelonëch na dwie kòmisje: * D-technika cała i przëbòru (pòprawnosc wëkònywónëch elementów) * E-kòmisja wëkònaniô (kòmisja òdjimô pónktë za błãdë w cwiczënkù òd pòczątkòwëch 10,00 pónktów) == Indiwidualné ùłożënczi == Długòsc indiwidualnégò ùłożënkù wënosy òd 1:15 do 1:30 min. Gimnasticzczi przërëchtowiwùją 4 ùłożënczi z wëzwëskanim (abò nié) wëbrónëch przëbòrów. Kùńcowô pónktacjô je rozmajitô, mòże bëc òsóbnô dlô kòżdégò ùłożënkù, mòże téż bëc sëmą òcenów z wszëtczich. Òcena zanôlégô midzë jinszima òd stãpnia trudnoscë elementów, chtërne pòkazywô miónkôrka. == Ùłożënczi w karnach == Zbiorowé grëpë, czëlë tzw. zbiorówczi, skłôdają sã z 5 abò 6 miónkôrków, co zanôlégô òd wiekù grëpë. Młodszé juniorczi i juniorczi mają do pòkôzaniô 1 ùłożënk, a seniorczi (klasa méstrów) 2 ùłożënczi. Czas jednégò ùłożënkù wënosy kòl 2:30 min. W juniorkach je to 6 miónkarków, le w seniorkach grëpa skłôdô sã z 5 miónkôrków. Òcena juniorsczich grëpów wënosy do 30 pkt za ùłożënk, za to w seniorkach nôwiãkszé òbtaksowanié to 20 pkt za ùłożënk. == Bibliografiô == * Jolanta Piotrkowska Gimnastyka artystyczna w programie wychowania fizycznego dzieci i młodzieży * olimpiady.edu.pl Gimnastyka artystyczna kobiet – Sport w harmonii z muzyką (kopia strony na Internet Archive) * FIG Rhythmic Gymnastics Apparatus Programme – Olympic Cycles 2009–2016. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Szpòrt]] tcnq671p8kvwgcjdbvprudo6oxhzh9x 206200 206199 2026-07-10T00:21:38Z Iketsi 3254 ang. → {{jãz.|en}} 206200 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ribbon_(rhythmic_gymnastics).jpg|mały|Ùłożënk z blewiązką]] '''Artisticznô gimnastika''' ({{jãz.|en}} ''rhythmic gymnastics'') – pòddiscëplina [[Gimnastika|gimnasticzi]], pòlégô na wëkònywanim tuńcowò-gimnasticzno-akrobaticznëch ùłożënków z balą, blewiązką, [[òbrãcz|òbrãczą]], skôczónką (nômłodszi miónkarze wëkònywają ne ùłożënki bez przëbòru). Spòrtã zajimają sã dzéwczãta w wiekù òd kòl 4 do 24 lat. Gimnasticzczi, òkróm rozcygającëch i dżibkòscowëch cwiczënków, dlô pòprawë gracji i balansu (a téż rëszny i ritmiczny kòòrdinacje) wprawiają sã w [[Klasyczny tuńc|klasycznym tuńcu]] z elementama tuńca charakteristicznégò. Artisticznô gimnastika to [[Szpòrt|spòrt]], w chtërnym miónkarczi abò karna (piãc- abò szescòsobòwé) wëkònywają cwiczënczi z jednym abò pôroma przëbòrama: balą, blewiązką, òbrãczą, skôczónką abò tuńcowò-akrobaticzny ùłożënk (bez przëbòrów). == Wstãp == Spòrt uprawiany je przez dzéwczãta w wieku od około 4 do 24 lat. Gimnasticzczi, króm cwiczënków rozcygającëch i gibkòscowëch, dlô lepszi szëkòwnoscë i równowadżi a téż koordynacji ruchowej i rytmicznej cwiczą tuńc klasyczny z elementama tuńca charakteristicznégò. Artisticznô gimnastika je to spòrt, w chtërnym miónkôrczi abò karna piãc abò szesco òsobòwé robią cwiczënczi z jednym abò pôra przëbòrama: balą, blewiązką, òbrãczą, skôkanką, pôrą maczugów abò ùłożënk tuncowò-akrobaticzny (bez przëbòrów). W indywidualnëch miónkach miónkôrz cwiczi le z jednym przëbòrã za kòżdim razã. W miónkach karnów gimnasticzczi wëkònëją ùłożënk pòspólno i nôwëżi dwa ôrte przëbòrów mògą bëc wëzwëskóné przez karno cwiczącëch. Miónkôrczi mògą tedë wëmieniac sã midzë sobą przëbòrama równo w jaczim mòmence ùłożënkù. Miónkôrz mòże tej cwiczëc nôwiãcy dwùma ôrtama przëbòrów òb czas pòkazywaniô jednégò ùłożënkù. Artisticznô gimnastika to spòrt, chtërny parłãczi w se elementë baletu, gimnasticzi, tuńca i ùmiejãtnoscë ùżiwaniô przëbòrów. Dobiwcą miónków òstôwô ùczãstniczka, chtërna ùdostanie nôwiãcy pónktów przëznónëch ji przez karno sãdzów. Òbtaksowiwùjący dôwają bôczënk nôbarżi na skòczi, ùtrzimanié równowadżi, piruetë (òbrotë), elasticznosc, ùmiejãtnosc pòsłëgiwaniô sã przëbòrama, wëkònanié ùłożënkù i artisticznô wôrtnota. Òrganizacjô zarządzającô tim spòrtã na midëynôrodnym stãpniu – [[Midzënôrodnô Federacja Gimnasticznô]] wprowadzëła w latach: 2001, 2003, 2005 i 2008 zjinaczenia do zasadów pónktowaniô cobë pòdczorchnąc znaczenié technicznëch elementów i zmiészëc nieòbiektiwnosc w sãdzowanim. Przed rokã 2001 sãdze przëznôwalë pónktë w skalë do 10 – jistno jak w spòrtowi gimnastice. W 2003 rokù òsta wprowadzonô skala do 30 pónktów, w 2005 rokù do 20 pónktów, a w 2008 rokù zôs przëszlë nazôt do skali stãpniów z 30 pónktama. Na òglowé òbtaksowanié skłôdają sã pónktë w trzech dzélach, w chtërnëch dôwô sã bôczënk na: technikã, artisticzną wôrtnotã i wëkònanié. Midzënôrodnô Federacja Gimnasticznô decydëje téż ò tim jaczé przëbòrë mają bëc ùżiwóné òb czas miónków. Dzysdniowò ùznóné są leno sztërë z piãcu mòżlëwëch ôrtów przëbòrów. == Historiô == Artisticznô gimnastika przëszła òd dejów [[Jean-Georges Noverre’a]] (1727–1810), [[François Delsarte’a]] (1811–1871) i Rudolfa Bode (1881–1970) – òni wszëtcë wierzëlë w rëchòwą ekspresjã – pòkazywanié sã za pòmòcą tuńca i cwiczënków rozmajitëch dzélów cała. Pehr Henrik Ling rozszérzwiôł dali ne deje w swòjim XIX-wiecznym, szwedzczim systemie wòlnëch cwiczënków. System nen promòwôł „esteticzną gimnastikã”, w chtërny ùczniowie pikazywelë swòje wseczëca i emòcje za pòmòcą rëchu cała. Takô ùdba rozszérzwionô òstała przez Catharine Beecher. W gimnasticznym programie Beecher, jaczi nazéwôł sã „widzałosc bez tuńca”, dzéwczãta cwiczëłë w ritm mùzyczi, zaczënającë òd prostëch cwiczënków kalisteniczi przechòdzącë do barżi drãdżich aktiwnoscë. W latach 80. XIX stalata Szwajcar [[Émile Jaques-Dalcroze]] rozwinął euritmikã – ôrt fizycznégò treningù dlô mùzyków i tancôrzów. Francuz Georges Demenÿ ùsadzył cwiczënczi do mùzyczi, chtërné bëłë tak ùłożoné bë rozkòscérzac widzałosc rëchù, elasticznosc miãsniów i bëlną pòstawã. Wszëtczé ne sztile sparłãczono kòl 1900 rokù w szwedzczi szkòle artisticzny gimnasticzi, chtërna dodała pózni elementë tuńca fińsczégò. Cos kòle tegò czasu estończik Ernst Idla òkreslëł stãpnie trudnoscë dlô kòżdégò rëchù. W rokù 1929 Hinrich Medau założëł w Berlënie The Medau School – szkòłã, w chtërny gimnasticzczi trenowałë „mòderną gimnastikã” i rozwijałë ùmiejãtnoscë ùżëwaniô przëbòrów. Miónczi w artysticzny gimnastice zaczãłë sã w latach 40. XX wiekù w Związkù Radzecczim. FIG fòrmalno ùznała artisticzną gimnastikã za òsóbną discëplinã w 1961 rokù – nazéwóno jã tedë mòderną gimnastiką, pòtemù spòrtową gimnastiką artisticzną i w kùńcu przëjãto pòzwã artisticznô gimnastika (òryginalno w jãz. {{jãz.|en}} rhythmic gymnastics). == Sãdzowanié w artisticzny gimnastice == Dzéwczãta cwiczą na specjalny planszë, równak òb czas ùłożënkù ni mògą wińsc za kwadrat ò bòkù długòscë 13 metrów, bò je to karané. Kòżdi ùłożënk je òbtaksowiwóny przez sãdzów pòdzelonëch na dwie kòmisje: * D-technika cała i przëbòru (pòprawnosc wëkònywónëch elementów) * E-kòmisja wëkònaniô (kòmisja òdjimô pónktë za błãdë w cwiczënkù òd pòczątkòwëch 10,00 pónktów) == Indiwidualné ùłożënczi == Długòsc indiwidualnégò ùłożënkù wënosy òd 1:15 do 1:30 min. Gimnasticzczi przërëchtowiwùją 4 ùłożënczi z wëzwëskanim (abò nié) wëbrónëch przëbòrów. Kùńcowô pónktacjô je rozmajitô, mòże bëc òsóbnô dlô kòżdégò ùłożënkù, mòże téż bëc sëmą òcenów z wszëtczich. Òcena zanôlégô midzë jinszima òd stãpnia trudnoscë elementów, chtërne pòkazywô miónkôrka. == Ùłożënczi w karnach == Zbiorowé grëpë, czëlë tzw. zbiorówczi, skłôdają sã z 5 abò 6 miónkôrków, co zanôlégô òd wiekù grëpë. Młodszé juniorczi i juniorczi mają do pòkôzaniô 1 ùłożënk, a seniorczi (klasa méstrów) 2 ùłożënczi. Czas jednégò ùłożënkù wënosy kòl 2:30 min. W juniorkach je to 6 miónkarków, le w seniorkach grëpa skłôdô sã z 5 miónkôrków. Òcena juniorsczich grëpów wënosy do 30 pkt za ùłożënk, za to w seniorkach nôwiãkszé òbtaksowanié to 20 pkt za ùłożënk. == Bibliografiô == * Jolanta Piotrkowska Gimnastyka artystyczna w programie wychowania fizycznego dzieci i młodzieży * olimpiady.edu.pl Gimnastyka artystyczna kobiet – Sport w harmonii z muzyką (kopia strony na Internet Archive) * FIG Rhythmic Gymnastics Apparatus Programme – Olympic Cycles 2009–2016. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Szpòrt]] 9is1ey47amhr9khwf0yu6yt4j7bilst 0 10350 205990 200518 2026-07-09T22:34:33Z Terrus38 14026 205990 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Mediterranean Sea political map-en.svg|mały|Strzódzemné Mòrzé]] [[Òbrôzk:Locatie Middellandse Zee.PNG|mały]] [[Òbrôzk:MEDCURR.GIF|mały|]] '''Strzódzemné Mòrze''' – midzëkòntinentalné mòrze, jaczé leżi midzë [[Eùropa|Eùropą]], [[Afrika|Afriką]] i [[Azëjô|Azją]], ò wiéchrzëznie kòl 2,5 mln km². Łączi sã z [[Atlanticczi Òcean|Atlanticczim Òceanã]] == Miono == Pòzwa Strzódzemnégò Mòrza wza sã òd [[łacyńsczi jãzëk|łacyńsczégò]] ''mediterraneus'' i znaczi: w westrzódkù zemi” abò „midzë lądama”. == Pòłożenié == Strzódzemné Mòrze leżi midzë Europą, Afriką i Azją. Na zapôdze je sparłãczoné Gibraltarską Cesniną z Atlanticczim Òceanã, na wschòdze przez Cesninã Dardanele parłãczi sã z Morzã Marmara, przez Cesninę Bòsfòr z [[Czôrné Mòrze|Czôrnym Mòrzã]], a przez Suesczi Kanał z Czerwònym Morzã ë dali z Jindijsczim Òceanã. Strzódzemné Mòrze jakno jediné na swiece òtoczoné je kòntinentama nôleżącëma do trzech dzélów swiata. Pòłożoné midzë 3 dzélama swiata Strzódzemné Mòrze mô òsoblëwé znaczenié dlô przewòzënkù- je hańdlowim traktã przez Gibraltarską Cesninã (kòl 75 tës. wôrnëch statków òb rok). Nad Strzódzemnym Mòrzã leżą (zgòdno z rëchã zégara): [[Gibraltar]], [[Szpańskô]], [[Francëjô|Francjô]], [[Mònakò]], [[Italskô]], [[Malta]], [[Sloweńskô]], [[Chòrwackô]], [[Bòsnijô ë Hercegòwina]], [[Czôrnogóra]], [[Albańskô]], [[Greckô]], [[Cyper]], [[Tëreckô]], [[Syrëjô]], [[Liban]], [[Izrael|Jizrael]], [[Egipt]], [[Libiô]], [[Tunezjô]], [[Algeriô]], [[Marokò]]. Wikszosc nëch krajów wespółrobi w ramach „Eùropejsczégò Partnerstwa”. == Pòrtë == Wôżniészé przeladënkòwé pòrtë to m.jin.: Marsylia (téż pasażersczi i rëbacczi), Genewa, Triest (jeden z nôwôżniészich eùropejsczich przeladënkòwëch pòrtów), Wenecjô (téż pasażersczi), Neapòl, Kartagena (téż wòjenny), Barcelona, Saloniki, Izmir, Split, Rijeka, Tunis, Walencja, Hajfa, Antaba, Bejrut, Palermo, Tel-Awiw-Jaffa. == Klimat == Strzódzemné Mòrze leżi w ùmiarkowanym klimace (klimat strzódzemnomòrsczi). Są tuwò cepłé lata i zëmë, môłé zachmùrzenié i atmosfericzné òpadë (òsoblëwie òb lato), môłô mòkrzëzna pòwietrzô i mòcné parowanié. Strzédnô cepłota lëftu w stëcznikù òd 7- 10˚C na nordze, do 14- 30˚C na pôłnim. W zelnikù òd 22- 24˚C na nordze i òd 25- 30˚C na pôłnim. == Wòdë == Wòdë Strzódzemnégò Mòrza nôleżą do nôceplészich (strzédno 13˚C) i nôbarżi zasolonëch (strzédno 38,4 ‰) Ceplëzna pòwiérzchniowi wòdë je w zëmie òd 9˚C na eùropejsczich przëmòrzach, do 16˚C w pôłniowo- wschòdnim dzélu, w lece òdpòwiednio òd 22- 26˚C i òd 26- 28˚C. * Strzédnô głãbòkòsc: 1438 m; * Nôwikszô głãbòkòsc: 5267 m; * Ceplëzna: 7˚C- 30 ˚C. == Òstrowë == Wôżniészé òstrowë (òd zôpadu): * [[Balearë]] (kòl 200 òstrowów ò pòwiérzchni 5014 km²) * [[Ibiza]] (571 km²) * [[Majorka]] (3600 km²) * [[Minorka]] (668 km²) * [[Fòrmentera]] (82 km²) * [[Sardiniô]] (24 090 km²) * [[Kòrsyka]] (8680 km²) * [[Sycyliô]] (25 710 km²; nôwikszi òstrow Strzódzemnégò Mòrza) * [[Liparijsczi Òstrowë]] (17 òstrowów ò pòw. 117 km²) * [[Malta]] (246 km²) * [[Kreta]] (8336 km²) * [[Rodos]] (1401 km²) * [[Cyper]] (9251 km²). Midzë Kòrsyką i Apenińszczim Półòstrówã nalôzają sã m.jin. Elba (224 km²) Pianosa (10,3 km²) Gorgona (2,25 km²) Montecristo (10,4 km²). == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mòrza]] aqizva4kxmu5zrsnaec8gyt56oflov0 0 10366 206348 198762 2026-07-10T08:37:07Z Terrus38 14026 206348 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Берёзовый сок- правила сбора целебного напитка. Проверено на себе.webm|mały|Ò biôłorusczim skòwëczkù]] '''Skòwëczk''' – to je sok, chtëren na [[zymk]]ù mòże zbiérac z np. [[Bardówkòwatô brzózka|bardówkòwati brzózczi]]. [[Kaszëbi]] gôdelë, że piją gò pasterze. == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1972, tom V, s. 58 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://prawdaxlxpl.wordpress.com/2012/03/01/oskola-czyli-sok-z-brzozy-wlasciwosci-i-dzialanie/ ''Oskoła czyli sok z brzozy ...''] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Brzózkòwaté]] cj7ghc7zils1wy2vty0y922ngdzbge6 0 10370 206216 200859 2026-07-10T00:27:50Z Iketsi 3254 <abbr>an.</abbr>→{{jãz.|en}}; (an.)→({{jãz.|en}}); ' – to je '→' – ' 206216 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Repùblika Gwineji|fòrma państwa=repùblika|herb=Coat of Arms of Guinea.svg|fana=Flag of Guinea.svg|miono-genitiw=Gwineji|gwôsné miono=République de Guinée|mòtto=Travail, Justice, Solidarité<br>(Prôcô, Sprawiedlëwòsc, Solidarnosc)|himn=Liberté<br>(Wòlnota)<center>[[Òbrôzk:Liberté.oga]]</center>|na karce=Guinea - Location Map (2013) - GIN - UNOCHA.svg|jãzëk=[[Francësczi jãzëk|francësczi]]|stolëca=Konakry|Prezydeńt=p.ò. Mamady Doumbouya|Premiéra=Bah Oury|data ùsôdzenia=2 pazdzérznika 1958|wiéchrzëzna=245 857|dëtk=Gwinejsczi frank|kòd dëtka=GNF|czasowô cona=±0|kòd=GN|Internet=.gn|aùtowi kòd=RG|telefón=+224|lëdztwò=15,441,993<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/guinea-population/ Guinea Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-03-28] ({{jãz.|en}}).</ref>|rok=2026 }} '''Gwineja''', a też '''Gwinejô''' – państwò w zôpôdny [[Afrika|Africe]] nad [[Atlantëcczi Òcean|Atlantëcczim Òceanã]]. Òna greńczë z [[Liberiô|Liberią]], [[Sierra Leone]], [[Sénégal|Sénégalã]], [[Mali]], [[Gwinejô Bissau|Gwineją-Bissau]] ë [[Ùbrzég Słoniowëch Kłów|Ùbrzégã Słoniowëch Kłów]]. Stolëcą je Konakry. Je nôleżnikã Gòspòdarczi Wespòlëznë Państw Zôpôdny Africzi (ECOWAS)<ref>''[https://www.cbn.gov.ng/MonetaryPolicy/ecowas.html The Economic Community of West African States (ECOWAS) | Central Bank of Nigeria]'' [online], www.cbn.gov.ng [dost 2026-03-28] ({{jãz.|en}}).</ref> ë Afrikańsczi Ùniji<ref>''[https://web.archive.org/web/20200527125905/https://au.int/en/member_states/countryprofiles2 Member States | African Union]'' [online], African Union [dost. 2026-03-28] ({{jãz.|en}}).</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Afrika]] 5ojynnx90fxngmqkanjb9a77oe3x96m 0 10386 206270 200077 2026-07-10T00:49:49Z Iketsi 3254 {{jãz.|en}} 206270 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacëji}} [[Òbrôzk:New_York_in_United_States.svg|mały|Stón Nowi Jork na kôrce USA]] [[Òbrôzk:Flag of New York.svg|mały|Stanica Nowégò Jorkù]] [[Òbrôzk:Statue of Liberty, NY.jpg|mały|Sztatura Wòlnoscë]] '''Nowi Jork''' ({{jãz.|en}} State of New York lub New York State ) – stón w nordowò -wschòdni czãscy [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów Americzi]]. Stolëcą je Albany. == Historiô == Przódë (czej jesz nie bëło tam Eùropejczików) ne òbszarë zamieszkiwelë Jindianie Mohegan, Munsee i Delawarowie (algònkińskô grëpa), a téż Mohawk, Oneida, Onondaga, Cayuga i Seneka. Pierwim Eùropejczikã, chtëren nawiedzył òbéńdã przińdnégò Nowégò Jorkù béł Giovanni da Verrazzano w 1524 rokù. Henry Hùdson w 1609 rokù òdkrił główną rzékã stanu, pózni pòzwóną jegò mionã. Pierszima stójnyma eùropejsczima òskòlańcama bëlë Hòlandrë, chtërni òd 1613 rokù òrganizowelë w òbrëmienim Manhatanu swòjiznowé zamòrsczi òbszôr. Le pózni pò III wòjnie anielskò–hòlendersczi òddelë te zemie Anglikóm, chtërny nadelë ji nowé miono ''Prowincjô Nowi Jork'' (1777 r.). Òstateczno òbszarë Nowégò Jorkù stałë sã swòjizną Zjednónëch Krajów Americzi na skùtk ùgòdów pòdpisónëch do 1797 rokù z Jindianama . == Geògrafiô == Stón rozcygô sã òd jezora Òntario i Erie do [[ Atlanticczi Òcean|Atlanticczégò Òceanu]] (tikô gò na pôłniowim wschòdze). Na nordze mô grańcë z [[Kanada|Kanadą]]. Nôwiãkszé rzeczi to: Niagara, Hùdson, Rzéka Swiãtégò Wawrzińca. Stón Nowi Jork leżi pòmidzë taczima stanama jak: Vermount, Connecticut, New Jersey i Pennsylvania. Nôwiãkszim gardã stanu je [[Nowi Jork]], gdze żëje bezmała pòłowa jegò mieszkańców. Jinszé wiôldżé gardë to: Bùffalo, Rochester, Syracusë i stolëca stónu – Albany. == Demògrafiô == Nowi Jork mô 17 421 800 mieszkańców (2005). Hewò lëdze gôdają pòstãpnyma jãzëkama: * [[anielsczi jãzëk]] – 71,84% * [[szpańsczi jãzëk]] – 14,08 % * [[chińsczi jãzëk]] – 1,66 % * [[rusczi jãzëk]] – 1,33 % * [[Italsczi jãzëk|włosczi jãzëk]] – 1,27 % * [[francësczi jãzëk]] – 0,8 % * kreólsczi jãzëk – 0,65 % * [[jãzëk jidisz]] – 0,6 % * [[kòreańsczi jãzëk]] – 0,6 % * [[pòlsczi jãzëk]] – 0,54 % == Religiô == * katolëcyzna – 39 % * protestantizna– 32 % (w tim [[lëtërstwò|Lëterstwò]] 11%) * bez wëznaniô – 17 % * judajizna – 6 % * òstałë (m. jin. islam ...) – 6 %<ref>[https://web.archive.org/web/20170417032920/http://www.pewforum.org/files/2013/05/report-religious-landscape-study-full.pdf ''U.S. Religious Landcape Survey'']</ref> Nôwikszima religijnyma grëpama w 2010 rokù bëłë<ref>[https://web.archive.org/web/20141207053103/http://www.thearda.com/rcms2010/r/s/04/rcms2010_04_state_name_2010.asp ''Arizona Religious Traditions, 2010'']</ref>: * [[Katolëcczi Kòscół]]: 6 286 916 * [[Judajizm]]: 784 106 * [[Islam]]: 392 953 * Protestantiznë: 374 521 * Zjednóny Metodisticzny Kòscół: 328 315 * Zelonoswiãtkòwcë: 175 000 * Kòscół Baptistów: 173 407 * Kòscół Episkòpalny: 163 730 * [[Lëtërstwò|Kòscół Ewangelickò–Lëtersczi]]: 134 407 * Prezbitersczi Kòscół: 116 960 == Ùniwersitetë == * City University of New York * Cornell Uniwersity * Siracuse Uniwersity * Columbia University == Nôwiãkszi turisticzny atrakcje == Sztatura Wòlnoscë, Wòdospôd Niagara, Wëższô Wòjskòwô Szkòła ''West Point'', Central Park i jinszé. == Òbaczë téż == * [[Nowi Jork]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nowi Jork (stón)| ]] tudyx0hztolbw4hxqwqcg470mau7wog 0 10395 206213 203221 2026-07-10T00:26:46Z Iketsi 3254 {{jãz.|en}} 206213 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox |Gard= Nowi Jork |gwôsné miono= New York City |céch= Seal of New York City.svg |dopełniacz= nowòjorsczi |fana= Flag of New York City.svg |karta= |państwò= [[Òbrôzk:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Zjednóné Kraje Americzi]] |wòjewództwò= [[Òbrôzk:Flag of New York.svg|border|20px]] [[Nowi Jork (stón)|Nowi Jork]] |Kréz= |wiéchrzëzna=1223,6 |stopniN= 40 |minutN= 42 |stopniE= 70 |minutE= 00 |lëdztwò= 8,585,000<ref>[https://s-media.nyc.gov/agencies/dcp/assets/files/pdf/data-tools/population/population-estimates/new-york-city-population-estimates-and-trends-march-2026.pdf New York City’s Population Estimates and Trends], NYC Department of City Planning Population Division, strëmiannik 2026.</ref> |rok= 2025 |czerënkòwi numer= |pòcztowi kòd= |registracëjné tôfle= |bùrméster= [[Zohran Mamdani]] (D) |www= https://www.nyc.gov |adres_um= City Hall |kod_poczt_um= New York, NY 10007 |commons= }} [[Òbrôzk:NYC Montage 2011.jpg|mały|Nowi Jork]] '''Nowi Jork''' ({{jãz.|en}} ''New York'', ''New York City'') – gard w [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajach Americzi]] ò nôwiãkszi pòpùlacje w kraju<ref>[https://worldpopulationreview.com/us-cities Largest US Cities by Population 2026], worldpopulationreview.com.</ref>. Leżi na sztrądze Atlantikù, w nordowò-pòrénkòwim parce Zjednónëch Stanów, w stanie [[Nowi Jork (stón)|Nowi Jork]]. Gard je stwòrzóny z piãcu òbéńd, jaczé są apartnyma grôfstwama (''boroughs''): Bronx, Brooklyn, Manhattan, Queens i Staten Island. Òstał założony przez [[Néderlandzkô|Òlendrów]] w 1624 jako hańdlowô faktoriô, w 1626 nadali mu miono Nowi Amsterdam, w 1664 po [[Wiôlgô Britanijô|britijsczim]] pòdboju zwëskał miono Nowi Jork<ref>[https://www.u-s-history.com/pages/h2122.html History of New York City, New York] u-s-history.com.</ref>. === Spòdlowé pòdôwczi === * wiéchrzëzna: 1223,6 km² * lëdztwo: 8.48 miliona (lëpińc 2024)<ref>https://www.nyc.gov/content/planning/pages/planning/population</ref>, Nowi Jork je nôbarzi zalëdzonym gardã Zjednónëch Krajów<ref>[https://worldpopulationreview.com/us-cities Largest US Cities by Population 2026]</ref> == Sprôwné pòdzelenié == [[Òbrôzk:5 Boroughs Labels New York City Map.png|mały|upright=1.3|Òkrãża: '''<span style="color:navy;">1:&nbsp;Manhattan</span>''' '''<span style="color:#DDAA00;">2:&nbsp;Brooklyn</span> ''' '''<span style="color:coral;">3:&nbsp;Queens</span>''' '''<span style="color:red;">4:&nbsp;The Bronx</span>''' '''<span style="color:purple;">5:&nbsp;Staten Island</span>''']] Nowi Jork dzélë sã na 5 òkrągów ({{jãz.|en}} ''Boroughs'') * Manhattan * Brooklyn * Queens * Bronx * Staten Island == Òbaczë téż == * [[Nowi Jork (stón)]] * [[Zohran Mamdani]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nowi Jork (stón)]] 7vvl0rreeczo7pc7uxplupr7xex6if7 0 10399 206349 196117 2026-07-10T08:37:15Z Terrus38 14026 206349 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Восточный соловей (Luscinia luscinia), Битцевский лес.jpg|mały|Szari słowik]] [[Òbrôzk:Luscinia luscinia.ogg|mały|Szari słowik spiéwô]] [[Òbrôzk:Luscinia luscinia MHNT.ZOO.2010.11.193.1.jpg|mały|''Luscinia luscinia'']] '''Szari słowik''' abò '''sadownik''' (''Luscinia luscinia'') – to je ôrt małégò ptôcha z rodzëznë mùsznikòwatëch (''Muscicapidae''). Òn biwô m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. To je jeden z nôlepszich ptôszich spiéwôków. Te słowiczi przëlôtiwają w łżekwiôce - [[môj]]u, a òdlatiwają do [[Afrika|Africzi]] w [[zélnik]]ù - [[séwnik]]ù. == Lëteratura == [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1972, tom V, s. 7 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Ptôchë]] ctug3z1mk8nvq268lwl694hl2k80tq1 0 10400 206350 200762 2026-07-10T08:37:37Z Terrus38 14026 206350 wikitext text/x-wiki '''''Hanka sę żeni''''' – to je titel znónégò dokôzu òbëczajnégò ks. doktora [[Bernat Zëchta|Bernata Zëchtë]]. To je jegò wôżny dokôz, chtëren zagwësnił mù pòczestny môl w dzejach całi kaszëbsczi pismieniznë. ''Hanka sę żeni : wesele kaszubskie : w pięciu aktach z muzyką i śpiewem'' - Wejherowo : skład główny, Dom Książ̨ki Polskiej w Warszawie - w stôrim pisënkù ùkôzało sã w 1937 rokù. Tu je m.jin. napisóńé: "Do smiercë nie zabôczta, że wa jesta [[Kaszëbi]]! Nie wstidzta sã nigdë swego pòchòdzeniô, swich strón, starosjecczich strojów ji zwëkow, a ju nigdë, przenigdë nie wstidzta sã pò kaszëbskù gadac, chòcbë za to z waju smiôc sã ji weszczerzac miele." == Òbaczë téż == * [[Bernat Zëchta]] == Lëteratura == * F. Neureiter: Geschichte der kaschubischen Literatur : Versuch einer zusammenfassenden Darstellung, 2. verb. u. erw. Auflage, Sagner, München 1991, s. 223, ISBN 3876904889. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160810222218/http://www.luzino.diecezja.gda.pl/index.php/2014-11-17-19-05-35/kibeho/63-sample-blog-post-3] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô lëteratura]] 9rtnqj9hnak1g2qlosxh2bzxqupaca6 0 10402 206260 198682 2026-07-10T00:45:32Z Iketsi 3254 (ang.)→({{jãz.|en}}) 206260 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:BH LMC.png|mały|Czôrnô dzura]] '''Czôrnô dzura''' – je to twór [[grawitacjô|grawitacje]], chtërny pòdlegają cząstczi ò môłich i wiôldżich masach, a nawetka wid. Nôwiãkszé i nôjasniészé cała mògą bëc niewidoczné, bò przëcyganié jasny gwiôzdë ò ti sami gãstoscë co [[Zemia]] i strzédnicë 250 razë wiãkszi jak Słuńce nie pòzwòlëłobë żódnemù parmieniowi do naju dotrzec. Prãdkòsc ùcekaniégò dlô Zemi je 11,2 km/s, a zanôlégô òna òd wiôlgòscë i masë òbiektu, chtërny cało chce òpùscëc<ref name=":0">[https://books.google.pl/books?id=9S-hzg6-moYC&hl=pl Wald] 1984 ↓, s. 299–300.</ref>. Jak prãdkòsc ùcekaniégò przekrôczëłabë prãdkòsc widu, wid taczi gwiôzdë nie bëłbë w stanie do naju dotrzec. == Historiô == [[Òbrôzk:Supermassive black hole at the heart of NGC 5548.jpg|mały|]] Pòdług teòrie [[Albert Einstein|Alberta Einsteina]], w mòcnym pòlu grawitacyjnym czas płënie wòlni jak w słabszim. W tim pòlu wszëtczé procesë ùlegają spòmalnieniu (dylatacjô czasu) z pùnktu widzeniô òbserwatora, a mòcné pòle grawitacyjné zmieniwô geòmetriczné własnoscë przestrzenië, cò òznôczô, że np. suma nórtów w trzënórce nie je rôwnô 180 gradóm. Czas i przestrzéń twòrzą zakrziwiającą sã czterowëmiôrową „Czasoprzestrzéń”. Sëłë grawitacje na pòwierzchni gwiôzdë sygają nieskùńczonëch wôrtnoscë, a czedë rozmiarë cała zbliżają sã do grawitacyjnégò parmienia, grawitacja zmiérzô do nieskùńczonoscë. W ti sytuacji ni mòźë bëc zrównoważonô przez skòńczoné cësnienié i cało nieùchronnie mùszi zapadnąc sã do wëstrzódka, co prowadzy do pòwstaniô czôrny dzurë. W ji òkòlim czas płënie corôz pòmalni. Materiô, z jaczi zbùdowónô je gwiôzda, pòdobnô do naszégò [[Słuńce|Słuńca]], pòdlégò dzałaniu dwóch procëmstawnëch sëłów: grawitacji, chtërnô chce scësnąc materiã do centralnégò pùnktu, i cësnieniégò gòrącégò gazu, próbùjącégò rozepchnąc gwiôzdã. [[Gwiôzda]] je stabilnô, czej te dwie sëłë sã równowôżą. Pòwierzchniô gòrący gwiôzdë wcyg emitëje energiã. Czej wëczerpie sã jądrowé paliwò, gwiôzda wiedno wëpromieniwùje energiã i stopniowò sã kùrczi. Jak masa gwiôzdë nie przewiższô masë Słuńca 1,2 razë, to kùrczenié kòńczi sã, jak ji parmień skùrczi sã do czile tesąców kilometrów. Taczé gwiôzdë naziwómë biôłima karłama. Mòżlëwé je parłãczenié czôrnich dzurów, pòlégającé na czołowim zderzeniu dwóch czôrnich dzurów i sparłączeniu sã w jedną. Pòwierzchniô horizontu pòwstałi w ten sposób czôrny dzurë je tedë wiãkszô jak łącznô pòwierzchniô horizontów zderzających sã dzurów. [[Òbrôzk:Artist’s impression of the black hole inside NGC 300 X-1 (ESO 1004a).jpg|mały|]] Czôrnô pòwinna ùdżënac przechôdającé w ji òkòlim słuńcowi parmienie. Czôrné durë mają taczé samé masë jak wiôldżé gwiôzdë, a różnią sã blós tim, że nie swiecą. W 1964 rokù dwaj radzecczi astrofizycë O. H. Gusejnow i [[Jakow Zeldowicz|J. Zeldowicz]] ^{[[:pl:Jakow Zeldowicz|(pl)]]} zaproponowelë pòszukiwanié czôrnëch dzurów w ùkładach pòdwójnëch gwiôzdów. Założëlë, że mògą jistniec układë, w chtërnëch jednym składnikã je normalnô gwiôzda, a drëdżim czôrnô dzura. Te dwa cała krążą wkół pòspólnégò strzódka masë, a że czôrnô dzura je niewidocznô, wëdôwô sã, że jasny składnik òbrôcô sã wkół niczegò. Jednak czãsto wëjasnienié je taczé, że drëgô gwiôzda swiécy, ale słabi jak na pierwszô i ji wid dżinie w promieniowaniu jasniészégò składnika. Czôrné dzurë nie są wieczné, bò mògą wëparowac w wynikù procesów kwantowich zachôdającëch w mòcnich pòlach grawitacyjnëch. W próżni przestrzéń je wëpëłnionô nienarodzonyma, wirtualnyma cząstkama i anticząstkama. Żlë nie je jima przekazywónô niżôdnô energia, nie mògą sã òne zamieniac w realné cząstczi. Pò skùrczenim sã naładowónégò elektricznie cała i pòwstaniu czôrny dzurë, elektriczné pòlé ùlégô taczémù wzmòcnieniu, że zaczinają pòwstawac pôrë elektron – pòzyton. Kreacjô pôrów przez [[elektriczné pòlé]]&nbsp;^{[[:pl:Pole elektryczne|(pl)]]} ^{[[:en:Electric field|(en)]]} je téż mòżlëwô bez ùdzélu czôrny dzurë. W taczim przëtrôfkù pòlé mùszi bëc równak wzmòcnioné. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * M. Demiański: ''Astrofizyka relatywistyczna''. Warszawa: 1978. * Robert M. Wald: ''General Relativity''. 1984. ISBN 978-0-226-87033-5. * Piero Madau i inni: Massive Black Holes as population III Remnants ({{jãz.|en}}). arXiv, 2001.  == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/19980118051503/http://casa.colorado.edu/~ajsh/schwp.html Schwarzschild Geometry] ({{jãz.|en}}) * [http://csep10.phys.utk.edu/astr162/lect/active/smblack.html Supermassive Black Holes] ({{jãz.|en}}) * [http://www.personal.soton.ac.uk/dij/GR-Explorer/singularities/singtheorems.htm Singularity Theorems] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Astronomijô]] 6da6cny5cdje40mrqb396dcz5saeoc2 0 10415 206273 198703 2026-07-10T00:52:07Z Iketsi 3254 {{jãz.|pl}}; {{jãz.|en}} 206273 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Handball 07.jpg|mały]] '''Rãcznô bala''' (zwëczajno {{jãz.|pl}} szczipiorniôk, {{jãz.|en}} handball) — zdrëszënowô wietew spòrtu (zdrëszënowô gra), graje sã w niã na całim swiece – jistno przez białczi, jak i przez chłopów – w chtërny biorą ùdzél dwa karna pò 7 miónkarzów kòżdô. Célã grë je wrzucenié – le za pòmòcą rãków – balë do brómczi procëmnika. [[Bala]] mòże bëc cëskónô, pòpichónô, łapanô, ùderzónô i zatrzimiwónô. Miónkarze, òkróm brómkôrzów, ni mają prawa zrobic wiãcy jak 3 kroczi z balą w rãkach, co wëmùszô bieganié z kòzłowanim i wiele pòdaniów. Brómkôrz wëchòdzącë z brómkòwégò pòla, stôwô sã zwëczajnym miónkôrzã i òbòwiązują gò tedë taczé samé prawa jak pòòstałëch miónkarzów. == Historiô == Zdrzódła rãczny balë mùszi szëkac w daleczi przeszłoscë. Grë taczé jak: urania w stôrożëtny Grecji, herpastum w stôrożëtnym Rzëmie czë fangballspiel w strzédnowiecznëch Miemcach, szlachòwałë za terôczasną rãczną balą. Są téż swiadectwa jistnieniô szlachùjącëch grów w strzédniowieczu: we Francji a téż westrzód grenlandzczich Inuitów. W XIX wiekù, bëłë téż wnetka taczé samé grë: haandbold w Danii, hazena w Czechach i na Słowacji, gandbol na Ùkrajinie, torball w Miemcach i lokalné wersje w Irlandii i Ùrugwaju. Terôczasnô rãcznô bala ùfòrmòwała sã pòd kùńc XIX wiekù w nordowi Eùropie, przede wszëtczim w Danii, Miemcach, Norwegii i Szwecji. Duńczik Holger Nielsen spisôł pierszé zasadë i regùłë terôczasny rãczny balë (håndbold) w 1898 rokù (òpùblikòwôł je w rokù 1906) – m.jin. 3 sekùndë na przetrzëmanié balë czë zakôz bieganiô z balą. Pòstãpny zbiér zasadów grë òstôł òpùblikòwóny 29 rujana 1917 rokù przez Maxa Heisera. Wedle niegò miała to bëc gra dlô białków, barżi dlô nich przëjaznô jak dopiérze pòwstała wnenczas "chłopskô" nożnô bala. Ną datã ùznôwô sã za narodzënë rãczny balë. W rokù 1919 zasadë grë òstałë rozszérzwioné przez Carla Schelenza, chtërny wprowadzył przepisë barżi czekawszé dlô chłopsczi discëplinë. Pierszi mecz midzëpaństwòwi béł rozegróny 13 séwnika 1925 rokù w Halle: Miemcë – Aùstriô 6:3. Òb czas òlimpijsczich jigrzësków w Amsterdamie w 1928 rokù, pòwstała pierszô Midzënôrodnô Federacjô Amatorsczi Rãczny Balë (IAHF). Pierszé mésterstwa swiata chłopsczich karnów 7- (tzw. duńskô wersja) i 11-òsobòwëch (tzw. miemieckô wersja) bëłë rozegróné w 1938 rokù w Miemcach. W òbadwùch kategòriach dobëlë gòspòdarze. Mésterstwa swiata białków rozgriwóné są równak òd 1957 rokù. Przez pôranôsce lat òba dwa fòrmë rãczny balë istniałë kòl sebie, równak gra z ùdzélã 11 miónkarzów pòmalinkù zanikała, a wersja rozgriwónô przez 7 miónkarzów stôwała sã corôz barżi pòpùlarnô. Òb czas Latnëch Òlimpijsczich Jigrzësków w Berlënie w 1936 rokù, na żëczba Adolfa Hitlera, przeprowadzono pierszi i jediny rôz miónczi rãczny balë na òdemkłim stadionie. Rozgriwóné òne bëłë bùtën, na bòjiszczu ò wëmiarach 90-100 x 55-65 metrów, nen ôrt rãczny balë nazéwôł sã Feldhandball. Òstatny mecz reprezentacji Miemców zgromadzył 100 tës. òbzérôczów, co je do dzys rekòrdã frekwencji na meczu rãczny balë. Òstatné mésterstwa w Feldhandballu òdbëłë sã w rokù 1976. W Pòlsce [[spòrt]] w wersji miemiecczi (11-òsobòwi) zaczął bëc gróny w 1917 w Szczipiornie (dzysészi dzelnicë Kalësza) przez òficerów I i III brigadë Legionów Pòlsczich internowónëch pò krizysu przësãgòwim, stądka tej pòchòdzy pòzwa szczipiorniôk (pòzwa ta je mni stosowónô do terôczasny, wersji 7-òsobòwi – jiné zasadë grë, bòjiszcze itp.). Wersja nôbarżi rozkòscérzonô gôdô, że legioniscë naùczëlë sã grac òd miemiecczich wachtôrzów – ale ni ma na nią dowòdów we wspòminkach, mòżna za to przeczëtac, że "leguny wykombinowali nową grę". Rãcznô bala pòkôzała sã na przełómanim XIX i XX w. w Miemcach i w Danii. Je mòżlëwé, że jaczis z legionistów pòdzérôł jã prawie tam. We wspòminkach pòjawia sã nôzwëskò majora Grzmòta-Skòtnicczégò, chtërny miôł zòrganizowac grã w Szczipiornie, ale téż kaprala Antoniégò Jarząbka. Gra rozkòscérzëła sã pòtemù westrzód żołnierzë Batalionu Pògrańcznégò, chtërny w 1918 r. dobëlë kòszarë w Szczipiornie i tam stacjonowalë[1]. Za rok narodzën rãczny balë w Pòlsce ùznôwô sã rok 1918. Reprezentantã pòlsczi rãczny balë je òd 1928 rokù Zrzesz Rãczny Balë w Pòlsce. W 1946 rokù pòwstało [[International Handball Federation (IHF)]], chtërna czerëje terôczasno rozwijã discëplinë. Rãcznô bala (7-òsobòwô) wrócyła nazôt do programù òb czas Òlimpijsczich Jigrzësków w [[Mònachium]] w 1972 rokù, białczi startëją na òlimpijsczich jigrzëskach òd 1976 rokù. == Òglowé zasadë grë == W grze biorą ùdzél dwie zdrëszënë pò 14 miónkarzów (7 na bòjiszczu i 7 rezerwòwëch). Miónkarze wëstãpiwùją na môlach: * brómkôrz * òbrotowi (kòło) * rozgriwający: lewé pół, prawé pół, westrzódk (przed òbrotowim) * skrzidłowi: lewé skrzidło, prawé skrzidło Célã grë je ùdostanié wiãkszi lëczbë brómków jak procëmstawnô zdrëszëna. Gòl je tedë, czej bala przeńdze brómkòwą lëniã całim òbwòdã i mdze bënë brómczi. Mecz dzeli sã na pòłowë pò 30 minut z 15-minutową przerwą. Bala mòże bëc cëskónô, pòpichónô, łapanô, ùderzanô, zatrzëmiwónô. Miónkarze mògą dotikac balã wszëtczima dzélama cała òkróm pòdudza i stóp. Jeżlë miónkôrz nie kòzłuje balë, mòże jã trzëmac le 3 sekùndë. Leno brómkôrz znajdëjący sã w brómkòwim pòlu (w òbrëmienim lënii 6 metrów) je zwòlniony z przestrzeganiô nëch zasad. Mecz zaczinô zdrëszëna, chtërna dobëła balã pò cësniãcym mònetą. Miónkôrz ti zdrëszënë wëkònëje pòdanié do partnera z karna, trzimającë jedną stopã na westrzódkòwi lënii bòjiszcza do chwilë, czej bala òpùscy jegò dłonie. Miónkarze òb czas pòczątkù i wznowieniô grë mùszą przebëwac na swòjich pòłowach bòjiszcza. [[Miónkôrz]] mający balã mòże ją pòdac, kòzłowac abò trzëmac nie dłëżi jaż 3 sekùndë. Ni mòże téż wëkònac wiãcy jak trzech kroków trzëmającë balã. Pò dobëcym brómczi przez jedną ze zdrëszënów, karno chtërne ją stracëło zaczinô zôs grã rzutã z westrzodka bòjiszcza. Czedë miónkôrz jednégò z karnów wëkònëje rzut do brómczi, mùszi ùwôżac bë nie przekroczëc lënii znajdëjący sã 6 metrów òd brómczi. Czej równak jã przekroczi, je rzut wòlny dlô procëmstawny zdrëszënë. W przëtrôfkù czej òbrońca naléze sã na swòjim pòlu brómkòwim òb czas òbronë, sãdzowie diktëją rzut karny. Je òn wëkònywóny z òdległoscë 7 metrów òd brómczi. Miónkôrz wëkònëjący rzut karny znajdëje sã sóm na sóm z brómkôrzã. * Bala skłôdô sã z gùmòwi dãtczi pòkrëti zszëtima szteczkama skórë abò synteticznégò twòrzëwa, chtërne ni mògą bëc błiszczącé i slësczé. Òbwód balë ùżëwóny przez chłopów: òd 58 do 60 cm, cãżkòsc: òd 425 do 475 g. Za to ù białków òbwód wënosy òd 54 do 56 cm, cãżkòsc òd 325 do 400 g. * Ruchna miónkarzów mùszą bëc jednégò ôrtu dlô wszëtczich nôleżników karna (nie tikô sã to brómkôrzów); strój skłôdô sã z bùksków i kòszulków, namalowónëma numrama; numrë na krziżach mùszałë bë miec nômni 20 cm, a z przódkù przënômni 10 cm; ni mòżna ùżëwac kasków ani masków òchronnëch, zakôzané je téż noszenié biżuterii i òkùlôrów w cwiardëch òprôwkach a téż jinëch przedmiotów co mògą przëniesc miónkôrzóm niebezpiek. * Bòjiszcze mô wëmiarë 40 na 20 metrów; dłëgszi bòk zwóny je bòczną lënią, a krótszi kùńcową lënią; dzél kùńcowi lënii znajdëjący sã midzë stołpkama brómczi nosy pòzwã brómkòwi lënii; wedle jedny z bòcznëch lëniów, pò 4,5 metra pò òbù stronach strzódkòwi lënii wëznôczonô je lënia zjinaczeniów; na bòjiszczu wëznôczoné są dwa brómkòwé pòla ògrańczoné czwiercòkrãgama ò parmiéniu 6 metrów, ze strzodkã w pónktach ùstawieniô stołpków brómczi, a téż lënią równoległą do kùńcowi lënii mdący w òdległoscë 6 metrów. W brómkòwim pòlu zdrëszënë mòże bëc leno ji [[brómkôrz]]; brómka mô 2 metrë wësokòscë i 3 szerokòscë. [[Òbrôzk:Boisko do piłki ręcznej.JPG|mały|Bòjiszcze do rãczny balë]] * Sãdzowie to dwùch bòjiszczowëch (sãdzowie òglowi), chtërny mają bôczënk na grã i rozstrzëgają wszëtczé jiwrë a téż stolikòwi: sãdza mierzący czas (òbchôdanié sã z tôflą wëników), sãdza sekretôrz (prowadzenié protokòłu). Przë sãdzowsczim stolikù mòże téż sedzec 1 abò wiãcy delegatów (òbserwatorów, kòmisarzów – pòzwa stanowiszcza zanôlégô òd bënowëch przepisów federacji prowadzący ne miónczi) Òbaczë téż: 2 minutë karë. == Wiekòwé kategòrie rozgriwków == [[Òbrôzk:Piłka Ręczna Reprezentacja Polski 2009.JPG|mały|Rãcznô bala]] Spòdlé rãczny balë dzecë mògą zacząc sã ùczëc ju w pierszi abò drëdżi klase spòdleczny szkòłë. W midzëszkòłowëëch miónkach a téż miónkach òrganizowónëch przez [[Òkrãgòwé Związczi Rãczny Balë]] mògą ju brac ùdzél dzecë z III i IV klasë spidleczny szkòłë. Wiekòwô kategòria wëznôczô górny limit wiekù miónkôrza. W kategòriach: * „młodzyka młodszégò” mògą brac ùdzél miónkôrze, chtërny mielë do 12 lat w mòmence rozpòczãcô miónków (Vklasa spòdleczny szkòłë) * „młodzyk” to kategoria wiekòwô dlô miónkôrzów do 14. rokù żëcégò (I abò II klasa gimnazjum) * „junior młodszi” to miónkôrze do 17. rokù żëcô (I klasa strzédny szkòłë) * „junior starszi” do 19 lat (III klasa strzédny szkòłë). Pò ùkòńczenim wiekù juniora starszégò miónkôrze stôwają sã seniorama, gdze nie òbòwiązywają ju ògrańczenia wiekòwé. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Szpòrt]] 8pflk4c8e7dbpgeqir3xlr9zfs6kskz 206274 206273 2026-07-10T00:52:22Z Iketsi 3254 -' ' 206274 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Handball 07.jpg|mały]] '''Rãcznô bala''' (zwëczajno {{jãz.|pl}} szczipiorniôk, {{jãz.|en}} handball) — zdrëszënowô wietew spòrtu (zdrëszënowô gra), graje sã w niã na całim swiece – jistno przez białczi, jak i przez chłopów – w chtërny biorą ùdzél dwa karna pò 7 miónkarzów kòżdô. Célã grë je wrzucenié – le za pòmòcą rãków – balë do brómczi procëmnika. [[Bala]] mòże bëc cëskónô, pòpichónô, łapanô, ùderzónô i zatrzimiwónô. Miónkarze, òkróm brómkôrzów, ni mają prawa zrobic wiãcy jak 3 kroczi z balą w rãkach, co wëmùszô bieganié z kòzłowanim i wiele pòdaniów. Brómkôrz wëchòdzącë z brómkòwégò pòla, stôwô sã zwëczajnym miónkôrzã i òbòwiązują gò tedë taczé samé prawa jak pòòstałëch miónkarzów. == Historiô == Zdrzódła rãczny balë mùszi szëkac w daleczi przeszłoscë. Grë taczé jak: urania w stôrożëtny Grecji, herpastum w stôrożëtnym Rzëmie czë fangballspiel w strzédnowiecznëch Miemcach, szlachòwałë za terôczasną rãczną balą. Są téż swiadectwa jistnieniô szlachùjącëch grów w strzédniowieczu: we Francji a téż westrzód grenlandzczich Inuitów. W XIX wiekù, bëłë téż wnetka taczé samé grë: haandbold w Danii, hazena w Czechach i na Słowacji, gandbol na Ùkrajinie, torball w Miemcach i lokalné wersje w Irlandii i Ùrugwaju. Terôczasnô rãcznô bala ùfòrmòwała sã pòd kùńc XIX wiekù w nordowi Eùropie, przede wszëtczim w Danii, Miemcach, Norwegii i Szwecji. Duńczik Holger Nielsen spisôł pierszé zasadë i regùłë terôczasny rãczny balë (håndbold) w 1898 rokù (òpùblikòwôł je w rokù 1906) – m.jin. 3 sekùndë na przetrzëmanié balë czë zakôz bieganiô z balą. Pòstãpny zbiér zasadów grë òstôł òpùblikòwóny 29 rujana 1917 rokù przez Maxa Heisera. Wedle niegò miała to bëc gra dlô białków, barżi dlô nich przëjaznô jak dopiérze pòwstała wnenczas "chłopskô" nożnô bala. Ną datã ùznôwô sã za narodzënë rãczny balë. W rokù 1919 zasadë grë òstałë rozszérzwioné przez Carla Schelenza, chtërny wprowadzył przepisë barżi czekawszé dlô chłopsczi discëplinë. Pierszi mecz midzëpaństwòwi béł rozegróny 13 séwnika 1925 rokù w Halle: Miemcë – Aùstriô 6:3. Òb czas òlimpijsczich jigrzësków w Amsterdamie w 1928 rokù, pòwstała pierszô Midzënôrodnô Federacjô Amatorsczi Rãczny Balë (IAHF). Pierszé mésterstwa swiata chłopsczich karnów 7- (tzw. duńskô wersja) i 11-òsobòwëch (tzw. miemieckô wersja) bëłë rozegróné w 1938 rokù w Miemcach. W òbadwùch kategòriach dobëlë gòspòdarze. Mésterstwa swiata białków rozgriwóné są równak òd 1957 rokù. Przez pôranôsce lat òba dwa fòrmë rãczny balë istniałë kòl sebie, równak gra z ùdzélã 11 miónkarzów pòmalinkù zanikała, a wersja rozgriwónô przez 7 miónkarzów stôwała sã corôz barżi pòpùlarnô. Òb czas Latnëch Òlimpijsczich Jigrzësków w Berlënie w 1936 rokù, na żëczba Adolfa Hitlera, przeprowadzono pierszi i jediny rôz miónczi rãczny balë na òdemkłim stadionie. Rozgriwóné òne bëłë bùtën, na bòjiszczu ò wëmiarach 90-100 x 55-65 metrów, nen ôrt rãczny balë nazéwôł sã Feldhandball. Òstatny mecz reprezentacji Miemców zgromadzył 100 tës. òbzérôczów, co je do dzys rekòrdã frekwencji na meczu rãczny balë. Òstatné mésterstwa w Feldhandballu òdbëłë sã w rokù 1976. W Pòlsce [[spòrt]] w wersji miemiecczi (11-òsobòwi) zaczął bëc gróny w 1917 w Szczipiornie (dzysészi dzelnicë Kalësza) przez òficerów I i III brigadë Legionów Pòlsczich internowónëch pò krizysu przësãgòwim, stądka tej pòchòdzy pòzwa szczipiorniôk (pòzwa ta je mni stosowónô do terôczasny, wersji 7-òsobòwi – jiné zasadë grë, bòjiszcze itp.). Wersja nôbarżi rozkòscérzonô gôdô, że legioniscë naùczëlë sã grac òd miemiecczich wachtôrzów – ale ni ma na nią dowòdów we wspòminkach, mòżna za to przeczëtac, że "leguny wykombinowali nową grę". Rãcznô bala pòkôzała sã na przełómanim XIX i XX w. w Miemcach i w Danii. Je mòżlëwé, że jaczis z legionistów pòdzérôł jã prawie tam. We wspòminkach pòjawia sã nôzwëskò majora Grzmòta-Skòtnicczégò, chtërny miôł zòrganizowac grã w Szczipiornie, ale téż kaprala Antoniégò Jarząbka. Gra rozkòscérzëła sã pòtemù westrzód żołnierzë Batalionu Pògrańcznégò, chtërny w 1918 r. dobëlë kòszarë w Szczipiornie i tam stacjonowalë[1]. Za rok narodzën rãczny balë w Pòlsce ùznôwô sã rok 1918. Reprezentantã pòlsczi rãczny balë je òd 1928 rokù Zrzesz Rãczny Balë w Pòlsce. W 1946 rokù pòwstało [[International Handball Federation (IHF)]], chtërna czerëje terôczasno rozwijã discëplinë. Rãcznô bala (7-òsobòwô) wrócyła nazôt do programù òb czas Òlimpijsczich Jigrzësków w [[Mònachium]] w 1972 rokù, białczi startëją na òlimpijsczich jigrzëskach òd 1976 rokù. == Òglowé zasadë grë == W grze biorą ùdzél dwie zdrëszënë pò 14 miónkarzów (7 na bòjiszczu i 7 rezerwòwëch). Miónkarze wëstãpiwùją na môlach: * brómkôrz * òbrotowi (kòło) * rozgriwający: lewé pół, prawé pół, westrzódk (przed òbrotowim) * skrzidłowi: lewé skrzidło, prawé skrzidło Célã grë je ùdostanié wiãkszi lëczbë brómków jak procëmstawnô zdrëszëna. Gòl je tedë, czej bala przeńdze brómkòwą lëniã całim òbwòdã i mdze bënë brómczi. Mecz dzeli sã na pòłowë pò 30 minut z 15-minutową przerwą. Bala mòże bëc cëskónô, pòpichónô, łapanô, ùderzanô, zatrzëmiwónô. Miónkarze mògą dotikac balã wszëtczima dzélama cała òkróm pòdudza i stóp. Jeżlë miónkôrz nie kòzłuje balë, mòże jã trzëmac le 3 sekùndë. Leno brómkôrz znajdëjący sã w brómkòwim pòlu (w òbrëmienim lënii 6 metrów) je zwòlniony z przestrzeganiô nëch zasad. Mecz zaczinô zdrëszëna, chtërna dobëła balã pò cësniãcym mònetą. Miónkôrz ti zdrëszënë wëkònëje pòdanié do partnera z karna, trzimającë jedną stopã na westrzódkòwi lënii bòjiszcza do chwilë, czej bala òpùscy jegò dłonie. Miónkarze òb czas pòczątkù i wznowieniô grë mùszą przebëwac na swòjich pòłowach bòjiszcza. [[Miónkôrz]] mający balã mòże ją pòdac, kòzłowac abò trzëmac nie dłëżi jaż 3 sekùndë. Ni mòże téż wëkònac wiãcy jak trzech kroków trzëmającë balã. Pò dobëcym brómczi przez jedną ze zdrëszënów, karno chtërne ją stracëło zaczinô zôs grã rzutã z westrzodka bòjiszcza. Czedë miónkôrz jednégò z karnów wëkònëje rzut do brómczi, mùszi ùwôżac bë nie przekroczëc lënii znajdëjący sã 6 metrów òd brómczi. Czej równak jã przekroczi, je rzut wòlny dlô procëmstawny zdrëszënë. W przëtrôfkù czej òbrońca naléze sã na swòjim pòlu brómkòwim òb czas òbronë, sãdzowie diktëją rzut karny. Je òn wëkònywóny z òdległoscë 7 metrów òd brómczi. Miónkôrz wëkònëjący rzut karny znajdëje sã sóm na sóm z brómkôrzã. * Bala skłôdô sã z gùmòwi dãtczi pòkrëti zszëtima szteczkama skórë abò synteticznégò twòrzëwa, chtërne ni mògą bëc błiszczącé i slësczé. Òbwód balë ùżëwóny przez chłopów: òd 58 do 60 cm, cãżkòsc: òd 425 do 475 g. Za to ù białków òbwód wënosy òd 54 do 56 cm, cãżkòsc òd 325 do 400 g. * Ruchna miónkarzów mùszą bëc jednégò ôrtu dlô wszëtczich nôleżników karna (nie tikô sã to brómkôrzów); strój skłôdô sã z bùksków i kòszulków, namalowónëma numrama; numrë na krziżach mùszałë bë miec nômni 20 cm, a z przódkù przënômni 10 cm; ni mòżna ùżëwac kasków ani masków òchronnëch, zakôzané je téż noszenié biżuterii i òkùlôrów w cwiardëch òprôwkach a téż jinëch przedmiotów co mògą przëniesc miónkôrzóm niebezpiek. * Bòjiszcze mô wëmiarë 40 na 20 metrów; dłëgszi bòk zwóny je bòczną lënią, a krótszi kùńcową lënią; dzél kùńcowi lënii znajdëjący sã midzë stołpkama brómczi nosy pòzwã brómkòwi lënii; wedle jedny z bòcznëch lëniów, pò 4,5 metra pò òbù stronach strzódkòwi lënii wëznôczonô je lënia zjinaczeniów; na bòjiszczu wëznôczoné są dwa brómkòwé pòla ògrańczoné czwiercòkrãgama ò parmiéniu 6 metrów, ze strzodkã w pónktach ùstawieniô stołpków brómczi, a téż lënią równoległą do kùńcowi lënii mdący w òdległoscë 6 metrów. W brómkòwim pòlu zdrëszënë mòże bëc leno ji [[brómkôrz]]; brómka mô 2 metrë wësokòscë i 3 szerokòscë. [[Òbrôzk:Boisko do piłki ręcznej.JPG|mały|Bòjiszcze do rãczny balë]] * Sãdzowie to dwùch bòjiszczowëch (sãdzowie òglowi), chtërny mają bôczënk na grã i rozstrzëgają wszëtczé jiwrë a téż stolikòwi: sãdza mierzący czas (òbchôdanié sã z tôflą wëników), sãdza sekretôrz (prowadzenié protokòłu). Przë sãdzowsczim stolikù mòże téż sedzec 1 abò wiãcy delegatów (òbserwatorów, kòmisarzów – pòzwa stanowiszcza zanôlégô òd bënowëch przepisów federacji prowadzący ne miónczi) Òbaczë téż: 2 minutë karë. == Wiekòwé kategòrie rozgriwków == [[Òbrôzk:Piłka Ręczna Reprezentacja Polski 2009.JPG|mały|Rãcznô bala]] Spòdlé rãczny balë dzecë mògą zacząc sã ùczëc ju w pierszi abò drëdżi klase spòdleczny szkòłë. W midzëszkòłowëëch miónkach a téż miónkach òrganizowónëch przez [[Òkrãgòwé Związczi Rãczny Balë]] mògą ju brac ùdzél dzecë z III i IV klasë spidleczny szkòłë. Wiekòwô kategòria wëznôczô górny limit wiekù miónkôrza. W kategòriach: * „młodzyka młodszégò” mògą brac ùdzél miónkôrze, chtërny mielë do 12 lat w mòmence rozpòczãcô miónków (Vklasa spòdleczny szkòłë) * „młodzyk” to kategoria wiekòwô dlô miónkôrzów do 14. rokù żëcégò (I abò II klasa gimnazjum) * „junior młodszi” to miónkôrze do 17. rokù żëcô (I klasa strzédny szkòłë) * „junior starszi” do 19 lat (III klasa strzédny szkòłë). Pò ùkòńczenim wiekù juniora starszégò miónkôrze stôwają sã seniorama, gdze nie òbòwiązywają ju ògrańczenia wiekòwé. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Szpòrt]] id980x8byisz9fh3p8stndttpuczqko 0 10432 206352 196740 2026-07-10T08:37:53Z Terrus38 14026 206352 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Colorado potato beetle.jpg|mały|Bùlewnô stonka]] '''Bùlwnica''' (abò '''stonka''', '''bùlewnô stonka'''; [[Łacyńsczi jãzëk|łac.]] ''Leptinotarsa decemlineata'') – chrząszcz z rodzëznë ''Chrysomelidae''. Szkódnik bùlwòwëch ùprôw. == Wëzdrzatk == Bùlewnô stonka mô òwalny, wëpùkłi sztôłt. Ji głowa, nodżi i krzebt są żôłté, na karkù mô czôrné plamë. Ji pòkrëwë są żółté, na chternëch je dzesãc czôrnëch pasów. Òczë stonki są pò òbù stronach głowë. == Jôda == Bùlewnô stonka jé lëstë, łodëdżi i kwiatë bùlwów. == Rozwij == [[Òbrôzk:Colorado potato beetle larva (Leptinotarsa decemlineata).jpg|mały|Pònarwa]] Bùlewnô stonka składô môłé apfelzynowé, òwalné jaja w dosc wielny lëczbie, kòl. 800 szt., wiedno w spòdkù bùlewnëch lëstów, cobë je òchronic przed słuńcã i deszczã. Z jaj wëchôdają pònarwë. Òne są niewiôldżé, dosc grëbé i różewé. Na bòkù mają czôrné plachë. == Wëstãpòwanié == [[Òbrôzk:Potato beetle diffusion.jpg|mały|Wëstãpòwanié]] Na swiece znónëch je kòl 35 tësąców żëjącëch wespółczasno gatënków stonkòwatëch, wëstãpùjącëch na wszëtczich kòntinentach òkróm [[Antarktyda|Antarktidë]]. W [[Europa|Eùropie]] wëstãpùje ich kòl 600 gatënków. Pòlsczi gatënczi stonkòwatëch òprócz bùlewny stonczi to m.jin.: [[Entomoscelis adonidis]], i [[Melasoma vigintipunctata]]. Bùlewnô stonka pòchôdô z [[Kolorado]] (USA). W Eùropie pòjawiła sã w XIX i XX wiekù. Przëwloklë ją òkrãtniczi na pòkładze òkrãta. == Biéda bùlewny stonczi w Pòlsce == W latach 1929-1938 bùlewnô stonka wëstãpòwała w Pòlsce leno spòradëcznie. Zôczątk zmianë na lëchi zrëszëniô sã w 50-tëch latach. Òna rozmieje zabic całi pòle z bùlwama. Bùlewnô stonkã mòże zniszczëc sã przez [[zbiérk pònarwë]] abò [[chemiô|chemicznie]]. Nôtëralnym riwalã bùlewny stonczi je [[łówny bażant]], chtërny zjada ji pònarwë . == Òbaczë téż == * [[Gòdzynka sédemkropka]] == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]], ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej'', Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1967, tom I, s. 90. * Jan Boczek, ''Nauka o szkodnikach roślin uprawnych'', Warszawa: Wydawnictwo SGGW, 1995, s. 17 * Zdzisław Zblewski, ''Leksykon PRL-u'', Kraków: Znak, 2000, s. 146. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Òwadë]] 4aruvo30tozrams362fu9qedjox2pm8 0 10447 205954 198675 2026-07-09T21:30:47Z Terrus38 14026 205954 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka}} '''Jignacy<ref>Biuletin Radzëznë Kaszëbszégò Jãzëka 2008, K-PZ Gduńsk 2008, s. 46</ref> Szutenberg''' (ùr. [[22 lëpińca]] [[1901]] rokù w [[Kòżëczkòwò|Kòżëczkòwie]] – ùm. [[8 séwnika]] [[1975]] rokù – béł dzéjôrz kaszëbsczi. Òn béł redaktor w [[Zrzesz Kaszëbskô|Zrzeszë Kaszëbsczi]] òd [[12 lëpińca]] 1933 do 1939, a téż òd 1946 do 1947 rokù. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * [[Ferdinand Neureiter|Neureiter F.]]: Historia literatury kaszubskiej. Próba zarysu. Pòlsczi dolmaczënk Maria Boduszyńska-Borowikowa, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1982, ss. 199–200 * Jabłoński A., Robotnik „Zrzeszë Kaszëbskji”. O życiu i działalności Ignacego Szutenberga, Gdynia: Wydawnictwo Region, 2020, ISBN 978-83-7591-752-9. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://www.researchgate.net/publication/44705096_Zrzesz_Kaszebsko_Pismo_dla_ludu_kaszubskiego_W_imie_Boga_odrodzenie_Kaszub_nr11_1934 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Szutenberg Jignacy}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] ncmvt94drg7zax8huso6eelpucroxzs 0 10456 206351 193750 2026-07-10T08:37:45Z Terrus38 14026 206351 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Body lice.jpg|mały|Lëdzkô wsza]] '''Lëdzkô wsza''' (''Pediculus humanus humanus'') – to je òwôd z rodzëznë ''Pediculidae''. Z nima mielë skweres lëdze m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Jesz dzysô mòże na nie dostac lék w aptékach, żebë gò użëc na włosë. == Òbaczë téż == * [[Psy klészcz]] == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1973, tom VI, s. 84 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://entomology.ifas.ufl.edu/creatures/urban/human_lice.htm {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Òwadë]] ai7i82ct7uk7npt3xih0cigt0q01nmh 0 10462 206353 193226 2026-07-10T08:38:00Z Terrus38 14026 206353 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kweek Elytrigia repens.jpg|thumb|Prôwdzëwô òszoc]] [[Òbrôzk:Kweek rizomen Elytrigia repens.jpg|thumb|Prôwdzëwô òszoc]] '''Prôwdzëwô òszoc''' (''Elymus repens'' (L.) Gould) – to je ôrt roscënë z rodzëznë ''Poaceae''. [[Kaszëbi]] mògą na niã gadac òszoc i np. òszeca. Mòże bëc zaòszocowóné pòle. Biédni lëdze zbiérelë òszoc, kłedlë ją na jeden wiôdżi kam, a drëdżim tłëklë, żebë mielë co jesc. == Lëteratura == * Jan Trepczyk: Słownik polsko-kaszubski t. 2, s. 16; Gdańsk 1994 ISBN 83-85011-73-0 * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1969, tom III, s. 341 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://www2.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abc5_02.pdf {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] bsaef6if2ms1yuv2upb8bjuts969ut0 0 10479 206115 203803 2026-07-09T23:12:27Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Lëdzë]] to [[Category:Białczi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206115 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Elisha Cuthbert in 2009.jpg|mały|Cuthbert w 2009 rokù]] '''Elisha Cuthbert''', (ùr. [[30 lëstopadnika]] [[1982]]), je teatrownicą z [[Kanada|Kanadë]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Cuthbert, Elisha }} [[Kategòrëjô:Aktórczi]] [[Kategòrëjô:Kanadijczicë]] [[Kategòrëjô:Białczi]] 62xyo4s7y9zismeu6p4o2fu5b2cp8wf 0 10508 205975 199918 2026-07-09T21:54:31Z Terrus38 14026 205975 wikitext text/x-wiki {{Bez òdjimka}} '''Bernardus Scultetus''' (ùr. kòl [[1455]] rokù w [[Lãbórg|Lãbòrgù]] – ùm. [[30 lëpińca]] [[1518]] rokù w [[Rzim|Rzimie]]), ksądz, pisôrz. Béł wôżnym ksãdzem w [[Katolëcczi Kòscół|kòscele katolëcczim]]. W latach 1513–1517 to béł pisôrz kòl papiéża Léòna X. Òn nazwôł se ''Cassubius'' [[Kaszëbi|Kaszëba]] w 1488 rokù. == Òbaczë téż == * [[Lãbòrskò-bëtowskô Zemia]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://books.google.de/books?id=lQ8LAQAAMAAJ&q=cassubius+prutenus&dq=cassubius+prutenus&hl=pl&sa=X&ved=0ahUKEwiFktH00tHLAhVJJpoKHSjSBpwQ6AEIQjAC Onomastica] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Scultetus Bernardus}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] rve9ddjtpizriftqy1h9iokdqxhkp4n 8 10605 205597 205582 2026-07-09T11:59:45Z Tsca 12 Aktualizacja css dla infobox muzyk, autor: HaxelKaszëba, źródło: Discord 205597 css text/css /* Umieszczony tutaj kod CSS zostanie zastosowany we wszystkich skórkach */ /* 2026-07-09 CSS dla infoboksów, autor: Kriegsfrettchen */ /* https://csb.wikipedia.org/w/index.php?title=Disk%C3%B9s%C3%ABj%C3%B4_MediaWiki:Common.css&oldid=205580 */ :root { --tekst-spodlowi: #000000; --tlo-spodlowi: #ffffff; --tlo-cemneszi: #cccccc; --grenca: #8a8a8a; } @media (prefers-color-scheme: dark) { :root { --tekst-spodlowi: #ffffff; --tlo-spodlowi: #575757; --tlo-cemneszi: #333333; --grenca: #cfcfcf; } } .infobox { font-family: sans-serif; border: 1px solid var(--grenca); background-color: var(--tlo-spodlowi); color: var(--tekst-spodlowi); padding: 5px; margin: 0 1% 10px 10px; float: right; width: 300px; } .infobox-glowa { background-color: var(--tlo-cemneszi); padding: 8px; font-weight: bold; text-align: center; } .infobox-podpis { background-color: var(--tlo-cemneszi); padding: 4px; font-style: italic; text-align: center; } .infobox-obroz { padding: 5px; text-align: center; align-items: center; } .infobox-podtitel { background-color: var(--tlo-cemneszi); padding: 4px; text-align: center; font-weight: bold; /* border */ border-top: 1px solid var(--grenca); border-bottom: 1px solid var(--grenca); } .infobox-obroz img { max-width: 280px; height: auto; display: block; margin: 0 auto; } .infobox table { width: 100%; border-collapse: collapse; } .infobox-kolumna { background-color: var(--tlo-cemneszi); padding: 5px; font-weight: bold; text-align: left; width: 40%; } .infobox-dane { padding: 5px; } /* 2026-07-09 */ /* Infobox muzyk, autor: HaxelKaszëba */ .infobox.muzyk { width: 100%; max-width: 320px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; border: 1px solid var(--grenca); border-collapse: collapse; background-color: var(--tlo-spodlowi); color: var(--tekst-spodlowi); font-size: 88%; line-height: 1.5em; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05); } .infobox.muzyk .muzyk-header { background-color: var(--tlo-cemneszi); color: var(--tekst-spodlowi); padding: 6px; font-size: 125%; font-weight: bold; text-align: center; border-bottom: 1px solid var(--grenca); } .infobox.muzyk th { background-color: var(--tlo-cemneszi); color: var(--tekst-spodlowi); padding: 5px 8px; font-weight: bold; text-align: left; width: 35%; vertical-align: top; border: 1px solid var(--grenca); } .infobox.muzyk td { padding: 5px 8px; vertical-align: top; border: 1px solid var(--grenca); } .infobox.muzyk td.muzyk-foto { text-align: center; padding: 8px; background-color: var(--tlo-spodlowi); } @media (max-width: 600px) { .infobox.muzyk { float: none; width: 100%; margin: 10px 0; } } 8wm7axsw3by2eysmrqmqb1iu8ba9uh7 206021 205597 2026-07-09T22:50:25Z Tsca 12 2026-07-10 CSS dla infoboksów, autor: Kriegsfrettchen 206021 css text/css /* Umieszczony tutaj kod CSS zostanie zastosowany we wszystkich skórkach */ /* 2026-07-10 CSS dla infoboksów, autor: Kriegsfrettchen */ @import 'mediawiki.skin.variables.less'; .infobox { font-family: sans-serif; border: 1px solid @border-color-base; background-color: @background-color-base; color: @color-base; padding: 5px; margin: 0 1% 10px 10px; float: right; width: 300px; } .infobox-glowa { background-color: @background-color-neutral; padding: 8px; font-weight: bold; text-align: center; } .infobox-podpis { background-color: @background-color-neutral; padding: 4px; font-style: italic; text-align: center; } .infobox-obroz { padding: 5px; text-align: center; align-items: center; } .infobox-podtitel { background-color: @background-color-neutral; padding: 4px; text-align: center; font-weight: bold; /* border */ border-top: 1px solid @border-color-base; border-bottom: 1px solid @border-color-base; } .infobox-obroz img { max-width: 280px; height: auto; display: block; margin: 0 auto; } .infobox table { width: 100%; border-collapse: collapse; } .infobox-kolumna { background-color: @background-color-neutral; padding: 5px; font-weight: bold; text-align: left; width: 40%; } .infobox-dane { padding: 5px; } /* 2026-07-09 */ /* Infobox muzyk, autor: HaxelKaszëba */ .infobox.muzyk { width: 100%; max-width: 320px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; border: 1px solid var(--grenca); border-collapse: collapse; background-color: var(--tlo-spodlowi); color: var(--tekst-spodlowi); font-size: 88%; line-height: 1.5em; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05); } .infobox.muzyk .muzyk-header { background-color: var(--tlo-cemneszi); color: var(--tekst-spodlowi); padding: 6px; font-size: 125%; font-weight: bold; text-align: center; border-bottom: 1px solid var(--grenca); } .infobox.muzyk th { background-color: var(--tlo-cemneszi); color: var(--tekst-spodlowi); padding: 5px 8px; font-weight: bold; text-align: left; width: 35%; vertical-align: top; border: 1px solid var(--grenca); } .infobox.muzyk td { padding: 5px 8px; vertical-align: top; border: 1px solid var(--grenca); } .infobox.muzyk td.muzyk-foto { text-align: center; padding: 8px; background-color: var(--tlo-spodlowi); } @media (max-width: 600px) { .infobox.muzyk { float: none; width: 100%; margin: 10px 0; } } ruiujir8703yt4v1lvw6dqztcneupcv 206025 206021 2026-07-09T22:53:12Z Tsca 12 Infobox muzyk, autor: HaxelKaszëba 206025 css text/css /* Umieszczony tutaj kod CSS zostanie zastosowany we wszystkich skórkach */ /* 2026-07-10 CSS dla infoboksów, autor: Kriegsfrettchen */ @import 'mediawiki.skin.variables.less'; .infobox { font-family: sans-serif; border: 1px solid @border-color-base; background-color: @background-color-base; color: @color-base; padding: 5px; margin: 0 1% 10px 10px; float: right; width: 300px; } .infobox-glowa { background-color: @background-color-neutral; padding: 8px; font-weight: bold; text-align: center; } .infobox-podpis { background-color: @background-color-neutral; padding: 4px; font-style: italic; text-align: center; } .infobox-obroz { padding: 5px; text-align: center; align-items: center; } .infobox-podtitel { background-color: @background-color-neutral; padding: 4px; text-align: center; font-weight: bold; /* border */ border-top: 1px solid @border-color-base; border-bottom: 1px solid @border-color-base; } .infobox-obroz img { max-width: 280px; height: auto; display: block; margin: 0 auto; } .infobox table { width: 100%; border-collapse: collapse; } .infobox-kolumna { background-color: @background-color-neutral; padding: 5px; font-weight: bold; text-align: left; width: 40%; } .infobox-dane { padding: 5px; } /* 2026-07-10 */ /* Infobox muzyk, autor: HaxelKaszëba */ .infobox.muzyk { width: 100%; max-width: 320px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; border: 1px solid @border-color-base; border-collapse: collapse; background-color: @background-color-base; color: @color-base; font-family: sans-serif; font-size: 88%; line-height: 1.5em; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05); .muzyk-header { background-color: @background-color-neutral; color: @color-base; padding: 7px; font-size: 125%; font-weight: bold; text-align: center; border-bottom: 1px solid @border-color-base; } th { background-color: @background-color-neutral; color: @color-base; padding: 5px 8px; font-weight: bold; text-align: left; width: 35%; vertical-align: top; border: 1px solid @border-color-base; } td { padding: 5px 8px; vertical-align: top; border: 1px solid @border-color-base; } td.muzyk-foto { text-align: center; padding: 8px; background-color: @background-color-base; } td.muzyk-pòdpis { text-align: center; padding: 8px; background-color: @background-color-base; } } @media (max-width: 600px) { .infobox.muzyk { float: none; width: 100%; max-width: 100%; margin: 10px 0; } } hoyeucvnskefo06o3rt7jaupms5z70w 206154 206025 2026-07-09T23:45:16Z Tsca 12 Infobox muzyk 206154 css text/css /* Umieszczony tutaj kod CSS zostanie zastosowany we wszystkich skórkach */ /* 2026-07-10 CSS dla infoboksów, autor: Kriegsfrettchen */ @import 'mediawiki.skin.variables.less'; .infobox { font-family: sans-serif; border: 1px solid @border-color-base; background-color: @background-color-base; color: @color-base; padding: 5px; margin: 0 1% 10px 10px; float: right; width: 300px; } .infobox-glowa { background-color: @background-color-neutral; padding: 8px; font-weight: bold; text-align: center; } .infobox-podpis { background-color: @background-color-neutral; padding: 4px; font-style: italic; text-align: center; } .infobox-obroz { padding: 5px; text-align: center; align-items: center; } .infobox-podtitel { background-color: @background-color-neutral; padding: 4px; text-align: center; font-weight: bold; /* border */ border-top: 1px solid @border-color-base; border-bottom: 1px solid @border-color-base; } .infobox-obroz img { max-width: 280px; height: auto; display: block; margin: 0 auto; } .infobox table { width: 100%; border-collapse: collapse; } .infobox-kolumna { background-color: @background-color-neutral; padding: 5px; font-weight: bold; text-align: left; width: 40%; } .infobox-dane { padding: 5px; } /* 2026-07-10 */ /* Infobox muzyk, autor: HaxelKaszëba */ .infobox.muzyk { width: 100%; max-width: 320px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; border: 1px solid #b8b8b8; border-collapse: collapse; background-color: #ffffff; color: #202122; font-family: sans-serif; font-size: 88%; line-height: 1.5em; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0, 0, 0, 0.1); .muzyk-header { background-color: #f8f9fa; color: #000000; padding: 8px; font-size: 125%; font-weight: bold; text-align: center; border-bottom: 2px solid #a2a9b1; } th { background-color: #f8f9fa; color: #222222; padding: 6px 10px; font-weight: bold; text-align: left; width: 35%; vertical-align: top; border: 1px solid #a2a9b1; } td { padding: 6px 10px; vertical-align: top; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #ffffff; } td.muzyk-foto { text-align: center; padding: 10px; background-color: #ffffff; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; } td.muzyk-pòdpis { text-align: center; padding: 6px 8px; background-color: #f8f9fa; font-size: 90%; color: #54595d; } } @media (max-width: 600px) { .infobox.muzyk { float: none; width: 100%; max-width: 100%; margin: 15px 0; } } o8nvpxqotomkoiq70cuyyxf1sldlyjo 0 10633 205952 198242 2026-07-09T21:26:52Z Terrus38 14026 205952 wikitext text/x-wiki '''Julión Ridzkòwsczi''' (''Julian Rydzkowski'' - ùr. 1891 rokù, ùm. [[10 lëpińca]] [[1978]] w [[Chònice|Chònicach]]) – to béł kùpc i òn założił [[Historëczno-Etnografné Mùzeum w Chònicach|Historëczno-Etnografné Mùzeum w Chònicach]]. Jegò grób je w Chònicach. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20170621080452/http://chojnicemuzeum.pl/index.php?julian-rydzkowski,71 ''Julian Rydzkowski''] * [https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%81aweczka_Juliana_Rydzkowskiego_w_Chojnicach] * [https://web.archive.org/web/20210603033558/https://viaf.org/viaf/30343946/ VIAF] {{Ùzémk artikla}} {{DEFAULTSORT:Ridzkòwsczi Julión}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] c6fmy4lj8w83v8md6cbaezzmuh4gzbd 0 10661 206376 200335 2026-07-10T08:47:24Z Terrus38 14026 206376 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Hermann von Salza.jpg|mały|Hermann von Salza – szlachòta]] '''Hermann von Salza''' (ùr. kòl. 1165 – ùm. 1239 rokù)<ref>https://web.archive.org/web/20140408233741/http://histmag.org/Hermann-von-Salza-polityk-w-zakonnym-plaszczu-9233</ref> – to béł wiôldżi méster krzëżacczégò zôkònu òd 1210 rokù do 1239 r. Òd 1230 rokù òn z Krzëżôkama dzejôł m.jin. w Chełmińsczi Zemie. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * Marian Biskup, [[Gerat Labùda]]: ''Die Geschichte des Deutschen Ordens in Preussen : Wirtschaft, Gesellschaft, Staat, Ideologie'', Osnabrück : Fibre, 2000. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Salza, Hermann Von}} [[Kategòrëjô:Miemcë]] av2fbhm9gcilruotma3hfjv4q0f8ubv 0 10673 206377 200334 2026-07-10T08:47:31Z Terrus38 14026 206377 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Malbork - Winrich von Kniprode.JPG|mały|Winrich von Kniprode - szlachòta]] [[Òbrôzk:Foundators001.jpg|mały|]] '''Winrich von Kniprode''' (ùr. 1310 – ùm. 1382 rokù)<ref>http://viaf.org/viaf/74646330/</ref> – to béł wiôldżi méster krzëżacczégò zôkònu òd 1351 rokù do 1382 r. Òd 1338 do 1341 rokù òn béł z Krzëżôkama w [[Gduńsk]]ù. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * Marian Biskup, [[Gerat Labùda]]: ''Die Geschichte des Deutschen Ordens in Preussen : Wirtschaft, Gesellschaft, Staat, Ideologie'', Osnabrück : Fibre, 2000. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Kniprode, Winrich von}} [[Kategòrëjô:Miemcë]] 0jki5a2fbt65sv7joeia8nagaxsb3c5 0 10676 206007 194441 2026-07-09T22:44:58Z Terrus38 14026 206007 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:2006-09-12Braunes Bergschaf03.jpg|mały|Òwczôrz]] '''Òwczôrz''' abò '''széper''' – zajimô sã [[Domôcô òwca|òwcama]]. == Rozmajitoscë == Czedës m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] òni bëłë w majątkù achtniony, bò òkróm paseniô mòglë léczëc lëdzy. Dzysô òwczôrz je tu dosc zabôczonym warkã. == Òbaczë téż == * [[Domôcô òwca]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * [[Agùstin Chrabkòwsczi]]: Jak jô béł bògati. Banino 2007, s. 121. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Warczi]] f0to4pzbbfes7772cc1bz1pg337hlw4 0 10677 206008 196125 2026-07-09T22:45:07Z Terrus38 14026 206008 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:A blacksmith at work.jpg|mały|Kòwôl]] '''Kòwôl''' – zajimô sã robieniém rzeczi z metalu np. seczerów. == Rozmajitoscë == Czedës m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] òni bëlë achtniony. Dzysô kòwôl je tu dosc zabôczonym warkã. [[Kaszëbi]] gôdelë: ”Kòwôl kładze na noc dwa [[Żelazło|żelazła]] na krziż, żebë [[diôbeł]] nie wlôzł do kùzni.” == Lëteratura == * [[Agùstin Chrabkòwsczi]]: Jak jô béł bògati. Banino 2007, s. 115. * [[Bernard Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, s. 221. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Warczi]] 45z76nllgaoxyg862rl2candgjhvgbi 206356 206008 2026-07-10T08:38:29Z Terrus38 14026 206356 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:A blacksmith at work.jpg|mały|Kòwôl]] '''Kòwôl''' – zajimô sã robieniém rzeczi z metalu np. seczerów. == Rozmajitoscë == Czedës m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] òni bëlë achtniony. Dzysô kòwôl je tu dosc zabôczonym warkã. [[Kaszëbi]] gôdelë: ”Kòwôl kładze na noc dwa [[Żelazło|żelazła]] na krziż, żebë [[diôbeł]] nie wlôzł do kùzni.” == Lëteratura == * [[Agùstin Chrabkòwsczi]]: Jak jô béł bògati. Banino 2007, s. 115. * [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, s. 221. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Warczi]] lghwv3pwi9s1l91cmezpink7llx6xpb 10 10693 205976 177754 2026-07-09T22:11:59Z Terrus38 14026 205976 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Mes3/2|{{#switch:{{{1}}} |0=gromicznik |1=stëcznik |2=gromicznik |3=strëmiannik |4=łżëkwiat |5=maj |6=czerwińc |7=lëpińc |8=zélnik |9=séwnik |10=rujan |11=lëstopadnik |12=gòdnik }}|{{{2}}}|{{#switch:{{{1}}} |0=29 |1=31 |2=28 |3=31 |4=30 |5=31 |6=30 |7=31 |8=31 |9=30 |10=31 |11=30 |12=31 }} <!-- == w1 == -->|w1=<!-- 14 -->{{#ifeq:{{{1}}}{{{2}}}|14|53|}}<!-- 150 -->{{#ifeq:{{{1}}}{{{2}}}{{{3|0}}}|150|{{{w1|?}}}|}}<!-- 151 -->{{#ifeq:{{{1}}}{{{2}}}{{{3|0}}}|151|52|}}<!-- 16 -->{{#ifeq:{{{1}}}{{{2}}}|16|52|}}<!-- == w5 == -->|w5=<!-- 20 -->{{#ifeq:{{{1}}}{{{2}}}|20|&nbsp;|}}<!-- 120 -->{{#ifeq:{{{1}}}{{{2}}}|120|1|}}<!-- 1211 -->{{#ifeq:{{{1}}}{{{2}}}{{{3|0}}}|1211|53|}}<!-- == w6 == -->|w6=<!-- 1250 -->{{#ifeq:{{{1}}}{{{2}}}{{{3|0}}}|1250|1|}}<!-- 1251 -->{{#ifeq:{{{1}}}{{{2}}}{{{3|0}}}|1251|1|}}<!-- 1260 -->{{#ifeq:{{{1}}}{{{2}}}{{{3|0}}}|1260|1|}}<!-- 1261 -->{{#ifeq:{{{1}}}{{{2}}}{{{3|0}}}|1261|1|}}<!-- -->{{#switch:{{#switch:{{{1}}} |0={{#Expr:29+{{{2}}}}} |1={{#Expr:31+{{{2}}}}} |2={{#Expr:28+{{{2}}}}} |3={{#Expr:31+{{{2}}}}} |4={{#Expr:30+{{{2}}}}} |5={{#Expr:31+{{{2}}}}} |6={{#Expr:30+{{{2}}}}} |7={{#Expr:31+{{{2}}}}} |8={{#Expr:31+{{{2}}}}} |9={{#Expr:30+{{{2}}}}} |10={{#Expr:31+{{{2}}}}} |11={{#Expr:30+{{{2}}}}} |12={{#Expr:31+{{{2}}}}}<!-- gòdnik --> }} |28|29|30|31|32|33|34|35=&nbsp;}}<!-- == tidzéń == -->|tidzéń=<!-- stëcznik -->{{#ifeq:{{{1}}}|1|{{#switch:{{{2}}} |4|5|6=0 |#default=1 }}|}}<!-- gromicznik -->{{#ifeq:{{{1}}}|2|5|}}<!-- -->{{#ifeq:{{{1}}}|0|5|}}<!-- strëmiannik -->{{#ifeq:{{{1}}}|3|{{#switch:{{{2}}}{{{3|0}}} |01=10 |#default=9 }}|}}<!-- łżëkwiat -->{{#ifeq:{{{1}}}|4|{{#switch:{{{2}}}{{{3|0}}} |30|40|50|60 |41|51|61=13 |#default=14 }}|}}<!-- maj -->{{#ifeq:{{{1}}}|5|{{#switch:{{{2}}}{{{3|0}}} |50|60 |61=17 |#default=18 }}|}}<!-- czerwińc -->{{#ifeq:{{{1}}}|6|{{#switch:{{{2}}}{{{3|0}}} |00 |01|11=23 |#default=22 }}|}}<!-- lëpińc -->{{#ifeq:{{{1}}}|7|{{#switch:{{{2}}}{{{3|0}}} |30|40|50|60 |41|51|61=26 |#default=27 }}|}}<!-- zélnik -->{{#ifeq:{{{1}}}|8|{{#switch:{{{2}}}{{{3|0}}} |60=30 |#default=31 }}|}}<!-- séwnik -->{{#ifeq:{{{1}}}|9|{{#switch:{{{2}}}{{{3|0}}} |00|10 |01|11|21=36 |#default=35 }}|}}<!-- rujan -->{{#ifeq:{{{1}}}|10|{{#switch:{{{2}}}{{{3|0}}} |40|50|60 |51|61=39 |#default=40 }}|}}<!-- lëstopadnik -->{{#ifeq:{{{1}}}|11|{{#switch:{{{2}}}{{{3|0}}} |01=45 |#default=44 }}|}}<!-- gòdnik -->{{#ifeq:{{{1}}}|12|{{#switch:{{{2}}}{{{3|0}}} |00|10 |01|11|21=49 |#default=48 }}|}}<!-- == miesąc == -->|miesąc={{#ifeq:{{{1}}}|8|zélnik)|}}<!-- == linii == -->|linii={{#if:{{{4|}}}|{{{4}}}|0}}<!-- == rok == -->|rok={{#if:{{{rok|}}}|{{{rok}}}|}}<!-- --> }}</includeonly> aub6v8fpccrygtbjr4a7s15kicq1cl6 205977 205976 2026-07-09T22:15:24Z Terrus38 14026 205977 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Mes3/2|{{#switch:{{{1}}} |0=gromicznik |1=stëcznik |2=gromicznik |3=strëmiannik |4=łżëkwiat |5=môj |6=czerwińc |7=lëpińc |8=zélnik |9=séwnik |10=rujan |11=lëstopadnik |12=gòdnik }}|{{{2}}}|{{#switch:{{{1}}} |0=29 |1=31 |2=28 |3=31 |4=30 |5=31 |6=30 |7=31 |8=31 |9=30 |10=31 |11=30 |12=31 }} <!-- == w1 == -->|w1=<!-- 14 -->{{#ifeq:{{{1}}}{{{2}}}|14|53|}}<!-- 150 -->{{#ifeq:{{{1}}}{{{2}}}{{{3|0}}}|150|{{{w1|?}}}|}}<!-- 151 -->{{#ifeq:{{{1}}}{{{2}}}{{{3|0}}}|151|52|}}<!-- 16 -->{{#ifeq:{{{1}}}{{{2}}}|16|52|}}<!-- == w5 == -->|w5=<!-- 20 -->{{#ifeq:{{{1}}}{{{2}}}|20|&nbsp;|}}<!-- 120 -->{{#ifeq:{{{1}}}{{{2}}}|120|1|}}<!-- 1211 -->{{#ifeq:{{{1}}}{{{2}}}{{{3|0}}}|1211|53|}}<!-- == w6 == -->|w6=<!-- 1250 -->{{#ifeq:{{{1}}}{{{2}}}{{{3|0}}}|1250|1|}}<!-- 1251 -->{{#ifeq:{{{1}}}{{{2}}}{{{3|0}}}|1251|1|}}<!-- 1260 -->{{#ifeq:{{{1}}}{{{2}}}{{{3|0}}}|1260|1|}}<!-- 1261 -->{{#ifeq:{{{1}}}{{{2}}}{{{3|0}}}|1261|1|}}<!-- -->{{#switch:{{#switch:{{{1}}} |0={{#Expr:29+{{{2}}}}} |1={{#Expr:31+{{{2}}}}} |2={{#Expr:28+{{{2}}}}} |3={{#Expr:31+{{{2}}}}} |4={{#Expr:30+{{{2}}}}} |5={{#Expr:31+{{{2}}}}} |6={{#Expr:30+{{{2}}}}} |7={{#Expr:31+{{{2}}}}} |8={{#Expr:31+{{{2}}}}} |9={{#Expr:30+{{{2}}}}} |10={{#Expr:31+{{{2}}}}} |11={{#Expr:30+{{{2}}}}} |12={{#Expr:31+{{{2}}}}}<!-- gòdnik --> }} |28|29|30|31|32|33|34|35=&nbsp;}}<!-- == tidzéń == -->|tidzéń=<!-- stëcznik -->{{#ifeq:{{{1}}}|1|{{#switch:{{{2}}} |4|5|6=0 |#default=1 }}|}}<!-- gromicznik -->{{#ifeq:{{{1}}}|2|5|}}<!-- -->{{#ifeq:{{{1}}}|0|5|}}<!-- strëmiannik -->{{#ifeq:{{{1}}}|3|{{#switch:{{{2}}}{{{3|0}}} |01=10 |#default=9 }}|}}<!-- łżëkwiat -->{{#ifeq:{{{1}}}|4|{{#switch:{{{2}}}{{{3|0}}} |30|40|50|60 |41|51|61=13 |#default=14 }}|}}<!-- maj -->{{#ifeq:{{{1}}}|5|{{#switch:{{{2}}}{{{3|0}}} |50|60 |61=17 |#default=18 }}|}}<!-- czerwińc -->{{#ifeq:{{{1}}}|6|{{#switch:{{{2}}}{{{3|0}}} |00 |01|11=23 |#default=22 }}|}}<!-- lëpińc -->{{#ifeq:{{{1}}}|7|{{#switch:{{{2}}}{{{3|0}}} |30|40|50|60 |41|51|61=26 |#default=27 }}|}}<!-- zélnik -->{{#ifeq:{{{1}}}|8|{{#switch:{{{2}}}{{{3|0}}} |60=30 |#default=31 }}|}}<!-- séwnik -->{{#ifeq:{{{1}}}|9|{{#switch:{{{2}}}{{{3|0}}} |00|10 |01|11|21=36 |#default=35 }}|}}<!-- rujan -->{{#ifeq:{{{1}}}|10|{{#switch:{{{2}}}{{{3|0}}} |40|50|60 |51|61=39 |#default=40 }}|}}<!-- lëstopadnik -->{{#ifeq:{{{1}}}|11|{{#switch:{{{2}}}{{{3|0}}} |01=45 |#default=44 }}|}}<!-- gòdnik -->{{#ifeq:{{{1}}}|12|{{#switch:{{{2}}}{{{3|0}}} |00|10 |01|11|21=49 |#default=48 }}|}}<!-- == miesąc == -->|miesąc={{#ifeq:{{{1}}}|8|zélnik)|}}<!-- == linii == -->|linii={{#if:{{{4|}}}|{{{4}}}|0}}<!-- == rok == -->|rok={{#if:{{{rok|}}}|{{{rok}}}|}}<!-- --> }}</includeonly> olsfyo7gzduwpnioamudek2o2cvc8xw 205978 205977 2026-07-09T22:19:33Z Terrus38 14026 205978 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Mes3/2|{{#switch:{{{1}}} |0=gromicznik |1=stëcznik |2=gromicznik |3=strëmiannik |4=łżëkwiat |5=maj |6=czerwińc |7=lëpińc |8=zélnik |9=séwnik |10=rujan |11=lëstopadnik |12=gòdnik }}|{{{2}}}|{{#switch:{{{1}}} |0=29 |1=31 |2=28 |3=31 |4=30 |5=31 |6=30 |7=31 |8=31 |9=30 |10=31 |11=30 |12=31 }} <!-- == w1 == -->|w1=<!-- 14 -->{{#ifeq:{{{1}}}{{{2}}}|14|53|}}<!-- 150 -->{{#ifeq:{{{1}}}{{{2}}}{{{3|0}}}|150|{{{w1|?}}}|}}<!-- 151 -->{{#ifeq:{{{1}}}{{{2}}}{{{3|0}}}|151|52|}}<!-- 16 -->{{#ifeq:{{{1}}}{{{2}}}|16|52|}}<!-- == w5 == -->|w5=<!-- 20 -->{{#ifeq:{{{1}}}{{{2}}}|20|&nbsp;|}}<!-- 120 -->{{#ifeq:{{{1}}}{{{2}}}|120|1|}}<!-- 1211 -->{{#ifeq:{{{1}}}{{{2}}}{{{3|0}}}|1211|53|}}<!-- == w6 == -->|w6=<!-- 1250 -->{{#ifeq:{{{1}}}{{{2}}}{{{3|0}}}|1250|1|}}<!-- 1251 -->{{#ifeq:{{{1}}}{{{2}}}{{{3|0}}}|1251|1|}}<!-- 1260 -->{{#ifeq:{{{1}}}{{{2}}}{{{3|0}}}|1260|1|}}<!-- 1261 -->{{#ifeq:{{{1}}}{{{2}}}{{{3|0}}}|1261|1|}}<!-- -->{{#switch:{{#switch:{{{1}}} |0={{#Expr:29+{{{2}}}}} |1={{#Expr:31+{{{2}}}}} |2={{#Expr:28+{{{2}}}}} |3={{#Expr:31+{{{2}}}}} |4={{#Expr:30+{{{2}}}}} |5={{#Expr:31+{{{2}}}}} |6={{#Expr:30+{{{2}}}}} |7={{#Expr:31+{{{2}}}}} |8={{#Expr:31+{{{2}}}}} |9={{#Expr:30+{{{2}}}}} |10={{#Expr:31+{{{2}}}}} |11={{#Expr:30+{{{2}}}}} |12={{#Expr:31+{{{2}}}}}<!-- gòdnik --> }} |28|29|30|31|32|33|34|35=&nbsp;}}<!-- == tidzéń == -->|tidzéń=<!-- stëcznik -->{{#ifeq:{{{1}}}|1|{{#switch:{{{2}}} |4|5|6=0 |#default=1 }}|}}<!-- gromicznik -->{{#ifeq:{{{1}}}|2|5|}}<!-- -->{{#ifeq:{{{1}}}|0|5|}}<!-- strëmiannik -->{{#ifeq:{{{1}}}|3|{{#switch:{{{2}}}{{{3|0}}} |01=10 |#default=9 }}|}}<!-- łżëkwiat -->{{#ifeq:{{{1}}}|4|{{#switch:{{{2}}}{{{3|0}}} |30|40|50|60 |41|51|61=13 |#default=14 }}|}}<!-- môj -->{{#ifeq:{{{1}}}|5|{{#switch:{{{2}}}{{{3|0}}} |50|60 |61=17 |#default=18 }}|}}<!-- czerwińc -->{{#ifeq:{{{1}}}|6|{{#switch:{{{2}}}{{{3|0}}} |00 |01|11=23 |#default=22 }}|}}<!-- lëpińc -->{{#ifeq:{{{1}}}|7|{{#switch:{{{2}}}{{{3|0}}} |30|40|50|60 |41|51|61=26 |#default=27 }}|}}<!-- zélnik -->{{#ifeq:{{{1}}}|8|{{#switch:{{{2}}}{{{3|0}}} |60=30 |#default=31 }}|}}<!-- séwnik -->{{#ifeq:{{{1}}}|9|{{#switch:{{{2}}}{{{3|0}}} |00|10 |01|11|21=36 |#default=35 }}|}}<!-- rujan -->{{#ifeq:{{{1}}}|10|{{#switch:{{{2}}}{{{3|0}}} |40|50|60 |51|61=39 |#default=40 }}|}}<!-- lëstopadnik -->{{#ifeq:{{{1}}}|11|{{#switch:{{{2}}}{{{3|0}}} |01=45 |#default=44 }}|}}<!-- gòdnik -->{{#ifeq:{{{1}}}|12|{{#switch:{{{2}}}{{{3|0}}} |00|10 |01|11|21=49 |#default=48 }}|}}<!-- == miesąc == -->|miesąc={{#ifeq:{{{1}}}|8|zélnik)|}}<!-- == linii == -->|linii={{#if:{{{4|}}}|{{{4}}}|0}}<!-- == rok == -->|rok={{#if:{{{rok|}}}|{{{rok}}}|}}<!-- --> }}</includeonly> 21mi582am0ygmf9bmetyuucuu309a0q 0 10731 206207 198238 2026-07-10T00:24:20Z Iketsi 3254 ' – to je '→' – '; {{jãz.|en}} 206207 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Caspianseamap.png|mały|Kaspijsczé Mòrzé - kôrta]] '''Kaspijsczé Mòrzé''' ({{jãz.|en}} ''Caspian Sea'') – baro wiôldżé słoné [[jezoro]], chtërnégò nordowi dzél je w [[Eùropa|Eùropie]], a reszta w [[Azëjô|Azje]]. Òno je m.jin. w [[Ruskô|Rusce]]. Z niegò wòda sã ropi, ale nie òdpłiwô. Òno mô wiéchrzëznã kòl 371 000 km² i strzédną głãbòkòsc 211 m. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://viaf.org/viaf/235067119/ VIAF] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azëjô]] [[Kategòrëjô:Eùropa]] ek6sgmtjztwf9s8hiztncsynruyb6y3 206208 206207 2026-07-10T00:24:42Z Iketsi 3254 VIAF→{{Kòntrola}} 206208 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Caspianseamap.png|mały|Kaspijsczé Mòrzé - kôrta]] '''Kaspijsczé Mòrzé''' ({{jãz.|en}} ''Caspian Sea'') – baro wiôldżé słoné [[jezoro]], chtërnégò nordowi dzél je w [[Eùropa|Eùropie]], a reszta w [[Azëjô|Azje]]. Òno je m.jin. w [[Ruskô|Rusce]]. Z niegò wòda sã ropi, ale nie òdpłiwô. Òno mô wiéchrzëznã kòl 371 000 km² i strzédną głãbòkòsc 211 m. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azëjô]] [[Kategòrëjô:Eùropa]] mqr6i2jh3yjv85fcqrxkkby40og0qu3 206209 206208 2026-07-10T00:25:18Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Jezora]] 206209 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Caspianseamap.png|mały|Kaspijsczé Mòrzé – kôrta]] '''Kaspijsczé Mòrzé''' ({{jãz.|en}} ''Caspian Sea'') – baro wiôldżé słoné [[jezoro]], chtërnégò nordowi dzél je w [[Eùropa|Eùropie]], a reszta w [[Azëjô|Azje]]. Òno je m.jin. w [[Ruskô|Rusce]]. Z niegò wòda sã ropi, ale nie òdpłiwô. Òno mô wiéchrzëznã kòl 371 000 km² i strzédną głãbòkòsc 211 m. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Jezora]] [[Kategòrëjô:Azëjô]] [[Kategòrëjô:Eùropa]] jfu30uvu4s7sm37xvjrrgtfinsk7zet 0 10737 206354 201716 2026-07-10T08:38:07Z Terrus38 14026 206354 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Chalot tenons mortaises.jpg|mały|Zwela]] '''Zwela''' – to je nôniższô balka w drzewianëch kònstrukcjach scanów. Zwele m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] biwają spiarté na kamieniach. == Lëteratura == * Ernst Seefried-Gulgowski, Von einem unbekannten Volke in Deutschland. Ein Beitrag zur Volks- und Landeskunde der Kaschubei /Izydor Gulgowski, O nieznanym ludzie w Niemczech. Przyczynek do ludoznawstwa i krajoznawstwa Kaszub, przekład M. Darska-Łogin, red. naukowa i wstęp J. Borzyszkowski, Berlin 1911 - Gdańsk 2012, s. 44. * [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1973, tom VI, s. 253 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bùdowizna]] jx532r3n0ul4hisw2muzoszcprwib25 0 10847 206277 202932 2026-07-10T00:53:48Z Iketsi 3254 [[Łacyńsczi jãzëk|łac]].→{{jãz.|la}}; <abbr>ang.</abbr>→{{jãz.|en}}; (pòl.)→({{jãz.|pl}}) 206277 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Europäischer Ziesel in Hockstellung.jpg|mały|Mòrãgòwati sus]] '''Mòrãgòwati sus, eùropejsczi sus''' ({{jãz.|la}} ''Spermophilus citellus'') – niewiôldżi [[gatënk]] [[Grëzôk|grëzôka]] z rodzëznë [[Wewiórkòwaté|wewiórkòwatëch]] (''Sciuridae''), jaczi żëje na rëmiach Strzôdny i Wschòdny Eùropë<ref>Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) ''Spermophilus (Spermophilus) citellus'' w: ''Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.)'' [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. ({{jãz.|en}}) [przëstãp 10 czerwińca 2026]</ref>. W Pòlsce susã ùznôwô sã za gatënk "zanikłi, abò prôwopòdóbno zanikłi"<ref>Andrzej Kepel, Borys Kala. Krajowy plan zarządzania gatunkiem suseł moręgowny (Spermophilus citellus). „Opracowanie planów renaturyzacji siedlisk przyrodniczych i siedlisk gatunków roślin i zwierząt na obszarach Natura 2000 oraz planów zarządzania dla gatunków objętych Dyrektywą Ptasią i Siedliskową”. natura2000.gdos.gov.pl. [zarchiwizowóny z adresu 2021-12-27]</ref> przez co je òbjãti scësłą òchroną. Susë żeją w kòloniach. Znankòwné są dlô nich sezonowé zmianë w aktywnoscy. W drëdżi pòłowie lata ''S. citellus'' rechtują sã do zëme, a jich dobòwô aktiwnosc znaczno sã skrócô, za to w zëmã hibernują w priwatnëch norach. == Systematika == Gatënk òstół òpisóny przez Karola Linneùsza w 1766 pòd pòzwą ''Mus citellus.'' Dzydzeń wëapartniô sã sztërë pòdgatënczi mòrãgòwatégò susa: * ''S. c. citellus'' (Linneusz, 1766) - òpisóny w Austrii, * ''S. c. gradojevici'' (V. Martino & E. Martino, 1929), - Macedoniô, * ''S. c. istricus'' (Calinescu, 1934) - Wschòdniô Rumùniô, * ''S. c. matinoi (Peshchev, 1955) - Bùłgariô,'' Pòlskô pòpùlacjô nôlégôła do ''Spermophilus citellus citellus.'' == Mòrfòlogiô == Mòrãgòwati sus je grëzôkã ò strzôdny wiôlgòce. Je smùkłi w bùdowie - jegò tułów razã z głową mô midzë 19.8-23,2 cm i wôżi leno 240-340 gramów<ref>http://www.kul.pl/suse-mor-gowany-spermophilus-citellus,art_22433.html w:] KUL: Wirtualne Muzeum Przyrodnicze [on-line]. kul.pl. [przëstãp 2026-06-10]. ({{jãz.|pl}}).</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Grëzôczi]] 25k0y43ptdstx2mk2dgkdzvx0h9mo8h 206278 206277 2026-07-10T00:54:39Z Iketsi 3254 + 206278 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Europäischer Ziesel in Hockstellung.jpg|mały|Mòrãgòwati sus]] '''Mòrãgòwati sus, eùropejsczi sus''' ({{jãz.|la}} ''Spermophilus citellus'') – niewiôldżi [[gatënk]] [[Grëzôk|grëzôka]] z rodzëznë [[Wewiórkòwaté|wewiórkòwatëch]] (''Sciuridae''), jaczi żëje na rëmiach Strzôdny i Wschòdny Eùropë<ref>Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) ''Spermophilus (Spermophilus) citellus'' w: ''Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.)'' [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. ({{jãz.|en}}) [przëstãp 10 czerwińca 2026]</ref>. W Pòlsce susã ùznôwô sã za gatënk "zanikłi, abò prôwopòdóbno zanikłi"<ref>Andrzej Kepel, Borys Kala. Krajowy plan zarządzania gatunkiem suseł moręgowny (Spermophilus citellus). „Opracowanie planów renaturyzacji siedlisk przyrodniczych i siedlisk gatunków roślin i zwierząt na obszarach Natura 2000 oraz planów zarządzania dla gatunków objętych Dyrektywą Ptasią i Siedliskową”. natura2000.gdos.gov.pl. [zarchiwizowóny z adresu 2021-12-27]</ref> przez co je òbjãti scësłą òchroną. Susë żeją w kòloniach. Znankòwné są dlô nich sezonowé zmianë w aktywnoscy. W drëdżi pòłowie lata ''S. citellus'' rechtują sã do zëme, a jich dobòwô aktiwnosc znaczno sã skrócô, za to w zëmã hibernują w priwatnëch norach. == Systematika == Gatënk òstół òpisóny przez Karola Linneùsza w 1766 pòd pòzwą ''Mus citellus.'' Dzydzeń wëapartniô sã sztërë pòdgatënczi mòrãgòwatégò susa: * ''S. c. citellus'' (''Linneusz'', 1766) – òpisóny w Austrii, * ''S. c. gradojevici'' (''V. Martino'' & ''E. Martino'', 1929) – Macedoniô, * ''S. c. istricus'' (''Calinescu'', 1934) – Wschòdniô Rumùniô, * ''S. c. matinoi (Peshchev, 1955) – Bùłgariô,'' Pòlskô pòpùlacjô nôlégôła do ''Spermophilus citellus citellus.'' == Mòrfòlogiô == Mòrãgòwati sus je grëzôkã ò strzôdny wiôlgòce. Je smùkłi w bùdowie - jegò tułów razã z głową mô midzë 19.8-23,2 cm i wôżi leno 240-340 gramów<ref>http://www.kul.pl/suse-mor-gowany-spermophilus-citellus,art_22433.html w:] KUL: Wirtualne Muzeum Przyrodnicze [on-line]. kul.pl. [przëstãp 2026-06-10]. ({{jãz.|pl}}).</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Grëzôczi]] 1k8n8fwec2yfxas7z8g6yesdgdhmbch 0 10853 206355 198207 2026-07-10T08:38:17Z Terrus38 14026 206355 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Haematopinus suis (YPM IZ 099342).jpeg|mały]] '''Swiniô pùrchwa''' (''Haematopinus suis'') – to je ôrt òwada z rodzëznë ''Haematopinidae''. Z tima pùrchwama béł skweres m. jin. na [[Kaszëbsczé Pòjezerzé|Kaszëbsczim Pòjezerzu]]. [[Domôcô swinia]] czasã miéwô je na chrzepce. To je cëzożiwca. == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1970, tom IV, s. 226 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=186061] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Òwadë]] f2xodqwzqxvn35mydkwo2034lqhejt4 0 10860 206357 194283 2026-07-10T08:38:39Z Terrus38 14026 206357 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:A tough gang of Spinning Tops.jpg|mały|Krãżele]] [[Òbrôzk:Snurra uppochner.gif|mały|Krãżel]] '''Krãżel''' abò '''krążel''' – to je òkrãgłô rzecz, chtërna pò pùsceniu krãcy sã jaczis czas np. na stole. Òn je [[Zôbôwka|zôbôwką]] dlô dzecy. == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, s. 244 == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Zôbôwczi]] 29c0v6g5tf0xhd5ez2b88q7gasfzxpp 0 10862 206358 198667 2026-07-10T08:38:49Z Terrus38 14026 206358 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:CHORZÓW, AB. 061.JPG|mały|Klapra]] '''Bùlra''' – to bëła maszina ùżiwónô w gbùrzëznie do òbczëszczaniô zôrna (zwiksza òddzélaniô zôrnów zbòżô òd plewów), terô to colemało robi kòmbajn. Òna mòże bëc ùziwónô na klepiszczu. == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków – Gdańsk 1976, tom VII, s. 27 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gbùrzëzna]] 7sni6nnwmtbpt9a4d4v9avxnbn3am6l 0 10875 206359 202683 2026-07-10T08:38:59Z Terrus38 14026 206359 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Eryngium maritimum Mikołajek nadmorski RB1.jpg|mały|Kòlmòrsczi òstropùs]] [[Òbrôzk:Eryngium maritimum - Mikolajek nadmorski R51 ubt.jpg|mały|Kòlmòrsczi òstropùs z Réwë, 2005 rokù]] [[Òbrôzk:Eryngium maritimum MHNT.BOT.2008.1.8.jpg|mały|Kòlmòrsczi òstropùs]] '''Kòlmòrsczi òstropùs''' (''Eryngium maritimum'') – to je wielelatnô roscëna z rodzëznë zelerowatëch. Òn rosce na dunach m.jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]], ale je gò mało i òn tu je òbjimniãti akùrôtną òchrónią. [[Kaszëbi]] w [[Réwa|Réwie]] mògą na niégò gadac [[òstropùs]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Zelerowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1969, tom III, s. 344. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20140001409 ''Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin'', s.10 - ''Eryngium maritimum''] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Zelerowaté]] b5cjcginh2tapbwsaplctnwu5cdsary 0 10879 206360 199583 2026-07-10T08:39:19Z Terrus38 14026 206360 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Datura str tat3.JPG|mały|''Datura stramonium'']] '''Òstropòsc''' (''Datura'' L.) – to je szlach roscënów z rodzëznë lilkòwatëch (''Solanaceae'' L.). [[Zwëczajnô òstropòsc]] to dlô [[Kaszëbi|Kaszëbòw]] mòże bëc òstropòsc. == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1969, tom III, s. 344. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 5mvkatnipwca3m5kqas9keow5kc74uf 0 10880 206361 200327 2026-07-10T08:39:30Z Terrus38 14026 206361 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Carex sylvatica.jpg|mały|Lasowi charzt]] '''Lasowi charzt''' (''Carex sylvatica'') – to je ôrt roscënë z rodzëznë ''Cyperaceae''. Òn rosce w lasach, a [[Kaszëbi]] mògą na niegò gadac òstrzëca. == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1969, tom III, s. 344. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] gko38hpiw1ztyu0kbr5fpi4ldk6jmi0 0 10928 206379 199002 2026-07-10T08:49:02Z Terrus38 14026 206379 wikitext text/x-wiki '''Òwczô ropùcha''' (''Linognathus ovillus'') – to je ôrt òwada z rodzëznë ''Linognathidae''. [[Domôcô òwca]] czasã miéwô te ropùchë na głowie i w jinëch placach. To je cëzożiwca. == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta|B. Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1970, tom IV, s. 340 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=624663] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Òwadë]] f5o94s3pxi50b72megnarlx0cppbt2f 0 10935 206380 200322 2026-07-10T08:49:12Z Terrus38 14026 206380 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ferula_assa-foetida_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-061.jpg|mały|''Ferula foetida'']] [[Òbrôzk:Asafoetida.jpg|mały|Czarcé łajno]] '''Czarcé łajno''' (''Ferula assa-foetida'', ''Ferula foetida'', etc.) – to je ôrt roscënë z rodzëznë ''Apiaceae''. M. jin. w [[Afganistón|Afganistónie]] òna rosce. [[Kaszëbi]] we wsë [[Stajszéwò|Stajszewò]] w XIX stolaté czarcym łajnã lékòwelë chòwã. Ks. [[Bernat Zëchta]] napisôł, że nim smarowałë sã czarownice. == Lëteratura == [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1967, tom I, s. 161 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] lxmqib496gcn9dl40gq49hg9azt5y9z 0 10936 206381 200321 2026-07-10T08:49:21Z Terrus38 14026 206381 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Wood tar.jpg|mały|Dzegc]] '''Dzegc''' – to je produkt z taczégò ôrtu drzewa jak np. [[bardówkòwatô brzózka]] (zort smòłë). [[Kaszëbi]] nim smarowelë [[swôrb]]. Ks. [[Bernat Zëchta]] napisôł, że òn béł procem czarownicóm. == Lëteratura == [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1967, tom I, s. 260 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gòspòdarzënk]] 9wizrb6k1txg15big7hvyfz6qa05xmm 0 10969 206382 198645 2026-07-10T08:49:27Z Terrus38 14026 206382 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kania5.jpg|mały|Scynanié kanie w 2015 rokù]] '''Scynanié kanie''' – je kaszëbsczi szpetôczel we wigiliã swiãtégò Jana. Na nim gôdô król, a pòtemù szôłtës òbskarżiwô kaniã i lëdze téż to robią, sãdza wëdôwô òbsąd, a kat scynô ptôcha. W [[Łebcz]]u beł téż [[Żid]] z trzema [[kòt]]ama w [[miech]]ù. Pòtemu dzéwczãta przëstrojiwałë knôpów, kòżdô swégò i bëła mùzyka. == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, ss. 129–131. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://przywidz.org/120-dodatkowe/2010/499-scynanie-kanie {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] 4zxbg3kn67fbqve61loxy03bqkcs7tc 0 10980 206160 198507 2026-07-09T23:50:15Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 206160 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Sign Route der Backsteingotik.jpg|mały|Wëdowiédnô tôfla kòłowégò szlachù EuRoB]] '''Eùropejsczi Szlach Ceglanégò Gòtikù''' ({{jãz.|en}} ''European Route of Brick Gothic'') – [[turistny szlach]] z wiele gardama nad [[Bôłt|Bôłtã]], w chtërnëch je ceglanô architektura gòtikù. Òn jidze m. jin. przez [[Słëpsk]] i [[Gduńsk]]. Szlach parłãczë pôrãset sakralnëch ë laicczich bùdowlë w [[Dëńskô|Dëńsce]], [[Niemieckô|Niemiecczi]] i [[Pòlskô|Pòlsce]], w tim [[Klôsztór|klôsztórë]], kòscołë, [[Rôtësz|rôtëszë]] i kamiéńcë, a także gardowé fòrtifikacje, taczé jak [[gardowé mùrë]], [[Wieżô|wieże]] a [[Bróma|wjôzdowé brómë]] do gard. Célã Zrzeszeniô je wspieranié kùńsztu i kùlturë, a téż nôùczi, edukacje i midzënôrodnégò pòrozmieniô, a òsoblëwié òpieczi nad wespółnym kùlturowym dzedzëctwã [[Ceglany gòtik|ceglanégò gòtikù]] a jegò pópùlarizacji westrzód szérzi pùblicznoscë. == Lësta gardów na szlachù == === w [[Dëńskô|Duńsce]] === :# [[Løgumkloster]] :# [[Aarhus]] [[Òbrôzk:Bauwerksbeschilderung der Europäischen Route der Backsteingotik.jpg|mały|Wëdowiédnô tôfla òbiektu EuRoB]] === w [[Niemieckô|Niemcach]] === :# [[Anklam]] :# [[Bad Doberan]] :# [[Brandenburg an der Havel]] :# [[Buxtehude]] :# [[Chorin]] :# [[Eberswalde]] :# [[Flensburg]] :# [[Frankfurt nad Odrą]] :# [[Greifswald]] :# [[Güstrow]] :# [[Jüterbog]] :# [[Lübeck]] :# [[Lüneburg]] :# [[Bardowick]] :# kòscołë wokół Luneburga (Kirchenkreis [[Lüneburg]]) :# [[Lüneburg]]er Klöster – klôsztorë wokół Luneburga :# [[Neubrandenburg]] :# [[Burg Stargard]] :# [[Neukloster]] :# [[Parchim]] :# [[Pasewalk]] :# [[Prenzlau]] :# [[Ribnitz-Damgarten]] :# [[Rostock]] :# [[Stendal]] :# [[Stralsund]] :# [[Tangermünde]] :# [[Wismar]] :# [[Wolgast]] === w [[Pòlskô|Pòlsce]] === :# [[Chełmno]] :# [[Gduńsk]] :# [[Grudziądz]] :# [[Myślibórz]] :# [[Olsztyn]] :# [[Płock]] :# [[Sławno]] :# [[Torń]] == Galeriô == <gallery mode="packed"> Sławno.Kościół Mariacki..jpg| Zamek w Olsztynie.jpg| Stralsunder Rathaus mit Schaufassade, dahinter die Nikolaikirche-2630.jpg| Plock62 DSC1031.JPG| Lüneburg, St. Nicolai, Foto © EuRoB, Eiko Wenzel.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Kòłowô turistika]] * [[Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha]] * [[Kaszëbsczi Szlach]] * [[Kaszëbskô Droga]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Turistika]] [[Kategòrëjô:Szlachë]] qinyvih07r2sappyuwgfy0g00pt7c5w 0 11027 206383 198235 2026-07-10T08:50:20Z Terrus38 14026 206383 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:FraserRiverSalmonFishing.jpg|mały|]] '''Kłómka''' – to je rãczno miechòwatô séc na dłudżim szachù do łowieniô rëbów. == Òbaczë téż == * [[Kaszórk]] == Lëteratura == * Ernst Seefried-Gulgowski, Von einem unbekannten Volke in Deutschland. Ein Beitrag zur Volks- und Landeskunde der Kaschubei /Izydor Gulgowski, O nieznanym ludzie w Niemczech. Przyczynek do ludoznawstwa i krajoznawstwa Kaszub, przekład M. Darska-Łogin, red. naukowa i wstęp J. Borzyszkowski, Berlin 1911 - Gdańsk 2012, s. 95. * Longin Malicki. Pożywienie rybne Kaszubów Wdzydzkich, Gdańsk : Muzeum Pomorskie, 1972, s. 10. * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, s. 174 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://polona.pl/item/1774586/13/ s. 21] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] madqivy3wro0su8vw4261lv78xc86ed 0 11042 206384 199001 2026-07-10T08:50:27Z Terrus38 14026 206384 wikitext text/x-wiki '''Karkùlëca''' – to je pôłka, chtërna na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] bëła ùziwónô do głëszeniô [[Łosos|łososów]]. == Lëteratura == [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, s. 139 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://books.google.pl/books?hl=pl&id=LLt17fJHrKMC&dq=kaszuby&focus=searchwithinvolume&q=Karkul%C3%ABca [[Bernard Zëchta]]] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gòspòdarzënk]] tkhtrjz0rwmx0gj1brnmxt3g8ojuhc5 206409 206384 2026-07-10T08:55:01Z Terrus38 14026 206409 wikitext text/x-wiki '''Karkùlëca''' – to je pôłka, chtërna na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] bëła ùziwónô do głëszeniô [[Łosos|łososów]]. == Lëteratura == [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, s. 139 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://books.google.pl/books?hl=pl&id=LLt17fJHrKMC&dq=kaszuby&focus=searchwithinvolume&q=Karkul%C3%ABca [[Bernat Zëchta]]] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gòspòdarzënk]] 919yi55ewnlh3zq11wqrx4kmp18ofuc 0 11044 206385 199995 2026-07-10T08:50:33Z Terrus38 14026 206385 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Czółenko z chaty rybackiej.jpg|mały|Klészczka i séc]] '''Klészczka''' – je do rãcznégò zesziwaniô sudłów w sécach do łowieniô rëbów np. w mòrzu. == Òbaczë téż == * [[Rëbôk]] * [[Rëbë]] * [[Rëbaczenié]] == Lëteratura == *Ernst Seefried-Gulgowski, Von einem unbekannten Volke in Deutschland. Ein Beitrag zur Volks- und Landeskunde der Kaschubei /Izydor Gulgowski, O nieznanym ludzie w Niemczech. Przyczynek do ludoznawstwa i krajoznawstwa Kaszub, przekład M. Darska-Łogin, red. naukowa i wstęp J. Borzyszkowski, Berlin 1911 - Gdańsk 2012, s. 95. * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, s. 167 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://muzeumpuck.pl/wp-content/uploads/2025/06/SLOWNIK-RYBACKI-WERSJA-UPROSZCZONA-1.pdf {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Rëbaczenié]] ih6x1ed3m3dfsx7bn3x91j32b5z0sro 0 11045 206386 195632 2026-07-10T08:50:38Z Terrus38 14026 206386 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Net.gsfc.jpg|mały|Kaszórk]] '''Kaszórk''' – to je rãczno miechòwatô séc na pałągù i dłudżim szachù do łowieniô rëbów w błotkach, a téż rowach. == Òbaczë téż == * [[Kłómka]] * [[Rëbë]] * [[Rëbaczenié]] == Lëteratura == * Ernst Seefried-Gulgowski, Von einem unbekannten Volke in Deutschland. Ein Beitrag zur Volks- und Landeskunde der Kaschubei /Izydor Gulgowski, O nieznanym ludzie w Niemczech. Przyczynek do ludoznawstwa i krajoznawstwa Kaszub, przekład M. Darska-Łogin, red. naukowa i wstęp J. Borzyszkowski, Berlin 1911 - Gdańsk 2012, s. 95. * Longin Malicki. Pożywienie rybne Kaszubów Wdzydzkich, Gdańsk : Muzeum Pomorskie, 1972, s.10 * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, s. 148 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://encyklopedia.pwn.pl/haslo/kasarek;3920863.html] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] c7t40u9hiyklo5rij2r45n1pq69idmo 0 11047 206387 198782 2026-07-10T08:50:46Z Terrus38 14026 206387 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Fish and Wildlife Service worker on boat checking gill net full of fish.jpg|mały|Drgùba z rëbama]] '''Drgùba''' – to je séc do łowieniô wikszëch rëbów, ją mògł wstawic na noc. == Lëteratura == * Ernst Seefried-Gulgowski, Von einem unbekannten Volke in Deutschland. Ein Beitrag zur Volks- und Landeskunde der Kaschubei /Izydor Gulgowski, O nieznanym ludzie w Niemczech. Przyczynek do ludoznawstwa i krajoznawstwa Kaszub, przekład M. Darska-Łogin, red. naukowa i wstęp J. Borzyszkowski, Berlin 1911 - Gdańsk 2012, s. 95. * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1967, tom I, s. 241 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://books.google.pl/books?hl=pl&id=wObhAAAAMAAJ&dq=kaszuby&focus=searchwithinvolume&q=Drguba [[Bernat Zëchta]]] * [https://pl.wikisource.org/wiki/Kaszubi_na_tle_etnografji_Polski/Rozdzia%C5%82_I] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] nwrdbyym6vgoalq1fvdndvcgktbf8lw 0 11048 206388 196237 2026-07-10T08:50:54Z Terrus38 14026 206388 wikitext text/x-wiki '''Chòchla''' – to je długô żerdza do pòpichaniô secé przë łowieniô rëbów pòd lodem. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Rëbaczenié|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * Ernst Seefried-Gulgowski, Von einem unbekannten Volke in Deutschland. Ein Beitrag zur Volks- und Landeskunde der Kaschubei /Izydor Gulgowski, O nieznanym ludzie w Niemczech. Przyczynek do ludoznawstwa i krajoznawstwa Kaszub, przekład M. Darska-Łogin, red. naukowa i wstęp J. Borzyszkowski, Berlin 1911 - Gdańsk 2012, s. 93 i 97. * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, s. 44 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [https://pl.wikisource.org/wiki/Encyklopedia_staropolska/Ca%C5%82o%C5%9B%C4%87/Tom_I Chochla] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Rëbaczenié]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] nyt6f4isaquvtfuwuav07qy3swt4yh4 0 11050 206389 196241 2026-07-10T08:51:00Z Terrus38 14026 206389 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bytów MZK ości do kłócia ryb p.jpg|mały|]] '''Òsce''' – bëłë do kłocô rëbów, tak je czedës mògł chwatac. Òne miéwałë trzë rodżi i bòdarzów szach. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Rëbaczenié|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * Longin Malicki. Pożywienie rybne Kaszubów Wdzydzkich, Gdańsk : Muzeum Pomorskie, 1972, s. 10. * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1969, tom III, s. 338 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://zbiory.nmm.pl/node/72 Bodarz] * [[:s:pl:Kaszubi na tle etnografji Polski/Rozdział I]] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Rëbaczenié]] ap8rwr5vnlqztykaeu4plfmmmve199w 0 11051 206390 200287 2026-07-10T08:51:06Z Terrus38 14026 206390 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Klepa''' – to bëła miechòwatô séc do łowieniô rëbów. Przë ni bëło colemało dwùch chłopów. Òna mògła sã sëszëc na jadrownicach. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Rëbaczenié|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, s. 166 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [[:s:pl:Kaszubi na tle etnografji Polski/Rozdział I]] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Rëbaczenié]] n69g5vro0o9nyu95io6wupb05luf9cr 0 11052 206391 201594 2026-07-10T08:51:12Z Terrus38 14026 206391 wikitext text/x-wiki '''Klepce''' abò '''klepc''' – bëłë sydłem na ptôchë. [[Kaszëbi]] kòl Bôłtë zakłôdalë klepce na [[Warna|warnë]] ë méwë. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Nôrzãda|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, s. 166 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://zbiory.nmm.pl/node/69 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nôrzãda]] plwb7uouti838sz30hag4gqf8e2eld2 0 11053 206392 201597 2026-07-10T08:51:18Z Terrus38 14026 206392 wikitext text/x-wiki '''Krabón''' – to je nôrzãdo, chtërno [[Kaszëbi]] mògą cygnąc pò dnie [[Bôłt]]u, a pòtemù łowic [[Wãgòrz|wãgòrze]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Nôrzãda|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, s. 232 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://zbiory.nmm.pl/node/83 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nôrzãda]] tg3gx1c7jgn3v5552vch3v2pkzu3s2h 0 11054 206393 201596 2026-07-10T08:51:25Z Terrus38 14026 206393 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:PuckMuseum17.JPG|mały|]] '''Karzëna''' – to je nôrzãdo, chtërno na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] mògą lëdze nosëc na plecach. Ji sztôłt je pasowny do noszeniégò na pùklach i òna mô do tegò brekòwné pôsczi. Biwało, że w tëch wiôldżëch jakbë kòszach - òd [[Bôłt]]u - białaczi [[rëbôk]]ów nosëłë rëbë na sprzedanié. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Nôrzãda|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, s. 143 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://zbiory.nmm.pl/node/97 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nôrzãda]] p9xq6u85a58lrodoxjjipjhvq7at6nb 0 11061 206394 178029 2026-07-10T08:51:31Z Terrus38 14026 206394 wikitext text/x-wiki [[File:Parachemableedwithedema.png|thumb|]] '''Szlach mùskù''' (''apoplexia cerebri'') – to je zbiér klinicznëch òbjôwów, sparłãczonëch z niespòdzajnym wëstãpiénim wërwarkù w dzejnoce mùskù òd wërwarkù mùskòwégò òpłiwù krëwi, chtërne warają wicy jak 24 gòdzënë. Jak kògòs rëszi ten szlach to òn mòże bëc na pół rëszony. == Lëteratura == [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1972, tom V, s. 262 {{stub}} [[Kategòrëjô:Medicyna]] 0peb6yba6oox8r6ch4h63gsb9q4kqri 0 11073 206395 197132 2026-07-10T08:51:39Z Terrus38 14026 206395 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Rëbacczi tuńc''' – to je kaszëbsczi [[tuńc]] dlô chłopów w kòrkach przed łowienim rëbów abò pò nim jak òni ùłowielë. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kaszëbsczé tuńce|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1970, tom IV, s. 308 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20090420072402/http://www.interklasa.pl/portal/dokumenty/r086/strony/TL.html Tańce ludowe — interklasa.pl] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé tuńce]] 06z0byzl4efdphk4bq6z89dqjzwemdu 0 11075 206396 204203 2026-07-10T08:51:45Z Terrus38 14026 206396 wikitext text/x-wiki '''Rëbacczé skòrznie''' – wësoczé [[Skòrznia|skòrznie]] dlô kaszëbsczégò [[Rëbôk|rëbôka]] np. przed łowienim [[Rëbë|rëbów]] w mòrzu. == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1970, tom IV, s. 308 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://zbiory.nmm.pl/node/80 * https://muzeumpuck.pl/wp-content/uploads/2025/06/SLOWNIK-RYBACKI-WERSJA-UPROSZCZONA-1.pdf {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Òbleczënk]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] 60k89bhtfs2re6bq1d60r2fum4zt3fz 0 11077 206397 201666 2026-07-10T08:51:51Z Terrus38 14026 206397 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Płutkò''' – płiwało pò wòdze przë łowieniu rëbów. Płuta bëłë zrobioné np. z kòrë [[Sosna|chójczi]] i biwałë 15 cm dłudżi. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Rëbaczenié|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1970, tom IV, s. 87 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://muzeumpuck.pl/wp-content/uploads/2025/06/SLOWNIK-RYBACKI-WERSJA-UPROSZCZONA-1.pdf Pluto === Szëkba === {{Szëkba|Płutkò}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Rëbaczenié]] pkffgb2izwlef6vv3c270sbe1335knp 0 11161 206398 177918 2026-07-10T08:51:57Z Terrus38 14026 206398 wikitext text/x-wiki '''Bërczk''' – to je zôbôwka zrobionô z wikszi knąpczi z dwùma dzurkama, przez chtërne przewlokłô je dëbeltnô nitka. Przez nitkã ë palce knąpka sã krãcy i jakbë brzãczi. Òn je zôbôwką dlô dzecy, a znaje gò wiele starszëch [[Kaszëbi|Kaszëbów]]. == Lëteratura == [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1967, tom I, s. 34 [[Kategòrëjô:Zôbôwczi]] 9qdwfe0ym6if8leorcqu43yunawryoj 0 11177 205979 203640 2026-07-09T22:25:09Z Terrus38 14026 205979 wikitext text/x-wiki {{Bez òdjimka}} '''Paweł Hébel''' ({{jãz.|pl}} ''Paweł Hebel''; ùr. [[8 maja]] 1920 rokù w [[Bòjano|Bòjanie]] – ùm. 1945 rokù) – béł w [[II swiatowô wòjna|II swiatowi wòjnie]] w [[Krëjamnô Wòjskòwô Òrganizacëjô "Pòmòrsczi Grif"|Krëjamni Wòjskòwi Òrganizacëji "Pòmòrsczi Grif"]] i wierã w miemiecczim lagrze [[Stutthof]]<ref>https://web.archive.org/web/20160412145049/http://www.najigoche.kaszuby.pl/artykul/artykul=291,z-dokumentacji-procesu-o-naruszenie-dobrego-imienia-jozefa-gierszewskiego-mjr-rysia/</ref> a mòże zamãczało gò Gestapo. Je mòżno, że òn w 1944 rokù zabił Miemca z KRIPO, chtëren zwôł sã Kurt Hagemann. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] rq80mjxiyzgk1yj9bi8d41qb8865rb9 0 11187 206275 204502 2026-07-10T00:52:39Z Iketsi 3254 (ang.)→({{jãz.|en}}) 206275 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Red Kite and Black Kite NAUMANN.jpg|mały|Czôrnô i lësatô kania.]] [[Òbrôzk:Milvus migrans front(ThKraft).jpg|mały|Czôrnô kania w loce. ]] '''Milvus'''<ref>[[Milvus]], [w:] Integrated Taxonomic Information System ({{jãz.|en}}).</ref>, '''kania''' – rodzôj drapieżnëch ptôchów z pòdrodzëznë jastrzëbów (''[[Accipitrinae]]'') w rodzëznie jastrzëbòwatëch (''[[Accipitridae]]).'' == Wëstãpòwanié == [[Òbrôzk:Milvus milvus, Meyerode, Belgium 1.jpg|mały|Lësaté kanie w Belgii]] Gatënczi òbejmòwóné przez rodzôj żëją w Eùropie, Azji, Africe i Òceanii <ref>D.W. Winkler, S.M. Billerman & I.J. Lovette: Hawks, Eagles, and Kites (Accipitridae), version 1.0.. W: S.M. Billerman, B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (red.): [https://birdsoftheworld.org/bow/home Birds of the World]. Ithaca, NY: Cornell Lab of Ornithology, 2020. DOI: [https://birdsoftheworld.org/bow/species/accipi1/1.0/introduction 10.2173/bow.accipi1.01.] [dostęp 2020-06-05]. ({{jãz.|en}}).</ref>. == Systematika == Rodzôj òbejmùje trzë gatënczi: * ''Milvus milvus'' ([[Karol Linneùsz|Linnaeus]], 1758) – [[Lësatô kania]] * ''Milvus migrans'' ([[Boddaert]], 1783) – [[Czôrnô kania]] * ''Milvus aegyptius ([[Gmelin]], JF, 1788) – [[Egipskô kania]]'' === Etymòlogiô pòzwë === * ''Milvus'': {{jãz.|la}} „kania”. * ''Ictinus'': {{jãz.|gr}} ικτιν ''iktin'' lub ικτινος ''iktinos'' „kania”. Tipòwi gatënk: ''Falco milvus'' {{small|Linnaeus, 1758}}. * ''Hydroictinia'': {{jãz.|gr}} ὑδρο- ''hudro-'' „wòdny-”, od ὑδωρ ''hudōr'', ὑδατος ''hudatos'' „woda”; rodzaj ''Ictinia'' {{small|Vieillot, 1816}} (kanialuk). Tipòwi gatënk: ''Falco migrans'' {{small|Boddaert, 1783}} == Òbaczë téż == {{#categorytree:Jastrzibowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * [[Bernard Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, s. 296. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Jastrzibowaté]] [[Kategòrëjô:Kanie]] n9qpjlhqunp9x25y54jcp9y54g8xwwp 206399 206275 2026-07-10T08:52:02Z Terrus38 14026 206399 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Red Kite and Black Kite NAUMANN.jpg|mały|Czôrnô i lësatô kania.]] [[Òbrôzk:Milvus migrans front(ThKraft).jpg|mały|Czôrnô kania w loce. ]] '''Milvus'''<ref>[[Milvus]], [w:] Integrated Taxonomic Information System ({{jãz.|en}}).</ref>, '''kania''' – rodzôj drapieżnëch ptôchów z pòdrodzëznë jastrzëbów (''[[Accipitrinae]]'') w rodzëznie jastrzëbòwatëch (''[[Accipitridae]]).'' == Wëstãpòwanié == [[Òbrôzk:Milvus milvus, Meyerode, Belgium 1.jpg|mały|Lësaté kanie w Belgii]] Gatënczi òbejmòwóné przez rodzôj żëją w Eùropie, Azji, Africe i Òceanii <ref>D.W. Winkler, S.M. Billerman & I.J. Lovette: Hawks, Eagles, and Kites (Accipitridae), version 1.0.. W: S.M. Billerman, B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (red.): [https://birdsoftheworld.org/bow/home Birds of the World]. Ithaca, NY: Cornell Lab of Ornithology, 2020. DOI: [https://birdsoftheworld.org/bow/species/accipi1/1.0/introduction 10.2173/bow.accipi1.01.] [dostęp 2020-06-05]. ({{jãz.|en}}).</ref>. == Systematika == Rodzôj òbejmùje trzë gatënczi: * ''Milvus milvus'' ([[Karol Linneùsz|Linnaeus]], 1758) – [[Lësatô kania]] * ''Milvus migrans'' ([[Boddaert]], 1783) – [[Czôrnô kania]] * ''Milvus aegyptius ([[Gmelin]], JF, 1788) – [[Egipskô kania]]'' === Etymòlogiô pòzwë === * ''Milvus'': {{jãz.|la}} „kania”. * ''Ictinus'': {{jãz.|gr}} ικτιν ''iktin'' lub ικτινος ''iktinos'' „kania”. Tipòwi gatënk: ''Falco milvus'' {{small|Linnaeus, 1758}}. * ''Hydroictinia'': {{jãz.|gr}} ὑδρο- ''hudro-'' „wòdny-”, od ὑδωρ ''hudōr'', ὑδατος ''hudatos'' „woda”; rodzaj ''Ictinia'' {{small|Vieillot, 1816}} (kanialuk). Tipòwi gatënk: ''Falco migrans'' {{small|Boddaert, 1783}} == Òbaczë téż == {{#categorytree:Jastrzibowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, s. 296. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Jastrzibowaté]] [[Kategòrëjô:Kanie]] hyih2marsmvca8xxzct09uk7odzfbgo 0 11196 206410 199992 2026-07-10T08:55:16Z Terrus38 14026 206410 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Latte 016.jpg|mały|Glëmza]] '''Glëmza''' abò '''glomza''' – to je produkt zrobiony z krowiegò mléka. Òna je grużelkòwati i biôłi abò żôłtawi farwë. Glomza (''Glumse'') to je [[kaszëbizm]] przeniosłé do miemiecczégò z kaszëbsczégò. == Lëteratura == * [[Sztefón Ramùłt]]. Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego. Scalił i znormalizował Jerzy Treder, Gdańsk 2003, s. 91 * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1967, tom I, s. 319 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Żëwnota]] fuctj8ezrcma6au44amkexodz30x4aj 14 11337 205924 178756 2026-07-09T20:43:06Z Iketsi 3254 {{Commons}} 205924 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Brëkòwnik uk| 1]] i89dzq67r87zau2jvc4r0sivjzygy87 0 11464 206400 202130 2026-07-10T08:52:11Z Terrus38 14026 206400 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Pomeranka Hel Muzeum (1).jpg|mały|Pòmòrénk w Mùzeùm Rëbacczim]] '''Pòmòrénk''' abò '''pòmarénk''' (pòl. pomeranka) – ôrt wiôldżégò, cãżczégò, plaskatodnowégò żôglowégò rëbacczégò bôta. Jegò kònstrukcjô pòwsta w Pòmrach (zôcz. XIX stalata), òd 80. lat XIX stalata czãsto ùżiwónô przez rëbôków na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Pòmòrénczi bëlë bùdowóné zakłôdkòwą techniką. Bëłë ùsztiwnióné dennikama ë wiązadłama srãbù, jaczé ze sobą sã nie stikałë (je to pòmión słowiańsczi techniczi bùdowë bôtów). Ne bôtë letkò mógł wëcygnąc na sztrąd przez to, że miałë plaskati dno (bëłë to nôwikszé rëbacczé bôtë na Pòmòrzim, jaczé móglë wcëgnąc na sztrąd lëdze swòjima mùsklama). Pòmòrénczi bëłë ùżiwóné do łowieniô flądrów, brëtlingów a téż [[Łosos|lososów]]. Na łów mògło na nëch bôtach jachac 6-8 lëdzy dalek w mòrze, nawetkã do 20 mòrsczich mil òd sztrądu. Na Kaszëbach bùdowóné bëłë m.jin. w Karwi, [[Jastarniô|Jastarnie]] a [[Pùck]]ù. [[Òbrôzk:Pomeranki na Zatoce Puckiej.jpg|alt=Pòmerénczi na Môłim Mòrzu kòl Jastarny|mały|Pòmòrénczi na Môłim Mòrzu kòl Jastarny]] Tipiczné pòmòrénczi bëłë òd 8,5 do 9 métrów dłudżé, a òd 2,4 do 2,6 métrów szeroczé. Pierwòszno robioné bëłë leno z dãbòwégò drzewa. Ùtikóné bëłë smòłą. Bieżało sã na nich pòd gaflowima żôglama, jaczé skłôdałë sã z grotżôgla, fòka, kliwra a topsla. Mógł nima téż jachac na paczënach. Żebë zmiészëc drif miałë szwerdã (miecz). Dzysôdnia pòmòrénczi ùżiwóné są leno do rekreacji a òbczas pòkôzków dlô letników. [[Òbrôzk:Pomeranka.jpg|alt=Kaszëbsczi pòmerénk|mały|Kaszëbsczi pòmòrénk]] == Lëteratura == [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1970, tom IV, s. 134. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.youtube.com/watch?v=bNb8wa_FqKE Mała kaszubska pomeranka] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] 38zyiv9ti0tp5dzj0b53fiogtk6rfgm 206407 206400 2026-07-10T08:54:35Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Pòmerénk]] do [[Pòmòrénk]]: nieprosti pisënk 206400 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Pomeranka Hel Muzeum (1).jpg|mały|Pòmòrénk w Mùzeùm Rëbacczim]] '''Pòmòrénk''' abò '''pòmarénk''' (pòl. pomeranka) – ôrt wiôldżégò, cãżczégò, plaskatodnowégò żôglowégò rëbacczégò bôta. Jegò kònstrukcjô pòwsta w Pòmrach (zôcz. XIX stalata), òd 80. lat XIX stalata czãsto ùżiwónô przez rëbôków na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Pòmòrénczi bëlë bùdowóné zakłôdkòwą techniką. Bëłë ùsztiwnióné dennikama ë wiązadłama srãbù, jaczé ze sobą sã nie stikałë (je to pòmión słowiańsczi techniczi bùdowë bôtów). Ne bôtë letkò mógł wëcygnąc na sztrąd przez to, że miałë plaskati dno (bëłë to nôwikszé rëbacczé bôtë na Pòmòrzim, jaczé móglë wcëgnąc na sztrąd lëdze swòjima mùsklama). Pòmòrénczi bëłë ùżiwóné do łowieniô flądrów, brëtlingów a téż [[Łosos|lososów]]. Na łów mògło na nëch bôtach jachac 6-8 lëdzy dalek w mòrze, nawetkã do 20 mòrsczich mil òd sztrądu. Na Kaszëbach bùdowóné bëłë m.jin. w Karwi, [[Jastarniô|Jastarnie]] a [[Pùck]]ù. [[Òbrôzk:Pomeranki na Zatoce Puckiej.jpg|alt=Pòmerénczi na Môłim Mòrzu kòl Jastarny|mały|Pòmòrénczi na Môłim Mòrzu kòl Jastarny]] Tipiczné pòmòrénczi bëłë òd 8,5 do 9 métrów dłudżé, a òd 2,4 do 2,6 métrów szeroczé. Pierwòszno robioné bëłë leno z dãbòwégò drzewa. Ùtikóné bëłë smòłą. Bieżało sã na nich pòd gaflowima żôglama, jaczé skłôdałë sã z grotżôgla, fòka, kliwra a topsla. Mógł nima téż jachac na paczënach. Żebë zmiészëc drif miałë szwerdã (miecz). Dzysôdnia pòmòrénczi ùżiwóné są leno do rekreacji a òbczas pòkôzków dlô letników. [[Òbrôzk:Pomeranka.jpg|alt=Kaszëbsczi pòmerénk|mały|Kaszëbsczi pòmòrénk]] == Lëteratura == [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1970, tom IV, s. 134. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.youtube.com/watch?v=bNb8wa_FqKE Mała kaszubska pomeranka] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] 38zyiv9ti0tp5dzj0b53fiogtk6rfgm 0 11489 205927 203607 2026-07-09T20:45:02Z Iketsi 3254 [[Wëdôwizna „Region”]] 205927 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Kaszëbsczi Kabaret „Fif”''' ({{jãz.|pl}} Kaszubski Kabaret „Fif”) – kabaret zasadzony w 2000 r. w [[Pùck|Pùckù]] przez [[Pioter Cëskòwsczi|Piotra Cëskòwsczégò]] a [[Róman Drzéżdżón|Rómana Drzéżdżóna]]. Repertuar w wiôldżim dzélu béł w [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim jãzëkù]]. Kabaret dzejôł do 2008 r. Òkróm Cëskòwsczégò a Drzéżdżóna wëstãpòwelë w nim m.jin. Sławòmir Gòjka, Pioter Lesnéwa (pòl. Piotr Lessnau), [[Michôł Piéper]], [[Jerzi Łisk]], Mariusz Drzéżdżón. Pòzwa „Fif” znaczi szpôs, szpòrt, wic, wërgel, gag. W 2002 r. Kabaret òstôł wëprzédniony nôdgrodą [[Òrmùzdowô Skra]], jaką przëznôwô redakcjowé kòlegium cządnika [[Pomerania (cządnik)|„Pomerania”]]. Dzél tekstów Kabaretu béł wëdrëkòwóny w ksążeczce ''Pióro do gilgania/Pióro do gëldzeniô'' (Gdiniô 2004, [[Wëdôwizna „Region”]]). == Òbaczë téż == * [[Róman Drzéżdżón]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] 8rzf8dq0vjq1dqdalhtltydu9rx9py7 0 11506 206401 198155 2026-07-10T08:52:19Z Terrus38 14026 206401 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdansk pomnik przyr 206.JPG|mały|Grëbi dąb]] '''Grëbi dąb''' – to je stôri dąb (''Quercus robur''), chtëren rosce w [[Òlëwsczé Lasë|Òlëwsczich Lasach]]. Òn je kòl 300 lat stôri. Ten òbiekt je pònazwóny mionã pamiątczi przërodë (pòjedińczé drzéwiã). Krótkò niegò rosce [[Podleszczón|pòdleszczón]] i [[Kòrëtnik|kòrëtniczi]]. '''Przësłowié''': Żôłądz je małô, ale wiôldżi dąb z nie wërosce. == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1973, tom VI, s. 274. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://rowery.trojmiasto.pl/Gruby-Dab-w-Dolinie-Samborowo-n28724.html ''Gruby Dąb w Dolinie Samborowo''] [[Kategòrëjô:Bòtanika]] josxyni8yfmg45aefdcdvk3z8jerpfz 10 11516 205829 192064 2026-07-09T15:26:10Z Iketsi 3254 Algieriô→Algeriô 205829 wikitext text/x-wiki {| style="clear:both; width:55em;margin: 1.5em auto; border:1px solid #CCC; background-color:#FCFCFC; font-size:smaller; text-align:center" ! style="background:#ccccff" align="center" | [[Państwò|Państwa]] w [[Afrika|Africe]] |- | align="center" style="font-size: 90%" | [[Algeriô]] | [[Angòlô]] | [[Benin]] | [[Bòtswanô]] | [[Bùrkina Faso]] | [[Bùrundi]] | [[Repùblika Westrzódnoafrikańskô|Centralnô Afrika]] | [[Czad]] | [[Demòkraticzna Repùblika Kòngo|DR Kòngo]] | [[Dżibùti]] | [[Egipt]] | [[Eritrejô]] | [[Eswatini]] | [[Etiopiô]] | [[Gabón]] | [[Gambiô]] | [[Ghanô]] | [[Gwineja]] | [[Gwinejô Bissau]] | [[Kamerùn]] | [[Keniô]] | [[Kòmòrë]] | [[Kòngo]] | [[Lesòthò]] | [[Liberiô]] | [[Libiô]] | [[Madagaskar]] | [[Malawi]] | [[Mali]] | [[Marokò]] | [[Maùretaniô]] | [[Maùritjùs]] | [[Mòzambik]] | [[Namibia]] | [[Niger]] | [[Nigeriô]] | [[Òstrowë Swiãtégò Tomasza i Ksążãcô]] | [[Pôłniowô Afrika]] | [[Pôłniowi Sùdan]] | [[Repùblika Zelonégò Przilądka|Zeloni Przilądk]] | [[Równikòwô Gwinejô]] | [[Rwandô]] | [[Senegal]] | [[Seszele]] | [[Sierra Leone]] | [[Somaliô]] | [[Sùdan]] | [[Tanzaniô]] | [[Togo]] | [[Tunezjô]] | [[Ùgandô]] | [[Zambiô]] | [[Zimbabwe]] | [[Ùbrzég Słoniowëch Kłów]] |- | align="center" style="font-size: 85%" colspan="2" | '''Zanôléżné teritoria:''' [[Ceuta]] * [[Kanarejscze Òstrowë]] * [[Madera]] * [[Melilla]] * [[Òstrów Sw. Helenë]] * [[Pelagijscze Òstrowë]] * [[Réunion]] * [[Sokotra]] |- | align="center" style="font-size: 85%" colspan="2" | '''Teritoria z ògrańczoném ùznaniém:''' [[Somaliland]] | [[Zôpadnô Sahara]] (Sahrawi) |} <noinclude> [[Kategòrëjô:Afrika| ]] </noinclude> 9j1bj0p8ccj2vgck8wr22jujapenish 206450 205829 2026-07-10T09:15:51Z Terrus38 14026 206450 wikitext text/x-wiki {| style="clear:both; width:55em;margin: 1.5em auto; border:1px solid #CCC; background-color:#FCFCFC; font-size:smaller; text-align:center" ! style="background:#ccccff" align="center" | [[Państwò|Państwa]] w [[Afrika|Africe]] |- | align="center" style="font-size: 90%" | [[Algeriô]] | [[Angòlô]] | [[Benin]] | [[Bòtswanô]] | [[Bùrkina Faso]] | [[Bùrundi]] | [[Repùblika Westrzódnoafrikańskô|Centralnô Afrika]] | [[Czad]] | [[Demòkraticzna Repùblika Kòngo|DR Kòngo]] | [[Dżibùti]] | [[Egipt]] | [[Eritrejô]] | [[Eswatini]] | [[Etiopiô]] | [[Gabón]] | [[Gambiô]] | [[Ghanô]] | [[Gwineja]] | [[Gwinejô Bissau]] | [[Kamerùn]] | [[Keniô]] | [[Kòmòrë]] | [[Kòngo]] | [[Lesòthò]] | [[Liberiô]] | [[Libiô]] | [[Madagaskar]] | [[Malawi]] | [[Mali]] | [[Marokò]] | [[Maùretaniô]] | [[Maùritjùs]] | [[Mòzambik]] | [[Namibia]] | [[Niger]] | [[Nigeriô]] | [[Òstrowë Swiãtégò Tomasza i Ksążãcô]] | [[Pôłniowô Afrika]] | [[Pôłniowi Sudan]] | [[Repùblika Zelonégò Przilądka|Zeloni Przilądk]] | [[Równikòwô Gwinejô]] | [[Rwandô]] | [[Senegal]] | [[Seszele]] | [[Sierra Leone]] | [[Somaliô]] | [[Sudan]] | [[Tanzaniô]] | [[Togo]] | [[Tunezjô]] | [[Ùgandô]] | [[Zambiô]] | [[Zimbabwe]] | [[Ùbrzég Słoniowëch Kłów]] |- | align="center" style="font-size: 85%" colspan="2" | '''Zanôléżné teritoria:''' [[Ceuta]] * [[Kanarejscze Òstrowë]] * [[Madera]] * [[Melilla]] * [[Òstrów Sw. Helenë]] * [[Pelagijscze Òstrowë]] * [[Réunion]] * [[Sokotra]] |- | align="center" style="font-size: 85%" colspan="2" | '''Teritoria z ògrańczoném ùznaniém:''' [[Somaliland]] | [[Zôpadnô Sahara]] (Sahrawi) |} <noinclude> [[Kategòrëjô:Afrika| ]] </noinclude> gj33ftzkqq295xlxg9bj8dh8q7b373h 206499 206450 2026-07-10T11:36:31Z Terrus38 14026 kòrekta 206499 wikitext text/x-wiki {| style="clear:both; width:55em;margin: 1.5em auto; border:1px solid #CCC; background-color:#FCFCFC; font-size:smaller; text-align:center" ! style="background:#ccccff" align="center" | [[Państwò|Państwa]] w [[Afrika|Africe]] |- | align="center" style="font-size: 90%" | [[Algeriô]] | [[Angòla]] | [[Benin]] | [[Bòtswana]] | [[Bùrkina Faso]] | [[Bùrundi]] | [[Westrzédnoafrikańskô Repùblika]] | [[Czad]] | [[Demòkraticznô Repùblika Kònga|DR Kònga]] | [[Dżibùti]] | [[Egipt]] | [[Eritreja]] | [[Eswatini]] | [[Etiopiô]] | [[Gabón]] | [[Gambiô]] | [[Ghana]] | [[Gwineja]] | [[Gwineja Bissaù]] | [[Kamerun]] | [[Keniô]] | [[Kòmòrë]] | [[Kòngò]] | [[Lesotho]] | [[Liberiô]] | [[Libiô]] | [[Madagaskar]] | [[Malawi]] | [[Mali]] | [[Marokò]] | [[Maùretaniô]] | [[Maùritius]] | [[Mòzambik]] | [[Namibiô]] | [[Niger]] | [[Nigeriô]] | [[Òstrowë Swiãtégò Tomasza i Ksążãcô]] | [[Pôłniowô Afrika]] | [[Pôłniowi Sudan]] | [[Repùblika Zelonégò Cëpla]] | [[Równikòwô Gwineja]] | [[Rwanda]] | [[Senegal]] | [[Seszele]] | [[Sierra Leòne]] | [[Somaliô]] | [[Sudan]] | [[Tanzaniô]] | [[Togò]] | [[Tunezjô]] | [[Ùganda]] | [[Zambiô]] | [[Zimbabwe]] | [[Ùbrzég Słoniowëch Kłów]] |- | align="center" style="font-size: 85%" colspan="2" | '''Zanôléżné teritoria:''' [[Ceùta]] * [[Kanarijsczé Òstrowë]] * [[Madera]] * [[Melilla]] * [[Òstrów Sw. Lénë]] * [[Pelagijsczé Òstrowë]] * [[Réunion]] * [[Sokòtra]] |- | align="center" style="font-size: 85%" colspan="2" | '''Teritoria z ògrańczonym ùznanim:''' [[Somaliland]] | [[Zôpadnô Sahara]] |} <noinclude> [[Kategòrëjô:Afrika| ]] </noinclude> hgfnreekliqdg59mscdsfdt3hpgloqd 10 11517 206507 203563 2026-07-10T11:47:21Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Szablóna:Azëjô]] do [[Szablóna:Azjô]]: pisënk 203563 wikitext text/x-wiki {| class="toccolours" width="100%" style="clear:both; width:55em;margin: 1.5em auto; border:1px solid #CCC; background-color:#FCFCFC; font-size:smaller; text-align:center" ! style="background:#ccccff" align="center" | [[Państwò|Państwa]] w [[Azëjô|Azëji]] |- | align="center" style="font-size: 90%" | [[Afganistón]] | [[Armeniô]] | [[Azerbejdżan]] | [[Bahrajn]] | [[Bangladesz]] | [[Bhutan]] | [[Brunei|Brunejô]] | [[Chińskô_Lëdowô_Repùblika|Chinë]] | [[Cyper]] | [[Filipinë]] | [[Grëzóńskô]] | [[Indie]] | [[Iran]] | [[Irak]] | [[Izrael]] | [[Japòńskô]] | [[Jemen]] | [[Jindonezjô]] | [[Jordaniô]] | [[Kambòdżô]] | [[Katar]] | [[Kazachstan]] | [[Kirgistan]] | [[Repùblika_Kòreji|Półniowò Kòreja]] | [[Nordowô Kòreja]] | [[Kùwejt]] | [[Laòs]] | [[Liban]] | [[Malediwë]] | [[Malezjô]] | [[Mòngolskô]] | [[Myanmar|Myanmar (dôwni Birma)]] | [[Nepal]] | [[Òman]] | [[Pakistan]] | [[Ruskô]] | [[Saudëjskô Arabijô]] | [[Singapùr]] | [[Sri Lanka]] | [[Syrëjô]] | [[Tadżikistan]] | [[Tajlandiô]] | [[Tajwan]] | [[Pòrënkòwi Timor]] | [[Tëreckô]] | [[Turkmenistan]] | [[Ùzbekistan]] | [[Wietnam]] | [[Zjednóné Arabsczé Emiratë]] |- | align="center" style="font-size: 90%" colspan="2" | '''Zanôléżné teritoria:''' [[Palestinskô]] | [[Makaù]] | [[Tibet]] |- | align="center" style="font-size: 90%" colspan="2" | '''Nëuznoné teritoria:''' [[Kurdistón]] | [[Nordowy Cyper]] |- | align="left" style="font-size: 90%" colspan="2" | '''Teritoria państwów butén Azëji:''' [[Aùstralëjô|Austr]]: [[Òstrów Gòdów]] ë [[Kòkòsowe Òstrowë]] | [[Egipt]]: [[Pòłòstrów Synaj|Synaj]] | [[Greckô]]: òstrowë [[Sporadë]], [[Chijos]] ë [[Lesbos]] |} <noinclude> [[Kategòrëjô:Azëjô| ]] </noinclude> csysqn494wow4mozvqssy71y324jgma 206513 206507 2026-07-10T11:54:53Z Terrus38 14026 kòrekta 206513 wikitext text/x-wiki {| class="toccolours" width="100%" style="clear:both; width:55em;margin: 1.5em auto; border:1px solid #CCC; background-color:#FCFCFC; font-size:smaller; text-align:center" ! style="background:#ccccff" align="center" | [[Państwò|Państwa]] w [[Azjô|Azji]] |- | align="center" style="font-size: 90%" | [[Afganistan]] | [[Armeniô]] | [[Azerbejdżan]] | [[Bahrajn]] | [[Bangladesz]] | [[Bhutan]] | [[Brunejô]] | [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinë]] | [[Cyper]] | [[Filipinë]] | [[Grëzóńskô]] | [[Indie]] | [[Iran]] | [[Irak]] | [[Izrael]] | [[Japóńskô]] | [[Jemen]] | [[Indonezjô]] | [[Jordaniô]] | [[Kambòdżô]] | [[Katar]] | [[Kazachstan]] | [[Kirgistan]] | [[Kùwejt]] | [[Laòs]] | [[Liban]] | [[Malediwë]] | [[Malezjô]] | [[Mòngòlskô]] | [[Mianma]] | [[Nepal]] | [[Nordowô Kòreja]] | [[Òman]] | [[Pakistan]] | [[Palestina]] | [[Pòrénczny Timor]] | [[Repùblika Kòreji|Pôłniowô Kòreja]] | [[Ruskô]] | [[Saudijskô Arabiô]] | [[Sri Lanka]] | [[Syngapùr]] | [[Syriô]] | [[Tadżikistan]] | [[Tajlandiô]] | [[Tajwan]] | [[Tëreckô]] | [[Turkmenistan]] | [[Ùzbekistan]] | [[Wietnam]] | [[Zjednóné Arabsczé Emiratë]] |- | align="center" style="font-size: 90%" colspan="2" | '''Zanôléżné teritoria:''' [[Makaù]] | [[Tibet]] |- | align="center" style="font-size: 90%" colspan="2" | '''Nieùznôwóné teritoria:''' [[Kùrdistan]] | [[Nordowi Cyper]] |- | align="left" style="font-size: 90%" colspan="2" | '''Teritoria państwów bùten Azje:''' [[Aùstraliô]]: [[Gòdowi Òstrów]] ë [[Kòkòsowé Òstrowë]] | [[Egipt]]: [[Półòstrów Synaj|Synaj]] | [[Greckô]]: òstrowë [[Spòradë]], [[Chijos]] ë [[Lesbòs]] |} <noinclude> [[Kategòrëjô:Azjô| ]] </noinclude> eabrxlr9y5pu7mhhtx9txhwus7dmifi 0 11524 206114 197861 2026-07-09T23:12:27Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Lëdzë]] to [[Category:Białczi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206114 wikitext text/x-wiki {{Nobel|Nôdgroda=Chemijô|Rok=1911}} {{Nobel|Nôdgroda=Fizyka|Rok=1903}} [[Òbrôzk:Curieosity_marie_curie_2456753.jpg|Mariô na Sorbónie w Parizù (1890)|mały|120px|left]] [[Òbrôzk:Marie Curie Tekniska museet.jpg|mały|Mariô Skłodowskô-Curie, rok 1900]] [[Òbrôzk:Pierre_and_Marie_Curie.jpg|mały|Mariô i Pierre w labòratorium]] [[Òbrôzk:Irene_and_Marie_Curie_1925.jpg|mały|Córka Jiréna i mëma Mariô w labòratorium]] '''Mariô Saloma Skłodowskô-Curie''' (pòl: ''Maria Skłodowska-Curie'', franc: ''Marie Curie'' abò ''Madame Curie'', ùr. 7 [[Lëstopadnik|lëst]]. [[1867]] w [[Warszawa|Warszawie]] – ùm. 4 [[lëpińc]]a [[1934]] we Francji) – stolemnô pòlskô-francëskô ùczała; badérka [[fizyka|fizyczi]], [[Chemijô|chemii]], radioaktiwnoscë; dwa razë noblëstka. Mariô bëła pierszą białką, chtërna dobëła [[Nôdgroda_Nobla|nôdgrodë Nobla]] na swiece, pierszą òsobą z blós 4 na swiece, chtërna dobëła nôdgrodã Nobla dwa razë i blós jedną nôblëstką w 2 apartnëch òbrëmiach dokładnëch ùczbów. <br>Bëła téż pierszą białką-profesórką na [[Sorbóna|Sorbónie]] i pierszą białką we Francji, chtërna pò smiercë spòczëła za zasłëdżi w parisczim Panteònie. Ùrodzëła sã w Zeńdzeniowi Warszawie pòd zôbòrã rusczim. Ji starszi bëlë ùbòdżëma szlachcicama ë szkòlnyma. Ji òjc, Władisłôw herbù Dołãga, bëł bezwiarniką, szkòlnym matematiczi ë fizyczi ë téż direktórã 2 gbùrsczich gimnazjów. Ji mëma, Barnisłôwa z dodoma Boguskô herbù Topór, bëła katolëczką ë prowadniczką warszawsczi płôce dlô dzéwczãt. Ji sostrë ë bracia òstëlë lékôrzama ë szkòlnyma. Czej Mariô bëłô môłô, ji ùmiłotonô sostra Zofiô ùmarła na tifus, pò czim ùmarła téż ji mëma na sëchòtë. Mariô dostała wiôlgą depresje, òstała sã bezwiarniczką ë pòswãcëła sã ùczbóm. Mario chcała sã ùczëc, le w rusczim zôbòrze bëł zakôz ùczbë na ùniwersytece dlô pòlsczich białk. Ùczëła sã na krëjamnim pòlsczim Lôtającym Ùniwersytece, gdze pòznôła ruszczich badérów, jaknò szkòlôka [[Dmitrij Mendelejew|Mendelejewa]] i szkòlôka Bunsena, chtërni ji ùczëlë chemiczny analizë. Mariô przecygnãła do [[Francëjô|Francji]] do [[Pariz]]a w 1890 z sostrą Barnisłôwą, abë sztudérowac na Sorbónie. Zamieszkôlë w Parizu, gdze Mariô òżeniła sã z francësczim chłopã, znônim fizykã i badérã piezoelektricznoscë, Pierrã Curie. Miëlë 2 córczi: Jiréna Joliot-Curie (téż badérka chemii i téż noblëstka z chemii) i Eve Curie. We Francji Mariô dowiedzëła sã ò parmieniowaniu pierwiôstka ùranu, badérowanégò bez Henriégò Bacquerele. Ji chłop Pierre z jegò bratã Jacquesã Curie ùsôdzył baro dokłôdny, elektriczny pòmiernik. Mariô, chtërna miała nót dobëc temã do ji dochtorsczi tezë na Sorbónie, z miernikã chłopa zaczątkowała badérowac parmienienie [[Ùran_(pierwiôstk)|ùranu]] we dodomù i w stôri, lékarsczi szopie na ùniwersytece, bò ni miała labòratorium. Mariô badérowała ''pechblende'', zort zemi, w chtërny je ùran, i w rokù 1898 dzãka temù òdkrëła 2 nieznóné, radioaktiwné pierwiôstczi: [[Pòlón]] i [[Rôd]]. Mionowała pòlón na czesc Pòlsczi, a rôd - radiùm, bò ''radiacjô'' pò łacyńskù to parmienienie. Mariô ùsôdzyła téż słowò "radioaktiwnosc". Za ji badérowania Mariô dobëła nôdgrodã Nobla z fizyczi razã z ji chłopã Pierre i Henri Bacquerelem w 1903. W 1911 dobëła téż nôdgrodã Nobla z chemii. Pierre ùmarł tragiczno w wëpôdkù na parisczi szasë w rokù 1906. Mariô erbowała katédre Pierre'a na Sorbónie i bez to bëła pierszô białką-profesórką wëkładającą na Sorbónie. W pierszi swiatowi wòjnie Mariô robiła w leczeniù chòrëch z radioaktiwnim permenieniã i w mediczny radiolodżi. Ji córka Jiréna téż badérowała chemie i jaknò drëga białka na swiece (pò mëmie) dobëła nôdgrodã Nobla z chemii za òdkrëce jinni radioaktiwnoscë. Mariô dobëła téż francësczi Noblëwi Order Ledżi i przëznôwóné noblëwé doktoratë na ùniwersytetach i pòlitechnikach w Pòlsce. Mariô na kùńc żëcô zaczątkowała chòrowac, tracëc słëch i wezrok, i ùmarła w 1934 r. w sanatorium Passy we Francëji na jãdzé anemije i téż pòparminiennô chòrobë, chtërna dobëła bez côłké żëcé badérowania radioaktiwnoscë. Pò smiercë Mariô i Pierre Curie òstalë ùnoblëwowóni w ùczbach i w kùlturze na swiece. Jednostka fizyczna mionowana ''Curie'' (CI) to je lëczba radioaktiwnoscë. W rokù 1946 nowo òdkrëty [[pierwiôstk]] [[Czur]] z lëczbą atomòwą 96 dostôł miono Curium (Cm) dlô pamiãcë Marii i Pierra. == Òbaczë téż == * [[Wisława Szymborska]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Białczi]] [[Kategòrëjô:Ùczba]] [[Kategòrëjô:Fizyka]] [[Kategòrëjô:Chemijô]] f2fulhl4j1v8spd8ukonobh1k2urn5b 0 11541 205981 198180 2026-07-09T22:28:10Z Terrus38 14026 205981 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Coat of arms of Arkadiusz Okroj.svg|mały]] '''Arkadiusz Òkroj''' (''Arkadiusz Okroj'') – ùr. [[27 maja]] [[1967]] w [[Kartuzë|Kartuzach]] to je ksądz doktor i biskùp w [[Pelplin|Pelplinie]]<ref>http://www.radioglos.pl/wiadomosci/z-zycia-kosciola/5500-bp-arkadiusz-okroj-przyjal-swiecenia-biskupie-w-pelplinie</ref>. W młodich latach òn mieszkôł w [[Chmielno|Chmielnie]], a ùcził sã ni leno tu, ale dali w Kartuzach, gdze zdôł egzamin dozdrzelałotë. Sztudérowanié òn zaczął w Dëchòwny Seminarëji w Pelplinie. Tùwò pò pôrã latach dożdôł sã ksãżëch swiãceniów, chtërne przëjimnął [[6 czerwińca]] 1992 rokù. Jakno ksądz béł np. w [[Łątczińskô Wigòda|Łątczińsczi Wigòdze]] (1996-1997). Òn w latach 2000 – 2010 béł òjcã dëchòwnym pelplińsczi seminarëji<ref>http://press.vatican.va/content/salastampa/it/bollettino/pubblico/2019/02/12/0122/00238.html#pe</ref>. Probòszczã w [[Kôłpino|Kôłpinie]], gdze je stôrô parafiô, òn béł òd 2010 rokù. Òd [[2 strëmiannika]] 2019 rokù òn je biskùpã sufraganã pelplińsczi diecezji. Biskùp Òkroj nie zabôcził ò swòjim kaszëbsczim pòchòdzënkù i gôdô pò [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskù]], a w 2016 rokù òn dostôł nôdgrodã „Kartëskô Skra” za pòmôganié jinym<ref>https://web.archive.org/web/20190212190353/http://www.kartuzy.pl/stolica_kaszub/nagroda-kart%C3%ABsk%C3%B3-skra</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bokroj.html catholic-hierarchy.org] * [http://nauka-polska.pl/#/profile/scientist?id=108523&_k=3iio6a dr Arkadiusz Okroj] * [https://parafiakielpino.pl/nasza-prafia/duszpasterze/ks-dr-arkadiusz-okroj Pòlskòjãzëkòwi biogram] * [http://radioglos.pl/wiadomosci/regionalne/6310-xxi-zjazd-kaszubow-w-chojnicach ''Homilia na XXI Zjazd Kaszubów w Chojnicach (2019)''] {{DEFAULTSORT:Òkroj Arkadiusz}} [[Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] 10ind7itwn9fb5p2gx7haoblbaantlt 0 11587 205982 204802 2026-07-09T22:28:18Z Terrus38 14026 205982 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Augustyn Czarnowski grave.JPG|mały|Grób Agùstina Côrnowczégò w Hélu]] '''Agùstin Côrnowczi''' ({{jãz.|pl}} ''Augustyn Czarnowski'') (ùr. [[20 maja]] 1861 rokù w [[Glësno|Glësnie]] - ùm. [[2 strëmiannika]] 1934 rokù w [[Hél]]u) - béł znónym dentistą, chtëren wiele lat robił jakno szkólny. Òn mùszôł równak jidz do [[Berlëno|Berlëna]], bò w prësczich czasach ùczôł pò pòlskù. Òn skùńcził sztudérowanié medicynë w Berlënie, a béł praktikòwny lékôrz i miôł nawetka patent na lék „Dentipurol”. Ten dentista z Kaszëb napisôł m.jin. ''Zielnik lekarski czyli Opis 125 ziół używanych w lecznictwie z podaniem ich uprawy i zastosowania. Berlin: „Przewodnik Zdrowia”'', 1905. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://pl.wikisource.org/wiki/Autor:Augustyn_Czarnowski ''Augustyn Wika-Czarnowski''] * [https://web.archive.org/web/20160304191658/http://www.przyjacielehelu.pl/hb_pdf/hb-50-1998.pdf s. 4 ''O doktorze Augustynie Czarnowskim ...''] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Côrnowczi Agùstin}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Medicyna]] pi7hn3x0pztwqkcoxif71r73zodakqc 0 11652 205991 199884 2026-07-09T22:34:43Z Terrus38 14026 205991 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = المملكة المغربية <br> ⵜⴰⴳⵍⴷⵉⵜ ⵏ ⵍⵎⵖⵔⵉⴱ |miono = Królestwò Marokańsczé |miono-genitiw = Maroka |fana = Flag of Morocco.svg |herb = Coat_of_arms_of_Morocco.svg |na karce = LocationMorocco striped2.png |jãzëk = arabsczi, berbersczi, francësczi |stolëca = Rabat |fòrma państwa = Kònstitucëjnô mònarchijô |wiéchrzëzna =716,550 |procent-wòdë = |lëdztwò =37 387 585 | rok = 2018 |dëtk = Marokańsczi dirham | kòd dëtka = MAD |czasowô cona = +1 |swiãto =18 lëstopadnika |himn =‏النشيد الشريف (al-Nashid al-Sharif) |kòd = MA |Internet = .ma |telefón = 212|Mònarcha=Muhammad VI|Premiéra=Aziz Achannusz }} '''Marokò''' – to je państwò w nordowi [[Afrika|Africe]], ze stolecznym gardã [[Rabat]]. * Ledztwò: 37,387,585 mieszkańców (2024)<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20221202191738/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/morocco/ Morocco] The World Factbook [2025-08-31]</ref> * Wiéchrzëzna: 716,550 km²<ref name=":0" /> * Nôrodné swiãto: 18 lëstopadnika (swiãto samòstójnoty)<ref>[https://www.morocco.com/about-morocco/public-holidays/ Morocco Official, Public and National Holidays] Morocco.com [2025-08-31]</ref>, 30 lëpińca (swiãto króla)<ref name=":1">[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Maroko;4169097.html Maroko] Encyklopedia PWN [2025-08-31]</ref>. Greńcze z [[Algeriô|Algerią]], [[Szpańskô|Szpańską]], [[Zôpadnô Sahara|Zôpadny Saharą]]<ref name=":1" /> (nëuznoném państwã, chtëre greńczë z [[Maùretaniô|Maùretanią]]).[[Òbrôzk:Map_of_Morocco_from_CIA_World_Factbook.png|mały|left|Karta Maroka]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Afrika]] t1pepwt1ym027fehqaqunhsns81pyt6 0 11653 205804 183100 2026-07-09T15:20:28Z Terrus38 14026 Usunięto przekierowanie do [[Algieriô]] 205804 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = al-Jazāʼir |miono = Algeriô |miono-genitiw = Algerie |fana = Flag of Algeria.svg |herb = National Emblem of Algeria (bronze effect).svg |na karce = Algeria_-_Location_Map_(2013)_-_DZA_-_UNOCHA.svg |mòtto = بالشّعب وللشّعب<br> (Z ludu i dlô ludu) |jãzëk = arabsczi, berbersczi, francësczi |stolëca = [[Algierë]] |fòrma państwa = [[repùblika]] |wiéchrzëzna = 2 381 740 |procent-wòdë = |lëdztwò = 47,735,685<ref>https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/algeria/#people-and-society The World Factbook</ref> | rok = 2025 |dëtk = Algiersczi dënar | kòd dëtka = DZD |czasowô cona = +1 |swiãto = |himn = Kassaman (Przësëgamë) <center>[[Òbrôzk:Kassaman instrumental.ogg]]</center> |kòd = DZA, DZ |Internet = .dz |telefón = 213|Prezydeńt=Abd al-Madżid Tabbun|Premiéra=Sifi Ghrieb|aùtowi kòd=DZ|data ùsôdzenia=5 lëpińca 1962 }} '''Algieriô''' abò '''Algierskô''' – to je stolemne państwò w nordowi [[Afrika|Africe]], ze stolecznym gardã [[Algiers]]. Algerio je nôwikszim wedle wiéchrzëznë panstwã Afriki. == Òbaczë téż == * [[Algierë]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Algieriô]] 0pahdv2it0h58ahwhk5h86rm1zual8u 205806 205804 2026-07-09T15:20:46Z Terrus38 14026 205806 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = al-Jazāʼir |miono = Algeriô |miono-genitiw = Algerie |fana = Flag of Algeria.svg |herb = National Emblem of Algeria (bronze effect).svg |na karce = Algeria_-_Location_Map_(2013)_-_DZA_-_UNOCHA.svg |mòtto = بالشّعب وللشّعب<br> (Z ludu i dlô ludu) |jãzëk = arabsczi, berbersczi, francësczi |stolëca = [[Algierë]] |fòrma państwa = [[repùblika]] |wiéchrzëzna = 2 381 740 |procent-wòdë = |lëdztwò = 47,735,685<ref>https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/algeria/#people-and-society The World Factbook</ref> | rok = 2025 |dëtk = Algiersczi dënar | kòd dëtka = DZD |czasowô cona = +1 |swiãto = |himn = Kassaman (Przësëgamë) <center>[[Òbrôzk:Kassaman instrumental.ogg]]</center> |kòd = DZA, DZ |Internet = .dz |telefón = 213|Prezydeńt=Abd al-Madżid Tabbun|Premiéra=Sifi Ghrieb|aùtowi kòd=DZ|data ùsôdzenia=5 lëpińca 1962 }} '''Algeriô''' abò '''Algerskô''' – to je stolemne państwò w nordowi [[Afrika|Africe]], ze stolecznym gardã [[Algiers]]. Algerio je nôwikszim wedle wiéchrzëznë panstwã Afriki. == Òbaczë téż == * [[Algierë]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Algieriô]] rs0mr2k6xkiei518g31whlhoa10n1lx 205812 205806 2026-07-09T15:24:10Z Iketsi 3254 ' – to je '→' – '; {{Kòntrola}} 205812 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = al-Jazāʼir |miono = Algeriô |miono-genitiw = Algerie |fana = Flag of Algeria.svg |herb = National Emblem of Algeria (bronze effect).svg |na karce = Algeria_-_Location_Map_(2013)_-_DZA_-_UNOCHA.svg |mòtto = بالشّعب وللشّعب<br> (Z ludu i dlô ludu) |jãzëk = arabsczi, berbersczi, francësczi |stolëca = [[Algierë]] |fòrma państwa = [[repùblika]] |wiéchrzëzna = 2 381 740 |procent-wòdë = |lëdztwò = 47,735,685<ref>https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/algeria/#people-and-society The World Factbook</ref>| rok = 2025 |dëtk = Algiersczi dënar | kòd dëtka = DZD |czasowô cona = +1 |swiãto = |himn = Kassaman (Przësëgamë) <center>[[Òbrôzk:Kassaman instrumental.ogg]]</center> |kòd = DZA, DZ |Internet = .dz |telefón = 213|Prezydeńt=Abd al-Madżid Tabbun|Premiéra=Sifi Ghrieb|aùtowi kòd=DZ|data ùsôdzenia=5 lëpińca 1962 }} '''Algeriô''' abò '''Algerskô''' – stolemne państwò w nordowi [[Afrika|Africe]], ze stolecznym gardã [[Algiers]]. Algerio je nôwikszim wedle wiéchrzëznë panstwã Afriki. == Òbaczë téż == * [[Algierë]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Algieriô]] 5bfu8obutygaobqm5vm302tv4qczxot 205838 205812 2026-07-09T15:26:44Z Iketsi 3254 Algerio→Algeriô 205838 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = al-Jazāʼir |miono = Algeriô |miono-genitiw = Algerie |fana = Flag of Algeria.svg |herb = National Emblem of Algeria (bronze effect).svg |na karce = Algeria_-_Location_Map_(2013)_-_DZA_-_UNOCHA.svg |mòtto = بالشّعب وللشّعب<br> (Z ludu i dlô ludu) |jãzëk = arabsczi, berbersczi, francësczi |stolëca = [[Algierë]] |fòrma państwa = [[repùblika]] |wiéchrzëzna = 2 381 740 |procent-wòdë = |lëdztwò = 47,735,685<ref>https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/algeria/#people-and-society The World Factbook</ref>| rok = 2025 |dëtk = Algiersczi dënar | kòd dëtka = DZD |czasowô cona = +1 |swiãto = |himn = Kassaman (Przësëgamë) <center>[[Òbrôzk:Kassaman instrumental.ogg]]</center> |kòd = DZA, DZ |Internet = .dz |telefón = 213|Prezydeńt=Abd al-Madżid Tabbun|Premiéra=Sifi Ghrieb|aùtowi kòd=DZ|data ùsôdzenia=5 lëpińca 1962 }} '''Algeriô''' abò '''Algerskô''' – stolemne państwò w nordowi [[Afrika|Africe]], ze stolecznym gardã [[Algiers]]. Algeriô je nôwikszim wedle wiéchrzëznë panstwã Afriki. == Òbaczë téż == * [[Algierë]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Algieriô]] if91hicesflhesgc13ee7qoc5jutmrf 0 11655 206495 193645 2026-07-10T11:25:48Z Terrus38 14026 UWAGA! Zastąpienie treści hasła bardzo krótkim tekstem: „{{ADR|nieprosti pisënk}}” 206495 wikitext text/x-wiki {{ADR|nieprosti pisënk}} g9kjhqnrb7jtzvy9ny5rafzo5ien95u 0 11656 206267 200883 2026-07-10T00:47:47Z Iketsi 3254 <abbr>ang.</abbr>→{{jãz.|en}}; ' – to je '→' – ' 206267 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Nyika yeZimbabwe <br>Ilizwe leZimbabwe |miono = Repùblika Zimbabwe |miono-genitiw = Zimbabwe |fana = Flag of Zimbabwe.svg |herb = Coat_of_arms_of_Zimbabwe.svg |na karce = Location_Zimbabwe_AU_Africa.svg |mòtto = "Unity, Freedom, Work" |jãzëk = Shona, Ndebele, klikowi Koisan, anielsczi, Sotho, Tonga, Tswana, Xhosa |stolëca = Harare |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 390.757 |procent-wòdë = |lëdztwò = 16.150.362 | rok = 2017 |dëtk = Zimbaweńsczi brutto dolar (zolar) | kòd dëtka = RTGS |czasowô cona = +1 |swiãto = [[18 strëmiannika]] |himn = "Blessed be the land of Zimbabwe" |kòd = ZW |Internet = .zw |telefón = 263|Prezydeńt=Emmerson Mnangagwa }} '''Zimbabwe''' – państwò w pôłniowi [[Afrika|Africe]], bez przëstãpù do mòrza, ze stolecznym gardã [[Harare]]. Greńczë z [[Pôłniowô Afrika|Pôłniową Afriką]], [[Bòtswanô|Bòtswaną]], [[Zambiô|Zambią]] i [[Mòzambik|Mòzambikã]]. Zimbabwe bëłô britijską kòlonią jakno Pôłniowô Rodezjô, chtërna òbznojmiła samòstójnotã w 1965, jakno Rodezjô<ref name=":0">[https://www.naa.gov.au/help-your-research/fact-sheets/independence-zimbabwe ''Independence of Zimbabwe.'']&#x20;[online] National Archives of Australia.&#x20;[dost. 2026-05-24].&#x20;({{jãz.|en}}).</ref>, pòtemù krôj zjinaczëł miono na Zimbabwe-Rodezjô, a na kuńcu Zimbabwe<ref name=":1">''[https://www.worldstatesmen.org/Zimbabwe.html Zimbabwe]'' [online], www.worldstatesmen.org [dost. 2026-05-24].</ref>, zwëskał samòstójnotã 18 łżëkwiata 1980<ref name=":0" /><ref name=":1" />. == Galeriô Zimbabwe == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Curled_trunk.jpg|Słoń w Zimbabwe Òbrôzk:Canada_wins_Zimbabwe_in_Rio_Olympics_07.jpg|Zimbabwscze mionkarki w bala na Olimpiadze w Rio Òbrôzk:ZmbziRvr.jpg|[[Rzéka]] w Zimbabwe Òbrôzk:Victoria Falls aerial view September 2003.jpg|Wòdaspad Victoria w Zimbabwe Òbrôzk:Shona_witch_doctor_%28Zimbabwe%29.jpg|Chłop w Zimbabwe Òbrôzk:ZimbabweOMC.png|Karta Zimbabwe </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Afrika]] omnvk2qf495feyl3ltj3wa530zuig13 0 11688 206024 205275 2026-07-09T22:51:58Z Terrus38 14026 206024 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Znak Moravy.svg|mały|Mòrawskô]] [[Òbrôzk:Banner_of_arms_of_Moravia.svg|mały|Fana Mòrawskô]] [[Òbrôzk:01 airshots.cz-wallpaper16x10-noTm.jpg|mały|Brno westrzédz]] '''Mòrawskô''' – historëczny krôj w westrzédnej [[Eùropa|Eùropie]]. Dzél [[Czeskô Repùblika|Czesczi Repùbliczi]]. Stolecznym gardã Mòrawskô je [[Brno]]. == Historëjô == * Mòrawski Królestwò (Państwò Wiôlgômòrawskô):822–906 * Wòjewództwò (Udzielne Ksyżestwò Mòrawską): 1055–1192 * Mòrawski Marghróbstwò (Marchia Mòrawska): 1192–1920 == Geògrafijô == Mòrawskô je región we Westrzédny Eùropie, bez przëstãpù do mòrza. Òna grańczi na zôpadze z Bòhemią, na pôłnim z [[Aùstriô|Aùstrią]], òd pórénkù ze [[Słowackô|Słowacką]] ë na nordze z Czesczim (Mòrawsczim) Szląskã. * stoleczny gard: Brno * lëdztwò: 3 268 500 (1991) * wiéchrzëzna: 22,348.87 km² Tak tej przëpôdô tu leno 122 lëdzy na 1 km². Przë tim 0,9 mln [[Mòrawianów]] mieszkô w aglomeracje Brno ë 1,1 mln w w aglomeracje Ostrava. Tu je ùrzãdowi [[Czesczi jãzëk|czesczi]] ([[Mòrawsczi jãzëk|mòrawski]]) jãzëk. Dominëjącą religiją w Mòrawskô je rzimskòkatolëckô wiara. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://morava.nu/ {{Eùropa}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Czeskô]] ihxsw6g7si89d5celrsb7py4uqc87zf 0 11742 205984 194841 2026-07-09T22:28:58Z Terrus38 14026 205984 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Samp Jerzy.JPG|mały|Jerzi Samp]] '''Jerzi Samp''' (ùr. [[23 strëmiannika]] 1951 rokù w [[Gduńsk]]ù – ùm. [[16 gromicznika]] 2015 rokù) – béł runitą i ùczłim historikã lëteraturë, chtëren zajimôł sã téż kaszëbską kùlturą. Je òpublikòwóny np. "Złowioné żëcé" (2016) – dolmaczënk z pòlsczégò na kaszëbsczi jegò legendë. Òna je ò [[Gduńsk|Gduńskù]] i kaszëbsczim [[rëbôk|rëbôkù]]. == Ùsôdztwò (wëjimk) == * Ksiądz biskup Konstanty Dominik : jego służba w Kościele a kultura rodzima (1984) * Poezja rodnej mowy (1985) * Zaklęta stegna. Bajki kaszubskie / wybór tekstów, oprac. i adapt. literacka, przekł. z kaszubskiego, przedm. i posł. oraz oprac. graf.(1985) * Motywy skandynawskie w tradycji, kulturze i piśmiennictwie kaszubsko-pomorskim : XVIII Kaszubsko-Pomorskie Spotkania Wdzydzkie (1988) * Przygoda Królewianki i inne bajki z Kaszub (1994) * Złowioné żëcé, [w:] Gduńsk : basniowô stolëca Kaszub / skaszëbił Grégór Schramke ; [malënczi Joana Kòzlarskô] (2016) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.worldcat.org/identities/lccn-n78060033/ WorldCat] {{Ùzémk artikla}} {{DEFAULTSORT:Samp Jerzi}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] h92fjf0ono4tp3w916pclraxn43jsk1 0 11760 206402 204437 2026-07-10T08:52:36Z Terrus38 14026 206402 wikitext text/x-wiki '''Ùspiewa''' - pòdług wierzeniô niechtërnëch Kaszëbów to bëło spiéwanié m. jin. psalmów przë zapôlony [[Gromica|gromicë]] żebë kògòs ùsmiercëc. To bëła takô nibë pògrzebòwô liturgiô dlô żëwëgò człowieka. Pisôł ò tim np. [[Bernat Zëchta]]: "Pògòdzë sã ze strëchem, bò jesz rozpòcznie ùspiewã na cebie. Co bë le jô na niegò nie rozpòczął ùspiewë, bò jô jem niedowinni." == Lëteratura == * Berger, Rupert. Tł.: Zychowicz, Juliusz, Tschuschke, Michał. (Red.), Mały słownik liturgiczny. Poznań : "W Drodze", 1990, ss. 79-80 * [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1970, tom IV, s. 208 * [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1972, tom V, s. 138 * [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1973, tom VI, s. 35 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20211128141902/https://www.bazhum.muzhp.pl/media/files/Kwartalnik_Historii_Nauki_i_Techniki/Kwartalnik_Historii_Nauki_i_Techniki-r2009-t54-n2/Kwartalnik_Historii_Nauki_i_Techniki-r2009-t54-n2-s173-180/Kwartalnik_Historii_Nauki_i_Techniki-r2009-t54-n2-s173-180.pdf Józef Torlińsczi za ''Barbara Kuźnicka''] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Etnologiô]] c9be1j4c3ffdcetz0t3vip8r0bmcbnr 0 11855 206132 194987 2026-07-09T23:17:14Z Terrus38 14026 206132 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Formański Witold.JPG|mały|Fòrmańsczi w 1980 rokù]] '''Witóld Fòrmańsczi''' (''Witold Formański'', ùr. [[22 lëstopadnika]] 1913 r. w [[Pelplin|Pelplinie]] – ùm. [[25 czerwińca]] 1998 r.) – pòlsczi sãdza Nôwëższégò Sądu. Skùńcził prawò na Ùniwersytece w [[Pòznanié|Pòznaniu]]. Òn jakno przédnik z dwùma sãdzama w Nôwëższim Sądze we Warszawie zarejestrowôł [[Solidarnosc (warkòwô zrzesz)|Samòstójną Samòsprôwną Warkòwą Zrzesz "Solidarnosc"]]. To bëło [[10 lëstopadnika]] 1980 r. == Òbaczë téż == * [[Antón Groth]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20210513101711/https://viaf.org/viaf/101958476/ VIAF] {{DEFAULTSORT:Fòrmańsczi, Witóld}} [[Kategòrëjô:Lëdzë]] [[Kategòrëjô:Pòlskô]] ozreltxw5nmgmora6ps7hdoypw8m9n0 0 11864 206202 196472 2026-07-10T00:22:13Z Iketsi 3254 <abbr>an.</abbr>→{{jãz.|en}} 206202 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòlitik|jimiã=Adolf Hitler|gwôsné jimiã=Adolf Hitler|Òbrôzk=Hitler portrait crop.jpg|òpis=Òficjalny pòrtret Hitlera (1938)|Data_ùrodzeniô=20 łżëkwiata 1889|Môl_ùrodzeniô=Braunau am Inn|Data_smierci=30 łżëkwiata 1945|Mol_smierci=[[Berlëno]]|1. fónkcjô=Kanclérz Rzeszë|1. Òd=30 stëcznika 1933|1. Do=30 łżëkwiata 1945|1. Pòprzédca=[[Kurt von Schleicher]]|1. Nastãpnik=[[Joseph Goebbels]]|1. partiô=NSDAP|2. fónkcjô=Wódca Rzeszë|2. Òd=2 zélnika 1934|2. Do=30 łżëkwiata 1945|2. Pòprzédca=[[Paul von Hindenburg]] (jako prezydent)|2. Nastãpnik=[[Karl Dönitz]] (jako prezydent)|2. partiô=NSDAP|3. fónkcjô=Przédnik DAP/NSDAP|3. Òd=29 lëpińca 1921|3. Do=30 łżëkwiata 1945|3. Pòprzédca=Anton Drexler|3. Nastãpnik=Martin Bormann (jako minyster partie)}} '''Adolf Hitler''' (ùr. 20 łżëkwiata 1889, zm. 30 łżëkwiata 1945) – miemiecczi pòlitikôrz pòchôdający z [[Aùstriô|Aùstrie]]. Hitler béł diktatorã [[Niemieckô|Miemiecczi]] òd 1933 do 1945. Òn téż je òdpòwiedzalny za przesprawë procëm lëdzkòscë, np. [[Holokaust]]. == Żëcé == Narodzënë Hitlera nastąpiłë 20 łżëkwiata 1889 w [[Bramau Am Inn]] w Aùstrio-Madżarsczi (dzysô Aùstriackô). Béł sztërë dzeckã [[Alois Hitler|Aloisa Hitlera]] i [[Klara Hitler|Klary z dodomu Pölzl]]. Miôł młodé ò sétmë lat sostrã [[Paula Hitler|Paulã]]<ref>''[https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/adolf-hitler-early-years-1889-1921 Adolf Hitler: Early Years, 1889–1921]'' [online], Holocaust Encyclopedia [dost. 2026-04-26] ({{jãz.|en}}).</ref>. Chòdzył nôprzódka do szkòłë w [[Linz]], a pózni – w [[Steyr]]<ref>Dinning&nbsp;R., ''[https://www.historyextra.com/period/second-world-war/adolf-hitler-fuhrer-facts-guide-rise-nazi-dictator-biography-pictures/ Adolf Hitler: Biography, Facts, Rise To Power & Photos | HistoryExtra]'' [online], www.historyextra.com [dost. 2026-04-26] ({{jãz.|en}}).</ref>. Pò [[Anschluss]]u i jinëch agresywnëch zrëchach Hitlera zaczãła sã [[II swiatowô wòjna]]. W 1945 Hitler zabił sã pò radzecczim przëjimniãcym [[Berlin]]a<ref>Helmig&nbsp;L., ''[https://www.trumanlibraryinstitute.org/wwii-80-the-death-of-adolf-hitler/ WWII 80: The Death of Adolf Hitler]'' [online], Truman Library Institute, 30 łżëkwiata 2025 [dost. 2026-04-26].</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòliticë]] i83z6fvgh601tro7fk3elnwjm2zsyiz 0 11877 206378 205222 2026-07-10T08:47:40Z Terrus38 14026 206378 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Medal Stolema.png|mały|Medal Stolema (2024)]] '''Medal Stolema''' – wëapartnienié przëznôwóné òd 1967 rokù przez [[Karno Sztudérów „Pòmòraniô”]]. Jeden z nôwôżniészëch westrzód medalów, nôdgród i òdznaczeniów w kaszëbskò-pòmòrsczim strzodowiszczu<ref>[https://gdansk.gedanopedia.pl/gdansk/?title=MEDAL_STOLEMA MEDAL STOLEMA], gedanopedia.pl</ref>. Czãsto nazéwóny kaszëbsczim [[Nôdgroda Nobla|Noblã]]<ref>np. [https://expresskaszubski.pl/pl/14_kultura/79115_region-artur-jablonski-odznaczony-medalem-stolema.html Region. Artur Jabłoński odznaczony Medalem Stolema], expresskaszubski.pl, 20 strëmiannik 2026.</ref>, medal przëznôwóny je personóm (lub karnie lëdzy), jinstitucjóm i jinym òrganizacjóm, jaczé òsoblëwò zasłużëłë sã dlô kùlturë Kaszëb, Kòcewiô, Krôjnë czë Pòmòrsczi, lub ji rozkòscerzaniô. Pierszé „Stolemë” w 1967 rokù przëznóno w szescu òbrëmiach: * '''nôùkòwim''' – Jón Léón Łuka za dokôz pt. ''Kultura pomorska na Pomorzu Gdańskim'', * '''lëterackò-artisticznym''' – Agùstin Necel za całownotã lëteracczégò ùróbkù, * '''pùblicystnym''' – Kònstanti Bączkòwsczi za pùblicystykã w pismach "Litery" i "Biuletyn Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego", * '''pòpùlarizacjowim''' – [[Léòkadia Trepczik|Léòkadiô]] i [[Jón Trepczik]] za pòpùlarëzacjã kaszëbsczich frantówków, * '''òrganizatorsczim''' – Aleksander Arendt za robòtã w Kaszëbsczim Zrzeszenim i Kaszëbskò-Pòmòrsczim Zrzeszenim w latach 1956-1966, * tpzw. '''nôdgroda młodëch''' – Edmùnd Pùzdrowsczi za pòeticczi zbiérk ''Koło''<ref>[[Wòjcech Czedrowsczi|Wojciech Jankie]], ''Stolemowcy'', „Biuletyn Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego” 1967 nr 2, s. 14-20.</ref>. W pózniészëch latach ta ùdba òsta zaniechónô, a medal je przëznôwóny bez wëapartnieniô na kategòrie. Gala Wrãczeniô Medalu Stolema òdbiwô sã w Stôromiesczim Rôtëszù we Gduńskù. Kandidatów do nôdgrodë mòże zgłosëc kòżdi, wësëłającë zgłoszenié do karna sztudérów. Wëbiéru dokònywô Kapituła Medalu, jaką twòrzą fùlprawny nôleżnicë Karno Sztudérów „Pòmòraniô”. == Laùreacë Medalu Stolema == === XX wiek === {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed collapsible collapsed" style="width:80%;" |- ! colspan="2" align="center" style="background-color:#000"| <span style="color:white">Laùreacë Medalu Stolema w XX wiekù</span> |- ! style="background-color:gold"| <small>Rok</small> ! style="background-color:gold"| <small>Laùreacë</small> |- | <center>[[1967]]</center> | Aleksander Arendt, Kónstanti Bączkòwsczi, Jón Léón Łuka, Agùstin Necel, Edmùnd Pùzdrowsczi, [[Léòkadia Trepczik]], [[Jón Trepczik]] |- | <center>[[1968]]</center> |[[Jón Piépka]], [[Bernat Sëchta]], [[Izabella Trojanowskô]] |- | <center>[[1969]]</center> |Tadeusz Bòlduan, [[Józef Brusczi]], [[Ryszard Kukier]], Frido Metsk, Róża Òstrowskô, Marión Kòłodzéj, Tadeùsz Minc |- | <center>[[1970]]</center> |[[Gerat Labùda]], [[Marión Mòkwa]], Òtiliô Szczukòwskô, Léòn Roppel, Anna Òstrowskô, Helena Knut, Władisława Wisniewskô |- | <center>[[1971]]</center> | Andrzéj Bùkòwsczi, Frãcëszk Fenikòwsczi, Henrik Jabłońsczi, [[Kaszëbsczé Karno Piesni i Tuńca Kaszëbë|Kaszëbsczé Karno Piesni i Tuńca „Kaszëbë” z Kartuz]] |- | <center>[[1972]]</center> |Stanisłôw Gerszewsczi, [[Wòjcech Czedrowsczi]], [[Alojzy Nôgel]] |- | <center>[[1973]]</center> | Kònrôd Cechanowsczi, Sztefaniô Liszkòwskô-Skùrowô, [[Ferdinand Neureiter]], [[Julión Ridzkòwsczi]], Stanisłôw Wësecczi, Jerzi Piankòwsczi, Kaszëbsczé Karno Piesni i Tuńca Bëtowsczi Zemie |- | <center>[[1974]]</center> |Bòlesłôw Fac, Zofiô Janukòwicz-Pòbłockô, [[Anna Łajming]], Wawrzińc Samp |- | <center>[[1975]]</center> |Anna Jachnina, [[Stanisłôw Pestka]], Zdzysłôw Stieber |- | <center>[[1976]]</center> |Frãcëszk Mamùszka, [[Stanisłôw Òkóń]], [[Alesz Trojanowsczi]], [[Fabrika Stołowi Pòrcelanë|Fabrika Stołowi Pòrcelanë „Lubiana” w Łubianie]] |- | <center>[[1977]]</center> |[[Aleksander Labùda]], Izajôsz Rzepa, [[Aleksander Tomaczkòwsczi]] |- | <center>[[1978]]</center> |Lech Bądkòwsczi, [[Józef Bòrzëszkòwsczi]], Nôùkòwò Stowôra w Torniu |- | <center>[[1979]]</center> |Hanna Pòpòwskô-Tabòrskô, Róman Klim |- | <center>[[1980]]</center> |[[Édmùnd Kamińsczi]], Kadzmiérz Òstrowsczi, [[Frãcëszk Tréder]] |- | <center>[[1981]]</center> |''nôdgroda nie òsta przëznónô'' |- | <center>[[1982]]</center> | [[Józef Ceynowa]], Władisłôw Kirstein, Féliks Marszałkòwsczi, [[Paweł Szefka]], Aktorskò-Téatrowé Karno „Szopczi” z Lãbòrga |- | <center>[[1983]]</center> | [[Jón Drzéżdżón]], [[Édwôrd Bréza]], [[Jerzi Tréder]], [[Friedhelm Hinze]] |- | <center>[[1984]]</center> |Léónôrd Brzezyńsczi, Marijô Kòwalewskô, Romùald Łukòwicz |- | <center>[[1985]]</center> | [[Jerzi Samp]], Róman Wapińsczi, [[Günter Grass]] |- | <center>[[1986]]</center> | Władisłôw Odińc |- | <center>[[1987]]</center> | Marión Biskùp, Kristina Szalasnô, Fòlkloristiczné Karno „Hòpòwianie” |- | <center>[[1988]]</center> | [[Eùgeniusz Gòłąbk]], [[Antón Peplińsczi]], Jón Własniewsczi, Kaszëbsczé Karno „Kòleczkòwianie” |- | <center>[[1989]]</center> | Elżbiéta Zawackô, [[Frãcëszk Grëcza]], Karno „Tëchlińsczé Skrzatë” |- | <center>[[1990]]</center> | [[Marión Miotk]], Jerzi Knyba |- | <center>[[1991]]</center> | Mark Latoszk z karnã socjologów, [[Stanisłôw Janke]] |- | <center>[[1992]]</center> | Karno Piesni i Tuńca „Serakòjce”, Tadeùsz Gleinert, [[Bògùsłôw Głodowsczi]] |- | <center>[[1993]]</center> | Jón Perszón, Genowefa Pałubickô, [[Jerzi Stachùrsczi]], karno „Mòdrôczi” z Parchòwa i „Mòdrôczczi” z Nôklë |- | <center>[[1994]]</center> | Zygmùnd Szultka, Witóld Bòbrowsczi, Kónrôd Kòbiéla i Andrzéj Kòbiéla |- | <center>[[1995]]</center> | Kadzmiérz Raepke, Henrik Mross |- | <center>[[1996]]</center> | [[Wanda Lew-Czedrowskô|Wanda Czedrowskô]], [[Józef Chełmòwsczi]], Mark Biczkòwsczi |- |<center>[[1997]]</center> |Felicjô Baska-Bòrzëszkòwskô, [[Jón Walkùsz]], Frãcëszk Kwidzyńsczi, Édwôrd Rimar, Kaszëbsczé Lëdowé Karno „Krëbane” z Brus |- |<center>[[1998]]</center> |[[Władisłôw Szulëst]], Bruno Cërocczi, Schola Cantorum Gedanensis |- |<center>[[1999]]</center> |Inga Mach, [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi]], Anna Żurakòwskô, Janusz Żurakòwsczi |- |<center>[[2000]]</center> |[[Marión Selin]], Edmùnd Szczesôk |} === XXI wiek === {| class="wikitable mw-collapsible collapsible" style="width:80%;" |- ! colspan="2" align="center" style="background-color:#000"| <span style="color:white">Laùreacë Medalu Stolema w XXI wiekù</span> |- ! style="background-color:gold"| <small>Rok</small> ! style="background-color:gold"| <small>Laùreacë</small> |- | <center>[[2001]]</center> | [[Tadeùsz Gòcłowsczi]], [[Janusz Kòwalsczi]] |- | <center>[[2002]]</center> | Jerzi Dąbrowa-Januszewsczi, [[Danuta Pioch]] |- | <center>[[2003]]</center> | [[Karno Piesni i Tuńca Bazunë miona Aleksandra Tomaczkòwsczégò|Karno Piesni i Tuńca „Bazunë” z Żukòwa]], [[Cezari Òbracht-Prondzyńsczi]] (nie przëjął nôdgrodë) |- | <center>[[2004]]</center> | Jowita Kãcyńskô, Janusz Kùtta |- | <center>[[2005]]</center> | Tadeùsz Linkner, [[Teréza Hoppe]], Stanisłôw Geppert |- | <center>[[2006]]</center> | [[Witosława Frankòwskô]], [[Duszan Pażdżersczi]], [[Donôld Tusk]] |- | <center>[[2007]]</center> | [[Tomôsz Fópka]] |- | <center>[[2008]]</center> | Klub Sztudérów „Jutrzniô” |- | <center>[[2009]]</center> | [[Ida Czajinô]], [[Róman Drzéżdżón]] |- | <center>[[2010]]</center> | [[Adam Riszard Sykòra]], Zbigniew Jankòwsczi |- | <center>[[2011]]</center> | [[Danuta Stenka]], Andrzéj Gąsorowsczi |- | <center>[[2012]]</center> | [[Dawid Szulëst]], Kaszëbsczé Òglowòsztôłcącé Liceùm w Brusach |- | <center>[[2013]]</center> | [[Jerzi Nacel]] |- | <center>[[2014]]</center> | [[Wanda Kiżewskô]], [[Bòżena Ùgòwskô]] |- | <center>[[2015]]</center> | Aleksandra Kùcharskô-Szefler, Jaromir Szroeder |- | <center>[[2016]]</center> | Kadzmiérz Ickiewicz |- | <center>[[2017]]</center> | [[Róman Skwiercz]] |- | <center>[[2018]]</center> | Maria Pająkòwskô-Kãsëkòwô, Władisłôw Czarnowsczi |- | <center>[[2019]]</center> | Jadwiga Kirkòwskô |- | <center>[[2020]]</center> | Mark Cybùlsczi, [[Édmùnd Szëmikòwsczi]] |- | <center>[[2021]]</center> | Edmùnd Zelińsczi |- | <center>2022</center> | Maria Krosnickô |- | <center>2023</center> | dr Dariusz Majkòwsczi<ref>[https://web.archive.org/web/20240314110707/http://pomorania.kaszubi.eu/2024/01/medal-stolema-2023-dla-dariusza.html Medal Stolema 2023 dla Dariusza Majkowskiego], pomorania.kaszubi.eu, 23 stëcznika 2024, Wayback Machine, web.archive.org, dost. 30 czerwińca 2026.</ref> |- | <center>2024</center> | dr [[Justina Pòmierskô]], prof. [[Daniel Kalinowsczi]] |- | <center>2025</center> | [[Artur Jablonsczi|Artur Jabłońsczi]] |} {{Aktualizacjô|Òstatnô=2026-03-21|Nastãpnô=+1 rok}} == Òbaczë téż == * [[Nôdgroda]] * [[Stolem]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20260422142520/https://pomorania.com/projekty/medal-stolema https://pomorania.com/projekty/medal-stolema] * https://web.archive.org/web/20260522202031/https://bibliotekacyfrowa.eu/dlibra/publication/45377/edition/39532?language=pl [[Kategòrëjô:Medal Stolema| ]] 5nii9g8tdg9nuinc10zbrv6ok49lagd 14 11886 205923 185688 2026-07-09T20:42:59Z Iketsi 3254 {{Commons}} 205923 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Brëkòwnik ja| 1]] q0ieox58yk1affsvg3931qgal9zirvs 0 11922 206403 196719 2026-07-10T08:52:42Z Terrus38 14026 206403 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Rhamnus catharticus leaves and fruit.jpg|mały|Zwëczajny szatlach]] '''Zwëczajny szatlach''' (''Rhamnus cathartica'' L.) – to je czerz do 3 m wësoczi z rodzëznë szatlachòwatëch (''Rhamnaceae''). Òn kwitnie òd [[môj]]a do [[czerwińc]]a, a mô zelono-żôłtë kwiatë. Zwëczajny szatlach mòże rosc np. [[las]]u m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1972, tom V, s. 227 * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 62. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] e9q7yanljsrwzd99dfpmppyjasaql1v 0 11936 205638 194373 2026-07-09T14:50:28Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Ruskô]] to [[Category:Gardë w Rosji]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 205638 wikitext text/x-wiki <div style="text-align: left; font-size: 95%"></div> {| border="1" align="right" cellpadding="4" cellspacing="0" width="300" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; ; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 92%;" |+<big><big>'''Piotrogard'''</big></big> | align="center" |[[Òbrôzk:Coat_of_Arms_of_Saint_Petersburg_(2003).svg|centruj|86x86px]] | align="center" |[[Òbrôzk:Flag_of_Saint_Petersburg_Russia.svg|centruj|140x140px]] |- | align="center" style="background:#efefef;" width="120px" |[[Herb Piotrogardu|Herb]] | align="center" style="background:#efefef;" width="130px" |[[Fana Piotrogardu|Fana]] |- | colspan="2" align="center" |[[Òbrôzk:Bronze_Horseman_02.jpg|centruj|250x250px]] |- |[[Bùrméster]] | align="left" |[[Aleksandr Biegłov]] |- |[[Wiéchrzëzna]] |1439 km² |- |[[Pòłożenié]]: |59°56′N 30°16′E |- |[[Lëdztwò]] <small>([[2021]])</small> |5 384 342 |- |[[Czerënkòwi numer]] |7812 |- |[[Pòcztowi kòd]] |190000-199406 |- |[[Registracëjné tôfle]] |78, 98 |- | colspan="2" align="center" style="border-bottom:3px solid gray;" | '''Adresa:''' <div style="text-align: left; font-size: 95%"></div> ---- <font size="-1">https://www.gov.spb.ru</font> |} '''Piotrogard''' (rus. Санкт-Петербург, ''Sankt-Pjetjerburg''), 26.01.1924-06.09.1991 '''Leningrad ''Ленинград''''' ''-'' drëdżi nôwinkszi gard w Rusce. Je przy muni rzeczi [[Newa|Newi]], nad Fińską Hôwingą. W latach 1712–1918 stolëca Rusczégò Czezerswa. Piotrogard je swòjim administrôcëjnim firtlem ë téż stolëcą leningradzczégò òbwodu. <div style="text-align: left; font-size: 95%"></div> == Òbaczë téż == * [[Mòskwa]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Gardë w Rosji]] fj8lar311l0up2ldy5kkoye7i3k75vw 205644 205638 2026-07-09T14:52:49Z Iketsi 3254 {{jãz.|ru}} 205644 wikitext text/x-wiki <div style="text-align: left; font-size: 95%"></div> {| border="1" align="right" cellpadding="4" cellspacing="0" width="300" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; ; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 92%;" |+<big><big>'''Piotrogard'''</big></big> | align="center" |[[Òbrôzk:Coat_of_Arms_of_Saint_Petersburg_(2003).svg|centruj|86x86px]] | align="center" |[[Òbrôzk:Flag_of_Saint_Petersburg_Russia.svg|centruj|140x140px]] |- | align="center" style="background:#efefef;" width="120px" |[[Herb Piotrogardu|Herb]] | align="center" style="background:#efefef;" width="130px" |[[Fana Piotrogardu|Fana]] |- | colspan="2" align="center" |[[Òbrôzk:Bronze_Horseman_02.jpg|centruj|250x250px]] |- |[[Bùrméster]] | align="left" |[[Aleksandr Biegłov]] |- |[[Wiéchrzëzna]] |1439 km² |- |[[Pòłożenié]]: |59°56′N 30°16′E |- |[[Lëdztwò]] <small>([[2021]])</small> |5 384 342 |- |[[Czerënkòwi numer]] |7812 |- |[[Pòcztowi kòd]] |190000-199406 |- |[[Registracëjné tôfle]] |78, 98 |- | colspan="2" align="center" style="border-bottom:3px solid gray;" | '''Adresa:''' <div style="text-align: left; font-size: 95%"></div> ---- <font size="-1">https://www.gov.spb.ru</font> |} '''Piotrogard''' ({{jãz.|ru}} Санкт-Петербург, ''Sankt-Pjetjerburg''), 26.01.1924–06.09.1991 '''Leningrad ''Ленинград''''' – drëdżi nôwinkszi gard w Rusce. Je przy muni rzeczi [[Newa|Newi]], nad Fińską Hôwingą. W latach 1712–1918 stolëca Rusczégò Czezerswa. Piotrogard je swòjim administrôcëjnim firtlem ë téż stolëcą leningradzczégò òbwodu. <div style="text-align: left; font-size: 95%"></div> == Òbaczë téż == * [[Mòskwa]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Rosji]] l9g1p7h9qg8tm0clqgakr1e3flv1zu1 205651 205644 2026-07-09T14:55:26Z Iketsi 3254 {{Òficjalnô starna}} 205651 wikitext text/x-wiki <div style="text-align: left; font-size: 95%"></div> {| border="1" align="right" cellpadding="4" cellspacing="0" width="300" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; ; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 92%;" |+<big><big>'''Piotrogard'''</big></big> | align="center" |[[Òbrôzk:Coat_of_Arms_of_Saint_Petersburg_(2003).svg|centruj|86x86px]] | align="center" |[[Òbrôzk:Flag_of_Saint_Petersburg_Russia.svg|centruj|140x140px]] |- | align="center" style="background:#efefef;" width="120px" |[[Herb Piotrogardu|Herb]] | align="center" style="background:#efefef;" width="130px" |[[Fana Piotrogardu|Fana]] |- | colspan="2" align="center" |[[Òbrôzk:Bronze_Horseman_02.jpg|centruj|250x250px]] |- |[[Bùrméster]] | align="left" |[[Aleksandr Biegłov]] |- |[[Wiéchrzëzna]] |1439 km² |- |[[Pòłożenié]]: |59°56′N 30°16′E |- |[[Lëdztwò]] <small>([[2021]])</small> |5 384 342 |- |[[Czerënkòwi numer]] |7812 |- |[[Pòcztowi kòd]] |190000-199406 |- |[[Registracëjné tôfle]] |78, 98 |- | colspan="2" align="center" style="border-bottom:3px solid gray;" | '''Adresa:''' <div style="text-align: left; font-size: 95%"></div> ---- <font size="-1">https://www.gov.spb.ru</font> |} '''Piotrogard''' ({{jãz.|ru}} Санкт-Петербург, ''Sankt-Pjetjerburg''), 26.01.1924–06.09.1991 '''Leningrad ''Ленинград''''' – drëdżi nôwinkszi gard w Rusce. Je przy muni rzeczi [[Newa|Newi]], nad Fińską Hôwingą. W latach 1712–1918 stolëca Rusczégò Czezerswa. Piotrogard je swòjim administrôcëjnim firtlem ë téż stolëcą leningradzczégò òbwodu. <div style="text-align: left; font-size: 95%"></div> == Òbaczë téż == * [[Mòskwa]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Rosji]] 7ggx29kcgpzpwwcvvup5veiju3j3wlb 205707 205651 2026-07-09T15:05:23Z Iketsi 3254 abò '''Petersbùrg''' 205707 wikitext text/x-wiki <div style="text-align: left; font-size: 95%"></div> {| border="1" align="right" cellpadding="4" cellspacing="0" width="300" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; ; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 92%;" |+<big><big>'''Piotrogard'''</big></big> | align="center" |[[Òbrôzk:Coat_of_Arms_of_Saint_Petersburg_(2003).svg|centruj|86x86px]] | align="center" |[[Òbrôzk:Flag_of_Saint_Petersburg_Russia.svg|centruj|140x140px]] |- | align="center" style="background:#efefef;" width="120px" |[[Herb Piotrogardu|Herb]] | align="center" style="background:#efefef;" width="130px" |[[Fana Piotrogardu|Fana]] |- | colspan="2" align="center" |[[Òbrôzk:Bronze_Horseman_02.jpg|centruj|250x250px]] |- |[[Bùrméster]] | align="left" |[[Aleksandr Biegłov]] |- |[[Wiéchrzëzna]] |1439 km² |- |[[Pòłożenié]]: |59°56′N 30°16′E |- |[[Lëdztwò]] <small>([[2021]])</small> |5 384 342 |- |[[Czerënkòwi numer]] |7812 |- |[[Pòcztowi kòd]] |190000-199406 |- |[[Registracëjné tôfle]] |78, 98 |- | colspan="2" align="center" style="border-bottom:3px solid gray;" | '''Adresa:''' <div style="text-align: left; font-size: 95%"></div> ---- <font size="-1">https://www.gov.spb.ru</font> |} '''Piotrogard''' abò '''Petersbùrg'''<ref>{{RKJ|2025|62}}</ref><ref>https://mojestrone.com/artykul/rusczi-minister-transprtu-n1740047</ref> ({{jãz.|ru}} Санкт-Петербург, ''Sankt-Pjetjerburg''), 26.01.1924–06.09.1991 '''Leningrad ''Ленинград''''' – drëdżi nôwinkszi gard w Rusce. Je przy muni rzeczi [[Newa|Newi]], nad Fińską Hôwingą. W latach 1712–1918 stolëca Rusczégò Czezerswa. Piotrogard je swòjim administrôcëjnim firtlem ë téż stolëcą leningradzczégò òbwodu. <div style="text-align: left; font-size: 95%"></div> == Òbaczë téż == * [[Mòskwa]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Rosji]] 65kvor90ztwweyooyabum3qj261kkpf 205713 205707 2026-07-09T15:05:42Z Iketsi 3254 {{Przëpisë}} 205713 wikitext text/x-wiki <div style="text-align: left; font-size: 95%"></div> {| border="1" align="right" cellpadding="4" cellspacing="0" width="300" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; ; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 92%;" |+<big><big>'''Piotrogard'''</big></big> | align="center" |[[Òbrôzk:Coat_of_Arms_of_Saint_Petersburg_(2003).svg|centruj|86x86px]] | align="center" |[[Òbrôzk:Flag_of_Saint_Petersburg_Russia.svg|centruj|140x140px]] |- | align="center" style="background:#efefef;" width="120px" |[[Herb Piotrogardu|Herb]] | align="center" style="background:#efefef;" width="130px" |[[Fana Piotrogardu|Fana]] |- | colspan="2" align="center" |[[Òbrôzk:Bronze_Horseman_02.jpg|centruj|250x250px]] |- |[[Bùrméster]] | align="left" |[[Aleksandr Biegłov]] |- |[[Wiéchrzëzna]] |1439 km² |- |[[Pòłożenié]]: |59°56′N 30°16′E |- |[[Lëdztwò]] <small>([[2021]])</small> |5 384 342 |- |[[Czerënkòwi numer]] |7812 |- |[[Pòcztowi kòd]] |190000-199406 |- |[[Registracëjné tôfle]] |78, 98 |- | colspan="2" align="center" style="border-bottom:3px solid gray;" | '''Adresa:''' <div style="text-align: left; font-size: 95%"></div> ---- <font size="-1">https://www.gov.spb.ru</font> |} '''Piotrogard''' abò '''Petersbùrg'''<ref>{{RKJ|2025|62}}</ref><ref>https://mojestrone.com/artykul/rusczi-minister-transprtu-n1740047</ref> ({{jãz.|ru}} Санкт-Петербург, ''Sankt-Pjetjerburg''), 26.01.1924–06.09.1991 '''Leningrad ''Ленинград''''' – drëdżi nôwinkszi gard w Rusce. Je przy muni rzeczi [[Newa|Newi]], nad Fińską Hôwingą. W latach 1712–1918 stolëca Rusczégò Czezerswa. Piotrogard je swòjim administrôcëjnim firtlem ë téż stolëcą leningradzczégò òbwodu. <div style="text-align: left; font-size: 95%"></div> == Òbaczë téż == * [[Mòskwa]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Rosji]] 9rctpes7e2inffum7yregfne8ybw1w5 205738 205713 2026-07-09T15:07:24Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Piotrogard]] do [[Petersbùrg]]: Piotrogard→Petersbùrg 205713 wikitext text/x-wiki <div style="text-align: left; font-size: 95%"></div> {| border="1" align="right" cellpadding="4" cellspacing="0" width="300" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; ; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 92%;" |+<big><big>'''Piotrogard'''</big></big> | align="center" |[[Òbrôzk:Coat_of_Arms_of_Saint_Petersburg_(2003).svg|centruj|86x86px]] | align="center" |[[Òbrôzk:Flag_of_Saint_Petersburg_Russia.svg|centruj|140x140px]] |- | align="center" style="background:#efefef;" width="120px" |[[Herb Piotrogardu|Herb]] | align="center" style="background:#efefef;" width="130px" |[[Fana Piotrogardu|Fana]] |- | colspan="2" align="center" |[[Òbrôzk:Bronze_Horseman_02.jpg|centruj|250x250px]] |- |[[Bùrméster]] | align="left" |[[Aleksandr Biegłov]] |- |[[Wiéchrzëzna]] |1439 km² |- |[[Pòłożenié]]: |59°56′N 30°16′E |- |[[Lëdztwò]] <small>([[2021]])</small> |5 384 342 |- |[[Czerënkòwi numer]] |7812 |- |[[Pòcztowi kòd]] |190000-199406 |- |[[Registracëjné tôfle]] |78, 98 |- | colspan="2" align="center" style="border-bottom:3px solid gray;" | '''Adresa:''' <div style="text-align: left; font-size: 95%"></div> ---- <font size="-1">https://www.gov.spb.ru</font> |} '''Piotrogard''' abò '''Petersbùrg'''<ref>{{RKJ|2025|62}}</ref><ref>https://mojestrone.com/artykul/rusczi-minister-transprtu-n1740047</ref> ({{jãz.|ru}} Санкт-Петербург, ''Sankt-Pjetjerburg''), 26.01.1924–06.09.1991 '''Leningrad ''Ленинград''''' – drëdżi nôwinkszi gard w Rusce. Je przy muni rzeczi [[Newa|Newi]], nad Fińską Hôwingą. W latach 1712–1918 stolëca Rusczégò Czezerswa. Piotrogard je swòjim administrôcëjnim firtlem ë téż stolëcą leningradzczégò òbwodu. <div style="text-align: left; font-size: 95%"></div> == Òbaczë téż == * [[Mòskwa]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Rosji]] 9rctpes7e2inffum7yregfne8ybw1w5 205747 205738 2026-07-09T15:09:37Z Iketsi 3254 Piotrogard→Petersbùrg 205747 wikitext text/x-wiki <div style="text-align: left; font-size: 95%"></div> {| border="1" align="right" cellpadding="4" cellspacing="0" width="300" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; ; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 92%;" |+<big><big>'''Petersbùrg'''</big></big> | align="center" |[[Òbrôzk:Coat_of_Arms_of_Saint_Petersburg_(2003).svg|centruj|86x86px]] | align="center" |[[Òbrôzk:Flag_of_Saint_Petersburg_Russia.svg|centruj|140x140px]] |- | align="center" style="background:#efefef;" width="120px" |[[Herb Petersbùrgu|Herb]] | align="center" style="background:#efefef;" width="130px" |[[Fana Petersbùrgu|Fana]] |- | colspan="2" align="center" |[[Òbrôzk:Bronze_Horseman_02.jpg|centruj|250x250px]] |- |[[Bùrméster]] | align="left" |[[Aleksandr Biegłov]] |- |[[Wiéchrzëzna]] |1439 km² |- |[[Pòłożenié]]: |59°56′N 30°16′E |- |[[Lëdztwò]] <small>([[2021]])</small> |5 384 342 |- |[[Czerënkòwi numer]] |7812 |- |[[Pòcztowi kòd]] |190000-199406 |- |[[Registracëjné tôfle]] |78, 98 |- | colspan="2" align="center" style="border-bottom:3px solid gray;" | '''Adresa:''' <div style="text-align: left; font-size: 95%"></div> ---- <font size="-1">https://www.gov.spb.ru</font> |} '''Petersbùrg'''<ref>{{RKJ|2025|62}}</ref><ref>https://mojestrone.com/artykul/rusczi-minister-transprtu-n1740047</ref> abò '''Piotrogard'''{{Zdrzódło}} ({{jãz.|ru}} Санкт-Петербург, ''Sankt-Pjetjerburg''), 26.01.1924–06.09.1991 '''Leningrad ''Ленинград''''' – drëdżi nôwinkszi gard w Rusce. Je przy muni rzeczi [[Newa|Newi]], nad Fińską Hôwingą. W latach 1712–1918 stolëca Rusczégò Czezerswa. Petersbùrg je swòjim administrôcëjnim firtlem ë téż stolëcą leningradzczégò òbwodu. <div style="text-align: left; font-size: 95%"></div> == Òbaczë téż == * [[Mòskwa]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Rosji]] 424d1vsfie1fe4tsq2sj017flrg0i8t 205752 205747 2026-07-09T15:11:59Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == {{#categorytree:Gardë w Rosji|hideroot=on|mode=pages}} 205752 wikitext text/x-wiki <div style="text-align: left; font-size: 95%"></div> {| border="1" align="right" cellpadding="4" cellspacing="0" width="300" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; ; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 92%;" |+<big><big>'''Petersbùrg'''</big></big> | align="center" |[[Òbrôzk:Coat_of_Arms_of_Saint_Petersburg_(2003).svg|centruj|86x86px]] | align="center" |[[Òbrôzk:Flag_of_Saint_Petersburg_Russia.svg|centruj|140x140px]] |- | align="center" style="background:#efefef;" width="120px" |[[Herb Petersbùrgu|Herb]] | align="center" style="background:#efefef;" width="130px" |[[Fana Petersbùrgu|Fana]] |- | colspan="2" align="center" |[[Òbrôzk:Bronze_Horseman_02.jpg|centruj|250x250px]] |- |[[Bùrméster]] | align="left" |[[Aleksandr Biegłov]] |- |[[Wiéchrzëzna]] |1439 km² |- |[[Pòłożenié]]: |59°56′N 30°16′E |- |[[Lëdztwò]] <small>([[2021]])</small> |5 384 342 |- |[[Czerënkòwi numer]] |7812 |- |[[Pòcztowi kòd]] |190000-199406 |- |[[Registracëjné tôfle]] |78, 98 |- | colspan="2" align="center" style="border-bottom:3px solid gray;" | '''Adresa:''' <div style="text-align: left; font-size: 95%"></div> ---- <font size="-1">https://www.gov.spb.ru</font> |} '''Petersbùrg'''<ref>{{RKJ|2025|62}}</ref><ref>https://mojestrone.com/artykul/rusczi-minister-transprtu-n1740047</ref> abò '''Piotrogard'''{{Zdrzódło}} ({{jãz.|ru}} Санкт-Петербург, ''Sankt-Pjetjerburg''), 26.01.1924–06.09.1991 '''Leningrad ''Ленинград''''' – drëdżi nôwinkszi gard w Rusce. Je przy muni rzeczi [[Newa|Newi]], nad Fińską Hôwingą. W latach 1712–1918 stolëca Rusczégò Czezerswa. Petersbùrg je swòjim administrôcëjnim firtlem ë téż stolëcą leningradzczégò òbwodu. <div style="text-align: left; font-size: 95%"></div> == Òbaczë téż == {{#categorytree:Gardë w Rosji|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Rosji]] ld0ezgyj7m68egbuvgru2wasfu9sr9z 205757 205752 2026-07-09T15:12:42Z Terrus38 14026 pisënk 205757 wikitext text/x-wiki <div style="text-align: left; font-size: 95%"></div> {| border="1" align="right" cellpadding="4" cellspacing="0" width="300" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; ; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 92%;" |+<big><big>'''Petersbùrg'''</big></big> | align="center" |[[Òbrôzk:Coat_of_Arms_of_Saint_Petersburg_(2003).svg|centruj|86x86px]] | align="center" |[[Òbrôzk:Flag_of_Saint_Petersburg_Russia.svg|centruj|140x140px]] |- | align="center" style="background:#efefef;" width="120px" |[[Herb Petersbùrgu|Herb]] | align="center" style="background:#efefef;" width="130px" |[[Fana Petersbùrgu|Fana]] |- | colspan="2" align="center" |[[Òbrôzk:Bronze_Horseman_02.jpg|centruj|250x250px]] |- |[[Bùrméster]] | align="left" |[[Aleksandr Biegłow]] |- |[[Wiéchrzëzna]] |1439 km² |- |[[Pòłożenié]]: |59°56′N 30°16′E |- |[[Lëdztwò]] <small>([[2021]])</small> |5 384 342 |- |[[Czerënkòwi numer]] |7812 |- |[[Pòcztowi kòd]] |190000-199406 |- |[[Registracëjné tôfle]] |78, 98 |- | colspan="2" align="center" style="border-bottom:3px solid gray;" | '''Adresa:''' <div style="text-align: left; font-size: 95%"></div> ---- <font size="-1">https://www.gov.spb.ru</font> |} '''Petersbùrg'''<ref>{{RKJ|2025|62}}</ref><ref>https://mojestrone.com/artykul/rusczi-minister-transprtu-n1740047</ref> abò '''Piotrogard'''{{Zdrzódło}} ({{jãz.|ru}} Санкт-Петербург, ''Sankt-Pietierbùrg''), w latach 1924–1991 '''Leningrad''' ({{jãz.|ru}} Ленинград, ''Leningrad'') – drëdżi nôwikszi gard w Rusce. Leżi przë ùscym rzeczi [[Newa|Newë]] do [[Bôłt|Bôłtu]], nad [[Fińskô Hôwinga|Fińską Hôwingą]]. W latach 1712–1918 stolëca Rusczégò Carstwa. Petersbùrg je gwôsną administracyjną jednostką a téż stolëcą leningradzczi òbéńdë. <div style="text-align: left; font-size: 95%"></div> == Òbaczë téż == {{#categorytree:Gardë w Rosji|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Rosji]] cdvkkuv1gty9uaow6clt2dqy7d5a41b 0 11958 206131 204682 2026-07-09T23:17:05Z Terrus38 14026 206131 wikitext text/x-wiki {{Jãzëk|farwa=000066|iso1=ro|jãzëk=rumùńsczi|znankównik=Rumùńskô|kòd=ro|sil=RUM|iso3=ron|iso2=rum/ron|agencëjô=Academia Română|farba=ffffff|kraj, òbénda2=[[Rumùńskô]], [[Mòłdawskô]], [[Pòdniéstrze]] (jakò mòłdawsczi), Wojwodina ([[Serbiô]])|alfabét=[[Łacyńsczi alfabét|łacëzniany]], (cërëlicô jakò mòłdawsczi)|rodzëzna=[[Jindoeùropejsczé jãzëczi]] * [[romańsczé jãzëczi]] ** [[pòrénkòwòromańsczé jãzëczi]] ***'''Rumùńsczi jãzëk'''|môl=-|lëczba=kòl 24 milionów|kraj, òbénda1=[[Rumùńskô]], [[Mòłdawskô]], [[Madżarskô]], [[Ùkrajina]] ë jinsze|apartne miono=limba română|znankòwnik2=rumùńsczégò}} '''Rumùńsczi jãzëk''' ({{jãz.|ro}} ''limba română,'' ['limba ro’mɨnə]) – romańsczi jãzëk ùżiwôny przez 24 mln lëdzë 17,25 mln w [[Rumùńskô]], kòl 2,7 mln w [[Mòłdawiô|Mòłdawskô]], [[Szpańskô]] (kòl 2 mln), [[Italskô|Jitalskô]] (kòl 800 tys.), kòl 200 tës. w [[Izrael|Izraelu]], kòl 100 tës. w [[Serbiô|Serbjô]] ë kòl 400 tës. w [[Ùkrajina|Ùkrajinié]]. Do zôpisu tégò jãzëka ùżiwôna bëła cërëlicô do 1860, a dzys je łacëzniany alfabét (w [[Mòłdawiô|Mòłdawskô]] cërëlicô bëła do 1989, a w [[Pòdniéstrze|Pòdniéstrzu]] (de iure Mòłdawskô) do dzys. W rumùńsczim je wiele słów słowiańsczich, np.: ''da'' (jo), ''ceas'' (gòdzina, òd słowa ''czas''), ''război'' (wòjna, òd {{jãz.|xpsi}} słowa ''*orzbojь''), ''nevastă'' (białka, {{jãz.|xpsi}} *nevěsta), ''duh'' (dëch, {{jãz.|xpsi}} *duxъ). Dzys slawizmë to 14% słów rumùńsczégò, le w XIX w. bëło jich pònôd 50%. Òd XIX w. rumùńsczi bëł reromanizowny, czëli rëmôjownié niromańsczich słów i zastãpòwanié jich romańsczimi słowami. [[Òbrôzk:Idioma_rumano.PNG|mały|Bëtnota rumùńsczégò]] W [[Kaszëbë|Kaszëbskô]] nie mòżnô studiowac rumùńsczéj filologji, le mòżnô w [[Pòlskô|Pòlsce]] w [[Poznań|Pòznaniù]] i [[Krakòwò|Krakòwié]]. == Geograficznô pòzycjonowanié == [[Òbrôzk:Knowledge_Romanian_Eastern_EU.png|mały|Znajemnota rumùńsczégò w [[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]], [[Mòłdawiô|Mòłdawskô]], [[Tëreckô|Tërcjô]] ë Wojwodinié]] === Rumùńskô === Wedle konstytucji [[Rumùńskô|Rumùsczi]] z 1991, rumùńsczi je ùrzãdnym jãzëkã w krôju. === Mòłdawskô === Òd 2013 ùrzãdnym jãzëka je rumùńsczi w latach 1992-2013 bëł to rumùńsczi mionowany mòłdawsczi, a do 1989 mòłdawsczi bëł zôpisëwôny cërëlicą ë tak je do dzys w niéùznôwónym [[Pòdniéstrze|Pòdniéstrzu]]. === Wojwodina === Artikel 6 sztatutu Aùtonomicznégò Regionu Wojwodini mówi, że ùrzãdnymi jãzëkama regionu są [[Serbsczi jãzëk|serbsczi]], [[Madżarsczi jãzëk|madżarsczi]], [[Słowacczi jãzëk|słowacczi]], rumùńsczi ë [[Rusynsczi jãzëk|rusynsczi]]. W spisënku z 2002 1,5% lëdzë w Wojwodinié wëbralo rumùńsczi za rôdną mòwã. == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi swiata]] * [[Francësczi jãzëk]] * [[Katalońsczi jãzëk]] * [[Italsczi jãzëk]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Romańsczé jãzëczi]] 9yag11eoxvsxb4m3bb3vgj6xhx9h4pv 0 11986 206404 201638 2026-07-10T08:52:53Z Terrus38 14026 206404 wikitext text/x-wiki '''Trzëfarwny proliszk''' abò '''jaskùlczé òczka''' (''Viola tricolor'' L.) – to je roscëna z rodzëznë proliszkòwatëch (''Violaceae'' Batsch). Ten proliszk rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Nadmòrzczi proliszk (''V. tricolor subsp. curtisii'' (E. Forster) Syme. = ''V. tricolor var. maritima'' Schweigg.) rosce m. jin. na dunach kòl [[Bôłt]]u. == Galeriô == <gallery> Òbrôzk:Viola_tricolor_LC0041.jpg|[[Òbrôzk:Cscr-featured.svg|15px]] ''Viola tricolor'' Òbrôzk:Wildes stiefmuetterchen.JPG|''Viola tricolor''<br />var. ''tricolor'' Òbrôzk:Viola_tricolor_whole.jpg|''Viola tricolor'' Òbrôzk:Fiołek trójbarwny Viola tricolor var. maritima.jpg|''Viola tricolor''<br />var. ''maritima'' Òbrôzk:Viola_tricolor.jpg|''Viola tricolor'' Òbrôzk:Viola tricolor 2006.jpg|''Viola tricolor'' Òbrôzk:Styvmorsviol.jpg|''Viola tricolor'' Òbrôzk:viola_tricolor.jpeg|''Viola tricolor'' Òbrôzk:Fiołek ogrodowy wisnia6522.jpg Òbrôzk:Viola tricolor maritima.jpg|''Viola tricolor''<br />var. ''maritima'' </gallery> == Òbaczë téż == {{#categorytree:Proliszkòwaté|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta|B. Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, s. 84 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Proliszkòwaté]] 9hq0oksds32s3njdibefcqq16vowele 0 11996 205928 204910 2026-07-09T20:46:08Z Iketsi 3254 [[Wëdôwizna „Region”|Wëdawiznie Region]] 205928 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Mateùsz Titës Meyer''' (ùr. 26 [[Gromicznik|gromicznika]] [[1991]] we [[Wejrowò|Wejrowie]]) – kaszëbsczi spòleznowi dzejôrz, lëterackò-mùzyczny ùtwórca, dolmaczéra, szkólny ë òrganista. Pierszi Kaszëba, jaczi zwëskiwô z prawa do pisënkù swòjëch pòdôwków leno pò kaszëbskù, téż w òficjalnëch papiórach. == Biografiô == === Dzecné ë młodzëznowé lata === Mateùsz Titës Meyer je ùrodzony 26 gromicznika 1991 we [[Wejrowò|Wejrowie]]. Pòchôdô z kaszëbsczi wsë, [[Lewinkò]] w [[Gmina Lëniô|gminie Lëniô]], w jaczi do dzysô lëdze dërch gôdają pò kaszëbskù. Ju w dzecnëch latach, dzãka apartnym kaszëbsczim zwëkóm, jaczé bëłë żiw w ti wsë, òdkrił swòją kaszëbską swiądã.<ref name=":0">[https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/spoleczenstwo/2156343,1,kaszuba-poza-systemem.read Kaszuba poza systemem, M. Bunda, Polityka, 04.03.2022]</ref> W latach 1998–2004 ùcził sã w Spòdleczny Szkòle w [[Pòbłocé|Pòbłocym]], 2004–2007 w Gimnazjum m. [[Aleksander Labùda|Aleksandra Labùdë]] w [[Strzépcz|Strzépczu]] ë w latach 2007–2010 w I Òglowòsztôłcącym Liceùm we [[Wejrowò|Wejrowie]]. W latach 2002–2006 chòdzył téż do Państwòwi Mùzyczny Szkòłë we [[Wejrowò|Wejrowie]] (w klase [[Pùzon|pùzonu]]) ë w latach 2008–2012 do Diecezjalnégò Òrganistowsczégò Sztudióm w [[Pelplin|Pelplënie]] (w klase [[Òrganë|òrganów]]). W 2005 rokù béł jednym z załóżców Gminowi Dãti Òrkestrë w [[Gmina Lëniô|Lëni]], dlô jaczi aranżowôł dokazë filmòwi, rozriwkòwi ë kaszëbsczi mùzyczi.<ref>[https://www.gminalinia.com.pl/kultura-i-sport/gmina-orkiestra-deta/ Gminna Orkiestra Dęta w Lini]</ref> Òd 2004 rokù, za czasów ùczbë w Spòdleczny Szkòle w [[Pòbłocé|Pòbłocym]], zaczął pòznawac lëteracczi zapisënk kaszëbsczégò jãzëka, czegò ùcził sã pòtemù téż w Gimnazjum w [[Strzépcz|Strzépczu]]. Bez 3 lata béł przedstôwcą strzépsczégò Gimnazjum na [[Kaszëbsczé Diktando|Kaszëbsczim Diktandze]], a téż na Gimnazjowëch Kònkùrsach Wiédzë ò Kaszëbach ë Pòmòrzim w [[Lëzëno|Lëzënie]]. Òb czas ùczbë w strzédny szkòle we [[Wejrowò|Wejrowie]] béł załóżcą Karna Lubòtników Kaszëbiznë, jaczé miôł starã przerobic na midzëklasowé karno ùczbë kaszëbsczégò jãzëka - doszło do te w 2010 r., czedë kùńcził szkòłã.<ref name=":0" /> W tim czasu jakno przedstôwca szkòłë dobéł: * [[Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim|XXIII Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim]] na [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczim Ùniwersytece]], * [[Krézowô Òlimpiada Wiédzë ò Kaszëbach ë Pòmòrzim|X Krézową Òlimpiadã Wiédzë ò Kaszëbach ë Pòmòrzim]] w [[Rëmiô|Rëmi]], * V Nôùkòwą Òlimpiadã [[Kaszëbskò-Pòmòrskô Wëższô Szkòła we Wejrowie|KPSW]] we Wejrowie z Wiédzë ò spòleznie ë Nônowszi historie, * I Kònkùrs wiédzë ò [[Paùel Nipkow|Paùlu Nipkòwie]] w [[Lãbórg|Lãbòrgù]], * [[Pòmòrsczi Festiwal Kaszëbsczi Frantówczi "Kaszëbsczé spiewë"|VIII Pòmòrsczi Festiwal Kaszëbsczi Frantówczi "Kaszëbsczé spiewë"]] w [[Lëzëno|Lëzënie]]. Reprezeńtowôł swòje Liceùm téż na kaszëbsczich warkòwniach "Ambasador Regionu"<ref>[https://www.facebook.com/Projekt-Ambasador-Regionu-138362569533086/ Ambasador Regionu - strona na Facebooku]</ref>, òrganizowónëch w 2010 rokù bez [[Karno Sztudérów „Pòmòraniô”]]. Pòd cëskã direkcje szkòłë zrezignowôł z pisaniô maturë z kaszëbsczégò jãzëka, równak jegò gãbnô matura z pòlsczégò jãzëka sparłãczonô bëła z pòchôdanim pòzwów kaszëbsczich môlëznów w dokazach [[Florión Cenôwa|Floriana Cenôwë]] ë [[Hieronim Derdowsczi|Hieronima Derdowsczégò]].<ref name=":0" /> W 2010 rokù zaczął sztudérowac pòlską filologiã ze szpecjalizacją szkólno-kaszëbisticzną na [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczim Ùniwersytece]], z czegò pò pierszim rokù zrezignowôł. === Ùtwórstwò ë artisticzné dzejania === Pierszé kaszëbsczé ë pòlsczé tekstë ùsadzôł òd rujana 2008 r. do smùtana 2009 r. na priwatnym fòtoblogù, a òd stëcznika 2010 r. na niefąksjonérëjącym ju blogù [https://tites.kashubia.com tites.kashubia.com]. Jakno ùtwórca lëtraturë zadebiutowôł pòlskòjãzëkòwą pòwiastką "Moje strony" w pòkònkùrsowim zbiérkù "Ziemia wejherowska, to takie miejsce gdzie...", wëdónym w 2009 rokù bez [[Wejrowsczi kréz|Krézowé Sztarostwò we Wejrowie]]. Jakno kaszëbskòjãzëkòwi ùsôdca zadebiutowôł artiklã pt. "Pòczëjë Kaszëbsczégò Dëcha" ë wiérztą "Pùrtk z Lewinka" w smùtanowim numrze [[Pomerania (cządnik)|Pòmeranie]] w 2010 rokù<ref>[https://web.archive.org/web/20250925211852/http://www.bibliotekacyfrowa.eu/dlibra/show-content/publication/17220/edition/14888/?format_id=2 Pomerania, listopad 2010]</ref>, a w 1. numrze "Klëczi" (jinfòrmatorze [[Gmina Lëniô|gminë Lëniô]]) z 2011 rokù, prozatorsczim tekstã pt.: "Môłô bôjka ò mòji òjcowiznie".<ref>[https://www.gminalinia.com.pl/files/download/3553/SKMBT_C22016080511300.pdf Klëka nr 1, 2011]</ref> Pòtemù pisôł do [[Pomerania (cządnik)|Pòmeranie]], [[Stegna|Stegnë]], [[Skra|Skrë]], [[Dziennik Bałtycki|Bôłtëcczégò Dzénnika]] ë [[Gazeta Świętojańska|Swiãtojańsczi Gazétë]]<ref>[https://gazetaswietojanska.org/author/m-meyer/ Gazeta Świętojańska, archiwum tekstów]</ref>. Jegò kaszëbskòjãzëkòwé tekstë bëłë drëkòwóné w antologiach dokazów, jaczé dobëłë w kònkùrsu "Powiew Weny" w 2010<ref>[http://www.wejherowo.pl/files/nowiny/wena_2010.pdf Powiew Weny 2010 - publikacja]</ref> ë 2011<ref>[https://docplayer.pl/55108068-Powiatowa-i-miejska-biblioteka-publiczna-w-wejherowie-im-aleksandra-majkowskiego-wejherowski-konkurs-literacki-powiew-weny.html Powiew Weny 2011 - publikacja]</ref> rokù. Je dobiwcą przédnëch nôdgrodów pòeticczich miónków "Złoté Jaje" w Kartuzach z 2011 ë 2012 rokù.<ref>[http://naszekaszuby.pl/modules/news/article.php?storyid=2385&com_mode=thread&com_order=1 Złoté Jaje - wyniki, naszekaszuby.pl]</ref> W 2012 rokù wëdôł pierszi zbiérk wiérztów pt.: '''"... zamkłô w słowach"'''.<ref>[https://lubimyczytac.pl/ksiazka/4972759/zamklo-w-slowach "... zamkłô w słowach", lubimyczytac.pl]</ref> Sparłãczony z karnã ùsôdców kaszëbsczi lëtraturë [[ZYMK]] ë z [[Teater ZYMK|Teatrã ZYMK]]. 18 strëmiannika 2011 rokù w [[Lëzëno|Lëzënie]] zadebiutowôł mùzyczno, jakno ùsôdca tekstów ë mùzyczi do binowégò dokazu [[Adóm Hébel|Adama Hébla]] pt.: "Smãtkòwô Spiéwa", w jaczim téż zagrôł pòstacjã titlowégò Smãtka<ref>[http://belok.kaszubia.com/wiadla/smatkowo-spiewa Smãtkòwô spiéwa - belok.kaszubia.com]</ref>. W pòstãpnëch latach wëstãpiwôł téż m. jin.: w jinscenizacje dokazu "Jiwer òstatnëch"<ref>[https://web.archive.org/web/20220710215343/http://belok.kaszubia.com/wiadla/jiwer-ostatnech Jiwer òstatnëch - belok.kaszubcia.com]</ref> [[Jan Rómpsczi|Jana Rómpsczégò]], a w "Scynanim kanie" we wiele placach na całëch Kaszëbach. Òd 2011 do 2015 rokù wëstãpiwôł téż w programie [["Gôdómë pò kaszëbskù"]] w [[Twòja Telewizjô Mòrskô|Telewizje TTM]], a w latach 2015–2016 prowadzył lëteracką aùdicjã [[LARK]] w [[Radio Kaszëbë]].<ref>[https://web.archive.org/web/20160409160756/http://radiokaszebe.pl/lark-to-je-nowo-leteracko-audicjo-radia-kaszebe/ LARK, audycja w Radio Kaszëbë]</ref> W latach 2015–2016 béł bëtnikã Gdińsczich Scenarnikòwëch Warkòwniów w [[Gdińskô Filmòwô Szkòła|Gdińsczi Filmòwi Szkòle]], jaczé skùńcził z wëprzédnienim za kaszëbskòjãzëkòwi scenarnik do filmù na spòdlim lëdowi pòwiôstczi ze Słowôrza [[Bernat Sëchta|Zëchtë]]. W latach 2016–2017 béł bëtnikã warkòwniów "Krącymë Film" w redzczi [[Fabrika Kùlturë w Redze|Fabrice Kùlturë]]<ref>[https://www.facebook.com/studioczarnazebra/videos/805875886230812 Film kręcimy - relacja na Facebooku]</ref>. W 2020 rokù dobéł XXI [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżóna]] we Wejrowie, w kategòrie "dokôz na binã"<ref>[https://nadmorski24.pl/aktualnosci/46492-znamy-laureatow-tegorocznych-konkursow-literackich Wyniki XXI Konkursu im. Jana Drzeżdżona]</ref>. Mô titel Wiôldżégò Méstra Kaszëbsczégò Pisënkù XIX [[Kaszëbsczé Diktando|Kaszëbsczégò Diktanda]] z 2020 rokù w [[Réda|Redze]]. W 2021 rokù w drëkù pòkazałë sã dwa dokazë, jaczich béł tłómaczérą: "Hewò je mój dodóm, dze je mój Bóg"<ref>[https://www.gdynia.pl/aktualnosci-9,6470/tam-dom-moj-gdzie-bog-moj-opowiesc-utrwalona-na-fotografiach,554597 Hewò je mój dodóm, dze je mój Bóg - informacja w serwisie gdynia.pl 01.02.2021]</ref> ë "Przigòdë Alicje w Cëdaczny Zemie"<ref>[https://dziennikbaltycki.pl/przigode-alicje-w-cedaczny-zemie-slynna-ksiazke-lewisa-carrolla-przetlumaczono-na-jezyk-kaszubski/ar/c13-15642580 Przigòdë Alicje w Cëdaczny Zemi, Dziennik Bałtycki 02.06.2021]</ref>. Za nen drëdżi dokôz dobéł [[Kònkùrs Kaszëbsczi ë Pòmòrsczi Lëtraturë w Kòscérznie "Costerina"|Kònkùrs Kaszëbsczi ë Pòmòrsczi Lëtraturë "Costerina"]] 2021 w Kòscérznie w kategòrie dolmaczënków.<ref>[http://www.bibliotekakoscierzyna.pl/konkurs-literatury-kaszubskiej-i-pomorskiej-2021-ogloszenie-wynikow/ Costerina 2021 - wyniki]</ref> === Spòleznowé dzejania ë warkòwé żëcé === W latach 2010–2011 béł nôleżnikã [[Karno Sztudérów „Pòmòraniô”|Karna Sztudérów "Pòmòraniô"]], w jaczim béł gòspòdarzã chëczë Pòmòrańców w [[Łãczëńskô Hëta|Łãczińsczi Hëce]]. W tim czasu zrëchtowôł XXIV [[Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim]], warkòwnie [[Remùsowô Kara]] w [[Pilëce|Pilëcach]], a téż pòmôgôł przë prowadzenim miedzënôrodnégò projechtu "Seven Senses of Kashubia" w [[Òstrzëce|Òstrzëcach]].<ref>[https://web.archive.org/web/20220710215345/https://docplayer.pl/7353181-Informacja-o-dzialalnosci-klubu-studenckiego-pomorania-w-latach-2010-2013.html Sprawozdanie z działalności KS Pomorania]</ref> W 2012 rokù ùsadzył nakładczi tłómaczącé Facebooka, YouTube ë Google na kaszëbsczi jãzëk.<ref>[https://tvn24.pl/pomorze/widzy-mie-s-zamiast-lubie-to-czyli-facebook-po-kaszubsku-ra271381 "Widzy mie sã!" zamiast "Lubię to!", czyli Facebook po kaszubsku, tvn24.pl, 17.08.2012] </ref> W latach 2012–2013 ë w 2015 cygnął akcje wësyłaniô wniosków do miéwców Facebooka ò rëszenié òficjalnégò tłómaczeniô pòrtalu na kaszëbsczi jãzëk.<ref>[https://wiadomosci.onet.pl/trojmiasto/facebook-po-kaszubsku-jo/xmx6fz3 Facebook po kaszubsku? Jo!, onet.pl, 13.10.2015]</ref> W 2013 rokù, jakno pierszi Kaszëba, zwëskôł z prawa do zapisywaniô swòjëch pòdôwków pò kaszëbskù w òficjalnëch papiórach - personkôrce ë paszpòrce.<ref name=":0" /> W latach 2011–2016 béł przédnikã stowôrë [[Kaszëbskô Jednota]], chtërny béł jednym z załóżców.<ref>[https://web.archive.org/web/20220710215342/http://kaszebsko.com/zarzad.html Zarząd Kaszëbsczi Jednotë]</ref> Jakno przédnik KJ béł jednym z ùdbòdôwców kònkùrsu [[Méster Bëlnégò Czëtaniô|"Méster Bëlnégò Czëtaniô"]] ë [[Miónczi Jedny Wiérztë|"Miónków Jedny Wiérztë"]], jaczé w latach 2013–2015 wëspółrëchtowôł z [[Janina Borchmann|Janiną Bòrchmann]] w [[Spòleznowô Biblioteka Gminë Wejrowò|Spòleznowi Bibliotece Gminë Wejrowò m. A. Labùdë w Bólszewie]]. Dôł téż ùdbã na stwòrzenié [[Swiãto Kaszëbsczi Fanë|Swiãta Kaszëbsczi Fanë]], jaczé òd 2012 rokù je fejrowóné na całëch Kaszëbach.<ref>[http://kaszebsko.com/index.php?mact=News,cntnt01,detail,0&cntnt01articleid=83&cntnt01returnid=26 Swiãto Kaszëbsczi Fanë 2012]</ref> W 2013 rokù mët z [[Gracjana Pòtrëkùs|Gracjaną Pòtrëkùs]] zrëchtowôł dwa Kaszëbsczé Plenerë - Lëteracczi ë Malarsczi na [[Głodnica|Głodnicë]],<ref>[http://kaszebsko.com/index.php?mact=News,cntnt01,detail,0&cntnt01articleid=215&cntnt01returnid=26 Kaszëbsczi Lëteracczi Plener 2013]</ref> a w 2014 rokù pòmagôł w òrganizacje Hókéjowégò Wikeńdu na Kaszëbach<ref>[http://kaszebsko.com/hokej Hókéjowi Wikeńd na Kaszëbach 2014]</ref> ë prowadzył akcjã zéńdzeniów z ùczniôkama wejrowsczich szkòłów, cobë zachãcywac jich do ùczbë kaszëbsczégò jãzëka.<ref>[http://kaszebsko.com/index.php?mact=News,cntnt01,detail,0&cntnt01articleid=282&cntnt01returnid=26 Akcjô promòcje ùczbów kaszëbsczégò jãzëka we Wejrowie]</ref> W 2016 rokù, jakno przedstôwca Kaszëbów, wprowadzył [[Kaszëbskô Jednota|Kaszëbską Jednotã]] do [[Wòlnô Eùropejskô Przëstojizna (EFA)|Wòlny Eùropejsczi Przëstojiznë]] (an. European Free Alliance).<ref>[http://kaszebsko.com/index.php?mact=News,cntnt01,detail,0&cntnt01articleid=358&cntnt01returnid=47 KJ w EFA]</ref> W 2019 rokù wëspółùsadzył [[Fùndacjô Kaszëbskô|Fùndacjã Kaszëbską]], w jaczi prowadzy projechtë pòpùlarizëjącé kaszëbiznã w jinternece, m. jin.: profil Kaszëbskò-pòlsczi słowôrz na Facebookù,<ref>[https://www.facebook.com/Sloworz Kaszëbskò-pòlsczi słowôrz na Facebookù]</ref> Kònkùrs na [[Kaszëbsczé Słowò Rokù]],<ref>[https://www.rmf24.pl/fakty/polska/news-co-po-larwie-kaszubskie-slowo-roku-2021,nId,5781340#crp_state=1 Co po larwie? Kaszubskie Słowo Roku 2021, rmf24.pl, 20.01.2022]</ref> a téż [[Jinternetowi Słowôrz Kaszëbsczégò Jãzëka]].<ref>https://sloworz.org/</ref> W latach 2019–2020 prowadzył akcjã [[Watchdog na Kaszëbach 2.0|Watchdog na Kaszëbach]],<ref>[https://qpjkwm.webwave.dev/watchdog-na-kaszubach Watchdog na Kaszubach 2020]</ref> w jaczi sprawdzył wëdawanié subwencje na ùczbã kaszëbsczégò jãzëka w szkòłach ë samòrządzënach na Kaszëbach. W 2021 rokù zrobił przezérk gazétniczëch artiklów ò Kaszëbach, sprawdzywającë stereotipòwé ë krziwdzącé zamkłotë sparłãczoné z Kaszëbama. Jakno pòdrëchòwanié dzejaniô òpùblikòwôł pòradnik: "Jak gadac ë pisac ò Kaszëbach?"<ref>[https://qpjkwm.webwave.dev/jak-mowic-i-pisac-o-kaszubach Poradnik: Jak mówić i pisać o Kaszubach?, Gdańsk 2021]</ref> W 2021 zaczął téż prowadzëc akcjã [[Mòje stronë 2021]]<ref>[https://qpjkwm.webwave.dev/moje-strone Mòje stronë 2021 - strona projektu]</ref>, w jaczi zbiérô òdjimczi tôflów z dëbeltjãzëkòwima pòzwama môlëznów na Kaszëbach, sprawdzywającë jichną jãzëkòwą pòprawnotã. W latach 2011–2012 béł gazétnikã [[Radio Kaszëbë|Radia Kaszëbë]]. W 2013 rokù robił w [[Wëdôwizna „Region”|Wëdawiznie Region]] w [[Gdiniô|Gdinie]]. W latach 2013–2016 béł òrganistą w [[Mrzeżëno|Mrzeżënie]], a pòtemù w latach 2016–2017 w [[Bòlszewò|Bólszewie]]. Prowadzył w tëch placach warkòwnie z kaszëbsczégò jãzëka dlô nôleżników parafialnëch chùrów. W latach 2014–2016 béł téż kasztelanã Szklónégò Zómkù Ksyżëstwa Wichrowëch Mòrzów w [[Òsłónino|Òsłoninie]].<ref>[https://web.archive.org/web/20220814205604/http://www.szklanyzamek.pl/index.php Szklany Zamek Księstwa Wichrowych Mórz]</ref> W latach 2017–2021 mieszkôł ë robił we [[Warszawa|Warszawie]]. Béł tam sparłãczony z Òbëwatelską Sécą Watchdog Pòlskô, skùńcził Szkòłã Trenérów Bùtenrządowëch Òrganizacjów, jaczi je nôleżnikã òd 2019 rokù. Robił téż w Ceńtrze Òbëwatelsczi Edukacje, dze pòznawôł pedagògikã Sztôłtëjącégò Òceniwaniô. Òd séwnika 2021 rokù je szkólnym kaszëbsczégò jãzëka w [[Naja Szkòła|Naji Szkòle]] we [[Wejrowò|Wejrowie]] ë òrganistą w [[Pasyjno-Marijné Sanktuarium we Wejrowie|Pasyjno-Marijnym Sanktuarium we Wejrowie]]. == Przëpisë == {{Przëpisë}} <references></references> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi szkólni]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbisce]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi tołmôcze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi mùzycë]] __NONEWSECTIONLINK__ 8llfndkta077pmectocqp4gsgycb7w7 206204 205928 2026-07-10T00:23:17Z Iketsi 3254 {{jãz.|en}} 206204 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Mateùsz Titës Meyer''' (ùr. 26 [[Gromicznik|gromicznika]] [[1991]] we [[Wejrowò|Wejrowie]]) – kaszëbsczi spòleznowi dzejôrz, lëterackò-mùzyczny ùtwórca, dolmaczéra, szkólny ë òrganista. Pierszi Kaszëba, jaczi zwëskiwô z prawa do pisënkù swòjëch pòdôwków leno pò kaszëbskù, téż w òficjalnëch papiórach. == Biografiô == === Dzecné ë młodzëznowé lata === Mateùsz Titës Meyer je ùrodzony 26 gromicznika 1991 we [[Wejrowò|Wejrowie]]. Pòchôdô z kaszëbsczi wsë, [[Lewinkò]] w [[Gmina Lëniô|gminie Lëniô]], w jaczi do dzysô lëdze dërch gôdają pò kaszëbskù. Ju w dzecnëch latach, dzãka apartnym kaszëbsczim zwëkóm, jaczé bëłë żiw w ti wsë, òdkrił swòją kaszëbską swiądã.<ref name=":0">[https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/spoleczenstwo/2156343,1,kaszuba-poza-systemem.read Kaszuba poza systemem, M. Bunda, Polityka, 04.03.2022]</ref> W latach 1998–2004 ùcził sã w Spòdleczny Szkòle w [[Pòbłocé|Pòbłocym]], 2004–2007 w Gimnazjum m. [[Aleksander Labùda|Aleksandra Labùdë]] w [[Strzépcz|Strzépczu]] ë w latach 2007–2010 w I Òglowòsztôłcącym Liceùm we [[Wejrowò|Wejrowie]]. W latach 2002–2006 chòdzył téż do Państwòwi Mùzyczny Szkòłë we [[Wejrowò|Wejrowie]] (w klase [[Pùzon|pùzonu]]) ë w latach 2008–2012 do Diecezjalnégò Òrganistowsczégò Sztudióm w [[Pelplin|Pelplënie]] (w klase [[Òrganë|òrganów]]). W 2005 rokù béł jednym z załóżców Gminowi Dãti Òrkestrë w [[Gmina Lëniô|Lëni]], dlô jaczi aranżowôł dokazë filmòwi, rozriwkòwi ë kaszëbsczi mùzyczi.<ref>[https://www.gminalinia.com.pl/kultura-i-sport/gmina-orkiestra-deta/ Gminna Orkiestra Dęta w Lini]</ref> Òd 2004 rokù, za czasów ùczbë w Spòdleczny Szkòle w [[Pòbłocé|Pòbłocym]], zaczął pòznawac lëteracczi zapisënk kaszëbsczégò jãzëka, czegò ùcził sã pòtemù téż w Gimnazjum w [[Strzépcz|Strzépczu]]. Bez 3 lata béł przedstôwcą strzépsczégò Gimnazjum na [[Kaszëbsczé Diktando|Kaszëbsczim Diktandze]], a téż na Gimnazjowëch Kònkùrsach Wiédzë ò Kaszëbach ë Pòmòrzim w [[Lëzëno|Lëzënie]]. Òb czas ùczbë w strzédny szkòle we [[Wejrowò|Wejrowie]] béł załóżcą Karna Lubòtników Kaszëbiznë, jaczé miôł starã przerobic na midzëklasowé karno ùczbë kaszëbsczégò jãzëka - doszło do te w 2010 r., czedë kùńcził szkòłã.<ref name=":0" /> W tim czasu jakno przedstôwca szkòłë dobéł: * [[Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim|XXIII Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim]] na [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczim Ùniwersytece]], * [[Krézowô Òlimpiada Wiédzë ò Kaszëbach ë Pòmòrzim|X Krézową Òlimpiadã Wiédzë ò Kaszëbach ë Pòmòrzim]] w [[Rëmiô|Rëmi]], * V Nôùkòwą Òlimpiadã [[Kaszëbskò-Pòmòrskô Wëższô Szkòła we Wejrowie|KPSW]] we Wejrowie z Wiédzë ò spòleznie ë Nônowszi historie, * I Kònkùrs wiédzë ò [[Paùel Nipkow|Paùlu Nipkòwie]] w [[Lãbórg|Lãbòrgù]], * [[Pòmòrsczi Festiwal Kaszëbsczi Frantówczi "Kaszëbsczé spiewë"|VIII Pòmòrsczi Festiwal Kaszëbsczi Frantówczi "Kaszëbsczé spiewë"]] w [[Lëzëno|Lëzënie]]. Reprezeńtowôł swòje Liceùm téż na kaszëbsczich warkòwniach "Ambasador Regionu"<ref>[https://www.facebook.com/Projekt-Ambasador-Regionu-138362569533086/ Ambasador Regionu - strona na Facebooku]</ref>, òrganizowónëch w 2010 rokù bez [[Karno Sztudérów „Pòmòraniô”]]. Pòd cëskã direkcje szkòłë zrezignowôł z pisaniô maturë z kaszëbsczégò jãzëka, równak jegò gãbnô matura z pòlsczégò jãzëka sparłãczonô bëła z pòchôdanim pòzwów kaszëbsczich môlëznów w dokazach [[Florión Cenôwa|Floriana Cenôwë]] ë [[Hieronim Derdowsczi|Hieronima Derdowsczégò]].<ref name=":0" /> W 2010 rokù zaczął sztudérowac pòlską filologiã ze szpecjalizacją szkólno-kaszëbisticzną na [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczim Ùniwersytece]], z czegò pò pierszim rokù zrezignowôł. === Ùtwórstwò ë artisticzné dzejania === Pierszé kaszëbsczé ë pòlsczé tekstë ùsadzôł òd rujana 2008 r. do smùtana 2009 r. na priwatnym fòtoblogù, a òd stëcznika 2010 r. na niefąksjonérëjącym ju blogù [https://tites.kashubia.com tites.kashubia.com]. Jakno ùtwórca lëtraturë zadebiutowôł pòlskòjãzëkòwą pòwiastką "Moje strony" w pòkònkùrsowim zbiérkù "Ziemia wejherowska, to takie miejsce gdzie...", wëdónym w 2009 rokù bez [[Wejrowsczi kréz|Krézowé Sztarostwò we Wejrowie]]. Jakno kaszëbskòjãzëkòwi ùsôdca zadebiutowôł artiklã pt. "Pòczëjë Kaszëbsczégò Dëcha" ë wiérztą "Pùrtk z Lewinka" w smùtanowim numrze [[Pomerania (cządnik)|Pòmeranie]] w 2010 rokù<ref>[https://web.archive.org/web/20250925211852/http://www.bibliotekacyfrowa.eu/dlibra/show-content/publication/17220/edition/14888/?format_id=2 Pomerania, listopad 2010]</ref>, a w 1. numrze "Klëczi" (jinfòrmatorze [[Gmina Lëniô|gminë Lëniô]]) z 2011 rokù, prozatorsczim tekstã pt.: "Môłô bôjka ò mòji òjcowiznie".<ref>[https://www.gminalinia.com.pl/files/download/3553/SKMBT_C22016080511300.pdf Klëka nr 1, 2011]</ref> Pòtemù pisôł do [[Pomerania (cządnik)|Pòmeranie]], [[Stegna|Stegnë]], [[Skra|Skrë]], [[Dziennik Bałtycki|Bôłtëcczégò Dzénnika]] ë [[Gazeta Świętojańska|Swiãtojańsczi Gazétë]]<ref>[https://gazetaswietojanska.org/author/m-meyer/ Gazeta Świętojańska, archiwum tekstów]</ref>. Jegò kaszëbskòjãzëkòwé tekstë bëłë drëkòwóné w antologiach dokazów, jaczé dobëłë w kònkùrsu "Powiew Weny" w 2010<ref>[http://www.wejherowo.pl/files/nowiny/wena_2010.pdf Powiew Weny 2010 - publikacja]</ref> ë 2011<ref>[https://docplayer.pl/55108068-Powiatowa-i-miejska-biblioteka-publiczna-w-wejherowie-im-aleksandra-majkowskiego-wejherowski-konkurs-literacki-powiew-weny.html Powiew Weny 2011 - publikacja]</ref> rokù. Je dobiwcą przédnëch nôdgrodów pòeticczich miónków "Złoté Jaje" w Kartuzach z 2011 ë 2012 rokù.<ref>[http://naszekaszuby.pl/modules/news/article.php?storyid=2385&com_mode=thread&com_order=1 Złoté Jaje - wyniki, naszekaszuby.pl]</ref> W 2012 rokù wëdôł pierszi zbiérk wiérztów pt.: '''"... zamkłô w słowach"'''.<ref>[https://lubimyczytac.pl/ksiazka/4972759/zamklo-w-slowach "... zamkłô w słowach", lubimyczytac.pl]</ref> Sparłãczony z karnã ùsôdców kaszëbsczi lëtraturë [[ZYMK]] ë z [[Teater ZYMK|Teatrã ZYMK]]. 18 strëmiannika 2011 rokù w [[Lëzëno|Lëzënie]] zadebiutowôł mùzyczno, jakno ùsôdca tekstów ë mùzyczi do binowégò dokazu [[Adóm Hébel|Adama Hébla]] pt.: "Smãtkòwô Spiéwa", w jaczim téż zagrôł pòstacjã titlowégò Smãtka<ref>[http://belok.kaszubia.com/wiadla/smatkowo-spiewa Smãtkòwô spiéwa - belok.kaszubia.com]</ref>. W pòstãpnëch latach wëstãpiwôł téż m. jin.: w jinscenizacje dokazu "Jiwer òstatnëch"<ref>[https://web.archive.org/web/20220710215343/http://belok.kaszubia.com/wiadla/jiwer-ostatnech Jiwer òstatnëch - belok.kaszubcia.com]</ref> [[Jan Rómpsczi|Jana Rómpsczégò]], a w "Scynanim kanie" we wiele placach na całëch Kaszëbach. Òd 2011 do 2015 rokù wëstãpiwôł téż w programie [["Gôdómë pò kaszëbskù"]] w [[Twòja Telewizjô Mòrskô|Telewizje TTM]], a w latach 2015–2016 prowadzył lëteracką aùdicjã [[LARK]] w [[Radio Kaszëbë]].<ref>[https://web.archive.org/web/20160409160756/http://radiokaszebe.pl/lark-to-je-nowo-leteracko-audicjo-radia-kaszebe/ LARK, audycja w Radio Kaszëbë]</ref> W latach 2015–2016 béł bëtnikã Gdińsczich Scenarnikòwëch Warkòwniów w [[Gdińskô Filmòwô Szkòła|Gdińsczi Filmòwi Szkòle]], jaczé skùńcził z wëprzédnienim za kaszëbskòjãzëkòwi scenarnik do filmù na spòdlim lëdowi pòwiôstczi ze Słowôrza [[Bernat Sëchta|Zëchtë]]. W latach 2016–2017 béł bëtnikã warkòwniów "Krącymë Film" w redzczi [[Fabrika Kùlturë w Redze|Fabrice Kùlturë]]<ref>[https://www.facebook.com/studioczarnazebra/videos/805875886230812 Film kręcimy - relacja na Facebooku]</ref>. W 2020 rokù dobéł XXI [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżóna]] we Wejrowie, w kategòrie "dokôz na binã"<ref>[https://nadmorski24.pl/aktualnosci/46492-znamy-laureatow-tegorocznych-konkursow-literackich Wyniki XXI Konkursu im. Jana Drzeżdżona]</ref>. Mô titel Wiôldżégò Méstra Kaszëbsczégò Pisënkù XIX [[Kaszëbsczé Diktando|Kaszëbsczégò Diktanda]] z 2020 rokù w [[Réda|Redze]]. W 2021 rokù w drëkù pòkazałë sã dwa dokazë, jaczich béł tłómaczérą: "Hewò je mój dodóm, dze je mój Bóg"<ref>[https://www.gdynia.pl/aktualnosci-9,6470/tam-dom-moj-gdzie-bog-moj-opowiesc-utrwalona-na-fotografiach,554597 Hewò je mój dodóm, dze je mój Bóg - informacja w serwisie gdynia.pl 01.02.2021]</ref> ë "Przigòdë Alicje w Cëdaczny Zemie"<ref>[https://dziennikbaltycki.pl/przigode-alicje-w-cedaczny-zemie-slynna-ksiazke-lewisa-carrolla-przetlumaczono-na-jezyk-kaszubski/ar/c13-15642580 Przigòdë Alicje w Cëdaczny Zemi, Dziennik Bałtycki 02.06.2021]</ref>. Za nen drëdżi dokôz dobéł [[Kònkùrs Kaszëbsczi ë Pòmòrsczi Lëtraturë w Kòscérznie "Costerina"|Kònkùrs Kaszëbsczi ë Pòmòrsczi Lëtraturë "Costerina"]] 2021 w Kòscérznie w kategòrie dolmaczënków.<ref>[http://www.bibliotekakoscierzyna.pl/konkurs-literatury-kaszubskiej-i-pomorskiej-2021-ogloszenie-wynikow/ Costerina 2021 - wyniki]</ref> === Spòleznowé dzejania ë warkòwé żëcé === W latach 2010–2011 béł nôleżnikã [[Karno Sztudérów „Pòmòraniô”|Karna Sztudérów "Pòmòraniô"]], w jaczim béł gòspòdarzã chëczë Pòmòrańców w [[Łãczëńskô Hëta|Łãczińsczi Hëce]]. W tim czasu zrëchtowôł XXIV [[Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim]], warkòwnie [[Remùsowô Kara]] w [[Pilëce|Pilëcach]], a téż pòmôgôł przë prowadzenim miedzënôrodnégò projechtu "Seven Senses of Kashubia" w [[Òstrzëce|Òstrzëcach]].<ref>[https://web.archive.org/web/20220710215345/https://docplayer.pl/7353181-Informacja-o-dzialalnosci-klubu-studenckiego-pomorania-w-latach-2010-2013.html Sprawozdanie z działalności KS Pomorania]</ref> W 2012 rokù ùsadzył nakładczi tłómaczącé Facebooka, YouTube ë Google na kaszëbsczi jãzëk.<ref>[https://tvn24.pl/pomorze/widzy-mie-s-zamiast-lubie-to-czyli-facebook-po-kaszubsku-ra271381 "Widzy mie sã!" zamiast "Lubię to!", czyli Facebook po kaszubsku, tvn24.pl, 17.08.2012] </ref> W latach 2012–2013 ë w 2015 cygnął akcje wësyłaniô wniosków do miéwców Facebooka ò rëszenié òficjalnégò tłómaczeniô pòrtalu na kaszëbsczi jãzëk.<ref>[https://wiadomosci.onet.pl/trojmiasto/facebook-po-kaszubsku-jo/xmx6fz3 Facebook po kaszubsku? Jo!, onet.pl, 13.10.2015]</ref> W 2013 rokù, jakno pierszi Kaszëba, zwëskôł z prawa do zapisywaniô swòjëch pòdôwków pò kaszëbskù w òficjalnëch papiórach - personkôrce ë paszpòrce.<ref name=":0" /> W latach 2011–2016 béł przédnikã stowôrë [[Kaszëbskô Jednota]], chtërny béł jednym z załóżców.<ref>[https://web.archive.org/web/20220710215342/http://kaszebsko.com/zarzad.html Zarząd Kaszëbsczi Jednotë]</ref> Jakno przédnik KJ béł jednym z ùdbòdôwców kònkùrsu [[Méster Bëlnégò Czëtaniô|"Méster Bëlnégò Czëtaniô"]] ë [[Miónczi Jedny Wiérztë|"Miónków Jedny Wiérztë"]], jaczé w latach 2013–2015 wëspółrëchtowôł z [[Janina Borchmann|Janiną Bòrchmann]] w [[Spòleznowô Biblioteka Gminë Wejrowò|Spòleznowi Bibliotece Gminë Wejrowò m. A. Labùdë w Bólszewie]]. Dôł téż ùdbã na stwòrzenié [[Swiãto Kaszëbsczi Fanë|Swiãta Kaszëbsczi Fanë]], jaczé òd 2012 rokù je fejrowóné na całëch Kaszëbach.<ref>[http://kaszebsko.com/index.php?mact=News,cntnt01,detail,0&cntnt01articleid=83&cntnt01returnid=26 Swiãto Kaszëbsczi Fanë 2012]</ref> W 2013 rokù mët z [[Gracjana Pòtrëkùs|Gracjaną Pòtrëkùs]] zrëchtowôł dwa Kaszëbsczé Plenerë - Lëteracczi ë Malarsczi na [[Głodnica|Głodnicë]],<ref>[http://kaszebsko.com/index.php?mact=News,cntnt01,detail,0&cntnt01articleid=215&cntnt01returnid=26 Kaszëbsczi Lëteracczi Plener 2013]</ref> a w 2014 rokù pòmagôł w òrganizacje Hókéjowégò Wikeńdu na Kaszëbach<ref>[http://kaszebsko.com/hokej Hókéjowi Wikeńd na Kaszëbach 2014]</ref> ë prowadzył akcjã zéńdzeniów z ùczniôkama wejrowsczich szkòłów, cobë zachãcywac jich do ùczbë kaszëbsczégò jãzëka.<ref>[http://kaszebsko.com/index.php?mact=News,cntnt01,detail,0&cntnt01articleid=282&cntnt01returnid=26 Akcjô promòcje ùczbów kaszëbsczégò jãzëka we Wejrowie]</ref> W 2016 rokù, jakno przedstôwca Kaszëbów, wprowadzył [[Kaszëbskô Jednota|Kaszëbską Jednotã]] do [[Wòlnô Eùropejskô Przëstojizna (EFA)|Wòlny Eùropejsczi Przëstojiznë]] ({{jãz.|en}} ''European Free Alliance'').<ref>[http://kaszebsko.com/index.php?mact=News,cntnt01,detail,0&cntnt01articleid=358&cntnt01returnid=47 KJ w EFA]</ref> W 2019 rokù wëspółùsadzył [[Fùndacjô Kaszëbskô|Fùndacjã Kaszëbską]], w jaczi prowadzy projechtë pòpùlarizëjącé kaszëbiznã w jinternece, m. jin.: profil Kaszëbskò-pòlsczi słowôrz na Facebookù,<ref>[https://www.facebook.com/Sloworz Kaszëbskò-pòlsczi słowôrz na Facebookù]</ref> Kònkùrs na [[Kaszëbsczé Słowò Rokù]],<ref>[https://www.rmf24.pl/fakty/polska/news-co-po-larwie-kaszubskie-slowo-roku-2021,nId,5781340#crp_state=1 Co po larwie? Kaszubskie Słowo Roku 2021, rmf24.pl, 20.01.2022]</ref> a téż [[Jinternetowi Słowôrz Kaszëbsczégò Jãzëka]].<ref>https://sloworz.org/</ref> W latach 2019–2020 prowadzył akcjã [[Watchdog na Kaszëbach 2.0|Watchdog na Kaszëbach]],<ref>[https://qpjkwm.webwave.dev/watchdog-na-kaszubach Watchdog na Kaszubach 2020]</ref> w jaczi sprawdzył wëdawanié subwencje na ùczbã kaszëbsczégò jãzëka w szkòłach ë samòrządzënach na Kaszëbach. W 2021 rokù zrobił przezérk gazétniczëch artiklów ò Kaszëbach, sprawdzywającë stereotipòwé ë krziwdzącé zamkłotë sparłãczoné z Kaszëbama. Jakno pòdrëchòwanié dzejaniô òpùblikòwôł pòradnik: "Jak gadac ë pisac ò Kaszëbach?"<ref>[https://qpjkwm.webwave.dev/jak-mowic-i-pisac-o-kaszubach Poradnik: Jak mówić i pisać o Kaszubach?, Gdańsk 2021]</ref> W 2021 zaczął téż prowadzëc akcjã [[Mòje stronë 2021]]<ref>[https://qpjkwm.webwave.dev/moje-strone Mòje stronë 2021 - strona projektu]</ref>, w jaczi zbiérô òdjimczi tôflów z dëbeltjãzëkòwima pòzwama môlëznów na Kaszëbach, sprawdzywającë jichną jãzëkòwą pòprawnotã. W latach 2011–2012 béł gazétnikã [[Radio Kaszëbë|Radia Kaszëbë]]. W 2013 rokù robił w [[Wëdôwizna „Region”|Wëdawiznie Region]] w [[Gdiniô|Gdinie]]. W latach 2013–2016 béł òrganistą w [[Mrzeżëno|Mrzeżënie]], a pòtemù w latach 2016–2017 w [[Bòlszewò|Bólszewie]]. Prowadzył w tëch placach warkòwnie z kaszëbsczégò jãzëka dlô nôleżników parafialnëch chùrów. W latach 2014–2016 béł téż kasztelanã Szklónégò Zómkù Ksyżëstwa Wichrowëch Mòrzów w [[Òsłónino|Òsłoninie]].<ref>[https://web.archive.org/web/20220814205604/http://www.szklanyzamek.pl/index.php Szklany Zamek Księstwa Wichrowych Mórz]</ref> W latach 2017–2021 mieszkôł ë robił we [[Warszawa|Warszawie]]. Béł tam sparłãczony z Òbëwatelską Sécą Watchdog Pòlskô, skùńcził Szkòłã Trenérów Bùtenrządowëch Òrganizacjów, jaczi je nôleżnikã òd 2019 rokù. Robił téż w Ceńtrze Òbëwatelsczi Edukacje, dze pòznawôł pedagògikã Sztôłtëjącégò Òceniwaniô. Òd séwnika 2021 rokù je szkólnym kaszëbsczégò jãzëka w [[Naja Szkòła|Naji Szkòle]] we [[Wejrowò|Wejrowie]] ë òrganistą w [[Pasyjno-Marijné Sanktuarium we Wejrowie|Pasyjno-Marijnym Sanktuarium we Wejrowie]]. == Przëpisë == {{Przëpisë}} <references></references> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi szkólni]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbisce]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi tołmôcze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi mùzycë]] __NONEWSECTIONLINK__ heruispveamwd0aypgx18s315uthem9 206205 206204 2026-07-10T00:23:40Z Iketsi 3254 /* Przëpisë */ |2 206205 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Mateùsz Titës Meyer''' (ùr. 26 [[Gromicznik|gromicznika]] [[1991]] we [[Wejrowò|Wejrowie]]) – kaszëbsczi spòleznowi dzejôrz, lëterackò-mùzyczny ùtwórca, dolmaczéra, szkólny ë òrganista. Pierszi Kaszëba, jaczi zwëskiwô z prawa do pisënkù swòjëch pòdôwków leno pò kaszëbskù, téż w òficjalnëch papiórach. == Biografiô == === Dzecné ë młodzëznowé lata === Mateùsz Titës Meyer je ùrodzony 26 gromicznika 1991 we [[Wejrowò|Wejrowie]]. Pòchôdô z kaszëbsczi wsë, [[Lewinkò]] w [[Gmina Lëniô|gminie Lëniô]], w jaczi do dzysô lëdze dërch gôdają pò kaszëbskù. Ju w dzecnëch latach, dzãka apartnym kaszëbsczim zwëkóm, jaczé bëłë żiw w ti wsë, òdkrił swòją kaszëbską swiądã.<ref name=":0">[https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/spoleczenstwo/2156343,1,kaszuba-poza-systemem.read Kaszuba poza systemem, M. Bunda, Polityka, 04.03.2022]</ref> W latach 1998–2004 ùcził sã w Spòdleczny Szkòle w [[Pòbłocé|Pòbłocym]], 2004–2007 w Gimnazjum m. [[Aleksander Labùda|Aleksandra Labùdë]] w [[Strzépcz|Strzépczu]] ë w latach 2007–2010 w I Òglowòsztôłcącym Liceùm we [[Wejrowò|Wejrowie]]. W latach 2002–2006 chòdzył téż do Państwòwi Mùzyczny Szkòłë we [[Wejrowò|Wejrowie]] (w klase [[Pùzon|pùzonu]]) ë w latach 2008–2012 do Diecezjalnégò Òrganistowsczégò Sztudióm w [[Pelplin|Pelplënie]] (w klase [[Òrganë|òrganów]]). W 2005 rokù béł jednym z załóżców Gminowi Dãti Òrkestrë w [[Gmina Lëniô|Lëni]], dlô jaczi aranżowôł dokazë filmòwi, rozriwkòwi ë kaszëbsczi mùzyczi.<ref>[https://www.gminalinia.com.pl/kultura-i-sport/gmina-orkiestra-deta/ Gminna Orkiestra Dęta w Lini]</ref> Òd 2004 rokù, za czasów ùczbë w Spòdleczny Szkòle w [[Pòbłocé|Pòbłocym]], zaczął pòznawac lëteracczi zapisënk kaszëbsczégò jãzëka, czegò ùcził sã pòtemù téż w Gimnazjum w [[Strzépcz|Strzépczu]]. Bez 3 lata béł przedstôwcą strzépsczégò Gimnazjum na [[Kaszëbsczé Diktando|Kaszëbsczim Diktandze]], a téż na Gimnazjowëch Kònkùrsach Wiédzë ò Kaszëbach ë Pòmòrzim w [[Lëzëno|Lëzënie]]. Òb czas ùczbë w strzédny szkòle we [[Wejrowò|Wejrowie]] béł załóżcą Karna Lubòtników Kaszëbiznë, jaczé miôł starã przerobic na midzëklasowé karno ùczbë kaszëbsczégò jãzëka - doszło do te w 2010 r., czedë kùńcził szkòłã.<ref name=":0" /> W tim czasu jakno przedstôwca szkòłë dobéł: * [[Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim|XXIII Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim]] na [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczim Ùniwersytece]], * [[Krézowô Òlimpiada Wiédzë ò Kaszëbach ë Pòmòrzim|X Krézową Òlimpiadã Wiédzë ò Kaszëbach ë Pòmòrzim]] w [[Rëmiô|Rëmi]], * V Nôùkòwą Òlimpiadã [[Kaszëbskò-Pòmòrskô Wëższô Szkòła we Wejrowie|KPSW]] we Wejrowie z Wiédzë ò spòleznie ë Nônowszi historie, * I Kònkùrs wiédzë ò [[Paùel Nipkow|Paùlu Nipkòwie]] w [[Lãbórg|Lãbòrgù]], * [[Pòmòrsczi Festiwal Kaszëbsczi Frantówczi "Kaszëbsczé spiewë"|VIII Pòmòrsczi Festiwal Kaszëbsczi Frantówczi "Kaszëbsczé spiewë"]] w [[Lëzëno|Lëzënie]]. Reprezeńtowôł swòje Liceùm téż na kaszëbsczich warkòwniach "Ambasador Regionu"<ref>[https://www.facebook.com/Projekt-Ambasador-Regionu-138362569533086/ Ambasador Regionu - strona na Facebooku]</ref>, òrganizowónëch w 2010 rokù bez [[Karno Sztudérów „Pòmòraniô”]]. Pòd cëskã direkcje szkòłë zrezignowôł z pisaniô maturë z kaszëbsczégò jãzëka, równak jegò gãbnô matura z pòlsczégò jãzëka sparłãczonô bëła z pòchôdanim pòzwów kaszëbsczich môlëznów w dokazach [[Florión Cenôwa|Floriana Cenôwë]] ë [[Hieronim Derdowsczi|Hieronima Derdowsczégò]].<ref name=":0" /> W 2010 rokù zaczął sztudérowac pòlską filologiã ze szpecjalizacją szkólno-kaszëbisticzną na [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczim Ùniwersytece]], z czegò pò pierszim rokù zrezignowôł. === Ùtwórstwò ë artisticzné dzejania === Pierszé kaszëbsczé ë pòlsczé tekstë ùsadzôł òd rujana 2008 r. do smùtana 2009 r. na priwatnym fòtoblogù, a òd stëcznika 2010 r. na niefąksjonérëjącym ju blogù [https://tites.kashubia.com tites.kashubia.com]. Jakno ùtwórca lëtraturë zadebiutowôł pòlskòjãzëkòwą pòwiastką "Moje strony" w pòkònkùrsowim zbiérkù "Ziemia wejherowska, to takie miejsce gdzie...", wëdónym w 2009 rokù bez [[Wejrowsczi kréz|Krézowé Sztarostwò we Wejrowie]]. Jakno kaszëbskòjãzëkòwi ùsôdca zadebiutowôł artiklã pt. "Pòczëjë Kaszëbsczégò Dëcha" ë wiérztą "Pùrtk z Lewinka" w smùtanowim numrze [[Pomerania (cządnik)|Pòmeranie]] w 2010 rokù<ref>[https://web.archive.org/web/20250925211852/http://www.bibliotekacyfrowa.eu/dlibra/show-content/publication/17220/edition/14888/?format_id=2 Pomerania, listopad 2010]</ref>, a w 1. numrze "Klëczi" (jinfòrmatorze [[Gmina Lëniô|gminë Lëniô]]) z 2011 rokù, prozatorsczim tekstã pt.: "Môłô bôjka ò mòji òjcowiznie".<ref>[https://www.gminalinia.com.pl/files/download/3553/SKMBT_C22016080511300.pdf Klëka nr 1, 2011]</ref> Pòtemù pisôł do [[Pomerania (cządnik)|Pòmeranie]], [[Stegna|Stegnë]], [[Skra|Skrë]], [[Dziennik Bałtycki|Bôłtëcczégò Dzénnika]] ë [[Gazeta Świętojańska|Swiãtojańsczi Gazétë]]<ref>[https://gazetaswietojanska.org/author/m-meyer/ Gazeta Świętojańska, archiwum tekstów]</ref>. Jegò kaszëbskòjãzëkòwé tekstë bëłë drëkòwóné w antologiach dokazów, jaczé dobëłë w kònkùrsu "Powiew Weny" w 2010<ref>[http://www.wejherowo.pl/files/nowiny/wena_2010.pdf Powiew Weny 2010 - publikacja]</ref> ë 2011<ref>[https://docplayer.pl/55108068-Powiatowa-i-miejska-biblioteka-publiczna-w-wejherowie-im-aleksandra-majkowskiego-wejherowski-konkurs-literacki-powiew-weny.html Powiew Weny 2011 - publikacja]</ref> rokù. Je dobiwcą przédnëch nôdgrodów pòeticczich miónków "Złoté Jaje" w Kartuzach z 2011 ë 2012 rokù.<ref>[http://naszekaszuby.pl/modules/news/article.php?storyid=2385&com_mode=thread&com_order=1 Złoté Jaje - wyniki, naszekaszuby.pl]</ref> W 2012 rokù wëdôł pierszi zbiérk wiérztów pt.: '''"... zamkłô w słowach"'''.<ref>[https://lubimyczytac.pl/ksiazka/4972759/zamklo-w-slowach "... zamkłô w słowach", lubimyczytac.pl]</ref> Sparłãczony z karnã ùsôdców kaszëbsczi lëtraturë [[ZYMK]] ë z [[Teater ZYMK|Teatrã ZYMK]]. 18 strëmiannika 2011 rokù w [[Lëzëno|Lëzënie]] zadebiutowôł mùzyczno, jakno ùsôdca tekstów ë mùzyczi do binowégò dokazu [[Adóm Hébel|Adama Hébla]] pt.: "Smãtkòwô Spiéwa", w jaczim téż zagrôł pòstacjã titlowégò Smãtka<ref>[http://belok.kaszubia.com/wiadla/smatkowo-spiewa Smãtkòwô spiéwa - belok.kaszubia.com]</ref>. W pòstãpnëch latach wëstãpiwôł téż m. jin.: w jinscenizacje dokazu "Jiwer òstatnëch"<ref>[https://web.archive.org/web/20220710215343/http://belok.kaszubia.com/wiadla/jiwer-ostatnech Jiwer òstatnëch - belok.kaszubcia.com]</ref> [[Jan Rómpsczi|Jana Rómpsczégò]], a w "Scynanim kanie" we wiele placach na całëch Kaszëbach. Òd 2011 do 2015 rokù wëstãpiwôł téż w programie [["Gôdómë pò kaszëbskù"]] w [[Twòja Telewizjô Mòrskô|Telewizje TTM]], a w latach 2015–2016 prowadzył lëteracką aùdicjã [[LARK]] w [[Radio Kaszëbë]].<ref>[https://web.archive.org/web/20160409160756/http://radiokaszebe.pl/lark-to-je-nowo-leteracko-audicjo-radia-kaszebe/ LARK, audycja w Radio Kaszëbë]</ref> W latach 2015–2016 béł bëtnikã Gdińsczich Scenarnikòwëch Warkòwniów w [[Gdińskô Filmòwô Szkòła|Gdińsczi Filmòwi Szkòle]], jaczé skùńcził z wëprzédnienim za kaszëbskòjãzëkòwi scenarnik do filmù na spòdlim lëdowi pòwiôstczi ze Słowôrza [[Bernat Sëchta|Zëchtë]]. W latach 2016–2017 béł bëtnikã warkòwniów "Krącymë Film" w redzczi [[Fabrika Kùlturë w Redze|Fabrice Kùlturë]]<ref>[https://www.facebook.com/studioczarnazebra/videos/805875886230812 Film kręcimy - relacja na Facebooku]</ref>. W 2020 rokù dobéł XXI [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżóna]] we Wejrowie, w kategòrie "dokôz na binã"<ref>[https://nadmorski24.pl/aktualnosci/46492-znamy-laureatow-tegorocznych-konkursow-literackich Wyniki XXI Konkursu im. Jana Drzeżdżona]</ref>. Mô titel Wiôldżégò Méstra Kaszëbsczégò Pisënkù XIX [[Kaszëbsczé Diktando|Kaszëbsczégò Diktanda]] z 2020 rokù w [[Réda|Redze]]. W 2021 rokù w drëkù pòkazałë sã dwa dokazë, jaczich béł tłómaczérą: "Hewò je mój dodóm, dze je mój Bóg"<ref>[https://www.gdynia.pl/aktualnosci-9,6470/tam-dom-moj-gdzie-bog-moj-opowiesc-utrwalona-na-fotografiach,554597 Hewò je mój dodóm, dze je mój Bóg - informacja w serwisie gdynia.pl 01.02.2021]</ref> ë "Przigòdë Alicje w Cëdaczny Zemie"<ref>[https://dziennikbaltycki.pl/przigode-alicje-w-cedaczny-zemie-slynna-ksiazke-lewisa-carrolla-przetlumaczono-na-jezyk-kaszubski/ar/c13-15642580 Przigòdë Alicje w Cëdaczny Zemi, Dziennik Bałtycki 02.06.2021]</ref>. Za nen drëdżi dokôz dobéł [[Kònkùrs Kaszëbsczi ë Pòmòrsczi Lëtraturë w Kòscérznie "Costerina"|Kònkùrs Kaszëbsczi ë Pòmòrsczi Lëtraturë "Costerina"]] 2021 w Kòscérznie w kategòrie dolmaczënków.<ref>[http://www.bibliotekakoscierzyna.pl/konkurs-literatury-kaszubskiej-i-pomorskiej-2021-ogloszenie-wynikow/ Costerina 2021 - wyniki]</ref> === Spòleznowé dzejania ë warkòwé żëcé === W latach 2010–2011 béł nôleżnikã [[Karno Sztudérów „Pòmòraniô”|Karna Sztudérów "Pòmòraniô"]], w jaczim béł gòspòdarzã chëczë Pòmòrańców w [[Łãczëńskô Hëta|Łãczińsczi Hëce]]. W tim czasu zrëchtowôł XXIV [[Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim]], warkòwnie [[Remùsowô Kara]] w [[Pilëce|Pilëcach]], a téż pòmôgôł przë prowadzenim miedzënôrodnégò projechtu "Seven Senses of Kashubia" w [[Òstrzëce|Òstrzëcach]].<ref>[https://web.archive.org/web/20220710215345/https://docplayer.pl/7353181-Informacja-o-dzialalnosci-klubu-studenckiego-pomorania-w-latach-2010-2013.html Sprawozdanie z działalności KS Pomorania]</ref> W 2012 rokù ùsadzył nakładczi tłómaczącé Facebooka, YouTube ë Google na kaszëbsczi jãzëk.<ref>[https://tvn24.pl/pomorze/widzy-mie-s-zamiast-lubie-to-czyli-facebook-po-kaszubsku-ra271381 "Widzy mie sã!" zamiast "Lubię to!", czyli Facebook po kaszubsku, tvn24.pl, 17.08.2012] </ref> W latach 2012–2013 ë w 2015 cygnął akcje wësyłaniô wniosków do miéwców Facebooka ò rëszenié òficjalnégò tłómaczeniô pòrtalu na kaszëbsczi jãzëk.<ref>[https://wiadomosci.onet.pl/trojmiasto/facebook-po-kaszubsku-jo/xmx6fz3 Facebook po kaszubsku? Jo!, onet.pl, 13.10.2015]</ref> W 2013 rokù, jakno pierszi Kaszëba, zwëskôł z prawa do zapisywaniô swòjëch pòdôwków pò kaszëbskù w òficjalnëch papiórach - personkôrce ë paszpòrce.<ref name=":0" /> W latach 2011–2016 béł przédnikã stowôrë [[Kaszëbskô Jednota]], chtërny béł jednym z załóżców.<ref>[https://web.archive.org/web/20220710215342/http://kaszebsko.com/zarzad.html Zarząd Kaszëbsczi Jednotë]</ref> Jakno przédnik KJ béł jednym z ùdbòdôwców kònkùrsu [[Méster Bëlnégò Czëtaniô|"Méster Bëlnégò Czëtaniô"]] ë [[Miónczi Jedny Wiérztë|"Miónków Jedny Wiérztë"]], jaczé w latach 2013–2015 wëspółrëchtowôł z [[Janina Borchmann|Janiną Bòrchmann]] w [[Spòleznowô Biblioteka Gminë Wejrowò|Spòleznowi Bibliotece Gminë Wejrowò m. A. Labùdë w Bólszewie]]. Dôł téż ùdbã na stwòrzenié [[Swiãto Kaszëbsczi Fanë|Swiãta Kaszëbsczi Fanë]], jaczé òd 2012 rokù je fejrowóné na całëch Kaszëbach.<ref>[http://kaszebsko.com/index.php?mact=News,cntnt01,detail,0&cntnt01articleid=83&cntnt01returnid=26 Swiãto Kaszëbsczi Fanë 2012]</ref> W 2013 rokù mët z [[Gracjana Pòtrëkùs|Gracjaną Pòtrëkùs]] zrëchtowôł dwa Kaszëbsczé Plenerë - Lëteracczi ë Malarsczi na [[Głodnica|Głodnicë]],<ref>[http://kaszebsko.com/index.php?mact=News,cntnt01,detail,0&cntnt01articleid=215&cntnt01returnid=26 Kaszëbsczi Lëteracczi Plener 2013]</ref> a w 2014 rokù pòmagôł w òrganizacje Hókéjowégò Wikeńdu na Kaszëbach<ref>[http://kaszebsko.com/hokej Hókéjowi Wikeńd na Kaszëbach 2014]</ref> ë prowadzył akcjã zéńdzeniów z ùczniôkama wejrowsczich szkòłów, cobë zachãcywac jich do ùczbë kaszëbsczégò jãzëka.<ref>[http://kaszebsko.com/index.php?mact=News,cntnt01,detail,0&cntnt01articleid=282&cntnt01returnid=26 Akcjô promòcje ùczbów kaszëbsczégò jãzëka we Wejrowie]</ref> W 2016 rokù, jakno przedstôwca Kaszëbów, wprowadzył [[Kaszëbskô Jednota|Kaszëbską Jednotã]] do [[Wòlnô Eùropejskô Przëstojizna (EFA)|Wòlny Eùropejsczi Przëstojiznë]] ({{jãz.|en}} ''European Free Alliance'').<ref>[http://kaszebsko.com/index.php?mact=News,cntnt01,detail,0&cntnt01articleid=358&cntnt01returnid=47 KJ w EFA]</ref> W 2019 rokù wëspółùsadzył [[Fùndacjô Kaszëbskô|Fùndacjã Kaszëbską]], w jaczi prowadzy projechtë pòpùlarizëjącé kaszëbiznã w jinternece, m. jin.: profil Kaszëbskò-pòlsczi słowôrz na Facebookù,<ref>[https://www.facebook.com/Sloworz Kaszëbskò-pòlsczi słowôrz na Facebookù]</ref> Kònkùrs na [[Kaszëbsczé Słowò Rokù]],<ref>[https://www.rmf24.pl/fakty/polska/news-co-po-larwie-kaszubskie-slowo-roku-2021,nId,5781340#crp_state=1 Co po larwie? Kaszubskie Słowo Roku 2021, rmf24.pl, 20.01.2022]</ref> a téż [[Jinternetowi Słowôrz Kaszëbsczégò Jãzëka]].<ref>https://sloworz.org/</ref> W latach 2019–2020 prowadzył akcjã [[Watchdog na Kaszëbach 2.0|Watchdog na Kaszëbach]],<ref>[https://qpjkwm.webwave.dev/watchdog-na-kaszubach Watchdog na Kaszubach 2020]</ref> w jaczi sprawdzył wëdawanié subwencje na ùczbã kaszëbsczégò jãzëka w szkòłach ë samòrządzënach na Kaszëbach. W 2021 rokù zrobił przezérk gazétniczëch artiklów ò Kaszëbach, sprawdzywającë stereotipòwé ë krziwdzącé zamkłotë sparłãczoné z Kaszëbama. Jakno pòdrëchòwanié dzejaniô òpùblikòwôł pòradnik: "Jak gadac ë pisac ò Kaszëbach?"<ref>[https://qpjkwm.webwave.dev/jak-mowic-i-pisac-o-kaszubach Poradnik: Jak mówić i pisać o Kaszubach?, Gdańsk 2021]</ref> W 2021 zaczął téż prowadzëc akcjã [[Mòje stronë 2021]]<ref>[https://qpjkwm.webwave.dev/moje-strone Mòje stronë 2021 - strona projektu]</ref>, w jaczi zbiérô òdjimczi tôflów z dëbeltjãzëkòwima pòzwama môlëznów na Kaszëbach, sprawdzywającë jichną jãzëkòwą pòprawnotã. W latach 2011–2012 béł gazétnikã [[Radio Kaszëbë|Radia Kaszëbë]]. W 2013 rokù robił w [[Wëdôwizna „Region”|Wëdawiznie Region]] w [[Gdiniô|Gdinie]]. W latach 2013–2016 béł òrganistą w [[Mrzeżëno|Mrzeżënie]], a pòtemù w latach 2016–2017 w [[Bòlszewò|Bólszewie]]. Prowadzył w tëch placach warkòwnie z kaszëbsczégò jãzëka dlô nôleżników parafialnëch chùrów. W latach 2014–2016 béł téż kasztelanã Szklónégò Zómkù Ksyżëstwa Wichrowëch Mòrzów w [[Òsłónino|Òsłoninie]].<ref>[https://web.archive.org/web/20220814205604/http://www.szklanyzamek.pl/index.php Szklany Zamek Księstwa Wichrowych Mórz]</ref> W latach 2017–2021 mieszkôł ë robił we [[Warszawa|Warszawie]]. Béł tam sparłãczony z Òbëwatelską Sécą Watchdog Pòlskô, skùńcził Szkòłã Trenérów Bùtenrządowëch Òrganizacjów, jaczi je nôleżnikã òd 2019 rokù. Robił téż w Ceńtrze Òbëwatelsczi Edukacje, dze pòznawôł pedagògikã Sztôłtëjącégò Òceniwaniô. Òd séwnika 2021 rokù je szkólnym kaszëbsczégò jãzëka w [[Naja Szkòła|Naji Szkòle]] we [[Wejrowò|Wejrowie]] ë òrganistą w [[Pasyjno-Marijné Sanktuarium we Wejrowie|Pasyjno-Marijnym Sanktuarium we Wejrowie]]. == Przëpisë == {{Przëpisë|2}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi szkólni]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbisce]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi tołmôcze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi mùzycë]] __NONEWSECTIONLINK__ 0ffwkyx156yrtagre6k0x8128rk9lu9 0 12012 206405 194262 2026-07-10T08:53:09Z Terrus38 14026 206405 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Oedipus and the Sphinx of Thebes, Red Figure Kylix, c. 470 BC, from Vulci, attributed to the Oedipus Painter, Vatican Museums (9665213064).jpg|mały]] '''Tãgódka''' abò '''wëzgódka''' – to je zadanié do wëzgòdniãcégò. Wiele młodëch Kaszëbów lubi wëzgadëwac. Nierôz wëzgòdnąc nie je letkò np. takô: w kùzni nie mieszkóm, w ògniu sã nie smażã, chto sã mie dotknie, tegò zarô sparzã - [[żôgówka]]. Dosc znónô je jinô wëzgódka: nie bòdze, chòc mô rodżi, nie chòdzy, chòc mô nodżi - [[stół]]. Biwają téż krziżné tãgódczi, a rozrzeszec je, nierôz nie je letkò. == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta|B. Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1970, tom IV, s. 37. * [[Bernat Zëchta|B. Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1972, tom V, ss. 332-336. * [[Bernat Zëchta|B. Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1973, tom VI, s. 88. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] e1tlg9jdtncam12zkmblavvn9wnc02c 0 12019 205880 199652 2026-07-09T18:43:16Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ {{#categorytree:Mùzea|hideroot=on|mode=pages}} 205880 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Żukowo - klasztor (3).jpg|mały|]] '''Parafialné Mùzeùm w Żukòwie''' je jinstitucją kùlturë założoną w 1991 rokù. Jegò robòta polégô na rozkoscérzanim kùlturë m. jin. [[Kaszëbi|Kaszëbów]] w kraju ë za grańcą. W nim są téż kaszëbsczé nôdpisë. Sedzbą Mùzeum je [[Żukòwò]] — zarô przë stôrim bùdinkù kòscoła, w chtërnym czedës mòdlełë sã norbertanczi. W nim je m.jin. dosc wiele stôrëch wësziwków np. òrnôt wëszëti przez [[Jadwiga Ptôch|Jadwigã]] i [[Zofiô Ptôch|Zofiã Ptôch]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Mùzea|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://archive.ph/IQ2C9 ò Mùzeum] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Kartësczi kréz]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Mùzea|Żukòwie]] qs0r3uvcxvug4l8mop81ztopu1pv3y6 0 12024 206064 201438 2026-07-09T23:03:14Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pol.]]→{{jãz.|pl}} 206064 wikitext text/x-wiki '''Macéj Bańdur''' ({{jãz.|pl}} ''Maciej Bańdur'') – kaszëbsczi jãzëkòznôwca, tłómôcz, gazétnik, dzejôrz i szkólni [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]. Przédny redachtór «[[Skra|Skrë]]». Prôcownik Instutitu Slawisticzi Pòlsczé Akademie Naùk<ref>[https://web.archive.org/web/20221020193202/https://ispan.waw.pl/default/pracownik/maciej-bandur/ Lic. Maciej Bandur, ispan.waw.pl]</ref>. Pòpùlarizator klasiczné òrtografie kaszëbsczégò jãzëka. Je aùtorã kaszëbsczégò przekładu ksążczi ''[[Môłi princ]]'' [[Antoine de Saint-Exupéry|Antoine'a de Saint-Exupérygò]]. == Òbaczë téż == * ''[[Le Petit Prince]]'' == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Jãzëkòznôwcë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi jãzëk]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi tołmôcze]] md66l2k8o760jmzyqirq7fwde116xlv 206100 206064 2026-07-09T23:07:45Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Jãzëkòznôwcë]] to [[Category:Pòlsczi jãzëkòznôwcë]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206100 wikitext text/x-wiki '''Macéj Bańdur''' ({{jãz.|pl}} ''Maciej Bańdur'') – kaszëbsczi jãzëkòznôwca, tłómôcz, gazétnik, dzejôrz i szkólni [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]. Przédny redachtór «[[Skra|Skrë]]». Prôcownik Instutitu Slawisticzi Pòlsczé Akademie Naùk<ref>[https://web.archive.org/web/20221020193202/https://ispan.waw.pl/default/pracownik/maciej-bandur/ Lic. Maciej Bandur, ispan.waw.pl]</ref>. Pòpùlarizator klasiczné òrtografie kaszëbsczégò jãzëka. Je aùtorã kaszëbsczégò przekładu ksążczi ''[[Môłi princ]]'' [[Antoine de Saint-Exupéry|Antoine'a de Saint-Exupérygò]]. == Òbaczë téż == * ''[[Le Petit Prince]]'' == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòlsczi jãzëkòznôwcë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi jãzëk]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi tołmôcze]] 8z6hrvuybwblya83bt8eflb53xn9o7w 0 12037 205983 197127 2026-07-09T22:28:27Z Terrus38 14026 205983 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} [[Òbrôzk:Szlachta, Stanisław Pepliński 8630.jpg|mały]] '''Stanisłôw Peplińsczi''' (pòl: ''Stanisław Józef Pepliński'') (ùr. [[19 strëmiannika]] [[1917]] rokù w [[Skòszewò|Skòszewie]] - ùm. 2002 rokù) – to béł ksądz, Pò maturze òn zaczął sztudérowac w Dëchòwnym Seminarium w Pelplënie. [[Stutthof]] to béł lager, do chtërnégò gò w wòjnie wësłelë, a jegò numer to 37191. Tam òn przeżił, a 1948 rokù dostôł ksãżewsczé swiãcenia. Jakno ksądz béł pòsłóny do [[Chònice|Chònic]] na dosc krótczi czas. Pò wòjnie òn béł jaczis czas w bòlëcë. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.geni.com/people/Stanis%C5%82aw-Pepli%C5%84ski/6000000024596054934 ''Stanisław Józef Pepliński''] {{Ùzémk artikla}} {{DEFAULTSORT:Peplińsczi Stanisłôw}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Stutthof]] 53wf2whgz9tvon661cyak6ujgvgkzl7 0 12051 205615 205154 2026-07-09T13:00:56Z Kama95 9880 205615 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Siedlce| dopełniacz=Siedlce| céch=POL Siedlce COA.svg| fana=POL Siedlce flag.svg| karta=POL Siedlce map.svg| wòjewództwò=mazowiecczé| kréz=siedlecczi| grodzki=| rodzaj_gminy=| gmina=| miejska=| bùrméster=Tomasz Hapunowicz| adres_um=Skwer Niepodległości 2| kod_poczt_um=08-110 Siedlce| tel_um=| fax_um=| mail_um=| wiéchrzëzna=31,86| stopniN=52|minutN=10'00|stopniE=22|minutE=16'30| wysokość=| rok=2021| lëdztwò=77.645| gęstość=| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+48) 25| pòcztowi kòd=08-100 do 08-110| registracëjné tôfle=WS| TERYT=1464011| SIMC=0975173| www=http://www.siedlce.pl| }} '''Siedlce''' ({{jãz.|be}} Седльцы, {{jãz.|ru}} Седльце) – gard na prawach krézu we wschòdni Pòlsce w [[Mazowiecczé wòjewództwò|mazowiecczim wòjewództwie]], na Pôłniowim Pòdlaszu, midzë rzékama Mùchawką ë Helenką, historiczno nôleżôł do łukòwsczi zemi<ref>https://web.archive.org/web/20140823193900/http://www.siedlce.pl/index.php?option=18&action=articles_show&art_id=4&menu_id=74&page=6</ref>. Sëdzba rzimskòkatolëcczi kùrii siedlecczi diecezji. Gard stanowi lokalné ë pònadlokalné gòspòdarczé centrum (rozwiniãti handel, ùsłudżi ë przemësł), edukacyjné (wëższé szkòłë m.jin. ùniwersytet, dëchòwné seminarium ë 10 strzédnëch szkòłów, mùzycznô szkòła I ë II stopnia) ë kùlturalné (2 domë kùlturë, teatr, 4 biblioteczi ë 3 mùzea). == Słôwny lëdze == * [[Lidia Chojecka]] * [[Marcin Mroczek]] * [[Rafał Mroczek]] * [[Artur Boruc]] == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Kolaż miasta Siedlce.jpg|Siedlce </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mazowiecczé wòjewództwò]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] jr0s1ofdbu8n84z841rpl2tddp3jk6d 0 12057 206214 205528 2026-07-10T00:26:57Z Iketsi 3254 <abbr>an.</abbr>→{{jãz.|en}}; <abbr>pòl.</abbr>→{{jãz.|pl}} 206214 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Colombia |miono = Kòlumbiô |fana = Flag of Colombia.svg |herb = Coat of arms of Colombia.svg |miono-genitiw = Kolumbii |na karce= LocationColombia.svg |mòtto= |jãzëk = [[Szpańsczi jãzëk|Szpańsczi]] |stolëca = Bogotá |fòrma państwa= repùblika |wiéchrzëzna = 1 138 910 |procent-wòdë = |lëdztwò = 53,936,226<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/colombia-population/ Colombia Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-05-15] ({{jãz.|en}}).</ref> |rok = 2026 |dëtk = Kòlumbiô peso|kòd dëtka = COP |czasowô cona = +57 |swiãto = |himn=Himno Nacional de la República de Colombia|kòd =CO |Internet =.co |telefón =57 |Prezydeńt=Gustavo Petro |data ùsôdzenia=20 lëpińca 1810|aùtowi kòd=CO}} <div style="float: left; width: 620px; margin: 0 20px 15px 0; border: 1px solid #ccc; border-radius: 8px; padding: 10px; background: #f9f9f9; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.05);"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Gardë Kòlumbie</div> {{Lokalizacëjnô kôrta |mapa=Kòlumbiô |rozmiar=600 |rodzaj=inline |punkty mapy= {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|03°25′14″N 76°31′20″W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Palmira (gard)|Palmira]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|01°12′N 77°16′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Pasto (gard)|Pasto]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|07°53′N 76°38′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Apartadó]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|02°56′N 75°17′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Neiva]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|04°35′56″N 74°04′51″W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk='''[[Bogòta]]'''}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|03°53′N 77°04′W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Buenaventura (Kòlumbiô)|Buenaventura]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|07°53′N 72°30′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Cúcuta]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|10°24′N 75°30′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Cartagena de Indias|Cartagena]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|05°21′N 72°24′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Yopal]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|04°31′N 75°40′W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[El Edén (lotnisko)|El Edén]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|10°57′N 74°47′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Barranquilla]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|02°34′N 77°53′W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Guapi]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|02°26′N 76°36′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Popayán]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|01°37′N 75°36′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Florencia (Caquetá)|Florencia]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|04°26′N 75°12′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Ibagué]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|06°13′N 77°24′W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Bahía Solano]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|06°14′41″N 75°34′06″W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Medellín]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|09°19′N 75°17′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Corozal (Sucre)|Corozal]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|08°45′N 75°53′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Montería]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|07°07′N 73°11′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Lebrija (Santander)|Lebrija]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|04°48′N 75°42′W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Pereira]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|11°14′N 74°12′W|pòzycjô=top|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Santa Marta]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|07°05′N 70°45′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Arauca (gard)|Arauca]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|07°01′N 73°50′W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Barrancabermeja]]}} }} <div style="margin-top: 15px; border-top: 1px dashed #ccc; padding-top: 10px;"> <gallery mode="packed" height="100" caption="Galeriô Kòlumbiô"> Gabriel Garcia Marquez, 2009.jpg|Gabriel Garcia Marquez Catedral de Sal de Zipaquira.jpg|Catedral de Sal de Zipaquira 52 - Ipiales - Décembre 2008.jpg|Santuario de las lajas CAÑO CRISTALES, EL RÍO DE COLORES.jpg|Caño Cristales Plaza Villa de Leyva.jpg|Villa de Leyva Rafael Orozco 1992.jpg|[[Rafael Orozco Maestre]] Juanes 2008.06.25 002.jpg|[[Juanes]] </gallery> </div> </div> '''Kòlumbiô'''<ref>{{RKJ|2007|42}}</ref> (szp. ''Colombia''), '''Repùblika Kolumbie''' (szp. ''República de Colombia'') je krôjã w Pôłniowi Americe. Stolëca a nôwikszi gard to Bogotá. Tu są wëszawë [[Andë]] a je stolëmnô rzéka Amazonka. Kòlumbiô mô greńca z [[Brazylskô|Brazylią]] (1,790 km), [[Ekwador|Ekwadórã]] (708 km), [[Panama|Panamą]] (339 km), [[Perú|Perù]] (1,494 km), a téż [[Wenezuelskô|Wenezuelską]] (2,341 km)<ref>[https://web.archive.org/web/20260125005607/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/colombia/ Kòlumbiô w „The World Factbook”]</ref>. Kòlumbiô zwëskałô samòstójnotã òd [[Szpańskô|Szpańsczi]] 20 lëpińca 1810<ref>''[https://www.torrens.edu.au/stories/blog/international/happy-colombian-independence-day-from-torrens-university Happy Colombian Independence Day from Torrens University!]'' [online], Torrens Blog [dost. 2026-05-15] ({{jãz.|en}}).</ref>. Razã z Ekwadórã a Wenezuelską twòrzëłô [[Wiôlgô Kòlumbiô|Wiôlgą Kolumbiã]], jistniejącą w latach 1819–1830<ref>''[https://web.archive.org/web/20250810085102/https://encyklopedia.interia.pl/geografia-nauki-pokrewne/krainy-geograficzne/news-wielka-kolumbia,nId,2001440 WIELKA KOLUMBIA]'' [online], encyklopedia.interia.pl [dost. 2024-10-05] [zarchiwizowane z [https://encyklopedia.interia.pl/geografia-nauki-pokrewne/krainy-geograficzne/news-wielka-kolumbia,nId,2001440 adresù] 2025-08-10] ({{jãz.|pl}}).</ref>. <div style="clear: both;"></div> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Amerika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika]] 7qeavdpbq8o9brqkafwqiwvzk1v4h2a 0 12084 205648 203535 2026-07-09T14:55:03Z Iketsi 3254 {{Òficjalnô starna}} 205648 wikitext text/x-wiki {| border="1" align="right" cellpadding="4" cellspacing="0" width="300" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; ; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 92%;" |+<big><big>'''Króléwc'''</big></big><br><big><big>'''Калининград'''</big></big> | align="center" |[[Òbrôzk:Coat_of_arms_of_Kaliningrad.svg|centruj|140x140px]] | align="center" |[[Òbrôzk:Flag_of_Kaliningrad.svg|centruj|140x140px]] |- | align="center" style="background:#efefef;" width="120px" |Herb | align="center" style="background:#efefef;" width="130px" |Fana |- | colspan="2" align="center" |[[Òbrôzk:Kaliningrad_05-2017_img10_aerial_view.jpg|centruj|250x250px]] |- |Państwò |[[Ruskô]] |- |Òbwód |[[Królewiecczi òbwód|Królewiecczi]] |- |Òficjalné ùsôdzenié |1255 |- |[[Bùrméster]] | align="left" |Jewgienij Lubiwy |- |Wiéchrzëzna |224,7 km² |- |Pòłożenié: |54°42′N 20°30′E |- |Lëdztwò <small>([[2021]])</small> |493 256 |- |[[Pòcztowi kòd]] |236000 |- |[[Registracëjné tôfle]] |39 |} '''Króléwc''' ({{jãz.|ru}} Калининград'', Kaljinjingrad,'' {{jãz.|de}} ''Königsberg,'' {{jãz.|pl}} ''Królewiec,'' {{jãz.|lt}} ''Karaliaučius'') – gard w [[Ruskô|Rusce]] przë ùscym [[Pregoła|Pregołë]] do [[Wiselny Zôlój|Wiselnégò Zôloju]], stolëca królewiecczégò òbwodu. Wôżné mòrsczé hańdlowé i wòjnowé òkrãtowiszcze, pòłączoné wòdnym torã z òdemkłim Bôłtëcczim Mòrzã i awanpòrtã Bałtijsk, a téż òstrzódk przemësłu métlów przewòzu, maszinowégò, celulozowò-papiorowégò i rëbnégò. Banowi wãzeł; gard òbsłëgiwóny je téż przez [[Latawiszcze|fligerplac]] w pòblësczim [[Chrabròwò|Chrabròwie]]. To dô wëższé szkòłë (m.jin. ùniwersytet i techniczny ùniwersytet). W 2021 rechòwało 493,2 tës. mieszkańców. W latach 1993 – 2022 Króléwc bëł partnersczim gardã [[Gduńsk|Gduńska]]. Partnerstwò òstało przerwóné z pòwòdu [[Inwazjô Rusczi na Ùkrajinã|rusczi inwazje na Ùkrajinã]]. == Pòłożenié == Króléwc leżi na Sambijsczim Półòstrowie ù ùscô Pregòłë do Bôłtëcczégò Mòrza, 35 km òd pòlsczi grańcë, 75 km do lëtewsczi grańcë ë 1289 km òd [[Mòskwa|Mòskwë]]. Historiczno léżi w [[Prësowie|Dólnëch Prësach]] ë [[Sambiô|Sambie]]. == Miono == Pierszé prësczé miono brzëmiało ''Tuwangste.'' W 1255 Krzëżacë zdôbëlë gard ë wëbùdowalë zômk ''Regiomontium'', co òznôczô „Królewskô Góra”, pò miemieckù „Königsberg”''.'' W czasach miemiecczich rządów òficjalné miono miasta bëło ''Königsberg.'' Òd tegò miona pòchòdzą ekwiwaleńtë w jinszich jãzëkach: {{jãz.|csb}} Króléwc, {{jãz.|pl}} ''Królewiec'', {{jãz.|prg}} ''Kunnegsgarbs,'' {{jãz.|cs}} ''Královec,'' {{jãz.|lt}} ''Karaliaučius.'' Stôré rusczé miono bëło zapisywóné jakno Королевец (''Korolewiec''). Pò zdôbëcu gardu przez Czerwioną Armiã ùżiwóné bëło miemieczé miono zapisywóné w [[Cyrilica|cyrilicy]] – „Кёнигсберг” (''Kionigsbierg''). 4 lëpińca 1946 r. ùchwaloné òstało òficjalne rusczé miono Калининград (tr. Kaliningrad) na tczã sowiecczégò przesprôwcë [[Michajił Kalinin|Michajiła Kalinina]] - chtëren pòdpisôł rozkôz wëkonaniô mòrdu na pòlsczi inteligencje ë generałach w Katiniu. Miono „Kaliningrad” bëło òficjalnym miona w pòlsczim jãzëkù do 9 maja 2023, czej Kòmisjô Sztandarizacje Geògraficznëch Mionów bùten Grańców Pòlsczi Repùbliczi (pòl. ''Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej'') ùchwôla, że bédëje sã ùżiwanié miona ''Królewiec'', a miono ''Kaliningrad'' je niebédowóné – decyzjô ta, nimò że tika sã pòlsczégò jãzëka, mia téż cësk na kaszëbiznã. Dzél mieszkańców Króléwca je za pówrotã do starégò miona Кёнигсберг. W 2012 karno aktiwistów ''Amberkant'' stwòrzëło peticjã bë pòwrócëc do miemieczégò miona. Peticjã pòdpisało kòl 400 tës. lëdzë w Rusce. Bùrméster ë Gùwernatór òdrzeklë, że nie są procëm zmianie. == Òbaczë téż == * [[Ruskô]] * [[Wschòdné Prësë]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Króléwc| ]] 1gal1h3w2lbf0jhtobdk8vp4vdyxkk9 205756 205648 2026-07-09T15:12:38Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == {{#categorytree:Gardë w Rosji|hideroot=on|mode=pages}} 205756 wikitext text/x-wiki {| border="1" align="right" cellpadding="4" cellspacing="0" width="300" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; ; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 92%;" |+<big><big>'''Króléwc'''</big></big><br><big><big>'''Калининград'''</big></big> | align="center" |[[Òbrôzk:Coat_of_arms_of_Kaliningrad.svg|centruj|140x140px]] | align="center" |[[Òbrôzk:Flag_of_Kaliningrad.svg|centruj|140x140px]] |- | align="center" style="background:#efefef;" width="120px" |Herb | align="center" style="background:#efefef;" width="130px" |Fana |- | colspan="2" align="center" |[[Òbrôzk:Kaliningrad_05-2017_img10_aerial_view.jpg|centruj|250x250px]] |- |Państwò |[[Ruskô]] |- |Òbwód |[[Królewiecczi òbwód|Królewiecczi]] |- |Òficjalné ùsôdzenié |1255 |- |[[Bùrméster]] | align="left" |Jewgienij Lubiwy |- |Wiéchrzëzna |224,7 km² |- |Pòłożenié: |54°42′N 20°30′E |- |Lëdztwò <small>([[2021]])</small> |493 256 |- |[[Pòcztowi kòd]] |236000 |- |[[Registracëjné tôfle]] |39 |} '''Króléwc''' ({{jãz.|ru}} Калининград'', Kaljinjingrad,'' {{jãz.|de}} ''Königsberg,'' {{jãz.|pl}} ''Królewiec,'' {{jãz.|lt}} ''Karaliaučius'') – gard w [[Ruskô|Rusce]] przë ùscym [[Pregoła|Pregołë]] do [[Wiselny Zôlój|Wiselnégò Zôloju]], stolëca królewiecczégò òbwodu. Wôżné mòrsczé hańdlowé i wòjnowé òkrãtowiszcze, pòłączoné wòdnym torã z òdemkłim Bôłtëcczim Mòrzã i awanpòrtã Bałtijsk, a téż òstrzódk przemësłu métlów przewòzu, maszinowégò, celulozowò-papiorowégò i rëbnégò. Banowi wãzeł; gard òbsłëgiwóny je téż przez [[Latawiszcze|fligerplac]] w pòblësczim [[Chrabròwò|Chrabròwie]]. To dô wëższé szkòłë (m.jin. ùniwersytet i techniczny ùniwersytet). W 2021 rechòwało 493,2 tës. mieszkańców. W latach 1993 – 2022 Króléwc bëł partnersczim gardã [[Gduńsk|Gduńska]]. Partnerstwò òstało przerwóné z pòwòdu [[Inwazjô Rusczi na Ùkrajinã|rusczi inwazje na Ùkrajinã]]. == Pòłożenié == Króléwc leżi na Sambijsczim Półòstrowie ù ùscô Pregòłë do Bôłtëcczégò Mòrza, 35 km òd pòlsczi grańcë, 75 km do lëtewsczi grańcë ë 1289 km òd [[Mòskwa|Mòskwë]]. Historiczno léżi w [[Prësowie|Dólnëch Prësach]] ë [[Sambiô|Sambie]]. == Miono == Pierszé prësczé miono brzëmiało ''Tuwangste.'' W 1255 Krzëżacë zdôbëlë gard ë wëbùdowalë zômk ''Regiomontium'', co òznôczô „Królewskô Góra”, pò miemieckù „Königsberg”''.'' W czasach miemiecczich rządów òficjalné miono miasta bëło ''Königsberg.'' Òd tegò miona pòchòdzą ekwiwaleńtë w jinszich jãzëkach: {{jãz.|csb}} Króléwc, {{jãz.|pl}} ''Królewiec'', {{jãz.|prg}} ''Kunnegsgarbs,'' {{jãz.|cs}} ''Královec,'' {{jãz.|lt}} ''Karaliaučius.'' Stôré rusczé miono bëło zapisywóné jakno Королевец (''Korolewiec''). Pò zdôbëcu gardu przez Czerwioną Armiã ùżiwóné bëło miemieczé miono zapisywóné w [[Cyrilica|cyrilicy]] – „Кёнигсберг” (''Kionigsbierg''). 4 lëpińca 1946 r. ùchwaloné òstało òficjalne rusczé miono Калининград (tr. Kaliningrad) na tczã sowiecczégò przesprôwcë [[Michajił Kalinin|Michajiła Kalinina]] - chtëren pòdpisôł rozkôz wëkonaniô mòrdu na pòlsczi inteligencje ë generałach w Katiniu. Miono „Kaliningrad” bëło òficjalnym miona w pòlsczim jãzëkù do 9 maja 2023, czej Kòmisjô Sztandarizacje Geògraficznëch Mionów bùten Grańców Pòlsczi Repùbliczi (pòl. ''Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej'') ùchwôla, że bédëje sã ùżiwanié miona ''Królewiec'', a miono ''Kaliningrad'' je niebédowóné – decyzjô ta, nimò że tika sã pòlsczégò jãzëka, mia téż cësk na kaszëbiznã. Dzél mieszkańców Króléwca je za pówrotã do starégò miona Кёнигсберг. W 2012 karno aktiwistów ''Amberkant'' stwòrzëło peticjã bë pòwrócëc do miemieczégò miona. Peticjã pòdpisało kòl 400 tës. lëdzë w Rusce. Bùrméster ë Gùwernatór òdrzeklë, że nie są procëm zmianie. == Òbaczë téż == * [[Wschòdné Prësë]] {{#categorytree:Gardë w Rosji|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Króléwc| ]] bcuiwdyhhtlgzxprh4pp98fsb4605g7 0 12114 205992 205335 2026-07-09T22:34:55Z Terrus38 14026 205992 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=دولة ليبيا <br />Daulat Libija|miono=Państwò Libiô|fana=Flag of Libya.svg|herb=The emblem on the passport of Libya.svg|miono-genitiw=Libii|mòtto=|na karce=Libya (centered orthographic projection).svg|jãzëk=arabsczi, berbersczi|stolëca=Tripolis|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=1 759 540|procent-wòdë=~0|rok=2017|lëdztwò=6 448 000|dëtk=Libijsczi dinar|kòd dëtka=LYD|czasowô cona=2|swiãto=1 séwnika<ref name=":0" />|himn= ليبيا ليبيا ليبيا <br /><small>[[Himn Libii|Libiô, Libiô, Libiô]]<br> [[Òbrôzk:Libya, Libya, Libya instrumental.ogg]]</small>|kòd=LY|Internet=.ly|telefón=+218|Prezydeńt=Muhammad al-Manfi|Premiéra=Abd al-Hamid ad-Dubajba|aùtowi kòd=LAR|data ùsôdzenia=24 gòdnika 1951}}'''Libiô''' – państwò w nordowi [[Afrika|Africe]], ze stolëcznym gardã [[Tripòlis]]. Grańczi z [[Algeriô|Algerią]], [[Czad|Czadã]], [[Egipt|Egiptã]], [[Niger|Nigrã]], [[Sùdan|Sùdanã]] ë [[Tunezjô|Tunezją]]. Ùrzãdowim jãzëkã Libii je arabsczi jãzëk, a główną religiã je [[islam]]. == Historiô == W anticznym czasu Libiô bëła dzélã rzimsczégò jimperium. Pò wiele zmianach w historii òsta sã dzélą jimperium òsmańsczégò, a pòtemù [[Italskô|italską]] kòlonią<ref name=":1">[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Libia-Historia;4574625.html Libia. Historia] Encyklopedia PWN</ref>. 24 gòdnika 1951 Libiô zwëskała samòstójnotã i stała sã królestwã. Równak w 1969 doszło do zamachù stanu, chtëren doprowadzył do òbjimniãcô władzë w kraju przez Muammara Kadafiégò. W 2011 roku doszło do libijsczégò pòwstaniô, czerowónégò procëm reżimu Kadafi. Pòwstanié to doprowadzyło do òbaleniô Kadafi i znacznëch zmian w kraju<ref name=":1" />. Òd ti pòrë Libiô bëła placã pòliticzny niegwësnotë i zbrojnëch kònfliktów. == Geografiô == === Pòłożenié === Libiô je państwã w nordowi Africe kòl [[Strzódzemné Mòrze|Strzódzemnégò Mòrza]]. Wôżné gardë to [[Ajdabiya]], [[Al Khums]], [[Banghāzī]], [[Mişratah]], [[Sabha]], [[Surt]], [[Tripòlis]], [[Zuwārah]]. === Wiéchrzëzna === 1,759,540 km²<ref name=":2">[https://www.confiduss.com/en/jurisdictions/libya/geography/ Geography of Libya] Confidus Solutions</ref> === Lądowé grańce === [[Algieriô]] - 982 km, [[Czad]] - 1055 km [[Egipt]] - 1115 km [[Niger]] - 354 km [[Sùdan]] - 383 km [[Tunezjô]] - 459 km<ref name=":2" />. === Brzegòwô liniô === 1,770 km<ref>[https://countryguides.andersen.com/country-pages/libya.aspx Country Guide - Libya] Andersen Global</ref> === Klimat === Westrzódzemnomòrsczi wzłuż ùbrzégu, piôszczësty wewnątrz kraju. === Ùsztôłcenié terenu === W wikszosci jałowe plasczé rówiznë, płaskowëże, dépczi. === Wësokòsc terenu === * strzédnô wësokòsc: 423 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: -47 m. n.r.m. (Sabchat Ghuzajjil) * nôwëższi czëp: 2,267 m. n.r.m. (Bikku Bitti) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë: 8.7% (w tim 1% òrnëch gruńtów) * lasë: 0.1% (wôrtoscë szacowóné na 2023) == Sprôwné pòdzelenié == [[Òbrôzk:Libyan Shabiat 2007 with numbers.svg|mały|Òkrãża Libii]] W Libii je sprôwné pòdzelenié na òkrãża ([[Arabsczi jãzëk|ar]]. ''szabija'')<ref name=":0">[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Libia;4169085.html Libia, Encyklopedia PWN]</ref>. '''Òkrãża:''' # Al-Butnan # Al-Dzabal al-Achdar # Al-Dzabal al-Gharbi # Al-Dzifara # Al-Džufra # Al-Kufra # Al-Marakib # Al-Mardz # Al-Wahat # An-Nukat al-Chams # Az-Zawija # Bengazi # Darna # Ghat # Marzuk # Misrata # Nalut # Sabha # Syrta # Trypolis # Wadi al-Hajat # Wadi asz-Szati == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === * Ledztwò: 6 448 000 mieszkańców<ref>[https://www.imf.org/en/Publications/SPROLLS/world-economic-outlook-databases World Economic Outlook, April 2018]</ref> === Etniczné karna === Berberowie ë Arabowie 97%, jinsze 3% (w tim Egipcjanie, Grecë, Hindùsë, Włoszë, Maltańczicë, Pakistańczicë, Tunezijczicë, ë Tërczi) === Jãzëczi === Arabsczi (òficjalny), Italsczi, Anielsczi (w dużich gardach); Tamazight (nafusi, ghadamis, sokna, audżila, tamaszek) === Religijné karna === islam sùnnicczi 90-95%, ibadizm 4.5-6%<ref>[https://2021-2025.state.gov/reports/2021-report-on-international-religious-freedom/libya/ 2021 Report on International Religious Freedom: Libya] US Department of State</ref> === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 81.6% * wikszé miesczé westrzódczi: Tripolis (stolëca) –1,183,000 mieszkańców, Misrata – 984,000, Bengazi – 859,000 (w 2023) == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20260117185320/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/libya/ Libiô w The World Factbook] {{Afrika}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Afrika]] kwpauv2zk7quqflkn3i1epa5ct9jwop 206452 205992 2026-07-10T09:17:27Z Terrus38 14026 206452 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=دولة ليبيا <br />Daulat Libija|miono=Państwò Libiô|fana=Flag of Libya.svg|herb=The emblem on the passport of Libya.svg|miono-genitiw=Libii|mòtto=|na karce=Libya (centered orthographic projection).svg|jãzëk=arabsczi, berbersczi|stolëca=Tripolis|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=1 759 540|procent-wòdë=~0|rok=2017|lëdztwò=6 448 000|dëtk=Libijsczi dinar|kòd dëtka=LYD|czasowô cona=2|swiãto=1 séwnika<ref name=":0" />|himn= ليبيا ليبيا ليبيا <br /><small>[[Himn Libii|Libiô, Libiô, Libiô]]<br> [[Òbrôzk:Libya, Libya, Libya instrumental.ogg]]</small>|kòd=LY|Internet=.ly|telefón=+218|Prezydeńt=Muhammad al-Manfi|Premiéra=Abd al-Hamid ad-Dubajba|aùtowi kòd=LAR|data ùsôdzenia=24 gòdnika 1951}}'''Libiô''' – państwò w nordowi [[Afrika|Africe]], ze stolëcznym gardã [[Tripòlis]]. Grańczi z [[Algeriô|Algerią]], [[Czad|Czadã]], [[Egipt|Egiptã]], [[Niger|Nigrã]], [[Sudan|Sudanã]] ë [[Tunezjô|Tunezją]]. Ùrzãdowim jãzëkã Libii je arabsczi jãzëk, a główną religiã je [[islam]]. == Historiô == W anticznym czasu Libiô bëła dzélã rzimsczégò jimperium. Pò wiele zmianach w historii òsta sã dzélą jimperium òsmańsczégò, a pòtemù [[Italskô|italską]] kòlonią<ref name=":1">[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Libia-Historia;4574625.html Libia. Historia] Encyklopedia PWN</ref>. 24 gòdnika 1951 Libiô zwëskała samòstójnotã i stała sã królestwã. Równak w 1969 doszło do zamachù stanu, chtëren doprowadzył do òbjimniãcô władzë w kraju przez Muammara Kadafiégò. W 2011 roku doszło do libijsczégò pòwstaniô, czerowónégò procëm reżimu Kadafi. Pòwstanié to doprowadzyło do òbaleniô Kadafi i znacznëch zmian w kraju<ref name=":1" />. Òd ti pòrë Libiô bëła placã pòliticzny niegwësnotë i zbrojnëch kònfliktów. == Geografiô == === Pòłożenié === Libiô je państwã w nordowi Africe kòl [[Strzódzemné Mòrze|Strzódzemnégò Mòrza]]. Wôżné gardë to [[Ajdabiya]], [[Al Khums]], [[Banghāzī]], [[Mişratah]], [[Sabha]], [[Surt]], [[Tripòlis]], [[Zuwārah]]. === Wiéchrzëzna === 1,759,540 km²<ref name=":2">[https://www.confiduss.com/en/jurisdictions/libya/geography/ Geography of Libya] Confidus Solutions</ref> === Lądowé grańce === [[Algeriô]] - 982 km, [[Czad]] - 1055 km [[Egipt]] - 1115 km [[Niger]] - 354 km [[Sudan]] - 383 km [[Tunezjô]] - 459 km<ref name=":2" />. === Brzegòwô liniô === 1,770 km<ref>[https://countryguides.andersen.com/country-pages/libya.aspx Country Guide - Libya] Andersen Global</ref> === Klimat === Westrzódzemnomòrsczi wzłuż ùbrzégu, piôszczësty wewnątrz kraju. === Ùsztôłcenié terenu === W wikszosci jałowe plasczé rówiznë, płaskowëże, dépczi. === Wësokòsc terenu === * strzédnô wësokòsc: 423 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: -47 m. n.r.m. (Sabchat Ghuzajjil) * nôwëższi czëp: 2,267 m. n.r.m. (Bikku Bitti) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë: 8.7% (w tim 1% òrnëch gruńtów) * lasë: 0.1% (wôrtoscë szacowóné na 2023) == Sprôwné pòdzelenié == [[Òbrôzk:Libyan Shabiat 2007 with numbers.svg|mały|Òkrãża Libii]] W Libii je sprôwné pòdzelenié na òkrãża ([[Arabsczi jãzëk|ar]]. ''szabija'')<ref name=":0">[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Libia;4169085.html Libia, Encyklopedia PWN]</ref>. '''Òkrãża:''' # Al-Butnan # Al-Dzabal al-Achdar # Al-Dzabal al-Gharbi # Al-Dzifara # Al-Džufra # Al-Kufra # Al-Marakib # Al-Mardz # Al-Wahat # An-Nukat al-Chams # Az-Zawija # Bengazi # Darna # Ghat # Marzuk # Misrata # Nalut # Sabha # Syrta # Trypolis # Wadi al-Hajat # Wadi asz-Szati == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === * Ledztwò: 6 448 000 mieszkańców<ref>[https://www.imf.org/en/Publications/SPROLLS/world-economic-outlook-databases World Economic Outlook, April 2018]</ref> === Etniczné karna === Berberowie ë Arabowie 97%, jinsze 3% (w tim Egipcjanie, Grecë, Hindùsë, Włoszë, Maltańczicë, Pakistańczicë, Tunezijczicë, ë Tërczi) === Jãzëczi === Arabsczi (òficjalny), Italsczi, Anielsczi (w dużich gardach); Tamazight (nafusi, ghadamis, sokna, audżila, tamaszek) === Religijné karna === islam sùnnicczi 90-95%, ibadizm 4.5-6%<ref>[https://2021-2025.state.gov/reports/2021-report-on-international-religious-freedom/libya/ 2021 Report on International Religious Freedom: Libya] US Department of State</ref> === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 81.6% * wikszé miesczé westrzódczi: Tripolis (stolëca) –1,183,000 mieszkańców, Misrata – 984,000, Bengazi – 859,000 (w 2023) == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20260117185320/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/libya/ Libiô w The World Factbook] {{Afrika}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Afrika]] sznbb9h01wm6p8z844hp96mlqw40qjc 10 12159 206295 188884 2026-07-10T01:23:12Z HaxelKaszëba 17492 206295 wikitext text/x-wiki <includeonly><{{#if:{{{w linii|}}}|span|p}} style="border:none;background:transparent;text-align:left;font-size:90%!important;margin:0px!important"> <span style=" border: {{{3|solid 1px var(--border-color-base, #a2a9b1)}}}; background-color: {{{1|var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa)}}}; {{#if:{{{paski|}}}| background-image:linear-gradient({{{1|transparent}}} 50%, {{{paski}}} 50%); background-size:5px 5px; |}} font-size:80%!important; vertical-align:middle; {{{styl tekstu|}}} ">{{{tekst|&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;}}}</span>&nbsp;{{{2|}}} </{{#if:{{{w linii|}}}|span|p}}></includeonly><noinclude>{{Dokumentacja}}</noinclude> 980i3i3hofnxwizaj0hft9n6oduaxtx 206296 206295 2026-07-10T01:24:50Z HaxelKaszëba 17492 206296 wikitext text/x-wiki <includeonly><{{#if:{{{w linii|}}}|span|p}} style="border:none;background:transparent;text-align:left;font-size:90%!important;margin:0px!important"> <span style=" border: {{{3|solid 1px var(--border-color-base, #a2a9b1)}}}; background-color: {{{1|var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa)}}}; color: var(--color-base, #202122); {{#if:{{{paski|}}}| background-image:linear-gradient({{{1|transparent}}} 50%, {{{paski}}} 50%); background-size:5px 5px; |}} font-size:80%!important; vertical-align:middle; {{{styl tekstu|}}} ">{{{tekst|&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;}}}</span>&nbsp;{{{2|}}} </{{#if:{{{w linii|}}}|span|p}}></includeonly><noinclude>{{Dokumentacja}}</noinclude> arbzof47t01ntyv81tvq8ym3vm3cp8h 206297 206296 2026-07-10T01:26:01Z HaxelKaszëba 17492 206297 wikitext text/x-wiki <includeonly><{{#if:{{{w linii|}}}|span|p}} style="border:none;background:transparent;text-align:left;font-size:90%!important;margin:0px!important"> <span style=" border: {{{3|solid 1px silver}}}; background-color: {{{1|transparent}}}; color: var(--color-base, #202122); {{#if:{{{paski|}}}| background-image:linear-gradient({{{1|transparent}}} 50%, {{{paski}}} 50%); background-size:5px 5px; |}} font-size:80%!important; vertical-align:middle; {{{styl tekstu|}}} ">{{{tekst|&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;}}}</span>&nbsp;{{{2|}}} </{{#if:{{{w linii|}}}|span|p}}></includeonly><noinclude>{{Dokumentacja}}</noinclude> l0jiywakev5h6khzykmufgknybdftvi 206298 206297 2026-07-10T01:28:30Z HaxelKaszëba 17492 206298 wikitext text/x-wiki <includeonly><{{#if:{{{w linii|}}}|span|p}} style="border:none;background:transparent;text-align:left;font-size:90%!important;margin:0px!important"><span style="border:{{{3|solid 1px silver}}};background-color:{{{1|transparent}}};{{#if:{{{paski|}}}|background-image:linear-gradient({{{1|{{1}}|transparent}}} 50%,{{{paski}}} 50%);background-size:5px 5px;|}}font-size:80%!important;vertical-align:middle;color:var(--color-base, #202122); {{{styl tekstu|}}}">{{{tekst|&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;}}}</span>&nbsp;{{{2|}}}</{{#if:{{{w linii|}}}|span|p}}></includeonly><noinclude>{{Dokumentacja}} </noinclude> tlgdzcsygv0rhe3yznu4hn049mkdzae 206299 206298 2026-07-10T01:29:38Z HaxelKaszëba 17492 206299 wikitext text/x-wiki <includeonly><{{#if:{{{w linii|}}}|span|p}} style="border:none;background:transparent;text-align:left;font-size:90%!important;margin:0px!important"><span style="border:{{{3|solid 1px silver}}};background-color:{{{1|transparent}}};{{#if:{{{paski|}}}|background-image:linear-gradient({{{1|{{1}}|transparent}}} 50%,{{{paski}}} 50%);background-size:5px 5px;|}}font-size:80%!important;vertical-align:middle; {{{styl tekstu|}}}">{{{tekst|&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;}}}</span>&nbsp;{{{2|}}}</{{#if:{{{w linii|}}}|span|p}}></includeonly><noinclude>{{Dokumentacja}} </noinclude> htzhimrezarzaqpvxy158m8h6czfzzx 206300 206299 2026-07-10T01:31:21Z HaxelKaszëba 17492 206300 wikitext text/x-wiki <includeonly><{{#if:{{{w linii|}}}|span|p}} style="border:none;background:transparent;text-align:left;font-size:90%!important;margin:0px!important"><span style="border:{{{3|solid 1px silver}}};background-color:{{{1|transparent}}};{{#if:{{{paski|}}}|background-image:linear-gradient({{{1|{{1}}|transparent}}} 50%,{{{paski}}} 50%);background-size:5px 5px;|}}font-size:80%!important;vertical-align:middle;color:var(--color-base, #202122);filter:invert(var(--is-dark-mode, 0)); {{{styl tekstu|}}}">{{{tekst|&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;}}}</span>&nbsp;{{{2|}}}</{{#if:{{{w linii|}}}|span|p}}></includeonly><noinclude>{{Dokumentacja}} </noinclude> 6qnih8flgtmvfwhnqbdot8k487a71sv 206301 206300 2026-07-10T01:32:51Z HaxelKaszëba 17492 206301 wikitext text/x-wiki <includeonly><{{#if:{{{w linii|}}}|span|p}} style="border:none;background:transparent;text-align:left;font-size:90%!important;margin:0px!important"><span class="mw-ui-text" style="border:{{{3|solid 1px silver}}};background-color:{{{1|transparent}}};{{#if:{{{paski|}}}|background-image:linear-gradient({{{1|{{1}}|transparent}}} 50%,{{{paski}}} 50%);background-size:5px 5px;|}}font-size:80%!important;vertical-align:middle; {{{styl tekstu|}}}">{{{tekst|&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;}}}</span>&nbsp;{{{2|}}}</{{#if:{{{w linii|}}}|span|p}}></includeonly><noinclude>{{Dokumentacja}} </noinclude> sshqg7wevmnsd48edrn17d5w366kx2w 206302 206301 2026-07-10T01:33:52Z HaxelKaszëba 17492 206302 wikitext text/x-wiki <includeonly><{{#if:{{{w linii|}}}|span|p}} style="border:none;background:transparent;text-align:left;font-size:90%!important;margin:0px!important"><span style="border:{{{3|solid 1px silver}}};background-color:{{{1|transparent}}};{{#if:{{{paski|}}}|background-image:linear-gradient({{{1|{{1}}|transparent}}} 50%,{{{paski}}} 50%);background-size:5px 5px;|}}font-size:80%!important;vertical-align:middle;color:var(--color-base, #202122); {{{styl tekstu|}}}">{{{tekst|&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;}}}</span>&nbsp;{{{2|}}}</{{#if:{{{w linii|}}}|span|p}}></includeonly><noinclude>{{Dokumentacja}}</noinclude> 1bowtsjdnu0k0btf46mda5wdfe0csst 206303 206302 2026-07-10T01:35:57Z HaxelKaszëba 17492 206303 wikitext text/x-wiki <includeonly><{{#if:{{{w linii|}}}|span|p}} style="border:none;background:transparent;text-align:left;font-size:90%!important;margin:0px!important"><span style="border:{{{3|solid 1px silver}}};background-color:{{{1|transparent}}};{{#if:{{{paski|}}}|background-image:linear-gradient({{{1|{{1}}|transparent}}} 50%,{{{paski}}} 50%);background-size:5px 5px;|}}font-size:80%!important;vertical-align:middle;color:var(--color-base, #202122); {{{styl tekstu|}}}">{{{tekst|&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;}}}</span>&nbsp;{{{2|}}}</{{#if:{{{w linii|}}}|span|p}}></includeonly><noinclude>{{Dokumentacja}} </noinclude> tlgdzcsygv0rhe3yznu4hn049mkdzae 206304 206303 2026-07-10T01:37:10Z HaxelKaszëba 17492 206304 wikitext text/x-wiki <includeonly><{{#if:{{{w linii|}}}|span|p}} style="border:none;color:inherit;background:transparent;text-align:left;font-size:90%!important;margin:0px!important"><span style="border:{{{3|solid 1px silver}}};color:inherit;background-color:{{{1|transparent}}};{{#if:{{{paski|}}}|background-image:linear-gradient({{{1|{{1}}|transparent}}} 50%,{{{paski}}} 50%);background-size:5px 5px;|}}font-size:80%!important;vertical-align:middle; {{{styl tekstu|}}}">{{{tekst|&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;}}}</span>&nbsp;{{{2|}}}</{{#if:{{{w linii|}}}|span|p}}></includeonly><noinclude>{{Dokumentacja}}</noinclude> lnoaudbdn2zcqihd3g1hrsgqqz19f5q 206306 206304 2026-07-10T01:39:48Z HaxelKaszëba 17492 206306 wikitext text/x-wiki <includeonly><{{#if:{{{w linii|}}}|span|p}} style="border:none;background:transparent;text-align:left;font-size:90%!important;margin:0px!important"><span style="border:{{{3|solid 1px silver}}};background-color:{{{1|transparent}}};{{#if:{{{paski|}}}|background-image:linear-gradient({{{1|{{1}}|transparent}}} 50%,{{{paski}}} 50%);background-size:5px 5px;|}}font-size:80%!important;vertical-align:middle; {{{styl tekstu|}}}">{{{tekst|&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;}}}</span>&nbsp;{{{2|}}}</{{#if:{{{w linii|}}}|span|p}}></includeonly> bdjs82mwkxxg4znchk5y8im25c5x2nf 206308 206306 2026-07-10T01:42:50Z HaxelKaszëba 17492 UWAGA! Zastąpienie treści hasła bardzo krótkim tekstem: „{{#invoke:Legeńda|render}}” 206308 wikitext text/x-wiki {{#invoke:Legeńda|render}} cx5xbcfbaoouppa2ort3l2j8yqc5r2n 0 12290 205620 203062 2026-07-09T13:37:36Z Rabùszniczka 19710 infoboks, jesz tuwo wroc 205620 wikitext text/x-wiki {{Infobox mùzyk|miono=Lana Del Rey|pòdpis=Lana Del Rey signature.svg|starna www=https://lanadelrey.com/|data ùrodzeniô=21 czerwińca 1985 (41 lat stôrô)|mùzyczné ôrtë=Alternatiwny pòp, barokòwi pòp, òniriczny pòp, rock|gwôsné miono=Elizabeth Woolridge Grant|môl ùrodzeniô=Nowi Jork, Zjed|jinstrumentë=Wòkal|lata dzejaniô=2005-dzyso|wëtwórnia=5 Points Records, Stranger Records, Polydor Records, Interscope Records|òbrôzk=Lana Del Rey at Wembley 2025.jpg|òpisënk=Lana Del Rey na sztadionie Wembley, 2025}}[[Òbrôzk:Lana Del Rey (2024).jpg|mały|Lana Del Rey (2024)]] '''Lana Del Rey''', pròw. '''Elizabeth Woolridge Grant''' (ùr. 21 czerwińca 1985 r. w [[Nowi Jork|Nowim Jòrkù]])<ref>Bibby Sowray. [https://www.vogue.co.uk/spy/biographies/lana-del-rey Who’s who Lana Del Rey]. „Vogue”, 2012-02-10. Cytat: Born in New York in 1986, her birth name is Elizabeth Woolridge Grant. She was raised in Lake Placid, a quiet village outside of New York State. Aged 15, she was sent to boarding school in Connecticut, before moving to New York City when she was 18 to study metaphysics at Fordham University(...). She decided to rebrand herself as Lana Del Rey and in October 2011, she signed a joint record deal with Interscope Records and Polydor. (...) Video Games accumulated in excess of 20 million YouTube views in its first 5 months of upload. On October 24th 2011, it was announced that Del Rey had won the Q award for „Next Big Thing” (...). She has described her unique look – auburn hair in Veronica Lake waves, full lips and permanently artistic talons – as „Gangster Nancy Sinatra” (...)..</ref> je [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańską]] spiéwórką, kòmpòzytorką, pòetką i aùtorką tekstów frantówków. Ji mùzyka znankùje sã melanchòliczną eksploracją blëskù stôrégò kina i romansu w jaką wplotô nawiązaniô do pòpkùlturë i Amerikanë przełomù lat 50-tëch i 70-tëch. Ji artisticzny pseùdonim je sparłączenim miona hollywoodzczi gwiôzdë [[Lana Turner|Lanë Turner]] i pòzwë mòdelu aùtoła - [[Fòrd Del Rey|Fòrda Del Rey]]. Zasłënëła sã w 2011 rokù z piesnią „Video Games”, a pònemù wëszeł ji albùm „Born to Die” (2012), co bëł baro pòpùlarny na całim swiece<ref name=":0">[https://www.biography.com/musicians/lana-del-rey Lana Del Rey - Biography.com]</ref><ref>[https://www.britannica.com/biography/Lana-Del-Rey Lana Del Rey - Encyclopedia Britannica] </ref>. Lana Del Rey wëdôła wiãcy albùmów, midzë jinszima „Ultraviolence” (2014), „Norman Fucking Rockwell!” (2019) ë „Did You Know That There’s a Tunnel Under Ocean Blvd” (2023)<ref name=":0" />. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczé spiéwôrczi]] 18tihqeb9l3m28fpjlwzljlbcp849jd 205621 205620 2026-07-09T13:38:17Z Rabùszniczka 19710 205621 wikitext text/x-wiki {{Infobox mùzyk|miono=Lana Del Rey|pòdpis=Lana Del Rey signature.svg|starna www=https://lanadelrey.com/|data ùrodzeniô=21 czerwińca 1985 (41 lat stôrô)|mùzyczné ôrtë=Alternatiwny pòp, barokòwi pòp, òniriczny pòp, rock|gwôsné miono=Elizabeth Woolridge Grant|môl ùrodzeniô=Nowi Jork, Zjed|jinstrumentë=Wòkal|lata dzejaniô=2005-dzyso|wëtwórnia=5 Points Records, Stranger Records, Polydor Records, Interscope Records|òbrôzk=Lana Del Rey at Wembley 2025.jpg|òpisënk=Lana Del Rey na sztadionie Wembley, 2025}}[[Òbrôzk:Lana Del Rey (2024).jpg|mały|Lana Del Rey (2024)]] '''Lana Del Rey''', pròw. '''Elizabeth Woolridge Grant''' (ùr. 21 czerwińca 1985 r. w [[Nowi Jork|Nowim Jòrkù]])<ref>Bibby Sowray. [https://www.vogue.co.uk/spy/biographies/lana-del-rey Who’s who Lana Del Rey]. „Vogue”, 2012-02-10. Cytat: Born in New York in 1986, her birth name is Elizabeth Woolridge Grant. She was raised in Lake Placid, a quiet village outside of New York State. Aged 15, she was sent to boarding school in Connecticut, before moving to New York City when she was 18 to study metaphysics at Fordham University(...). She decided to rebrand herself as Lana Del Rey and in October 2011, she signed a joint record deal with Interscope Records and Polydor. (...) Video Games accumulated in excess of 20 million YouTube views in its first 5 months of upload. On October 24th 2011, it was announced that Del Rey had won the Q award for „Next Big Thing” (...). She has described her unique look – auburn hair in Veronica Lake waves, full lips and permanently artistic talons – as „Gangster Nancy Sinatra” (...)..</ref> je [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańską]] spiéwórką, kòmpòzytorką, pòetką i aùtorką tekstów frantówków. Ji mùzyka znankùje sã melanchòliczną eksploracją blëskù stôrégò kina i romansu w jaką wplotô nawiązaniô do pòpkùlturë i Amerikanë przełomù lat 50-tëch i 70-tëch. Ji artisticzny pseùdonim je sparłączenim miona hollywoodzczi gwiôzdë [[Lana Turner|Lanë Turner]] i pòzwë mòdelu aùtoła - [[Fòrd Del Rey|Fòrda Del Rey]]. Zasłënëła sã w 2011 rokù z piesnią „Video Games”, a pònemù wëszeł ji albùm „Born to Die” (2012), co bëł baro pòpùlarny na całim swiece<ref name=":0">[https://www.biography.com/musicians/lana-del-rey Lana Del Rey - Biography.com]</ref><ref>[https://www.britannica.com/biography/Lana-Del-Rey Lana Del Rey - Encyclopedia Britannica] </ref>. Lana Del Rey wëdôła wiãcy albùmów, midzë jinszima „Ultraviolence” (2014), „Norman Fucking Rockwell!” (2019) ë „Did You Know That There’s a Tunnel Under Ocean Blvd” (2023)<ref name=":0" />. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczé spiéwôrczi]] [[Kategòrëjô:Mùzycë]] gly28i7vsdsljbeq817vfahg43ccdpw 10 12293 206462 191334 2026-07-10T09:22:54Z Terrus38 14026 206462 wikitext text/x-wiki {| style="clear:both; width:55em;margin: 1.5em auto; border:1px solid #CCC; background-color:#FCFCFC; font-size:smaller; text-align:center" ! style="background:#ccccff" align="center" | [[Państwò|Państwa]] w [[Aùstralëjô|Aùstralëji]] i [[Òceaniô|Oceanije]] |- | align="center" style="font-size: 90%" | [[Aùstralëjô]] | [[Fidżi]] | [[Kiribati]] | [[Mikronezjô]] | [[Nauru]] | [[Nowô Zelandzkô]] | [[Òstrowë Marshalla]] | [[Òstrowë Salomòna]] | [[Palau]] | [[Papùa-Nowô Gwinejô]] | [[Samòa]] | [[Tonga]] | [[Tuvalu]] | [[Vanuatu]] |- | align="center" style="font-size: 90%" colspan="2" | '''Zanôléżné teritoria:''' [[Baker]] | [[Francëskô Polinezjô]] | [[Guam]] | [[Howland]] | [[Jarvis]] | [[Johnston]] | [[Kingman]] | [[Nordowe Mariany]] | [[Midway]] | [[Niue]] | [[Norfolk]] | [[Nowô Kaledońskô]] | [[Òstrowë Ashmore i Cartiera]] | [[Òstrowë Cooka]] | [[Òstrowë Mòrza Koralowego]] | [[Palmyra]] | [[Pitcairn]] | [[Amerikańskô Samòa]] | [[Tokelau]] | [[Wake]] | [[Wallis i Futuna]] |- | align="left" style="font-size: 90%" colspan="2" | '''Teritoria państwów butén Aùstralëji i Oceanije:''' [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]]: [[Hawajë]] | [[Jindonezjô]]: [[Papùa]], [[Zôpadnô Papùa]] | [[Chile]]: [[Òstrow Wiôlgònocny]], [[Sala y Gómez]] | [[Japòńskô]]: [[Ogasawara]], [[Minami Tori-shima]], [[Oki-no-Tori-shima]], [[Òstrowë Kazan]] |} <noinclude> [[Kategòrëjô:Aùstralëjô i Òceaniô| ]] </noinclude> n3sq9eogwlu718d2c8j4yy1l69vw78w 206463 206462 2026-07-10T09:23:51Z Terrus38 14026 206463 wikitext text/x-wiki {| style="clear:both; width:55em;margin: 1.5em auto; border:1px solid #CCC; background-color:#FCFCFC; font-size:smaller; text-align:center" ! style="background:#ccccff" align="center" | [[Państwò|Państwa]] w [[Aùstraliô|Aùstralii]] i [[Òceaniô|Oceanie]] |- | align="center" style="font-size: 90%" | [[Aùstraliô]] | [[Fidżi]] | [[Kiribati]] | [[Mikronezjô]] | [[Nauru]] | [[Nowô Zelandzkô]] | [[Òstrowë Marshalla]] | [[Òstrowë Salomòna]] | [[Palau]] | [[Papùa-Nowô Gwinejô]] | [[Samòa]] | [[Tonga]] | [[Tuvalu]] | [[Vanuatu]] |- | align="center" style="font-size: 90%" colspan="2" | '''Zanôléżné teritoria:''' [[Baker]] | [[Francëskô Polinezjô]] | [[Guam]] | [[Howland]] | [[Jarvis]] | [[Johnston]] | [[Kingman]] | [[Nordowe Mariany]] | [[Midway]] | [[Niue]] | [[Norfolk]] | [[Nowô Kaledońskô]] | [[Òstrowë Ashmore i Cartiera]] | [[Òstrowë Cooka]] | [[Òstrowë Mòrza Koralowego]] | [[Palmyra]] | [[Pitcairn]] | [[Amerikańskô Samòa]] | [[Tokelau]] | [[Wake]] | [[Wallis i Futuna]] |- | align="left" style="font-size: 90%" colspan="2" | '''Teritoria państwów butén Aùstralii i Oceanie:''' [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]]: [[Hawajë]] | [[Jindonezjô]]: [[Papùa]], [[Zôpadnô Papùa]] | [[Chile]]: [[Òstrow Wiôlgònocny]], [[Sala y Gómez]] | [[Japòńskô]]: [[Ogasawara]], [[Minami Tori-shima]], [[Oki-no-Tori-shima]], [[Òstrowë Kazan]] |} <noinclude> [[Kategòrëjô:Aùstraliô i Òceaniô| ]] </noinclude> 0omdg4eb8fmvkwxodir53baywa1cnpn 206464 206463 2026-07-10T09:24:08Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Szablóna:Aùstralëjô i Òceaniô]] do [[Szablóna:Aùstraliô i Òceaniô]]: nieprosti pisënk 206463 wikitext text/x-wiki {| style="clear:both; width:55em;margin: 1.5em auto; border:1px solid #CCC; background-color:#FCFCFC; font-size:smaller; text-align:center" ! style="background:#ccccff" align="center" | [[Państwò|Państwa]] w [[Aùstraliô|Aùstralii]] i [[Òceaniô|Oceanie]] |- | align="center" style="font-size: 90%" | [[Aùstraliô]] | [[Fidżi]] | [[Kiribati]] | [[Mikronezjô]] | [[Nauru]] | [[Nowô Zelandzkô]] | [[Òstrowë Marshalla]] | [[Òstrowë Salomòna]] | [[Palau]] | [[Papùa-Nowô Gwinejô]] | [[Samòa]] | [[Tonga]] | [[Tuvalu]] | [[Vanuatu]] |- | align="center" style="font-size: 90%" colspan="2" | '''Zanôléżné teritoria:''' [[Baker]] | [[Francëskô Polinezjô]] | [[Guam]] | [[Howland]] | [[Jarvis]] | [[Johnston]] | [[Kingman]] | [[Nordowe Mariany]] | [[Midway]] | [[Niue]] | [[Norfolk]] | [[Nowô Kaledońskô]] | [[Òstrowë Ashmore i Cartiera]] | [[Òstrowë Cooka]] | [[Òstrowë Mòrza Koralowego]] | [[Palmyra]] | [[Pitcairn]] | [[Amerikańskô Samòa]] | [[Tokelau]] | [[Wake]] | [[Wallis i Futuna]] |- | align="left" style="font-size: 90%" colspan="2" | '''Teritoria państwów butén Aùstralii i Oceanie:''' [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]]: [[Hawajë]] | [[Jindonezjô]]: [[Papùa]], [[Zôpadnô Papùa]] | [[Chile]]: [[Òstrow Wiôlgònocny]], [[Sala y Gómez]] | [[Japòńskô]]: [[Ogasawara]], [[Minami Tori-shima]], [[Oki-no-Tori-shima]], [[Òstrowë Kazan]] |} <noinclude> [[Kategòrëjô:Aùstraliô i Òceaniô| ]] </noinclude> 0omdg4eb8fmvkwxodir53baywa1cnpn 0 12305 206469 205158 2026-07-10T09:26:12Z Terrus38 14026 206469 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Independent State of Samoa|miono=Samòstójne Państwò Samoa|fana=Flag of Samoa.svg|miono-genitiw=Samoa|herb=Coat of arms of Samoa.svg|mòtto=Samoa is founded on God|na karce=Samoa - Location Map (2013) - WSM - UNOCHA.svg|jãzëk=Samoansczi, [[Angelsczi jãzëk|anielsczi]]|stolëca=Apia|fòrma państwa=mònarchiô|wiéchrzëzna=2,831|rok=2023|lëdztwò=205,500|czasowô cona=+13|swiãto=1 stëcznika|himn=The Banner of Freedom|kòd=WS|Internet=.ws|telefón=685|dëtk=tala|kòd dëtka=WST|procent-wòdë=|Premiéra=Laʻauli Leuatea Schmidt|Mònarcha=Tuimalealiʻifano Vaʻaletoa Sualauvi II|Prezydeńt=}} '''Samoa''' ('''Samòstójne Państwò Samoa''', {{jãz.|en}} ''Independent State of Samoa'') je państwã na òstrowach [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]]. Stolëcznym gardã je [[Apia]]. == Geògrafiô == === Pòłożenié === Leżi w Pòlinezji, na dwóch wùlkanicznëch òstrowach ë sédmë mniészi òstrowach na [[Spòkójny Òcean|Spòkójnym Òceanã]]<ref name=":1">[https://bluegreenatlas.com/climate/samoa_climate.html The climate of Samoa] Blue Green Atlas</ref>, w zôpadny dzéli archipelagu Samoa. === Wiéchrzëzna === 2,831 km²<ref name=":0">[https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-67766232 Samoa country profile] BBC news [2025-08-20]</ref> === Brzegòwô liniô === 403 km<ref>[https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-by-coastline#:~:text=Table_title:%20Russia%20Table_content:%20header:%20%7C%20Country%20%7C,402%20%7C%20Country%20Coastline%20(mi):%20249.80%20%7C Countries by coastline] World Population Review</ref><ref>[https://www.worlddata.info/oceania/samoa/index.php Samoa: data and statistics] World data info</ref> === Klimat === Tropikalny, równikowi, mòrsczi, wësoczé cepłoty ë mòkrosc<ref name=":1" />. === Ùsztôłcenié terenu === Wùlkaniczne òstrowë, przédno górë, lasë na 50% wiéchrzëzni<ref>[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Samoa-Warunki-naturalne;4575299.html Samoa. Warunki naturalne] Encyklopedia PWN</ref> === Wësokòsc terenu === * nôniższô wësokòsc: 0 (Spòkójny Òcean) * nôwëższi czëp: 1,858 (czëp Mauga Silisili)<ref>[https://peakery.com/region/samoa-mountains/ Samoa mountains] peakery</ref> == Demografiô == [[Òbrôzk:3 Samoan girls making ava 1909.jpg|lewo|mały|Samoańsczé białczi òbczas ceremonie ''Ava'']] === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 220,528<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/samoa-population/ Samoa Population <small>(LIVE)</small>] Worldometer</ref>. === Religijné karna === Kòngregacjonaliscë 27%, [[Katolëcczi Kòscół|Katolëcë]] 19%, Mòrmoni 18%, Metodiscë 12%, Kòscołë Bòże 10%, zaòstałe chrzescëjańsczé wëznania ë Bahaici, Mùzułmanie, Hindùiscë, Żëdzë <16%, bezbòżnictwò ok. 1% (2021)<ref>[https://www.state.gov/reports/2022-report-on-international-religious-freedom/samoa/ 2022 Report on International Religious Freedom: Samoa] US Department of State</ref>. === Ùrbanizacjô === Wikszosc mieszkańców żëje na wiesczi terenach, òk. 82.58% (2024)<ref>[https://tradingeconomics.com/samoa/rural-population-percent-of-total-population-wb-data.html Samoa - Rural Population] Trading Economics</ref> == Pòliticzny system == * pòliticzny ùstôw: mònarchiô<ref name=":2">[https://web.archive.org/web/20240604105312/https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Samoa-Ustroj-polityczny;4575298.html Samoa. Ustrój polityczny] Encyklopedia PWN</ref><ref name=":3">[https://web.archive.org/web/20260121122847/https://encyklopedia.interia.pl/geografia-nauki-pokrewne/panstwa/news-samoa-zachodnie,nId,2025152 Samoa zachodnie] Encyklopedia Interia</ref> === Wëkònôwczô władza === * O le Ao o le Malo (przédnik kraju): Tuimalealiʻifano Vaʻaletoa Sualauvi II (òd 21 lëpińca 2017)<ref name=":4">[https://www.dfat.gov.au/geo/samoa/samoa-country-brief Samoa country brief] Australian Government</ref> * premier Laʻauli Leuatea Schmidt (29 zélnika 2025)<ref name=":4" /> === Ùstawòdôwczô władza === Jednojizbowi parlament, Ùstawòdôwczô Gromada, 49 na piãcolatną kadencjã<ref name=":2" /><ref name=":3" /> == Historiô == W 1722 Òlender Abel Tasman òdkrëł archipelag, a francuz Louis-Antoine de Bougainville nazwał go Òstrowë Żeglôrzów<ref name=":0" />. W latach 1899–1919 bëło kòlonią [[Niemieckô|Niemiec]]<ref name=":3" />, z przëczënë I swiatowéj wòjny dostôło sã pòd kòntrolã [[Nowô Zelandzkô|Nowi Zelandie]]<ref name=":0" />. 1 stëcznika 1962 zwëskało samòstójnotã<ref>[https://teara.govt.nz/en/photograph/4202/celebration-of-samoas-independence-day Celebration of Samoa’s Independence Day] Te Ara [2025-08-20]</ref>, jakò Zôpadné Samoa. W 1970 dołãczëłô do Wespòlëznë Nôrôdów<ref name=":3" />. Samoa zjinaczëło miono w 1997<ref>[https://www.nps.gov/npsa/learn/historyculture/history-and-the-islands-of-samoa.htm History and the Islands of Samoa] National Park of American Samoa [2025-08-20]</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Samoan manaia 1896.jpg|Samoańsczi wòjôk Òbrôzk:Samoa topography.png|Topografiô Samoa Òbrôzk:Samoan fale, Lelepa village, Savaii, Samoa 2009.JPG|Fale tele, tradicjowi dóm spòtkań </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Aùstraliô i Òceaniô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Państwa w Aùstralie i Oceanie]] fl5iez5yk5zdo6bgkbe4gf2pqfdgtgz 206474 206469 2026-07-10T09:28:35Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Samoa]] na [[Samòa]] w plac przeczérowaniô: pisënk 206469 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Independent State of Samoa|miono=Samòstójne Państwò Samoa|fana=Flag of Samoa.svg|miono-genitiw=Samoa|herb=Coat of arms of Samoa.svg|mòtto=Samoa is founded on God|na karce=Samoa - Location Map (2013) - WSM - UNOCHA.svg|jãzëk=Samoansczi, [[Angelsczi jãzëk|anielsczi]]|stolëca=Apia|fòrma państwa=mònarchiô|wiéchrzëzna=2,831|rok=2023|lëdztwò=205,500|czasowô cona=+13|swiãto=1 stëcznika|himn=The Banner of Freedom|kòd=WS|Internet=.ws|telefón=685|dëtk=tala|kòd dëtka=WST|procent-wòdë=|Premiéra=Laʻauli Leuatea Schmidt|Mònarcha=Tuimalealiʻifano Vaʻaletoa Sualauvi II|Prezydeńt=}} '''Samoa''' ('''Samòstójne Państwò Samoa''', {{jãz.|en}} ''Independent State of Samoa'') je państwã na òstrowach [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]]. Stolëcznym gardã je [[Apia]]. == Geògrafiô == === Pòłożenié === Leżi w Pòlinezji, na dwóch wùlkanicznëch òstrowach ë sédmë mniészi òstrowach na [[Spòkójny Òcean|Spòkójnym Òceanã]]<ref name=":1">[https://bluegreenatlas.com/climate/samoa_climate.html The climate of Samoa] Blue Green Atlas</ref>, w zôpadny dzéli archipelagu Samoa. === Wiéchrzëzna === 2,831 km²<ref name=":0">[https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-67766232 Samoa country profile] BBC news [2025-08-20]</ref> === Brzegòwô liniô === 403 km<ref>[https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-by-coastline#:~:text=Table_title:%20Russia%20Table_content:%20header:%20%7C%20Country%20%7C,402%20%7C%20Country%20Coastline%20(mi):%20249.80%20%7C Countries by coastline] World Population Review</ref><ref>[https://www.worlddata.info/oceania/samoa/index.php Samoa: data and statistics] World data info</ref> === Klimat === Tropikalny, równikowi, mòrsczi, wësoczé cepłoty ë mòkrosc<ref name=":1" />. === Ùsztôłcenié terenu === Wùlkaniczne òstrowë, przédno górë, lasë na 50% wiéchrzëzni<ref>[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Samoa-Warunki-naturalne;4575299.html Samoa. Warunki naturalne] Encyklopedia PWN</ref> === Wësokòsc terenu === * nôniższô wësokòsc: 0 (Spòkójny Òcean) * nôwëższi czëp: 1,858 (czëp Mauga Silisili)<ref>[https://peakery.com/region/samoa-mountains/ Samoa mountains] peakery</ref> == Demografiô == [[Òbrôzk:3 Samoan girls making ava 1909.jpg|lewo|mały|Samoańsczé białczi òbczas ceremonie ''Ava'']] === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 220,528<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/samoa-population/ Samoa Population <small>(LIVE)</small>] Worldometer</ref>. === Religijné karna === Kòngregacjonaliscë 27%, [[Katolëcczi Kòscół|Katolëcë]] 19%, Mòrmoni 18%, Metodiscë 12%, Kòscołë Bòże 10%, zaòstałe chrzescëjańsczé wëznania ë Bahaici, Mùzułmanie, Hindùiscë, Żëdzë <16%, bezbòżnictwò ok. 1% (2021)<ref>[https://www.state.gov/reports/2022-report-on-international-religious-freedom/samoa/ 2022 Report on International Religious Freedom: Samoa] US Department of State</ref>. === Ùrbanizacjô === Wikszosc mieszkańców żëje na wiesczi terenach, òk. 82.58% (2024)<ref>[https://tradingeconomics.com/samoa/rural-population-percent-of-total-population-wb-data.html Samoa - Rural Population] Trading Economics</ref> == Pòliticzny system == * pòliticzny ùstôw: mònarchiô<ref name=":2">[https://web.archive.org/web/20240604105312/https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Samoa-Ustroj-polityczny;4575298.html Samoa. Ustrój polityczny] Encyklopedia PWN</ref><ref name=":3">[https://web.archive.org/web/20260121122847/https://encyklopedia.interia.pl/geografia-nauki-pokrewne/panstwa/news-samoa-zachodnie,nId,2025152 Samoa zachodnie] Encyklopedia Interia</ref> === Wëkònôwczô władza === * O le Ao o le Malo (przédnik kraju): Tuimalealiʻifano Vaʻaletoa Sualauvi II (òd 21 lëpińca 2017)<ref name=":4">[https://www.dfat.gov.au/geo/samoa/samoa-country-brief Samoa country brief] Australian Government</ref> * premier Laʻauli Leuatea Schmidt (29 zélnika 2025)<ref name=":4" /> === Ùstawòdôwczô władza === Jednojizbowi parlament, Ùstawòdôwczô Gromada, 49 na piãcolatną kadencjã<ref name=":2" /><ref name=":3" /> == Historiô == W 1722 Òlender Abel Tasman òdkrëł archipelag, a francuz Louis-Antoine de Bougainville nazwał go Òstrowë Żeglôrzów<ref name=":0" />. W latach 1899–1919 bëło kòlonią [[Niemieckô|Niemiec]]<ref name=":3" />, z przëczënë I swiatowéj wòjny dostôło sã pòd kòntrolã [[Nowô Zelandzkô|Nowi Zelandie]]<ref name=":0" />. 1 stëcznika 1962 zwëskało samòstójnotã<ref>[https://teara.govt.nz/en/photograph/4202/celebration-of-samoas-independence-day Celebration of Samoa’s Independence Day] Te Ara [2025-08-20]</ref>, jakò Zôpadné Samoa. W 1970 dołãczëłô do Wespòlëznë Nôrôdów<ref name=":3" />. Samoa zjinaczëło miono w 1997<ref>[https://www.nps.gov/npsa/learn/historyculture/history-and-the-islands-of-samoa.htm History and the Islands of Samoa] National Park of American Samoa [2025-08-20]</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Samoan manaia 1896.jpg|Samoańsczi wòjôk Òbrôzk:Samoa topography.png|Topografiô Samoa Òbrôzk:Samoan fale, Lelepa village, Savaii, Samoa 2009.JPG|Fale tele, tradicjowi dóm spòtkań </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Aùstraliô i Òceaniô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Państwa w Aùstralie i Oceanie]] fl5iez5yk5zdo6bgkbe4gf2pqfdgtgz 0 12306 206470 201372 2026-07-10T09:26:48Z Terrus38 14026 206470 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Puleʻanga Tonga Kingdom of Tonga|miono=Królestwò Tonga|miono-genitiw=Tonga|fana=Flag of Tonga.svg|herb=Coat of arms of Tonga.svg|mòtto=Ko e Otua mo Tonga ko hoku tofiʻa|na karce=Tonga in its region.svg|jãzëk=tongańsczi, anielsczi|stolëca=Nuku'alofa|fòrma państwa=Kònstitucëjnô mònarchijô|wiéchrzëzna=747|rok=2024|lëdztwò=104,889|dëtk=pa'anga|kòd dëtka=TOP|czasowô cona=13|himn=Ko e fasi ʻo e tuʻi ʻo e ʻOtu Tonga|kòd=TON|Internet=.to|telefón=676|procent-wòdë=|Mònarcha=Tupou VI|Premiéra=Fatafehi Fakafānua|Prezydeńt=}} '''Tonga''', '''Królestwò''' '''Tonga''' ([[Tongańsczi jãzëk|tongańsczi]] ''Puleʻanga Tonga'', [[Anielsczi jãzëk|anielsczi]]. ''Kingdom of Tonga'') je państwã na òstrowach o tim samym mionie, na pôłniu [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]]. Stolëcznym gardã je Nuku'alofa. Jedno z niewielu pozaeùropejsczich państw, chtëre nigdë nie utracëłë samòstójnotë. Wiéchrzëzna to 747 km², lëdztwò: 104,889 mieszkańców w 2024<ref>[https://web.archive.org/web/20210109192022/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/tonga Tonga] The World Factbook [2025-08-22]</ref>. Tonga je [[Kònstitucëjnô mònarchijô|kònstitucëjną mònarchiją]], [[Przédnik kraju|przédnikã kraju]] je król Tupou VI. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Old Prime Minister's Office, Nuku'alofa.jpg| Tapa.jpg| Niuafoʻou.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Samoa]] * [[Fidżi]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Aùstraliô i Òceaniô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Państwa w Aùstralie i Oceanie]] gyhgsasnnnokwlublr7ei202fixgpjd 0 12309 206504 198010 2026-07-10T11:46:15Z Terrus38 14026 206504 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=‏دولة فلسطين‎ Dawlat Filasṭīn|miono=Państwo Palestina|fana=Flag of Palestine.svg|herb=Coat of arms of Palestine.svg|na karce=State of Palestine (orthographic projection).svg|jãzëk=arabsczi|stolëca=Ramallah|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=6242|czasowô cona=2 – zëma UTC +3 – lato|himn=Fida i|kòd=PS|Internet=.ps|telefón=970|miono-genitiw=Palestiny|dëtk=Izraelsczi szekel, Jordańsczi dinar, Amerikańsczi dolar|kòd dëtka=ILS/JOD/USD|lëdztwò=5 600 000|rok=2024|procent-wòdë=|swiãto=15 lëstopadnika|Prezydeńt=Mahmud Abbas|Premiéra=Muhammad Mustafa}} '''Palestina''', '''Państwò Palestina''' ([[Arabsczi jãzëk|ar]]. ‏دولة فلسطين, ''Dawlat Filasṭīn'') – państwò w Zôpadny [[Azëjô|Azëji]], na Blisczim Wschòdze. Jej samòstójnotã ùznelë 147 ze 193 państwów nôleżącëch do [[ONZ]]<ref>[https://www.nytimes.com/2025/07/30/world/middleeast/palestinian-state-recognition-maps.html The Changing Map of Palestinian Recognition] [2025-08-11] New York Times [2025-08-30]</ref>, także [[Pòlskô]]<ref>[https://pl.euronews.com/2025/07/31/msz-polska-moze-sluzyc-przykladem-jesli-chodzi-o-uznanie-niepodleglosci-panstwa-palestynsk MSZ: "Polska może służyć przykładem, jeśli chodzi o uznanie niepodległości państwa palestyńskiego"] Euro News [2025-08-28]</ref><ref>[https://www.gov.pl/web/palestyna/relacje-dwustronne Palestyna - Polska w Palestynie] Portal Gov.pl [2025-08-28]</ref>, w [[Warszawa|Warszawie]] Palestina mô swòją ambasadã<ref>[https://www.palestine.pl/polskie/ambasada/ Ambasada] [2019-01-25] Ambasada Państwa Palestyny w Rzeczypospolitej Polskiej [2025-08-28]</ref>. Równak państwa nie mô w Ùrzãdowim Spisie Mionów Państwów i Teritoriów Niesamòstójnëch<ref name=":0">[https://wiadomosci.onet.pl/swiat/ktore-kraje-uznaja-palestyne-na-temat-polski-kraza-mity/12b1tdm Które kraje uznają Palestynę? Na temat Polski krążą mity] Onet Wiadomości [2025-08-28]</ref>. Leżë na teritorium [[Zona Gazy|Zony Gazy]], Zôpadnëgo brzégu [[Jordan (rzéka)|Jordanu]], w tim Pòrénkòwi Jerozolëmy. Greńczë z [[Izrael|Izraelã]], [[Egipt|Egiptã]] i [[Jordaniô|Jordanią]]<ref>[https://fathomjournal.org/demarcating-the-israeli-palestinian-border Demarcating the Israeli-Palestinian Border] Fathom [2025-08-28]</ref>. Wiéchrzëzna to 6,220 km&#xB2;<ref name=":1">[https://www.palestine-australia.com/about-palestine/country-profile/ Country Profile] Embassy of the State of Palestine [2025-08-28]</ref>. W 2024 Palestina mioła 5.6 milliona mieszkańców<ref>[https://tradingeconomics.com/palestine/population Palestine Population] Trading Economics [2025-08-28]</ref>. Palestinsczé władze ùznelą [[Pòrénkòwô Jerozolëma|Pòrénkòwą Jerozolëmã]] za stolëcã, równak jich sedzbą je [[Ramallah]]<ref name=":1" />. Palestina nie mô òficjalnégo dëtka, dopùszczô sã trzë: [[Izraelsczi szekel]], [[Jordańsczi dinar]], [[Amerikańsczi dolar]]<ref name=":1" /><ref>[https://www.travelpalestine.ps/en/Article/99/Currency Currency] Travel Palestine [2025-08-28]</ref><ref name=":2">[https://ecpalestine.org/money-matters/#which-currency-is-used-in-palestine Money Matters] Engage In Palestine [2025-08-28]</ref>. Do 1952 bëł Palestińsczi Funt, równy Anielsczému funtowi<ref name=":2" />. Nôrodné swiãta sã [[15 maja]] (swiãto Al Nakba), [[15 lëstopadnika]] (swiãto samòstójnotë) i [[29 lëstopadnika]] (Midzënôrodny dzéń Solidarnosci z Palestińsczim Nôrodã)<ref>[https://culturalatlas.sbs.com.au/palestinian-culture/palestinian-culture-dates-of-significance Palestinian Culture - Dates of Significance] Cultural Atlas [2025-08-28]</ref>. [[Òbrôzk:Ramallah4.JPG|lewo|mały|Ramallah]] == Òbaczë téż == * [[Palestińczicë]] * [[Wòjna Izraela z Hamasã]] * [[Izrael]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azëjô}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] ev0yqrh5n5t18bq7m5kalca99j30hs3 206505 206504 2026-07-10T11:46:30Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Palestinskô]] do [[Palestina]] 206504 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=‏دولة فلسطين‎ Dawlat Filasṭīn|miono=Państwo Palestina|fana=Flag of Palestine.svg|herb=Coat of arms of Palestine.svg|na karce=State of Palestine (orthographic projection).svg|jãzëk=arabsczi|stolëca=Ramallah|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=6242|czasowô cona=2 – zëma UTC +3 – lato|himn=Fida i|kòd=PS|Internet=.ps|telefón=970|miono-genitiw=Palestiny|dëtk=Izraelsczi szekel, Jordańsczi dinar, Amerikańsczi dolar|kòd dëtka=ILS/JOD/USD|lëdztwò=5 600 000|rok=2024|procent-wòdë=|swiãto=15 lëstopadnika|Prezydeńt=Mahmud Abbas|Premiéra=Muhammad Mustafa}} '''Palestina''', '''Państwò Palestina''' ([[Arabsczi jãzëk|ar]]. ‏دولة فلسطين, ''Dawlat Filasṭīn'') – państwò w Zôpadny [[Azëjô|Azëji]], na Blisczim Wschòdze. Jej samòstójnotã ùznelë 147 ze 193 państwów nôleżącëch do [[ONZ]]<ref>[https://www.nytimes.com/2025/07/30/world/middleeast/palestinian-state-recognition-maps.html The Changing Map of Palestinian Recognition] [2025-08-11] New York Times [2025-08-30]</ref>, także [[Pòlskô]]<ref>[https://pl.euronews.com/2025/07/31/msz-polska-moze-sluzyc-przykladem-jesli-chodzi-o-uznanie-niepodleglosci-panstwa-palestynsk MSZ: "Polska może służyć przykładem, jeśli chodzi o uznanie niepodległości państwa palestyńskiego"] Euro News [2025-08-28]</ref><ref>[https://www.gov.pl/web/palestyna/relacje-dwustronne Palestyna - Polska w Palestynie] Portal Gov.pl [2025-08-28]</ref>, w [[Warszawa|Warszawie]] Palestina mô swòją ambasadã<ref>[https://www.palestine.pl/polskie/ambasada/ Ambasada] [2019-01-25] Ambasada Państwa Palestyny w Rzeczypospolitej Polskiej [2025-08-28]</ref>. Równak państwa nie mô w Ùrzãdowim Spisie Mionów Państwów i Teritoriów Niesamòstójnëch<ref name=":0">[https://wiadomosci.onet.pl/swiat/ktore-kraje-uznaja-palestyne-na-temat-polski-kraza-mity/12b1tdm Które kraje uznają Palestynę? Na temat Polski krążą mity] Onet Wiadomości [2025-08-28]</ref>. Leżë na teritorium [[Zona Gazy|Zony Gazy]], Zôpadnëgo brzégu [[Jordan (rzéka)|Jordanu]], w tim Pòrénkòwi Jerozolëmy. Greńczë z [[Izrael|Izraelã]], [[Egipt|Egiptã]] i [[Jordaniô|Jordanią]]<ref>[https://fathomjournal.org/demarcating-the-israeli-palestinian-border Demarcating the Israeli-Palestinian Border] Fathom [2025-08-28]</ref>. Wiéchrzëzna to 6,220 km&#xB2;<ref name=":1">[https://www.palestine-australia.com/about-palestine/country-profile/ Country Profile] Embassy of the State of Palestine [2025-08-28]</ref>. W 2024 Palestina mioła 5.6 milliona mieszkańców<ref>[https://tradingeconomics.com/palestine/population Palestine Population] Trading Economics [2025-08-28]</ref>. Palestinsczé władze ùznelą [[Pòrénkòwô Jerozolëma|Pòrénkòwą Jerozolëmã]] za stolëcã, równak jich sedzbą je [[Ramallah]]<ref name=":1" />. Palestina nie mô òficjalnégo dëtka, dopùszczô sã trzë: [[Izraelsczi szekel]], [[Jordańsczi dinar]], [[Amerikańsczi dolar]]<ref name=":1" /><ref>[https://www.travelpalestine.ps/en/Article/99/Currency Currency] Travel Palestine [2025-08-28]</ref><ref name=":2">[https://ecpalestine.org/money-matters/#which-currency-is-used-in-palestine Money Matters] Engage In Palestine [2025-08-28]</ref>. Do 1952 bëł Palestińsczi Funt, równy Anielsczému funtowi<ref name=":2" />. Nôrodné swiãta sã [[15 maja]] (swiãto Al Nakba), [[15 lëstopadnika]] (swiãto samòstójnotë) i [[29 lëstopadnika]] (Midzënôrodny dzéń Solidarnosci z Palestińsczim Nôrodã)<ref>[https://culturalatlas.sbs.com.au/palestinian-culture/palestinian-culture-dates-of-significance Palestinian Culture - Dates of Significance] Cultural Atlas [2025-08-28]</ref>. [[Òbrôzk:Ramallah4.JPG|lewo|mały|Ramallah]] == Òbaczë téż == * [[Palestińczicë]] * [[Wòjna Izraela z Hamasã]] * [[Izrael]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azëjô}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] ev0yqrh5n5t18bq7m5kalca99j30hs3 0 12319 206237 194218 2026-07-10T00:36:22Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 206237 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Republic of Fiji|miono=Repùblika Fidzi|fana=Flag of Fiji.svg|miono-genitiw=Fidżi|herb=Coat of Arms of Fiji.svg|mòtto=Rerevaka na Kalou ka Doka na Tui|na karce=Fiji in its region.svg|jãzëk=[[Anielsczi jãzëk|anielsczi]], [[Fidżijsczi jãzëk|fidżijsczi]], [[hindi fidżijscze]]|stolëca=Suva|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=18,274|lëdztwò=951,611|rok=2024|procent-wòdë=0|dëtk=dolar|kòd dëtka=FJD|czasowô cona=12|swiãto=10 pazdzérznika|himn=God Bless Fiji|kòd=FJI|Internet=.fj|telefón=679|Mònarcha=|Prezydeńt=Naiqama Lalabalavu|Premiéra=Sitiveni Rabuka }} '''Fidżi''', (Repùblika Fidżi, [[Anielsczi jãzëk|an]]. ''Republic of Fiji'') je państwã na òstrowach na pôłniowô-zopadny dzéli [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]]. Stolëcznym gardã je Suva. Òstrowina òdrëł w 1643 [[Néderlandzkô|néderlandczi]] żeglôrz Abel Tasman<ref>[http://www.fijihighcommission.org.uk/about_1.html About Fiji] Fiji High Commission to the United Kingdom [2025-08-30]</ref>. W XIX stalata pòwstałô tu kònfederacëjô plemion, pòtemù stała sã zjednóném królestwã, chtëre stało sã [[Wiôlgô Britanijô|anielską]] koloniją w 1874, [[10 pazdzérznika]] 1970 zwëskało samòstójnotã<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20210827055140/https://www.cia.gov/the Fiji] The World Factbook [2025-08-30]</ref>. W 1987 stało sã repùbliką<ref>[https://fiji.spb.ru/aboutfiji_eng In honour of the 52nd anniversary of Fiji's independence] The Honorary Consul of the Republic of Fiji in Saint Petersburg [2025-08-30]<center></center></ref>. Fidżi w 2024 mioło 951,611 mieszkańców<ref name=":0" />. Nôwikszą religiją je [[Chrzescëjanizna]], wëznaje ją ok. 539 tësąców lëdzi (przédno Metodysci, chtërych je ok. 289 tësąców), pòtemù je [[Hinduizm]], chtërego wëznają ok. 233 tësące mieszkańców (pòdôwczi z 2007)<ref>[https://www.statsfiji.gov.fj/statistics/social-statistics/population-and-demographic-indicators/ Population and Demographic Indicators] Fiji Bureau of Statistics [2025-08-30]</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Fiji Parliament House1.jpg|Parlament Fidżi Presidential Pallace Suva MatthiasSuessen-8769.jpg|Sedzba prezydenta Mamanuca island.jpg|Òstrow na òstrowach Mamanuca Suva postcard.jpg|Suva na pòcztówce z 1950 Ovalau church fiji.jpg|Kòscół w Levuce Nadi Sri Siva Subramaniya Temple.jpg|hinduistyczno swiãtnica w Nadi </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Aùstralëjô i Òceaniô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Państwa w Aùstralëji i Oceanije]] f35c423fwniv1ox3tk2b8dgntxksoyn 206427 206237 2026-07-10T09:04:59Z Terrus38 14026 206427 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Republic of Fiji|miono=Repùblika Fidzi|fana=Flag of Fiji.svg|miono-genitiw=Fidżi|herb=Coat of Arms of Fiji.svg|mòtto=Rerevaka na Kalou ka Doka na Tui|na karce=Fiji in its region.svg|jãzëk=[[Anielsczi jãzëk|anielsczi]], [[Fidżijsczi jãzëk|fidżijsczi]], [[hindi fidżijscze]]|stolëca=Suva|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=18,274|lëdztwò=951,611|rok=2024|procent-wòdë=0|dëtk=dolar|kòd dëtka=FJD|czasowô cona=12|swiãto=10 pazdzérznika|himn=God Bless Fiji|kòd=FJI|Internet=.fj|telefón=679|Mònarcha=|Prezydeńt=Naiqama Lalabalavu|Premiéra=Sitiveni Rabuka }} '''Fidżi''', (Repùblika Fidżi, [[Anielsczi jãzëk|an]]. ''Republic of Fiji'') je państwã na òstrowach na pôłniowô-zopadny dzéli [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]]. Stolëcznym gardã je Suva. Òstrowina òdrëł w 1643 [[Néderlandzkô|néderlandczi]] żeglôrz Abel Tasman<ref>[http://www.fijihighcommission.org.uk/about_1.html About Fiji] Fiji High Commission to the United Kingdom [2025-08-30]</ref>. W XIX stalata pòwstałô tu kònfederacëjô plemion, pòtemù stała sã zjednóném królestwã, chtëre stało sã [[Wiôlgô Britanijô|anielską]] koloniją w 1874, [[10 pazdzérznika]] 1970 zwëskało samòstójnotã<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20210827055140/https://www.cia.gov/the Fiji] The World Factbook [2025-08-30]</ref>. W 1987 stało sã repùbliką<ref>[https://fiji.spb.ru/aboutfiji_eng In honour of the 52nd anniversary of Fiji's independence] The Honorary Consul of the Republic of Fiji in Saint Petersburg [2025-08-30]<center></center></ref>. Fidżi w 2024 mioło 951,611 mieszkańców<ref name=":0" />. Nôwikszą religiją je [[chrzescëjaństwò]], wëznaje je kòl 539 tësãcy lëdzy (przédno [[Metodizm|metodiscë]], chtërnëch je kòl 289 tësãcy), pòtemù je [[Hindujizm]], wëznôwóny przez kòl 233 tësące mieszkańców (pòdôwczi z 2007)<ref>[https://www.statsfiji.gov.fj/statistics/social-statistics/population-and-demographic-indicators/ Population and Demographic Indicators] Fiji Bureau of Statistics [2025-08-30]</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Fiji Parliament House1.jpg|Parlament Fidżi Presidential Pallace Suva MatthiasSuessen-8769.jpg|Sedzba prezydenta Mamanuca island.jpg|Òstrow na òstrowach Mamanuca Suva postcard.jpg|Suva na pòcztówce z 1950 Ovalau church fiji.jpg|Kòscół w Levuce Nadi Sri Siva Subramaniya Temple.jpg|hinduistyczno swiãtnica w Nadi </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Aùstralëjô i Òceaniô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Państwa w Aùstralëji i Oceanije]] 3hiqllxslwanff1ebsusblx5l8ffk00 206471 206427 2026-07-10T09:26:59Z Terrus38 14026 206471 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Republic of Fiji|miono=Repùblika Fidzi|fana=Flag of Fiji.svg|miono-genitiw=Fidżi|herb=Coat of Arms of Fiji.svg|mòtto=Rerevaka na Kalou ka Doka na Tui|na karce=Fiji in its region.svg|jãzëk=[[Anielsczi jãzëk|anielsczi]], [[Fidżijsczi jãzëk|fidżijsczi]], [[hindi fidżijscze]]|stolëca=Suva|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=18,274|lëdztwò=951,611|rok=2024|procent-wòdë=0|dëtk=dolar|kòd dëtka=FJD|czasowô cona=12|swiãto=10 pazdzérznika|himn=God Bless Fiji|kòd=FJI|Internet=.fj|telefón=679|Mònarcha=|Prezydeńt=Naiqama Lalabalavu|Premiéra=Sitiveni Rabuka }} '''Fidżi''', (Repùblika Fidżi, [[Anielsczi jãzëk|an]]. ''Republic of Fiji'') je państwã na òstrowach na pôłniowô-zopadny dzéli [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]]. Stolëcznym gardã je Suva. Òstrowina òdrëł w 1643 [[Néderlandzkô|néderlandczi]] żeglôrz Abel Tasman<ref>[http://www.fijihighcommission.org.uk/about_1.html About Fiji] Fiji High Commission to the United Kingdom [2025-08-30]</ref>. W XIX stalata pòwstałô tu kònfederacëjô plemion, pòtemù stała sã zjednóném królestwã, chtëre stało sã [[Wiôlgô Britanijô|anielską]] koloniją w 1874, [[10 pazdzérznika]] 1970 zwëskało samòstójnotã<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20210827055140/https://www.cia.gov/the Fiji] The World Factbook [2025-08-30]</ref>. W 1987 stało sã repùbliką<ref>[https://fiji.spb.ru/aboutfiji_eng In honour of the 52nd anniversary of Fiji's independence] The Honorary Consul of the Republic of Fiji in Saint Petersburg [2025-08-30]<center></center></ref>. Fidżi w 2024 mioło 951,611 mieszkańców<ref name=":0" />. Nôwikszą religiją je [[chrzescëjaństwò]], wëznaje je kòl 539 tësãcy lëdzy (przédno [[Metodizm|metodiscë]], chtërnëch je kòl 289 tësãcy), pòtemù je [[Hindujizm]], wëznôwóny przez kòl 233 tësące mieszkańców (pòdôwczi z 2007)<ref>[https://www.statsfiji.gov.fj/statistics/social-statistics/population-and-demographic-indicators/ Population and Demographic Indicators] Fiji Bureau of Statistics [2025-08-30]</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Fiji Parliament House1.jpg|Parlament Fidżi Presidential Pallace Suva MatthiasSuessen-8769.jpg|Sedzba prezydenta Mamanuca island.jpg|Òstrow na òstrowach Mamanuca Suva postcard.jpg|Suva na pòcztówce z 1950 Ovalau church fiji.jpg|Kòscół w Levuce Nadi Sri Siva Subramaniya Temple.jpg|hinduistyczno swiãtnica w Nadi </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Aùstraliô i Òceaniô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Państwa w Aùstralie i Oceanie]] 3zxbgt91r1yvzgzcmpyma8pyg6r7y9q 0 12324 205993 193986 2026-07-09T22:35:23Z Terrus38 14026 205993 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=الجمهورية العربية الصحراوية الديمقراطية<br> Al-Dżumhurijja al-Arabijja as-Sahrawijja ad-Dimukratijja|miono=Saharijskô Arabskô Demokratnô Repùblika|fana=Flag of the Sahrawi Arab Democratic Republic.svg|miono-genitiw=Zôpadny Sahary|herb=Coat of arms of the Sahrawi Arab Democratic Republic.svg|mòtto=حرية ديمقراطية وحدة|na karce=Western Sahara location map.svg|jãzëk=[[Arabsczi jãzëk|arabsczi]]|stolëca=Tifariti|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=266,000|procent-wòdë=|rok=2025|lëdztwò=646,100|dëtk=Marokańsczi dirham|kòd dëtka=MAD|czasowô cona=1|himn=Yā Banīy As-Saharā|kòd=WSA|Internet=.eh|Prezydeńt=Ibrahim Ghali|Premiéra=Buszraja Hammudi Bajun|Mònarcha= }} '''Zôpadnô Sahara''' – je nëuznoném państwã w [[Afrika|Africe]], wedle [[ONZ]] teritorium niesamòstójne<ref>[https://www.un.org/dppa/decolonization/en/nsgt/western-sahara Western Sahara] United Nations [2025-08-31]</ref>, ùznelë ją 50 państwów<ref>[https://www.arso.org/03-2.htm Państwa, chtëre ùznelą Zôpadną Saharę] [2025-08-31]</ref>. Dôwno szpańskô kòloniô. W 1957 teritorium zajãło [[Marokò]] (niedługò po zwëskaniu swòjej samòstójnoty), w 1958 [[Szpańskô]], dze pòwstała prowincëjô Szpańskô Sahara, w 1960 i 1963 chcôła zajic ją [[Maùretaniô]]. W 1976 Front Polisario obznôjmił pòwstanié Saharijsczi Arabsczi Demokratny Repùbliki<ref name=":0">[https://www.britannica.com/place/Western-Sahara Western Sahara] Britannica [2025-08-31]</ref><ref name=":1">[https://www.bbc.com/news/world-africa-14115273 Western Sahara profile] BBC [2025-08-31]</ref>. Lëdztwò: 646,100 (2025), wiéchrzëzna: 272,000 km²<ref name=":0" />. Zôpadnô Sahara grańczi z [[Marokò|Marokã]], [[Maùretaniô|Maùretanią]] i [[Algeriô|Algerią]]<ref name=":1" />. Stolëcznym gardã mioło bëc Laayoune, le je pòd kòntrolą Maroka. Sedzbą władz je Tifariti<ref>[https://www.worldatlas.com/articles/what-is-the-capital-of-western-sahara.html What Is the Capital of Western Sahara?] The World Atlas [2025-08-31]</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Afrika]] k6wwa8zp7akvtjltfcwsvfk56h64ded 0 12325 206428 196161 2026-07-10T09:05:21Z Terrus38 14026 206428 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=‏جمهورية السودان|miono=Repùblika Sùdanu|fana=Flag of Sudan.svg|miono-genitiw=Sùdanu|herb=Emblem of Sudan.svg|himn=السلام الجمهوري<br> Nahnu Dżund Allah Dżund Al-watan|na karce=Sudan in its region (undisputed).svg|jãzëk=[[arabsczi jãzëk|arabsczi]], [[anielsczi jãzëk|anielsczi]]|stolëca=Chartum|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=1 861 484|procent-wòdë=|rok=2025|lëdztwò=50 614 633|dëtk=funt sudańsczi|kòd dëtka=SDG|czasowô cona=+3|swiãto=1 stëcznika|kòd=SD|Internet=.sd|telefón=+249|Prezydeńt=Abd al-Fattah Abd ar-Rahman al-Burhan|Premiéra=Kamil Idris |aùtowi kòd=SUD}} '''Sùdan''' je państwã w [[Afrika|Africe]]. Stolëcznym gardã je Chartum, greńcze z [[Egipt|Egiptem]], [[Eritrejô|Eritreją]], [[Etiopiô|Etiopią]], [[Pôłniowi Sùdan|Pôłniowim Sùdanem]], [[Repùblika Westrzódnoafrikańskô|Centralnô Afrikã]], [[Czad|Czadem]], [[Libiô|Libią]]. W anticznym czasu bëł dzélą [[Stôrożëtni Egipt|Stôrożëtniego Egiptu]]. Pò wiele zmianach w historii òstał sã dzélą jimperium òsmańsczégò<ref>[https://discoversudan.de/en/sudan/history/islamic-period Islamic period] Discover Sudan [2025-09-02]</ref>. W 1881 zaczãło sã tu pòwstanié Mahdistów, chtërzy biôtkòwali o samòstójnotã i o rozszérzenié [[Islam|islamu]] le w 1898 òdniesli stracenie z wòjskami [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britanji]]<ref name=":0">[https://www.britannica.com/place/Sudan/The-British-conquest Sudan] Encyclopedia Britannica [2025-09-02]</ref><ref>[https://discoversudan.de/en/sudan/history/mahdiya Mahdiya] Discover Sudan [2025-09-02]</ref>. Sùdan stał sã anielskô koloniã (jakò Anglo-Egipsczi Sùdan, kondominium [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britanji]] i [[Egipt|Egiptu]])<ref name=":0" /><ref name=":1">[https://www.bbc.com/news/world-africa-14094995 Sudan country profile] BBC News [2025-09-02]</ref>. 1 stëcznika 1956 Sùdan zwëskał samòstójnotã<ref name=":0" />. Do 2011 Sùdan bëł nôwikszim państwã w Africe, czedë [[Pôłniowi Sùdan]] obznôjmił samòstójnotã<ref name=":1" />. Wiéchrzëzna 1 861 484 km&#xB2;<ref name=":0" />. Lëdztwò w 2025 bëło 50 614 633 mieszkańców. Długòsc żëcô dlô chłopów je 63 lata, a dlô białków 68<ref name=":1" />. Nôwikszą religiją je [[islam]], wëznaje go 91% lëdztwa, [[chrzescëjaństwò]] wëznaje 5,4% a 2,8% wëznaje religije rodne<ref>[https://www.state.gov/reports/2022-report-on-international-religious-freedom 2022 Report on International Religious Freedom] [2023-05-15] US Department of State [2025-09-02]</ref>. Ùrzãdowim jãzëkã je [[Arabsczi jãzëk|arabsczi]] i [[Anielsczi jãzëk|anielsczi]], ale mieszkańcy gôdoją téż w rodnych jãzëkach, na przëmiôr Beja i Hausa<ref>[https://www.worldatlas.com/articles/what-languages-are-spoken-in-sudan.html What Languages Are Spoken In Sudan?] World Atlas [2025-09-02]</ref>. <gallery> WN 06-0142-39 - Flickr - NZ Defence Force.jpg|Chartum, stolëczny gard Sudan Meroe Pyramids 2001.JPG|Piramide w Meroe, dôwnym gardã Egipsczim Omdurman Market.JPG|Omdurman, stolëczny gard òbczas pòwstania Mahdistów </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} [[Kategòrëjô:Afrika]] 1ousej6d4bxu5gcdimbjirr6p0gcprn 206435 206428 2026-07-10T09:07:59Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Sùdan]] do [[Sudan]]: nieprosti pisënk 206428 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=‏جمهورية السودان|miono=Repùblika Sùdanu|fana=Flag of Sudan.svg|miono-genitiw=Sùdanu|herb=Emblem of Sudan.svg|himn=السلام الجمهوري<br> Nahnu Dżund Allah Dżund Al-watan|na karce=Sudan in its region (undisputed).svg|jãzëk=[[arabsczi jãzëk|arabsczi]], [[anielsczi jãzëk|anielsczi]]|stolëca=Chartum|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=1 861 484|procent-wòdë=|rok=2025|lëdztwò=50 614 633|dëtk=funt sudańsczi|kòd dëtka=SDG|czasowô cona=+3|swiãto=1 stëcznika|kòd=SD|Internet=.sd|telefón=+249|Prezydeńt=Abd al-Fattah Abd ar-Rahman al-Burhan|Premiéra=Kamil Idris |aùtowi kòd=SUD}} '''Sùdan''' je państwã w [[Afrika|Africe]]. Stolëcznym gardã je Chartum, greńcze z [[Egipt|Egiptem]], [[Eritrejô|Eritreją]], [[Etiopiô|Etiopią]], [[Pôłniowi Sùdan|Pôłniowim Sùdanem]], [[Repùblika Westrzódnoafrikańskô|Centralnô Afrikã]], [[Czad|Czadem]], [[Libiô|Libią]]. W anticznym czasu bëł dzélą [[Stôrożëtni Egipt|Stôrożëtniego Egiptu]]. Pò wiele zmianach w historii òstał sã dzélą jimperium òsmańsczégò<ref>[https://discoversudan.de/en/sudan/history/islamic-period Islamic period] Discover Sudan [2025-09-02]</ref>. W 1881 zaczãło sã tu pòwstanié Mahdistów, chtërzy biôtkòwali o samòstójnotã i o rozszérzenié [[Islam|islamu]] le w 1898 òdniesli stracenie z wòjskami [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britanji]]<ref name=":0">[https://www.britannica.com/place/Sudan/The-British-conquest Sudan] Encyclopedia Britannica [2025-09-02]</ref><ref>[https://discoversudan.de/en/sudan/history/mahdiya Mahdiya] Discover Sudan [2025-09-02]</ref>. Sùdan stał sã anielskô koloniã (jakò Anglo-Egipsczi Sùdan, kondominium [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britanji]] i [[Egipt|Egiptu]])<ref name=":0" /><ref name=":1">[https://www.bbc.com/news/world-africa-14094995 Sudan country profile] BBC News [2025-09-02]</ref>. 1 stëcznika 1956 Sùdan zwëskał samòstójnotã<ref name=":0" />. Do 2011 Sùdan bëł nôwikszim państwã w Africe, czedë [[Pôłniowi Sùdan]] obznôjmił samòstójnotã<ref name=":1" />. Wiéchrzëzna 1 861 484 km&#xB2;<ref name=":0" />. Lëdztwò w 2025 bëło 50 614 633 mieszkańców. Długòsc żëcô dlô chłopów je 63 lata, a dlô białków 68<ref name=":1" />. Nôwikszą religiją je [[islam]], wëznaje go 91% lëdztwa, [[chrzescëjaństwò]] wëznaje 5,4% a 2,8% wëznaje religije rodne<ref>[https://www.state.gov/reports/2022-report-on-international-religious-freedom 2022 Report on International Religious Freedom] [2023-05-15] US Department of State [2025-09-02]</ref>. Ùrzãdowim jãzëkã je [[Arabsczi jãzëk|arabsczi]] i [[Anielsczi jãzëk|anielsczi]], ale mieszkańcy gôdoją téż w rodnych jãzëkach, na przëmiôr Beja i Hausa<ref>[https://www.worldatlas.com/articles/what-languages-are-spoken-in-sudan.html What Languages Are Spoken In Sudan?] World Atlas [2025-09-02]</ref>. <gallery> WN 06-0142-39 - Flickr - NZ Defence Force.jpg|Chartum, stolëczny gard Sudan Meroe Pyramids 2001.JPG|Piramide w Meroe, dôwnym gardã Egipsczim Omdurman Market.JPG|Omdurman, stolëczny gard òbczas pòwstania Mahdistów </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} [[Kategòrëjô:Afrika]] 1ousej6d4bxu5gcdimbjirr6p0gcprn 206453 206435 2026-07-10T09:17:56Z Terrus38 14026 206453 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=‏جمهورية السودان|miono=Repùblika Sudanu|fana=Flag of Sudan.svg|miono-genitiw=Sudanu|herb=Emblem of Sudan.svg|himn=السلام الجمهوري<br> Nahnu Dżund Allah Dżund Al-watan|na karce=Sudan in its region (undisputed).svg|jãzëk=[[arabsczi jãzëk|arabsczi]], [[anielsczi jãzëk|anielsczi]]|stolëca=Chartum|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=1 861 484|procent-wòdë=|rok=2025|lëdztwò=50 614 633|dëtk=funt sudańsczi|kòd dëtka=SDG|czasowô cona=+3|swiãto=1 stëcznika|kòd=SD|Internet=.sd|telefón=+249|Prezydeńt=Abd al-Fattah Abd ar-Rahman al-Burhan|Premiéra=Kamil Idris |aùtowi kòd=SUD}} '''Sudan''' je państwã w [[Afrika|Africe]]. Stolëcznym gardã je Chartum, greńcze z [[Egipt|Egiptem]], [[Eritrejô|Eritreją]], [[Etiopiô|Etiopią]], [[Pôłniowi Sudan|Pôłniowim Sudanem]], [[Repùblika Westrzódnoafrikańskô|Centralnô Afrikã]], [[Czad|Czadem]], [[Libiô|Libią]]. W anticznym czasu bëł dzélą [[Stôrożëtni Egipt|Stôrożëtniego Egiptu]]. Pò wiele zmianach w historii òstał sã dzélą jimperium òsmańsczégò<ref>[https://discoversudan.de/en/sudan/history/islamic-period Islamic period] Discover Sudan [2025-09-02]</ref>. W 1881 zaczãło sã tu pòwstanié Mahdistów, chtërzy biôtkòwali o samòstójnotã i o rozszérzenié [[Islam|islamu]] le w 1898 òdniesli stracenie z wòjskami [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britanji]]<ref name=":0">[https://www.britannica.com/place/Sudan/The-British-conquest Sudan] Encyclopedia Britannica [2025-09-02]</ref><ref>[https://discoversudan.de/en/sudan/history/mahdiya Mahdiya] Discover Sudan [2025-09-02]</ref>. Sudan stał sã anielskô koloniã (jakò Anglo-Egipsczi Sudan, kondominium [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britanji]] i [[Egipt|Egiptu]])<ref name=":0" /><ref name=":1">[https://www.bbc.com/news/world-africa-14094995 Sudan country profile] BBC News [2025-09-02]</ref>. 1 stëcznika 1956 Sudan zwëskał samòstójnotã<ref name=":0" />. Do 2011 Sudan bëł nôwikszim państwã w Africe, czedë [[Pôłniowi Sudan]] obznôjmił samòstójnotã<ref name=":1" />. Wiéchrzëzna 1 861 484 km&#xB2;<ref name=":0" />. Lëdztwò w 2025 bëło 50 614 633 mieszkańców. Długòsc żëcô dlô chłopów je 63 lata, a dlô białków 68<ref name=":1" />. Nôwikszą religiją je [[islam]], wëznaje go 91% lëdztwa, [[chrzescëjaństwò]] wëznaje 5,4% a 2,8% wëznaje religije rodne<ref>[https://www.state.gov/reports/2022-report-on-international-religious-freedom 2022 Report on International Religious Freedom] [2023-05-15] US Department of State [2025-09-02]</ref>. Ùrzãdowim jãzëkã je [[Arabsczi jãzëk|arabsczi]] i [[Anielsczi jãzëk|anielsczi]], ale mieszkańcy gôdoją téż w rodnych jãzëkach, na przëmiôr Beja i Hausa<ref>[https://www.worldatlas.com/articles/what-languages-are-spoken-in-sudan.html What Languages Are Spoken In Sudan?] World Atlas [2025-09-02]</ref>. <gallery> WN 06-0142-39 - Flickr - NZ Defence Force.jpg|Chartum, stolëczny gard Sudan Meroe Pyramids 2001.JPG|Piramide w Meroe, dôwnym gardã Egipsczim Omdurman Market.JPG|Omdurman, stolëczny gard òbczas pòwstania Mahdistów </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} [[Kategòrëjô:Afrika]] 7nnq9t800x56y8mfz5uk6nywe62y9yc 0 12331 205994 196895 2026-07-09T22:37:51Z Terrus38 14026 205994 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:La Grande Poste d'Alger.jpg|mały|Alger]] '''Alger''' – stolëca [[Algeriô|Algerie]] ë ji nôwikszi gard. Alger leżi nad [[Strzódzemné Mòrze|Strzódzemnym Mòrzã]]. == Galeriô == <gallery> Martyrs Memorial Algers.jpg|Mònumënt Môrtirów w Algerze The Test Garden Hamma.jpg|Zôd Hamma w Algerze Djamaâ El Djazaïr – The Great Mosque of Algers 11.jpg|Wielkô Mòdrëc Alger </gallery> == Òbaczë téż == * [[Algeriô]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Algeriô]] 6pgcweboi6fqurt7ts89apw80xtyw76 3 12349 206488 190907 2026-07-10T09:49:44Z Terrus38 14026 206488 wikitext text/x-wiki == Lista państw == Witaj. Filtr włączył się, bo jesteś nowym użytkownikiem. Jeśli masz pewność, że Twoja lista jest poprawna, utwórz proszę hasło w swojej przestrzeni użytkownika (np. [[Brëkòwnik:PK2/Lësta państw]]). Potem przeniesiemy je do przestrzeni głównej. Pozdrawiam, [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 23:19, 29 ruj 2025 (CET) :Thanks. I just created that article at '[[Brëkòwnik:PK2/Lësta państw]]' and then moved it to the main namespace. [[Brëkòwnik:PK2|PK2]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:PK2|diskùsëjô]]) 00:26, 30 ruj 2025 (CET) Do you actually speak Kashubian, or have you machine-translated that article? Thanks for clarifying. [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 00:31, 30 ruj 2025 (CET) :No, I don't speak Kashubian, and I've just machine-translated that article. [[Brëkòwnik:PK2|PK2]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:PK2|diskùsëjô]]) 00:34, 30 ruj 2025 (CET) :: Thank you for clarifying that. Please refrain from adding machine-translated content; it will be removed. Thank you. [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 00:36, 30 ruj 2025 (CET) :::You're welcome. I've also created that article by copying country and territory names from certain continent navbox templates like [[Template:Afrika]], [[Template:Amerika]], [[Template:Aùstraliô i Òceaniô]], [[Template:Azjô]] and [[Template:Eùropa]], because I think it's nice to have articles like that and because that's one of many articles I think most Wikipedia editions should have. If that counts as machine translation, I'm sorry, and I won't do it again. [[Brëkòwnik:PK2|PK2]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:PK2|diskùsëjô]]) 01:12, 30 ruj 2025 (CET) l1rtcrauzmdshvsdjsyby928mjlhnci 0 12355 206004 202143 2026-07-09T22:42:58Z Terrus38 14026 206004 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Союз Советских Социалистических Республик|miono=Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|fana=Flag of the Soviet Union.svg|miono-genitiw=Związku Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|herb=Coat of arms of the Soviet Union (1956–1991).svg|mòtto=Пролетарии всех стран, соединяйтесь!<br>Robòtnicë wszëtczich krôjów, parłãczce sã!|na karce=Union of Soviet Socialist Republics (orthographic projection).svg|jãzëk=[[Rusczi jãzëk|rusczi]]|stolëca=Mòskwa|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=22 mln|procent-wòdë=|dëtk=rubel sowiecczi|kòd dëtka=SUR|Internet=.su|kòd=SU|himn=Государственный гимн СССР<br> (Państwòwi himn ZSSR) <center>[[Òbrôzk:Soviet Union national anthem (instrumental), 1977.oga]]</center>|czasowô cona=+2 (Mińsk) do +13 (Kamczatka)|swiãto=7 lëstopadnika, 1 maja|lëdztwò=293 047 571|rok=1991|Mònarcha=|Prezydeńt=Michaił Gorbaczow|Premiéra=Iwan Siłajew|telefón=+7|lata jistnienia=1922–1991|data lëkwidacji=26 gòdnika 1991|data ùsôdzenia=30 gòdnika 1922|aùtowi kòd=SU }} '''Związk/Zrzesza Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików''' (''ZSSR''), '''Związk/Zrzesz Sowiecczi''' abò '''Związk/Zrzesza Socjalisticznëch Radzecczich Repùblików''' (''ZSRR''), '''Związk/Zrzesz Radzecczi''' ([[Rusczi jãzëk|rus]]. ''Союз Советских Социалистических Республик'', ''Советский Союз'', ''СССР''), a téż '''Zrzesz Socjalistnych Sowiecczich Repùblik''' bëł państwã w latach 1922–1991, dzélowo pòłożonym w pòrénkòwi i nordowo-pòrénkòwi [[Eùropa|Eùropie]], a dzélowo w [[Azëjô|Azëji]]. Stolëcznym gardã bëła [[Mòskwa]]. Z przëczënë rujanowi rewòlucji, wëszëznë w Rusczi òbjeli kòmùniscë, pòwstała [[Ruskô Federacëjnô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Ruskô Federacënjô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika]], chtërna zjednóła sã z [[Ùkrajińskô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Ùkrajińską Socjalisticzną Sowiecką Repùbliką]], [[Zakaùkaskô Federacëjô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Zakaùkaską Federacëją Socjalisticzną Sowiecką Repùbliką]] i [[Biôłoruskô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Biôłoruską Socjalisticzną Sowiecką Repùbliką]] i [[30 gòdnika]] 1922 ùsadzëłë Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików<ref>[https://www.britannica.com/place/Soviet-Union Soviet Union] Encyclopedia Britannica</ref>. [[Fòrma państwã|Fòrmã rządów]] ZSSR bëł kòmùnisticzny tòtalitarizm. Jedëną partią bëła partiô bòlszewików. W krôju miôła môl pròpaganda, òdrzucanié procëmników pòliticznich, fùlnô kòntrola nód żëcém òbëwatelów. Na spòdlém kòmùnisticzny déjolodżi przemësł, hańdel i gbùrzëzna bëłë włôsnoscã państwa<ref name=":1">[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Zwiazek-Socjalistycznych-Republik-Radzieckich;4002438.html Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich] Encyklopedia PWN</ref>. 23 zélnika 1939 ZSSR i Niemieckô pòdpisôlë dogôdënkã Ribbentrop-Mołotow, dogôdënkã ò niagresji i pòdzôle [[Pòlskô|Pòlsczi]], 17 séwnika radzecczé wòjska zaatakòwôlë Pòlskô, rozpòczãła sã [[II swiatowô wòjna]]. 30 séwnika 1939 ZSRR zaatakòwôł [[Fińskô]], zaczãła sã grãdô [[zëmòwô wòjna]]. 12 strëmiannika 1940 [[Fińskô]] i Związk Radzecczi zawôlë pòkój, Związk òdebrôł Fińsczi dzél teritorium<ref name=":0">''Małe tablice - historia'', Adamantan, 2017, str. 30</ref>. 22 czerwińca 1941 Rzeszô zaatakòwëłô ZSRR (Òperacjô Barbarossa), wiãc nen stôł sã zdrësznikã Aliantów. 8 maja 1945 miôła môl kapitulacjô Rzeszë<ref name=":0" />. ZSRR ùstôł jistniec 26 gòdnika 1991<ref>[https://polskieradio24.pl/artykul/506410,20-lat-po-rozpadzie-zsrr-rosja-znow-chce-byc-imperium 20 lat po rozpadzie ZSRR, Rosja znów chce być imperium] Polskie radio</ref>. == Gòspòdarka == Na zôczątkù w Rusczi a pózni w ZSSR brëkòwóno wòjenny kòmùnizm, chtëren òpiérôł sã fùlny centralizacji pòdzélu i wëmiônie dobrów. Bëł państwòwi mònopòl i zakôz priwatnégò hańdlu. Z przëczënë pòrażeniô lëdzy w 1921 wòjenny kòmùnizm òstôł zastãpiony bez nowô gòspòdarczô pòlitikã (NEP, [[Rusczi jãzëk|rus]]. ''новая экономическая политика'', nowaja ekonomiczeskaja politika)<ref>[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/komunizm-wojenny;3924722.html komunizm wojenny] Encyklopedia PWN</ref>. == Stalinizm == Za rządów Józefa Stalina w ZSSR narodzył sã system totalitarny ò mionie "Stalinizm". W kraju panowałô tcza jednostczi, propaganda<ref>Opulski R. [https://plus.dziennikpolski24.pl/o-kulcie-jozefa-stalina-i-jego-implikacjach/ar/c15-17335145 O kulcie Józefa Stalina i jego implikacjach] Dziennik Polski</ref>, eliminowanié pòliticznich procëmników, pôłna kòntrola nad żëcém lëdzy<ref name=":1" />. W Związkù Sowiecczim béł złożóny system represëji. W całim kraju bëłë lagrë prôcë (łagry), pod kontrolã Głównégò Zarządu Lagrowégò (GUŁag)<ref>[https://historia.dorzeczy.pl/183008/historia-gulagu-sowieckie-lagry.html Archipelag zbrodni] Historia DoRzeczy</ref><ref>[https://gulag.online/articles/historie-gulagu?locale=pl Historie Gułagu] Gulag Online</ref>. Stalinizm dérowôł do smierci Stalina w 1953 rokù. == Repùbliczi ZSSR == {| class="wikitable" align="center" style="text-align: center" | style="background: #DCDCDC" |Repùbliczi ZSSR | style="background: #DCDCDC" |Lata | style="background: #DCDCDC" |Państwa dzysdniowi | style="background: #DCDCDC" |[[Zrzesznica Samòstójnëch Państw|ZSP]] | style="background: #DCDCDC" |[[NATO]] | style="background: #DCDCDC" |[[Europejskô Ùnijô|EÙ]] | style="background: #DCDCDC" |[[Eùrazëjskô Gospodarczo Wespòlëzna|EAGW]] |- | width="20%" |Armeńskô SSR¹ | width="20%" |1936–1991 | width="20%" |[[Armeniô]] |1991 | - | - | - |- |Azerskô SSR¹ |1936–1991 |[[Azerbejdżan]] |1991 | - | - | - |- |Biôłoruskô SSR |1922–1991 |[[Biôłorus]] |1991 | - | - |2002 |- |Estońskô SSR |1940–1991 |[[Estoniô]] | - |2004 |2004 | - |- |Grëzóńskô SSR¹ |1936–1991 |[[Grëzóńskô]] |1993-2008 | - | - | - |- |Kazachskô SSR |1936–1991 |[[Kazachstan]] |1991 | - | - |2002 |- |Karelo-Fińskô SSR² |1940-1956 |[[Ruskô]] | - | - | - | - |- |Kirgiskô SSR |1936–1991 |[[Kirgistan]] |1991 | - | - |2002 |- |Lëtewskô SSR |1940–1991 |[[Lëtwa]] | - |2004 |2004 | - |- |Łotewskô SSR |1940–1991 |[[Łotwa]] | - |2004 |2004 | - |- |Mołdawskô SSR |1940–1991 |[[Mòłdawiô]] |1991 | - | - | - |- |Ruskô FSSR |1922–1991 |[[Ruskô]] |1991 | - | - |2002 |- |Tadżickô SSR |1929–1991 |[[Tadżikistan]] |1991 | - | - |2002 |- |Turkmeńskô SSR |1925–1991 |[[Turkmenistan]] |1991-2005 | - | - | - |- |Ukrajińskô SSR |1922–1991 |[[Ùkrajina|Ukrajina]] |1991-2018 | - | - | - |- |Ùzbeckô SSR |1925–1991 |[[Ùzbekistan]] |1991 | - | - | - |- |- | colspan="7" align="left" |¹ do 1936 Zakaukaskô FSSR ² w 1956 włączenié do Rusczi FSSR |} == Galeriô przédników == <gallery> Vladimir Lenin in July 1920 by Pavel Zhukov.jpg|[[Włodzmiérz Lenin]]<br>(1922–1924) JStalin Secretary general CCCP 1942.jpg|[[Józef Stalin]]<br>(1924–1953) Georgy Malenkov 1953.jpg|[[Gieorgij Malenkow]]<br>(1953) Bundesarchiv Bild 183-B0628-0015-035, Nikita S. Chruchstschow.jpg|[[Nikita Chruszczow]]<br>(1953–1964) Leonid Brežněv (Bundesarchiv).jpg|[[Leonid Breżniew]]<br>(1964–1982) RIAN archive 101740 Yury Andropov, Chairman of KGB.jpg|[[Jurij Andropow]]<br>(1982–1984) KonstantinChernenko2.jpg|[[Konstantin Czernienko]]<br>(1984–1985) Mikhail Gorbachev 1987.jpg|[[Michaił Gorbaczow]]<br>(1985–1991) </gallery> == Òbaczë téż == * [[Zrzesznica Samòstójnëch Państw]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dôwne państwa w Eùropie]] elwjiw6r0gqx3xuj017x0d7bc6flhav 0 12361 206261 199885 2026-07-10T00:46:03Z Iketsi 3254 <abbr>an.</abbr>→{{jãz.|en}}; (an.)→({{jãz.|en}}) 206261 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Republic of South Sudan|miono=Repùblika Pôłniowego Sùdanu|fana=Flag of South Sudan.svg|miono-genitiw=Pôłniowego Sùdanu|herb=Coat of arms of South Sudan.svg|mòtto=Justice, Liberty, Prosperity<br>Sprawiedlëwosc, Wòlnosc, Dobrocëzna|na karce=Location South Sudan AU Africa.svg|jãzëk=[[anielsczi jãzëk|anielsczi]]|stolëca=Dżuba|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=644 329|rok=2024|lëdztwò=12,703,714|dëtk=pôłniowosùdanczi funt|kòd dëtka=SSP|czasowô cona=+3|himn=South Sudan Oyee!|kòd=SS|Internet=.ss|telefón=211|Prezydeńt=Salva Kiir Mayardit|data ùsôdzenia=9 lëpińca 2011|aùtowi kòd=SS }} '''Pôłniowi Sùdan''' je państwã w [[Afrika|Africe]]. Stolëcznym gardã je [[Dżuba]]. Krôj ten pòwstał 9 lëpińca 2011 i je nômłodszim państwã na swiece<ref>''[https://www.wionews.com/photos/these-nations-didn-t-exist-before-1993-7-youngest-countries-in-the-world-1762193241483/1762193241486 These nations didn’t exist before 1993: 7 youngest countries in world]'' [online], Wion [dost. 2026-04-03] ({{jãz.|en}}).</ref>. Zwëskał samòstójnotã ôd [[Sùdan|Sùdanu]], po dłudżij wòjnë domôcej. Greńczë z [[Sùdan|Sùdanã]], [[Repùblika Westrzódnoafrikańskô|Centralą Afriką]], [[Ùgandô|Úgandą]], [[Keniô|Kenią]] i [[Etiopiô|Etiopią]]<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20220706110837/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/south-sudan/ ''South Sudan''] The World Factbook [dost. 2025-11-23] ({{jãz.|en}}).</ref>. * lëdztwo w 2024 bëło 12,703,714<ref name=":0" />. * wiéchrzëzna je 644,329 km²<ref name=":0" /> == Òbaczë téż == * [[Sùdan]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Afrika]] 0duld0tls4ub4phajqhj3kyhb7wn2xr 206455 206261 2026-07-10T09:18:31Z Terrus38 14026 206455 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Republic of South Sudan|miono=Repùblika Pôłniowego Sudanu|fana=Flag of South Sudan.svg|miono-genitiw=Pôłniowego Sudanu|herb=Coat of arms of South Sudan.svg|mòtto=Justice, Liberty, Prosperity<br>Sprawiedlëwosc, Wòlnosc, Dobrocëzna|na karce=Location South Sudan AU Africa.svg|jãzëk=[[anielsczi jãzëk|anielsczi]]|stolëca=Dżuba|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=644 329|rok=2024|lëdztwò=12,703,714|dëtk=pôłniowoSudanczi funt|kòd dëtka=SSP|czasowô cona=+3|himn=South Sudan Oyee!|kòd=SS|Internet=.ss|telefón=211|Prezydeńt=Salva Kiir Mayardit|data ùsôdzenia=9 lëpińca 2011|aùtowi kòd=SS }} '''Pôłniowi Sudan''' je państwã w [[Afrika|Africe]]. Stolëcznym gardã je [[Dżuba]]. Krôj ten pòwstał 9 lëpińca 2011 i je nômłodszim państwã na swiece<ref>''[https://www.wionews.com/photos/these-nations-didn-t-exist-before-1993-7-youngest-countries-in-the-world-1762193241483/1762193241486 These nations didn’t exist before 1993: 7 youngest countries in world]'' [online], Wion [dost. 2026-04-03] ({{jãz.|en}}).</ref>. Zwëskał samòstójnotã ôd [[Sudan|Sudanu]], po dłudżij wòjnë domôcej. Greńczë z [[Sudan|Sudanã]], [[Repùblika Westrzódnoafrikańskô|Centralą Afriką]], [[Ùgandô|Úgandą]], [[Keniô|Kenią]] i [[Etiopiô|Etiopią]]<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20220706110837/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/south-sudan/ ''South Sudan''] The World Factbook [dost. 2025-11-23] ({{jãz.|en}}).</ref>. * lëdztwo w 2024 bëło 12,703,714<ref name=":0" />. * wiéchrzëzna je 644,329 km²<ref name=":0" /> == Òbaczë téż == * [[Sudan]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Afrika]] q0oc8ajn11dss6lwel7oja87ow3uysq 206458 206455 2026-07-10T09:20:47Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Pôłniowi Sùdan]] do [[Pôłniowi Sudan]]: nieprosti pisënk 206455 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Republic of South Sudan|miono=Repùblika Pôłniowego Sudanu|fana=Flag of South Sudan.svg|miono-genitiw=Pôłniowego Sudanu|herb=Coat of arms of South Sudan.svg|mòtto=Justice, Liberty, Prosperity<br>Sprawiedlëwosc, Wòlnosc, Dobrocëzna|na karce=Location South Sudan AU Africa.svg|jãzëk=[[anielsczi jãzëk|anielsczi]]|stolëca=Dżuba|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=644 329|rok=2024|lëdztwò=12,703,714|dëtk=pôłniowoSudanczi funt|kòd dëtka=SSP|czasowô cona=+3|himn=South Sudan Oyee!|kòd=SS|Internet=.ss|telefón=211|Prezydeńt=Salva Kiir Mayardit|data ùsôdzenia=9 lëpińca 2011|aùtowi kòd=SS }} '''Pôłniowi Sudan''' je państwã w [[Afrika|Africe]]. Stolëcznym gardã je [[Dżuba]]. Krôj ten pòwstał 9 lëpińca 2011 i je nômłodszim państwã na swiece<ref>''[https://www.wionews.com/photos/these-nations-didn-t-exist-before-1993-7-youngest-countries-in-the-world-1762193241483/1762193241486 These nations didn’t exist before 1993: 7 youngest countries in world]'' [online], Wion [dost. 2026-04-03] ({{jãz.|en}}).</ref>. Zwëskał samòstójnotã ôd [[Sudan|Sudanu]], po dłudżij wòjnë domôcej. Greńczë z [[Sudan|Sudanã]], [[Repùblika Westrzódnoafrikańskô|Centralą Afriką]], [[Ùgandô|Úgandą]], [[Keniô|Kenią]] i [[Etiopiô|Etiopią]]<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20220706110837/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/south-sudan/ ''South Sudan''] The World Factbook [dost. 2025-11-23] ({{jãz.|en}}).</ref>. * lëdztwo w 2024 bëło 12,703,714<ref name=":0" />. * wiéchrzëzna je 644,329 km²<ref name=":0" /> == Òbaczë téż == * [[Sudan]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Afrika]] q0oc8ajn11dss6lwel7oja87ow3uysq 0 12364 206456 203695 2026-07-10T09:18:50Z Terrus38 14026 206456 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=République Centrafricaine|miono=Repùblika Westrzódnoafrikańskô|jãzëk=[[francësczi jãzëk|francësczi]], [[sango jãzëk|sango]]|stolëca=Bangi|fòrma państwa=repùblika|fana=Flag of the Central African Republic.svg|miono-genitiw=Repùbliki Westrzódnoafrikański|herb=Coat of arms of the Central African Republic.svg|mòtto=Unité, Dignité, Travail<br>Jednosc, Gòdnosc, Prôcô|wiéchrzëzna=622 984|kòd dëtka=CFA|dëtk=CFAńsczi frank|czasowô cona=+1|himn=La Renaissance<br>(Òdrodzenié)|kòd=CF|swiãto=1 godnika|Internet=.cf|telefón=236|na karce=Location Central African Republic AU Africa.svg|rok=2017|lëdztwò=4 983 000|Prezydeńt=Faustin-Archange Touadéra|Premiéra=Félix Moloua |aùtowi kòd=RCA|data ùsôdzenia=13 zélnika 1960}} '''Repùblika Westrzódnoafrikańskô''' ({{jãz.|fr}} République centrafricaine) je państwã w centralny [[Afrika|Africe]], bez przestãpù do mòrza. Stolëcznym gardã je [[Bangi]]. Greńcze z [[Kamerùn|Kamerùnã]], [[Czad|Czadã]], [[Sudan|Sudanã]], [[Pôłniowi Sudan|Pôłniowim Sudanã]], [[Demòkraticzna Repùblika Kòngo|Demòkraticzną Repùbliką Kònga]] i [[Kongo|Kongã]]. 1 gòdnika 1958 krôj, jako kòlonia [[Francëjô|Francësczi]] dôstał autonomiã<ref>[https://www.miragenews.com/central-african-republic-national-day-1-december-1368427/ Central African Republic National Day 1 December] Mirage News</ref>, samòstójnotã zwëskała [[13 zélnika]] 1960<ref>[https://history.state.gov/countries/central-african-republic A Guide to the United States’ History of Recognition, Diplomatic, and Consular Relations, by Country, since 1776: Central African Republic] Office of the historian</ref>. W 1976 prezydeńt Jean-Bédel Bokassa zjinaczëł fòrmã rządów w mônarchiã i obznôjmił sã czezerem, òstał òbalony bez francësczich kòmandosów w 1979<ref>M. Mińkowski: [https://poznaj-swiat.pl/article/796/upadle-cesarstwo-imperatora Upadłe cesarstwo imperatora] Poznaj Świat</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Afrika]] jxa0t7j4h3oe2xrfsxwziwhlwkriod3 206497 206456 2026-07-10T11:29:10Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Repùblika Westrzódnoafrikańskô]] do [[Westrzédnoafrikańskô Repùblika]] 206456 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=République Centrafricaine|miono=Repùblika Westrzódnoafrikańskô|jãzëk=[[francësczi jãzëk|francësczi]], [[sango jãzëk|sango]]|stolëca=Bangi|fòrma państwa=repùblika|fana=Flag of the Central African Republic.svg|miono-genitiw=Repùbliki Westrzódnoafrikański|herb=Coat of arms of the Central African Republic.svg|mòtto=Unité, Dignité, Travail<br>Jednosc, Gòdnosc, Prôcô|wiéchrzëzna=622 984|kòd dëtka=CFA|dëtk=CFAńsczi frank|czasowô cona=+1|himn=La Renaissance<br>(Òdrodzenié)|kòd=CF|swiãto=1 godnika|Internet=.cf|telefón=236|na karce=Location Central African Republic AU Africa.svg|rok=2017|lëdztwò=4 983 000|Prezydeńt=Faustin-Archange Touadéra|Premiéra=Félix Moloua |aùtowi kòd=RCA|data ùsôdzenia=13 zélnika 1960}} '''Repùblika Westrzódnoafrikańskô''' ({{jãz.|fr}} République centrafricaine) je państwã w centralny [[Afrika|Africe]], bez przestãpù do mòrza. Stolëcznym gardã je [[Bangi]]. Greńcze z [[Kamerùn|Kamerùnã]], [[Czad|Czadã]], [[Sudan|Sudanã]], [[Pôłniowi Sudan|Pôłniowim Sudanã]], [[Demòkraticzna Repùblika Kòngo|Demòkraticzną Repùbliką Kònga]] i [[Kongo|Kongã]]. 1 gòdnika 1958 krôj, jako kòlonia [[Francëjô|Francësczi]] dôstał autonomiã<ref>[https://www.miragenews.com/central-african-republic-national-day-1-december-1368427/ Central African Republic National Day 1 December] Mirage News</ref>, samòstójnotã zwëskała [[13 zélnika]] 1960<ref>[https://history.state.gov/countries/central-african-republic A Guide to the United States’ History of Recognition, Diplomatic, and Consular Relations, by Country, since 1776: Central African Republic] Office of the historian</ref>. W 1976 prezydeńt Jean-Bédel Bokassa zjinaczëł fòrmã rządów w mônarchiã i obznôjmił sã czezerem, òstał òbalony bez francësczich kòmandosów w 1979<ref>M. Mińkowski: [https://poznaj-swiat.pl/article/796/upadle-cesarstwo-imperatora Upadłe cesarstwo imperatora] Poznaj Świat</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Afrika]] jxa0t7j4h3oe2xrfsxwziwhlwkriod3 0 12378 205663 193693 2026-07-09T14:57:40Z Iketsi 3254 == Przëpisczi→== Przëpisë; {{Òficjalnô starna}} 205663 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; ; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 92%;" |+ <big><big>'''{{PAGENAME}}'''</big></big><br />{{jãz.|ru}} ''Краснодар'' |- | align=center widith=120px | [[Òbrôzk:Coat of Arms of Krasnodar (Krasnodar krai).png|center|80px]] | align=center widith=130px | [[Òbrôzk:Flag of Krasnodar.svg|100px]] |- | align="center" style="background:#efefef;" width="120px"| Herb | align="center" style="background:#efefef;" width="130px"| Fana |- | align="center" colspan="2" widith=250px | [[Òbrôzk:Триумфальная арка и памятник Святой Екатерине (1).jpg|300px]] |- | [[Wiéchrzëzna]] | 339,31<ref name="krd" /> km² |- | [[Pòłożenié]]: | 45° 02' nord. 38° 59' pòr. |- | [[Lëdztwò]] <small>(2025)</small> | 1 154 885<ref>[https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/%D0%A1hisl_MO_01-01-2025.xlsx Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2025 года] ''rosstat.gov.ru''</ref> |- | [[Czerënkòwi numer]] | (+7) 861 |- | [[Pòcztowi kòd]] | 350000–350999 |- | [[Registracëjné tôfle]] | 23, 93, 123, 193, 323 |- | align="center" colspan="2" style="background:#efefef;" style="border-bottom:3px solid gray;"|<font size="-1">[https://web.archive.org/web/20250717063910/https://krd.ru/ Domôcô starna gardu]</font> |} '''Krasnodar''' ({{jãz.|ru}} ''Краснодар'') to je nôwiãkszé gard w Pôłniowi [[Ruskô|Rusczi]]. Leżi nad rzéką Kuban, niedaleko òd [[Czôrné Mòrze|Czôrnégò]] i [[Azowsczé Mòrze|Azowsczégò Mòrza]]<ref name="krd">[https://web.archive.org/web/20241214171752/https://krd.ru/o-krasnodare/istoriya-goroda/ История города] ''krd.ru''</ref>. W gardze mieszkô kòle 1,2 mln lëdzy<ref>[https://kubanpress.ru/news/2025-08-01/krasnodar-na-perelome-kak-yuzhnaya-stolitsa-spravlyaetsya-s-demograficheskim-bumom-5443854 Краснодар на переломе: как южная столица справляется с демографическим бумом] ''kubanpress.ru''</ref>. Krasnodar òstał założony w 1793 rokù i na początku nazéwôł sã '''Jekaterinodar''' ({{jãz.|ru}} ''Екатеринодар''). To je wôżny gòspòdarzczi i kùlturalny òstrzódk<ref>[https://web.archive.org/web/20180804204606/https://krasnodar.ru/content/40/show/34743/ Город Краснодар] ''krasnodar.ru''</ref>. Czãsto mionëje sã go [[stolëca|stolëcą]] Pôłniowi Rusczi<ref>[https://news-kuban.ru/society/2025/05/25/25444.html Краснодар — столица Юга!. Кричалка, которая звучала прошедшим вечером во всех частях города] ''news-kuban.ru''</ref>. == Galeriô == <gallery> Krasnodar, Russia, near natural colors, Sentinel-2 satellite image 2018-SEP-18.jpg 2023-10-22. Краснодар DSC 7534.jpg Медакадемия Краснодар Russia.JPG View of Krasnodar taken from Kozhevennaya street, 24 2020-04-18-5.jpg Здание гостиницы централь 03.JPG Karasunskiy okrug, Krasnodar, Krasnodarskiy kray, Russia - panoramio (27).jpg 2022. Краснодар DSC 9475.jpg Екатерина Великая. Монумент.JPG </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} * [https://hedclub.com/en/publication/krasnodarskij_kraj_zhemchuzhina_yuga_rossii_784 Krasnodar Territory. Pearl of the South of Russia] ''hedclub.com'' {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ruskô]] 4ahqnr0u61w5b4xztl21jit8maclorz 205665 205663 2026-07-09T14:58:08Z Iketsi 3254 <gallery mode="packed"> 205665 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; ; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 92%;" |+ <big><big>'''{{PAGENAME}}'''</big></big><br />{{jãz.|ru}} ''Краснодар'' |- | align=center widith=120px| [[Òbrôzk:Coat of Arms of Krasnodar (Krasnodar krai).png|center|80px]] | align=center widith=130px| [[Òbrôzk:Flag of Krasnodar.svg|100px]] |- | align="center" style="background:#efefef;" width="120px"| Herb | align="center" style="background:#efefef;" width="130px"| Fana |- | align="center" colspan="2" widith=250px| [[Òbrôzk:Триумфальная арка и памятник Святой Екатерине (1).jpg|300px]] |- | [[Wiéchrzëzna]] | 339,31<ref name="krd" /> km² |- | [[Pòłożenié]]: | 45° 02' nord. 38° 59' pòr. |- | [[Lëdztwò]] <small>(2025)</small> | 1 154 885<ref>[https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/%D0%A1hisl_MO_01-01-2025.xlsx Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2025 года] ''rosstat.gov.ru''</ref> |- | [[Czerënkòwi numer]] | (+7) 861 |- | [[Pòcztowi kòd]] | 350000–350999 |- | [[Registracëjné tôfle]] | 23, 93, 123, 193, 323 |- | align="center" colspan="2" style="background:#efefef;" style="border-bottom:3px solid gray;"|<font size="-1">[https://web.archive.org/web/20250717063910/https://krd.ru/ Domôcô starna gardu]</font> |} '''Krasnodar''' ({{jãz.|ru}} ''Краснодар'') to je nôwiãkszé gard w Pôłniowi [[Ruskô|Rusczi]]. Leżi nad rzéką Kuban, niedaleko òd [[Czôrné Mòrze|Czôrnégò]] i [[Azowsczé Mòrze|Azowsczégò Mòrza]]<ref name="krd">[https://web.archive.org/web/20241214171752/https://krd.ru/o-krasnodare/istoriya-goroda/ История города] ''krd.ru''</ref>. W gardze mieszkô kòle 1,2 mln lëdzy<ref>[https://kubanpress.ru/news/2025-08-01/krasnodar-na-perelome-kak-yuzhnaya-stolitsa-spravlyaetsya-s-demograficheskim-bumom-5443854 Краснодар на переломе: как южная столица справляется с демографическим бумом] ''kubanpress.ru''</ref>. Krasnodar òstał założony w 1793 rokù i na początku nazéwôł sã '''Jekaterinodar''' ({{jãz.|ru}} ''Екатеринодар''). To je wôżny gòspòdarzczi i kùlturalny òstrzódk<ref>[https://web.archive.org/web/20180804204606/https://krasnodar.ru/content/40/show/34743/ Город Краснодар] ''krasnodar.ru''</ref>. Czãsto mionëje sã go [[stolëca|stolëcą]] Pôłniowi Rusczi<ref>[https://news-kuban.ru/society/2025/05/25/25444.html Краснодар — столица Юга!. Кричалка, которая звучала прошедшим вечером во всех частях города] ''news-kuban.ru''</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Krasnodar, Russia, near natural colors, Sentinel-2 satellite image 2018-SEP-18.jpg| Òbrôzk:2023-10-22. Краснодар DSC 7534.jpg| Òbrôzk:Медакадемия Краснодар Russia.JPG| Òbrôzk:View of Krasnodar taken from Kozhevennaya street, 24 2020-04-18-5.jpg| Òbrôzk:Здание гостиницы централь 03.JPG| Òbrôzk:Karasunskiy okrug, Krasnodar, Krasnodarskiy kray, Russia - panoramio (27).jpg| Òbrôzk:2022. Краснодар DSC 9475.jpg| Òbrôzk:Екатерина Великая. Монумент.JPG| </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} * [https://hedclub.com/en/publication/krasnodarskij_kraj_zhemchuzhina_yuga_rossii_784 Krasnodar Territory. Pearl of the South of Russia] ''hedclub.com'' {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ruskô]] nhjh89ljhf1o1ibwnd71mr6vj07jmrm 0 12382 206414 191167 2026-07-10T08:59:46Z Terrus38 14026 Usunięto przekierowanie do [[Chrzescëjanizna]] 206414 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Christian cross.svg|mały|Krziż]] '''Chrzescëjanizna''', '''chrzescëjaństwò''' to je monoteistycznô religijô, pòwstała w I stalata n.e. na Blisczim Wschòdze, zôczątkował ją Jezës z Nazaretu<ref>[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/chrzescijanstwo;3886180.html Chrześcijaństwo] Encyklopedia PWN</ref>. Wczasne chrzescëjaństwò bëło przesladowane bez czezera Rzimu. W 313 n.e. czezer Kònstantin Wiôldżi wëdał mediolańsczi edikt, chtërën wprowadzëł wolnosc wëznania<ref>[https://web.archive.org/web/20260105162415/https://mnki.pl/pl/obiekt_tygodnia/2012/pokaz/121,zwyciezysz_krolu_konstanty,1 Zwyciężysz królu Konstanty] Muzeum Narodowe w Kielcach</ref><ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/history/edict-milan Edict of Milan] EBSCO</ref>, a w 380 czezer Teodozjusz ùstanowił chrzescëjaniznã państwową religiją<ref>[https://sites.rhodes.edu/coins/romes-conversion-christianity-and-its-lasting-legacy Rome's Conversion to Christianity and its Lasting Legacy] Rhodes College</ref>. Przédnymi czerënkami sã: * [[Katolëcczi Kòscół|Katolëcyzm]] – czerënk, chtërnëgo przédnikã je biskup Rzimù, ùważany za nastãpnika Swiatego Piotra * [[Prawòsławié]] – związóny z wschòdny schizmã * [[Protestancëzna]] – czerënk jaczi nastôł òbczas refòrmacëji (m.jin. [[lëterstwò]]) == Galeriô == <gallery> Juan de Juanes 002.jpg|Jezës z Eùcharystią Unknown - tuntematon - ökänd- Theotokos Hodegetria, Bysantic icon - Jumalanäiti Hodigitria, bysanttilainen ikoni (28845470903).jpg|Prawòsławnô ikòna Saint Peter's Basilica facade, Rome, Italy.jpg|Bazilika Sw. Piotra, [[Watikan]] SM Łódź Kościół św Mateusza 2017 (2) ID 613039.jpg|Kòscół ewangelicko-augsbursczi w [[Łódź|Łodzi]] </gallery> == Statistiki == [[Òbrôzk:Percent of Christians by Country–Pew Research 2011.svg|centruj|mały|Chrzescëjanizna na Swiecie, 2011]] Chrzescëjaństwò to nôwikszô religijô swiata. Wëznaje ją 2.38 miliarda lëdzi, co je 30% swiatowi pòpùlacji<ref>[https://www.worldatlas.com/religion/the-10-largest-religions-in-the-world-2025.html The 10 Largest Religions in the World] WorldAtlas</ref>. Nôwikszim czerënkã je [[Katolëcczi Kòscół|Rzimsczi Katolëcyzm]], z wicy jak miliardã wiérnych<ref>[https://www.bartehrman.com/christian-denominations/ Christian Denominations: A List of All 46 Types of Christianity] Bartehrman</ref>. === Chrzescëjaństwò w Pòlsce === W [[Pòlskô|Pòlscze]] 88,8% przenôlégô do katolëcczego Kòscóła, 0,2% do jinszego òbrządku katolëcczego, 0,5% wëznaje prawòsławié, 0,4% protestancëznã i jinsze kòscoły protestancczi tradicji, 0,5% jinsze chrzescijańsczi wëznania, a 0,5% to swiôdkowie Jehówy (badanié z 2024)<ref>Bożewicz M. [https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2024/K_050_24.PDF Religijność Polaków w ostatnich dziesięcioleciach] Centrum Badania Opinii Społecznej</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://www.vatican.va/content/vatican/pl.html {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Chrzescëjaństwò| ]] 9s0khwc57vi7ryjdrii43prop26a08u 206416 206414 2026-07-10T09:00:31Z Terrus38 14026 206416 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Christian cross.svg|mały|Krziż]] '''Chrzescëjaństwò''' – monotejisticznô religijô, pòwstała w I stalata n.e. na Blisczim Wschòdze, zôczątkował ją Jezës z Nazaretu<ref>[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/chrzescijanstwo;3886180.html Chrześcijaństwo] Encyklopedia PWN</ref>. Wczasne chrzescëjaństwò bëło przesladowane bez czezera Rzimu. W 313 n.e. czezer Kònstantin Wiôldżi wëdał mediolańsczi edikt, chtërën wprowadzëł wolnosc wëznania<ref>[https://web.archive.org/web/20260105162415/https://mnki.pl/pl/obiekt_tygodnia/2012/pokaz/121,zwyciezysz_krolu_konstanty,1 Zwyciężysz królu Konstanty] Muzeum Narodowe w Kielcach</ref><ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/history/edict-milan Edict of Milan] EBSCO</ref>, a w 380 czezer Teodozjusz ùstanowił chrzescëjaniznã państwową religiją<ref>[https://sites.rhodes.edu/coins/romes-conversion-christianity-and-its-lasting-legacy Rome's Conversion to Christianity and its Lasting Legacy] Rhodes College</ref>. Przédnymi czerënkami sã: * [[Katolëcczi Kòscół|Katolëcyzm]] – czerënk, chtërnëgo przédnikã je biskup Rzimù, ùważany za nastãpnika Swiatego Piotra * [[Prawòsławié]] – związóny z wschòdny schizmã * [[Protestancëzna]] – czerënk jaczi nastôł òbczas refòrmacëji (m.jin. [[lëterstwò]]) == Galeriô == <gallery> Juan de Juanes 002.jpg|Jezës z Eùcharystią Unknown - tuntematon - ökänd- Theotokos Hodegetria, Bysantic icon - Jumalanäiti Hodigitria, bysanttilainen ikoni (28845470903).jpg|Prawòsławnô ikòna Saint Peter's Basilica facade, Rome, Italy.jpg|Bazilika Sw. Piotra, [[Watikan]] SM Łódź Kościół św Mateusza 2017 (2) ID 613039.jpg|Kòscół ewangelicko-augsbursczi w [[Łódź|Łodzi]] </gallery> == Statistiki == [[Òbrôzk:Percent of Christians by Country–Pew Research 2011.svg|centruj|mały|Chrzescëjanizna na Swiecie, 2011]] Chrzescëjaństwò to nôwikszô religijô swiata. Wëznaje ją 2.38 miliarda lëdzi, co je 30% swiatowi pòpùlacji<ref>[https://www.worldatlas.com/religion/the-10-largest-religions-in-the-world-2025.html The 10 Largest Religions in the World] WorldAtlas</ref>. Nôwikszim czerënkã je [[Katolëcczi Kòscół|Rzimsczi Katolëcyzm]], z wicy jak miliardã wiérnych<ref>[https://www.bartehrman.com/christian-denominations/ Christian Denominations: A List of All 46 Types of Christianity] Bartehrman</ref>. === Chrzescëjaństwò w Pòlsce === W [[Pòlskô|Pòlscze]] 88,8% przenôlégô do katolëcczego Kòscóła, 0,2% do jinszego òbrządku katolëcczego, 0,5% wëznaje prawòsławié, 0,4% protestancëznã i jinsze kòscoły protestancczi tradicji, 0,5% jinsze chrzescijańsczi wëznania, a 0,5% to swiôdkowie Jehówy (badanié z 2024)<ref>Bożewicz M. [https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2024/K_050_24.PDF Religijność Polaków w ostatnich dziesięcioleciach] Centrum Badania Opinii Społecznej</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://www.vatican.va/content/vatican/pl.html {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Chrzescëjaństwò| ]] e7s0qnpp4krt9nj3yco63kgry6r06yh 206441 206416 2026-07-10T09:11:29Z Terrus38 14026 206441 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Christian cross.svg|mały|Krziż]] '''Chrzescëjaństwò''' – monotejisticznô religijô, pòwstała w I stalata n.e. na Blisczim Wschòdze, zôczątkował ją Jezës z Nazaretu<ref>[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/chrzescijanstwo;3886180.html Chrześcijaństwo] Encyklopedia PWN</ref>. Wczasne chrzescëjaństwò bëło przesladowane bez czezera Rzimu. W 313 n.e. czezer Kònstantin Wiôldżi wëdał mediolańsczi edikt, chtërën wprowadzëł wolnosc wëznania<ref>[https://web.archive.org/web/20260105162415/https://mnki.pl/pl/obiekt_tygodnia/2012/pokaz/121,zwyciezysz_krolu_konstanty,1 Zwyciężysz królu Konstanty] Muzeum Narodowe w Kielcach</ref><ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/history/edict-milan Edict of Milan] EBSCO</ref>, a w 380 czezer Teodozjusz ùstanowił chrzescëjaniznã państwową religiją<ref>[https://sites.rhodes.edu/coins/romes-conversion-christianity-and-its-lasting-legacy Rome's Conversion to Christianity and its Lasting Legacy] Rhodes College</ref>. Przédnymi czerënkami sã: * [[Katolëcczi Kòscół|Katolëcyzm]] – czerënk, chtërnëgo przédnikã je biskup Rzimù, ùważany za nastãpnika Swiatego Piotra * [[Prawòsławié]] – związóny z wschòdny schizmã * [[Protestantizm]] – czerënk jaczi nastôł òbczas refòrmacëji (m.jin. [[lëterstwò]]) == Galeriô == <gallery> Juan de Juanes 002.jpg|Jezës z Eùcharystią Unknown - tuntematon - ökänd- Theotokos Hodegetria, Bysantic icon - Jumalanäiti Hodigitria, bysanttilainen ikoni (28845470903).jpg|Prawòsławnô ikòna Saint Peter's Basilica facade, Rome, Italy.jpg|Bazilika Sw. Piotra, [[Watikan]] SM Łódź Kościół św Mateusza 2017 (2) ID 613039.jpg|Kòscół ewangelicko-augsbursczi w [[Łódź|Łodzi]] </gallery> == Statistiki == [[Òbrôzk:Percent of Christians by Country–Pew Research 2011.svg|centruj|mały|Chrzescëjanizna na Swiecie, 2011]] Chrzescëjaństwò to nôwikszô religijô swiata. Wëznaje ją 2.38 miliarda lëdzi, co je 30% swiatowi pòpùlacji<ref>[https://www.worldatlas.com/religion/the-10-largest-religions-in-the-world-2025.html The 10 Largest Religions in the World] WorldAtlas</ref>. Nôwikszim czerënkã je [[Katolëcczi Kòscół|Rzimsczi Katolëcyzm]], z wicy jak miliardã wiérnych<ref>[https://www.bartehrman.com/christian-denominations/ Christian Denominations: A List of All 46 Types of Christianity] Bartehrman</ref>. === Chrzescëjaństwò w Pòlsce === W [[Pòlskô|Pòlscze]] 88,8% przenôlégô do katolëcczego Kòscóła, 0,2% do jinszego òbrządku katolëcczego, 0,5% wëznaje prawòsławié, 0,4% protestancëznã i jinsze kòscoły protestancczi tradicji, 0,5% jinsze chrzescijańsczi wëznania, a 0,5% to swiôdkowie Jehówy (badanié z 2024)<ref>Bożewicz M. [https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2024/K_050_24.PDF Religijność Polaków w ostatnich dziesięcioleciach] Centrum Badania Opinii Społecznej</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://www.vatican.va/content/vatican/pl.html {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Chrzescëjaństwò| ]] 9vwzvyfpdw6y1wh6ydd79c574s8sv62 0 12389 206460 201364 2026-07-10T09:22:05Z Terrus38 14026 206460 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Fałowski1.jpg|mały|Kòróna, symból wëszëznë mònarchë]] '''Mònarchiô''' je [[Fòrma państwa|fòrmã państwa]], chtërnégò przédnikã je mònarcha (np. król, césôrz, ksążã ëtp)<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20240601162628/https://encyklopedia.interia.pl/historia/slownik-pojec/news-monarchia,nId,1977099 Monarchia] Encyklopedia Interia</ref>. == Dzysdniowé fòrmë mònarchii == * absolutnô mònarchiô – mònarchiô, gdze przédnik ma nieògrańczonô wëszëznã<ref>[https://web.archive.org/web/20250810025055/https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/monarchia-absolutna;3942921.html monarchia absolutna] Encyklopedia PWN</ref> * kònstitucëjnô mònarchiô – mònarchiô, gdze [[kònstitucjô]] ògrańczô wëszëznã przédnika<ref>[https://web.archive.org/web/20230610164930/https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/monarchia-konstytucyjna;3942923.html monarchia konstytucyjna] Encyklopedia PWN</ref> * parlameńtarnô mònarchiô – mònarchiô, gdze rząd dzelë wëszëznã z [[Parlameńt|parlameńtã]] ë ògrańczô wëszëznã mònarchë<ref name=":0" /> == Mònarchie na swiece == [[Òbrôzk:Modern Monarchies.svg|mały|<span style="color:#AA0000;font-weight:;">czerwòny</span> - absolutné mònarchie<br><span style="color:#D45500;font-weight:;">apfelzynowi</span> - kònstitucëjné mònarchie<br><span style="color:#285F27;font-weight:;">zelony</span> - parlameńtarné mònarchie<br><span style="color:#FF00FF;font-weight:;">różewi</span> - plemienné mònarchie<br><span style="color:#FBCE00;font-weight:;">żôłti</span> - ''quasimònarchie'']] === Eùropa === * [[Andorra]] * [[Belgijskô]] * [[Dëńskô]] * [[Szpańskô]] * [[Néderlandzkô]] * [[Liechtenstein]] * [[Luksembùrg]] * [[Mònakò]] * [[Norweskô]] * [[Szwedzkô]] * [[Wiôlgô Britanijô]] * [[Watikan]] === Azëjô === * [[Saudëjskô Arabijô]] * [[Bahrajn]] * [[Bhutan]] * [[Brunei]] * [[Japòńskô]] * [[Jordaniô]] * [[Kambòdżô]] * [[Katar]] * [[Kùwejt]] * [[Malezjô]] * [[Òman]] * [[Tajlandiô]] * [[Zjednóné Arabsczé Emiratë]] === Afrika === * [[Eswatini]] * [[Lesòthò]] * [[Marokò]] === Amerika === * [[Antigua i Barbuda]] * [[Bahamë]] * [[Belize]] * [[Grenada]] * [[Jamajka]] * [[Kanada]] * [[Saint Kitts i Nevis]] * [[Saint Lucia]] * [[Saint Vincent i Grenadinë]] === Australiô i Òceaniô === * [[Aùstraliô]] * [[Fidżi]] * [[Nowô Zélandiô]] * [[Òstrowë Salomòna]] * [[Papùa-Nowô Gwineja]] * [[Samòa]] * [[Tonga]] * [[Tuvalu]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Fòrmy państwa]] [[Kategòrëjô:Pòlitika]] 1zvstp0vi6zuk3pblqenuvyojgnrur8 206472 206460 2026-07-10T09:27:47Z Terrus38 14026 206472 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Fałowski1.jpg|mały|Kòróna, symból wëszëznë mònarchë]] '''Mònarchiô''' je [[Fòrma państwa|fòrmã państwa]], chtërnégò przédnikã je mònarcha (np. król, césôrz, ksążã ëtp)<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20240601162628/https://encyklopedia.interia.pl/historia/slownik-pojec/news-monarchia,nId,1977099 Monarchia] Encyklopedia Interia</ref>. == Dzysdniowé fòrmë mònarchii == * absolutnô mònarchiô – mònarchiô, gdze przédnik ma nieògrańczonô wëszëznã<ref>[https://web.archive.org/web/20250810025055/https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/monarchia-absolutna;3942921.html monarchia absolutna] Encyklopedia PWN</ref> * kònstitucyjnô mònarchiô – mònarchiô, gdze [[kònstitucjô]] ògrańczô wëszëznã przédnika<ref>[https://web.archive.org/web/20230610164930/https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/monarchia-konstytucyjna;3942923.html monarchia konstytucyjna] Encyklopedia PWN</ref> * parlameńtarnô mònarchiô – mònarchiô, gdze rząd dzelë wëszëznã z [[Parlameńt|parlameńtã]] ë ògrańczô wëszëznã mònarchë<ref name=":0" /> == Mònarchie na swiece == [[Òbrôzk:Modern Monarchies.svg|mały|<span style="color:#AA0000;font-weight:;">czerwòny</span> - absolutné mònarchie<br><span style="color:#D45500;font-weight:;">apfelzynowi</span> - kònstitucyjné mònarchie<br><span style="color:#285F27;font-weight:;">zelony</span> - parlameńtarné mònarchie<br><span style="color:#FF00FF;font-weight:;">różewi</span> - plemienné mònarchie<br><span style="color:#FBCE00;font-weight:;">żôłti</span> - ''quasimònarchie'']] === Eùropa === * [[Andorra]] * [[Belgijskô]] * [[Dëńskô]] * [[Szpańskô]] * [[Néderlandzkô]] * [[Liechtenstein]] * [[Luksembùrg]] * [[Mònakò]] * [[Norweskô]] * [[Szwedzkô]] * [[Wiôlgô Britanijô]] * [[Watikan]] === Azjô === * [[Saudijskô Arabijô]] * [[Bahrajn]] * [[Bhutan]] * [[Brunei]] * [[Japòńskô]] * [[Jordaniô]] * [[Kambòdżô]] * [[Katar]] * [[Kùwejt]] * [[Malezjô]] * [[Òman]] * [[Tajlandiô]] * [[Zjednóné Arabsczé Emiratë]] === Afrika === * [[Eswatini]] * [[Lesòthò]] * [[Marokò]] === Amerika === * [[Antigua i Barbuda]] * [[Bahamë]] * [[Belize]] * [[Grenada]] * [[Jamajka]] * [[Kanada]] * [[Saint Kitts i Nevis]] * [[Saint Lucia]] * [[Saint Vincent i Grenadinë]] === Australiô i Òceaniô === * [[Aùstraliô]] * [[Fidżi]] * [[Nowô Zélandiô]] * [[Òstrowë Salomòna]] * [[Papùa-Nowô Gwineja]] * [[Samòa]] * [[Tonga]] * [[Tuvalu]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Fòrmy państwa]] [[Kategòrëjô:Pòlitika]] hchbz5eon3u4orxdy4s832vt328hrdj 206480 206472 2026-07-10T09:31:26Z Terrus38 14026 /* Eùropa */ 206480 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Fałowski1.jpg|mały|Kòróna, symból wëszëznë mònarchë]] '''Mònarchiô''' je [[Fòrma państwa|fòrmã państwa]], chtërnégò przédnikã je mònarcha (np. król, césôrz, ksążã ëtp)<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20240601162628/https://encyklopedia.interia.pl/historia/slownik-pojec/news-monarchia,nId,1977099 Monarchia] Encyklopedia Interia</ref>. == Dzysdniowé fòrmë mònarchii == * absolutnô mònarchiô – mònarchiô, gdze przédnik ma nieògrańczonô wëszëznã<ref>[https://web.archive.org/web/20250810025055/https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/monarchia-absolutna;3942921.html monarchia absolutna] Encyklopedia PWN</ref> * kònstitucyjnô mònarchiô – mònarchiô, gdze [[kònstitucjô]] ògrańczô wëszëznã przédnika<ref>[https://web.archive.org/web/20230610164930/https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/monarchia-konstytucyjna;3942923.html monarchia konstytucyjna] Encyklopedia PWN</ref> * parlameńtarnô mònarchiô – mònarchiô, gdze rząd dzelë wëszëznã z [[Parlameńt|parlameńtã]] ë ògrańczô wëszëznã mònarchë<ref name=":0" /> == Mònarchie na swiece == [[Òbrôzk:Modern Monarchies.svg|mały|<span style="color:#AA0000;font-weight:;">czerwòny</span> - absolutné mònarchie<br><span style="color:#D45500;font-weight:;">apfelzynowi</span> - kònstitucyjné mònarchie<br><span style="color:#285F27;font-weight:;">zelony</span> - parlameńtarné mònarchie<br><span style="color:#FF00FF;font-weight:;">różewi</span> - plemienné mònarchie<br><span style="color:#FBCE00;font-weight:;">żôłti</span> - ''quasimònarchie'']] === Eùropa === * [[Andora]] * [[Belgiô]] * [[Duńskô]] * [[Szpańskô]] * [[Néderlandzkô]] * [[Liechtenstein]] * [[Luksembùrg]] * [[Mònakò]] * [[Norweskô]] * [[Szwédzkô]] * [[Wiôlgô Britaniô]] * [[Watikan]] === Azjô === * [[Saudijskô Arabijô]] * [[Bahrajn]] * [[Bhutan]] * [[Brunei]] * [[Japòńskô]] * [[Jordaniô]] * [[Kambòdżô]] * [[Katar]] * [[Kùwejt]] * [[Malezjô]] * [[Òman]] * [[Tajlandiô]] * [[Zjednóné Arabsczé Emiratë]] === Afrika === * [[Eswatini]] * [[Lesòthò]] * [[Marokò]] === Amerika === * [[Antigua i Barbuda]] * [[Bahamë]] * [[Belize]] * [[Grenada]] * [[Jamajka]] * [[Kanada]] * [[Saint Kitts i Nevis]] * [[Saint Lucia]] * [[Saint Vincent i Grenadinë]] === Australiô i Òceaniô === * [[Aùstraliô]] * [[Fidżi]] * [[Nowô Zélandiô]] * [[Òstrowë Salomòna]] * [[Papùa-Nowô Gwineja]] * [[Samòa]] * [[Tonga]] * [[Tuvalu]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Fòrmy państwa]] [[Kategòrëjô:Pòlitika]] frt7c0w924wqdfmm0rfsrysmc7ygwwl 206481 206480 2026-07-10T09:31:56Z Terrus38 14026 /* Azjô */ 206481 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Fałowski1.jpg|mały|Kòróna, symból wëszëznë mònarchë]] '''Mònarchiô''' je [[Fòrma państwa|fòrmã państwa]], chtërnégò przédnikã je mònarcha (np. król, césôrz, ksążã ëtp)<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20240601162628/https://encyklopedia.interia.pl/historia/slownik-pojec/news-monarchia,nId,1977099 Monarchia] Encyklopedia Interia</ref>. == Dzysdniowé fòrmë mònarchii == * absolutnô mònarchiô – mònarchiô, gdze przédnik ma nieògrańczonô wëszëznã<ref>[https://web.archive.org/web/20250810025055/https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/monarchia-absolutna;3942921.html monarchia absolutna] Encyklopedia PWN</ref> * kònstitucyjnô mònarchiô – mònarchiô, gdze [[kònstitucjô]] ògrańczô wëszëznã przédnika<ref>[https://web.archive.org/web/20230610164930/https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/monarchia-konstytucyjna;3942923.html monarchia konstytucyjna] Encyklopedia PWN</ref> * parlameńtarnô mònarchiô – mònarchiô, gdze rząd dzelë wëszëznã z [[Parlameńt|parlameńtã]] ë ògrańczô wëszëznã mònarchë<ref name=":0" /> == Mònarchie na swiece == [[Òbrôzk:Modern Monarchies.svg|mały|<span style="color:#AA0000;font-weight:;">czerwòny</span> - absolutné mònarchie<br><span style="color:#D45500;font-weight:;">apfelzynowi</span> - kònstitucyjné mònarchie<br><span style="color:#285F27;font-weight:;">zelony</span> - parlameńtarné mònarchie<br><span style="color:#FF00FF;font-weight:;">różewi</span> - plemienné mònarchie<br><span style="color:#FBCE00;font-weight:;">żôłti</span> - ''quasimònarchie'']] === Eùropa === * [[Andora]] * [[Belgiô]] * [[Duńskô]] * [[Szpańskô]] * [[Néderlandzkô]] * [[Liechtenstein]] * [[Luksembùrg]] * [[Mònakò]] * [[Norweskô]] * [[Szwédzkô]] * [[Wiôlgô Britaniô]] * [[Watikan]] === Azjô === * [[Saudijskô Arabijô]] * [[Bahrajn]] * [[Bhutan]] * [[Brunei]] * [[Japóńskô]] * [[Jordaniô]] * [[Kambòdżô]] * [[Katar]] * [[Kùwejt]] * [[Malezjô]] * [[Òman]] * [[Tajlandiô]] * [[Zjednóné Arabsczé Emiratë]] === Afrika === * [[Eswatini]] * [[Lesòthò]] * [[Marokò]] === Amerika === * [[Antigua i Barbuda]] * [[Bahamë]] * [[Belize]] * [[Grenada]] * [[Jamajka]] * [[Kanada]] * [[Saint Kitts i Nevis]] * [[Saint Lucia]] * [[Saint Vincent i Grenadinë]] === Australiô i Òceaniô === * [[Aùstraliô]] * [[Fidżi]] * [[Nowô Zélandiô]] * [[Òstrowë Salomòna]] * [[Papùa-Nowô Gwineja]] * [[Samòa]] * [[Tonga]] * [[Tuvalu]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Fòrmy państwa]] [[Kategòrëjô:Pòlitika]] cp2966a0328hvi43didwajqzhmpt5s7 206482 206481 2026-07-10T09:32:08Z Terrus38 14026 /* Afrika */ 206482 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Fałowski1.jpg|mały|Kòróna, symból wëszëznë mònarchë]] '''Mònarchiô''' je [[Fòrma państwa|fòrmã państwa]], chtërnégò przédnikã je mònarcha (np. król, césôrz, ksążã ëtp)<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20240601162628/https://encyklopedia.interia.pl/historia/slownik-pojec/news-monarchia,nId,1977099 Monarchia] Encyklopedia Interia</ref>. == Dzysdniowé fòrmë mònarchii == * absolutnô mònarchiô – mònarchiô, gdze przédnik ma nieògrańczonô wëszëznã<ref>[https://web.archive.org/web/20250810025055/https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/monarchia-absolutna;3942921.html monarchia absolutna] Encyklopedia PWN</ref> * kònstitucyjnô mònarchiô – mònarchiô, gdze [[kònstitucjô]] ògrańczô wëszëznã przédnika<ref>[https://web.archive.org/web/20230610164930/https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/monarchia-konstytucyjna;3942923.html monarchia konstytucyjna] Encyklopedia PWN</ref> * parlameńtarnô mònarchiô – mònarchiô, gdze rząd dzelë wëszëznã z [[Parlameńt|parlameńtã]] ë ògrańczô wëszëznã mònarchë<ref name=":0" /> == Mònarchie na swiece == [[Òbrôzk:Modern Monarchies.svg|mały|<span style="color:#AA0000;font-weight:;">czerwòny</span> - absolutné mònarchie<br><span style="color:#D45500;font-weight:;">apfelzynowi</span> - kònstitucyjné mònarchie<br><span style="color:#285F27;font-weight:;">zelony</span> - parlameńtarné mònarchie<br><span style="color:#FF00FF;font-weight:;">różewi</span> - plemienné mònarchie<br><span style="color:#FBCE00;font-weight:;">żôłti</span> - ''quasimònarchie'']] === Eùropa === * [[Andora]] * [[Belgiô]] * [[Duńskô]] * [[Szpańskô]] * [[Néderlandzkô]] * [[Liechtenstein]] * [[Luksembùrg]] * [[Mònakò]] * [[Norweskô]] * [[Szwédzkô]] * [[Wiôlgô Britaniô]] * [[Watikan]] === Azjô === * [[Saudijskô Arabijô]] * [[Bahrajn]] * [[Bhutan]] * [[Brunei]] * [[Japóńskô]] * [[Jordaniô]] * [[Kambòdżô]] * [[Katar]] * [[Kùwejt]] * [[Malezjô]] * [[Òman]] * [[Tajlandiô]] * [[Zjednóné Arabsczé Emiratë]] === Afrika === * [[Eswatini]] * [[Lesotho]] * [[Marokò]] === Amerika === * [[Antigua i Barbuda]] * [[Bahamë]] * [[Belize]] * [[Grenada]] * [[Jamajka]] * [[Kanada]] * [[Saint Kitts i Nevis]] * [[Saint Lucia]] * [[Saint Vincent i Grenadinë]] === Australiô i Òceaniô === * [[Aùstraliô]] * [[Fidżi]] * [[Nowô Zélandiô]] * [[Òstrowë Salomòna]] * [[Papùa-Nowô Gwineja]] * [[Samòa]] * [[Tonga]] * [[Tuvalu]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Fòrmy państwa]] [[Kategòrëjô:Pòlitika]] 36vl0d72vcrzv0son1vt103mxjd0u16 206483 206482 2026-07-10T09:32:24Z Terrus38 14026 /* Amerika */ 206483 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Fałowski1.jpg|mały|Kòróna, symból wëszëznë mònarchë]] '''Mònarchiô''' je [[Fòrma państwa|fòrmã państwa]], chtërnégò przédnikã je mònarcha (np. król, césôrz, ksążã ëtp)<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20240601162628/https://encyklopedia.interia.pl/historia/slownik-pojec/news-monarchia,nId,1977099 Monarchia] Encyklopedia Interia</ref>. == Dzysdniowé fòrmë mònarchii == * absolutnô mònarchiô – mònarchiô, gdze przédnik ma nieògrańczonô wëszëznã<ref>[https://web.archive.org/web/20250810025055/https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/monarchia-absolutna;3942921.html monarchia absolutna] Encyklopedia PWN</ref> * kònstitucyjnô mònarchiô – mònarchiô, gdze [[kònstitucjô]] ògrańczô wëszëznã przédnika<ref>[https://web.archive.org/web/20230610164930/https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/monarchia-konstytucyjna;3942923.html monarchia konstytucyjna] Encyklopedia PWN</ref> * parlameńtarnô mònarchiô – mònarchiô, gdze rząd dzelë wëszëznã z [[Parlameńt|parlameńtã]] ë ògrańczô wëszëznã mònarchë<ref name=":0" /> == Mònarchie na swiece == [[Òbrôzk:Modern Monarchies.svg|mały|<span style="color:#AA0000;font-weight:;">czerwòny</span> - absolutné mònarchie<br><span style="color:#D45500;font-weight:;">apfelzynowi</span> - kònstitucyjné mònarchie<br><span style="color:#285F27;font-weight:;">zelony</span> - parlameńtarné mònarchie<br><span style="color:#FF00FF;font-weight:;">różewi</span> - plemienné mònarchie<br><span style="color:#FBCE00;font-weight:;">żôłti</span> - ''quasimònarchie'']] === Eùropa === * [[Andora]] * [[Belgiô]] * [[Duńskô]] * [[Szpańskô]] * [[Néderlandzkô]] * [[Liechtenstein]] * [[Luksembùrg]] * [[Mònakò]] * [[Norweskô]] * [[Szwédzkô]] * [[Wiôlgô Britaniô]] * [[Watikan]] === Azjô === * [[Saudijskô Arabijô]] * [[Bahrajn]] * [[Bhutan]] * [[Brunei]] * [[Japóńskô]] * [[Jordaniô]] * [[Kambòdżô]] * [[Katar]] * [[Kùwejt]] * [[Malezjô]] * [[Òman]] * [[Tajlandiô]] * [[Zjednóné Arabsczé Emiratë]] === Afrika === * [[Eswatini]] * [[Lesotho]] * [[Marokò]] === Amerika === * [[Antigùa i Barbuda]] * [[Bahamë]] * [[Belize]] * [[Grenada]] * [[Jamajka]] * [[Kanada]] * [[Saint Kitts i Nevis]] * [[Saint Lucia]] * [[Saint Vincent i Grenadinë]] === Australiô i Òceaniô === * [[Aùstraliô]] * [[Fidżi]] * [[Nowô Zélandiô]] * [[Òstrowë Salomòna]] * [[Papùa-Nowô Gwineja]] * [[Samòa]] * [[Tonga]] * [[Tuvalu]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Fòrmy państwa]] [[Kategòrëjô:Pòlitika]] teupxquxnouhlbp11w38n7hygwhg9tp 0 12391 206442 193984 2026-07-10T09:11:38Z Terrus38 14026 206442 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=República Democrática de São Tomé e Príncipe|miono=Demokratnô Repùblika Òstrowë Swiãtégò Tomasza i Ksążãcy|fana=Flag of São Tomé and Príncipe.svg|miono-genitiw=Òstrowów Swiãtégò Tomasza i Ksążãcy|herb=Coat of arms of São Tomé and Príncipe.svg|himn=Independencia Total (Całownô Samòstójnota) <center>[[Òbrôzk:Independência total (instrumental).ogg]]</center>|czasowô cona=0|dëtk=[[Saotomeńskô dobra|dobra]]|lëdztwò=240 254|stolëca=Sao Tome|jãzëk=[[pòrtugalsczi jãzëk|pòrtugalsczi]], saotomeńsczi kreole, forro, angòlsczi kreole|Internet=.st|telefón=239|procent-wòdë=-|wiéchrzëzna=964|fòrma państwa=repùblika|na karce=Sao Tome and Principe in its region.svg|rok=2025|kòd=ST|kòd dëtka=STN|swiãto=12 lëpińca|Prezydeńt=Carlos Vila Nova|Premiéra=Américo Ramos|aùtowi kòd=STP}} '''Òstrowë Swiãtégò Tomasza i Ksążãcô''' sã państwã na òstrowach w zopadny [[Afrika|Africe]], na [[Atlantëcczi Òcean|Atlantëcczim Òceanã]], w Gwinejsczi Roztoce. Stolëcznym gardã je São Tomé. == Historiô == Òstrowë òstały òdkrëte w XV stalata w dzéń Swiãtégò Tomasza przez portugalsczich żeglôrzów<ref name=":3">[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Swietego-Tomasza-i-Ksiazeca-Wyspy-Historia;4575475.html Świętego Tomasza i Książęca, Wyspy. Historia] Encyklopedia PWN</ref>. Pierszô òsada òstała założëł Alvaro Caminha w 1483 na òstrowie sw. Tomasza. W 1500 zasedlony òstał Ksążãcy Òstrów<ref name=":1">[https://2009-2017.state.gov/outofdate/bgn/saotomeandprincipe/106168.htm Sao Tome and Principe (06/08)] US Department of State</ref>. Za sprawą niewòlników òstrowë stały sã wiôldżim ekspòrterã cëkrowy trzcëny. W 1522 zemie òstały [[Pòrtugalskô|pòrtugalską]] kòloniją, òd 1951 bëłë zamòrską prowincją, w 1973 zwëskałë aùtonomiã<ref name=":3" />, a 12 lëpińca 1975 samòstójnotã<ref name=":1" />. Pierszim prezydentã òstoł wëbrany Manuel Pinto da Costa, prowôdnik socjalisticzny partii Rëch Wëzwòlenia Òstrowów Swiãtégò Tomasza i Ksążãcy (pòrt. ''Movimento de Libertação de São Tomé e Príncipe'', MLSTP)<ref name=":3" /><ref name=":1" />. == Geògrafiô == === Pòłożenié === Krôj leżë na òstrowach: przédne to Òstrów Swiãtégò Tomasza ë na Ksążãcy Òstrów, a téż na 8 mniészich òstrowach, z jaczich 6 sã niezamieszkané. Midze przédnymi òstrowami je 145 km dalekòsci. Òstrowë sã na Atlantëcczim Òceanie, w Gwinejsczi Roztoce, 289 km òd Afriki<ref>[https://www.dfat.gov.au/geo/sao-tome-and-principe São Tomé and Príncipe] Australian Government</ref>. === Wiéchrzëzna === * całownô: 964 km² * wiéchrzëzna lądu: 964 km²<ref name=":0">[https://www.countryreports.org/country/SaoTomeandPrincipe/geography.htm Sao Tome and Principe Geography] Country Reports</ref> * wiéchrzëzna wòdów: 0 km² === Brzegòwô liniô === 209 km<ref>[https://www.wacaprogram.org/country/sao-tome-and-principe Sao Tome and Principe] WACA</ref> === Klimat === Tropikalny, z mòkrimi ë sëchòmi pòrami<ref name=":1" />. === Ùsztôłcenié terenu === === Wësokòsc terenu === * nôniższô wësokòsc: 0 m. n.r.m. (Atlanticczi Òcean)<ref name=":0" /> * nôwëższi czëp: 2024 m. n.r.m. (Pico de Sao Tome)<ref name=":0" /><ref>[http://peaklist.org/WWlists/ultras/africa.html "Pico de Sao Tome" on Africa Ultra-Prominences] Peaklist</ref> === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 44.8% (w tim 4.2% òrnëch gruńtów)<ref name=":4">[https://web.archive.org/web/20220409145152/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/sao-tome-and-principe/ Sao Tome and Principe] The World Factbook</ref> * lasë: 57.5% (wôrtoscë szacowóné na 2023)<ref name=":4" /> == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 240 254 (2025)<ref name=":5">[https://www.worldometers.info/world-population/sao-tome-and-principe-population/#:~:text=Table_title:%20Population%20of%20Sao%20Tome%20and%20Principe,217%2C435%20%7C%20Urban%20Pop%20%25:%2074.6%25%20%7C Sao Tome & Principe Population <small>(LIVE)</small>]</ref> * môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 187<ref name=":5" /> === Etniczné karna === {| class="wikitable" style="margin: 0 0 1em 1em; font-size: 95%;" |+Etniczné karna w 2018<ref>[https://fred.stlouisfed.org/series/POPTOTSTA647NWDB/ Population, Total for Sao Tome and Principe] Federal Reserve Bank of St. Louis</ref> !karno etniczny !Język !Lëczebnosc w tës. !Procent lëdztwa |- |[[Mestico]] |Jãzëk saotomense | align="right" |187 | align="right" |89,5% |- |[[Angolar]] |Kreolski jãzëk angolar | align="right" |7,7 | align="right" |3,7% |- |[[Cape Verdean]] |Kreolsczi jãzëk | align="right" |6,0 | align="right" |2,9% |- |Fangowié |Jãzëk fang | align="right" |2,5 | align="right" |1,2% |- |[[Principense Kreole]] |Jãzëk principense | align="right" |2,4 | align="right" |1,1% |} === Religijné karna === [[Katolëcczi Kòscół|katolëcë]] 78.3%, [[Protestantizm|protestancë]] 12%, [[Islam|mùzułmanie]] >2%<ref>[https://www.state.gov/reports/2022-report-on-international-religious-freedom/sao-tome-and-principe 2022 Report on International Religious Freedom: Sao Tome and Principe] US Department of State</ref> === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 78.25% (187,994 lëdzi w 2025)<ref name=":5" /> * wikszé miesczé westrzódczi: Sao Tome (53,300)<ref>[https://worldpopulationreview.com/cities/sao-tome-and-principe Sao Tome and Principe Cities by Population 2026]</ref> == Pòliticzny system == *òficjalnô pòzwa: Demokratnô Repùblika Òstrowë Swiãtégò Tomasza i Ksążãcy (pòrt. República Democrática de São Tomé e Príncipe) *pòliticzny ùstôw: półprezydenckô repùblika *stolëca: Sao Tome *czasowô cona: UTC ±0 *państwowé swiãto: 12 lepińca – Swiato Samòstójnoty === Wëkònôwczô władza === * prezydent Carlos Vila Nova<ref name=":2">[https://www.dfat.gov.au/geo/heads-of-government/sao-tome-and-principe Sao Tome and Principe - Heads of Government] Australian Government</ref> * premier Américo Ramos<ref name=":2" /> === Ùstawòdôwczô władza === Jednojizbowi parlament, Nôrodnô Gromada mô 55 nôleżników wëbieranëch na sztërëlatną kadencjã<ref>[https://data.ipu.org/parliament/ST/ST-LC01/ Sao Tome and Principe]</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} [[Kategòrëjô:Afrika]] h0kd665i27oigh7ntrwvs70zly2q7uq 0 12399 206429 204509 2026-07-10T09:05:33Z Terrus38 14026 206429 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Solomon Islands|miono=Òstrowë Salomóna|fana=Flag of the Solomon Islands.svg|herb=Coat of arms of the Solomon Islands.svg|miono-genitiw=Òstrowów Salomóna|mòtto=To Lead is to Serve (Prowadzëc znôczô służëc)|na karce=Solomon Islands on the globe (Oceania centered).svg|jãzëk=[[anielsczi jãzëk|anielsczi]]|stolëca=Honiara|fòrma państwa=Kònstitucëjnô mònarchijô|wiéchrzëzna=28 450|rok=2025|lëdztwò=838,645|dëtk=dolar Òstrowów Salomóna|kòd dëtka=SBD|czasowô cona=+11|swiãto=[[7 lëpińca]]|himn=God Save Our Solomon Islands|kòd=SB|Internet=.sb|telefón=677|Premiéra=Jeremiah Manele|Prezydeńt=David Tiva Kapu|Mònarcha=Karól III|data ùsôdzenia=7 lëpińca 1978|aùtowi kòd=SOL}} '''Òstrowë Salomóna''' ({{jãz.|pl}} ''Solomon Islands'') sã państwã na òstrowach w [[Òceaniô|Oceanije]], w Melanezji, nad [[Spòkójny Òcean|Spòkójnym Òceanã]]. Bëłë kòlonią [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britanji]], zwëskałë samòstójnotã 7 lëpińca 1978<ref>[https://www.spc.int/events/solomon-islands-independence-day-2025 Solomon Islands independence day 2025]</ref>. == Geògrafiô == * Pòłożenié: Krôj leżë na òstrowach na pôłniowo-zôpadnym [[Spòkójny Òcean|Spòkójnym Òceanã]], 2000 km òd nordowo-pòrënkowi [[Aùstralëjô|Aùstralëji]]. Państwò cignje sã na òk. 1000 òstrowów (w tim 9 przédnich), stolëca (Honiara) leżë na nôwikszim òstrowie Guadalcanal<ref name=":0">[https://www.dfat.gov.au/geo/solomon-islands/solomon-islands-country-brief Solomon Islands country brief] Australian Government</ref> * Wiéchrzëzna: ** całownô: 28,896 ** wiéchrzëzna lądu: 27,986 ** wiéchrzëzna wòdów: 910 * Brzegòwô liniô: 5,313 * Klimat: tropikalny mónsunowi, niewiele skrajnëch cepłot ë pògòdowëch warënków * Ùsztôłcenié terenu: przédno sërowe górë, z czilema nisczimi kòralowëmã atolamã * Wësokòsc terenu: ** nôniższô wësokòsc: 0 (Spòkójny Òcean) ** nôwëższi czëp: 2,335 (czëp Popomanaseu) == Demografiô == * Lëdztwò: 838,645 (2025)<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/solomon-islands-population/ Solomon Islands Population <small>(LIVE)</small>] Worldometer</ref> * Etniczné karna: W wikszosci Melanezijczicë (93%), w mniejszosci Polinezijczicë (4%), Micronezijczicë (1.5%), Chińczicë, Europejczicë ë jinszi (1.5%)<ref name=":1">[https://www.un.int/solomonislands/solomonislands/country-facts Country Facts | Solomon Islands] The Permanent Mission of Solomon Islands to the United Nations</ref>. * Jãzëczi: Òficjalny je anielsczi jãzek, le je też 63 jinszich<ref name=":0" />. * Religijné karna: nôwikszą religią je [[chrzescëjaństwò]] (95%), w tim Kòscół Melanezji (anglikańsczi) 29%, [[Katolëcczi Kòscół]] 19%, Ewangelëcczi Kòscół Pôłniowego Mòrza 17%, Metodëscë 11%, Adwentiscë Sódmégo Dnia 10%<ref name=":1" /> * Ùrbanizacjô: Wikszosc mieszkańców żëje na wiesczi terenach, òk. 73.5%<ref>[https://www.theglobaleconomy.com/Solomon-Islands/population_size/ Solomon Islands: Population size] Global Economy</ref> == Pòliticzny system == * fòrma państwa: kònstitucëjnô [[mònarchiô]] * Wëkònôwczô władza: król (Karól III<ref>[https://solomons.gov.sb/government/ About the Solomon Islands Government] Solomon Islands Government</ref>), reprezentowany przez gùbernatóra (David Tiva Kapu<ref>[https://solomons.gov.sb/governor-general-leaves-for-knighthood-in-london/ Governor General leaves for knighthood in London] Solomon Islands Goverment</ref>) ë premiera (Jeremiah Manele<ref>[https://forumsec.org/forum-leaders/hon-jeremiah-manele The Hon Jeremiah Manele] Pacific Islands Forum</ref>) * Ùstawòdôwczô władza: jednojizbowi parlament, 50 nôleżników wëbieranëch na sztërëlatną kadencjã<ref>[https://parliament.gov.sb/about/parliament/ About] National Parliament of Solomon Islands</ref>. == Òbaczë téż == * [[Aùstralëjô (kòntinent)]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/solomon-islands/|The World Factbook] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Aùstralëjô i Òceaniô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Państwa w Aùstralëji i Oceanije]] ax4g38qc8inkoh5xgy4ac0wfzs1s5it 206433 206429 2026-07-10T09:07:42Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Òstrowë Salomóna]] do [[Òstrowë Salomòna]]: nieprosti pisënk 206429 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Solomon Islands|miono=Òstrowë Salomóna|fana=Flag of the Solomon Islands.svg|herb=Coat of arms of the Solomon Islands.svg|miono-genitiw=Òstrowów Salomóna|mòtto=To Lead is to Serve (Prowadzëc znôczô służëc)|na karce=Solomon Islands on the globe (Oceania centered).svg|jãzëk=[[anielsczi jãzëk|anielsczi]]|stolëca=Honiara|fòrma państwa=Kònstitucëjnô mònarchijô|wiéchrzëzna=28 450|rok=2025|lëdztwò=838,645|dëtk=dolar Òstrowów Salomóna|kòd dëtka=SBD|czasowô cona=+11|swiãto=[[7 lëpińca]]|himn=God Save Our Solomon Islands|kòd=SB|Internet=.sb|telefón=677|Premiéra=Jeremiah Manele|Prezydeńt=David Tiva Kapu|Mònarcha=Karól III|data ùsôdzenia=7 lëpińca 1978|aùtowi kòd=SOL}} '''Òstrowë Salomóna''' ({{jãz.|pl}} ''Solomon Islands'') sã państwã na òstrowach w [[Òceaniô|Oceanije]], w Melanezji, nad [[Spòkójny Òcean|Spòkójnym Òceanã]]. Bëłë kòlonią [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britanji]], zwëskałë samòstójnotã 7 lëpińca 1978<ref>[https://www.spc.int/events/solomon-islands-independence-day-2025 Solomon Islands independence day 2025]</ref>. == Geògrafiô == * Pòłożenié: Krôj leżë na òstrowach na pôłniowo-zôpadnym [[Spòkójny Òcean|Spòkójnym Òceanã]], 2000 km òd nordowo-pòrënkowi [[Aùstralëjô|Aùstralëji]]. Państwò cignje sã na òk. 1000 òstrowów (w tim 9 przédnich), stolëca (Honiara) leżë na nôwikszim òstrowie Guadalcanal<ref name=":0">[https://www.dfat.gov.au/geo/solomon-islands/solomon-islands-country-brief Solomon Islands country brief] Australian Government</ref> * Wiéchrzëzna: ** całownô: 28,896 ** wiéchrzëzna lądu: 27,986 ** wiéchrzëzna wòdów: 910 * Brzegòwô liniô: 5,313 * Klimat: tropikalny mónsunowi, niewiele skrajnëch cepłot ë pògòdowëch warënków * Ùsztôłcenié terenu: przédno sërowe górë, z czilema nisczimi kòralowëmã atolamã * Wësokòsc terenu: ** nôniższô wësokòsc: 0 (Spòkójny Òcean) ** nôwëższi czëp: 2,335 (czëp Popomanaseu) == Demografiô == * Lëdztwò: 838,645 (2025)<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/solomon-islands-population/ Solomon Islands Population <small>(LIVE)</small>] Worldometer</ref> * Etniczné karna: W wikszosci Melanezijczicë (93%), w mniejszosci Polinezijczicë (4%), Micronezijczicë (1.5%), Chińczicë, Europejczicë ë jinszi (1.5%)<ref name=":1">[https://www.un.int/solomonislands/solomonislands/country-facts Country Facts | Solomon Islands] The Permanent Mission of Solomon Islands to the United Nations</ref>. * Jãzëczi: Òficjalny je anielsczi jãzek, le je też 63 jinszich<ref name=":0" />. * Religijné karna: nôwikszą religią je [[chrzescëjaństwò]] (95%), w tim Kòscół Melanezji (anglikańsczi) 29%, [[Katolëcczi Kòscół]] 19%, Ewangelëcczi Kòscół Pôłniowego Mòrza 17%, Metodëscë 11%, Adwentiscë Sódmégo Dnia 10%<ref name=":1" /> * Ùrbanizacjô: Wikszosc mieszkańców żëje na wiesczi terenach, òk. 73.5%<ref>[https://www.theglobaleconomy.com/Solomon-Islands/population_size/ Solomon Islands: Population size] Global Economy</ref> == Pòliticzny system == * fòrma państwa: kònstitucëjnô [[mònarchiô]] * Wëkònôwczô władza: król (Karól III<ref>[https://solomons.gov.sb/government/ About the Solomon Islands Government] Solomon Islands Government</ref>), reprezentowany przez gùbernatóra (David Tiva Kapu<ref>[https://solomons.gov.sb/governor-general-leaves-for-knighthood-in-london/ Governor General leaves for knighthood in London] Solomon Islands Goverment</ref>) ë premiera (Jeremiah Manele<ref>[https://forumsec.org/forum-leaders/hon-jeremiah-manele The Hon Jeremiah Manele] Pacific Islands Forum</ref>) * Ùstawòdôwczô władza: jednojizbowi parlament, 50 nôleżników wëbieranëch na sztërëlatną kadencjã<ref>[https://parliament.gov.sb/about/parliament/ About] National Parliament of Solomon Islands</ref>. == Òbaczë téż == * [[Aùstralëjô (kòntinent)]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/solomon-islands/|The World Factbook] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Aùstralëjô i Òceaniô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Państwa w Aùstralëji i Oceanije]] ax4g38qc8inkoh5xgy4ac0wfzs1s5it 206461 206433 2026-07-10T09:22:21Z Terrus38 14026 206461 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Solomon Islands|miono=Òstrowë Salomòna|fana=Flag of the Solomon Islands.svg|herb=Coat of arms of the Solomon Islands.svg|miono-genitiw=Òstrowów Salomòna|mòtto=To Lead is to Serve (Prowadzëc znôczô służëc)|na karce=Solomon Islands on the globe (Oceania centered).svg|jãzëk=[[anielsczi jãzëk|anielsczi]]|stolëca=Honiara|fòrma państwa=Kònstitucëjnô mònarchijô|wiéchrzëzna=28 450|rok=2025|lëdztwò=838,645|dëtk=dolar Òstrowów Salomòna|kòd dëtka=SBD|czasowô cona=+11|swiãto=[[7 lëpińca]]|himn=God Save Our Solomon Islands|kòd=SB|Internet=.sb|telefón=677|Premiéra=Jeremiah Manele|Prezydeńt=David Tiva Kapu|Mònarcha=Karól III|data ùsôdzenia=7 lëpińca 1978|aùtowi kòd=SOL}} '''Òstrowë Salomòna''' ({{jãz.|pl}} ''Solomon Islands'') sã państwã na òstrowach w [[Òceaniô|Oceanije]], w Melanezji, nad [[Spòkójny Òcean|Spòkójnym Òceanã]]. Bëłë kòlonią [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britanji]], zwëskałë samòstójnotã 7 lëpińca 1978<ref>[https://www.spc.int/events/solomon-islands-independence-day-2025 Solomon Islands independence day 2025]</ref>. == Geògrafiô == * Pòłożenié: Krôj leżë na òstrowach na pôłniowo-zôpadnym [[Spòkójny Òcean|Spòkójnym Òceanã]], 2000 km òd nordowo-pòrënkowi [[Aùstralëjô|Aùstralëji]]. Państwò cignje sã na òk. 1000 òstrowów (w tim 9 przédnich), stolëca (Honiara) leżë na nôwikszim òstrowie Guadalcanal<ref name=":0">[https://www.dfat.gov.au/geo/solomon-islands/solomon-islands-country-brief Solomon Islands country brief] Australian Government</ref> * Wiéchrzëzna: ** całownô: 28,896 ** wiéchrzëzna lądu: 27,986 ** wiéchrzëzna wòdów: 910 * Brzegòwô liniô: 5,313 * Klimat: tropikalny mónsunowi, niewiele skrajnëch cepłot ë pògòdowëch warënków * Ùsztôłcenié terenu: przédno sërowe górë, z czilema nisczimi kòralowëmã atolamã * Wësokòsc terenu: ** nôniższô wësokòsc: 0 (Spòkójny Òcean) ** nôwëższi czëp: 2,335 (czëp Popomanaseu) == Demografiô == * Lëdztwò: 838,645 (2025)<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/solomon-islands-population/ Solomon Islands Population <small>(LIVE)</small>] Worldometer</ref> * Etniczné karna: W wikszosci Melanezijczicë (93%), w mniejszosci Polinezijczicë (4%), Micronezijczicë (1.5%), Chińczicë, Europejczicë ë jinszi (1.5%)<ref name=":1">[https://www.un.int/solomonislands/solomonislands/country-facts Country Facts | Solomon Islands] The Permanent Mission of Solomon Islands to the United Nations</ref>. * Jãzëczi: Òficjalny je anielsczi jãzek, le je też 63 jinszich<ref name=":0" />. * Religijné karna: nôwikszą religią je [[chrzescëjaństwò]] (95%), w tim Kòscół Melanezji (anglikańsczi) 29%, [[Katolëcczi Kòscół]] 19%, Ewangelëcczi Kòscół Pôłniowego Mòrza 17%, Metodëscë 11%, Adwentiscë Sódmégo Dnia 10%<ref name=":1" /> * Ùrbanizacjô: Wikszosc mieszkańców żëje na wiesczi terenach, òk. 73.5%<ref>[https://www.theglobaleconomy.com/Solomon-Islands/population_size/ Solomon Islands: Population size] Global Economy</ref> == Pòliticzny system == * fòrma państwa: kònstitucëjnô [[mònarchiô]] * Wëkònôwczô władza: król (Karól III<ref>[https://solomons.gov.sb/government/ About the Solomon Islands Government] Solomon Islands Government</ref>), reprezentowany przez gùbernatóra (David Tiva Kapu<ref>[https://solomons.gov.sb/governor-general-leaves-for-knighthood-in-london/ Governor General leaves for knighthood in London] Solomon Islands Goverment</ref>) ë premiera (Jeremiah Manele<ref>[https://forumsec.org/forum-leaders/hon-jeremiah-manele The Hon Jeremiah Manele] Pacific Islands Forum</ref>) * Ùstawòdôwczô władza: jednojizbowi parlament, 50 nôleżników wëbieranëch na sztërëlatną kadencjã<ref>[https://parliament.gov.sb/about/parliament/ About] National Parliament of Solomon Islands</ref>. == Òbaczë téż == * [[Aùstralëjô (kòntinent)]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/solomon-islands/|The World Factbook] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Aùstralëjô i Òceaniô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Państwa w Aùstralëji i Oceanije]] in62ambmni5mitrw1ge3gmbdobudf3m 206487 206461 2026-07-10T09:49:03Z Terrus38 14026 206487 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Solomon Islands|miono=Òstrowë Salomòna|fana=Flag of the Solomon Islands.svg|herb=Coat of arms of the Solomon Islands.svg|miono-genitiw=Òstrowów Salomòna|mòtto=To Lead is to Serve (Prowadzëc znôczô służëc)|na karce=Solomon Islands on the globe (Oceania centered).svg|jãzëk=[[anielsczi jãzëk|anielsczi]]|stolëca=Honiara|fòrma państwa=Kònstitucëjnô mònarchijô|wiéchrzëzna=28 450|rok=2025|lëdztwò=838,645|dëtk=dolar Òstrowów Salomòna|kòd dëtka=SBD|czasowô cona=+11|swiãto=[[7 lëpińca]]|himn=God Save Our Solomon Islands|kòd=SB|Internet=.sb|telefón=677|Premiéra=Jeremiah Manele|Prezydeńt=David Tiva Kapu|Mònarcha=Karól III|data ùsôdzenia=7 lëpińca 1978|aùtowi kòd=SOL}} '''Òstrowë Salomòna''' ({{jãz.|pl}} ''Solomon Islands'') sã państwã na òstrowach w [[Òceaniô|Oceanije]], w Melanezji, nad [[Spòkójny Òcean|Spòkójnym Òceanã]]. Bëłë kòlonią [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britanji]], zwëskałë samòstójnotã 7 lëpińca 1978<ref>[https://www.spc.int/events/solomon-islands-independence-day-2025 Solomon Islands independence day 2025]</ref>. == Geògrafiô == * Pòłożenié: Krôj leżë na òstrowach na pôłniowo-zôpadnym [[Spòkójny Òcean|Spòkójnym Òceanã]], 2000 km òd nordowo-pòrënkowi [[Aùstralëjô|Aùstralëji]]. Państwò cignje sã na òk. 1000 òstrowów (w tim 9 przédnich), stolëca (Honiara) leżë na nôwikszim òstrowie Guadalcanal<ref name=":0">[https://www.dfat.gov.au/geo/solomon-islands/solomon-islands-country-brief Solomon Islands country brief] Australian Government</ref> * Wiéchrzëzna: ** całownô: 28,896 ** wiéchrzëzna lądu: 27,986 ** wiéchrzëzna wòdów: 910 * Brzegòwô liniô: 5,313 * Klimat: tropikalny mónsunowi, niewiele skrajnëch cepłot ë pògòdowëch warënków * Ùsztôłcenié terenu: przédno sërowe górë, z czilema nisczimi kòralowëmã atolamã * Wësokòsc terenu: ** nôniższô wësokòsc: 0 (Spòkójny Òcean) ** nôwëższi czëp: 2,335 (czëp Popomanaseu) == Demografiô == * Lëdztwò: 838,645 (2025)<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/solomon-islands-population/ Solomon Islands Population <small>(LIVE)</small>] Worldometer</ref> * Etniczné karna: W wikszosci Melanezijczicë (93%), w mniejszosci Polinezijczicë (4%), Micronezijczicë (1.5%), Chińczicë, Europejczicë ë jinszi (1.5%)<ref name=":1">[https://www.un.int/solomonislands/solomonislands/country-facts Country Facts | Solomon Islands] The Permanent Mission of Solomon Islands to the United Nations</ref>. * Jãzëczi: Òficjalny je anielsczi jãzek, le je też 63 jinszich<ref name=":0" />. * Religijné karna: nôwikszą religią je [[chrzescëjaństwò]] (95%), w tim Kòscół Melanezji (anglikańsczi) 29%, [[Katolëcczi Kòscół]] 19%, Ewangelëcczi Kòscół Pôłniowego Mòrza 17%, Metodëscë 11%, Adwentiscë Sódmégo Dnia 10%<ref name=":1" /> * Ùrbanizacjô: Wikszosc mieszkańców żëje na wiesczi terenach, òk. 73.5%<ref>[https://www.theglobaleconomy.com/Solomon-Islands/population_size/ Solomon Islands: Population size] Global Economy</ref> == Pòliticzny system == * fòrma państwa: kònstitucëjnô [[mònarchiô]] * Wëkònôwczô władza: król (Karól III<ref>[https://solomons.gov.sb/government/ About the Solomon Islands Government] Solomon Islands Government</ref>), reprezentowany przez gùbernatóra (David Tiva Kapu<ref>[https://solomons.gov.sb/governor-general-leaves-for-knighthood-in-london/ Governor General leaves for knighthood in London] Solomon Islands Goverment</ref>) ë premiera (Jeremiah Manele<ref>[https://forumsec.org/forum-leaders/hon-jeremiah-manele The Hon Jeremiah Manele] Pacific Islands Forum</ref>) * Ùstawòdôwczô władza: jednojizbowi parlament, 50 nôleżników wëbieranëch na sztërëlatną kadencjã<ref>[https://parliament.gov.sb/about/parliament/ About] National Parliament of Solomon Islands</ref>. == Òbaczë téż == * [[Aùstralëjô (kòntinent)]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/solomon-islands/|The World Factbook] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Państwa w Aùstralëji i Oceanije]] rdogo0674sy8s9f2mt4dfmdk3eug74u 14 12401 205643 196510 2026-07-09T14:51:25Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Ruskô]] to [[Category:Gardë w Rosji]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 205643 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Gardë w Rosji]] 7xalexfai8dor6ffu3gulccdyv39u1j 0 12402 206005 193533 2026-07-09T22:43:06Z Terrus38 14026 206005 wikitext text/x-wiki {| border="1" align="right" cellpadding="4" cellspacing="0" width="300" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+ '''<big>Zrzesznica Samòstójnëch Państw</big>''' |- | align="center" colspan="2" style="background:#f9f9f9;" | [[Òbrôzk:Flag of the CIS.svg|250px|]] |- | align="center" colspan="2" style="background:#f9f9f9;" | [[Òbrôzk:CIS (orthographic projection).svg|280px|]] |- |align="center" colspan="2" | |} '''Zrzesznica Samòstójnëch Państw''', skrócënk '''ZSP''' ([[Rusczi jãzëk|rus]]. Содружество Независимых Государств, СНГ; [[Transkripcëjô (jãzëkòznôwstwò)|trb]]. ''Sodrużestwo Niezawisimych Gosudarstw'', ''SNG'') – òrganizacjô gòspòdarczno-pòliticzno-wòjskòwô, zrzeszająca wikszosc dôwnych repùblik [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Związka Radzecczégò]], ùsadzonô na mòc [[Białowiesczé ùgòdzëlënié|białowiesczégò]] [[Białowiesczé ùgòdzëlënié|ùgòdzëlëniô]] z 8 gòdnika 1991 rokù. Zgódnie ze òbrzészkiem państw członkòwsczich, òrganizacjô mô na célu wespółrobòcã w zôkresu pòliticzi, bezpiekù, gòspòdarczi, kulturë, òswiatë, òchrónë zdrowiô, strzodowiska, naùczi i wëmianë jinfòrmacjów. == Nôleżnicë ZSP == * [[Armeniô]] * [[Azerbejdżan]] * [[Biôłorëskô]] * [[Kazachstan]] * [[Kirgistan]] * [[Ruskô]] * [[Tadżikistan]] * [[Turkmenistan]] * [[Ùzbekistan]] == Pòdôwczi == * Wiéchrzëzna - 20 000 000 km² * Lëdztwò - 250 570 000 == Òbaczë téż == * [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{CIS}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Zrzesznica Samòstójnëch Państw]] [[Kategòrëjô:Òrganizacje midzënôrodné]] bbonkzq0gdixd163afsuyr509p4djcv 0 12403 206430 193980 2026-07-10T09:05:55Z Terrus38 14026 206430 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=‏جمهوريّة تشاد‎ Jumhuriyat Tashad<br> République du Tchad|fana=Flag of Chad.svg|herb=Coat of arms of Chad.svg|miono-genitiw=Czadu|miono=Repùblika Czadu|mòtto=Unité, Travail, Progrès<br>(Jednosc, Prôcô, Pòkrok)|na karce=Location Chad AU Africa.svg|jãzëk=[[francësczi jãzëk|francësczi]], [[arabsczi jãzëk|arabsczi]]|dëtk=CFAńsczi frank|kòd dëtka=CFA|kòd=TD|stolëca=Ndżamena|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=1 284 000|procent-wòdë=-|rok=2026|lëdztwò=21,560,380|czasowô cona=+1|himn=La Tchadienne<br>Pieśń Czadu <center>[[File:La Tchadienne (instrumental).ogg]]</center>|Internet=.td|telefón=235|Prezydeńt=Mahamat Idriss Deby|Premiéra=Allamaye Halina}} '''Czad''' ([[Francësczi jãzëk|fr]]. ''Tchad'', [[Arabsczi jãzëk|arab]]. ‏'''تشاد‎''') – je państwã w centralny [[Afrika|Africe]], dzélowo na Saharze, bez przestãpù do mòrza. Greńczë z [[Niger|Nigrã]], [[Nigeriô|Nigerią]], [[Kamerùn|Kamerùnã]], [[Repùblika Westrzódnoafrikańskô|Centralą Afriką]], [[Sùdan|Sudanã]] ë [[Libiô|Libią]]. == Demògrafiô == * lëdztwò: 21,560,380 (2026)<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/chad-population/ Chad population] Worldometer</ref> * religie<ref>[https://minorityrights.org/country/chad/ Chad - minority right groups]</ref>: ** [[Islam]]: 52.1% ** [[Chrzescëjaństwò]]: 44.2% *** [[Protestantizm]]: 23.9% *** [[Katolëcczi Kòscół]]: 20% *** jinsze chrzescëjańsczé: 0.3% **Animizm: 0.3% **brak: 2.8% **nieòpisóne 0.7% == Geògrafiô == * Wiéchrzëzna: 1 284 000 km² * Grańce: ** òglowô długòsc wszëtczich grańców: 6,406 km ** Państwa, z jaczimi ma grańce: Kamerùn 1,116 km; Repùblika Westrzódnoafrikańskô 1,556 km; Libiô 1,050 km; Niger 1,196 km; Nigeriô 85 km; Sùdan 1,403 km == Władza == * prezydeńt: Mahamat Idriss Deby<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2024/5/24/chads-deby-sworn-in-as-president-as-allamaye-halina-named-new-pm Chad’s Deby sworn in as president as Allamaye Halina named new PM] Al Jazeera</ref> * prémier: Allamaye Halina<ref>[https://chadembassy.in/prime-minister-of-the-chad-republic/ Prime Minister of The Chad Republic] Chad Embassy in India</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} [[Kategòrëjô:Afrika]] hyw61vcu64nbz9c324jo9cjl2xb07b1 206457 206430 2026-07-10T09:19:10Z Terrus38 14026 206457 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=‏جمهوريّة تشاد‎ Jumhuriyat Tashad<br> République du Tchad|fana=Flag of Chad.svg|herb=Coat of arms of Chad.svg|miono-genitiw=Czadu|miono=Repùblika Czadu|mòtto=Unité, Travail, Progrès<br>(Jednosc, Prôcô, Pòkrok)|na karce=Location Chad AU Africa.svg|jãzëk=[[francësczi jãzëk|francësczi]], [[arabsczi jãzëk|arabsczi]]|dëtk=CFAńsczi frank|kòd dëtka=CFA|kòd=TD|stolëca=Ndżamena|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=1 284 000|procent-wòdë=-|rok=2026|lëdztwò=21,560,380|czasowô cona=+1|himn=La Tchadienne<br>Pieśń Czadu <center>[[File:La Tchadienne (instrumental).ogg]]</center>|Internet=.td|telefón=235|Prezydeńt=Mahamat Idriss Deby|Premiéra=Allamaye Halina}} '''Czad''' ([[Francësczi jãzëk|fr]]. ''Tchad'', [[Arabsczi jãzëk|arab]]. ‏'''تشاد‎''') – je państwã w centralny [[Afrika|Africe]], dzélowo na Saharze, bez przestãpù do mòrza. Greńczë z [[Niger|Nigrã]], [[Nigeriô|Nigerią]], [[Kamerùn|Kamerùnã]], [[Repùblika Westrzódnoafrikańskô|Centralą Afriką]], [[Sudan|Sudanã]] ë [[Libiô|Libią]]. == Demògrafiô == * lëdztwò: 21,560,380 (2026)<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/chad-population/ Chad population] Worldometer</ref> * religie<ref>[https://minorityrights.org/country/chad/ Chad - minority right groups]</ref>: ** [[Islam]]: 52.1% ** [[Chrzescëjaństwò]]: 44.2% *** [[Protestantizm]]: 23.9% *** [[Katolëcczi Kòscół]]: 20% *** jinsze chrzescëjańsczé: 0.3% **Animizm: 0.3% **brak: 2.8% **nieòpisóne 0.7% == Geògrafiô == * Wiéchrzëzna: 1 284 000 km² * Grańce: ** òglowô długòsc wszëtczich grańców: 6,406 km ** Państwa, z jaczimi ma grańce: Kamerùn 1,116 km; Repùblika Westrzódnoafrikańskô 1,556 km; Libiô 1,050 km; Niger 1,196 km; Nigeriô 85 km; Sudan 1,403 km == Władza == * prezydeńt: Mahamat Idriss Deby<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2024/5/24/chads-deby-sworn-in-as-president-as-allamaye-halina-named-new-pm Chad’s Deby sworn in as president as Allamaye Halina named new PM] Al Jazeera</ref> * prémier: Allamaye Halina<ref>[https://chadembassy.in/prime-minister-of-the-chad-republic/ Prime Minister of The Chad Republic] Chad Embassy in India</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} [[Kategòrëjô:Afrika]] 25vd66tqewz5xs2hzoy3xv025i19j5l 0 12417 206159 201827 2026-07-09T23:49:48Z Iketsi 3254 {{jãz.|xx}} 206159 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Pirogue running on the Mekong at golden hour between Don Det and Don Khon Laos.jpg|mały|[[Piroga]] ([[Laòs]])]] [[Òbrôzk:Nile R02.jpg|mały|[[Nil]]]] '''Rzéka''' – nôtëralny, wiéchrzëznowy [[cek]], płënący w wëżłobionym bez [[Erozjô|erozjã]] rzéczną [[Kòrëto rzéczi|kòrëce]], cządowò zaléwający [[Dolëna|dolënã]] rzéczną. W [[Pòlskô|Pòlsce]] przëjimô sã, że rzékã stanowi cek ò wiéchrzëzni [[Dorzéczé|dorzécza]] pòwiżé 100 km². == Etimòlogiô == Kaszëbsczé słowò ''rzéka'' mô swoje òdpòwiedniczi w jinszich [[Słowiańsczé jãzëczi|słowiańsczich jãzëkach]] ({{jãz.|ru}} река, {{jãz.|bg}} река, {{jãz.|hbs}} ''река/reka'' itd.) Słowama witnyma, wëstãpującëma w jinszich indoeùropejsczich jãzëkach, spòkrewnione m.jin. z {{jãz.|in}} rïti, starnoind. rayas, {{jãz.|la}} rivus, {{jãz.|fr}} rivière, {{jãz.|en}} river, morfemë rdzénné wëmienionëch słowów to kòntinuantë praindoeùropejsczégò jãzëka rdzénia rei-, wëstãpującégò równowôrtnie z roi- (płënąc, cec), etimòlogiczné łączą sã z słowama rojic sã i zdrój. == Òbaczë téż == * [[Jezoro]] * [[Czôłen]] {{#categorytree:Rzéczi|hideroot=on|mode=pages}} == Bibliografiô == * Bajkiewicz-Grabowska E., Mikulski Z., ''Hydrologia ogólna'', 2007. * Winfried Lampert, Ulrich Sommer, ''Ekologia wód śródlądowych''. * ''Poradnik badania jakości wód'', NFOŚ, Warszawa 1996, ISBN 83-85908-29-3. * Tomasz Urbański, ''Ekologia. Środowisko. Przyroda'', WSiP, Warszawa 1996, ISBN 83-02-05649-9. * ''Encyklopedia powszechna PWN'', Warszawa 2007. * Stanisław Bernatowicz, ''Zasady ekologii środowiska wodnego'', Suwałki 1990. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Rzéczi| ]] 6mcc2bq8jwwca93qlr127kfp1p952na 14 12509 205918 203991 2026-07-09T20:34:00Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Ksążczi]] 205918 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Lingwistika]] [[Kategòrëjô:Lëteratura]] [[Kategòrëjô:Ksążczi]] 3mz5lgdt935lkp36rwzy050n0vm2xw3 0 12524 205892 195785 2026-07-09T19:19:57Z Iketsi 3254 /* Bùtnowé lënczi */ +Gdynia za dwujęzycznymi tablicami. Kaszubski na wjeździe 205892 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gminy z dodatkowymi nazwami.png|mały|Gminë, w jaczich wprowôdzono dodatkowé mionë w jãzëkach miészëznów. (stón na 9 łżëkwiata 2019 r.)]] '''Dwajãzëkòwé jinfòrmacjowé tôfle w Pòlsce'''<ref>{{RKJ|2014|163-171}}</ref> – zgódno z ùstawą z dnia 6 stëcznika 2005 r. ò [[Nôrodné i etniczné miészëznë w Pòlsce|nôrodnëch i etnicznëch miészëznach]] oraz ò òbéńdowim jãzëkù, na zamieszkónëch przez miészëznë placach òbstoji mòżlëwòta wprowadzeniô dodatkowëch mionów w jãzëkach miészëznów. Pòzwë taczé mòże wprowadzac blós w jãzëkach miészëznów ùznônëch ww. ùstawą (nôrodné miészëznë: [[Biôłorëskô miészëzna w Pòlsce|biôłorëskô]], [[Czeskô miészëzna w Pòlsce|czeskô]], [[Lëtewskô miészëzna w Pòlsce|lëtewskô]], [[Miemieckô miészëzna w Pòlsce|miemieckô]], [[Armeńskô miészëznã w Pòlsce|armeńskô]], [[Rëskô miészëznã w Pòlsce|rëskô]], [[Słowackô miészëznã w Pòlsce|słowackô]], [[Ùkrajińskô miészëznã w Pòlsce|ùkrajińskô]] i [[Żëdowskô miészëznã w Pòlsce|żëdowskô]]; etniczné miészëznë: [[Karajimskô miészëzna w Pòlsce|karajimskô]], [[Łemkòwskô miészëzna w Pòlsce|łemkòwskô]], [[Romskô miészëzna w Pòlsce|romskô]] i [[Tatarskô miészëzna w Pòlsce|tatarskô]]) oraz w [[Òbéndowi jãzëk|òbéńdowim jãzëkù]] ([[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim]]). == Gminë z dëbeltnym mionowizną == Wedle stónu na 9 łżëkwiata 2019 r. dodatkòwé miona w jãzëkach nôrodnëch miészëznów òstałë ùstôloné dlô 1252 miestnotów i jich dzélów (dlô 17 [[Gard|gardów]], 792 wsów, 179 dzélów wsów, 45 przësiółków, 135 òsadów, 33 lasowëch òsadów (lesyctwów), 44 kòloniów i 7 dzélów kòloniów i òsadów) w 60 gminach – 827 [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczich]] mionów, 359 [[Miemiecczi jãzëk|miemiecczich]] mionów, 30 [[Lëtewsczi jãzëk|lëtewsczich]] mionów, 27 [[Biôłorusczi jãzëk|biôłorusczich]] mionów i 9 łemkòwsczich mionów, równak w niżódny z gminów nie òstałë ùstôloné dodatkòwé miona dlô wszëtczich miestnotów abò jich dzélów. Nie òstało téż ùstôloné niżódné miono dlô fizjograficznégò òbiektu ni ùrzãdowò nie wprowôdzono dodatkòwëch mionów drowów i placów (taczé miona są równak spòtëkóné w niechtërnëch miestnotach). == Pòzwë sztrasë w jãzëkach miészëznów == Zgódno z ùstawą ò nôrodnëch i etnicznëch miészëznach dodatkowé mionë w jãzëkach miészëznów mòże wprowadzac dlô sztras i placów blós w gminach, w jaczich miészëzna, w chtërnym jãzëkù mô bëc ùstôloné miono, wënosi co nômni 20% mieszkańców, a fakt taczégò wprowadzeniô muszi bëc zaakceptowóny przez [[Minysterstwò Bënowëch Sprawów i Administracji]] (MBSiA) przez wpisanié gminë do „Rejestru gmin, na òbéńdze chtërnëch brëkòwóné są dodatkowé mionë sztras”. == Òbaczë téż == * [[Nôrodné i etniczné miészëznë w Pòlsce]] * [[kaszëbsczi jãzëk]] * [[szląsczi jãzëk]] * [[lëtewsczi jãzëk]] * [[biôłorusczi jãzëk]] * [[niemiecczi jãzëk]] * [[łemkòwsczi jãzëk]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20260416195823/https://radiokaszebe.pl/news/dwujezyczne-tablice-w-jastarni-i-kuznicy-wypelnij-ankiete-806 Dwujęzyczne tablice w Jastarni i Kuźnicy. Wypełnij ankietę] + [https://web.archive.org/web/20260416195826/https://media.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/kleka_news_konsultacje_gmina_jastrania.mp3 .mp3] * [https://web.archive.org/web/20260416195853/https://radiokaszebe.pl/news/burmistrz-selin-o-dwujezycznych-tablicach-w-jastarni-792 Burmistrz Selin o dwujęzycznych tablicach w Jastarni] + [https://web.archive.org/web/20260416195907/https://media.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/kleka_news_jastarnia_konsultacje.mp3 .mp3] * [https://web.archive.org/web/20260709191832/https://radiokaszebe.pl/news/gdynia-za-dwujezycznymi-tablicami-kaszubski-na-wjezdzie-1272 [https://web.archive.org/web/20260709191834/https://media.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/news_tablicegdynia.mp3 Gdynia za dwujęzycznymi tablicami. Kaszubski na wjeździe] .mp3] [[Kategòrëjô:Pòlskô]] rbfjhpfjxoegluqq4hp8hathnzh57oe 205893 205892 2026-07-09T19:20:33Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 205893 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gminy z dodatkowymi nazwami.png|mały|Gminë, w jaczich wprowôdzono dodatkowé mionë w jãzëkach miészëznów. (stón na 9 łżëkwiata 2019 r.)]] '''Dwajãzëkòwé jinfòrmacjowé tôfle w Pòlsce'''<ref>{{RKJ|2014|163-171}}</ref> – zgódno z ùstawą z dnia 6 stëcznika 2005 r. ò [[Nôrodné i etniczné miészëznë w Pòlsce|nôrodnëch i etnicznëch miészëznach]] oraz ò òbéńdowim jãzëkù, na zamieszkónëch przez miészëznë placach òbstoji mòżlëwòta wprowadzeniô dodatkowëch mionów w jãzëkach miészëznów. Pòzwë taczé mòże wprowadzac blós w jãzëkach miészëznów ùznônëch ww. ùstawą (nôrodné miészëznë: [[Biôłorëskô miészëzna w Pòlsce|biôłorëskô]], [[Czeskô miészëzna w Pòlsce|czeskô]], [[Lëtewskô miészëzna w Pòlsce|lëtewskô]], [[Miemieckô miészëzna w Pòlsce|miemieckô]], [[Armeńskô miészëznã w Pòlsce|armeńskô]], [[Rëskô miészëznã w Pòlsce|rëskô]], [[Słowackô miészëznã w Pòlsce|słowackô]], [[Ùkrajińskô miészëznã w Pòlsce|ùkrajińskô]] i [[Żëdowskô miészëznã w Pòlsce|żëdowskô]]; etniczné miészëznë: [[Karajimskô miészëzna w Pòlsce|karajimskô]], [[Łemkòwskô miészëzna w Pòlsce|łemkòwskô]], [[Romskô miészëzna w Pòlsce|romskô]] i [[Tatarskô miészëzna w Pòlsce|tatarskô]]) oraz w [[Òbéndowi jãzëk|òbéńdowim jãzëkù]] ([[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim]]). == Gminë z dëbeltnym mionowizną == Wedle stónu na 9 łżëkwiata 2019 r. dodatkòwé miona w jãzëkach nôrodnëch miészëznów òstałë ùstôloné dlô 1252 miestnotów i jich dzélów (dlô 17 [[Gard|gardów]], 792 wsów, 179 dzélów wsów, 45 przësiółków, 135 òsadów, 33 lasowëch òsadów (lesyctwów), 44 kòloniów i 7 dzélów kòloniów i òsadów) w 60 gminach – 827 [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczich]] mionów, 359 [[Miemiecczi jãzëk|miemiecczich]] mionów, 30 [[Lëtewsczi jãzëk|lëtewsczich]] mionów, 27 [[Biôłorusczi jãzëk|biôłorusczich]] mionów i 9 łemkòwsczich mionów, równak w niżódny z gminów nie òstałë ùstôloné dodatkòwé miona dlô wszëtczich miestnotów abò jich dzélów. Nie òstało téż ùstôloné niżódné miono dlô fizjograficznégò òbiektu ni ùrzãdowò nie wprowôdzono dodatkòwëch mionów drowów i placów (taczé miona są równak spòtëkóné w niechtërnëch miestnotach). == Pòzwë sztrasë w jãzëkach miészëznów == Zgódno z ùstawą ò nôrodnëch i etnicznëch miészëznach dodatkowé mionë w jãzëkach miészëznów mòże wprowadzac dlô sztras i placów blós w gminach, w jaczich miészëzna, w chtërnym jãzëkù mô bëc ùstôloné miono, wënosi co nômni 20% mieszkańców, a fakt taczégò wprowadzeniô muszi bëc zaakceptowóny przez [[Minysterstwò Bënowëch Sprawów i Administracji]] (MBSiA) przez wpisanié gminë do „Rejestru gmin, na òbéńdze chtërnëch brëkòwóné są dodatkowé mionë sztras”. == Òbaczë téż == * [[Nôrodné i etniczné miészëznë w Pòlsce]] * [[kaszëbsczi jãzëk]] * [[szląsczi jãzëk]] * [[lëtewsczi jãzëk]] * [[biôłorusczi jãzëk]] * [[niemiecczi jãzëk]] * [[łemkòwsczi jãzëk]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20260416195823/https://radiokaszebe.pl/news/dwujezyczne-tablice-w-jastarni-i-kuznicy-wypelnij-ankiete-806 Dwujęzyczne tablice w Jastarni i Kuźnicy. Wypełnij ankietę] + [https://web.archive.org/web/20260416195826/https://media.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/kleka_news_konsultacje_gmina_jastrania.mp3 .mp3] * [https://web.archive.org/web/20260416195853/https://radiokaszebe.pl/news/burmistrz-selin-o-dwujezycznych-tablicach-w-jastarni-792 Burmistrz Selin o dwujęzycznych tablicach w Jastarni] + [https://web.archive.org/web/20260416195907/https://media.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/kleka_news_jastarnia_konsultacje.mp3 .mp3] * [https://web.archive.org/web/20260709191832/https://radiokaszebe.pl/news/gdynia-za-dwujezycznymi-tablicami-kaszubski-na-wjezdzie-1272 Gdynia za dwujęzycznymi tablicami. Kaszubski na wjeździe] [https://web.archive.org/web/20260709191834/https://media.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/news_tablicegdynia.mp3 .mp3] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòlskô]] mr3o2vmikt4lh4kdu36xcslif4i0fs0 0 12589 206431 194585 2026-07-10T09:06:16Z Terrus38 14026 206431 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Opłatki wigilijne - 2024.12.24.jpg|mały|]] '''Òpłôtk'''<ref>{{RKJ|2011|24}}</ref><ref>{{sloworz.org|8473|9667}}</ref> (z [[Łacyńsczi jãzëk|łac]]. ''oblatum'' „òfiarny dôr”) – baro cenczi biôłi chlebòwi sëszmiéń, nëczny (czëlë niekwaszony i metłi), wëpiekłi z biôłi [[Mąka|mączi]] i wòdë bez dodôtkù [[Młodze|młodzë]], chtërnym dzelą sã [[Chrzescëjaństwò|chrzescëjani]], zebrany przë [[Wilëjô Gòdów|gòdowim]] stole, [[Skłôdanié żëczbów|składając sobie żëczbë]].<ref>B. Sychta, Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Wrocław-Warszawa-Kraków, 1968, 11 t. II, s. 305</ref> == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:04550 Christmas wafer, PL 2010.JPG| Òbrôzk:Polish Christmas wafer, Christmas Eve dinner, Brisbane, 2023.jpg| Òbrôzk:020211219 150559 gluten free christmas wafers.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Skłôdanié żëczbów]] * [[Jastrë]] * [[Wilëjô Gòdów]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kùltura]] a0wznaqag53vbo2pzv3xo8kcx278fyo 0 12673 205611 205563 2026-07-09T12:37:29Z Iketsi 3254 + 205611 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} [[Òbrôzk:Transcassubia 2005 Gdinio 1.jpg|mały|[[Transcassubia]], 2005 r.]] '''Swiatowi Zjôzd Kaszëbów''' – to je gromada Kaszëbów na [[Dzéń Jednotë Kaszëbów]]<ref>https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/swiatowe-zjazdy-kaszubow/</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Òbaczë téż == * [[Dzéń Jednotë Kaszëbów]] * [[Transcassubia]] * [[Pielgrzimka]] * [[Zjôzd Młodëch Kaszëbów]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/swiatowe-zjazdy-kaszubow/ * 2019: ** https://www.zukowo.pl/XXIV_Swiatowi_Zjzd_Kaszbow_juz_w_sobote_,10,7756#sub_mid ** http://kurierkaszubski.eu/region-po-raz-21-spotkanie-mieszkancow-calego-regionu/ * 2021: ** https://powiat.puck.pl/aktualnosci/zjazd-kaszubow.html XXII Zjazd Kaszubów w Pucku * 2023: ** {{YouTube|rNX103yGodA|XXIV Światowy Zjazd Kaszubów w Kartuzach}} ** https://web.archive.org/web/20251111165319/https://www.zawszepomorze.pl/artykul/9152,szansa-i-wezwanie-felieton-po-kaszubsku ** https://kurierbytowski.com.pl/artykul/kartuz-rcza-na-swiatowi-n1454032 ** https://www.zukowo.pl/XXIV_Swiatowi_Zjzd_Kaszbow_juz_w_sobote_,10,7756#sub_mid ** https://web.archive.org/web/20260504162106/https://transinfo.pl/wp-content/uploads/2023/07/386060d1eb826bcebdbe867bb02adb57-725x1024-1.jpg * 2024: ** {{YouTube|PhKkqbvZRgc|Zapraszamy na XXV Światowy Zjazd Kaszubów, który odbędzie się w Kościerzynie w dniu 6 lipca 2024r.}} ** https://otowejherowo.pl/03/07/2024/kaszuby-swietuja-juz-w-sobote-25-swiatowy-zjazd-kaszubow-w-koscierzynie/ ** https://www.kaszubi.pl/news/view/zapraszamy-na-xxv-swiatowy-zjazd-kaszubow-w-koscierzynie * 2025: ** https://www.gdansk.pl/wiadomosci/Pociagiem-z-Gdanska-na-Swiatowy-Zjazd-Kaszubow,a,290942 ** {{YouTube|Ur1GRQ542qA|Światowy Zjazd Kaszubów 2025 w Szemudzie {{!}} kaszuby24.pl}} * 2026: ** [https://web.archive.org/web/20260416211611/https://radiokaszebe.pl/news/swiatowy-zjazd-kaszubow-w-gdyni-scenariusz-i-atrakcje-imprezy-811 Światowy Zjazd Kaszubów w Gdyni. Scenariusz i atrakcje imprezy] + [https://web.archive.org/web/20260416191000/https://media.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/news_zjazd_13_04.mp3 .mp3] ** https://web.archive.org/web/20251213134427/https://trojmiasto.eska.pl/gdynia-pamieta-o-swoich-korzeniach-taka-impreza-odbedzie-sie-tu-w-2026-roku-aa-kUjA-Tfg4-RrgA.html ** https://100.gdynia.pl/en/aktualnosci/27-swiatowy-zjazd-kaszubow-w-gdyni-juz-11-lipca-o-czym-warto-wiedziec ** https://radiokaszebe.pl/news/swiatowy-zjazd-kaszubow-wraca-do-gdyni-sprawdz-atrakcje-1429 ** https://www.youtube.com/watch?v=e2lEMqm0WCM * 2027: ** https://mojestrone.com/artykul/za-dwa-lata-swiatowi-n1514531 === Szëkba === {{Szëkba|Światowy Zjazd Kaszubów}} {{Szëkba|Swiatowi Zjôzd Kaszëbów}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] actyp5c41az0osmi4rbmh9ze4j1s141 205616 205611 2026-07-09T13:06:28Z Iketsi 3254 + 205616 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} [[Òbrôzk:Transcassubia 2005 Gdinio 1.jpg|mały|[[Transcassubia]], 2005 r.]] [[Òbrôzk:David Shulist 2024.jpg|mały|Dawid Szulëst na Swiatowim Zjezdze Kaszëbów w Kòscérznie, 2024]] '''Swiatowi Zjôzd Kaszëbów''' – gromada [[Kaszëbi|Kaszëbów]] z całégò swiata<ref>https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/swiatowe-zjazdy-kaszubow/</ref>. * 2011 (XIII) * 2012 (XVI) * 2013 (XV) * 2014 (XVI) * 2015 (XVII) – [[Réda]]<ref>https://web.archive.org/web/20180302182840/http://belok.kaszubia.com/category/zjazde-kaszebow-zjazdy-kaszubow</ref> * 2016 (XVIII) – * 2017 (XIX) – [[Rëmiô|Rumia]]<ref>https://web.archive.org/web/20191221084220/http://belok.kaszubia.com/wp-content/uploads/2017/07/DSC07658.jpg</ref> * 2018 (XX) – [[Lëzëno]] * 2019 (XXI) – [[Chònice]] (powrót do miejsca narodzin tradycji) * 2020 COVID-19 * 2021 (XXII) – [[Pùck]] * 2022 (XXIII) – [[Brusë]] * 2023 (XXIV) – [[Kartuzë]] (XXIV Zjôzd, z okazji 100-lecia miasta) * 2024 (XXV) – [[Kòscérzna]] * 2025 (XXVI) – [[Szëmôłd]] * 2026 (XXVII) – [[Gdiniô]] * 2027 (XXVIII) – [[Miastkò]]<ref>https://mojestrone.com/artykul/za-dwa-lata-swiatowi-n1514531</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Òbaczë téż == * [[Dzéń Jednotë Kaszëbów]] * [[Transcassubia]] * [[Pielgrzimka]] * [[Zjôzd Młodëch Kaszëbów]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/swiatowe-zjazdy-kaszubow/ * 2019: ** https://www.zukowo.pl/XXIV_Swiatowi_Zjzd_Kaszbow_juz_w_sobote_,10,7756#sub_mid ** http://kurierkaszubski.eu/region-po-raz-21-spotkanie-mieszkancow-calego-regionu/ * 2021: ** https://powiat.puck.pl/aktualnosci/zjazd-kaszubow.html XXII Zjazd Kaszubów w Pucku * 2023: ** {{YouTube|rNX103yGodA|XXIV Światowy Zjazd Kaszubów w Kartuzach}} ** https://web.archive.org/web/20251111165319/https://www.zawszepomorze.pl/artykul/9152,szansa-i-wezwanie-felieton-po-kaszubsku ** https://kurierbytowski.com.pl/artykul/kartuz-rcza-na-swiatowi-n1454032 ** https://www.zukowo.pl/XXIV_Swiatowi_Zjzd_Kaszbow_juz_w_sobote_,10,7756#sub_mid ** https://web.archive.org/web/20260504162106/https://transinfo.pl/wp-content/uploads/2023/07/386060d1eb826bcebdbe867bb02adb57-725x1024-1.jpg * 2024: ** {{YouTube|PhKkqbvZRgc|Zapraszamy na XXV Światowy Zjazd Kaszubów, który odbędzie się w Kościerzynie w dniu 6 lipca 2024r.}} ** https://otowejherowo.pl/03/07/2024/kaszuby-swietuja-juz-w-sobote-25-swiatowy-zjazd-kaszubow-w-koscierzynie/ ** https://www.kaszubi.pl/news/view/zapraszamy-na-xxv-swiatowy-zjazd-kaszubow-w-koscierzynie * 2025: ** https://www.gdansk.pl/wiadomosci/Pociagiem-z-Gdanska-na-Swiatowy-Zjazd-Kaszubow,a,290942 ** {{YouTube|Ur1GRQ542qA|Światowy Zjazd Kaszubów 2025 w Szemudzie {{!}} kaszuby24.pl}} * 2026: ** [https://web.archive.org/web/20260416211611/https://radiokaszebe.pl/news/swiatowy-zjazd-kaszubow-w-gdyni-scenariusz-i-atrakcje-imprezy-811 Światowy Zjazd Kaszubów w Gdyni. Scenariusz i atrakcje imprezy] + [https://web.archive.org/web/20260416191000/https://media.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/news_zjazd_13_04.mp3 .mp3] ** https://web.archive.org/web/20251213134427/https://trojmiasto.eska.pl/gdynia-pamieta-o-swoich-korzeniach-taka-impreza-odbedzie-sie-tu-w-2026-roku-aa-kUjA-Tfg4-RrgA.html ** https://100.gdynia.pl/en/aktualnosci/27-swiatowy-zjazd-kaszubow-w-gdyni-juz-11-lipca-o-czym-warto-wiedziec ** https://radiokaszebe.pl/news/swiatowy-zjazd-kaszubow-wraca-do-gdyni-sprawdz-atrakcje-1429 ** https://www.youtube.com/watch?v=e2lEMqm0WCM === Szëkba === {{Szëkba|Światowy Zjazd Kaszubów}} {{Szëkba|Swiatowi Zjôzd Kaszëbów}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] 6jb8f5ovh3hgdvzxlizyrm4wrybsu7h 0 12675 205618 204895 2026-07-09T13:16:43Z Iketsi 3254 + 205618 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} <div class="thumb tright"> <div class="thumbinner" style="width:500px;"> {| style="border:1px solid #ccc;" |- | [[Òbrôzk:Transcassubia 2005 Gdinio 1 (cropped 250x250px).jpg|250px|alt=|Transcassubia 2005|link=]] | [[Òbrôzk:Transcassubia 2005 Gdinio 2 (cropped 250×250px).jpg|250px|alt=|Transcassubia 2005|link=]] |} <div class="thumbcaption">Transcassubia</div> </div> </div> '''Transcassubia''' – specjalnô banowô liniô na [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]]<ref>https://dziennikbaltycki.pl/swiatowy-zjazd-kaszubow-w-brusach-pociag-transcassubia-z-chojnic-wyjechal-o-godz-1038-zdjecia-wideo/ar/c13-16536571</ref>. Kòżdorocznie jedze jinãdë. == 2024 == <mapframe width="250" height="250" text="Transcassubia (2024)"> [ { "type": "ExternalData", "service": "geopoint", "properties": { "marker-symbol": "rail", "marker-color": "FFD700" }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P81 wd:Q139382712; wdt:P625 ?geo . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'csb,mul'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#000", "stroke-width": 3 }, "ids": "Q139382712" } ] </mapframe> {| class="wikitable" |+ ! colspan="2" |2024<ref>https://zkaszub.info/wazna-informacja-dotyczaca-biletow-na-transcassubie/</ref> |- ![[Hél]] !Chojnice |- |[[Jurata]] |Męcikał |- |[[Jastarniô]] |[[Brusë]] |- |Kuźnica (Hel) |Lubnia |- |[[Chałëpë]] |Dziemiany Kaszubskie |- |[[Wiôlgô Wies]] |[[Lëpùsz]] |- |[[Swôrzewò]] |[[Łubianô]] |- |[[Pùck]] !Kościerzyna |- |[[Żelëstrzewò]] | rowspan="18" | |- |[[Mrzeżëno]] |- |Réda Rekowo |- |[[Réda]] |- |[[Rëmiô]] |- |Gdynia Chylonia |- !Gdynia Główna |- !Gdynia Główna |- |Gdynia Karwiny |- |Gdańsk Osowa |- |[[Rãbiechòwò]] |- |Żukowo Wsch. |- |[[Żukòwò]] |- |[[Bòrkòwò]] |- |[[Somònino]] |- |Sławki |- |[[Wieżëca]] |- |Gołubie Kaszubskie |- ![[Kòscérzna]] | |} == 2026 == {| class="wikitable" ! ! !90416 !90418 |- ! ! !#12 !#12 |- ![[Wiôlgô Wies]]<ref>https://web.archive.org/web/20260504161120/https://odkryjpomorze.pl/storage/2026/03/post/1683/26418/transcassubia-22-marca-2026-rozklad-jazdy.pdf</ref> !o !17:00 !18:00 |- |[[Swôrzewò]] |o |17:05 |18:06 |- |[[Pùck]] |o |17:11 |18:12 |- |[[Żelëstrzewò]] |o |17:16 |18:17 |- |[[Mrzeżëno]] |o |17:28 |18:21 |- |Réda Rekowo |o |17:32 |18:25 |- |[[Réda]] |o |17:37 |18:33 |- |[[Rëmiô]] |o |17:42 |18:38 |- |Gdynia Chylonia |o |17:48 |18:43 |- !Gdynia Główna !p !17:55 !18:50 |} {{Aktualizacjô|Òstatnô=2026-03-22|Nastãpnô=+1 rok}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Òbaczë téż == * [[Dzéń Jednotë Kaszëbów]] * [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|jANl31iDr7k|FUCUS - Banowô frańtówka}} * 2013: ** https://kurier-kolejowy.pl/aktualnosci/14924/transcassubia--na-zjazd-kaszubow.html * 2018: ** https://luzino.eu/pl/rozklad-pociagu-transcassubia/ * 2019: ** {{YouTube|-5b7mm4xZ0I|Transcassubia — Piotr Paskal Pastalenc}} (https://gdansk.tvp.pl/45944018/transcassubia) * 2022: ** {{YouTube|3jPCtNnOBl4|Push-pull po kaszubsku: "TRANSCASSUBIA 2022" SM42-329 i SU42-521 // TRANSCASSUBIA 2022 special}} ** {{YouTube|tmXgxZFqHss|Transcassubia 2022. Pociągiem do Brus na XXIII Światowy Zjazd Kaszubów}} * 2023: ** {{YouTube|rNX103yGodA|XXIV Światowy Zjazd Kaszubów w Kartuzach}} ** https://www.rynek-kolejowy.pl/wiadomosci/kaszubi-z-calego-swiata-zjechali-do-kartuz-w-przyszlym-roku-spotkaja-sie-w-koscierzynie-114189.html ** https://mojestrone.com/artykul/banow-frantowka-2023-n2252430 * 2024: ** https://web.archive.org/web/20251116024454/https://zkaszub.info/wazna-informacja-dotyczaca-biletow-na-transcassubie/ ** https://web.archive.org/web/20251215143324/https://zkaszub.info/swiatowy-zjazd-kaszubow-w-koscierzynie-juz-na-poczatku-lipca-zobacz-jak-pojedzie-transcassubia/ * 2025: ** [https://web.archive.org/web/20260504161436/https://www.zawszepomorze.pl/artykul/20500,xxvi-swiatowy-zjazd-kaszubow-w-szemudzie-mamy-dokladny-rozklad-jazdy-transcassubia XXVI Światowy Zjazd Kaszubów w Szemudzie. Mamy dokładny rozkład jazdy Transcassubią] ** [https://web.archive.org/web/20251207032716/https://www.zawszepomorze.pl/artykul/20666,transcassubia-z-kartuz-do-luzina-przez-trojmiasto-na-zjazd-kaszubow Transcassubią z Kartuz do Luzina przez Trójmiasto na zjazd Kaszubów.] Galeriô: [https://web.archive.org/web/20260504145140/https://static2.zawszepomorze.pl/data/media/2025/07/05/transcassubia-jechali-na-swiatowy-zjazd-kaszubow-1751716002-0.jpg 1] [https://web.archive.org/web/20260504155820/https://static2.zawszepomorze.pl/data/media/2025/07/05/transcassubia-jechali-na-swiatowy-zjazd-kaszubow-1751716005-1.jpg 2] [https://web.archive.org/web/20260504143900/https://static2.zawszepomorze.pl/data/media/2025/07/05/transcassubia-jechali-na-swiatowy-zjazd-kaszubow-1751716008-2.jpg 3] [https://web.archive.org/web/20260504144033/https://static2.zawszepomorze.pl/data/media/2025/07/05/transcassubia-jechali-na-swiatowy-zjazd-kaszubow-1751716011-3.jpg 4] [https://web.archive.org/web/20260504144107/https://static2.zawszepomorze.pl/data/media/2025/07/05/transcassubia-jechali-na-swiatowy-zjazd-kaszubow-1751716014-4.jpg 5] [https://web.archive.org/web/20260504144132/https://static2.zawszepomorze.pl/data/media/2025/07/05/transcassubia-jechali-na-swiatowy-zjazd-kaszubow-1751716017-5.jpg 6] * 2026: ** [https://web.archive.org/web/20260504161120/https://odkryjpomorze.pl/storage/2026/03/post/1683/26418/transcassubia-22-marca-2026-rozklad-jazdy.pdf Rozkład jazdy połączeń na Dzień Jedności Kaszubów 22.03.2026] ** https://web.archive.org/web/20260416212915/https://radiokaszebe.pl/news/pociag-transcassubia-po-raz-pierwszy-na-dzien-jednosci-kaszubow-663 ** https://web.archive.org/web/20260416185650/https://radiokaszebe.pl/podcasts/kleka-informacje-z-kaszub-179/swiatowy-zjazd-kaszubow-i-edukacja-ekologiczna-kleka-13-04-14-55-csb-335 + [https://web.archive.org/web/20260416185708/https://media.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/kleka_13_04_1455.mp3 .mp3] ** https://web.archive.org/web/20260708030025/https://radiokaszebe.pl/news/trzy-pociagi-transcassubia-dowioza-uczestnikow-na-zjazd-kaszubow-1421 [https://web.archive.org/web/20260708030027im_/https://media.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/kleka_szk_transcassubia.mp3 .mp3] === Szëkba === {{Szëkba}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] lnvlioapc9ny0he9pfs9vr3r3n9pdbf 0 12802 206181 199195 2026-07-10T00:15:13Z Iketsi 3254 [[Niemiecczi jãzëk|niem]].→{{jãz.|de}}; <abbr>an.</abbr>→{{jãz.|en}} 206181 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Niemieckô Rzesza|gwôsné miono=Deutsches Reich|lata jistnienia=1918–1933|fana=Flag of Germany (3-2).svg|herb=Wappen Deutsches Reich (Weimarer Republik).svg|miono-genitiw=Miemiecczégò|mòtto=Einigkeit und Recht und Freiheit”<br> („Jednosc i sprawiedlëwòsci wòlnosc”)|himn=Das Lied der Deutschen|na karce=Karte des Deutschen Reiches, Weimarer Republik-Drittes Reich 1919–1937.svg|jãzëk=[[niemiecczi jãzëk|niemiecczi]]|stolëca=Berlëno|fòrma państwa=repùblika|kònstitucjô=Weimarskô Kònstitucjô|Prezydeńt=[[Paul von Hindenburg]]|Premiéra=[[Adolf Hitler]]|data ùsôdzenia=9 lëstopadnika 1918|data lëkwidacji=15 Strëmiannika 1933|wiéchrzëzna=468 787|dëtk=niemieckô markô|czasowô cona=+1|lëdztwò=67 700 000<ref>''[https://www.statista.com/statistics/1066918/population-germany-historical/ Population of Germany 1800-2020]'' [online], Statista [dost. 2026-04-25] ({{jãz.|en}}).</ref>|rok=1933}} '''Weimarskô Repùblika''' ({{jãz.|de}} ''Weimarer Republik'') – nieòficjalné miono Miemców midzë òbaleniô mònarchii a òbjimniãcô wëszëznë bez [[Adolf Hitler|Adolfa Hitlera]]. W lëstopadnikù 1918 miôła môl rewòlucje, z chtërni przëczënë abdikowôł niemiecczi cysôrz Wilhelm II, a wëszëznã òbjili socjaldemòkracë<ref>[https://www.bundestag.de/resource/blob/189772/november_revolution.pdf ''The November revolution, 1918/1919''] Deutscher Bundestag [dost. 2026-04-26]</ref>. Niemieckô Nôrôdnô Gromada òbradowôłô w [[Weimar|Weimarze]], z przëczënë biotków w [[Berlëno|Berlënie]]<ref>[https://www.picture-alliance.com/en/webseries/weimar-republic-foundation-of-the-republic-w369265 ''Weimar Republic - Foun­da­tion of the Republic''] Picture Alliance [dost. 2026-04-26]</ref>. W 1919 Gromada przeprowadzëłô prezydencką welacjã ë pierszim prezydeńtã Niemiecczi òstôł Friedrich Ebert<ref>[https://www.britannica.com/place/Weimar-Republic#ref339527 ''Weimar Constitution''] Encyclopedia Britannica [dost. 2026-04-26]</ref>. Weimarskô Repùblika doswiadczëłô gòspòdarzeniowy krizë. Miôła môl hiperinflacje z przëczënë dodrëkù piądzë pò [[I swiatowô wòjna|I swiatowi wòjnie]]<ref>Łabuz&nbsp;M., ''[https://warhist.pl/wojna/hiperinflacja-w-republice-weimarskiej/ Hiperinflacja w Republice Weimarskiej]'' [online], II WOJNA ŚWIATOWA - najlepszy portal poświęcony historii, 8 gòdnika 2021 [dost. 2026-04-25].</ref>. Repùblika bëła też pòliticzné òdizolowónô, zjinaczełô sã to w 1922 czedë pòdpisano diplomaticzny ùkłôd w Rapallo z Ruską<ref>''[https://www.polska-zbrojna.pl/home/articleshow/37032?t=Rapallo-czyli-obalanie-wersalskiego-ladu Rapallo, czyli obalanie wersalskiego ładu]'' [online], www.polska-zbrojna.pl [dost. 2026-04-25].</ref>. W 1925 krôj pòdpisôł ùkłôd w Locarno (reńsczi ùgòdë) z Belgią ë Francëją chtërën gwarantowôł nienarëszalnosc grańc<ref>[https://polskiemiesiace.ipn.gov.pl/mie/wszystkie-wydarzenia/wrzesien-1939/kalendarium/ku-agresji-na-polske-i ''Ku agresji na Polskę i Wojnie Światowej - kwiecień 1922 - sierpień 1939''] Polskie Miesiące [dost. 2026-04-26]</ref>. W 1926 Niemcë dołãczëłë do Lidżi Nôrôdów<ref>''[https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1919Parisv13/ch10subch1 Historical Documents - Office of the Historian]'' [online], history.state.gov [dost. 2026-04-25].</ref>. 31 lëpińca 1932 partiô Adolfa Hitlera, NSDAP dobëłô welacjã do parlamentu, a òn sam 30 stëcznika 1933 òstôł kanclérã Niemiec<ref>''[https://polskieradio24.pl/artykul/2348363,pierwsze-zwyciestwo-hitlera-31-lipca-1932-roku-nsdap-wygralo-wybory-do-reichstagu Pierwsze zwycięstwo Hitlera. 31 lipca 1932 roku NSDAP wygrało wybory do Reichstagu]'' [online], Polskie Radio 24 [dost. 2026-04-25].</ref>. == Òbaczë téż == * [[Niemieckô]] * [[III Rzesza]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Dôwne państwa w Eùropie]] [[Kategòrëjô:Miemieckô]] 9y71cco114wl8qbqrbwa1z1pyc5lmct 206215 206181 2026-07-10T00:27:30Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}}; [[Niemiecczi jãzëk|niem]].→{{jãz.|de}}; <abbr>an.</abbr>→{{jãz.|en}} 206215 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Niemieckô Rzesza|gwôsné miono=Deutsches Reich|lata jistnienia=1918–1933|fana=Flag of Germany (3-2).svg|herb=Wappen Deutsches Reich (Weimarer Republik).svg|miono-genitiw=Miemiecczégò|mòtto=Einigkeit und Recht und Freiheit”<br> („Jednosc i sprawiedlëwòsci wòlnosc”)|himn=Das Lied der Deutschen|na karce=Karte des Deutschen Reiches, Weimarer Republik-Drittes Reich 1919–1937.svg|jãzëk=[[niemiecczi jãzëk|niemiecczi]]|stolëca=Berlëno|fòrma państwa=repùblika|kònstitucjô=Weimarskô Kònstitucjô|Prezydeńt=[[Paul von Hindenburg]]|Premiéra=[[Adolf Hitler]]|data ùsôdzenia=9 lëstopadnika 1918|data lëkwidacji=15 Strëmiannika 1933|wiéchrzëzna=468 787|dëtk=niemieckô markô|czasowô cona=+1|lëdztwò=67 700 000<ref>''[https://www.statista.com/statistics/1066918/population-germany-historical/ Population of Germany 1800-2020]'' [online], Statista [dost. 2026-04-25] ({{jãz.|en}}).</ref>|rok=1933}} '''Weimarskô Repùblika''' ({{jãz.|de}} ''Weimarer Republik'') – nieòficjalné miono Miemców midzë òbaleniô mònarchii a òbjimniãcô wëszëznë bez [[Adolf Hitler|Adolfa Hitlera]]. W lëstopadnikù 1918 miôła môl rewòlucje, z chtërni przëczënë abdikowôł niemiecczi cysôrz Wilhelm II, a wëszëznã òbjili socjaldemòkracë<ref>[https://www.bundestag.de/resource/blob/189772/november_revolution.pdf ''The November revolution, 1918/1919''] Deutscher Bundestag [dost. 2026-04-26]</ref>. Niemieckô Nôrôdnô Gromada òbradowôłô w [[Weimar|Weimarze]], z przëczënë biotków w [[Berlëno|Berlënie]]<ref>[https://www.picture-alliance.com/en/webseries/weimar-republic-foundation-of-the-republic-w369265 ''Weimar Republic - Foun­da­tion of the Republic''] Picture Alliance [dost. 2026-04-26]</ref>. W 1919 Gromada przeprowadzëłô prezydencką welacjã ë pierszim prezydeńtã Niemiecczi òstôł Friedrich Ebert<ref>[https://www.britannica.com/place/Weimar-Republic#ref339527 ''Weimar Constitution''] Encyclopedia Britannica [dost. 2026-04-26]</ref>. Weimarskô Repùblika doswiadczëłô gòspòdarzeniowy krizë. Miôła môl hiperinflacje z przëczënë dodrëkù piądzë pò [[I swiatowô wòjna|I swiatowi wòjnie]]<ref>Łabuz&nbsp;M., ''[https://warhist.pl/wojna/hiperinflacja-w-republice-weimarskiej/ Hiperinflacja w Republice Weimarskiej]'' [online], II WOJNA ŚWIATOWA - najlepszy portal poświęcony historii, 8 gòdnika 2021 [dost. 2026-04-25].</ref>. Repùblika bëła też pòliticzné òdizolowónô, zjinaczełô sã to w 1922 czedë pòdpisano diplomaticzny ùkłôd w Rapallo z Ruską<ref>''[https://www.polska-zbrojna.pl/home/articleshow/37032?t=Rapallo-czyli-obalanie-wersalskiego-ladu Rapallo, czyli obalanie wersalskiego ładu]'' [online], www.polska-zbrojna.pl [dost. 2026-04-25].</ref>. W 1925 krôj pòdpisôł ùkłôd w Locarno (reńsczi ùgòdë) z Belgią ë Francëją chtërën gwarantowôł nienarëszalnosc grańc<ref>[https://polskiemiesiace.ipn.gov.pl/mie/wszystkie-wydarzenia/wrzesien-1939/kalendarium/ku-agresji-na-polske-i ''Ku agresji na Polskę i Wojnie Światowej - kwiecień 1922 - sierpień 1939''] Polskie Miesiące [dost. 2026-04-26]</ref>. W 1926 Niemcë dołãczëłë do Lidżi Nôrôdów<ref>''[https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1919Parisv13/ch10subch1 Historical Documents - Office of the Historian]'' [online], history.state.gov [dost. 2026-04-25].</ref>. 31 lëpińca 1932 partiô Adolfa Hitlera, NSDAP dobëłô welacjã do parlamentu, a òn sam 30 stëcznika 1933 òstôł kanclérã Niemiec<ref>''[https://polskieradio24.pl/artykul/2348363,pierwsze-zwyciestwo-hitlera-31-lipca-1932-roku-nsdap-wygralo-wybory-do-reichstagu Pierwsze zwycięstwo Hitlera. 31 lipca 1932 roku NSDAP wygrało wybory do Reichstagu]'' [online], Polskie Radio 24 [dost. 2026-04-25].</ref>. == Òbaczë téż == * [[Niemieckô]] * [[III Rzesza]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dôwne państwa w Eùropie]] [[Kategòrëjô:Miemieckô]] 7mzi94x4tr3kpbftdf2j7y36iwz27vu 0 12803 206210 204719 2026-07-10T00:26:09Z Iketsi 3254 <abbr>an.</abbr>→{{jãz.|en}}; <abbr>pòl.</abbr>→{{jãz.|pl}}; (pòl.)→({{jãz.|pl}}) 206210 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Beit-e Rahbari logo.svg|mały|Logò Gabinetu Nôweższi Wódcowi Wëszëznë Jislamsczi Repùbliczi Iranu]] '''Nôweższi Wódca Iranu''' ({{jãz.|fa}} رهبر جمهوری اسلامی ایران) – titel przédnika kraju w [[Iran|Iranie]] òd 1979, je òn wëbieróny bez Gromadã Znajôrzów. Wódca mô szëroczé ùdowierzeniô, m.jin. mianowanié wësoczich ùrzãdników, w tim sãdzów, nôleżników Rewolucëjny Wachtë ë nôleżników Radzëznë Dozérców Kònstitucje<ref>''[https://charterforcompassion.org/arts/arts/seda-voices-of-iran/the-iranian-constitution-and-governing-structure.html The Iranian Constitution and Governing Structure : Seda: Voices of Iran : Arts : Arts : Charter for Compassion]'' [online], charterforcompassion.org [dost. 2025-06-23] ({{jãz.|en}}).</ref>. Nôweższi Wódca wërzekł wòjnã, zwòni pòwszëchną mòbilizacjã, mòże dimisjonowac przédnika a téż je zwiérzchnikã ë przédnodowòdzącym zbrojnëch sëł<ref>''[https://pulaski.pl/analiza-iran-po-nieuchronnej-zmianie-najwyzszego-przywodcy/ Iran po nieuchronnej zmianie najwyższego przywódcy]'' [online], Fundacja im. Kazimierza Pułaskiego, 19 séwnika 2016 [dost. 2025-06-23] ({{jãz.|pl}}).</ref>. Kòntroluje wëmiar sprawiedlëwòtë ë państwòwé media<ref>''[https://www.fakt.pl/polityka/przywodca-iranu-ajatollah-ali-chamenei-i-potega-finansowa-jego-rodziny/1ekkvxg?srcc=undefined&utm_v=2 Kim jest ajatollah Ali Chamenei? Jego rodzina kontroluje gigantyczne bogactwa]'' [online], Fakt, 19 czerwińca 2025 [dost. 2025-06-23] ({{jãz.|pl}}).</ref><ref>Nikołajew J., ''[https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/nurt-svd/2015-tom-49-numer-2-138/nurt_svd-r2015-t49-n2_138-s191-212.pdf Konstytucja Islamskiej Republiki Iranu: zagadnienia wyznaniowe]'', Muzeum Historii Polski, 2015 [zarchiwizowane] ({{jãz.|pl}}).</ref>. Czedë w 2026 zdżinął Ali Chamenei do czasu welacje nowégò wódcë Iranã rządzëłô Timczasowô Przédniczô Radzëzna, w skłôd jaczi weszlë prezydeńt Masëd Pezeszkión, Aliréza Arafi, nôleżnik Gromadë Znajôrzów ë Gholamhosejn Mohseni-Eżei, przédnik brzadownictwa<ref>''[https://www.pap.pl/aktualnosci/rada-przywodcza-rozpoczela-prace-tymczasowo-przejmie-obowiazki-chameneia Rada Przywódcza rozpoczęła prace. Tymczasowo przejmie obowiązki Chameneia]'' [online], www.pap.pl, 1 strëmiannika 2026 [dost. 2026-04-26] ({{jãz.|pl}}).</ref>. {| class="wikitable" |+ Lësta nôweższich wódców [[Iran|Jislamsczi Repùbliczi Iranu]] ! Lp. ! Òdjimk ! Persóna ! Òd ! Do |- | 1. | [[Òbrôzk:Ruhollah Khomeini portrait 2.jpg|100px]] | [[Ruhollah Chomejni]]<br><small>(1902–1989)</small> | 3 gòdnika 1979 | 3 czerwińca 1989 |- | 2. | [[Òbrôzk:Ali Khamenei at IRGC Aerospace Force 2023.jpg|100px]] | [[Ali Chamenei]]<br><small>(1939–2026)</small> | 4 czerwińca 1989 | 28 gromicznika 2026 |- |-style="background:#e6e6aa;" | − | [[Òbrôzk:Masoud Pezeshkian 14040616 (cropped).jpg|33px]] [[Òbrôzk:Alireza Arafi 13990824 0146818 crop.jpg|33px]] [[Òbrôzk:Gholam Hossein Mohseni-Eje'i 2023 (Cropped).jpg|33px]] |<br />'''Timczasowô Przédniczô Radzëzna:'''<br />[[Masëd Pezeszkión]] <small>(1954–)</small><br />[[Aliréza Arafi]] <small>(1959–)</small><br />[[Gholamhosejn Mohseni-Eżei]] <small>(1956–)</small> | 1 strëmiannika 2026 |8 strëmiannika 2026 |- |3. |[[Òbrôzk:Mojtaba Khamenei 2019.jpg|123x123px]] |[[Modżtaba Chamenei]]<br><small>(1969–)</small> |8 strëmiannika 2026 |''dali'' |} == Òbaczë téż == * [[Iran]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mojestrone.com/artykul/zczba-smierc-lch-n2222734 * https://mojestrone.com/artykul/wildzi-pgrzb-ajatollaha-n2400087 [[Kategòrëjô:Iran]] [[Kategòrëjô:Pòliticë]] ib84r4yreujtwajfni2tye229b0ziy9 0 12822 206212 200501 2026-07-10T00:26:30Z Iketsi 3254 <abbr>an.</abbr>→{{jãz.|en}} 206212 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Federalnô Repùblika Nigerii|gwôsné miono=Federal Republic of Nigeria|fana=Flag of Nigeria.svg|miono-genitiw=Nigerii|herb=Coat of arms of Nigeria.svg|mòtto=Unity and Faith, Peace and Progress (Jednosc ë Wiara, Pòkój ë Pòkrok)|himn=Nigeria, We Hail Thee<br> (Nigerio, Witómë Ce) <center>[[Òbrôzk:Nigeria We Hail Thee.ogg]]</center>|na karce=Location Nigeria AU Africa.svg|jãzëk=Hausa, Igbo, Joruba, [[anielsczi jãzëk|anielsczi]]|stolëca=Abudża|fòrma państwa=repùblika|kònstitucjô=|Prezydeńt=Bola Tinubu|data ùsôdzenia=1 pazdzérznika 1960|data lëkwidacji=|wiéchrzëzna=923 768|procent-wòdë=|lëdztwò=242,431,832<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/nigeria-population/ Nigeria Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-04-28] ({{jãz.|en}}).</ref>|rok=2026|dëtk=naira|kòd dëtka=NGN|czasowô cona=+1|kòd=NG|Internet=.ng|aùtowi kòd=WAN|telefón=+234}} '''Nigeriô''' je państwa w Zôpadny [[Afrika|Africe]] nad Gwinejską Roztoką. Stolëcą je Abudża. Grańczë z [[Benin|Beninã]], [[Niger|Nigrã]], [[Czad|Czadã]] ë [[Kamerùn|Kamerùnã]]. Je nôleżnikã Gòspòdarczi Wespòlëznë Państw Zôpôdny Africzi (ECOWAS)<ref>''[https://www.cbn.gov.ng/MonetaryPolicy/ecowas.html The Economic Community of West African States (ECOWAS) | Central Bank of Nigeria]'' [online], www.cbn.gov.ng [dost. 2026-04-28].</ref> ë Afrikańsczi Ùniji<ref>''[https://web.archive.org/web/20200527125905/https://au.int/en/member_states/countryprofiles2 Member States | African Union]'' [online], au.int [dost. 2026-04-28].</ref>. Krôj ten bëł kòlonią [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britanii]], zwëskôł samòstójnotã [[1 pazdzérznika]] 1960, w 1963 Nigeriô stałô sã repùbliką<ref>''[https://www.nigeriafrance.org/nigerian-independence-day/ Nigerian Independence Day – The Embassy Of Nigeria – Paris, France]'' [online] [dost. 2026-04-28] ({{jãz.|en}}).</ref> (przódë rządzëł henë britijsczi król). Nigeriô je federacją, nigerijsczé kraje môją wiôlgą aùtonomiã, w jednëch panëje cwiarde islamsczé prawò a jinszé są barżi liberalné<ref>''[https://www.state.gov/reports/2022-report-on-international-religious-freedom/nigerial 2022 Report on International Religious Freedom: Nigeria]'' [online], United States Department of State [dost. 2026-04-28] ({{jãz.|en}}).</ref>. Dwiema nôwikszëma religiama są włôsnie [[islam]] ë [[chrzescëjanizna]], w 2020 mùzëłmônie stônowëlë 56.1% lëdztwa Nigerii, chrzescëjanowie zaś 43.4%<ref>Hackett&nbsp;C., ''[https://www.pewresearch.org/short-reads/2025/11/11/5-facts-about-religion-in-nigeria/ 5 facts about religion in Nigeria]'' [online], Pew Research Center, 11 lëstopadnika 2025 [dost. 2026-04-28] ({{jãz.|en}}).</ref>. == Òbaczë téż == * [[Niger]] * [[Czad]] * [[Afrika]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} [[Kategòrëjô:Afrika]] s4ed8145jd1vsi88gpolnwu1civfyse 206432 206212 2026-07-10T09:06:44Z Terrus38 14026 206432 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Federalnô Repùblika Nigerii|gwôsné miono=Federal Republic of Nigeria|fana=Flag of Nigeria.svg|miono-genitiw=Nigerii|herb=Coat of arms of Nigeria.svg|mòtto=Unity and Faith, Peace and Progress (Jednosc ë Wiara, Pòkój ë Pòkrok)|himn=Nigeria, We Hail Thee<br> (Nigerio, Witómë Ce) <center>[[Òbrôzk:Nigeria We Hail Thee.ogg]]</center>|na karce=Location Nigeria AU Africa.svg|jãzëk=Hausa, Igbo, Joruba, [[anielsczi jãzëk|anielsczi]]|stolëca=Abudża|fòrma państwa=repùblika|kònstitucjô=|Prezydeńt=Bola Tinubu|data ùsôdzenia=1 pazdzérznika 1960|data lëkwidacji=|wiéchrzëzna=923 768|procent-wòdë=|lëdztwò=242,431,832<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/nigeria-population/ Nigeria Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-04-28] ({{jãz.|en}}).</ref>|rok=2026|dëtk=naira|kòd dëtka=NGN|czasowô cona=+1|kòd=NG|Internet=.ng|aùtowi kòd=WAN|telefón=+234}} '''Nigeriô''' je państwa w Zôpadny [[Afrika|Africe]] nad Gwinejską Roztoką. Stolëcą je Abudża. Grańczë z [[Benin|Beninã]], [[Niger|Nigrã]], [[Czad|Czadã]] ë [[Kamerùn|Kamerùnã]]. Je nôleżnikã Gòspòdarczi Wespòlëznë Państw Zôpôdny Africzi (ECOWAS)<ref>''[https://www.cbn.gov.ng/MonetaryPolicy/ecowas.html The Economic Community of West African States (ECOWAS) | Central Bank of Nigeria]'' [online], www.cbn.gov.ng [dost. 2026-04-28].</ref> ë Afrikańsczi Ùniji<ref>''[https://web.archive.org/web/20200527125905/https://au.int/en/member_states/countryprofiles2 Member States | African Union]'' [online], au.int [dost. 2026-04-28].</ref>. Krôj ten bëł kòlonią [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britanii]], zwëskôł samòstójnotã [[1 pazdzérznika]] 1960, w 1963 Nigeriô stałô sã repùbliką<ref>''[https://www.nigeriafrance.org/nigerian-independence-day/ Nigerian Independence Day – The Embassy Of Nigeria – Paris, France]'' [online] [dost. 2026-04-28] ({{jãz.|en}}).</ref> (przódë rządzëł henë britijsczi król). Nigeriô je federacją, nigerijsczé kraje môją wiôlgą aùtonomiã, w jednëch panëje cwiarde islamsczé prawò a jinszé są barżi liberalné<ref>''[https://www.state.gov/reports/2022-report-on-international-religious-freedom/nigerial 2022 Report on International Religious Freedom: Nigeria]'' [online], United States Department of State [dost. 2026-04-28] ({{jãz.|en}}).</ref>. Dwiema nôwikszëma religiama są włôsnie [[islam]] ë [[chrzescëjaństwò]], w 2020 mùzelmani stanowilë 56.1% lëdztwa Nigerii, a chrzescëjani 43.4%<ref>Hackett&nbsp;C., ''[https://www.pewresearch.org/short-reads/2025/11/11/5-facts-about-religion-in-nigeria/ 5 facts about religion in Nigeria]'' [online], Pew Research Center, 11 lëstopadnika 2025 [dost. 2026-04-28] ({{jãz.|en}}).</ref>. == Òbaczë téż == * [[Niger]] * [[Czad]] * [[Afrika]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} [[Kategòrëjô:Afrika]] 30q8o8orqml0te5d658obsyzd3mt9a1 0 12993 206140 205164 2026-07-09T23:27:21Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Internetowé słowôrze]] 206140 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''sloworz.org''' abò '''Internetowi słowôrz kaszëbsczégò jãzëka''' ({{jãz.|pl}} ''Internetowy słownik języka kaszubskiego'') – internetowi [[słowôrz]] [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]. Mòżno pòmòc w rozwiju słowarza<ref>https://zrzutka.pl/mretr4</ref>. == Partnerzë projektu == * Samorząd Województwa Pomorskiego * [[Gmina Szemôłd|Gmina Szemud]] * [[Kartuzë|Miasto Kartuzy]] * [[Gmina Dzemiónë|Gmina Dziemiany]] * [[Gmina Wiôlgô Wies|Gmina Władysławowo]] * [[Réda|Miasto Reda]] == Òbaczë téż == * [[Fùndacjô Kaszëbskô]] * [[Słowôrz]] {{#categorytree:Internetowé słowôrze|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://sloworz.org/csb Internetowy słowarz kaszëbsczégò jãzëka] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Internetowé słowôrze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskòjãzëkòwé internetowé stronë (dzélã)]] [[Kategòrëjô:Fùndacjô Kaszëbskô]] 3ssxnutfio6prwf90p791i32x49x3nb 0 13005 206113 202846 2026-07-09T23:11:16Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Pòlôszë]] to [[Category:Pòlsczi pisarze]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206113 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Ryszard Kukier''' – etnograf. == Ùsôdztwò (wëjimk) == [[Òbrôzk:Kaszubi-bytowscy-ryszard-kukier.jpg|mały]] * 1965 – Zarys etnograficzny okolic Kruszwicy<ref>https://www.google.com/books/edition/Zarys_etnograficzny_okolic_Kruszwicy/VlmqmwEACAAJ?hl=pl</ref><ref>https://search.worldcat.org/title/837236205</ref> * 1966 – Ludowe zwyczaje i obrzędy weselne na ziemi lubawskiej i pograniczu lubawsko-mazurskim<ref>https://www.google.com/books/edition/Ludowe_zwyczaje_i_obrz%C4%99dy_weselne_na_zi/A0QvmwEACAAJ?hl=pl</ref><ref>https://search.worldcat.org/title/833934733</ref> * 1967 – Ludowe zwyczaje, wierzenia i obrzędy pogrzebowe mieszkańców pogranicza Powiśla Lubelsko-Podlaskiego<ref>https://www.google.com/books/edition/Ludowe_zwyczaje_wierzenia_i_obrz%C4%99dy_pog/NvONHAAACAAJ?hl=pl</ref><ref>https://search.worldcat.org/title/749366584</ref> * 1968 – Kaszubi bytowscy : zarys monografii etnograficznej<ref>https://www.google.com/books/edition/Kaszubi_bytowscy/8aBJAAAAIAAJ?hl=pl</ref><ref>https://search.worldcat.org/title/468775627</ref><ref>https://search.worldcat.org/title/561036735</ref><ref>https://search.worldcat.org/title/641442867</ref><ref>https://search.worldcat.org/title/13192516</ref> * 1968 – Tradycynje budownictwo mieszkalne i wnętrze domu na Kaszubach Bytowskich<ref>https://search.worldcat.org/title/888378006</ref> * 1969 – Miary nasypne i nalewne w tradycyjnej kulturze ludowej ziem pomorskich<ref>https://search.worldcat.org/title/888378005</ref> * 1969 – Przeobrażenia środowiska geograficznego na Kujawach w świetle źródeł etnograficznych i kartograficznych z XVIII - XIX wieku<ref>https://www.google.com/books/edition/Przeobra%C5%BCenia_%C5%9Brodowiska_geograficzneg/nc9mmwEACAAJ?hl=pl</ref><ref>https://search.worldcat.org/title/1117298117</ref> * 1970 – Jubileusz 50-lecia pracy twórczej Otylii Szczukowskiej<ref>https://www.google.com/books/edition/Jubileusz_50_lecia_pracy_tw%C3%B3rczej_Otyli/UUFdmwEACAAJ?hl=pl</ref><ref>https://search.worldcat.org/title/1266305032</ref> * 1971 – Wytwórczość, zdobnictwo i użytkowanie foremek oraz matryc do masła w tradycyjnej kulturze ludowej ziem Pomorza<ref>https://search.worldcat.org/title/888378011</ref> * 1975 – Ludowe obrzędy i zwyczaje weselne na Kujawach<ref>https://www.google.com/books/edition/Ludowe_zwyczaje_wierzenia_i_obrz%C4%99dy_pog/NvONHAAACAAJ?hl=pl</ref><ref>https://www.google.com/books/edition/Ludowe_obrz%C4%99dy_i_zwyczaje_weselne_na_Ku/wu3ZPgAACAAJ?hl=pl</ref><ref>https://search.worldcat.org/title/252425543</ref><ref>https://search.worldcat.org/title/4816685</ref> * 1982 – Uprawy gryki i jej znaczenie w kulturze ludowej ziem Pomorza<ref>https://www.google.com/books/edition/Uprawy_gryki_i_jej_znaczenie_w_kulturze/1rBq0AEACAAJ?hl=pl</ref><ref>https://search.worldcat.org/title/1413519366</ref> * 1985 – Kult świętej Barbary w tradycji ludowej Pomorza i Kaszub<ref>https://search.worldcat.org/title/1135407508</ref> * 1996 – Gospodarka przestrzenna i regionalna w trakcie przemian - recenzja<ref>https://search.worldcat.org/title/998417755</ref> * 1999 – Tożsamość kulturowa i regionalna mieszkańców ziemi lubawskiej<ref>https://search.worldcat.org/title/998502322</ref> * 2000 – Gospodarka żywnościowa regionu toruńskiego<ref>https://www.google.com/books/edition/Gospodarka_%C5%BCywno%C5%9Bciowa_regionu_toru%C5%84s/wDZCzwEACAAJ?hl=pl</ref><ref>https://search.worldcat.org/title/1325609819</ref> * 2001 – Kaszubi-Pomorzanie i ich kultura duchowa<ref>https://www.google.com/books/edition/Kaszubi_Pomorzanie_i_ich_kultura_duchowa/iwn3GgAACAAJ?hl=pl</ref><ref>https://search.worldcat.org/title/1424144448</ref><ref>https://search.worldcat.org/title/922187944</ref> * 2005 – "Ile ja tam włożyłem swego trudu, tego w ogóle nie da się opowiedzieć" : początki Muzeum Zachodnio-Kaszubskiego w Bytowie w świetle listów profesora Ryszarda Kukiera<ref>https://search.worldcat.org/title/1008679357</ref> == Òbaczë téż == * [[Medal Stolema]] == Przëpisë == {{Przëpisë|2}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://etnoznawcy.pl/biogram/ryszard-aleksander-kukier/ * https://etnoznawcy.pl/en/biographical-note/ryszard-aleksander-kukier/ * https://omega.umk.pl/info/author/UMK7d1a5572edf81ded7406e295d317a1a8912b42281729139cacc4798d20caa78f/ * https://muzeumbytow.pl/25-rocznica-smierci-ryszarda-kukiera/ * https://www.bestiary.us/person/kuker-rychard-ryszard-kukier * https://biblioteka.teatrnn.pl/Content/9538/Ludowe_zwyczaje_Kukier.pdf * https://www.google.com/search?tbo=p&tbm=bks&q=inauthor:%22Ryszard+Kukier%22 * https://search.worldcat.org/search?q=au=%22Kukier%2C%20Ryszard%22 * https://mzp.e-muzeum.szczecin.pl/indeks-autorow/kukier-ryszard.html {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Etnografòwie]] [[Kategòrëjô:Pòlsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] 5lmtoy5hd9jj7ih3yabr6gxj6svw0le 0 13033 205617 201501 2026-07-09T13:08:39Z Iketsi 3254 + 205617 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Kaszëbsczé Diktando''' — * 2002 (I) – Gduńsk * 2003 (II) – Wejrowò<ref>https://naszekaszuby.pl/modules/myalbum/photo.php?lid=579</ref> * 2004 (III) – Kartuzë * ... * 2022 (XXI)<ref>https://mojestrone.com/artykul/za-dwa-lata-swiatowi-n1514531</ref> * 2023 * 2024<ref>https://mojestrone.com/artykul/co-dze-czed-1311-18112024-n1385545</ref><ref>https://www.facebook.com/events/576708801687686/</ref><ref>https://mojestrone.com/artykul/mstrowie-pisnk-n1386830</ref> * 2025<ref>https://mojestrone.com/artykul/stzca-palac-krolewionczi-n2181834</ref> == Òbaczë téż == * [[Artur Jablonsczi]] * [[Wanda Kiedrowska]] * [[Jerzi Tréder]] * [[Danuta Pioch]] * [[Zbigórz Jankòwsczi]] {{#categorytree:Kònkùrsë na Kaszëbach|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/dyktando-kaszubskie-krolewionka-w-palacu/?lang=kk === Szëkba === {{Szëkba}} {{Szëkba|Kaszubskie dyktando}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kònkùrsë na Kaszëbach]] i2fzjc1xwe5fkzggvokmlu9jzcpc596 2 13091 206485 204834 2026-07-10T09:38:32Z Terrus38 14026 /* Wkłôd */ 206485 wikitext text/x-wiki == Jô == {{Babel|pl|csb-4|en-3|lv-3|sr-3|de-2|ru-1}}Pòmòrzón, lubòtnik jãzëków, rézów, jazdë na kòle, pòliticzi a wiele jinëch. M.jin. sztudéra kaszëbsczi etnofilologie, w 2025 r. dobiwca Kaszëbsczégò Diktanda. Pòzdrówk, '''make csbwiki great''' again (nawetka nié great again, prosto great)! == Wkłôd == Nôwikszi wkłôd móm w ne starnë: [[Mòskwa]] [[Ùskô]], [[Brainstorm (mùzyczné karno)]], [[Benedikt XVI]], [[Szablóna:Mùzyczné karno infòbòks]], [[:Kategòrëjô:Artikle do rëmniãcô|Artikle do rëmniãcô]], ale dokłôdóm pò përznie do wiele wicy artiklów, òsoblëwie zajimóm sã kòrektą. == Jiné == {{Brëkòkôstka|[[Òbrôzk:White-blue-white flag.svg|40px|border]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten Brëkòwnik|Ta brëkòwniczka|Ten brëkòwnik}} popiérô biôtkã ò [[Demòkracjô|demòkracjã]] w [[Ruskô|Rusce]].<br />Свобода России!|tło1=blue|tło2=white}}{{Brëkòkôstka|[[Òbrôzk:Flag_of_Belarus_(1918,_1991-1995).svg|40px|border]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik|Ta brëkòwniczka|Ten brëkòwnik}} popiérô biôtkã ò [[Demòkracjô|demòkracjã]] na [[Biôłorus|Biôłorusë]].<br />Жыве Беларусь!|tło1=red|tło2=white}}{{Brëkòkôstka|[[Òbrôzk:P human body.svg|40px]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik mô sã za '''[[Hùmanistika|humanistã]]'''.|Ta brëkòwniczka mô sã za '''[[Hùmanistika|humanistkã]]'''.}}|tło1=white|tło2=#D8BFD8|ramka=black}}{{Brëkòkôstka|[[Òbrôzk:Palestine Waving Flag Icon.svg|48px|Palestine Waving Flag Icon]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten wikipedista|Ta wikipedistka}} <b>pòpiérô</b> biôtkã palestińsczégò nôrodu ë sprocëmniwô sã lëdobójstwù w Conie Gazë|tło1=#009000|tło2=#008000|kolor2=white}}{{Brëkòkôstka|[[Òbrôzk:Bicycle-icon.png]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik|Ta brëkòwniczka}} rôd [[rekreacjô|rekreacjowò]] jezdzy na [[Kòło|kòle]].|tło1=white|tło2=lightgrey}}{{Brëkòkôstka|tło1=#FEAAAA|tło2=white|[[Òbrôzk:Anticapitalismo.svg|45px]]|Ten brëkòwnik jest procëmny wprowadzeniu [[eùro]]. Je òn dbë, że mòże pò wprowadzeniu ti walutë swiat sã nie zawôli, le równak Polskô stracy cësk na mònetarną pòlitikã w gwôsnym kraju.}}{{Brëkòkôstka|{{NUMBEROFARTICLES}}|Nen brëkòwnik mëszli, że kaszëbskô Wikipediô mô za mało encyklopedicznëch, wôrtnëch artiklów.|tło1=#7E7CF2|tło2=#4CEB3F}}{{Brëkòkôstka | ramka = Black | tło2 = #CC0000 | tło1 = White | farwa2 = White | 1 = [[Òbrôzk:Grammar Nazi Icon Text.svg|80px]] | 2 = Ten brëkòwnik je '''òrtograficznym''' faszistą. }} ccojw2jxbmvm1ut0t4wng6zu67ppjpi 206486 206485 2026-07-10T09:38:40Z Terrus38 14026 206486 wikitext text/x-wiki == Jô == {{Babel|pl|csb-4|en-3|lv-3|sr-3|de-2|ru-1}}Pòmòrzón, lubòtnik jãzëków, rézów, jazdë na kòle, pòliticzi a wiele jinëch. M.jin. sztudéra kaszëbsczi etnofilologie, w 2025 r. dobiwca Kaszëbsczégò Diktanda. Pòzdrówk, '''make csbwiki great''' again (nawetka nié great again, prosto great)! == Wkłôd == Nôwikszi wkłôd móm w ne starnë: [[Mòskwa]], [[Ùskô]], [[Brainstorm (mùzyczné karno)]], [[Benedikt XVI]], [[Szablóna:Mùzyczné karno infòbòks]], [[:Kategòrëjô:Artikle do rëmniãcô|Artikle do rëmniãcô]], ale dokłôdóm pò përznie do wiele wicy artiklów, òsoblëwie zajimóm sã kòrektą. == Jiné == {{Brëkòkôstka|[[Òbrôzk:White-blue-white flag.svg|40px|border]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten Brëkòwnik|Ta brëkòwniczka|Ten brëkòwnik}} popiérô biôtkã ò [[Demòkracjô|demòkracjã]] w [[Ruskô|Rusce]].<br />Свобода России!|tło1=blue|tło2=white}}{{Brëkòkôstka|[[Òbrôzk:Flag_of_Belarus_(1918,_1991-1995).svg|40px|border]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik|Ta brëkòwniczka|Ten brëkòwnik}} popiérô biôtkã ò [[Demòkracjô|demòkracjã]] na [[Biôłorus|Biôłorusë]].<br />Жыве Беларусь!|tło1=red|tło2=white}}{{Brëkòkôstka|[[Òbrôzk:P human body.svg|40px]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik mô sã za '''[[Hùmanistika|humanistã]]'''.|Ta brëkòwniczka mô sã za '''[[Hùmanistika|humanistkã]]'''.}}|tło1=white|tło2=#D8BFD8|ramka=black}}{{Brëkòkôstka|[[Òbrôzk:Palestine Waving Flag Icon.svg|48px|Palestine Waving Flag Icon]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten wikipedista|Ta wikipedistka}} <b>pòpiérô</b> biôtkã palestińsczégò nôrodu ë sprocëmniwô sã lëdobójstwù w Conie Gazë|tło1=#009000|tło2=#008000|kolor2=white}}{{Brëkòkôstka|[[Òbrôzk:Bicycle-icon.png]]|{{gender:{{BASEPAGENAME}}|Ten brëkòwnik|Ta brëkòwniczka}} rôd [[rekreacjô|rekreacjowò]] jezdzy na [[Kòło|kòle]].|tło1=white|tło2=lightgrey}}{{Brëkòkôstka|tło1=#FEAAAA|tło2=white|[[Òbrôzk:Anticapitalismo.svg|45px]]|Ten brëkòwnik jest procëmny wprowadzeniu [[eùro]]. Je òn dbë, że mòże pò wprowadzeniu ti walutë swiat sã nie zawôli, le równak Polskô stracy cësk na mònetarną pòlitikã w gwôsnym kraju.}}{{Brëkòkôstka|{{NUMBEROFARTICLES}}|Nen brëkòwnik mëszli, że kaszëbskô Wikipediô mô za mało encyklopedicznëch, wôrtnëch artiklów.|tło1=#7E7CF2|tło2=#4CEB3F}}{{Brëkòkôstka | ramka = Black | tło2 = #CC0000 | tło1 = White | farwa2 = White | 1 = [[Òbrôzk:Grammar Nazi Icon Text.svg|80px]] | 2 = Ten brëkòwnik je '''òrtograficznym''' faszistą. }} 5aiw1rdahwfrvf5ijeik45h9yw6bky3 0 13106 206206 202701 2026-07-10T00:23:57Z Iketsi 3254 <abbr>an.</abbr>→{{jãz.|en}}; <abbr>pòl.</abbr>→{{jãz.|pl}} 206206 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Błyskawica.jpg|mały|274x274px|Przëmiarã sztrómù przewòdzonégò przez [[lëft]] jest [[piorën]]]] '''Sztróm''' – nasztelowóny rëch nosników elektricznégò ladënkù przez przewòdzącé cało, zachôdający pòd cëskã [[Elektriczné pòle|elektricznégò pòla]]<ref>''Stanisław&nbsp;Bolkowski, [https://books.google.pl/books?id=lC7rf7sgETsC Elektrotechnika],'' WSiP'', 2005,'' ISBN&nbsp;978-83-02-09397-5 ''[prżëstãp 2024-11-02] ({{jãz.|pl}}). pùb. abò wëd.''</ref><ref>Paul&nbsp;Horowitz, Winfield&nbsp;Hill'', [https://eclass.uniwa.gr/main/login_form.php?next=%2Fmodules%2Fdocument%2Findex.php%3Fcourse%3DEEE265%26download%3D%2F6218412aGLbn%2F5e6db8cd5KNP.pdf The Art of Electronics],'' [w:] ''UNIWA Open eClass,'' wëd. 3'','' Cambridge University Press'', 2015, s. 1-2,'' ISBN&nbsp;978-0-521-80926-9 ''[przëstãp 2024-11-02] ({{jãz.|en}})''</ref>. W nôtërze przëkładama wëstapòwaniégò sztrómù są [[Piorën|atmòsfericzné wëladowania]], [[słuńcewi wiater]] abò aktiwnosc [[Neùrón|nerwowëch kòmórków]]. W technice òbwòdë sztrómù są trójno brëkòwóné w elektrotechnice a elektronice. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Fizyka]] j65nihi6akinp2mgnplmya4hdja8req 10 13110 205610 205592 2026-07-09T12:35:08Z HaxelKaszëba 17492 pòdpis 205610 wikitext text/x-wiki <table class="infobox muzyk"> <tr> <th colspan="2" class="muzyk-header"> {{{miono|}}} </th> </tr> {{#if:{{{òbrôzk|}}}| <tr> <td colspan="2" class="muzyk-foto"> [[File:{{{òbrôzk}}}|250px]] {{#if:{{{òpisënk|}}}|<br><small>{{{òpisënk}}}</small>}} </td> </tr> }} {{#if:{{{gwôsné miono|}}}| <tr> <th>Gwôsné miono</th> <td>{{{gwôsné miono}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{data ùrodzeniô|}}}{{{môl ùrodzeniô|}}}| <tr> <th>Ùrodzenié</th> <td>{{{data ùrodzeniô|}}}{{#if:{{{môl ùrodzeniô|}}}|<br>{{{môl ùrodzeniô}}} }}</td> </tr> }} {{#if:{{{data smiercë|}}}{{{môl smiercë|}}}| <tr> <th>Smierc</th> <td>{{{data smiercë|}}}{{#if:{{{môl smiercë|}}}|<br>{{{môl smiercë}}} }}</td> </tr> }} {{#if:{{{mùzyczné ôrtë|}}}| <tr> <th>Mùzyczné ôrtë</th> <td>{{{mùzyczné ôrtë}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{jinstrumentë|}}}| <tr> <th>Jinstrumentë</th> <td>{{{jinstrumentë}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{lata dzejaniô|}}}| <tr> <th>Lata dzejaniô</th> <td>{{{lata dzejaniô}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{wëtwórnia|}}}| <tr> <th>Wëtwórnia</th> <td>{{{wëtwórnia}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{karno|}}}| <tr> <th>Karno</th> <td>{{{karno}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{wark|}}}| <tr> <th>Wark</th> <td>{{{wark}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{starna www|}}}| <tr> <th>Starna</th> <td>{{{starna www}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{pòdpis|}}}| <tr> <th>Pòdpis</th> <td class="muzyk-pòdpis"> [[File:{{{pòdpis}}}|200px]] </td> </tr> }} </table> b3upa7ltqmria48fw0r3kq4qi68i0r7 205907 205610 2026-07-09T20:04:02Z HaxelKaszëba 17492 205907 wikitext text/x-wiki <table class="infobox muzyk"> <tr> <th colspan="2" class="muzyk-header"> {{{miono|}}} </th> </tr> {{#if:{{{òbrôzk|}}}| <tr> <td colspan="2" class="muzyk-foto"> [[File:{{{òbrôzk}}}|250px]] {{#if:{{{òpisënk|}}}|<br><small>{{{òpisënk}}}</small>}} </td> </tr> }} {{#if:{{{gwôsné miono|}}}| <tr> <th>Gwôsné miono</th> <td>{{{gwôsné miono}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{pseudonim|}}}| <tr> <th>Znóny/ô téż jakno</th> <td>{{{pseudonim}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{data ùrodzeniô|}}}{{{môl ùrodzeniô|}}}| <tr> <th>Ùrodzenié</th> <td>{{{data ùrodzeniô|}}}{{#if:{{{môl ùrodzeniô|}}}|<br>{{{môl ùrodzeniô}}} }}</td> </tr> }} {{#if:{{{data smiercë|}}}{{{môl smiercë|}}}| <tr> <th>Smierc</th> <td>{{{data smiercë|}}}{{#if:{{{môl smiercë|}}}|<br>{{{môl smiercë}}} }}</td> </tr> }} {{#if:{{{mùzyczné ôrtë|}}}| <tr> <th>Mùzyczné ôrtë</th> <td>{{{mùzyczné ôrtë}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{jinstrumentë|}}}| <tr> <th>Jinstrumentë</th> <td>{{{jinstrumentë}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{lata dzejaniô|}}}| <tr> <th>Lata dzejaniô</th> <td>{{{lata dzejaniô}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{wëtwórnia|}}}| <tr> <th>Wëtwórnia</th> <td>{{{wëtwórnia}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{karno|}}}| <tr> <th>Karno</th> <td>{{{karno}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{wark|}}}| <tr> <th>Wark</th> <td>{{{wark}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{starna www|}}}| <tr> <th>Starna</th> <td>{{{starna www}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{pòdpis|}}}| <tr> <th>Pòdpis</th> <td class="muzyk-pòdpis"> [[File:{{{pòdpis}}}|200px]] </td> </tr> }} </table> 3gtovauz3n18dk2z64oelo9v7sdgynr 3 13128 205911 203174 2026-07-09T20:07:50Z Tsca 12 ADR 205911 wikitext text/x-wiki == Rozbùdowanié artikla ò Deftones == Mòjn Terrus :) Piszã, bò jem zmerkôł, że jes aktiwnym redaktorã na kaszëbsczi Wikipedie i môsz baro wiôldżi wkłôd w rozwij projechtu. Òd gwësnégò czasu robiã artikelë zrzeszoné z karnã Deftones. Jem zrobił ju artikle ò [[Chino Moreno|Chino Moreno]], [[Stephen Carpenter|Stephenie Carpenterze]] i [[Abe Cunningham|Abe Cunninghamie]]. Jô bë chcôł téż rozbùdowac artikel ò Deftones, kò na terny czas felëje tam wiele jinfòrmacje. Jem jesz zôczątkòwi w sprawach editowaniô Wikipedie a czãsto robiã w editorze zdrojowégò kòdu, przez co zdôrzô mie sã ùrobic wiele drobnëch edicje. Jem òtrzimôł téż czëdes bôczënk, że niejaczé mòje artikle bëłë zbët chaoticzné, dlôte jem bë chcôł lepi naszëkòwac pòstãpné projechtë. Jem pòmëslôł, że mòże bë sã ùdôło razã ùsadzëc, jak nôlepi zòrganizowac, bëlno napisóny a zgòdny z kaszëbsczim sztandarã. Żlë jes bë miôł òskòmã cos droadzëc abò pòmóc przë planowaniu taczégò artikla, jô bë béł baro rôd. 😄 Pòzdrôwióm ;pp [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 19:10, 25 cze 2026 (CEST) :*jak nôlepi zòrganizowac artikel ò Deftones, żebë béł rzetelny, bëlno napisóny... :(jem zabéł dopisac tej wëbaczë :pp) [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 19:14, 25 cze 2026 (CEST) ::Mòjn! Na kòdze sã za baro nie znajã, równak jak jidze ò sprawë pisënkù czë taczé barżi redakcyjné, rôd pòmògã – pitanié je ale, jak to widzysz, jak to bë miało wëzdrzec? ::Pòzdrówk! [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 00:51, 29 cze 2026 (CEST) == Artikle do rëmniãcô == Hej. '''Przed skierowaniem do usunięcia danego przekierowania lub hasła należy sprawdzić, czy nic do niego nie linkuje, a jeśli tak – poprawić odpowiednie linki'''. Np. do hasła [[11 lëpinca]] odwołuje się treść hasła [[Suzanne Vega]] (można to sprawdzić w [[Specjalnô:Linkujące/11 lëpinca]]). Jeśli link nie zostanie poprawiony, to po usunięciu hasła zmieni się na czerwony – będzie wówczas po pierwsze kierował w pustkę, a po drugie zachęcał do utworzenia hasła od nowa (pod starą, błędną nazwą). Przejrzyj proszę [[:Kategòrëjô:Artikle do rëmniãcô|zgłoszone przez siebie hasła]] pod tym kątem. Dziękuję, [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 22:07, 9 lëp 2026 (CEST) d1apl70gw88yq18j5m61sqp8y1osvz6 205932 205911 2026-07-09T21:12:41Z Terrus38 14026 /* Artikle do rëmniãcô */ Odpowiedź 205932 wikitext text/x-wiki == Rozbùdowanié artikla ò Deftones == Mòjn Terrus :) Piszã, bò jem zmerkôł, że jes aktiwnym redaktorã na kaszëbsczi Wikipedie i môsz baro wiôldżi wkłôd w rozwij projechtu. Òd gwësnégò czasu robiã artikelë zrzeszoné z karnã Deftones. Jem zrobił ju artikle ò [[Chino Moreno|Chino Moreno]], [[Stephen Carpenter|Stephenie Carpenterze]] i [[Abe Cunningham|Abe Cunninghamie]]. Jô bë chcôł téż rozbùdowac artikel ò Deftones, kò na terny czas felëje tam wiele jinfòrmacje. Jem jesz zôczątkòwi w sprawach editowaniô Wikipedie a czãsto robiã w editorze zdrojowégò kòdu, przez co zdôrzô mie sã ùrobic wiele drobnëch edicje. Jem òtrzimôł téż czëdes bôczënk, że niejaczé mòje artikle bëłë zbët chaoticzné, dlôte jem bë chcôł lepi naszëkòwac pòstãpné projechtë. Jem pòmëslôł, że mòże bë sã ùdôło razã ùsadzëc, jak nôlepi zòrganizowac, bëlno napisóny a zgòdny z kaszëbsczim sztandarã. Żlë jes bë miôł òskòmã cos droadzëc abò pòmóc przë planowaniu taczégò artikla, jô bë béł baro rôd. 😄 Pòzdrôwióm ;pp [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 19:10, 25 cze 2026 (CEST) :*jak nôlepi zòrganizowac artikel ò Deftones, żebë béł rzetelny, bëlno napisóny... :(jem zabéł dopisac tej wëbaczë :pp) [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 19:14, 25 cze 2026 (CEST) ::Mòjn! Na kòdze sã za baro nie znajã, równak jak jidze ò sprawë pisënkù czë taczé barżi redakcyjné, rôd pòmògã – pitanié je ale, jak to widzysz, jak to bë miało wëzdrzec? ::Pòzdrówk! [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 00:51, 29 cze 2026 (CEST) == Artikle do rëmniãcô == Hej. '''Przed skierowaniem do usunięcia danego przekierowania lub hasła należy sprawdzić, czy nic do niego nie linkuje, a jeśli tak – poprawić odpowiednie linki'''. Np. do hasła [[11 lëpinca]] odwołuje się treść hasła [[Suzanne Vega]] (można to sprawdzić w [[Specjalnô:Linkujące/11 lëpinca]]). Jeśli link nie zostanie poprawiony, to po usunięciu hasła zmieni się na czerwony – będzie wówczas po pierwsze kierował w pustkę, a po drugie zachęcał do utworzenia hasła od nowa (pod starą, błędną nazwą). Przejrzyj proszę [[:Kategòrëjô:Artikle do rëmniãcô|zgłoszone przez siebie hasła]] pod tym kątem. Dziękuję, [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 22:07, 9 lëp 2026 (CEST) :Dzięki za informację, przejrzę w takim razie [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 23:12, 9 lëp 2026 (CEST) 86e2n9wi1iixash91ym1rrv8bl88vmr 206454 205932 2026-07-10T09:18:22Z Tsca 12 /* Artikle do rëmniãcô */ 206454 wikitext text/x-wiki == Rozbùdowanié artikla ò Deftones == Mòjn Terrus :) Piszã, bò jem zmerkôł, że jes aktiwnym redaktorã na kaszëbsczi Wikipedie i môsz baro wiôldżi wkłôd w rozwij projechtu. Òd gwësnégò czasu robiã artikelë zrzeszoné z karnã Deftones. Jem zrobił ju artikle ò [[Chino Moreno|Chino Moreno]], [[Stephen Carpenter|Stephenie Carpenterze]] i [[Abe Cunningham|Abe Cunninghamie]]. Jô bë chcôł téż rozbùdowac artikel ò Deftones, kò na terny czas felëje tam wiele jinfòrmacje. Jem jesz zôczątkòwi w sprawach editowaniô Wikipedie a czãsto robiã w editorze zdrojowégò kòdu, przez co zdôrzô mie sã ùrobic wiele drobnëch edicje. Jem òtrzimôł téż czëdes bôczënk, że niejaczé mòje artikle bëłë zbët chaoticzné, dlôte jem bë chcôł lepi naszëkòwac pòstãpné projechtë. Jem pòmëslôł, że mòże bë sã ùdôło razã ùsadzëc, jak nôlepi zòrganizowac, bëlno napisóny a zgòdny z kaszëbsczim sztandarã. Żlë jes bë miôł òskòmã cos droadzëc abò pòmóc przë planowaniu taczégò artikla, jô bë béł baro rôd. 😄 Pòzdrôwióm ;pp [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 19:10, 25 cze 2026 (CEST) :*jak nôlepi zòrganizowac artikel ò Deftones, żebë béł rzetelny, bëlno napisóny... :(jem zabéł dopisac tej wëbaczë :pp) [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 19:14, 25 cze 2026 (CEST) ::Mòjn! Na kòdze sã za baro nie znajã, równak jak jidze ò sprawë pisënkù czë taczé barżi redakcyjné, rôd pòmògã – pitanié je ale, jak to widzysz, jak to bë miało wëzdrzec? ::Pòzdrówk! [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 00:51, 29 cze 2026 (CEST) == Artikle do rëmniãcô == Hej. '''Przed skierowaniem do usunięcia danego przekierowania lub hasła należy sprawdzić, czy nic do niego nie linkuje, a jeśli tak – poprawić odpowiednie linki'''. Np. do hasła [[11 lëpinca]] odwołuje się treść hasła [[Suzanne Vega]] (można to sprawdzić w [[Specjalnô:Linkujące/11 lëpinca]]). Jeśli link nie zostanie poprawiony, to po usunięciu hasła zmieni się na czerwony – będzie wówczas po pierwsze kierował w pustkę, a po drugie zachęcał do utworzenia hasła od nowa (pod starą, błędną nazwą). Przejrzyj proszę [[:Kategòrëjô:Artikle do rëmniãcô|zgłoszone przez siebie hasła]] pod tym kątem. Dziękuję, [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 22:07, 9 lëp 2026 (CEST) :Dzięki za informację, przejrzę w takim razie [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 23:12, 9 lëp 2026 (CEST) :: Daj mi znać, proszę, kiedy już wszystkie będą sprawdzone, wtedy je hurtem usunę. [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 11:18, 10 lëp 2026 (CEST) 6sxg04pyw42932aygb2qpx9sro16wqa 206484 206454 2026-07-10T09:34:09Z Terrus38 14026 /* Artikle do rëmniãcô */ Odpowiedź 206484 wikitext text/x-wiki == Rozbùdowanié artikla ò Deftones == Mòjn Terrus :) Piszã, bò jem zmerkôł, że jes aktiwnym redaktorã na kaszëbsczi Wikipedie i môsz baro wiôldżi wkłôd w rozwij projechtu. Òd gwësnégò czasu robiã artikelë zrzeszoné z karnã Deftones. Jem zrobił ju artikle ò [[Chino Moreno|Chino Moreno]], [[Stephen Carpenter|Stephenie Carpenterze]] i [[Abe Cunningham|Abe Cunninghamie]]. Jô bë chcôł téż rozbùdowac artikel ò Deftones, kò na terny czas felëje tam wiele jinfòrmacje. Jem jesz zôczątkòwi w sprawach editowaniô Wikipedie a czãsto robiã w editorze zdrojowégò kòdu, przez co zdôrzô mie sã ùrobic wiele drobnëch edicje. Jem òtrzimôł téż czëdes bôczënk, że niejaczé mòje artikle bëłë zbët chaoticzné, dlôte jem bë chcôł lepi naszëkòwac pòstãpné projechtë. Jem pòmëslôł, że mòże bë sã ùdôło razã ùsadzëc, jak nôlepi zòrganizowac, bëlno napisóny a zgòdny z kaszëbsczim sztandarã. Żlë jes bë miôł òskòmã cos droadzëc abò pòmóc przë planowaniu taczégò artikla, jô bë béł baro rôd. 😄 Pòzdrôwióm ;pp [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 19:10, 25 cze 2026 (CEST) :*jak nôlepi zòrganizowac artikel ò Deftones, żebë béł rzetelny, bëlno napisóny... :(jem zabéł dopisac tej wëbaczë :pp) [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 19:14, 25 cze 2026 (CEST) ::Mòjn! Na kòdze sã za baro nie znajã, równak jak jidze ò sprawë pisënkù czë taczé barżi redakcyjné, rôd pòmògã – pitanié je ale, jak to widzysz, jak to bë miało wëzdrzec? ::Pòzdrówk! [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 00:51, 29 cze 2026 (CEST) == Artikle do rëmniãcô == Hej. '''Przed skierowaniem do usunięcia danego przekierowania lub hasła należy sprawdzić, czy nic do niego nie linkuje, a jeśli tak – poprawić odpowiednie linki'''. Np. do hasła [[11 lëpinca]] odwołuje się treść hasła [[Suzanne Vega]] (można to sprawdzić w [[Specjalnô:Linkujące/11 lëpinca]]). Jeśli link nie zostanie poprawiony, to po usunięciu hasła zmieni się na czerwony – będzie wówczas po pierwsze kierował w pustkę, a po drugie zachęcał do utworzenia hasła od nowa (pod starą, błędną nazwą). Przejrzyj proszę [[:Kategòrëjô:Artikle do rëmniãcô|zgłoszone przez siebie hasła]] pod tym kątem. Dziękuję, [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 22:07, 9 lëp 2026 (CEST) :Dzięki za informację, przejrzę w takim razie [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 23:12, 9 lëp 2026 (CEST) :: Daj mi znać, proszę, kiedy już wszystkie będą sprawdzone, wtedy je hurtem usunę. [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 11:18, 10 lëp 2026 (CEST) :::Wszystkie, które są w tej chwili w [[:Kategòrëjô:Artikle do rëmniãcô]], można usuwać [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 11:34, 10 lëp 2026 (CEST) 9ntos2uv2d2yc25kgbcprlghzuaz5u1 0 13136 205879 203207 2026-07-09T18:43:01Z Iketsi 3254 {{#categorytree:Mùzea|hideroot=on|mode=pages}} 205879 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bautzen - Ortenburg - Sorbisches Museum 01 ies.jpg|mały|Bùdink mùzeùm (dôwny solny skłôd)]] '''Łużëcczé Mùzeùm w Bùdzëszënie''' ({{Jãz.|hsb}} ''Serbski muzej Budyšin'', {{Jãz.|de}} ''Sorbisches Museum in Bautzen'', {{Jãz.|en}} ''Sorbian Museum'' ''in Bautzen'') – [[mùzeùm]] kùlturë Serbòłużëczanów. Swòjã sedzbã mô przë sz. Ortenburg 3 w [[Bùdzëszëno|Bùdzëszënie]], w [[Niemieckô|Miemiecce]]<ref>[https://sorbisches-museum.de/museum/?lang=wen Museum] [online], Sorbisches Museum Bautzen (niem., górnosorb., ang.) [przëstãp 2021-05-02].</ref>. == Direktorzë == {| class="wikitable float-right" |+Direktorzë mùzeùm !Cząd !Nôzwëstkò |- | style="text-align:center;" |1900–1908 |[[Jakub Šewčik]] |- | style="text-align:center;" |1908–1932 |[[Michał Wjerab]] |- | style="text-align:center;" |1932–1934 |[[Pawoł Nedo]] |- | style="text-align:center;" |1935–1941 |[[Jan Meškank]] |- | style="border-top:medium solid; text-align:center;" |1957–1959 | style="border-top:medium solid" |[[Gerhard Mölke]] |- | style="text-align:center;" |1961–1980 |[[Arnošt Kowar]] |- | style="text-align:center;" |1982–1992 |[[Hanka Fascyna]] |- | style="text-align:center;" |1993–2014 |[[Tomasz Nawka]] |- | style="text-align:center;" |òd 2014 |[[Christina Boguszowa]] |} == Galeriô == <gallery mode="packed" heights="130"> Òbrôzk:Budyšin Serbski Dom.JPG|Serbołużëcczi Dodóm (pierszô sedzëba mùzeùm) Òbrôzk:Nowy zakoń Michał Frencel.jpg|[[Nowi Testameńt]] (dolmaczënk Michała Frencla) Òbrôzk:Bautzen Sorbisches Museum Luthers Hauspostille 22.05.2012 p.jpg|''Hauspostille'' ({{Jãz.|hsb}} ''Domjaca postila'') [[Môrcën Lëter|Môrcëna Lëtra]] Òbrôzk:Bundesarchiv Bild 183-1989-0529-020, Bautzen, sorbisches Museum (cropped).jpg|Òtemkniãce mùzeùm w 1989 jakno samòstójny placówczi </gallery> == Òbaczë téż == * [[Kaszubi wczoraj i dziś (wëstawa)]] {{#categorytree:Mùzea|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mùzea]] [[Kategòrëjô:Słowiónie]] [[Kategòrëjô:Serbòłużëckô kùltura]] 00wtjahed085n6w1kl93583cusxpvx8 0 13158 206167 205493 2026-07-10T00:02:31Z HaxelKaszëba 17492 206167 wikitext text/x-wiki {{Spòrtowi Turniér infobox|gòspòdôrzë=[[Òbrôzk:Flag of Canada.svg|tło|22x22px]] [[Kanada]] [[Òbrôzk:Flag of Mexico.svg|tło|22x22px]] [[Meksyk]] [[Òbrôzk:Flag of the United States.svg|tło|22x22px]] [[Zjednóné Kraje Americzi]]|data=11 czerwińca 2026|pòzwa=Mésterstwa Swiata w fùsbalë 2026<br>FIFA World Cup 2026<br>Coupe du monde de football de 2026<br>Copa Mundial de Fútbol 2026|òbrôzk=2026 FIFA World Cup emblem (with wordmark).svg|reprezentacje=48|stadiónë=16|mecze=96|gòle= 280|ùszłô=[[Mésterstwò Swiata w fùsbalë 2022|2022]]|aktualné=2026]}} '''XXIII Mésterstwa Swiata w fùsbalë 2026''' – 23. edicjô mésterstwów swiata òrganizowónëch przez [[FIFA]]. Turniér òdbiwô sã òd [[11 czerwińca]] do [[19 lëpińca]] 2026 rokù na stadionach w [[Kanada|Kanadze]], [[Meksyk|Meksykù]] a [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajach]]<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026 FIFA World Cup 2026 Official Website]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. Je to pierszi mùndial twòrzony wespólnie przez trzë kraje a téż pierszi w historie z ùdzélã 48 nôrodnëch reprezentacjów. Nowi fòrmat turniéru òbjimô 12 grëp pò sztërë karna, z jaczich do czelëchòwi fazë awansëją pò dwie nôlepszé reprezentacje z kòżdi grëpë a òsmë nôlepszich karnów z trzecëch placów. Òznôczô to rozegranié rekòrdowi lëczbë 104 zéńdzeniów<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/fifa-council-approves-international-match-calendar-new-format FIFA Council approves international match calendar and 104-match World Cup format]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. == Welënk gòspòdarzów == [[Òbrôzk:2026 world cup.svg|mały|Wëniczi w kònkretnëch krajach]] 13 czerwińca 2018 rokù òb czas Kòngresu FIFA w Mòskwie dobëła pòspólnô kandidatura Kanadë, Meksykù a Zjednónëch Krajów, przedobiwającë bédënk [[Marokò|Maroka]]<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/united-2026-bid-wins-hosts-fifa-world-cup United 2026 bid voted hosts of the 2026 FIFA World Cup]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. Turniér je historiczny z czile pòwòdów: * je to pierszi mùndial òrganizowóny przez trzë kraje; * Meksyk òstôł pierszim krajã, jaczi je za gòspòdarza mésterstwów swiata trzecy rôz; * Kanada pierszi rôz òrganizëje chłopsczé mésterstwa swiata; * Zjednóné Kraje òrganizëją mùndial drëdżi rôz (pò 1994 rokù). Hewò wëniczi welowaniô: {| class="wikitable" style="text-align: center;" !Państwò !Głosë |- | align="left" |[[Òbrôzk:Flag of Canada.svg|tło|22x22px]] [[Kanada]] [[Òbrôzk:Flag of Mexico.svg|tło|22x22px]] [[Meksyk]] [[Òbrôzk:Flag of the United States.svg|tło|22x22px]] [[Zjednóné Kraje Americzi]] |'''134''' |- | align="left" | [[Òbrôzk:Flag of Morocco.svg|tło|22x22px]] [[Marokò]] |65 |} == Fòrmat rozgriwków == Pierszi rôz w historie w finałach wëstãpùje 48 reprezentacjów. [[Òbrôzk:FIFA World Cup 2026 Draw Reception (54972845582).jpg|mały|Òficjalnô bala na mésterstwa, Trionda]] Fòrmat òbjimô: * 12 grëp pò 4 karna, * Kòżdé karno rozgriwô 3 grëpòwé mecze, * awans zwëskiwają: ** dobiwcë grëp, ** karna z drëdżich placów, ** òsmë nôlepszich reprezentacjów z trzecëch placów, * òd czelëchòwi fazë òbrzesziwô czelëchòwi system rozpòczinający sã òd 1/16 finału (Round of 32). == Eliminacje == Eliminacje do Mésterstwów Swiata 2026 rozpòczãłë sã w séwniku 2023 rokù i trwałë do strëmiannika 2026 rokù. Ze wzglãdu na pòwikszenié lëczbë bëtników finałowégò turniéru z 32 do 48 reprezentacjów, Radzëzna FIFA zrobiła historiczny pòdzél placów dlô kòżdi kòntinentalny kònfederacje. Trzë reprezentacje krajów-gòspòdarzów – Kanadë, Meksykù a Zjednónëch Krajów – miałë zagwësniony aùtomaticzny awans bez nótu grë w eliminacjach. Pòòstałé 45 placów òstało rozdzeloné w 6-etapòwëch kòntinentalnëch kwalifikacjach a w relegacjowim turniérze. === Pòdzél placów a lëczba bëtników === {| class="wikitable" style="font-size:95%; border:1px solid #a2a9b1;" ! style="background-color:#eaecf0; text-align:left; padding:5px;" | Kònfederacjô ! style="background-color:#eaecf0; text-align:center; padding:5px;" | Bezpòstrzédny awans ! style="background-color:#eaecf0; text-align:left; padding:5px;" | Relegacje (baraże) |- | [[File:UEFA logo.svg|20px]] '''UEFA''' <small>(Eùropa)</small> | style="text-align:center;" | '''16''' | style="color:#555;" | — |- | [[File:Caf_llogo.svg|20px]] '''CAF''' <small>(Afrika)</small> | style="text-align:center;" | '''9''' | 1 karno w midzëkòntinentalnëch relegacjach |- | [[File:AFC text logo.png|20px]] '''AFC''' <small>(Azjô)</small> | style="text-align:center;" | '''8''' | 1 karno w midzëkòntinentalnëch relegacjach |- | [[File:Concacaf logo.svg|20px]] '''CONCACAF''' <small>(Nordowô, Westrzédnô Amerika i Karajibë)</small> | style="text-align:center;" | '''6''' <small>(w tim 3 gòspòdôrzë)</small> | 2 karna w midzëkòntinentalnëch relegacjach |- | [[File:Conmebol text logo 2021.svg|20px]] '''CONMEBOL''' <small>(Pôłniowô Amerika)</small> | style="text-align:center;" | '''6''' | 1 karno w midzëkòntinentalnëch relegacjach |- | [[File:Oceania Football Confederation logo.svg|20px]] '''OFC''' <small>(Òceaniô)</small> | style="text-align:center;" | '''1''' | 1 karno w midzëkòntinentalnëch relegacjach |} === Midzëkòntinentalné relegacje === Slédné dwa place na finałowim turniérze òstałë wësztopòrczoné w relegacjowim turniérze, w jaczim wzãło ùdzél szesc karnów (pò jednym z kòżdi kònfederacje òkróm UEFA a dodatkòwò jedno karno z kònfederacje gòspòdarzów – CONCACAF). Relegacjowi turniér òdbéł sã w strëmiannikù 2026 rokù w krajach gòspòdarzów a béł téż bezpòstrzédnym testã przed samim mùndialã. == Stadionë a gardë == <div style="margin-bottom: 0.5em;"> 16 czerwińca 2022 òficjalno òstałë pòdóné stadionë, na jaczich mdą rozgriwóné mecze turniéru. Zéńdzenia rozgriwóné mdą na 16 stadionach w 16 gardach<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/fifa-unveils-stellar-line-up-of-host-cities-for-2026-world-cup FIFA unveils stellar line-up of host cities for 2026 FIFA World Cup]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. </div> {| class="wikitable" style="width:100%; border-collapse:collapse; background-color:#f8f9fa; font-size:95%; border:1px solid #a2a9b1; text-align:center;" |- ! style="background-color:#eaecf0; border:1px solid #a2a9b1;" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] [https://www.google.com/maps?q=Mexico+City Meksyk] ! style="background-color:#eaecf0; border:1px solid #a2a9b1;" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] [https://www.google.com/maps?q=New+York+City Nowi Jork] / [https://www.google.com/maps?q=New+Jersey New Jersey] ! style="background-color:#eaecf0; border:1px solid #a2a9b1;" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] [https://www.google.com/maps?q=Dallas Dallas] ! style="background-color:#eaecf0; border:1px solid #a2a9b1;" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] [https://www.google.com/maps?q=Kansas+City Kansas City] ! style="background-color:#eaecf0; border:1px solid #a2a9b1;" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] [https://www.google.com/maps?q=Houston Houston] |- | [[Estadio Azteca]] | [[MetLife Stadium]]<br><small>East Rutherford</small> | [[AT&T Stadium]]<br><small>Arlington</small> | [[Arrowhead Stadium]] | [[NRG Stadium]] |- | Zabiérnota: '''87 523''' | Zabiérnota: '''82 500''' | Zabiérnota: '''80 000''' | Zabiérnota: '''79 416''' | Zabiérnota: '''72 220''' |- | [[File:Estadio Azteca Octubre de 2021.jpg|160px|border]] | [[File:New Meadowlands Stadium Mezz Corner.jpg|160px|border]] | [[File:Cowboys Stadium full view.jpg|160px|border]] | [[File:Netherlands vs Tunisia - 2026 FIFA World Cup, Kansas City.jpg|160px|border]] | [[File:Germany vs Curaçao 2026 FIFA World Cup.jpg|160px|border]] |- ! style="background-color:#eaecf0; border:1px solid #a2a9b1;" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] [https://www.google.com/maps?q=Atlanta Atlanta] | colspan="3" rowspan="12" style="text-align:center; background:#ffffff; border:1px solid #a2a9b1; padding:12px;" | <div style="font-weight:bold; font-size:110%; margin-bottom:8px; color:#333;">Kôrta stadionów</div> <div style="display:inline-block; border:1px solid #ccc; padding:5px; background:#f9f9f9; border-radius:4px;"> {{Lokalizacëjnô kôrta |mapa=Nordowô Amerika |wariant=Kanada-USA-Meksyk |rozmiar=520 |rodzaj=inline |punkty mapy= {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|42°21′28″N 71°03′42″W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk='''[[Boston]]'''}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|33°45′N 84°23′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk='''[[Atlanta]]'''}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|32°46′57″N 96°47′51″W|pòzycjô=top|merk=Yellow pog.svg|òpisënk='''[[Dallas]]'''}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|29°45′46″N 95°22′59″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk='''[[Houston]]'''}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|39°05′25″N 94°35′01″W|pòzycjô=right|merk=Yellow pog.svg|òpisënk='''[[Kansas City]]'''}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|34°03′N 118°15′W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk='''[[Wielgie Los Angeles|Los Angeles]]'''}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|25°47′16″N 80°13′27″W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk='''[[Miami]]'''}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|39°57′12″N 75°10′12″W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|òpisënk='''[[Filadelfiô]]'''}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|40°49′N 74°5′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk='''[[Nowi Jork]] / [[New Jersey]]'''}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|37°24′N 121°58′W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk='''[[San Francisco Bay Area]]'''}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|47°36′35″N 122°19′59″W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk='''[[Seattle]]'''}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|43°44′30″N 79°22′24″W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|òpisënk='''[[Toronto]]'''}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|49°15′40″N 123°06′50″W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk='''[[Vancouver]]'''}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|19°25′10″N 99°08′44″W|pòzycjô=right|merk=Yellow pog.svg|òpisënk='''[[Meksyk (gard)|Meksyk]]'''}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|25°40′17″N 100°18′31″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk='''[[Monterrey]]'''}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|20°40′17″N 103°21′23″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk='''[[Guadalajara]]'''}} }} </div> <div style="margin-top:8px; font-size:90%;"> {{Legéńda|red|Zôpôdny región|w linii=tak}} &nbsp; {{Legéńda|yellow|Strzódkòwi región|w linii=tak}} &nbsp; {{Legéńda|blue|Pòrénkòwi región|w linii=tak}} </div> ! style="background-color:#eaecf0; border:1px solid #a2a9b1;" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] [https://www.google.com/maps?q=Los+Angeles Los Angeles] |- | [[Mercedes-Benz Stadium]] | [[SoFi Stadium]]<br><small>Inglewood</small> |- | Zabiérnota: '''71 000''' | Zabiérnota: '''70 240''' |- | [[File:2026 FIFA World Cup Match 72, DR Congo v Uzbekistan.webp|140px|border]] | [[File:2026 FIFA World Cup Match 4, United States v Paraguay (stadium 3 hours before).jpg|140px|border]] |- ! style="background-color:#eaecf0; border:1px solid #a2a9b1;" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] [https://www.google.com/maps?q=Philadelphia Filadelfiô] ! style="background-color:#eaecf0; border:1px solid #a2a9b1;" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] [https://www.google.com/maps?q=Seattle Seattle] |- | [[Lincoln Financial Field]] | [[Lumen Field]] |- | Zabiérnota: '''69 796''' | Zabiérnota: '''45 015''' |- | [[File:Philly (45).JPG|140px|border]] | [[File:2026 FIFA World Cup - Belgium v. Egypt in Seattle - 04.jpg|140px|border]] |- ! style="background-color:#eaecf0; border:1px solid #a2a9b1;" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] [https://www.google.com/maps?q=San+Francisco+Bay+Area San Francisco Bay Area] ! style="background-color:#eaecf0; border:1px solid #a2a9b1;" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] [https://www.google.com/maps?q=Boston Boston] |- | [[Levi’s Stadium]]<br><small>Santa Clara</small> | [[Gillette Stadium]]<br><small>Foxborough</small> |- | Zabiérnota: '''68 500''' | Zabiérnota: '''65 878''' |- | [[File:Entering Levi's Stadium.JPG|140px|border]] | [[File:Gillette2026.jpg|140px|border]] |- ! style="background-color:#eaecf0; border:1px solid #a2a9b1;" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] [https://www.google.com/maps?q=Miami Miami] ! style="background-color:#eaecf0; border:1px solid #a2a9b1;" | [[File:Flag of Canada.svg|tło|22px]] [https://www.google.com/maps?q=Vancouver Vancouver] ! style="background-color:#eaecf0; border:1px solid #a2a9b1;" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] [https://www.google.com/maps?q=Monterrey Monterrey] ! style="background-color:#eaecf0; border:1px solid #a2a9b1;" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] [https://www.google.com/maps?q=Guadalajara Guadalajara] ! style="background-color:#eaecf0; border:1px solid #a2a9b1;" | [[File:Flag of Canada.svg|tło|22px]] [https://www.google.com/maps?q=Toronto Toronto] |- | [[Hard Rock Stadium]]<br><small>Miami Gardens</small> | [[BC Place]] | [[Estadio BBVA]]<br><small>Guadalupe</small> | [[Estadio Akron]]<br><small>Zapopan</small> | [[BMO Field]] |- | Zabiérnota: '''64 767''' | Zabiérnota: '''54 500''' | Zabiérnota: '''53 500''' | Zabiérnota: '''49 850''' | Zabiérnota: '''45 000''' |- | [[File:Cape Verde vs Uruguay 2026.jpg|140px|border]] | [[File:Australia vs Türkiye at BC Place - June 13, 2026.jpg|140px|border]] | [[File:South Korea and South Africa flags before their game at World Cup 2026.jpg|140px|border]] | [[File:South Corea 2-Czechia 1 (55334091661).jpg|140px|border]] | [[File:2026 FIFA World Cup Match 33, Germany v Ivory Coast, Toronto Stadium.jpg|140px|border]] |} == Grëpòwô faza == Reprezentacje òstałë pòdzelóné na 12 grëp òznaczonëch lëtrama òd A do L. Kòżdé karno rozgriwô trzë zéńdzenia. === Grëpa A === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa A |1=[[File:Flag of Mexico.svg|20px]] Meksyk |1pkt=9 |1m=3 |1w=3 |1r=0 |1p=0 |1g+=6 |1g-=0 |1rg=+6 |2=[[File:Flag of South Africa.svg|20px]] Pôłniowô Afrika |2pkt=4 |2m=3 |2w=1 |2r=1 |2p=1 |2g+=2 |2g-=3 |2rg=-1 |3=[[File:Flag of South Korea.svg|20px]] Pôłniowô Kòreja |3pkt=3 |3m=3 |3w=1 |3r=0 |3p=2 |3g+=2 |3g-=3 |3rg=-1 |4=[[File:Flag of Czech Republic.svg|20px]] Czeskô |4pkt=1 |4m=3 |4w=0 |4r=1 |4p=2 |4g+=2 |4g-=4 |4rg=-2 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 1 | data = 11 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Estadio Azteca, Meksyk | druzyna1 = Meksyk | fana1 = Mexico | wënik1 = 2 | gòle1 = Quiñones 9’, Jiménez 67’ | druzyna2 = Pôłniowô Afrika | fana2 = South Africa | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 80 824 | sãdza = Wilton Sampaio }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 2 | data = 12 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Estadio Akron, Guadalajara | druzyna1 = Pôłniowô Kòreja | fana1 = South Korea | wënik1 = 2 | gòle1 = Hwang In-beom 67', Oh Hyeon-gyu 80’ | druzyna2 = Czeskô | fana2 = Czech Republic | wënik2 = 1 | gòle2 = Krejčí 59’ | òbzérôczë = 44 985 | sãdza = Amin Mohamed Omar }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 25 | data = 18 czerwińca 2026, 18:00 CEST | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Czeskô | fana1 = Czech Republic | wënik1 = 1 | gòle1 = Sadílek 6’ | druzyna2 = Pôłniowô Afrika | fana2 = South Africa | wënik2 = 1 | gòle2 = Mokoena 83’ (k) | òbzérôczë = 67 442 | sãdza = Tori Penso }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 28 | data = 19 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = Estadio Akron, Guadalajara | druzyna1 = Meksyk | fana1 = Mexico | wënik1 = 1 | gòle1 = Romo 50' | druzyna2 = Pôłniowô Kòreja | fana2 = South Korea | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 45 522 | sãdza = Gustavo Tejera }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 53 | data = 25 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = Estadio Azteca, Meksyk | druzyna1 = Czeskô | fana1 = Czech Republic | wënik1 = 0 | druzyna2 = Meksyk | fana2 = Mexico | wënik2 = 3 | gòle2 = M. Chávez 55’, Quiñones 61’, Fidalgo 90+4' | òbzérôczë = 80 824 | sãdza = Yael Falcon Perez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 54 | data = 25 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = Estadio BBVA, Monterrey | druzyna1 = Pôłniowô Afrika | fana1 = South Africa | wënik1 = 1 | gòle1 = Maseko 63’ | druzyna2 = Pôłniowô Kòreja | fana2 = South Korea | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 51 243 | sãdza = Facundo Tello }} === Grëpa B === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa B |advance=3 |1=[[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] Szwajcarskô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=6 |1g-=3 |1rg=+3 |2=[[File:Flag of Canada.svg|20px]] Kanada |2pkt=4 |2m=3 |2w=1 |2r=1 |2p=1 |2g+=5 |2g-=4 |2rg=+1 |3=[[File:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] Bòsniô a Hercegòwina |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=4 |3g-=5 |3rg=-1 |4=[[File:Flag of Qatar.svg|20px]] Katar |4pkt=1 |4m=3 |4w=0 |4r=1 |4p=2 |4g+=2 |4g-=9 |4rg=-7 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 3 | data = 12 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = BMO Field, Toronto | druzyna1 = Kanada | fana1 = Canada | wënik1 = 1 | gòle1 = Larin 78’ | druzyna2 = Bòsniô a Hercegòwina | fana2 = Bosnia and Herzegovina | wënik2 = 1 | gòle2 = Lukić 21’ | òbzérôczë = 43 002 | sãdza = Facundo Tello }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 8 | data = 13 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Levi’s Stadium, San Francisco Bay Area | druzyna1 = Katar | fana1 = Qatar | wënik1 = 1 | gòle1 = Muheim 90+4’ (sam.) | druzyna2 = Szwajcarskô | fana2 = Switzerland | wënik2 = 1 | gòle2 = Embolo 17’ (k.) | òbzérôczë = 67 966 | sãdza = Said Martínez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 26 | data = 18 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Szwajcarskô | fana1 = Switzerland | wënik1 = 4 | gòle1 = Manzambi 74’, 90’; Vargas 84’; Xhaka 90+7’ (k.) | druzyna2 = Bòsniô a Hercegòwina | fana2 = Bosnia and Herzegovina | wënik2 = 1 | gòle2 = Mahmić 90+3’ | òbzérôczë = 70 026 | sãdza = João Pinheiro }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 27 | data = 19 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Kanada | fana1 = Canada | wënik1 = 6 | gòle1 = Larin 16’; J. David 29’, 45+3’, 90+2’; Saliba 64’; Manai 75’ (sam.) | druzyna2 = Katar | fana2 = Qatar | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Cristián Garay }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 51 | data = 24 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Szwajcarskô | fana1 = Switzerland | wënik1 = 2 | gòle1 = Vargas 46’, Manzambi 57’ | druzyna2 = Kanada | fana2 = Canada | wënik2 = 1 | gòle2 = P. David 76’ | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Ramon Abatti }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 52 | data = 24 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = Bòsniô a Hercegòwina | fana1 = Bosnia and Herzegovina | wënik1 = 3 | gòle1 = Alajbegović 29’, Abunada 34’ (sam.), Mahmić 80’ | druzyna2 = Katar | fana2 = Qatar | wënik2 = 1 | gòle2 = Al-Haydos 42’ | òbzérôczë = 66 925 | sãdza = Jesús Valenzuela }} === Grëpa C === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa C |1=[[File:Flag of Brazil.svg|20px]] Brazyliô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=7 |1g-=1 |1rg=+6 |2=[[File:Flag of Morocco.svg|20px]] Marokò |2pkt=7 |2m=3 |2w=2 |2r=1 |2p=0 |2g+=6 |2g-=3 |2rg=+3 |3=[[File:Flag of Scotland.svg|20px]] Szkòckô |3pkt=3 |3m=3 |3w=1 |3r=0 |3p=2 |3g+=2 |3g-=5 |3rg=-3 |4=[[File:Flag of Haiti.svg|20px]] Hajiti |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=2 |4g-=8 |4rg=-6 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 5 | data = 14 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = MetLife Stadium, Nowi Jork/New Jersey | druzyna1 = Brazyliô | fana1 = Brazil | wënik1 = 1 | gòle1 = Vinícius Jr. 32’ | druzyna2 = Marokò | fana2 = Morocco | wënik2 = 1 | gòle2 = Saibari 21’ | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Slavko Vinčić }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 7 | data = 14 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Hajiti | fana1 = Haiti | wënik1 = 0 | druzyna2 = Szkòckô | fana2 = Scotland | wënik2 = 1 | gòle2 = McGinn 28’ | òbzérôczë = 64 146 | sãdza = Mustapha Ghorbal }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 29 | data = 20 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Szkòckô | fana1 = Scotland | wënik1 = 0 | druzyna2 = Marokò | fana2 = Morocco | wënik2 = 1 | gòle2 = Saibari 2’ | òbzérôczë = 64 146 | sãdza = Ilgiz Tantashev }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 30 | data = 20 czerwińca 2026, 02:30 CEST | stadión = Lincoln Financial Field, Filadelfiô | druzyna1 = Brazyliô | fana1 = Brazil | wënik1 = 3 | gòle1 = Cunha 23’, 36’; Vinícius Jr. 45+3’ | druzyna2 = Hajiti | fana2 = Haiti | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 324 | sãdza = Alejandro José Hernández Hernández }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 49 | data = 25 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Hard Rock Stadium, Miami | druzyna1 = Szkòckô | fana1 = Scotland | wënik1 = 0 | druzyna2 = Brazyliô | fana2 = Brazil | wënik2 = 3 | gòle2 = Vinícius Jr. 7’, 45+3’; Cunha 60’ | òbzérôczë = 64 478 | sãdza = César Arturo Ramos }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 50 | data = 25 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Hard Rock Stadium, Miami | druzyna1 = Marokò | fana1 = Morocco | wënik1 = 4 | gòle1 = Hakimi 39’, Saibari 45+1’, Rahimi 78’, Yassine 89’ | druzyna2 = Hajiti | fana2 = Haiti | wënik2 = 2 | gòle2 = Bounou 10’ (sam.), Isidor 43’ | òbzérôczë = 64 478 | sãdza = César Arturo Ramos }} === Grëpa D === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa D |advance=3 |1=[[File:Flag of United States.svg|20px]] USA |1pkt=6 |1m=3 |1w=2 |1r=0 |1p=1 |1g+=8 |1g-=4 |1rg=+4 |2=[[File:Flag of Australia.svg|20px]] Aùstraliô |2pkt=4 |2m=3 |2w=1 |2r=1 |2p=1 |2g+=2 |2g-=2 |2rg=0 |3=[[File:Flag of Paraguay.svg|20px]] Paragwaj |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=3 |3g-=4 |3rg=-1 |4=[[File:Flag of Turkey.svg|20px]] Tëreckô |4pkt=3 |4m=3 |4w=1 |4r=0 |4p=2 |4g+=3 |4g-=5 |4rg=-2 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 4 | data = 13 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = USA | fana1 = USA | wënik1 = 4 | gòle1 = Bobadilla 7’ (sam.), Balogun 31’, 45+5’; Reyna 90+8’ | druzyna2 = Paragwaj | fana2 = Paraguay | wënik2 = 1 | gòle2 = Maurício 73’ | òbzérôczë = 70 492 | sãdza = Danny Makkelie }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 6 | data = 14 czerwińca 2026, 06:00 CEST | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Aùstraliô | fana1 = Australia | wënik1 = 2 | gòle1 = Irankunda 27’, Metcalfe 75’ | druzyna2 = Tëreckô | fana2 = Turkey | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Jesús Valenzuela }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 32 | data = 19 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = USA | fana1 = USA | wënik1 = 2 | gòle1 = Burgess 11’ (sam.), Freeman 43’ | druzyna2 = Aùstraliô | fana2 = Australia | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 66 925 | sãdza = Felix Zwayer }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 31 | data = 20 czerwińca 2026, 05:00 CEST | stadión = Levi’s Stadium, San Francisco Bay Area | druzyna1 = Tëreckô | fana1 = Turkey | wënik1 = 0 | druzyna2 = Paragwaj | fana2 = Paraguay | wënik2 = 1 | gòle2 = Galarza 2’ | òbzérôczë = 68 827 | sãdza = Iván Barton }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 59 | data = 26 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Tëreckô | fana1 = Turkey | wënik1 = 3 | gòle1 = Güler 9’, B. A. Yılmaz 31’, Ayhan 90+8’ | druzyna2 = USA | fana2 = USA | wënik2 = 2 | gòle2 = Trusty 3’, Berhalter 49’ | òbzérôczë = 70 492 | sãdza = Mustapha Ghorbal }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 60 | data = 26 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Levi’s Stadium, San Francisco Bay Area | druzyna1 = Paragwaj | fana1 = Paraguay | wënik1 = 0 | druzyna2 = Aùstraliô | fana2 = Australia | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 827 | sãdza = Clément Turpin }} === Grëpa E === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa E |advance=3 |1=[[File:Flag of Germany.svg|20px]] Niemieckô |1pkt=6 |1m=3 |1w=2 |1r=0 |1p=1 |1g+=10 |1g-=4 |1rg=+6 |2=[[File:Flag of Ivory Coast.svg|20px]] Ùbrzég Słoniowëch Kłów |2pkt=6 |2m=3 |2w=2 |2r=0 |2p=1 |2g+=4 |2g-=2 |2rg=+2 |3=[[File:Flag of Ecuador.svg|20px]] Ekwadór |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=2 |3g-=2 |3rg=0 |4=[[File:Flag of Curaçao.svg|20px]] Curaçao |4pkt=1 |4m=3 |4w=0 |4r=1 |4p=2 |4g+=1 |4g-=9 |4rg=-8 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 9 | data = 14 czerwińca 2026, 19:00 CEST | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Niemieckô | fana1 = Germany | wënik1 = 7 | gòle1 = Nmecha 6’, Schlotterbeck 38’, Havertz 45+5’ (k.), 88’, Musiala 47’, Brown 68’, Undav 78’ | druzyna2 = Curaçao | fana2 = Curaçao | wënik2 = 1 | gòle2 = Comenencia 21’ | òbzérôczë = 68 021 | sãdza = Jalal Jayed }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 11 | data = 15 czerwińca 2026, 01:00 CEST | stadión = Lincoln Financial Field, Filadelfiô | druzyna1 = Ùbrzég Słoniowëch Kłów | fana1 = Ivory Coast | wënik1 = 1 | gòle1 = Diallo 90’ | druzyna2 = Ekwadór | fana2 = Ecuador | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 274 | sãdza = François Letexier }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 33 | data = 20 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = BMO Field, Toronto | druzyna1 = Niemieckô | fana1 = Germany | wënik1 = 2 | gòle1 = Undav 68’, 90+4’ | druzyna2 = Ùbrzég Słoniowëch Kłów | fana2 = Ivory Coast | wënik2 = 1 | gòle2 = Kessié 30’ | òbzérôczë = 43 036 | sãdza = Juan Gabriel Benítez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 34 | data = 21 czerwińca 2026, 02:00 CEST | stadión = Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Ekwadór | fana1 = Ecuador | wënik1 = 0 | druzyna2 = Curaçao | fana2 = Curaçao | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 598 | sãdza = Ma Ning }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 55 | data = 25 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = Lincoln Financial Field, Filadelfiô | druzyna1 = Ekwadór | fana1 = Ecuador | wënik1 = 2 | gòle1 = Angulo 9’, Plata 77’ | druzyna2 = Niemieckô | fana2 = Germany | wënik2 = 1 | gòle2 = Sané 2’ | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Tori Penso }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 56 | data = 25 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = MetLife Stadium, Nowi Jork/New Jersey | druzyna1 = Curaçao | fana1 = Curaçao | wënik1 = 0 | druzyna2 = Ùbrzég Słoniowëch Kłów | fana2 = Ivory Coast | wënik2 = 2 | gòle2 = N. Pépé 7’, 64’ | òbzérôczë = 68 324 | sãdza = Glenn Nyberg }} === Grëpa F === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa F |advance=3 |1=[[File:Flag of Netherlands.svg|20px]] Niderlandzkô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=10 |1g-=4 |1rg=+6 |2=[[File:Flag of Japan.svg|20px]] Japòńskô |2pkt=5 |2m=3 |2w=1 |2r=2 |2p=0 |2g+=7 |2g-=3 |2rg=+4 |3=[[File:Flag of Sweden.svg|20px]] Szwédzkô |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=7 |3g-=7 |3rg=0 |4=[[File:Flag of Tunisia.svg|20px]] Tunezjô |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=2 |4g-=12 |4rg=-10 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 10 | data = 14 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = AT&T Stadium, Dallas | druzyna1 = Niderlandzkô | fana1 = Netherlands | wënik1 = 2 | gòle1 = van Dijk 50’, Summerville 64’ | druzyna2 = Japòńskô | fana2 = Japan | wënik2 = 2 | gòle2 = Nakamura 57’, Kamada 88’ | òbzérôczë = 69 285 | sãdza = Ismail Elfath }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 12 | data = 15 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Estadio BBVA, Monterrey | druzyna1 = Szwédzkô | fana1 = Sweden | wënik1 = 5 | gòle1 = Ayari 7’, 90+6’; Isak 30’; Gyökeres 59’; Svanberg 84’ | druzyna2 = Tunezjô | fana2 = Tunisia | wënik2 = 1 | gòle2 = Rekik 43’ | òbzérôczë = 50 987 | sãdza = Yael Falcon }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 35 | data = 20 czerwińca 2026, 19:00 CEST | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Niderlandzkô | fana1 = Netherlands | wënik1 = 5 | gòle1 = Brobbey 5’, 17’; Gakpo 47’, 54’; Summerville 89’ | druzyna2 = Szwédzkô | fana2 = Sweden | wënik2 = 1 | gòle2 = Elanga 59’ | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Michael Oliver }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 36 | data = 21 czerwińca 2026, 06:00 CEST | stadión = Estadio BBVA, Monterrey | druzyna1 = Tunezjô | fana1 = Tunisia | wënik1 = 0 | druzyna2 = Japòńskô | fana2 = Japan | wënik2 = 4 | gòle2 = Kamada 4’, Ueda 31’, 83’; Itō 69’ | òbzérôczë = 51 243 | sãdza = István Kovács }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 57 | data = 26 czerwińca 2026, 01:00 CEST | stadión = AT&T Stadium, Dallas | druzyna1 = Japòńskô | fana1 = Japan | wënik1 = 1 | gòle1 = Maeda 56’ | druzyna2 = Szwédzkô | fana2 = Sweden | wënik2 = 1 | gòle2 = Elanga 62’ | òbzérôczë = 70 137 | sãdza = Ivan Barton }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 58 | data = 26 czerwińca 2026, 01:00 CEST | stadión = Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Tunezjô | fana1 = Tunisia | wënik1 = 1 | gòle1 = Mastouri 54’ | druzyna2 = Niderlandzkô | fana2 = Netherlands | wënik2 = 3 | gòle2 = Skhiri 3’ (sam.), Brobbey 7’, van Hecke 62’ | òbzérôczë = 68 391 | sãdza = Katia Garcia }} === Grëpa G === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa G |1=[[File:Flag of Belgium.svg|20px]] Belgiô |1pkt=5 |1m=3 |1w=1 |1r=2 |1p=0 |1g+=6 |1g-=2 |1rg=+4 |2=[[File:Flag of Egypt.svg|20px]] Egipt |2pkt=5 |2m=3 |2w=1 |2r=2 |2p=0 |2g+=5 |2g-=3 |2rg=+2 |3=[[File:Flag of Iran.svg|20px]] Iran |3pkt=3 |3m=3 |3w=0 |3r=3 |3p=0 |3g+=3 |3g-=3 |3rg=0 |4=[[File:Flag of New Zealand.svg|20px]] Nowô Zélandiô |4pkt=1 |4m=3 |4w=0 |4r=1 |4p=2 |4g+=4 |4g-=10 |4rg=-6 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 16 | data = 15 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = Belgiô | fana1 = Belgium | wënik1 = 1 | gòle1 = Hany 66’ (sam.) | druzyna2 = Egipt | fana2 = Egypt | wënik2 = 1 | gòle2 = Ashour 19’ | òbzérôczë = 66 775 | sãdza = Ramon Abatti }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 15 | data = 16 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Iran | fana1 = Iran | wënik1 = 2 | gòle1 = Rezajijan 32’, Mohebbi 64’ | druzyna2 = Nowô Zélandiô | fana2 = New Zealand | wënik2 = 2 | gòle2 = Just 7’, 54’ | òbzérôczë = 70 108 | sãdza = César Arturo Ramos }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 39 | data = 21 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Belgiô | fana1 = Belgium | wënik1 = 0 | druzyna2 = Iran | fana2 = Iran | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 70 317 | sãdza = Dario Herrera }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 40 | data = 22 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Nowô Zélandiô | fana1 = New Zealand | wënik1 = 1 | gòle1 = Surman 15’ | druzyna2 = Egipt | fana2 = Egypt | wënik2 = 3 | gòle2 = Ziko 58’, Salah 67’, Trézéguet 82’ | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Omar Al Ali }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 63 | data = 27 czerwińca 2026, 05:00 CEST | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = Egipt | fana1 = Egypt | wënik1 = 1 | gòle1 = M. Saber 5’ | druzyna2 = Iran | fana2 = Iran | wënik2 = 1 | gòle2 = Rezajijan 14’ | òbzérôczë = 66 925 | sãdza = Szymon Marciniak }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 64 | data = 27 czerwińca 2026, 05:00 CEST | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Nowô Zélandiô | fana1 = New Zealand | wënik1 = 1 | gòle1 = Just 84’ | druzyna2 = Belgiô | fana2 = Belgium | wënik2 = 5 | gòle2 = Trossard 28’, 50’; De Bruyne 66’; Lukaku 86’; Saelemaekers 90+4’ | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Adham Makhadmeh }} === Grëpa H === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa H |1=[[File:Flag of Spain.svg|20px]] Szpańskô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=5 |1g-=0 |1rg=+5 |2=[[File:Flag of Cape Verde.svg|20px]] Cabo Verde |2pkt=3 |2m=3 |2w=0 |2r=3 |2p=0 |2g+=2 |2g-=2 |2rg=0 |3=[[File:Flag of Uruguay.svg|20px]] Ùrugwaj |3pkt=2 |3m=3 |3w=0 |3r=2 |3p=1 |3g+=3 |3g-=4 |3rg=-1 |4=[[File:Flag of Saudi Arabia.svg|20px]] Saùdijskô Arabiô |4pkt=2 |4m=3 |4w=0 |4r=2 |4p=1 |4g+=1 |4g-=5 |4rg=-4 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 14 | data = 15 czerwińca 2026, 18:00 CEST | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Szpańskô | fana1 = Spain | wënik1 = 0 | druzyna2 = Cabo Verde | fana2 = Cape Verde | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 67 640 | sãdza = Adham Makhadmeh }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 13 | data = 16 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Hard Rock Stadium, Miami | druzyna1 = Saùdijskô Arabiô | fana1 = Saudi Arabia | wënik1 = 1 | gòle1 = Al-Amri 41’ | druzyna2 = Ùrugwaj | fana2 = Uruguay | wënik2 = 1 | gòle2 = M. Araújo 80’ | òbzérôczë = 62 764 | sãdza = Maurizio Mariani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 38 | data = 21 czerwińca 2026, 18:00 CEST | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Szpańskô | fana1 = Spain | wënik1 = 4 | gòle1 = Yamal 10’, Oyarzabal 21’, 24’, H. Tambakti 49’ (sam.) | druzyna2 = Saùdijskô Arabiô | fana2 = Saudi Arabia | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 239 | sãdza = Raphael Claus }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 37 | data = 22 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Hard Rock Stadium, Miami | druzyna1 = Ùrugwaj | fana1 = Uruguay | wënik1 = 2 | gòle1 = M. Araújo 44’, Canobbio 45+6’ | druzyna2 = Cabo Verde | fana2 = Cape Verde | wënik2 = 2 | gòle2 = Pina 21’, Varela 61’ | òbzérôczë = 64 003 | sãdza = Espen Eskas }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 65 | data = 27 czerwińca 2026, 02:00 CEST | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Cabo Verde | fana1 = Cape Verde | wënik1 = 0 | druzyna2 = Saùdijskô Arabiô | fana2 = Saudi Arabia | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 278 | sãdza = François Letexier }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 66 | data = 27 czerwińca 2026, 02:00 CEST | stadión = Estadio Akron, Guadalajara | druzyna1 = Ùrugwaj | fana1 = Uruguay | wënik1 = 0 | druzyna2 = Szpańskô | fana2 = Spain | wënik2 = 1 | gòle2 = Á. Baena 42’ | òbzérôczë = 45 065 | sãdza = Ismail Elfath }} === Grëpa I === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa I |advance=3 |1=[[File:Flag of France.svg|20px]] Francëskô |1pkt=9 |1m=3 |1w=3 |1r=0 |1p=0 |1g+=10 |1g-=2 |1rg=+8 |2=[[File:Flag of Norway.svg|20px]] Norweskô |2pkt=6 |2m=3 |2w=2 |2r=0 |2p=1 |2g+=8 |2g-=7 |2rg=+1 |3=[[File:Flag of Senegal.svg|20px]] Senegal |3pkt=3 |3m=3 |3w=1 |3r=0 |3p=2 |3g+=8 |3g-=6 |3rg=+2 |4=[[File:Flag of Iraq.svg|20px]] Irak |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=1 |4g-=12 |4rg=-11 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 17 | data = 16 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = MetLife Stadium, East Rutherford | druzyna1 = Francëskô | fana1 = France | wënik1 = 3 | gòle1 = Mbappé 66’, 90+6’; Barcola 82’ | druzyna2 = Senegal | fana2 = Senegal | wënik2 = 1 | gòle2 = Mbaye 90+5’ | òbzérôczë = 80 545 | sãdza = Alireza Faghani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 18 | data = 17 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Irak | fana1 = Iraq | wënik1 = 1 | gòle1 = A. Hussein 39’ | druzyna2 = Norweskô | fana2 = Norway | wënik2 = 4 | gòle2 = Haaland 29’, 43’; Østigård 76’; A. Hussein 90+6’ (sam.) | òbzérôczë = 63 106 | sãdza = Pierre Atcho }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 41 | data = 22 czerwińca 2026, 23:00 CEST | stadión = MetLife Stadium, Nowi Jork/New Jersey | druzyna1 = Francëskô | fana1 = France | wënik1 = 3 | gòle1 = Mbappé 14’, 54’; Dembélé 66’ | druzyna2 = Irak | fana2 = Iraq | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 324 | sãdza = Drew Fischer }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 42 | data = 23 czerwińca 2026, 02:00 CEST | stadión = Lincoln Financial Field, Filadelfiô | druzyna1 = Norweskô | fana1 = Norway | wënik1 = 3 | gòle1 = M. H. Pedersen 43’, Haaland 48’, 58’ | druzyna2 = Senegal | fana2 = Senegal | wënik2 = 2 | gòle2 = I. Sarr 53’, 90+3’ | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Wilton Sampaio }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 61 | data = 26 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Norweskô | fana1 = Norway | wënik1 = 1 | gòle1 = Aasgaard 21’ | druzyna2 = Francëskô | fana2 = France | wënik2 = 4 | gòle2 = Dembélé 7’, 20’, 32’; D. Doué 90+4’ | òbzérôczë = 64 146 | sãdza = Michael Oliver }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 62 | data = 26 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = BMO Field, Toronto | druzyna1 = Senegal | fana1 = Senegal | wënik1 = 5 | gòle1 = H. Diarra 4’, I. Sarr 56’, P. Gueye 59’, 71’, I. Ndiaye 82’ | druzyna2 = Irak | fana2 = Iraq | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 43 036 | sãdza = Anthony Taylor }} === Grëpa J === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa J |advance=3 |1=[[File:Flag of Argentina.svg|20px]] Argentińskô |1pkt=9 |1m=3 |1w=3 |1r=0 |1p=0 |1g+=8 |1g-=1 |1rg=+7 |2=[[File:Flag of Austria.svg|20px]] Aùstriackô |2pkt=4 |2m=3 |2w=1 |2r=1 |2p=1 |2g+=7 |2g-=7 |2rg=0 |3=[[File:Flag of Algeria.svg|20px]] Algerskô |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=5 |3g-=7 |3rg=-2 |4=[[File:Flag of Jordan.svg|20px]] Jordańskô |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=3 |4g-=8 |4rg=-5 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 19 | data = 17 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Argentińskô | fana1 = Argentina | wënik1 = 3 | gòle1 = Messi 17’, 60’, 76’ | druzyna2 = Algerskô | fana2 = Algeria | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 69 045 | sãdza = Szymon Marciniak }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 20 | data = 17 czerwińca 2026, 06:00 CEST | stadión = Levi’s Stadium, San Francisco Bay Area | druzyna1 = Aùstriackô | fana1 = Austria | wënik1 = 3 | gòle1 = Schmid 20’, Abu Arab 77’ (sam.), Arnautović 90+12’ (k.) | druzyna2 = Jordańskô | fana2 = Jordan | wënik2 = 1 | gòle2 = Olwan 50’ | òbzérôczë = 68 527 | sãdza = Dahane Beida }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 43 | data = 22 czerwińca 2026, 19:00 CEST | stadión = AT&T Stadium, Dallas | druzyna1 = Argentińskô | fana1 = Argentina | wënik1 = 2 | gòle1 = Messi 38’, 90+5’ | druzyna2 = Aùstriackô | fana2 = Austria | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 70 649 | sãdza = Amin Mohamed Omar }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 44 | data = 23 czerwińca 2026, 05:00 CEST | stadión = Levi’s Stadium, San Francisco Bay Area | druzyna1 = Jordańskô | fana1 = Jordan | wënik1 = 1 | gòle1 = Al-Rashdan 36’ | druzyna2 = Algerskô | fana2 = Algeria | wënik2 = 2 | gòle2 = Benbouali 69’, Gouiri 82’ | òbzérôczë = 68 371 | sãdza = Slavko Vinčić }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 69 | data = 28 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Jordańskô | fana1 = Jordan | wënik1 = 1 | gòle1 = Al-Taamari 55’ | druzyna2 = Argentińskô | fana2 = Argentina | wënik2 = 3 | gòle2 = Lo Celso 19’, Martínez 31’ (k.), Messi 80’ | òbzérôczë = 70 649 | sãdza = István Kovács }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 70 | data = 28 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = AT&T Stadium, Dallas | druzyna1 = Algerskô | fana1 = Algeria | wënik1 = 3 | gòle1 = Belghali 45’, Mahrez 60’, 90+3’ | druzyna2 = Aùstriackô | fana2 = Austria | wënik2 = 3 | gòle2 = Arnautović 28’, Sabitzer 55’, Kalajdžić 90+6’ | òbzérôczë = 69 045 | sãdza = Ilgiz Tantashev }} === Grëpa K === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa K |advance=3 |1=[[File:Flag of Colombia.svg|20px]] Kòlumbiô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=4 |1g-=1 |1rg=+3 |2=[[File:Flag of Portugal.svg|20px]] Pòrtugalskô |2pkt=5 |2m=3 |2w=1 |2r=2 |2p=0 |2g+=6 |2g-=1 |2rg=+5 |3=[[File:Flag of Democratic Republic of the Congo.svg|20px]] DRK |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=4 |3g-=3 |3rg=+1 |4=[[File:Flag of Uzbekistan.svg|20px]] Ùzbekistan |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=2 |4g-=11 |4rg=-9 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 23 | data = 17 czerwińca 2026, 19:00 CEST | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Pòrtugalskô | fana1 = Portugal | wënik1 = 1 | gòle1 = J. Neves 6’ | druzyna2 = Demòkraticznô Repùblika Kònga | fana2 = the Democratic Republic of the Congo | wënik2 = 1 | gòle2 = Wissa 45+5’ | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Abdulrahman Al-Jassim }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 24 | data = 18 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Estadio Azteca, Meksyk | druzyna1 = Ùzbekistan | fana1 = Uzbekistan | wënik1 = 1 | gòle1 = Fayzullayev 60’ | druzyna2 = Kòlumbiô | fana2 = Colombia | wënik2 = 3 | gòle2 = Muñoz 40’, Díaz 65’, Campaz 90+9’ | òbzérôczë = 80 824 | sãdza = Anthony Taylor }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 47 | data = 23 czerwińca 2026, 19:00 CEST | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Pòrtugalskô | fana1 = Portugal | wënik1 = 5 | gòle1 = Ronaldo 6’, 39’; N. Mendes 17’; Nematov 60’ (sam.); Rafa Leão 87’ | druzyna2 = Ùzbekistan | fana2 = Uzbekistan | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Jalal Jayed }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 48 | data = 24 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Estadio Akron, Guadalajara | druzyna1 = Kòlumbiô | fana1 = Colombia | wënik1 = 1 | gòle1 = Muñoz 76’ | druzyna2 = Demòkraticznô Repùblika Kònga | fana2 = the Democratic Republic of the Congo | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 45 358 | sãdza = Maurizio Mariani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 71 | data = 28 czerwińca 2026, 01:30 CEST | stadión = Hard Rock Stadium, Miami Gardens | druzyna1 = Kòlumbiô | fana1 = Colombia | wënik1 = 0 | druzyna2 = Pòrtugalskô | fana2 = Portugal | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 64 478 | sãdza = Alireza Faghani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 72 | data = 28 czerwińca 2026, 01:30 CEST | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Demòkraticznô Repùblika Konga | fana1 = the Democratic Republic of the Congo | wënik1 = 3 | gòle1 = Wissa 68’ (k.), 90+1’; Mayele 78’ | druzyna2 = Ùzbekistan | fana2 = Uzbekistan | wënik2 = 1 | gòle2 = Shomurodov 10’ | òbzérôczë = 68 239 | sãdza = Felix Zwayer }} === Grëpa L === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa L |advance=3 |1=[[File:Flag of England.svg|20px]] Anielskô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=6 |1g-=2 |1rg=+4 |2=[[File:Flag of Croatia.svg|20px]] Chòrwackô |2pkt=6 |2m=3 |2w=2 |2r=0 |2p=1 |2g+=5 |2g-=5 |2rg=0 |3=[[File:Flag of Ghana.svg|20px]] Ghana |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=2 |3g-=2 |3rg=0 |4=[[File:Flag of Panama.svg|20px]] Panama |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=0 |4g-=4 |4rg=-4 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 21 | data = 17 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = AT&T Stadium, Dallas | druzyna1 = Anielskô | fana1 = England | wënik1 = 4 | gòle1 = Kane 12’ (k.), 42’; Bellingham 47’; Rashford 85’ | druzyna2 = Chòrwackô | fana2 = Croatia | wënik2 = 2 | gòle2 = Baturina 36’, Musa 45+5’ | òbzérôczë = 70 389 | sãdza = Clément Turpin }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 22 | data = 18 czerwińca 2026, 01:00 CEST | stadión = BMO Field, Toronto | druzyna1 = Ghana | fana1 = Ghana | wënik1 = 1 | gòle1 = Yirenkyi 90+5’ | druzyna2 = Panama | fana2 = Panama | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 42 942 | sãdza = Glenn Nyberg }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 45 | data = 23 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Anielskô | fana1 = England | wënik1 = 0 | druzyna2 = Ghana | fana2 = Ghana | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 63 983 | sãdza = Saíd Martínez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 46 | data = 24 czerwińca 2026, 01:00 CEST | stadión = BMO Field, Toronto | druzyna1 = Panama | fana1 = Panama | wënik1 = 0 | druzyna2 = Chòrwackô | fana2 = Croatia | wënik2 = 1 | gòle2 = Budimir 54’ | òbzérôczë = 43 036 | sãdza = Pierre Atcho }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 67 | data = 27 czerwińca 2026, 23:00 CEST | stadión = MetLife Stadium, Nowi Jork/New Jersey | druzyna1 = Panama | fana1 = Panama | wënik1 = 0 | druzyna2 = Anielskô | fana2 = England | wënik2 = 2 | gòle2 = Bellingham 62’, Kane 67’ | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Abdulrahman Al-Jassim }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 68 | data = 27 czerwińca 2026, 23:00 CEST | stadión = Lincoln Financial Field, Filadelfiô | druzyna1 = Chòrwackô | fana1 = Croatia | wënik1 = 2 | gòle1 = Sučić 31’, Vlašić 83’ | druzyna2 = Ghana | fana2 = Ghana | wënik2 = 1 | gòle2 = Luckassen 73’ | òbzérôczë = 68 324 | sãdza = Drew Fischer }} === Ranking karnów z trzecëch placów === {| class="wikitable" style="width:100%; table-layout:fixed; text-align:center; font-family:system-ui, Arial;" <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122);"> <th style="width:6%;">M.</th> <th style="width:40%;">Reprezentacjô</th> <th style="width:15%;">Grëpa</th> <th style="width:9%;">Pkt</th> <th style="width:6%;">M</th> <th style="width:6%;">W</th> <th style="width:6%;">R</th> <th style="width:6%;">P</th> <th style="width:6%;">+</th> <th style="width:6%;">–</th> <th style="width:6%;">±</th> </tr> |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 1 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Democratic Republic of the Congo.svg|20px]] DRK | K || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 4 || 3 || +1 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 2 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Ecuador.svg|20px]] Ekwadór | E || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 3 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Sweden.svg|20px]] Szwédzkô | F || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 7 || 7 || 0 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 4 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] Bòsniô a Hercegòwina | B || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 4 || 5 || −1 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 5 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Paraguay.svg|20px]] Paragwaj | D || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 3 || 4 || −1 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 6 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Ghana.svg|20px]] Ghana | L || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 7 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Algeria.svg|20px]] Algerskô | J || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 5 || 7 || −2 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 8 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Senegal.svg|20px]] Senegal | I || 3 || 3 || 1 || 0 || 2 || 8 || 6 || +2 |- | 9 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Iran.svg|20px]] Iran | G || 3 || 3 || 0 || 3 || 0 || 3 || 3 || 0 |- | 10 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of South Korea.svg|20px]] Pôłniowô Kòreja | A || 3 || 3 || 1 || 0 || 2 || 2 || 3 || −1 |- | 11 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Scotland.svg|20px]] Szkòckô | C || 3 || 3 || 1 || 0 || 2 || 2 || 5 || −3 |- | 12 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Uruguay.svg|20px]] Ùrugwaj | H || 2 || 3 || 0 || 2 || 1 || 3 || 4 || −1 |} == Czelëchòwô faza == === Drôbka === {{Turniérowô drôbka | boldwinner=y | RD1= 1/16 finału | RD2= 1/8 finału | RD1-text01=29 czerwińca – [[Gillette Stadium|Foxborough]] | RD1-team01=[[File:Flag of Germany.svg|20px]] Niemieckô | RD1-score01=1 (3) | RD1-team02=[[File:Flag of Paraguay.svg|20px]] Paragwaj | RD1-score02=1 (4) | RD1-text03=28 czerwińca – [[SoFi Stadium|Inglewood]] | RD1-team03=[[File:Flag of France.svg|20px]] Francëskô | RD1-score03=3 | RD1-team04=[[File:Flag of Sweden.svg|20px]] Szwédzkô | RD1-score04=0 | RD1-text05=3 lëpińca – [[BMO Field|Toronto]] | RD1-team05=[[File:Flag of South Africa.svg|20px]] Pôłniowô Afrika | RD1-team06=[[File:Flag of Canada.svg|20px]] Kanada | RD1-score05=0 | RD1-score06=1 | RD1-text07=2 lëpińca – [[Levi’s Stadium|Santa Clara]] | RD1-team07=[[File:Flag of Netherlands.svg|20px]] Niderlandzkô | RD1-team08=[[File:Flag of Morocco.svg|20px]] Marokò | RD1-score07=1 (2) | RD1-score08=1 (3) | RD1-text09=29 czerwińca – [[NRG Stadium|Houston]] | RD1-team09=[[File:Flag of Portugal.svg|20px]] Pòrtugalskô | RD1-team10=[[File:Flag of Croatia.svg|20px]] Chòrwackô | RD1-score09=2 | RD1-score10=1 | RD1-text11=1 lëpińca – [[Estadio Azteca|Meksyk]] | RD1-team11=[[File:Flag of Spain.svg|20px]] Szpańskô | RD1-team12=[[File:Flag of Austria.svg|20px]] Aùstriackô | RD1-score11=3 | RD1-score12=0 | RD1-text13=4 lëpińca – [[Hard Rock Stadium|Miami Gardens]] | RD1-team13=[[File:Flag of United States.svg|20px]] USA | RD1-team14=[[File:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] Bòsniô a Hercegòwina | RD1-score13=2 | RD1-score14=0 | RD1-text15=3 lëpińca – [[BC Place Stadium|Vancouver]] | RD1-team15=[[File:Flag of Belgium.svg|20px]] Belgiô | RD1-team16=[[File:Flag of Senegal.svg|20px]] Senegal | RD1-score15=3 | RD1-score16=2 | RD1-text17= | RD1-team17=[[File:Flag of Brazil.svg|20px]] Brazyliô | RD1-team18=[[File:Flag of Japan.svg|20px]] Japòńskô | RD1-score17=2 | RD1-score18=1 | RD1-text19= | RD1-team19=[[File:Flag of Ivory Coast.svg|20px]] Ùbrzég Słoniowëch Kłów | RD1-team20=[[File:Flag of Norway.svg|20px]] Norweskô | RD1-score19=1 | RD1-score20=2 | RD1-text21= | RD1-team21=[[File:Flag of Mexico.svg|20px]] Meksyk | RD1-team22=[[File:Flag of Ecuador.svg|20px]] Ekwadór | RD1-score21=2 | RD1-score22=0 | RD1-text23= | RD1-team23=[[File:Flag of England.svg|20px]] Anielskô | RD1-team24=[[File:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|20px]] DRK | RD1-score23=2 | RD1-score24=1 | RD1-text25= | RD1-team25=[[File:Flag of Argentina.svg|20px]] Argentińskô | RD1-team26=[[File:Flag of Cape Verde.svg|20px]] Cabo Verde | RD1-score25=3 | RD1-score26=2 | RD1-text27= | RD1-team27=[[File:Flag of Australia.svg|20px]] Aùstraliô | RD1-team28=[[File:Flag of Egypt.svg|20px]] Egipt | RD1-score27=1 (2) | RD1-score28=1 (4) | RD1-text29= | RD1-team29=[[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] Szwajcarskô | RD1-team30=[[File:Flag of Algeria.svg|20px]] Algerskô | RD1-score29=2 | RD1-score30=0 | RD1-text31= | RD1-team31=[[File:Flag of Colombia.svg|20px]] Kòlumbiô | RD1-team32=[[File:Flag of Ghana.svg|20px]] Ghana | RD1-score31=1 | RD1-score32=0 | RD2-text01=4 lëpińca – [[Lincoln Financial Field|Filadelfia]] | RD2-team01=[[File:Flag of Paraguay.svg|20px]] Paragwaj | RD2-team02=[[File:Flag of France.svg|20px]] Francëskô | RD2-score01=0 | RD2-score02=1 | RD2-text02=4 lëpińca – [[NRG Stadium|Houston]] | RD2-team03=[[File:Flag of Canada.svg|20px]] Kanada | RD2-team04=[[File:Flag of Morocco.svg|20px]] Marokò | RD2-score03=0 | RD2-score04=3 | RD2-text03=6 lëpińca – [[AT&T Stadium|Arlington]] | RD2-team05=[[File:Flag of Portugal.svg|20px]] Pòrtugalskô | RD2-team06=[[File:Flag of Spain.svg|20px]] Szpańskô | RD2-score05=0 | RD2-score06=1 | RD2-text04=7 lëpińca – [[CenturyLink Field|Seattle]] | RD2-team07=[[File:Flag of USA.svg|20px]] USA | RD2-team08=[[File:Flag of Belgium.svg|20px]] Belgiô | RD2-score07=1 | RD2-score08=4 | RD2-text05=5 lëpińca – [[MetLife Stadium|East Rutherford]] | RD2-team09=[[File:Flag of Brazil.svg|20px]] Brazyliô | RD2-team10=[[File:Flag of Norway.svg|20px]] Norweskô | RD2-score09=1 | RD2-score10=2 | RD2-text06=6 lëpińca – [[Estadio Azteca|Meksyk]] | RD2-team11=[[File:Flag of Mexico.svg|20px]] Meksyk | RD2-team12=[[File:Flag of England.svg|20px]] Anielskô | RD2-score11=2 | RD2-score12=3 | RD2-text07=7 lëpińca – [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta]] | RD2-team13=[[File:Flag of Argentina.svg|20px]] Argentińskô | RD2-team14=[[File:Flag of Egypt.svg|20px]] Egipt | RD2-score13=3 | RD2-score14=2 | RD2-text08=7 lëpińca – [[BC Place Stadium|Vancouver]] | RD2-team15=[[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] Szwajcarskô | RD2-team16=[[File:Flag of Colombia.svg|20px]] Kòlumbiô | RD2-score15=0 (4) | RD2-score16=0 (3) | RD3-text01=9 lëpińca – [[Gillette Stadium|Foxborough]] | RD3-team01=[[File:Flag of Morocco.svg|20px]] Marokò | RD3-team02=[[File:Flag of France.svg|20px]] Francëskô | RD3-score01= | RD3-score02= | RD3-text02=10 lëpińca – [[SoFi Stadium|Inglewood]] | RD3-team03=[[File:Flag of Spain.svg|20px]] Szpańskô | RD3-team04=[[File:Flag of Belgium.svg|20px]] Belgiô | RD3-score03= | RD3-score04= | RD3-text03=11 lëpińca – [[Hard Rock Stadium|Miami Gardens]] | RD3-team05=[[File:Flag of Norway.svg|20px]] Norweskô | RD3-team06=[[File:Flag of England.svg|20px]] Anielskô | RD3-score05= | RD3-score06= | RD3-text04=12 lëpińca – [[Arrowhead Stadium|Kansas City]] | RD3-team07=[[File:Flag of Argentina.svg|20px]] Argentińskô | RD3-team08=[[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] Szwajcarskô | RD3-score07= | RD3-score08= | RD4-text01=14 lëpińca – [[AT&T Stadium|Arlington]] | RD4-team01=Dobiwca meczu 97 | RD4-team02=Dobiwca meczu 98 | RD4-score01= | RD4-score02= | RD4-text02=15 lëpińca – [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta]] | RD4-team03=Dobiwca meczu 99 | RD4-team04=Dobiwca meczu 100 | RD4-score03= | RD4-score04= | RD5-text01=19 lëpińca – [[MetLife Stadium|East Rutherford]] | RD5-team01=Dobiwca meczu 101 | RD5-team02=Dobiwca meczu 102 | RD5-score01= | RD5-score02= | RD5b-text01=18 lëpińca – [[Hard Rock Stadium|Miami Gardens]] | RD5b-team01=Przerżnóny meczu 101 | RD5b-team02=Przerżnóny meczu 102 | RD5b-score01= | RD5b-score02= }} === 1/16 finału === {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 73 | data = 28 czerwińca 2026, 21:00 | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Pôłniowô Afrika | fana1 = RSA | wënik1 = 0 | druzyna2 = Kanada | fana2 = Canada | wënik2 = 1 | gòle2 = Eustáquio 90+2 | òbzérôczë = 69 237 | sãdza = João Pinheiro }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 74 | data = 29 czerwińca 2026, 19:00 | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Brazyliô | fana1 = Brazil | wënik1 = 2 | druzyna2 = Japòńskô | fana2 = Japan | wënik2 = 1 | gòle1 = Casemiro 56’, Martinelli 90+5 | gòle2 = Sano 29’ | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Maurizio Mariani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 75 | data = 29 czerwińca 2026, 22:30 | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Niemieckô | fana1 = Germany | wënik1 = 1 | druzyna2 = Paragwaj | fana2 = Paraguay | wënik2 = 1 | karné = 3-4 | gòle1 = Havertz 54’ | gòle2 = Enciso 42’ | òbzérôczë = 63 945 | sãdza = Jalal Jayed }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 76 | data = 30 czerwińca 2026, 03:00 | stadión = Estadio BBVA, Monterrey | druzyna1 = Niderlandzkô | fana1 = Netherlands | wënik1 = 1 | gòle1 = Gakpo 72’ | druzyna2 = Marokò | fana2 = Morocco | wënik2 = 1 | karné = 2-3 | gòle2 = Diop 90+1 | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Wilton Sampaio }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 77 | data = 30 czerwińca 2026, 19:00 | stadión = AT&T Stadium, Arlington | druzyna1 = Ùbrzég Słoniowëch Kłów | fana1 = Ivory Coast | wënik1 = 1 | gòle1 = Diallo 74’ | druzyna2 = Norweskô | fana2 = Norway | wënik2 = 2 | gòle2 = Nusa 39’, Haaland 86’ | òbzérôczë = 69 665 | sãdza = Jesús Valenzuela }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 78 | data = 30 czerwińca 2026, 23:00 | stadión = MetLife Stadium, East Rutherford | druzyna1 = Francëskô | fana1 = France | wënik1 = 3 | druzyna2 = Szwédzkô | fana2 = Sweden | wënik2 = 0 | gòle1 = Mbappé 45’, 74’; Barcola 53’ | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Danny Makkelie }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 79 | data = 1 lëpińca 2026, 03:00 | stadión = Estadio Azteca, Meksyk | druzyna1 = Meksyk | fana1 = Mexico | wënik1 = 2 | druzyna2 = Ekwadór | fana2 = Ecuador | wënik2 = 0 | gòle1 = Quiñones 22’, Jiménez 31’ | òbzérôczë = 80 824 | sãdza = Slavko Vinčić }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 80 | data = 1 lëpińca 2026, 18:00 | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Anielskô | fana1 = England | wënik1 = 2 | druzyna2 = Demòkraticznô Repùblika Kònga | fana2 = Democratic Republic of the Congo | wënik2 = 1 | gòle1 = Kane 75’, 86’ | gòle2 = Cipenga 7’ | òbzérôczë = 68 239 | sãdza = Adham Makhadmeh }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 81 | data = 1 lëpińca 2026, 22:00 | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = Belgiô | fana1 = Belgium | wënik1 = 3 | gòle1 = Lukaku 86’; Tielemans 89’, 120+5' | druzyna2 = Senegal | fana2 = Senegal | wënik2 = 2 | gòle2 = Diarra 24’, Sarr 51’ | òbzérôczë = 66 925 | sãdza = Said Martínez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 82 | data = 2 lëpińca 2026, 02:00 | stadión = Levi’s Stadium, Santa Clara | druzyna1 = USA | fana1 = USA | wënik1 = 2 | gòle1 = Balogun 78’, Tillman 82' | druzyna2 = Bòsniô a Hercegòwina | fana2 = Bosnia and Herzegovina | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 827 | sãdza = Raphael Claus }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 83 | data = 2 lëpińca 2026, 22:00 | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Szpańskô | fana1 = Spain | wënik1 = 3 | gòle1 = Oyarzabal 36', 89'; Porro 66' | druzyna2 = Aùstriackô | fana2 = Austria | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 70 492 | sãdza = Glenn Nyberg }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 84 | data = 2 lëpińca 2026, 18:00 | stadión = GEHA Field at Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Pòrtugalskô | fana1 = Portugal | wënik1 = 2 | gòle1 = Cristiano Ronaldo 68' (k.), Gonçalo Ramos 90+4' | druzyna2 = Chòrwackô | fana2 = Croatia | wënik2 = 1 | gòle2 = Perišić 41' | òbzérôczë = 43 036 | sãdza = Espen Eskas }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 85 | data = 3 lëpińca 2026, 02:00 | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Szwajcarskô | fana1 = Switzerland | wënik1 = 2 | gòle1 = Embolo 10'; Ndoye 46' | druzyna2 = Algerskô | fana2 = Algeria | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Yael Falcon Perez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 86 | data = 3 lëpińca 2026, 20:00 | stadión = AT&T Stadium, Arlington | druzyna1 = Aùstraliô | fana1 = Australia | wënik1 = 1 | druzyna2 = Egipt | fana2 = Egypt | wënik2 = 1 | karné = 2-4 | gòle1 = Hany 55' | gòle2 = Ashour 13' | òbzérôczë = 70 244 | sãdza = Gustavo Tejera }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 87 | data = 3 lëpińca 2026, 22:00 | stadión = Hard Rock Stadium, Miami Gardens | druzyna1 = Argentińskô | fana1 = Argentina | wënik1 = 3 | gòle1 = Messi 29'; Lautaro Martínez 92'; Diney 111' | druzyna2 = Cabo Verde | fana2 = Cape Verde | wënik2 = 2 | gòle2 = D. Duarte 59'; Lopes Cabral 103' | òbzérôczë = 64 478 | sãdza = Drew Fischer }} <br> ------- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 88 | data = 4 lëpińca 2026, 02:30 | stadión = GEHA Field at Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Kòlumbiô | fana1 = Colombia | wënik1 = 1 | gòle1 = J. Arias 14' | druzyna2 = Ghana | fana2 = Ghana | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 69 045 | sãdza = Clément Turpin }} === 1/8 finału === {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 89 | data = 4 lëpińca 2026, 13:00 | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Kanada | fana1 = Canada | wënik1 = 0 | druzyna2 = Marokò | fana2 = Morocco | wënik2 = 3 | gòle2 = Ounahi 50’, 82’; Rahimi 90+8’ | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Michael Oliver }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 90 | data = 4 lëpińca 2026, 21:00 | stadión = MetLife Stadium, East Rutherford | druzyna1 = Paragwaj | fana1 = Paraguay | wënik1 = 0 | druzyna2 = Francëskô | fana2 = France | wënik2 = 1 | gòle2 = Mbappé 70' (k.) | òbzérôczë = 68 324 | sãdza = Ilgiz Tantashev }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 91 | data = 5 lëpińca 2026, 22:00 | stadión = Lincoln Financial Field, Philadelphia | druzyna1 = Brazyliô | fana1 = Brazil | wënik1 = 1 | gòle1 = Neymar 90+10' | druzyna2 = Norweskô | fana2 = Norway | wënik2 = 2 | gòle2 = Haaland 79', 90' | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Ismail Elfath }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 92 | data = 6 lëpińca 2026, 02:00 | stadión = Estadio Azteca, Meksyk | druzyna1 = Meksyk | fana1 = Mexico | wënik1 = 2 | gòle1 = Quiñones 42'; Jiménez 69' | druzyna2 = Anielskô | fana2 = England | wënik2 = 3 | gòle2 = Bellingham 36', 38'; Kane 60' | òbzérôczë = 80 824 | sãdza = Alireza Faghani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 93 | data = 6 lëpińca 2026, 20:00 | stadión = AT&T Stadium, Arlington | druzyna1 = Pòrtugalskô | fana1 = Portugal | wënik1 = 0 | druzyna2 = Szpańskô | fana2 = Spain | wënik2 = 1 | gòle2 = Merino 90+1' | òbzérôczë = 70 649 | sãdza = Anthony Taylor }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 94 | data = 6 lëpińca 2026, 23:00 | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = USA | fana1 = USA | wënik1 = 1 | druzyna2 = Belgiô | fana2 = Belgium | wënik2 = 4 | gòle1 = Tillman 31' | gòle2 = De Ketelaere 9', 33'; Vanaken 57'; Lukaku 90+3' | òbzérôczë = 66 925 | sãdza = Adham Makhadmeh }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 95 | data = 7 lëpińca 2026, 20:00 | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Argentińskô | fana1 = Argentina | wënik1 = 3 | gòle1 = Romero 79', Messi 83', Fernández 90+2' | druzyna2 = Egipt | fana2 = Egypt | wënik2 = 2 | gòle2 = Ibrahim 15', Ziko 67' | òbzérôczë = 68 239 | sãdza = François Letexier }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 96 | data = 7 lëpińca 2026, 23:00 | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Szwajcarskô | fana1 = Switzerland | wënik1 = 0 | druzyna2 = Kòlumbiô | fana2 = Colombia | wënik2 = 0 | karné = 4-3 | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Iván Barton }} <br> '''Bôczënk:''' infòrmacje zrzeszoné z pòstãpnyma zéńdzeniama mdą aktualizowóné na bieżąco. == Finał == Finał òdbãdze sã [[19 lëpińca]] 2026 rokù na stadionie ''MetLife Stadium'' w East Rutherford (aglomeracjô [[Nowi Jork|Nowégò Jorkù]]). == Òbaczë téż == {{#categorytree:Nożnô bala|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nożnô bala]] 3wztnk5fj3xpjljcoktih6xyc4aciju 206170 206167 2026-07-10T00:08:37Z HaxelKaszëba 17492 teró mdze dzejôło to na cemny trib 206170 wikitext text/x-wiki {{Spòrtowi Turniér infobox|gòspòdôrzë=[[Òbrôzk:Flag of Canada.svg|tło|22x22px]] [[Kanada]] [[Òbrôzk:Flag of Mexico.svg|tło|22x22px]] [[Meksyk]] [[Òbrôzk:Flag of the United States.svg|tło|22x22px]] [[Zjednóné Kraje Americzi]]|data=11 czerwińca 2026|pòzwa=Mésterstwa Swiata w fùsbalë 2026<br>FIFA World Cup 2026<br>Coupe du monde de football de 2026<br>Copa Mundial de Fútbol 2026|òbrôzk=2026 FIFA World Cup emblem (with wordmark).svg|reprezentacje=48|stadiónë=16|mecze=96|gòle= 280|ùszłô=[[Mésterstwò Swiata w fùsbalë 2022|2022]]|aktualné=2026]}} '''XXIII Mésterstwa Swiata w fùsbalë 2026''' – 23. edicjô mésterstwów swiata òrganizowónëch przez [[FIFA]]. Turniér òdbiwô sã òd [[11 czerwińca]] do [[19 lëpińca]] 2026 rokù na stadionach w [[Kanada|Kanadze]], [[Meksyk|Meksykù]] a [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajach]]<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026 FIFA World Cup 2026 Official Website]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. Je to pierszi mùndial twòrzony wespólnie przez trzë kraje a téż pierszi w historie z ùdzélã 48 nôrodnëch reprezentacjów. Nowi fòrmat turniéru òbjimô 12 grëp pò sztërë karna, z jaczich do czelëchòwi fazë awansëją pò dwie nôlepszé reprezentacje z kòżdi grëpë a òsmë nôlepszich karnów z trzecëch placów. Òznôczô to rozegranié rekòrdowi lëczbë 104 zéńdzeniów<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/fifa-council-approves-international-match-calendar-new-format FIFA Council approves international match calendar and 104-match World Cup format]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. == Welënk gòspòdarzów == [[Òbrôzk:2026 world cup.svg|mały|Wëniczi w kònkretnëch krajach]] 13 czerwińca 2018 rokù òb czas Kòngresu FIFA w Mòskwie dobëła pòspólnô kandidatura Kanadë, Meksykù a Zjednónëch Krajów, przedobiwającë bédënk [[Marokò|Maroka]]<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/united-2026-bid-wins-hosts-fifa-world-cup United 2026 bid voted hosts of the 2026 FIFA World Cup]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. Turniér je historiczny z czile pòwòdów: * je to pierszi mùndial òrganizowóny przez trzë kraje; * Meksyk òstôł pierszim krajã, jaczi je za gòspòdarza mésterstwów swiata trzecy rôz; * Kanada pierszi rôz òrganizëje chłopsczé mésterstwa swiata; * Zjednóné Kraje òrganizëją mùndial drëdżi rôz (pò 1994 rokù). Hewò wëniczi welowaniô: {| class="wikitable" style="text-align: center;" !Państwò !Głosë |- | align="left" |[[Òbrôzk:Flag of Canada.svg|tło|22x22px]] [[Kanada]] [[Òbrôzk:Flag of Mexico.svg|tło|22x22px]] [[Meksyk]] [[Òbrôzk:Flag of the United States.svg|tło|22x22px]] [[Zjednóné Kraje Americzi]] |'''134''' |- | align="left" | [[Òbrôzk:Flag of Morocco.svg|tło|22x22px]] [[Marokò]] |65 |} == Fòrmat rozgriwków == Pierszi rôz w historie w finałach wëstãpùje 48 reprezentacjów. [[Òbrôzk:FIFA World Cup 2026 Draw Reception (54972845582).jpg|mały|Òficjalnô bala na mésterstwa, Trionda]] Fòrmat òbjimô: * 12 grëp pò 4 karna, * Kòżdé karno rozgriwô 3 grëpòwé mecze, * awans zwëskiwają: ** dobiwcë grëp, ** karna z drëdżich placów, ** òsmë nôlepszich reprezentacjów z trzecëch placów, * òd czelëchòwi fazë òbrzesziwô czelëchòwi system rozpòczinający sã òd 1/16 finału (Round of 32). == Eliminacje == Eliminacje do Mésterstwów Swiata 2026 rozpòczãłë sã w séwniku 2023 rokù i trwałë do strëmiannika 2026 rokù. Ze wzglãdu na pòwikszenié lëczbë bëtników finałowégò turniéru z 32 do 48 reprezentacjów, Radzëzna FIFA zrobiła historiczny pòdzél placów dlô kòżdi kòntinentalny kònfederacje. Trzë reprezentacje krajów-gòspòdarzów – Kanadë, Meksykù a Zjednónëch Krajów – miałë zagwësniony aùtomaticzny awans bez nótu grë w eliminacjach. Pòòstałé 45 placów òstało rozdzeloné w 6-etapòwëch kòntinentalnëch kwalifikacjach a w relegacjowim turniérze. === Pòdzél placów a lëczba bëtników === {| class="wikitable" style="font-size:95%; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122);" ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:5px;" | Kònfederacjô ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); text-align:center; padding:5px;" | Bezpòstrzédny awans ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:5px;" | Relegacje (baraże) |- | [[File:UEFA logo.svg|20px]] '''UEFA''' <small>(Eùropa)</small> | style="text-align:center;" | '''16''' | style="color:#555;" | — |- | [[File:Caf_llogo.svg|20px]] '''CAF''' <small>(Afrika)</small> | style="text-align:center;" | '''9''' | 1 karno w midzëkòntinentalnëch relegacjach |- | [[File:AFC text logo.png|20px]] '''AFC''' <small>(Azjô)</small> | style="text-align:center;" | '''8''' | 1 karno w midzëkòntinentalnëch relegacjach |- | [[File:Concacaf logo.svg|20px]] '''CONCACAF''' <small>(Nordowô, Westrzédnô Amerika i Karajibë)</small> | style="text-align:center;" | '''6''' <small>(w tim 3 gòspòdôrzë)</small> | 2 karna w midzëkòntinentalnëch relegacjach |- | [[File:Conmebol text logo 2021.svg|20px]] '''CONMEBOL''' <small>(Pôłniowô Amerika)</small> | style="text-align:center;" | '''6''' | 1 karno w midzëkòntinentalnëch relegacjach |- | [[File:Oceania Football Confederation logo.svg|20px]] '''OFC''' <small>(Òceaniô)</small> | style="text-align:center;" | '''1''' | 1 karno w midzëkòntinentalnëch relegacjach |} === Midzëkòntinentalné relegacje === Slédné dwa place na finałowim turniérze òstałë wësztopòrczoné w relegacjowim turniérze, w jaczim wzãło ùdzél szesc karnów (pò jednym z kòżdi kònfederacje òkróm UEFA a dodatkòwò jedno karno z kònfederacje gòspòdarzów – CONCACAF). Relegacjowi turniér òdbéł sã w strëmiannikù 2026 rokù w krajach gòspòdarzów a béł téż bezpòstrzédnym testã przed samim mùndialã. == Stadionë a gardë == <div style="margin-bottom: 0.5em;"> 16 czerwińca 2022 òficjalno òstałë pòdóné stadionë, na jaczich mdą rozgriwóné mecze turniéru. Zéńdzenia rozgriwóné mdą na 16 stadionach w 16 gardach<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/fifa-unveils-stellar-line-up-of-host-cities-for-2026-world-cup FIFA unveils stellar line-up of host cities for 2026 FIFA World Cup]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. </div> {| class="wikitable" style="width:100%; border-collapse:collapse; background-color:#f8f9fa; font-size:95%; border:1px solid #a2a9b1; text-align:center;" |- ! style="background-color:#eaecf0; border:1px solid #a2a9b1;" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] [https://www.google.com/maps?q=Mexico+City Meksyk] ! style="background-color:#eaecf0; border:1px solid #a2a9b1;" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] [https://www.google.com/maps?q=New+York+City Nowi Jork] / [https://www.google.com/maps?q=New+Jersey New Jersey] ! style="background-color:#eaecf0; border:1px solid #a2a9b1;" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] [https://www.google.com/maps?q=Dallas Dallas] ! style="background-color:#eaecf0; border:1px solid #a2a9b1;" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] [https://www.google.com/maps?q=Kansas+City Kansas City] ! style="background-color:#eaecf0; border:1px solid #a2a9b1;" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] [https://www.google.com/maps?q=Houston Houston] |- | [[Estadio Azteca]] | [[MetLife Stadium]]<br><small>East Rutherford</small> | [[AT&T Stadium]]<br><small>Arlington</small> | [[Arrowhead Stadium]] | [[NRG Stadium]] |- | Zabiérnota: '''87 523''' | Zabiérnota: '''82 500''' | Zabiérnota: '''80 000''' | Zabiérnota: '''79 416''' | Zabiérnota: '''72 220''' |- | [[File:Estadio Azteca Octubre de 2021.jpg|160px|border]] | [[File:New Meadowlands Stadium Mezz Corner.jpg|160px|border]] | [[File:Cowboys Stadium full view.jpg|160px|border]] | [[File:Netherlands vs Tunisia - 2026 FIFA World Cup, Kansas City.jpg|160px|border]] | [[File:Germany vs Curaçao 2026 FIFA World Cup.jpg|160px|border]] |- ! style="background-color:#eaecf0; border:1px solid #a2a9b1;" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] [https://www.google.com/maps?q=Atlanta Atlanta] | colspan="3" rowspan="12" style="text-align:center; background:#ffffff; border:1px solid #a2a9b1; padding:12px;" | <div style="font-weight:bold; font-size:110%; margin-bottom:8px; color:#333;">Kôrta stadionów</div> <div style="display:inline-block; border:1px solid #ccc; padding:5px; background:#f9f9f9; border-radius:4px;"> {{Lokalizacëjnô kôrta |mapa=Nordowô Amerika |wariant=Kanada-USA-Meksyk |rozmiar=520 |rodzaj=inline |punkty mapy= {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|42°21′28″N 71°03′42″W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk='''[[Boston]]'''}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|33°45′N 84°23′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk='''[[Atlanta]]'''}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|32°46′57″N 96°47′51″W|pòzycjô=top|merk=Yellow pog.svg|òpisënk='''[[Dallas]]'''}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|29°45′46″N 95°22′59″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk='''[[Houston]]'''}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|39°05′25″N 94°35′01″W|pòzycjô=right|merk=Yellow pog.svg|òpisënk='''[[Kansas City]]'''}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|34°03′N 118°15′W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk='''[[Wielgie Los Angeles|Los Angeles]]'''}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|25°47′16″N 80°13′27″W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk='''[[Miami]]'''}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|39°57′12″N 75°10′12″W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|òpisënk='''[[Filadelfiô]]'''}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|40°49′N 74°5′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk='''[[Nowi Jork]] / [[New Jersey]]'''}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|37°24′N 121°58′W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk='''[[San Francisco Bay Area]]'''}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|47°36′35″N 122°19′59″W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk='''[[Seattle]]'''}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|43°44′30″N 79°22′24″W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|òpisënk='''[[Toronto]]'''}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|49°15′40″N 123°06′50″W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk='''[[Vancouver]]'''}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|19°25′10″N 99°08′44″W|pòzycjô=right|merk=Yellow pog.svg|òpisënk='''[[Meksyk (gard)|Meksyk]]'''}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|25°40′17″N 100°18′31″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk='''[[Monterrey]]'''}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|20°40′17″N 103°21′23″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk='''[[Guadalajara]]'''}} }} </div> <div style="margin-top:8px; font-size:90%;"> {{Legéńda|red|Zôpôdny región|w linii=tak}} &nbsp; {{Legéńda|yellow|Strzódkòwi región|w linii=tak}} &nbsp; {{Legéńda|blue|Pòrénkòwi región|w linii=tak}} </div> ! style="background-color:#eaecf0; border:1px solid #a2a9b1;" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] [https://www.google.com/maps?q=Los+Angeles Los Angeles] |- | [[Mercedes-Benz Stadium]] | [[SoFi Stadium]]<br><small>Inglewood</small> |- | Zabiérnota: '''71 000''' | Zabiérnota: '''70 240''' |- | [[File:2026 FIFA World Cup Match 72, DR Congo v Uzbekistan.webp|140px|border]] | [[File:2026 FIFA World Cup Match 4, United States v Paraguay (stadium 3 hours before).jpg|140px|border]] |- ! style="background-color:#eaecf0; border:1px solid #a2a9b1;" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] [https://www.google.com/maps?q=Philadelphia Filadelfiô] ! style="background-color:#eaecf0; border:1px solid #a2a9b1;" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] [https://www.google.com/maps?q=Seattle Seattle] |- | [[Lincoln Financial Field]] | [[Lumen Field]] |- | Zabiérnota: '''69 796''' | Zabiérnota: '''45 015''' |- | [[File:Philly (45).JPG|140px|border]] | [[File:2026 FIFA World Cup - Belgium v. Egypt in Seattle - 04.jpg|140px|border]] |- ! style="background-color:#eaecf0; border:1px solid #a2a9b1;" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] [https://www.google.com/maps?q=San+Francisco+Bay+Area San Francisco Bay Area] ! style="background-color:#eaecf0; border:1px solid #a2a9b1;" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] [https://www.google.com/maps?q=Boston Boston] |- | [[Levi’s Stadium]]<br><small>Santa Clara</small> | [[Gillette Stadium]]<br><small>Foxborough</small> |- | Zabiérnota: '''68 500''' | Zabiérnota: '''65 878''' |- | [[File:Entering Levi's Stadium.JPG|140px|border]] | [[File:Gillette2026.jpg|140px|border]] |- ! style="background-color:#eaecf0; border:1px solid #a2a9b1;" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] [https://www.google.com/maps?q=Miami Miami] ! style="background-color:#eaecf0; border:1px solid #a2a9b1;" | [[File:Flag of Canada.svg|tło|22px]] [https://www.google.com/maps?q=Vancouver Vancouver] ! style="background-color:#eaecf0; border:1px solid #a2a9b1;" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] [https://www.google.com/maps?q=Monterrey Monterrey] ! style="background-color:#eaecf0; border:1px solid #a2a9b1;" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] [https://www.google.com/maps?q=Guadalajara Guadalajara] ! style="background-color:#eaecf0; border:1px solid #a2a9b1;" | [[File:Flag of Canada.svg|tło|22px]] [https://www.google.com/maps?q=Toronto Toronto] |- | [[Hard Rock Stadium]]<br><small>Miami Gardens</small> | [[BC Place]] | [[Estadio BBVA]]<br><small>Guadalupe</small> | [[Estadio Akron]]<br><small>Zapopan</small> | [[BMO Field]] |- | Zabiérnota: '''64 767''' | Zabiérnota: '''54 500''' | Zabiérnota: '''53 500''' | Zabiérnota: '''49 850''' | Zabiérnota: '''45 000''' |- | [[File:Cape Verde vs Uruguay 2026.jpg|140px|border]] | [[File:Australia vs Türkiye at BC Place - June 13, 2026.jpg|140px|border]] | [[File:South Korea and South Africa flags before their game at World Cup 2026.jpg|140px|border]] | [[File:South Corea 2-Czechia 1 (55334091661).jpg|140px|border]] | [[File:2026 FIFA World Cup Match 33, Germany v Ivory Coast, Toronto Stadium.jpg|140px|border]] |} == Grëpòwô faza == Reprezentacje òstałë pòdzelóné na 12 grëp òznaczonëch lëtrama òd A do L. Kòżdé karno rozgriwô trzë zéńdzenia. === Grëpa A === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa A |1=[[File:Flag of Mexico.svg|20px]] Meksyk |1pkt=9 |1m=3 |1w=3 |1r=0 |1p=0 |1g+=6 |1g-=0 |1rg=+6 |2=[[File:Flag of South Africa.svg|20px]] Pôłniowô Afrika |2pkt=4 |2m=3 |2w=1 |2r=1 |2p=1 |2g+=2 |2g-=3 |2rg=-1 |3=[[File:Flag of South Korea.svg|20px]] Pôłniowô Kòreja |3pkt=3 |3m=3 |3w=1 |3r=0 |3p=2 |3g+=2 |3g-=3 |3rg=-1 |4=[[File:Flag of Czech Republic.svg|20px]] Czeskô |4pkt=1 |4m=3 |4w=0 |4r=1 |4p=2 |4g+=2 |4g-=4 |4rg=-2 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 1 | data = 11 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Estadio Azteca, Meksyk | druzyna1 = Meksyk | fana1 = Mexico | wënik1 = 2 | gòle1 = Quiñones 9’, Jiménez 67’ | druzyna2 = Pôłniowô Afrika | fana2 = South Africa | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 80 824 | sãdza = Wilton Sampaio }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 2 | data = 12 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Estadio Akron, Guadalajara | druzyna1 = Pôłniowô Kòreja | fana1 = South Korea | wënik1 = 2 | gòle1 = Hwang In-beom 67', Oh Hyeon-gyu 80’ | druzyna2 = Czeskô | fana2 = Czech Republic | wënik2 = 1 | gòle2 = Krejčí 59’ | òbzérôczë = 44 985 | sãdza = Amin Mohamed Omar }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 25 | data = 18 czerwińca 2026, 18:00 CEST | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Czeskô | fana1 = Czech Republic | wënik1 = 1 | gòle1 = Sadílek 6’ | druzyna2 = Pôłniowô Afrika | fana2 = South Africa | wënik2 = 1 | gòle2 = Mokoena 83’ (k) | òbzérôczë = 67 442 | sãdza = Tori Penso }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 28 | data = 19 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = Estadio Akron, Guadalajara | druzyna1 = Meksyk | fana1 = Mexico | wënik1 = 1 | gòle1 = Romo 50' | druzyna2 = Pôłniowô Kòreja | fana2 = South Korea | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 45 522 | sãdza = Gustavo Tejera }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 53 | data = 25 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = Estadio Azteca, Meksyk | druzyna1 = Czeskô | fana1 = Czech Republic | wënik1 = 0 | druzyna2 = Meksyk | fana2 = Mexico | wënik2 = 3 | gòle2 = M. Chávez 55’, Quiñones 61’, Fidalgo 90+4' | òbzérôczë = 80 824 | sãdza = Yael Falcon Perez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 54 | data = 25 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = Estadio BBVA, Monterrey | druzyna1 = Pôłniowô Afrika | fana1 = South Africa | wënik1 = 1 | gòle1 = Maseko 63’ | druzyna2 = Pôłniowô Kòreja | fana2 = South Korea | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 51 243 | sãdza = Facundo Tello }} === Grëpa B === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa B |advance=3 |1=[[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] Szwajcarskô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=6 |1g-=3 |1rg=+3 |2=[[File:Flag of Canada.svg|20px]] Kanada |2pkt=4 |2m=3 |2w=1 |2r=1 |2p=1 |2g+=5 |2g-=4 |2rg=+1 |3=[[File:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] Bòsniô a Hercegòwina |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=4 |3g-=5 |3rg=-1 |4=[[File:Flag of Qatar.svg|20px]] Katar |4pkt=1 |4m=3 |4w=0 |4r=1 |4p=2 |4g+=2 |4g-=9 |4rg=-7 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 3 | data = 12 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = BMO Field, Toronto | druzyna1 = Kanada | fana1 = Canada | wënik1 = 1 | gòle1 = Larin 78’ | druzyna2 = Bòsniô a Hercegòwina | fana2 = Bosnia and Herzegovina | wënik2 = 1 | gòle2 = Lukić 21’ | òbzérôczë = 43 002 | sãdza = Facundo Tello }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 8 | data = 13 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Levi’s Stadium, San Francisco Bay Area | druzyna1 = Katar | fana1 = Qatar | wënik1 = 1 | gòle1 = Muheim 90+4’ (sam.) | druzyna2 = Szwajcarskô | fana2 = Switzerland | wënik2 = 1 | gòle2 = Embolo 17’ (k.) | òbzérôczë = 67 966 | sãdza = Said Martínez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 26 | data = 18 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Szwajcarskô | fana1 = Switzerland | wënik1 = 4 | gòle1 = Manzambi 74’, 90’; Vargas 84’; Xhaka 90+7’ (k.) | druzyna2 = Bòsniô a Hercegòwina | fana2 = Bosnia and Herzegovina | wënik2 = 1 | gòle2 = Mahmić 90+3’ | òbzérôczë = 70 026 | sãdza = João Pinheiro }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 27 | data = 19 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Kanada | fana1 = Canada | wënik1 = 6 | gòle1 = Larin 16’; J. David 29’, 45+3’, 90+2’; Saliba 64’; Manai 75’ (sam.) | druzyna2 = Katar | fana2 = Qatar | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Cristián Garay }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 51 | data = 24 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Szwajcarskô | fana1 = Switzerland | wënik1 = 2 | gòle1 = Vargas 46’, Manzambi 57’ | druzyna2 = Kanada | fana2 = Canada | wënik2 = 1 | gòle2 = P. David 76’ | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Ramon Abatti }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 52 | data = 24 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = Bòsniô a Hercegòwina | fana1 = Bosnia and Herzegovina | wënik1 = 3 | gòle1 = Alajbegović 29’, Abunada 34’ (sam.), Mahmić 80’ | druzyna2 = Katar | fana2 = Qatar | wënik2 = 1 | gòle2 = Al-Haydos 42’ | òbzérôczë = 66 925 | sãdza = Jesús Valenzuela }} === Grëpa C === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa C |1=[[File:Flag of Brazil.svg|20px]] Brazyliô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=7 |1g-=1 |1rg=+6 |2=[[File:Flag of Morocco.svg|20px]] Marokò |2pkt=7 |2m=3 |2w=2 |2r=1 |2p=0 |2g+=6 |2g-=3 |2rg=+3 |3=[[File:Flag of Scotland.svg|20px]] Szkòckô |3pkt=3 |3m=3 |3w=1 |3r=0 |3p=2 |3g+=2 |3g-=5 |3rg=-3 |4=[[File:Flag of Haiti.svg|20px]] Hajiti |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=2 |4g-=8 |4rg=-6 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 5 | data = 14 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = MetLife Stadium, Nowi Jork/New Jersey | druzyna1 = Brazyliô | fana1 = Brazil | wënik1 = 1 | gòle1 = Vinícius Jr. 32’ | druzyna2 = Marokò | fana2 = Morocco | wënik2 = 1 | gòle2 = Saibari 21’ | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Slavko Vinčić }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 7 | data = 14 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Hajiti | fana1 = Haiti | wënik1 = 0 | druzyna2 = Szkòckô | fana2 = Scotland | wënik2 = 1 | gòle2 = McGinn 28’ | òbzérôczë = 64 146 | sãdza = Mustapha Ghorbal }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 29 | data = 20 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Szkòckô | fana1 = Scotland | wënik1 = 0 | druzyna2 = Marokò | fana2 = Morocco | wënik2 = 1 | gòle2 = Saibari 2’ | òbzérôczë = 64 146 | sãdza = Ilgiz Tantashev }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 30 | data = 20 czerwińca 2026, 02:30 CEST | stadión = Lincoln Financial Field, Filadelfiô | druzyna1 = Brazyliô | fana1 = Brazil | wënik1 = 3 | gòle1 = Cunha 23’, 36’; Vinícius Jr. 45+3’ | druzyna2 = Hajiti | fana2 = Haiti | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 324 | sãdza = Alejandro José Hernández Hernández }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 49 | data = 25 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Hard Rock Stadium, Miami | druzyna1 = Szkòckô | fana1 = Scotland | wënik1 = 0 | druzyna2 = Brazyliô | fana2 = Brazil | wënik2 = 3 | gòle2 = Vinícius Jr. 7’, 45+3’; Cunha 60’ | òbzérôczë = 64 478 | sãdza = César Arturo Ramos }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 50 | data = 25 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Hard Rock Stadium, Miami | druzyna1 = Marokò | fana1 = Morocco | wënik1 = 4 | gòle1 = Hakimi 39’, Saibari 45+1’, Rahimi 78’, Yassine 89’ | druzyna2 = Hajiti | fana2 = Haiti | wënik2 = 2 | gòle2 = Bounou 10’ (sam.), Isidor 43’ | òbzérôczë = 64 478 | sãdza = César Arturo Ramos }} === Grëpa D === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa D |advance=3 |1=[[File:Flag of United States.svg|20px]] USA |1pkt=6 |1m=3 |1w=2 |1r=0 |1p=1 |1g+=8 |1g-=4 |1rg=+4 |2=[[File:Flag of Australia.svg|20px]] Aùstraliô |2pkt=4 |2m=3 |2w=1 |2r=1 |2p=1 |2g+=2 |2g-=2 |2rg=0 |3=[[File:Flag of Paraguay.svg|20px]] Paragwaj |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=3 |3g-=4 |3rg=-1 |4=[[File:Flag of Turkey.svg|20px]] Tëreckô |4pkt=3 |4m=3 |4w=1 |4r=0 |4p=2 |4g+=3 |4g-=5 |4rg=-2 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 4 | data = 13 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = USA | fana1 = USA | wënik1 = 4 | gòle1 = Bobadilla 7’ (sam.), Balogun 31’, 45+5’; Reyna 90+8’ | druzyna2 = Paragwaj | fana2 = Paraguay | wënik2 = 1 | gòle2 = Maurício 73’ | òbzérôczë = 70 492 | sãdza = Danny Makkelie }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 6 | data = 14 czerwińca 2026, 06:00 CEST | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Aùstraliô | fana1 = Australia | wënik1 = 2 | gòle1 = Irankunda 27’, Metcalfe 75’ | druzyna2 = Tëreckô | fana2 = Turkey | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Jesús Valenzuela }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 32 | data = 19 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = USA | fana1 = USA | wënik1 = 2 | gòle1 = Burgess 11’ (sam.), Freeman 43’ | druzyna2 = Aùstraliô | fana2 = Australia | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 66 925 | sãdza = Felix Zwayer }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 31 | data = 20 czerwińca 2026, 05:00 CEST | stadión = Levi’s Stadium, San Francisco Bay Area | druzyna1 = Tëreckô | fana1 = Turkey | wënik1 = 0 | druzyna2 = Paragwaj | fana2 = Paraguay | wënik2 = 1 | gòle2 = Galarza 2’ | òbzérôczë = 68 827 | sãdza = Iván Barton }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 59 | data = 26 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Tëreckô | fana1 = Turkey | wënik1 = 3 | gòle1 = Güler 9’, B. A. Yılmaz 31’, Ayhan 90+8’ | druzyna2 = USA | fana2 = USA | wënik2 = 2 | gòle2 = Trusty 3’, Berhalter 49’ | òbzérôczë = 70 492 | sãdza = Mustapha Ghorbal }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 60 | data = 26 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Levi’s Stadium, San Francisco Bay Area | druzyna1 = Paragwaj | fana1 = Paraguay | wënik1 = 0 | druzyna2 = Aùstraliô | fana2 = Australia | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 827 | sãdza = Clément Turpin }} === Grëpa E === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa E |advance=3 |1=[[File:Flag of Germany.svg|20px]] Niemieckô |1pkt=6 |1m=3 |1w=2 |1r=0 |1p=1 |1g+=10 |1g-=4 |1rg=+6 |2=[[File:Flag of Ivory Coast.svg|20px]] Ùbrzég Słoniowëch Kłów |2pkt=6 |2m=3 |2w=2 |2r=0 |2p=1 |2g+=4 |2g-=2 |2rg=+2 |3=[[File:Flag of Ecuador.svg|20px]] Ekwadór |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=2 |3g-=2 |3rg=0 |4=[[File:Flag of Curaçao.svg|20px]] Curaçao |4pkt=1 |4m=3 |4w=0 |4r=1 |4p=2 |4g+=1 |4g-=9 |4rg=-8 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 9 | data = 14 czerwińca 2026, 19:00 CEST | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Niemieckô | fana1 = Germany | wënik1 = 7 | gòle1 = Nmecha 6’, Schlotterbeck 38’, Havertz 45+5’ (k.), 88’, Musiala 47’, Brown 68’, Undav 78’ | druzyna2 = Curaçao | fana2 = Curaçao | wënik2 = 1 | gòle2 = Comenencia 21’ | òbzérôczë = 68 021 | sãdza = Jalal Jayed }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 11 | data = 15 czerwińca 2026, 01:00 CEST | stadión = Lincoln Financial Field, Filadelfiô | druzyna1 = Ùbrzég Słoniowëch Kłów | fana1 = Ivory Coast | wënik1 = 1 | gòle1 = Diallo 90’ | druzyna2 = Ekwadór | fana2 = Ecuador | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 274 | sãdza = François Letexier }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 33 | data = 20 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = BMO Field, Toronto | druzyna1 = Niemieckô | fana1 = Germany | wënik1 = 2 | gòle1 = Undav 68’, 90+4’ | druzyna2 = Ùbrzég Słoniowëch Kłów | fana2 = Ivory Coast | wënik2 = 1 | gòle2 = Kessié 30’ | òbzérôczë = 43 036 | sãdza = Juan Gabriel Benítez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 34 | data = 21 czerwińca 2026, 02:00 CEST | stadión = Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Ekwadór | fana1 = Ecuador | wënik1 = 0 | druzyna2 = Curaçao | fana2 = Curaçao | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 598 | sãdza = Ma Ning }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 55 | data = 25 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = Lincoln Financial Field, Filadelfiô | druzyna1 = Ekwadór | fana1 = Ecuador | wënik1 = 2 | gòle1 = Angulo 9’, Plata 77’ | druzyna2 = Niemieckô | fana2 = Germany | wënik2 = 1 | gòle2 = Sané 2’ | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Tori Penso }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 56 | data = 25 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = MetLife Stadium, Nowi Jork/New Jersey | druzyna1 = Curaçao | fana1 = Curaçao | wënik1 = 0 | druzyna2 = Ùbrzég Słoniowëch Kłów | fana2 = Ivory Coast | wënik2 = 2 | gòle2 = N. Pépé 7’, 64’ | òbzérôczë = 68 324 | sãdza = Glenn Nyberg }} === Grëpa F === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa F |advance=3 |1=[[File:Flag of Netherlands.svg|20px]] Niderlandzkô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=10 |1g-=4 |1rg=+6 |2=[[File:Flag of Japan.svg|20px]] Japòńskô |2pkt=5 |2m=3 |2w=1 |2r=2 |2p=0 |2g+=7 |2g-=3 |2rg=+4 |3=[[File:Flag of Sweden.svg|20px]] Szwédzkô |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=7 |3g-=7 |3rg=0 |4=[[File:Flag of Tunisia.svg|20px]] Tunezjô |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=2 |4g-=12 |4rg=-10 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 10 | data = 14 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = AT&T Stadium, Dallas | druzyna1 = Niderlandzkô | fana1 = Netherlands | wënik1 = 2 | gòle1 = van Dijk 50’, Summerville 64’ | druzyna2 = Japòńskô | fana2 = Japan | wënik2 = 2 | gòle2 = Nakamura 57’, Kamada 88’ | òbzérôczë = 69 285 | sãdza = Ismail Elfath }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 12 | data = 15 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Estadio BBVA, Monterrey | druzyna1 = Szwédzkô | fana1 = Sweden | wënik1 = 5 | gòle1 = Ayari 7’, 90+6’; Isak 30’; Gyökeres 59’; Svanberg 84’ | druzyna2 = Tunezjô | fana2 = Tunisia | wënik2 = 1 | gòle2 = Rekik 43’ | òbzérôczë = 50 987 | sãdza = Yael Falcon }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 35 | data = 20 czerwińca 2026, 19:00 CEST | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Niderlandzkô | fana1 = Netherlands | wënik1 = 5 | gòle1 = Brobbey 5’, 17’; Gakpo 47’, 54’; Summerville 89’ | druzyna2 = Szwédzkô | fana2 = Sweden | wënik2 = 1 | gòle2 = Elanga 59’ | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Michael Oliver }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 36 | data = 21 czerwińca 2026, 06:00 CEST | stadión = Estadio BBVA, Monterrey | druzyna1 = Tunezjô | fana1 = Tunisia | wënik1 = 0 | druzyna2 = Japòńskô | fana2 = Japan | wënik2 = 4 | gòle2 = Kamada 4’, Ueda 31’, 83’; Itō 69’ | òbzérôczë = 51 243 | sãdza = István Kovács }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 57 | data = 26 czerwińca 2026, 01:00 CEST | stadión = AT&T Stadium, Dallas | druzyna1 = Japòńskô | fana1 = Japan | wënik1 = 1 | gòle1 = Maeda 56’ | druzyna2 = Szwédzkô | fana2 = Sweden | wënik2 = 1 | gòle2 = Elanga 62’ | òbzérôczë = 70 137 | sãdza = Ivan Barton }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 58 | data = 26 czerwińca 2026, 01:00 CEST | stadión = Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Tunezjô | fana1 = Tunisia | wënik1 = 1 | gòle1 = Mastouri 54’ | druzyna2 = Niderlandzkô | fana2 = Netherlands | wënik2 = 3 | gòle2 = Skhiri 3’ (sam.), Brobbey 7’, van Hecke 62’ | òbzérôczë = 68 391 | sãdza = Katia Garcia }} === Grëpa G === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa G |1=[[File:Flag of Belgium.svg|20px]] Belgiô |1pkt=5 |1m=3 |1w=1 |1r=2 |1p=0 |1g+=6 |1g-=2 |1rg=+4 |2=[[File:Flag of Egypt.svg|20px]] Egipt |2pkt=5 |2m=3 |2w=1 |2r=2 |2p=0 |2g+=5 |2g-=3 |2rg=+2 |3=[[File:Flag of Iran.svg|20px]] Iran |3pkt=3 |3m=3 |3w=0 |3r=3 |3p=0 |3g+=3 |3g-=3 |3rg=0 |4=[[File:Flag of New Zealand.svg|20px]] Nowô Zélandiô |4pkt=1 |4m=3 |4w=0 |4r=1 |4p=2 |4g+=4 |4g-=10 |4rg=-6 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 16 | data = 15 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = Belgiô | fana1 = Belgium | wënik1 = 1 | gòle1 = Hany 66’ (sam.) | druzyna2 = Egipt | fana2 = Egypt | wënik2 = 1 | gòle2 = Ashour 19’ | òbzérôczë = 66 775 | sãdza = Ramon Abatti }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 15 | data = 16 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Iran | fana1 = Iran | wënik1 = 2 | gòle1 = Rezajijan 32’, Mohebbi 64’ | druzyna2 = Nowô Zélandiô | fana2 = New Zealand | wënik2 = 2 | gòle2 = Just 7’, 54’ | òbzérôczë = 70 108 | sãdza = César Arturo Ramos }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 39 | data = 21 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Belgiô | fana1 = Belgium | wënik1 = 0 | druzyna2 = Iran | fana2 = Iran | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 70 317 | sãdza = Dario Herrera }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 40 | data = 22 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Nowô Zélandiô | fana1 = New Zealand | wënik1 = 1 | gòle1 = Surman 15’ | druzyna2 = Egipt | fana2 = Egypt | wënik2 = 3 | gòle2 = Ziko 58’, Salah 67’, Trézéguet 82’ | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Omar Al Ali }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 63 | data = 27 czerwińca 2026, 05:00 CEST | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = Egipt | fana1 = Egypt | wënik1 = 1 | gòle1 = M. Saber 5’ | druzyna2 = Iran | fana2 = Iran | wënik2 = 1 | gòle2 = Rezajijan 14’ | òbzérôczë = 66 925 | sãdza = Szymon Marciniak }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 64 | data = 27 czerwińca 2026, 05:00 CEST | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Nowô Zélandiô | fana1 = New Zealand | wënik1 = 1 | gòle1 = Just 84’ | druzyna2 = Belgiô | fana2 = Belgium | wënik2 = 5 | gòle2 = Trossard 28’, 50’; De Bruyne 66’; Lukaku 86’; Saelemaekers 90+4’ | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Adham Makhadmeh }} === Grëpa H === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa H |1=[[File:Flag of Spain.svg|20px]] Szpańskô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=5 |1g-=0 |1rg=+5 |2=[[File:Flag of Cape Verde.svg|20px]] Cabo Verde |2pkt=3 |2m=3 |2w=0 |2r=3 |2p=0 |2g+=2 |2g-=2 |2rg=0 |3=[[File:Flag of Uruguay.svg|20px]] Ùrugwaj |3pkt=2 |3m=3 |3w=0 |3r=2 |3p=1 |3g+=3 |3g-=4 |3rg=-1 |4=[[File:Flag of Saudi Arabia.svg|20px]] Saùdijskô Arabiô |4pkt=2 |4m=3 |4w=0 |4r=2 |4p=1 |4g+=1 |4g-=5 |4rg=-4 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 14 | data = 15 czerwińca 2026, 18:00 CEST | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Szpańskô | fana1 = Spain | wënik1 = 0 | druzyna2 = Cabo Verde | fana2 = Cape Verde | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 67 640 | sãdza = Adham Makhadmeh }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 13 | data = 16 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Hard Rock Stadium, Miami | druzyna1 = Saùdijskô Arabiô | fana1 = Saudi Arabia | wënik1 = 1 | gòle1 = Al-Amri 41’ | druzyna2 = Ùrugwaj | fana2 = Uruguay | wënik2 = 1 | gòle2 = M. Araújo 80’ | òbzérôczë = 62 764 | sãdza = Maurizio Mariani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 38 | data = 21 czerwińca 2026, 18:00 CEST | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Szpańskô | fana1 = Spain | wënik1 = 4 | gòle1 = Yamal 10’, Oyarzabal 21’, 24’, H. Tambakti 49’ (sam.) | druzyna2 = Saùdijskô Arabiô | fana2 = Saudi Arabia | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 239 | sãdza = Raphael Claus }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 37 | data = 22 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Hard Rock Stadium, Miami | druzyna1 = Ùrugwaj | fana1 = Uruguay | wënik1 = 2 | gòle1 = M. Araújo 44’, Canobbio 45+6’ | druzyna2 = Cabo Verde | fana2 = Cape Verde | wënik2 = 2 | gòle2 = Pina 21’, Varela 61’ | òbzérôczë = 64 003 | sãdza = Espen Eskas }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 65 | data = 27 czerwińca 2026, 02:00 CEST | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Cabo Verde | fana1 = Cape Verde | wënik1 = 0 | druzyna2 = Saùdijskô Arabiô | fana2 = Saudi Arabia | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 278 | sãdza = François Letexier }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 66 | data = 27 czerwińca 2026, 02:00 CEST | stadión = Estadio Akron, Guadalajara | druzyna1 = Ùrugwaj | fana1 = Uruguay | wënik1 = 0 | druzyna2 = Szpańskô | fana2 = Spain | wënik2 = 1 | gòle2 = Á. Baena 42’ | òbzérôczë = 45 065 | sãdza = Ismail Elfath }} === Grëpa I === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa I |advance=3 |1=[[File:Flag of France.svg|20px]] Francëskô |1pkt=9 |1m=3 |1w=3 |1r=0 |1p=0 |1g+=10 |1g-=2 |1rg=+8 |2=[[File:Flag of Norway.svg|20px]] Norweskô |2pkt=6 |2m=3 |2w=2 |2r=0 |2p=1 |2g+=8 |2g-=7 |2rg=+1 |3=[[File:Flag of Senegal.svg|20px]] Senegal |3pkt=3 |3m=3 |3w=1 |3r=0 |3p=2 |3g+=8 |3g-=6 |3rg=+2 |4=[[File:Flag of Iraq.svg|20px]] Irak |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=1 |4g-=12 |4rg=-11 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 17 | data = 16 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = MetLife Stadium, East Rutherford | druzyna1 = Francëskô | fana1 = France | wënik1 = 3 | gòle1 = Mbappé 66’, 90+6’; Barcola 82’ | druzyna2 = Senegal | fana2 = Senegal | wënik2 = 1 | gòle2 = Mbaye 90+5’ | òbzérôczë = 80 545 | sãdza = Alireza Faghani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 18 | data = 17 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Irak | fana1 = Iraq | wënik1 = 1 | gòle1 = A. Hussein 39’ | druzyna2 = Norweskô | fana2 = Norway | wënik2 = 4 | gòle2 = Haaland 29’, 43’; Østigård 76’; A. Hussein 90+6’ (sam.) | òbzérôczë = 63 106 | sãdza = Pierre Atcho }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 41 | data = 22 czerwińca 2026, 23:00 CEST | stadión = MetLife Stadium, Nowi Jork/New Jersey | druzyna1 = Francëskô | fana1 = France | wënik1 = 3 | gòle1 = Mbappé 14’, 54’; Dembélé 66’ | druzyna2 = Irak | fana2 = Iraq | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 324 | sãdza = Drew Fischer }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 42 | data = 23 czerwińca 2026, 02:00 CEST | stadión = Lincoln Financial Field, Filadelfiô | druzyna1 = Norweskô | fana1 = Norway | wënik1 = 3 | gòle1 = M. H. Pedersen 43’, Haaland 48’, 58’ | druzyna2 = Senegal | fana2 = Senegal | wënik2 = 2 | gòle2 = I. Sarr 53’, 90+3’ | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Wilton Sampaio }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 61 | data = 26 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Norweskô | fana1 = Norway | wënik1 = 1 | gòle1 = Aasgaard 21’ | druzyna2 = Francëskô | fana2 = France | wënik2 = 4 | gòle2 = Dembélé 7’, 20’, 32’; D. Doué 90+4’ | òbzérôczë = 64 146 | sãdza = Michael Oliver }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 62 | data = 26 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = BMO Field, Toronto | druzyna1 = Senegal | fana1 = Senegal | wënik1 = 5 | gòle1 = H. Diarra 4’, I. Sarr 56’, P. Gueye 59’, 71’, I. Ndiaye 82’ | druzyna2 = Irak | fana2 = Iraq | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 43 036 | sãdza = Anthony Taylor }} === Grëpa J === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa J |advance=3 |1=[[File:Flag of Argentina.svg|20px]] Argentińskô |1pkt=9 |1m=3 |1w=3 |1r=0 |1p=0 |1g+=8 |1g-=1 |1rg=+7 |2=[[File:Flag of Austria.svg|20px]] Aùstriackô |2pkt=4 |2m=3 |2w=1 |2r=1 |2p=1 |2g+=7 |2g-=7 |2rg=0 |3=[[File:Flag of Algeria.svg|20px]] Algerskô |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=5 |3g-=7 |3rg=-2 |4=[[File:Flag of Jordan.svg|20px]] Jordańskô |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=3 |4g-=8 |4rg=-5 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 19 | data = 17 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Argentińskô | fana1 = Argentina | wënik1 = 3 | gòle1 = Messi 17’, 60’, 76’ | druzyna2 = Algerskô | fana2 = Algeria | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 69 045 | sãdza = Szymon Marciniak }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 20 | data = 17 czerwińca 2026, 06:00 CEST | stadión = Levi’s Stadium, San Francisco Bay Area | druzyna1 = Aùstriackô | fana1 = Austria | wënik1 = 3 | gòle1 = Schmid 20’, Abu Arab 77’ (sam.), Arnautović 90+12’ (k.) | druzyna2 = Jordańskô | fana2 = Jordan | wënik2 = 1 | gòle2 = Olwan 50’ | òbzérôczë = 68 527 | sãdza = Dahane Beida }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 43 | data = 22 czerwińca 2026, 19:00 CEST | stadión = AT&T Stadium, Dallas | druzyna1 = Argentińskô | fana1 = Argentina | wënik1 = 2 | gòle1 = Messi 38’, 90+5’ | druzyna2 = Aùstriackô | fana2 = Austria | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 70 649 | sãdza = Amin Mohamed Omar }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 44 | data = 23 czerwińca 2026, 05:00 CEST | stadión = Levi’s Stadium, San Francisco Bay Area | druzyna1 = Jordańskô | fana1 = Jordan | wënik1 = 1 | gòle1 = Al-Rashdan 36’ | druzyna2 = Algerskô | fana2 = Algeria | wënik2 = 2 | gòle2 = Benbouali 69’, Gouiri 82’ | òbzérôczë = 68 371 | sãdza = Slavko Vinčić }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 69 | data = 28 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Jordańskô | fana1 = Jordan | wënik1 = 1 | gòle1 = Al-Taamari 55’ | druzyna2 = Argentińskô | fana2 = Argentina | wënik2 = 3 | gòle2 = Lo Celso 19’, Martínez 31’ (k.), Messi 80’ | òbzérôczë = 70 649 | sãdza = István Kovács }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 70 | data = 28 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = AT&T Stadium, Dallas | druzyna1 = Algerskô | fana1 = Algeria | wënik1 = 3 | gòle1 = Belghali 45’, Mahrez 60’, 90+3’ | druzyna2 = Aùstriackô | fana2 = Austria | wënik2 = 3 | gòle2 = Arnautović 28’, Sabitzer 55’, Kalajdžić 90+6’ | òbzérôczë = 69 045 | sãdza = Ilgiz Tantashev }} === Grëpa K === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa K |advance=3 |1=[[File:Flag of Colombia.svg|20px]] Kòlumbiô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=4 |1g-=1 |1rg=+3 |2=[[File:Flag of Portugal.svg|20px]] Pòrtugalskô |2pkt=5 |2m=3 |2w=1 |2r=2 |2p=0 |2g+=6 |2g-=1 |2rg=+5 |3=[[File:Flag of Democratic Republic of the Congo.svg|20px]] DRK |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=4 |3g-=3 |3rg=+1 |4=[[File:Flag of Uzbekistan.svg|20px]] Ùzbekistan |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=2 |4g-=11 |4rg=-9 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 23 | data = 17 czerwińca 2026, 19:00 CEST | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Pòrtugalskô | fana1 = Portugal | wënik1 = 1 | gòle1 = J. Neves 6’ | druzyna2 = Demòkraticznô Repùblika Kònga | fana2 = the Democratic Republic of the Congo | wënik2 = 1 | gòle2 = Wissa 45+5’ | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Abdulrahman Al-Jassim }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 24 | data = 18 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Estadio Azteca, Meksyk | druzyna1 = Ùzbekistan | fana1 = Uzbekistan | wënik1 = 1 | gòle1 = Fayzullayev 60’ | druzyna2 = Kòlumbiô | fana2 = Colombia | wënik2 = 3 | gòle2 = Muñoz 40’, Díaz 65’, Campaz 90+9’ | òbzérôczë = 80 824 | sãdza = Anthony Taylor }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 47 | data = 23 czerwińca 2026, 19:00 CEST | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Pòrtugalskô | fana1 = Portugal | wënik1 = 5 | gòle1 = Ronaldo 6’, 39’; N. Mendes 17’; Nematov 60’ (sam.); Rafa Leão 87’ | druzyna2 = Ùzbekistan | fana2 = Uzbekistan | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Jalal Jayed }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 48 | data = 24 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Estadio Akron, Guadalajara | druzyna1 = Kòlumbiô | fana1 = Colombia | wënik1 = 1 | gòle1 = Muñoz 76’ | druzyna2 = Demòkraticznô Repùblika Kònga | fana2 = the Democratic Republic of the Congo | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 45 358 | sãdza = Maurizio Mariani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 71 | data = 28 czerwińca 2026, 01:30 CEST | stadión = Hard Rock Stadium, Miami Gardens | druzyna1 = Kòlumbiô | fana1 = Colombia | wënik1 = 0 | druzyna2 = Pòrtugalskô | fana2 = Portugal | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 64 478 | sãdza = Alireza Faghani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 72 | data = 28 czerwińca 2026, 01:30 CEST | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Demòkraticznô Repùblika Konga | fana1 = the Democratic Republic of the Congo | wënik1 = 3 | gòle1 = Wissa 68’ (k.), 90+1’; Mayele 78’ | druzyna2 = Ùzbekistan | fana2 = Uzbekistan | wënik2 = 1 | gòle2 = Shomurodov 10’ | òbzérôczë = 68 239 | sãdza = Felix Zwayer }} === Grëpa L === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa L |advance=3 |1=[[File:Flag of England.svg|20px]] Anielskô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=6 |1g-=2 |1rg=+4 |2=[[File:Flag of Croatia.svg|20px]] Chòrwackô |2pkt=6 |2m=3 |2w=2 |2r=0 |2p=1 |2g+=5 |2g-=5 |2rg=0 |3=[[File:Flag of Ghana.svg|20px]] Ghana |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=2 |3g-=2 |3rg=0 |4=[[File:Flag of Panama.svg|20px]] Panama |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=0 |4g-=4 |4rg=-4 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 21 | data = 17 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = AT&T Stadium, Dallas | druzyna1 = Anielskô | fana1 = England | wënik1 = 4 | gòle1 = Kane 12’ (k.), 42’; Bellingham 47’; Rashford 85’ | druzyna2 = Chòrwackô | fana2 = Croatia | wënik2 = 2 | gòle2 = Baturina 36’, Musa 45+5’ | òbzérôczë = 70 389 | sãdza = Clément Turpin }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 22 | data = 18 czerwińca 2026, 01:00 CEST | stadión = BMO Field, Toronto | druzyna1 = Ghana | fana1 = Ghana | wënik1 = 1 | gòle1 = Yirenkyi 90+5’ | druzyna2 = Panama | fana2 = Panama | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 42 942 | sãdza = Glenn Nyberg }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 45 | data = 23 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Anielskô | fana1 = England | wënik1 = 0 | druzyna2 = Ghana | fana2 = Ghana | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 63 983 | sãdza = Saíd Martínez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 46 | data = 24 czerwińca 2026, 01:00 CEST | stadión = BMO Field, Toronto | druzyna1 = Panama | fana1 = Panama | wënik1 = 0 | druzyna2 = Chòrwackô | fana2 = Croatia | wënik2 = 1 | gòle2 = Budimir 54’ | òbzérôczë = 43 036 | sãdza = Pierre Atcho }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 67 | data = 27 czerwińca 2026, 23:00 CEST | stadión = MetLife Stadium, Nowi Jork/New Jersey | druzyna1 = Panama | fana1 = Panama | wënik1 = 0 | druzyna2 = Anielskô | fana2 = England | wënik2 = 2 | gòle2 = Bellingham 62’, Kane 67’ | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Abdulrahman Al-Jassim }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 68 | data = 27 czerwińca 2026, 23:00 CEST | stadión = Lincoln Financial Field, Filadelfiô | druzyna1 = Chòrwackô | fana1 = Croatia | wënik1 = 2 | gòle1 = Sučić 31’, Vlašić 83’ | druzyna2 = Ghana | fana2 = Ghana | wënik2 = 1 | gòle2 = Luckassen 73’ | òbzérôczë = 68 324 | sãdza = Drew Fischer }} === Ranking karnów z trzecëch placów === {| class="wikitable" style="width:100%; table-layout:fixed; text-align:center; font-family:system-ui, Arial;" <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122);"> <th style="width:6%;">M.</th> <th style="width:40%;">Reprezentacjô</th> <th style="width:15%;">Grëpa</th> <th style="width:9%;">Pkt</th> <th style="width:6%;">M</th> <th style="width:6%;">W</th> <th style="width:6%;">R</th> <th style="width:6%;">P</th> <th style="width:6%;">+</th> <th style="width:6%;">–</th> <th style="width:6%;">±</th> </tr> |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 1 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Democratic Republic of the Congo.svg|20px]] DRK | K || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 4 || 3 || +1 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 2 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Ecuador.svg|20px]] Ekwadór | E || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 3 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Sweden.svg|20px]] Szwédzkô | F || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 7 || 7 || 0 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 4 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] Bòsniô a Hercegòwina | B || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 4 || 5 || −1 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 5 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Paraguay.svg|20px]] Paragwaj | D || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 3 || 4 || −1 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 6 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Ghana.svg|20px]] Ghana | L || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 7 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Algeria.svg|20px]] Algerskô | J || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 5 || 7 || −2 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 8 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Senegal.svg|20px]] Senegal | I || 3 || 3 || 1 || 0 || 2 || 8 || 6 || +2 |- | 9 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Iran.svg|20px]] Iran | G || 3 || 3 || 0 || 3 || 0 || 3 || 3 || 0 |- | 10 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of South Korea.svg|20px]] Pôłniowô Kòreja | A || 3 || 3 || 1 || 0 || 2 || 2 || 3 || −1 |- | 11 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Scotland.svg|20px]] Szkòckô | C || 3 || 3 || 1 || 0 || 2 || 2 || 5 || −3 |- | 12 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Uruguay.svg|20px]] Ùrugwaj | H || 2 || 3 || 0 || 2 || 1 || 3 || 4 || −1 |} == Czelëchòwô faza == === Drôbka === {{Turniérowô drôbka | boldwinner=y | RD1= 1/16 finału | RD2= 1/8 finału | RD1-text01=29 czerwińca – [[Gillette Stadium|Foxborough]] | RD1-team01=[[File:Flag of Germany.svg|20px]] Niemieckô | RD1-score01=1 (3) | RD1-team02=[[File:Flag of Paraguay.svg|20px]] Paragwaj | RD1-score02=1 (4) | RD1-text03=28 czerwińca – [[SoFi Stadium|Inglewood]] | RD1-team03=[[File:Flag of France.svg|20px]] Francëskô | RD1-score03=3 | RD1-team04=[[File:Flag of Sweden.svg|20px]] Szwédzkô | RD1-score04=0 | RD1-text05=3 lëpińca – [[BMO Field|Toronto]] | RD1-team05=[[File:Flag of South Africa.svg|20px]] Pôłniowô Afrika | RD1-team06=[[File:Flag of Canada.svg|20px]] Kanada | RD1-score05=0 | RD1-score06=1 | RD1-text07=2 lëpińca – [[Levi’s Stadium|Santa Clara]] | RD1-team07=[[File:Flag of Netherlands.svg|20px]] Niderlandzkô | RD1-team08=[[File:Flag of Morocco.svg|20px]] Marokò | RD1-score07=1 (2) | RD1-score08=1 (3) | RD1-text09=29 czerwińca – [[NRG Stadium|Houston]] | RD1-team09=[[File:Flag of Portugal.svg|20px]] Pòrtugalskô | RD1-team10=[[File:Flag of Croatia.svg|20px]] Chòrwackô | RD1-score09=2 | RD1-score10=1 | RD1-text11=1 lëpińca – [[Estadio Azteca|Meksyk]] | RD1-team11=[[File:Flag of Spain.svg|20px]] Szpańskô | RD1-team12=[[File:Flag of Austria.svg|20px]] Aùstriackô | RD1-score11=3 | RD1-score12=0 | RD1-text13=4 lëpińca – [[Hard Rock Stadium|Miami Gardens]] | RD1-team13=[[File:Flag of United States.svg|20px]] USA | RD1-team14=[[File:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] Bòsniô a Hercegòwina | RD1-score13=2 | RD1-score14=0 | RD1-text15=3 lëpińca – [[BC Place Stadium|Vancouver]] | RD1-team15=[[File:Flag of Belgium.svg|20px]] Belgiô | RD1-team16=[[File:Flag of Senegal.svg|20px]] Senegal | RD1-score15=3 | RD1-score16=2 | RD1-text17= | RD1-team17=[[File:Flag of Brazil.svg|20px]] Brazyliô | RD1-team18=[[File:Flag of Japan.svg|20px]] Japòńskô | RD1-score17=2 | RD1-score18=1 | RD1-text19= | RD1-team19=[[File:Flag of Ivory Coast.svg|20px]] Ùbrzég Słoniowëch Kłów | RD1-team20=[[File:Flag of Norway.svg|20px]] Norweskô | RD1-score19=1 | RD1-score20=2 | RD1-text21= | RD1-team21=[[File:Flag of Mexico.svg|20px]] Meksyk | RD1-team22=[[File:Flag of Ecuador.svg|20px]] Ekwadór | RD1-score21=2 | RD1-score22=0 | RD1-text23= | RD1-team23=[[File:Flag of England.svg|20px]] Anielskô | RD1-team24=[[File:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|20px]] DRK | RD1-score23=2 | RD1-score24=1 | RD1-text25= | RD1-team25=[[File:Flag of Argentina.svg|20px]] Argentińskô | RD1-team26=[[File:Flag of Cape Verde.svg|20px]] Cabo Verde | RD1-score25=3 | RD1-score26=2 | RD1-text27= | RD1-team27=[[File:Flag of Australia.svg|20px]] Aùstraliô | RD1-team28=[[File:Flag of Egypt.svg|20px]] Egipt | RD1-score27=1 (2) | RD1-score28=1 (4) | RD1-text29= | RD1-team29=[[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] Szwajcarskô | RD1-team30=[[File:Flag of Algeria.svg|20px]] Algerskô | RD1-score29=2 | RD1-score30=0 | RD1-text31= | RD1-team31=[[File:Flag of Colombia.svg|20px]] Kòlumbiô | RD1-team32=[[File:Flag of Ghana.svg|20px]] Ghana | RD1-score31=1 | RD1-score32=0 | RD2-text01=4 lëpińca – [[Lincoln Financial Field|Filadelfia]] | RD2-team01=[[File:Flag of Paraguay.svg|20px]] Paragwaj | RD2-team02=[[File:Flag of France.svg|20px]] Francëskô | RD2-score01=0 | RD2-score02=1 | RD2-text02=4 lëpińca – [[NRG Stadium|Houston]] | RD2-team03=[[File:Flag of Canada.svg|20px]] Kanada | RD2-team04=[[File:Flag of Morocco.svg|20px]] Marokò | RD2-score03=0 | RD2-score04=3 | RD2-text03=6 lëpińca – [[AT&T Stadium|Arlington]] | RD2-team05=[[File:Flag of Portugal.svg|20px]] Pòrtugalskô | RD2-team06=[[File:Flag of Spain.svg|20px]] Szpańskô | RD2-score05=0 | RD2-score06=1 | RD2-text04=7 lëpińca – [[CenturyLink Field|Seattle]] | RD2-team07=[[File:Flag of USA.svg|20px]] USA | RD2-team08=[[File:Flag of Belgium.svg|20px]] Belgiô | RD2-score07=1 | RD2-score08=4 | RD2-text05=5 lëpińca – [[MetLife Stadium|East Rutherford]] | RD2-team09=[[File:Flag of Brazil.svg|20px]] Brazyliô | RD2-team10=[[File:Flag of Norway.svg|20px]] Norweskô | RD2-score09=1 | RD2-score10=2 | RD2-text06=6 lëpińca – [[Estadio Azteca|Meksyk]] | RD2-team11=[[File:Flag of Mexico.svg|20px]] Meksyk | RD2-team12=[[File:Flag of England.svg|20px]] Anielskô | RD2-score11=2 | RD2-score12=3 | RD2-text07=7 lëpińca – [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta]] | RD2-team13=[[File:Flag of Argentina.svg|20px]] Argentińskô | RD2-team14=[[File:Flag of Egypt.svg|20px]] Egipt | RD2-score13=3 | RD2-score14=2 | RD2-text08=7 lëpińca – [[BC Place Stadium|Vancouver]] | RD2-team15=[[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] Szwajcarskô | RD2-team16=[[File:Flag of Colombia.svg|20px]] Kòlumbiô | RD2-score15=0 (4) | RD2-score16=0 (3) | RD3-text01=9 lëpińca – [[Gillette Stadium|Foxborough]] | RD3-team01=[[File:Flag of Morocco.svg|20px]] Marokò | RD3-team02=[[File:Flag of France.svg|20px]] Francëskô | RD3-score01= | RD3-score02= | RD3-text02=10 lëpińca – [[SoFi Stadium|Inglewood]] | RD3-team03=[[File:Flag of Spain.svg|20px]] Szpańskô | RD3-team04=[[File:Flag of Belgium.svg|20px]] Belgiô | RD3-score03= | RD3-score04= | RD3-text03=11 lëpińca – [[Hard Rock Stadium|Miami Gardens]] | RD3-team05=[[File:Flag of Norway.svg|20px]] Norweskô | RD3-team06=[[File:Flag of England.svg|20px]] Anielskô | RD3-score05= | RD3-score06= | RD3-text04=12 lëpińca – [[Arrowhead Stadium|Kansas City]] | RD3-team07=[[File:Flag of Argentina.svg|20px]] Argentińskô | RD3-team08=[[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] Szwajcarskô | RD3-score07= | RD3-score08= | RD4-text01=14 lëpińca – [[AT&T Stadium|Arlington]] | RD4-team01=Dobiwca meczu 97 | RD4-team02=Dobiwca meczu 98 | RD4-score01= | RD4-score02= | RD4-text02=15 lëpińca – [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta]] | RD4-team03=Dobiwca meczu 99 | RD4-team04=Dobiwca meczu 100 | RD4-score03= | RD4-score04= | RD5-text01=19 lëpińca – [[MetLife Stadium|East Rutherford]] | RD5-team01=Dobiwca meczu 101 | RD5-team02=Dobiwca meczu 102 | RD5-score01= | RD5-score02= | RD5b-text01=18 lëpińca – [[Hard Rock Stadium|Miami Gardens]] | RD5b-team01=Przerżnóny meczu 101 | RD5b-team02=Przerżnóny meczu 102 | RD5b-score01= | RD5b-score02= }} === 1/16 finału === {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 73 | data = 28 czerwińca 2026, 21:00 | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Pôłniowô Afrika | fana1 = RSA | wënik1 = 0 | druzyna2 = Kanada | fana2 = Canada | wënik2 = 1 | gòle2 = Eustáquio 90+2 | òbzérôczë = 69 237 | sãdza = João Pinheiro }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 74 | data = 29 czerwińca 2026, 19:00 | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Brazyliô | fana1 = Brazil | wënik1 = 2 | druzyna2 = Japòńskô | fana2 = Japan | wënik2 = 1 | gòle1 = Casemiro 56’, Martinelli 90+5 | gòle2 = Sano 29’ | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Maurizio Mariani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 75 | data = 29 czerwińca 2026, 22:30 | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Niemieckô | fana1 = Germany | wënik1 = 1 | druzyna2 = Paragwaj | fana2 = Paraguay | wënik2 = 1 | karné = 3-4 | gòle1 = Havertz 54’ | gòle2 = Enciso 42’ | òbzérôczë = 63 945 | sãdza = Jalal Jayed }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 76 | data = 30 czerwińca 2026, 03:00 | stadión = Estadio BBVA, Monterrey | druzyna1 = Niderlandzkô | fana1 = Netherlands | wënik1 = 1 | gòle1 = Gakpo 72’ | druzyna2 = Marokò | fana2 = Morocco | wënik2 = 1 | karné = 2-3 | gòle2 = Diop 90+1 | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Wilton Sampaio }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 77 | data = 30 czerwińca 2026, 19:00 | stadión = AT&T Stadium, Arlington | druzyna1 = Ùbrzég Słoniowëch Kłów | fana1 = Ivory Coast | wënik1 = 1 | gòle1 = Diallo 74’ | druzyna2 = Norweskô | fana2 = Norway | wënik2 = 2 | gòle2 = Nusa 39’, Haaland 86’ | òbzérôczë = 69 665 | sãdza = Jesús Valenzuela }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 78 | data = 30 czerwińca 2026, 23:00 | stadión = MetLife Stadium, East Rutherford | druzyna1 = Francëskô | fana1 = France | wënik1 = 3 | druzyna2 = Szwédzkô | fana2 = Sweden | wënik2 = 0 | gòle1 = Mbappé 45’, 74’; Barcola 53’ | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Danny Makkelie }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 79 | data = 1 lëpińca 2026, 03:00 | stadión = Estadio Azteca, Meksyk | druzyna1 = Meksyk | fana1 = Mexico | wënik1 = 2 | druzyna2 = Ekwadór | fana2 = Ecuador | wënik2 = 0 | gòle1 = Quiñones 22’, Jiménez 31’ | òbzérôczë = 80 824 | sãdza = Slavko Vinčić }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 80 | data = 1 lëpińca 2026, 18:00 | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Anielskô | fana1 = England | wënik1 = 2 | druzyna2 = Demòkraticznô Repùblika Kònga | fana2 = Democratic Republic of the Congo | wënik2 = 1 | gòle1 = Kane 75’, 86’ | gòle2 = Cipenga 7’ | òbzérôczë = 68 239 | sãdza = Adham Makhadmeh }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 81 | data = 1 lëpińca 2026, 22:00 | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = Belgiô | fana1 = Belgium | wënik1 = 3 | gòle1 = Lukaku 86’; Tielemans 89’, 120+5' | druzyna2 = Senegal | fana2 = Senegal | wënik2 = 2 | gòle2 = Diarra 24’, Sarr 51’ | òbzérôczë = 66 925 | sãdza = Said Martínez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 82 | data = 2 lëpińca 2026, 02:00 | stadión = Levi’s Stadium, Santa Clara | druzyna1 = USA | fana1 = USA | wënik1 = 2 | gòle1 = Balogun 78’, Tillman 82' | druzyna2 = Bòsniô a Hercegòwina | fana2 = Bosnia and Herzegovina | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 827 | sãdza = Raphael Claus }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 83 | data = 2 lëpińca 2026, 22:00 | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Szpańskô | fana1 = Spain | wënik1 = 3 | gòle1 = Oyarzabal 36', 89'; Porro 66' | druzyna2 = Aùstriackô | fana2 = Austria | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 70 492 | sãdza = Glenn Nyberg }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 84 | data = 2 lëpińca 2026, 18:00 | stadión = GEHA Field at Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Pòrtugalskô | fana1 = Portugal | wënik1 = 2 | gòle1 = Cristiano Ronaldo 68' (k.), Gonçalo Ramos 90+4' | druzyna2 = Chòrwackô | fana2 = Croatia | wënik2 = 1 | gòle2 = Perišić 41' | òbzérôczë = 43 036 | sãdza = Espen Eskas }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 85 | data = 3 lëpińca 2026, 02:00 | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Szwajcarskô | fana1 = Switzerland | wënik1 = 2 | gòle1 = Embolo 10'; Ndoye 46' | druzyna2 = Algerskô | fana2 = Algeria | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Yael Falcon Perez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 86 | data = 3 lëpińca 2026, 20:00 | stadión = AT&T Stadium, Arlington | druzyna1 = Aùstraliô | fana1 = Australia | wënik1 = 1 | druzyna2 = Egipt | fana2 = Egypt | wënik2 = 1 | karné = 2-4 | gòle1 = Hany 55' | gòle2 = Ashour 13' | òbzérôczë = 70 244 | sãdza = Gustavo Tejera }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 87 | data = 3 lëpińca 2026, 22:00 | stadión = Hard Rock Stadium, Miami Gardens | druzyna1 = Argentińskô | fana1 = Argentina | wënik1 = 3 | gòle1 = Messi 29'; Lautaro Martínez 92'; Diney 111' | druzyna2 = Cabo Verde | fana2 = Cape Verde | wënik2 = 2 | gòle2 = D. Duarte 59'; Lopes Cabral 103' | òbzérôczë = 64 478 | sãdza = Drew Fischer }} <br> ------- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 88 | data = 4 lëpińca 2026, 02:30 | stadión = GEHA Field at Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Kòlumbiô | fana1 = Colombia | wënik1 = 1 | gòle1 = J. Arias 14' | druzyna2 = Ghana | fana2 = Ghana | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 69 045 | sãdza = Clément Turpin }} === 1/8 finału === {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 89 | data = 4 lëpińca 2026, 13:00 | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Kanada | fana1 = Canada | wënik1 = 0 | druzyna2 = Marokò | fana2 = Morocco | wënik2 = 3 | gòle2 = Ounahi 50’, 82’; Rahimi 90+8’ | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Michael Oliver }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 90 | data = 4 lëpińca 2026, 21:00 | stadión = MetLife Stadium, East Rutherford | druzyna1 = Paragwaj | fana1 = Paraguay | wënik1 = 0 | druzyna2 = Francëskô | fana2 = France | wënik2 = 1 | gòle2 = Mbappé 70' (k.) | òbzérôczë = 68 324 | sãdza = Ilgiz Tantashev }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 91 | data = 5 lëpińca 2026, 22:00 | stadión = Lincoln Financial Field, Philadelphia | druzyna1 = Brazyliô | fana1 = Brazil | wënik1 = 1 | gòle1 = Neymar 90+10' | druzyna2 = Norweskô | fana2 = Norway | wënik2 = 2 | gòle2 = Haaland 79', 90' | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Ismail Elfath }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 92 | data = 6 lëpińca 2026, 02:00 | stadión = Estadio Azteca, Meksyk | druzyna1 = Meksyk | fana1 = Mexico | wënik1 = 2 | gòle1 = Quiñones 42'; Jiménez 69' | druzyna2 = Anielskô | fana2 = England | wënik2 = 3 | gòle2 = Bellingham 36', 38'; Kane 60' | òbzérôczë = 80 824 | sãdza = Alireza Faghani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 93 | data = 6 lëpińca 2026, 20:00 | stadión = AT&T Stadium, Arlington | druzyna1 = Pòrtugalskô | fana1 = Portugal | wënik1 = 0 | druzyna2 = Szpańskô | fana2 = Spain | wënik2 = 1 | gòle2 = Merino 90+1' | òbzérôczë = 70 649 | sãdza = Anthony Taylor }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 94 | data = 6 lëpińca 2026, 23:00 | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = USA | fana1 = USA | wënik1 = 1 | druzyna2 = Belgiô | fana2 = Belgium | wënik2 = 4 | gòle1 = Tillman 31' | gòle2 = De Ketelaere 9', 33'; Vanaken 57'; Lukaku 90+3' | òbzérôczë = 66 925 | sãdza = Adham Makhadmeh }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 95 | data = 7 lëpińca 2026, 20:00 | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Argentińskô | fana1 = Argentina | wënik1 = 3 | gòle1 = Romero 79', Messi 83', Fernández 90+2' | druzyna2 = Egipt | fana2 = Egypt | wënik2 = 2 | gòle2 = Ibrahim 15', Ziko 67' | òbzérôczë = 68 239 | sãdza = François Letexier }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 96 | data = 7 lëpińca 2026, 23:00 | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Szwajcarskô | fana1 = Switzerland | wënik1 = 0 | druzyna2 = Kòlumbiô | fana2 = Colombia | wënik2 = 0 | karné = 4-3 | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Iván Barton }} <br> '''Bôczënk:''' infòrmacje zrzeszoné z pòstãpnyma zéńdzeniama mdą aktualizowóné na bieżąco. == Finał == Finał òdbãdze sã [[19 lëpińca]] 2026 rokù na stadionie ''MetLife Stadium'' w East Rutherford (aglomeracjô [[Nowi Jork|Nowégò Jorkù]]). == Òbaczë téż == {{#categorytree:Nożnô bala|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nożnô bala]] r73t9rupqsa0auht5nk3prr28siwalf 206269 206170 2026-07-10T00:48:54Z HaxelKaszëba 17492 206269 wikitext text/x-wiki {{Spòrtowi Turniér infobox|gòspòdôrzë=[[Òbrôzk:Flag of Canada.svg|tło|22x22px]] [[Kanada]] [[Òbrôzk:Flag of Mexico.svg|tło|22x22px]] [[Meksyk]] [[Òbrôzk:Flag of the United States.svg|tło|22x22px]] [[Zjednóné Kraje Americzi]]|data=11 czerwińca 2026|pòzwa=Mésterstwa Swiata w fùsbalë 2026<br>FIFA World Cup 2026<br>Coupe du monde de football de 2026<br>Copa Mundial de Fútbol 2026|òbrôzk=2026 FIFA World Cup emblem (with wordmark).svg|reprezentacje=48|stadiónë=16|mecze=96|gòle= 280|ùszłô=[[Mésterstwò Swiata w fùsbalë 2022|2022]]|pòstãpnô=[[Mésterstwò Swiata w fùsbalë 2030|2030]]||aktualné=2026]}} '''XXIII Mésterstwa Swiata w fùsbalë 2026''' – 23. edicjô mésterstwów swiata òrganizowónëch przez [[FIFA]]. Turniér òdbiwô sã òd [[11 czerwińca]] do [[19 lëpińca]] 2026 rokù na stadionach w [[Kanada|Kanadze]], [[Meksyk|Meksykù]] a [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajach]]<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026 FIFA World Cup 2026 Official Website]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. Je to pierszi mùndial twòrzony wespólnie przez trzë kraje a téż pierszi w historie z ùdzélã 48 nôrodnëch reprezentacjów. Nowi fòrmat turniéru òbjimô 12 grëp pò sztërë karna, z jaczich do czelëchòwi fazë awansëją pò dwie nôlepszé reprezentacje z kòżdi grëpë a òsmë nôlepszich karnów z trzecëch placów. Òznôczô to rozegranié rekòrdowi lëczbë 104 zéńdzeniów<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/fifa-council-approves-international-match-calendar-new-format FIFA Council approves international match calendar and 104-match World Cup format]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. == Welënk gòspòdarzów == [[Òbrôzk:2026 world cup.svg|mały|Wëniczi w kònkretnëch krajach]] 13 czerwińca 2018 rokù òb czas Kòngresu FIFA w Mòskwie dobëła pòspólnô kandidatura Kanadë, Meksykù a Zjednónëch Krajów, przedobiwającë bédënk [[Marokò|Maroka]]<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/united-2026-bid-wins-hosts-fifa-world-cup United 2026 bid voted hosts of the 2026 FIFA World Cup]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. Turniér je historiczny z czile pòwòdów: * je to pierszi mùndial òrganizowóny przez trzë kraje; * Meksyk òstôł pierszim krajã, jaczi je za gòspòdarza mésterstwów swiata trzecy rôz; * Kanada pierszi rôz òrganizëje chłopsczé mésterstwa swiata; * Zjednóné Kraje òrganizëją mùndial drëdżi rôz (pò 1994 rokù). Hewò wëniczi welowaniô: {| class="wikitable" style="text-align: center;" !Państwò !Głosë |- | align="left" |[[Òbrôzk:Flag of Canada.svg|tło|22x22px]] [[Kanada]] [[Òbrôzk:Flag of Mexico.svg|tło|22x22px]] [[Meksyk]] [[Òbrôzk:Flag of the United States.svg|tło|22x22px]] [[Zjednóné Kraje Americzi]] |'''134''' |- | align="left" | [[Òbrôzk:Flag of Morocco.svg|tło|22x22px]] [[Marokò]] |65 |} == Fòrmat rozgriwków == Pierszi rôz w historie w finałach wëstãpùje 48 reprezentacjów. [[Òbrôzk:FIFA World Cup 2026 Draw Reception (54972845582).jpg|mały|Òficjalnô bala na mésterstwa, Trionda]] Fòrmat òbjimô: * 12 grëp pò 4 karna, * Kòżdé karno rozgriwô 3 grëpòwé mecze, * awans zwëskiwają: ** dobiwcë grëp, ** karna z drëdżich placów, ** òsmë nôlepszich reprezentacjów z trzecëch placów, * òd czelëchòwi fazë òbrzesziwô czelëchòwi system rozpòczinający sã òd 1/16 finału (Round of 32). == Eliminacje == Eliminacje do Mésterstwów Swiata 2026 rozpòczãłë sã w séwniku 2023 rokù i trwałë do strëmiannika 2026 rokù. Ze wzglãdu na pòwikszenié lëczbë bëtników finałowégò turniéru z 32 do 48 reprezentacjów, Radzëzna FIFA zrobiła historiczny pòdzél placów dlô kòżdi kòntinentalny kònfederacje. Trzë reprezentacje krajów-gòspòdarzów – Kanadë, Meksykù a Zjednónëch Krajów – miałë zagwësniony aùtomaticzny awans bez nótu grë w eliminacjach. Pòòstałé 45 placów òstało rozdzeloné w 6-etapòwëch kòntinentalnëch kwalifikacjach a w relegacjowim turniérze. === Pòdzél placów a lëczba bëtników === {| class="wikitable" style="font-size:95%; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122);" ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:5px;" | Kònfederacjô ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); text-align:center; padding:5px;" | Bezpòstrzédny awans ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:5px;" | Relegacje (baraże) |- | [[File:UEFA logo.svg|20px]] '''UEFA''' <small>(Eùropa)</small> | style="text-align:center;" | '''16''' | style="color:#555;" | — |- | [[File:Caf_llogo.svg|20px]] '''CAF''' <small>(Afrika)</small> | style="text-align:center;" | '''9''' | 1 karno w midzëkòntinentalnëch relegacjach |- | [[File:AFC text logo.png|20px]] '''AFC''' <small>(Azjô)</small> | style="text-align:center;" | '''8''' | 1 karno w midzëkòntinentalnëch relegacjach |- | [[File:Concacaf logo.svg|20px]] '''CONCACAF''' <small>(Nordowô, Westrzédnô Amerika i Karajibë)</small> | style="text-align:center;" | '''6''' <small>(w tim 3 gòspòdôrzë)</small> | 2 karna w midzëkòntinentalnëch relegacjach |- | [[File:Conmebol text logo 2021.svg|20px]] '''CONMEBOL''' <small>(Pôłniowô Amerika)</small> | style="text-align:center;" | '''6''' | 1 karno w midzëkòntinentalnëch relegacjach |- | [[File:Oceania Football Confederation logo.svg|20px]] '''OFC''' <small>(Òceaniô)</small> | style="text-align:center;" | '''1''' | 1 karno w midzëkòntinentalnëch relegacjach |} === Midzëkòntinentalné relegacje === Slédné dwa place na finałowim turniérze òstałë wësztopòrczoné w relegacjowim turniérze, w jaczim wzãło ùdzél szesc karnów (pò jednym z kòżdi kònfederacje òkróm UEFA a dodatkòwò jedno karno z kònfederacje gòspòdarzów – CONCACAF). Relegacjowi turniér òdbéł sã w strëmiannikù 2026 rokù w krajach gòspòdarzów a béł téż bezpòstrzédnym testã przed samim mùndialã. == Stadionë a gardë == <div style="margin-bottom: 0.5em;"> 16 czerwińca 2022 òficjalno òstałë pòdóné stadionë, na jaczich mdą rozgriwóné mecze turniéru. Zéńdzenia rozgriwóné mdą na 16 stadionach w 16 gardach<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/fifa-unveils-stellar-line-up-of-host-cities-for-2026-world-cup FIFA unveils stellar line-up of host cities for 2026 FIFA World Cup]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. </div> {| class="wikitable" style="width:100%; border-collapse:collapse; background-color:#f8f9fa; font-size:95%; border:1px solid #a2a9b1; text-align:center;" |- ! style="background-color:#eaecf0; border:1px solid #a2a9b1;" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] [https://www.google.com/maps?q=Mexico+City Meksyk] ! style="background-color:#eaecf0; border:1px solid #a2a9b1;" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] [https://www.google.com/maps?q=New+York+City Nowi Jork] / [https://www.google.com/maps?q=New+Jersey New Jersey] ! style="background-color:#eaecf0; border:1px solid #a2a9b1;" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] [https://www.google.com/maps?q=Dallas Dallas] ! style="background-color:#eaecf0; border:1px solid #a2a9b1;" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] [https://www.google.com/maps?q=Kansas+City Kansas City] ! style="background-color:#eaecf0; border:1px solid #a2a9b1;" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] [https://www.google.com/maps?q=Houston Houston] |- | [[Estadio Azteca]] | [[MetLife Stadium]]<br><small>East Rutherford</small> | [[AT&T Stadium]]<br><small>Arlington</small> | [[Arrowhead Stadium]] | [[NRG Stadium]] |- | Zabiérnota: '''87 523''' | Zabiérnota: '''82 500''' | Zabiérnota: '''80 000''' | Zabiérnota: '''79 416''' | Zabiérnota: '''72 220''' |- | [[File:Estadio Azteca Octubre de 2021.jpg|160px|border]] | [[File:New Meadowlands Stadium Mezz Corner.jpg|160px|border]] | [[File:Cowboys Stadium full view.jpg|160px|border]] | [[File:Netherlands vs Tunisia - 2026 FIFA World Cup, Kansas City.jpg|160px|border]] | [[File:Germany vs Curaçao 2026 FIFA World Cup.jpg|160px|border]] |- ! style="background-color:#eaecf0; border:1px solid #a2a9b1;" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] [https://www.google.com/maps?q=Atlanta Atlanta] | colspan="3" rowspan="12" style="text-align:center; background:#ffffff; border:1px solid #a2a9b1; padding:12px;" | <div style="font-weight:bold; font-size:110%; margin-bottom:8px; color:#333;">Kôrta stadionów</div> <div style="display:inline-block; border:1px solid #ccc; padding:5px; background:#f9f9f9; border-radius:4px;"> {{Lokalizacëjnô kôrta |mapa=Nordowô Amerika |wariant=Kanada-USA-Meksyk |rozmiar=520 |rodzaj=inline |punkty mapy= {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|42°21′28″N 71°03′42″W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk='''[[Boston]]'''}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|33°45′N 84°23′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk='''[[Atlanta]]'''}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|32°46′57″N 96°47′51″W|pòzycjô=top|merk=Yellow pog.svg|òpisënk='''[[Dallas]]'''}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|29°45′46″N 95°22′59″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk='''[[Houston]]'''}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|39°05′25″N 94°35′01″W|pòzycjô=right|merk=Yellow pog.svg|òpisënk='''[[Kansas City]]'''}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|34°03′N 118°15′W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk='''[[Wielgie Los Angeles|Los Angeles]]'''}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|25°47′16″N 80°13′27″W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk='''[[Miami]]'''}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|39°57′12″N 75°10′12″W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|òpisënk='''[[Filadelfiô]]'''}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|40°49′N 74°5′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk='''[[Nowi Jork]] / [[New Jersey]]'''}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|37°24′N 121°58′W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk='''[[San Francisco Bay Area]]'''}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|47°36′35″N 122°19′59″W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk='''[[Seattle]]'''}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|43°44′30″N 79°22′24″W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|òpisënk='''[[Toronto]]'''}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|49°15′40″N 123°06′50″W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk='''[[Vancouver]]'''}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|19°25′10″N 99°08′44″W|pòzycjô=right|merk=Yellow pog.svg|òpisënk='''[[Meksyk (gard)|Meksyk]]'''}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|25°40′17″N 100°18′31″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk='''[[Monterrey]]'''}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|20°40′17″N 103°21′23″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk='''[[Guadalajara]]'''}} }} </div> <div style="margin-top:8px; font-size:90%;"> {{Legéńda|red|Zôpôdny región|w linii=tak}} &nbsp; {{Legéńda|yellow|Strzódkòwi región|w linii=tak}} &nbsp; {{Legéńda|blue|Pòrénkòwi región|w linii=tak}} </div> ! style="background-color:#eaecf0; border:1px solid #a2a9b1;" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] [https://www.google.com/maps?q=Los+Angeles Los Angeles] |- | [[Mercedes-Benz Stadium]] | [[SoFi Stadium]]<br><small>Inglewood</small> |- | Zabiérnota: '''71 000''' | Zabiérnota: '''70 240''' |- | [[File:2026 FIFA World Cup Match 72, DR Congo v Uzbekistan.webp|140px|border]] | [[File:2026 FIFA World Cup Match 4, United States v Paraguay (stadium 3 hours before).jpg|140px|border]] |- ! style="background-color:#eaecf0; border:1px solid #a2a9b1;" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] [https://www.google.com/maps?q=Philadelphia Filadelfiô] ! style="background-color:#eaecf0; border:1px solid #a2a9b1;" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] [https://www.google.com/maps?q=Seattle Seattle] |- | [[Lincoln Financial Field]] | [[Lumen Field]] |- | Zabiérnota: '''69 796''' | Zabiérnota: '''45 015''' |- | [[File:Philly (45).JPG|140px|border]] | [[File:2026 FIFA World Cup - Belgium v. Egypt in Seattle - 04.jpg|140px|border]] |- ! style="background-color:#eaecf0; border:1px solid #a2a9b1;" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] [https://www.google.com/maps?q=San+Francisco+Bay+Area San Francisco Bay Area] ! style="background-color:#eaecf0; border:1px solid #a2a9b1;" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] [https://www.google.com/maps?q=Boston Boston] |- | [[Levi’s Stadium]]<br><small>Santa Clara</small> | [[Gillette Stadium]]<br><small>Foxborough</small> |- | Zabiérnota: '''68 500''' | Zabiérnota: '''65 878''' |- | [[File:Entering Levi's Stadium.JPG|140px|border]] | [[File:Gillette2026.jpg|140px|border]] |- ! style="background-color:#eaecf0; border:1px solid #a2a9b1;" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] [https://www.google.com/maps?q=Miami Miami] ! style="background-color:#eaecf0; border:1px solid #a2a9b1;" | [[File:Flag of Canada.svg|tło|22px]] [https://www.google.com/maps?q=Vancouver Vancouver] ! style="background-color:#eaecf0; border:1px solid #a2a9b1;" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] [https://www.google.com/maps?q=Monterrey Monterrey] ! style="background-color:#eaecf0; border:1px solid #a2a9b1;" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] [https://www.google.com/maps?q=Guadalajara Guadalajara] ! style="background-color:#eaecf0; border:1px solid #a2a9b1;" | [[File:Flag of Canada.svg|tło|22px]] [https://www.google.com/maps?q=Toronto Toronto] |- | [[Hard Rock Stadium]]<br><small>Miami Gardens</small> | [[BC Place]] | [[Estadio BBVA]]<br><small>Guadalupe</small> | [[Estadio Akron]]<br><small>Zapopan</small> | [[BMO Field]] |- | Zabiérnota: '''64 767''' | Zabiérnota: '''54 500''' | Zabiérnota: '''53 500''' | Zabiérnota: '''49 850''' | Zabiérnota: '''45 000''' |- | [[File:Cape Verde vs Uruguay 2026.jpg|140px|border]] | [[File:Australia vs Türkiye at BC Place - June 13, 2026.jpg|140px|border]] | [[File:South Korea and South Africa flags before their game at World Cup 2026.jpg|140px|border]] | [[File:South Corea 2-Czechia 1 (55334091661).jpg|140px|border]] | [[File:2026 FIFA World Cup Match 33, Germany v Ivory Coast, Toronto Stadium.jpg|140px|border]] |} == Grëpòwô faza == Reprezentacje òstałë pòdzelóné na 12 grëp òznaczonëch lëtrama òd A do L. Kòżdé karno rozgriwô trzë zéńdzenia. === Grëpa A === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa A |1=[[File:Flag of Mexico.svg|20px]] Meksyk |1pkt=9 |1m=3 |1w=3 |1r=0 |1p=0 |1g+=6 |1g-=0 |1rg=+6 |2=[[File:Flag of South Africa.svg|20px]] Pôłniowô Afrika |2pkt=4 |2m=3 |2w=1 |2r=1 |2p=1 |2g+=2 |2g-=3 |2rg=-1 |3=[[File:Flag of South Korea.svg|20px]] Pôłniowô Kòreja |3pkt=3 |3m=3 |3w=1 |3r=0 |3p=2 |3g+=2 |3g-=3 |3rg=-1 |4=[[File:Flag of Czech Republic.svg|20px]] Czeskô |4pkt=1 |4m=3 |4w=0 |4r=1 |4p=2 |4g+=2 |4g-=4 |4rg=-2 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 1 | data = 11 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Estadio Azteca, Meksyk | druzyna1 = Meksyk | fana1 = Mexico | wënik1 = 2 | gòle1 = Quiñones 9’, Jiménez 67’ | druzyna2 = Pôłniowô Afrika | fana2 = South Africa | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 80 824 | sãdza = Wilton Sampaio }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 2 | data = 12 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Estadio Akron, Guadalajara | druzyna1 = Pôłniowô Kòreja | fana1 = South Korea | wënik1 = 2 | gòle1 = Hwang In-beom 67', Oh Hyeon-gyu 80’ | druzyna2 = Czeskô | fana2 = Czech Republic | wënik2 = 1 | gòle2 = Krejčí 59’ | òbzérôczë = 44 985 | sãdza = Amin Mohamed Omar }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 25 | data = 18 czerwińca 2026, 18:00 CEST | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Czeskô | fana1 = Czech Republic | wënik1 = 1 | gòle1 = Sadílek 6’ | druzyna2 = Pôłniowô Afrika | fana2 = South Africa | wënik2 = 1 | gòle2 = Mokoena 83’ (k) | òbzérôczë = 67 442 | sãdza = Tori Penso }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 28 | data = 19 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = Estadio Akron, Guadalajara | druzyna1 = Meksyk | fana1 = Mexico | wënik1 = 1 | gòle1 = Romo 50' | druzyna2 = Pôłniowô Kòreja | fana2 = South Korea | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 45 522 | sãdza = Gustavo Tejera }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 53 | data = 25 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = Estadio Azteca, Meksyk | druzyna1 = Czeskô | fana1 = Czech Republic | wënik1 = 0 | druzyna2 = Meksyk | fana2 = Mexico | wënik2 = 3 | gòle2 = M. Chávez 55’, Quiñones 61’, Fidalgo 90+4' | òbzérôczë = 80 824 | sãdza = Yael Falcon Perez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 54 | data = 25 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = Estadio BBVA, Monterrey | druzyna1 = Pôłniowô Afrika | fana1 = South Africa | wënik1 = 1 | gòle1 = Maseko 63’ | druzyna2 = Pôłniowô Kòreja | fana2 = South Korea | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 51 243 | sãdza = Facundo Tello }} === Grëpa B === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa B |advance=3 |1=[[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] Szwajcarskô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=6 |1g-=3 |1rg=+3 |2=[[File:Flag of Canada.svg|20px]] Kanada |2pkt=4 |2m=3 |2w=1 |2r=1 |2p=1 |2g+=5 |2g-=4 |2rg=+1 |3=[[File:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] Bòsniô a Hercegòwina |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=4 |3g-=5 |3rg=-1 |4=[[File:Flag of Qatar.svg|20px]] Katar |4pkt=1 |4m=3 |4w=0 |4r=1 |4p=2 |4g+=2 |4g-=9 |4rg=-7 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 3 | data = 12 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = BMO Field, Toronto | druzyna1 = Kanada | fana1 = Canada | wënik1 = 1 | gòle1 = Larin 78’ | druzyna2 = Bòsniô a Hercegòwina | fana2 = Bosnia and Herzegovina | wënik2 = 1 | gòle2 = Lukić 21’ | òbzérôczë = 43 002 | sãdza = Facundo Tello }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 8 | data = 13 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Levi’s Stadium, San Francisco Bay Area | druzyna1 = Katar | fana1 = Qatar | wënik1 = 1 | gòle1 = Muheim 90+4’ (sam.) | druzyna2 = Szwajcarskô | fana2 = Switzerland | wënik2 = 1 | gòle2 = Embolo 17’ (k.) | òbzérôczë = 67 966 | sãdza = Said Martínez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 26 | data = 18 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Szwajcarskô | fana1 = Switzerland | wënik1 = 4 | gòle1 = Manzambi 74’, 90’; Vargas 84’; Xhaka 90+7’ (k.) | druzyna2 = Bòsniô a Hercegòwina | fana2 = Bosnia and Herzegovina | wënik2 = 1 | gòle2 = Mahmić 90+3’ | òbzérôczë = 70 026 | sãdza = João Pinheiro }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 27 | data = 19 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Kanada | fana1 = Canada | wënik1 = 6 | gòle1 = Larin 16’; J. David 29’, 45+3’, 90+2’; Saliba 64’; Manai 75’ (sam.) | druzyna2 = Katar | fana2 = Qatar | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Cristián Garay }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 51 | data = 24 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Szwajcarskô | fana1 = Switzerland | wënik1 = 2 | gòle1 = Vargas 46’, Manzambi 57’ | druzyna2 = Kanada | fana2 = Canada | wënik2 = 1 | gòle2 = P. David 76’ | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Ramon Abatti }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 52 | data = 24 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = Bòsniô a Hercegòwina | fana1 = Bosnia and Herzegovina | wënik1 = 3 | gòle1 = Alajbegović 29’, Abunada 34’ (sam.), Mahmić 80’ | druzyna2 = Katar | fana2 = Qatar | wënik2 = 1 | gòle2 = Al-Haydos 42’ | òbzérôczë = 66 925 | sãdza = Jesús Valenzuela }} === Grëpa C === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa C |1=[[File:Flag of Brazil.svg|20px]] Brazyliô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=7 |1g-=1 |1rg=+6 |2=[[File:Flag of Morocco.svg|20px]] Marokò |2pkt=7 |2m=3 |2w=2 |2r=1 |2p=0 |2g+=6 |2g-=3 |2rg=+3 |3=[[File:Flag of Scotland.svg|20px]] Szkòckô |3pkt=3 |3m=3 |3w=1 |3r=0 |3p=2 |3g+=2 |3g-=5 |3rg=-3 |4=[[File:Flag of Haiti.svg|20px]] Hajiti |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=2 |4g-=8 |4rg=-6 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 5 | data = 14 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = MetLife Stadium, Nowi Jork/New Jersey | druzyna1 = Brazyliô | fana1 = Brazil | wënik1 = 1 | gòle1 = Vinícius Jr. 32’ | druzyna2 = Marokò | fana2 = Morocco | wënik2 = 1 | gòle2 = Saibari 21’ | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Slavko Vinčić }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 7 | data = 14 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Hajiti | fana1 = Haiti | wënik1 = 0 | druzyna2 = Szkòckô | fana2 = Scotland | wënik2 = 1 | gòle2 = McGinn 28’ | òbzérôczë = 64 146 | sãdza = Mustapha Ghorbal }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 29 | data = 20 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Szkòckô | fana1 = Scotland | wënik1 = 0 | druzyna2 = Marokò | fana2 = Morocco | wënik2 = 1 | gòle2 = Saibari 2’ | òbzérôczë = 64 146 | sãdza = Ilgiz Tantashev }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 30 | data = 20 czerwińca 2026, 02:30 CEST | stadión = Lincoln Financial Field, Filadelfiô | druzyna1 = Brazyliô | fana1 = Brazil | wënik1 = 3 | gòle1 = Cunha 23’, 36’; Vinícius Jr. 45+3’ | druzyna2 = Hajiti | fana2 = Haiti | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 324 | sãdza = Alejandro José Hernández Hernández }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 49 | data = 25 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Hard Rock Stadium, Miami | druzyna1 = Szkòckô | fana1 = Scotland | wënik1 = 0 | druzyna2 = Brazyliô | fana2 = Brazil | wënik2 = 3 | gòle2 = Vinícius Jr. 7’, 45+3’; Cunha 60’ | òbzérôczë = 64 478 | sãdza = César Arturo Ramos }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 50 | data = 25 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Hard Rock Stadium, Miami | druzyna1 = Marokò | fana1 = Morocco | wënik1 = 4 | gòle1 = Hakimi 39’, Saibari 45+1’, Rahimi 78’, Yassine 89’ | druzyna2 = Hajiti | fana2 = Haiti | wënik2 = 2 | gòle2 = Bounou 10’ (sam.), Isidor 43’ | òbzérôczë = 64 478 | sãdza = César Arturo Ramos }} === Grëpa D === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa D |advance=3 |1=[[File:Flag of United States.svg|20px]] USA |1pkt=6 |1m=3 |1w=2 |1r=0 |1p=1 |1g+=8 |1g-=4 |1rg=+4 |2=[[File:Flag of Australia.svg|20px]] Aùstraliô |2pkt=4 |2m=3 |2w=1 |2r=1 |2p=1 |2g+=2 |2g-=2 |2rg=0 |3=[[File:Flag of Paraguay.svg|20px]] Paragwaj |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=3 |3g-=4 |3rg=-1 |4=[[File:Flag of Turkey.svg|20px]] Tëreckô |4pkt=3 |4m=3 |4w=1 |4r=0 |4p=2 |4g+=3 |4g-=5 |4rg=-2 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 4 | data = 13 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = USA | fana1 = USA | wënik1 = 4 | gòle1 = Bobadilla 7’ (sam.), Balogun 31’, 45+5’; Reyna 90+8’ | druzyna2 = Paragwaj | fana2 = Paraguay | wënik2 = 1 | gòle2 = Maurício 73’ | òbzérôczë = 70 492 | sãdza = Danny Makkelie }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 6 | data = 14 czerwińca 2026, 06:00 CEST | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Aùstraliô | fana1 = Australia | wënik1 = 2 | gòle1 = Irankunda 27’, Metcalfe 75’ | druzyna2 = Tëreckô | fana2 = Turkey | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Jesús Valenzuela }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 32 | data = 19 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = USA | fana1 = USA | wënik1 = 2 | gòle1 = Burgess 11’ (sam.), Freeman 43’ | druzyna2 = Aùstraliô | fana2 = Australia | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 66 925 | sãdza = Felix Zwayer }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 31 | data = 20 czerwińca 2026, 05:00 CEST | stadión = Levi’s Stadium, San Francisco Bay Area | druzyna1 = Tëreckô | fana1 = Turkey | wënik1 = 0 | druzyna2 = Paragwaj | fana2 = Paraguay | wënik2 = 1 | gòle2 = Galarza 2’ | òbzérôczë = 68 827 | sãdza = Iván Barton }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 59 | data = 26 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Tëreckô | fana1 = Turkey | wënik1 = 3 | gòle1 = Güler 9’, B. A. Yılmaz 31’, Ayhan 90+8’ | druzyna2 = USA | fana2 = USA | wënik2 = 2 | gòle2 = Trusty 3’, Berhalter 49’ | òbzérôczë = 70 492 | sãdza = Mustapha Ghorbal }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 60 | data = 26 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Levi’s Stadium, San Francisco Bay Area | druzyna1 = Paragwaj | fana1 = Paraguay | wënik1 = 0 | druzyna2 = Aùstraliô | fana2 = Australia | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 827 | sãdza = Clément Turpin }} === Grëpa E === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa E |advance=3 |1=[[File:Flag of Germany.svg|20px]] Niemieckô |1pkt=6 |1m=3 |1w=2 |1r=0 |1p=1 |1g+=10 |1g-=4 |1rg=+6 |2=[[File:Flag of Ivory Coast.svg|20px]] Ùbrzég Słoniowëch Kłów |2pkt=6 |2m=3 |2w=2 |2r=0 |2p=1 |2g+=4 |2g-=2 |2rg=+2 |3=[[File:Flag of Ecuador.svg|20px]] Ekwadór |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=2 |3g-=2 |3rg=0 |4=[[File:Flag of Curaçao.svg|20px]] Curaçao |4pkt=1 |4m=3 |4w=0 |4r=1 |4p=2 |4g+=1 |4g-=9 |4rg=-8 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 9 | data = 14 czerwińca 2026, 19:00 CEST | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Niemieckô | fana1 = Germany | wënik1 = 7 | gòle1 = Nmecha 6’, Schlotterbeck 38’, Havertz 45+5’ (k.), 88’, Musiala 47’, Brown 68’, Undav 78’ | druzyna2 = Curaçao | fana2 = Curaçao | wënik2 = 1 | gòle2 = Comenencia 21’ | òbzérôczë = 68 021 | sãdza = Jalal Jayed }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 11 | data = 15 czerwińca 2026, 01:00 CEST | stadión = Lincoln Financial Field, Filadelfiô | druzyna1 = Ùbrzég Słoniowëch Kłów | fana1 = Ivory Coast | wënik1 = 1 | gòle1 = Diallo 90’ | druzyna2 = Ekwadór | fana2 = Ecuador | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 274 | sãdza = François Letexier }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 33 | data = 20 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = BMO Field, Toronto | druzyna1 = Niemieckô | fana1 = Germany | wënik1 = 2 | gòle1 = Undav 68’, 90+4’ | druzyna2 = Ùbrzég Słoniowëch Kłów | fana2 = Ivory Coast | wënik2 = 1 | gòle2 = Kessié 30’ | òbzérôczë = 43 036 | sãdza = Juan Gabriel Benítez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 34 | data = 21 czerwińca 2026, 02:00 CEST | stadión = Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Ekwadór | fana1 = Ecuador | wënik1 = 0 | druzyna2 = Curaçao | fana2 = Curaçao | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 598 | sãdza = Ma Ning }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 55 | data = 25 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = Lincoln Financial Field, Filadelfiô | druzyna1 = Ekwadór | fana1 = Ecuador | wënik1 = 2 | gòle1 = Angulo 9’, Plata 77’ | druzyna2 = Niemieckô | fana2 = Germany | wënik2 = 1 | gòle2 = Sané 2’ | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Tori Penso }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 56 | data = 25 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = MetLife Stadium, Nowi Jork/New Jersey | druzyna1 = Curaçao | fana1 = Curaçao | wënik1 = 0 | druzyna2 = Ùbrzég Słoniowëch Kłów | fana2 = Ivory Coast | wënik2 = 2 | gòle2 = N. Pépé 7’, 64’ | òbzérôczë = 68 324 | sãdza = Glenn Nyberg }} === Grëpa F === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa F |advance=3 |1=[[File:Flag of Netherlands.svg|20px]] Niderlandzkô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=10 |1g-=4 |1rg=+6 |2=[[File:Flag of Japan.svg|20px]] Japòńskô |2pkt=5 |2m=3 |2w=1 |2r=2 |2p=0 |2g+=7 |2g-=3 |2rg=+4 |3=[[File:Flag of Sweden.svg|20px]] Szwédzkô |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=7 |3g-=7 |3rg=0 |4=[[File:Flag of Tunisia.svg|20px]] Tunezjô |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=2 |4g-=12 |4rg=-10 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 10 | data = 14 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = AT&T Stadium, Dallas | druzyna1 = Niderlandzkô | fana1 = Netherlands | wënik1 = 2 | gòle1 = van Dijk 50’, Summerville 64’ | druzyna2 = Japòńskô | fana2 = Japan | wënik2 = 2 | gòle2 = Nakamura 57’, Kamada 88’ | òbzérôczë = 69 285 | sãdza = Ismail Elfath }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 12 | data = 15 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Estadio BBVA, Monterrey | druzyna1 = Szwédzkô | fana1 = Sweden | wënik1 = 5 | gòle1 = Ayari 7’, 90+6’; Isak 30’; Gyökeres 59’; Svanberg 84’ | druzyna2 = Tunezjô | fana2 = Tunisia | wënik2 = 1 | gòle2 = Rekik 43’ | òbzérôczë = 50 987 | sãdza = Yael Falcon }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 35 | data = 20 czerwińca 2026, 19:00 CEST | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Niderlandzkô | fana1 = Netherlands | wënik1 = 5 | gòle1 = Brobbey 5’, 17’; Gakpo 47’, 54’; Summerville 89’ | druzyna2 = Szwédzkô | fana2 = Sweden | wënik2 = 1 | gòle2 = Elanga 59’ | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Michael Oliver }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 36 | data = 21 czerwińca 2026, 06:00 CEST | stadión = Estadio BBVA, Monterrey | druzyna1 = Tunezjô | fana1 = Tunisia | wënik1 = 0 | druzyna2 = Japòńskô | fana2 = Japan | wënik2 = 4 | gòle2 = Kamada 4’, Ueda 31’, 83’; Itō 69’ | òbzérôczë = 51 243 | sãdza = István Kovács }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 57 | data = 26 czerwińca 2026, 01:00 CEST | stadión = AT&T Stadium, Dallas | druzyna1 = Japòńskô | fana1 = Japan | wënik1 = 1 | gòle1 = Maeda 56’ | druzyna2 = Szwédzkô | fana2 = Sweden | wënik2 = 1 | gòle2 = Elanga 62’ | òbzérôczë = 70 137 | sãdza = Ivan Barton }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 58 | data = 26 czerwińca 2026, 01:00 CEST | stadión = Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Tunezjô | fana1 = Tunisia | wënik1 = 1 | gòle1 = Mastouri 54’ | druzyna2 = Niderlandzkô | fana2 = Netherlands | wënik2 = 3 | gòle2 = Skhiri 3’ (sam.), Brobbey 7’, van Hecke 62’ | òbzérôczë = 68 391 | sãdza = Katia Garcia }} === Grëpa G === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa G |1=[[File:Flag of Belgium.svg|20px]] Belgiô |1pkt=5 |1m=3 |1w=1 |1r=2 |1p=0 |1g+=6 |1g-=2 |1rg=+4 |2=[[File:Flag of Egypt.svg|20px]] Egipt |2pkt=5 |2m=3 |2w=1 |2r=2 |2p=0 |2g+=5 |2g-=3 |2rg=+2 |3=[[File:Flag of Iran.svg|20px]] Iran |3pkt=3 |3m=3 |3w=0 |3r=3 |3p=0 |3g+=3 |3g-=3 |3rg=0 |4=[[File:Flag of New Zealand.svg|20px]] Nowô Zélandiô |4pkt=1 |4m=3 |4w=0 |4r=1 |4p=2 |4g+=4 |4g-=10 |4rg=-6 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 16 | data = 15 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = Belgiô | fana1 = Belgium | wënik1 = 1 | gòle1 = Hany 66’ (sam.) | druzyna2 = Egipt | fana2 = Egypt | wënik2 = 1 | gòle2 = Ashour 19’ | òbzérôczë = 66 775 | sãdza = Ramon Abatti }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 15 | data = 16 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Iran | fana1 = Iran | wënik1 = 2 | gòle1 = Rezajijan 32’, Mohebbi 64’ | druzyna2 = Nowô Zélandiô | fana2 = New Zealand | wënik2 = 2 | gòle2 = Just 7’, 54’ | òbzérôczë = 70 108 | sãdza = César Arturo Ramos }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 39 | data = 21 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Belgiô | fana1 = Belgium | wënik1 = 0 | druzyna2 = Iran | fana2 = Iran | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 70 317 | sãdza = Dario Herrera }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 40 | data = 22 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Nowô Zélandiô | fana1 = New Zealand | wënik1 = 1 | gòle1 = Surman 15’ | druzyna2 = Egipt | fana2 = Egypt | wënik2 = 3 | gòle2 = Ziko 58’, Salah 67’, Trézéguet 82’ | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Omar Al Ali }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 63 | data = 27 czerwińca 2026, 05:00 CEST | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = Egipt | fana1 = Egypt | wënik1 = 1 | gòle1 = M. Saber 5’ | druzyna2 = Iran | fana2 = Iran | wënik2 = 1 | gòle2 = Rezajijan 14’ | òbzérôczë = 66 925 | sãdza = Szymon Marciniak }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 64 | data = 27 czerwińca 2026, 05:00 CEST | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Nowô Zélandiô | fana1 = New Zealand | wënik1 = 1 | gòle1 = Just 84’ | druzyna2 = Belgiô | fana2 = Belgium | wënik2 = 5 | gòle2 = Trossard 28’, 50’; De Bruyne 66’; Lukaku 86’; Saelemaekers 90+4’ | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Adham Makhadmeh }} === Grëpa H === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa H |1=[[File:Flag of Spain.svg|20px]] Szpańskô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=5 |1g-=0 |1rg=+5 |2=[[File:Flag of Cape Verde.svg|20px]] Cabo Verde |2pkt=3 |2m=3 |2w=0 |2r=3 |2p=0 |2g+=2 |2g-=2 |2rg=0 |3=[[File:Flag of Uruguay.svg|20px]] Ùrugwaj |3pkt=2 |3m=3 |3w=0 |3r=2 |3p=1 |3g+=3 |3g-=4 |3rg=-1 |4=[[File:Flag of Saudi Arabia.svg|20px]] Saùdijskô Arabiô |4pkt=2 |4m=3 |4w=0 |4r=2 |4p=1 |4g+=1 |4g-=5 |4rg=-4 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 14 | data = 15 czerwińca 2026, 18:00 CEST | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Szpańskô | fana1 = Spain | wënik1 = 0 | druzyna2 = Cabo Verde | fana2 = Cape Verde | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 67 640 | sãdza = Adham Makhadmeh }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 13 | data = 16 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Hard Rock Stadium, Miami | druzyna1 = Saùdijskô Arabiô | fana1 = Saudi Arabia | wënik1 = 1 | gòle1 = Al-Amri 41’ | druzyna2 = Ùrugwaj | fana2 = Uruguay | wënik2 = 1 | gòle2 = M. Araújo 80’ | òbzérôczë = 62 764 | sãdza = Maurizio Mariani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 38 | data = 21 czerwińca 2026, 18:00 CEST | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Szpańskô | fana1 = Spain | wënik1 = 4 | gòle1 = Yamal 10’, Oyarzabal 21’, 24’, H. Tambakti 49’ (sam.) | druzyna2 = Saùdijskô Arabiô | fana2 = Saudi Arabia | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 239 | sãdza = Raphael Claus }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 37 | data = 22 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Hard Rock Stadium, Miami | druzyna1 = Ùrugwaj | fana1 = Uruguay | wënik1 = 2 | gòle1 = M. Araújo 44’, Canobbio 45+6’ | druzyna2 = Cabo Verde | fana2 = Cape Verde | wënik2 = 2 | gòle2 = Pina 21’, Varela 61’ | òbzérôczë = 64 003 | sãdza = Espen Eskas }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 65 | data = 27 czerwińca 2026, 02:00 CEST | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Cabo Verde | fana1 = Cape Verde | wënik1 = 0 | druzyna2 = Saùdijskô Arabiô | fana2 = Saudi Arabia | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 278 | sãdza = François Letexier }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 66 | data = 27 czerwińca 2026, 02:00 CEST | stadión = Estadio Akron, Guadalajara | druzyna1 = Ùrugwaj | fana1 = Uruguay | wënik1 = 0 | druzyna2 = Szpańskô | fana2 = Spain | wënik2 = 1 | gòle2 = Á. Baena 42’ | òbzérôczë = 45 065 | sãdza = Ismail Elfath }} === Grëpa I === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa I |advance=3 |1=[[File:Flag of France.svg|20px]] Francëskô |1pkt=9 |1m=3 |1w=3 |1r=0 |1p=0 |1g+=10 |1g-=2 |1rg=+8 |2=[[File:Flag of Norway.svg|20px]] Norweskô |2pkt=6 |2m=3 |2w=2 |2r=0 |2p=1 |2g+=8 |2g-=7 |2rg=+1 |3=[[File:Flag of Senegal.svg|20px]] Senegal |3pkt=3 |3m=3 |3w=1 |3r=0 |3p=2 |3g+=8 |3g-=6 |3rg=+2 |4=[[File:Flag of Iraq.svg|20px]] Irak |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=1 |4g-=12 |4rg=-11 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 17 | data = 16 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = MetLife Stadium, East Rutherford | druzyna1 = Francëskô | fana1 = France | wënik1 = 3 | gòle1 = Mbappé 66’, 90+6’; Barcola 82’ | druzyna2 = Senegal | fana2 = Senegal | wënik2 = 1 | gòle2 = Mbaye 90+5’ | òbzérôczë = 80 545 | sãdza = Alireza Faghani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 18 | data = 17 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Irak | fana1 = Iraq | wënik1 = 1 | gòle1 = A. Hussein 39’ | druzyna2 = Norweskô | fana2 = Norway | wënik2 = 4 | gòle2 = Haaland 29’, 43’; Østigård 76’; A. Hussein 90+6’ (sam.) | òbzérôczë = 63 106 | sãdza = Pierre Atcho }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 41 | data = 22 czerwińca 2026, 23:00 CEST | stadión = MetLife Stadium, Nowi Jork/New Jersey | druzyna1 = Francëskô | fana1 = France | wënik1 = 3 | gòle1 = Mbappé 14’, 54’; Dembélé 66’ | druzyna2 = Irak | fana2 = Iraq | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 324 | sãdza = Drew Fischer }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 42 | data = 23 czerwińca 2026, 02:00 CEST | stadión = Lincoln Financial Field, Filadelfiô | druzyna1 = Norweskô | fana1 = Norway | wënik1 = 3 | gòle1 = M. H. Pedersen 43’, Haaland 48’, 58’ | druzyna2 = Senegal | fana2 = Senegal | wënik2 = 2 | gòle2 = I. Sarr 53’, 90+3’ | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Wilton Sampaio }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 61 | data = 26 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Norweskô | fana1 = Norway | wënik1 = 1 | gòle1 = Aasgaard 21’ | druzyna2 = Francëskô | fana2 = France | wënik2 = 4 | gòle2 = Dembélé 7’, 20’, 32’; D. Doué 90+4’ | òbzérôczë = 64 146 | sãdza = Michael Oliver }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 62 | data = 26 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = BMO Field, Toronto | druzyna1 = Senegal | fana1 = Senegal | wënik1 = 5 | gòle1 = H. Diarra 4’, I. Sarr 56’, P. Gueye 59’, 71’, I. Ndiaye 82’ | druzyna2 = Irak | fana2 = Iraq | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 43 036 | sãdza = Anthony Taylor }} === Grëpa J === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa J |advance=3 |1=[[File:Flag of Argentina.svg|20px]] Argentińskô |1pkt=9 |1m=3 |1w=3 |1r=0 |1p=0 |1g+=8 |1g-=1 |1rg=+7 |2=[[File:Flag of Austria.svg|20px]] Aùstriackô |2pkt=4 |2m=3 |2w=1 |2r=1 |2p=1 |2g+=7 |2g-=7 |2rg=0 |3=[[File:Flag of Algeria.svg|20px]] Algerskô |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=5 |3g-=7 |3rg=-2 |4=[[File:Flag of Jordan.svg|20px]] Jordańskô |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=3 |4g-=8 |4rg=-5 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 19 | data = 17 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Argentińskô | fana1 = Argentina | wënik1 = 3 | gòle1 = Messi 17’, 60’, 76’ | druzyna2 = Algerskô | fana2 = Algeria | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 69 045 | sãdza = Szymon Marciniak }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 20 | data = 17 czerwińca 2026, 06:00 CEST | stadión = Levi’s Stadium, San Francisco Bay Area | druzyna1 = Aùstriackô | fana1 = Austria | wënik1 = 3 | gòle1 = Schmid 20’, Abu Arab 77’ (sam.), Arnautović 90+12’ (k.) | druzyna2 = Jordańskô | fana2 = Jordan | wënik2 = 1 | gòle2 = Olwan 50’ | òbzérôczë = 68 527 | sãdza = Dahane Beida }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 43 | data = 22 czerwińca 2026, 19:00 CEST | stadión = AT&T Stadium, Dallas | druzyna1 = Argentińskô | fana1 = Argentina | wënik1 = 2 | gòle1 = Messi 38’, 90+5’ | druzyna2 = Aùstriackô | fana2 = Austria | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 70 649 | sãdza = Amin Mohamed Omar }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 44 | data = 23 czerwińca 2026, 05:00 CEST | stadión = Levi’s Stadium, San Francisco Bay Area | druzyna1 = Jordańskô | fana1 = Jordan | wënik1 = 1 | gòle1 = Al-Rashdan 36’ | druzyna2 = Algerskô | fana2 = Algeria | wënik2 = 2 | gòle2 = Benbouali 69’, Gouiri 82’ | òbzérôczë = 68 371 | sãdza = Slavko Vinčić }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 69 | data = 28 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Jordańskô | fana1 = Jordan | wënik1 = 1 | gòle1 = Al-Taamari 55’ | druzyna2 = Argentińskô | fana2 = Argentina | wënik2 = 3 | gòle2 = Lo Celso 19’, Martínez 31’ (k.), Messi 80’ | òbzérôczë = 70 649 | sãdza = István Kovács }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 70 | data = 28 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = AT&T Stadium, Dallas | druzyna1 = Algerskô | fana1 = Algeria | wënik1 = 3 | gòle1 = Belghali 45’, Mahrez 60’, 90+3’ | druzyna2 = Aùstriackô | fana2 = Austria | wënik2 = 3 | gòle2 = Arnautović 28’, Sabitzer 55’, Kalajdžić 90+6’ | òbzérôczë = 69 045 | sãdza = Ilgiz Tantashev }} === Grëpa K === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa K |advance=3 |1=[[File:Flag of Colombia.svg|20px]] Kòlumbiô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=4 |1g-=1 |1rg=+3 |2=[[File:Flag of Portugal.svg|20px]] Pòrtugalskô |2pkt=5 |2m=3 |2w=1 |2r=2 |2p=0 |2g+=6 |2g-=1 |2rg=+5 |3=[[File:Flag of Democratic Republic of the Congo.svg|20px]] DRK |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=4 |3g-=3 |3rg=+1 |4=[[File:Flag of Uzbekistan.svg|20px]] Ùzbekistan |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=2 |4g-=11 |4rg=-9 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 23 | data = 17 czerwińca 2026, 19:00 CEST | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Pòrtugalskô | fana1 = Portugal | wënik1 = 1 | gòle1 = J. Neves 6’ | druzyna2 = Demòkraticznô Repùblika Kònga | fana2 = the Democratic Republic of the Congo | wënik2 = 1 | gòle2 = Wissa 45+5’ | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Abdulrahman Al-Jassim }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 24 | data = 18 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Estadio Azteca, Meksyk | druzyna1 = Ùzbekistan | fana1 = Uzbekistan | wënik1 = 1 | gòle1 = Fayzullayev 60’ | druzyna2 = Kòlumbiô | fana2 = Colombia | wënik2 = 3 | gòle2 = Muñoz 40’, Díaz 65’, Campaz 90+9’ | òbzérôczë = 80 824 | sãdza = Anthony Taylor }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 47 | data = 23 czerwińca 2026, 19:00 CEST | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Pòrtugalskô | fana1 = Portugal | wënik1 = 5 | gòle1 = Ronaldo 6’, 39’; N. Mendes 17’; Nematov 60’ (sam.); Rafa Leão 87’ | druzyna2 = Ùzbekistan | fana2 = Uzbekistan | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Jalal Jayed }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 48 | data = 24 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Estadio Akron, Guadalajara | druzyna1 = Kòlumbiô | fana1 = Colombia | wënik1 = 1 | gòle1 = Muñoz 76’ | druzyna2 = Demòkraticznô Repùblika Kònga | fana2 = the Democratic Republic of the Congo | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 45 358 | sãdza = Maurizio Mariani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 71 | data = 28 czerwińca 2026, 01:30 CEST | stadión = Hard Rock Stadium, Miami Gardens | druzyna1 = Kòlumbiô | fana1 = Colombia | wënik1 = 0 | druzyna2 = Pòrtugalskô | fana2 = Portugal | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 64 478 | sãdza = Alireza Faghani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 72 | data = 28 czerwińca 2026, 01:30 CEST | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Demòkraticznô Repùblika Konga | fana1 = the Democratic Republic of the Congo | wënik1 = 3 | gòle1 = Wissa 68’ (k.), 90+1’; Mayele 78’ | druzyna2 = Ùzbekistan | fana2 = Uzbekistan | wënik2 = 1 | gòle2 = Shomurodov 10’ | òbzérôczë = 68 239 | sãdza = Felix Zwayer }} === Grëpa L === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa L |advance=3 |1=[[File:Flag of England.svg|20px]] Anielskô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=6 |1g-=2 |1rg=+4 |2=[[File:Flag of Croatia.svg|20px]] Chòrwackô |2pkt=6 |2m=3 |2w=2 |2r=0 |2p=1 |2g+=5 |2g-=5 |2rg=0 |3=[[File:Flag of Ghana.svg|20px]] Ghana |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=2 |3g-=2 |3rg=0 |4=[[File:Flag of Panama.svg|20px]] Panama |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=0 |4g-=4 |4rg=-4 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 21 | data = 17 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = AT&T Stadium, Dallas | druzyna1 = Anielskô | fana1 = England | wënik1 = 4 | gòle1 = Kane 12’ (k.), 42’; Bellingham 47’; Rashford 85’ | druzyna2 = Chòrwackô | fana2 = Croatia | wënik2 = 2 | gòle2 = Baturina 36’, Musa 45+5’ | òbzérôczë = 70 389 | sãdza = Clément Turpin }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 22 | data = 18 czerwińca 2026, 01:00 CEST | stadión = BMO Field, Toronto | druzyna1 = Ghana | fana1 = Ghana | wënik1 = 1 | gòle1 = Yirenkyi 90+5’ | druzyna2 = Panama | fana2 = Panama | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 42 942 | sãdza = Glenn Nyberg }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 45 | data = 23 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Anielskô | fana1 = England | wënik1 = 0 | druzyna2 = Ghana | fana2 = Ghana | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 63 983 | sãdza = Saíd Martínez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 46 | data = 24 czerwińca 2026, 01:00 CEST | stadión = BMO Field, Toronto | druzyna1 = Panama | fana1 = Panama | wënik1 = 0 | druzyna2 = Chòrwackô | fana2 = Croatia | wënik2 = 1 | gòle2 = Budimir 54’ | òbzérôczë = 43 036 | sãdza = Pierre Atcho }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 67 | data = 27 czerwińca 2026, 23:00 CEST | stadión = MetLife Stadium, Nowi Jork/New Jersey | druzyna1 = Panama | fana1 = Panama | wënik1 = 0 | druzyna2 = Anielskô | fana2 = England | wënik2 = 2 | gòle2 = Bellingham 62’, Kane 67’ | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Abdulrahman Al-Jassim }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 68 | data = 27 czerwińca 2026, 23:00 CEST | stadión = Lincoln Financial Field, Filadelfiô | druzyna1 = Chòrwackô | fana1 = Croatia | wënik1 = 2 | gòle1 = Sučić 31’, Vlašić 83’ | druzyna2 = Ghana | fana2 = Ghana | wënik2 = 1 | gòle2 = Luckassen 73’ | òbzérôczë = 68 324 | sãdza = Drew Fischer }} === Ranking karnów z trzecëch placów === {| class="wikitable" style="width:100%; table-layout:fixed; text-align:center; font-family:system-ui, Arial;" <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122);"> <th style="width:6%;">M.</th> <th style="width:40%;">Reprezentacjô</th> <th style="width:15%;">Grëpa</th> <th style="width:9%;">Pkt</th> <th style="width:6%;">M</th> <th style="width:6%;">W</th> <th style="width:6%;">R</th> <th style="width:6%;">P</th> <th style="width:6%;">+</th> <th style="width:6%;">–</th> <th style="width:6%;">±</th> </tr> |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 1 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Democratic Republic of the Congo.svg|20px]] DRK | K || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 4 || 3 || +1 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 2 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Ecuador.svg|20px]] Ekwadór | E || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 3 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Sweden.svg|20px]] Szwédzkô | F || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 7 || 7 || 0 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 4 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] Bòsniô a Hercegòwina | B || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 4 || 5 || −1 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 5 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Paraguay.svg|20px]] Paragwaj | D || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 3 || 4 || −1 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 6 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Ghana.svg|20px]] Ghana | L || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 7 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Algeria.svg|20px]] Algerskô | J || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 5 || 7 || −2 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 8 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Senegal.svg|20px]] Senegal | I || 3 || 3 || 1 || 0 || 2 || 8 || 6 || +2 |- | 9 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Iran.svg|20px]] Iran | G || 3 || 3 || 0 || 3 || 0 || 3 || 3 || 0 |- | 10 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of South Korea.svg|20px]] Pôłniowô Kòreja | A || 3 || 3 || 1 || 0 || 2 || 2 || 3 || −1 |- | 11 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Scotland.svg|20px]] Szkòckô | C || 3 || 3 || 1 || 0 || 2 || 2 || 5 || −3 |- | 12 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Uruguay.svg|20px]] Ùrugwaj | H || 2 || 3 || 0 || 2 || 1 || 3 || 4 || −1 |} == Czelëchòwô faza == === Drôbka === {{Turniérowô drôbka | boldwinner=y | RD1= 1/16 finału | RD2= 1/8 finału | RD1-text01=29 czerwińca – [[Gillette Stadium|Foxborough]] | RD1-team01=[[File:Flag of Germany.svg|20px]] Niemieckô | RD1-score01=1 (3) | RD1-team02=[[File:Flag of Paraguay.svg|20px]] Paragwaj | RD1-score02=1 (4) | RD1-text03=28 czerwińca – [[SoFi Stadium|Inglewood]] | RD1-team03=[[File:Flag of France.svg|20px]] Francëskô | RD1-score03=3 | RD1-team04=[[File:Flag of Sweden.svg|20px]] Szwédzkô | RD1-score04=0 | RD1-text05=3 lëpińca – [[BMO Field|Toronto]] | RD1-team05=[[File:Flag of South Africa.svg|20px]] Pôłniowô Afrika | RD1-team06=[[File:Flag of Canada.svg|20px]] Kanada | RD1-score05=0 | RD1-score06=1 | RD1-text07=2 lëpińca – [[Levi’s Stadium|Santa Clara]] | RD1-team07=[[File:Flag of Netherlands.svg|20px]] Niderlandzkô | RD1-team08=[[File:Flag of Morocco.svg|20px]] Marokò | RD1-score07=1 (2) | RD1-score08=1 (3) | RD1-text09=29 czerwińca – [[NRG Stadium|Houston]] | RD1-team09=[[File:Flag of Portugal.svg|20px]] Pòrtugalskô | RD1-team10=[[File:Flag of Croatia.svg|20px]] Chòrwackô | RD1-score09=2 | RD1-score10=1 | RD1-text11=1 lëpińca – [[Estadio Azteca|Meksyk]] | RD1-team11=[[File:Flag of Spain.svg|20px]] Szpańskô | RD1-team12=[[File:Flag of Austria.svg|20px]] Aùstriackô | RD1-score11=3 | RD1-score12=0 | RD1-text13=4 lëpińca – [[Hard Rock Stadium|Miami Gardens]] | RD1-team13=[[File:Flag of United States.svg|20px]] USA | RD1-team14=[[File:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] Bòsniô a Hercegòwina | RD1-score13=2 | RD1-score14=0 | RD1-text15=3 lëpińca – [[BC Place Stadium|Vancouver]] | RD1-team15=[[File:Flag of Belgium.svg|20px]] Belgiô | RD1-team16=[[File:Flag of Senegal.svg|20px]] Senegal | RD1-score15=3 | RD1-score16=2 | RD1-text17= | RD1-team17=[[File:Flag of Brazil.svg|20px]] Brazyliô | RD1-team18=[[File:Flag of Japan.svg|20px]] Japòńskô | RD1-score17=2 | RD1-score18=1 | RD1-text19= | RD1-team19=[[File:Flag of Ivory Coast.svg|20px]] Ùbrzég Słoniowëch Kłów | RD1-team20=[[File:Flag of Norway.svg|20px]] Norweskô | RD1-score19=1 | RD1-score20=2 | RD1-text21= | RD1-team21=[[File:Flag of Mexico.svg|20px]] Meksyk | RD1-team22=[[File:Flag of Ecuador.svg|20px]] Ekwadór | RD1-score21=2 | RD1-score22=0 | RD1-text23= | RD1-team23=[[File:Flag of England.svg|20px]] Anielskô | RD1-team24=[[File:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|20px]] DRK | RD1-score23=2 | RD1-score24=1 | RD1-text25= | RD1-team25=[[File:Flag of Argentina.svg|20px]] Argentińskô | RD1-team26=[[File:Flag of Cape Verde.svg|20px]] Cabo Verde | RD1-score25=3 | RD1-score26=2 | RD1-text27= | RD1-team27=[[File:Flag of Australia.svg|20px]] Aùstraliô | RD1-team28=[[File:Flag of Egypt.svg|20px]] Egipt | RD1-score27=1 (2) | RD1-score28=1 (4) | RD1-text29= | RD1-team29=[[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] Szwajcarskô | RD1-team30=[[File:Flag of Algeria.svg|20px]] Algerskô | RD1-score29=2 | RD1-score30=0 | RD1-text31= | RD1-team31=[[File:Flag of Colombia.svg|20px]] Kòlumbiô | RD1-team32=[[File:Flag of Ghana.svg|20px]] Ghana | RD1-score31=1 | RD1-score32=0 | RD2-text01=4 lëpińca – [[Lincoln Financial Field|Filadelfia]] | RD2-team01=[[File:Flag of Paraguay.svg|20px]] Paragwaj | RD2-team02=[[File:Flag of France.svg|20px]] Francëskô | RD2-score01=0 | RD2-score02=1 | RD2-text02=4 lëpińca – [[NRG Stadium|Houston]] | RD2-team03=[[File:Flag of Canada.svg|20px]] Kanada | RD2-team04=[[File:Flag of Morocco.svg|20px]] Marokò | RD2-score03=0 | RD2-score04=3 | RD2-text03=6 lëpińca – [[AT&T Stadium|Arlington]] | RD2-team05=[[File:Flag of Portugal.svg|20px]] Pòrtugalskô | RD2-team06=[[File:Flag of Spain.svg|20px]] Szpańskô | RD2-score05=0 | RD2-score06=1 | RD2-text04=7 lëpińca – [[CenturyLink Field|Seattle]] | RD2-team07=[[File:Flag of USA.svg|20px]] USA | RD2-team08=[[File:Flag of Belgium.svg|20px]] Belgiô | RD2-score07=1 | RD2-score08=4 | RD2-text05=5 lëpińca – [[MetLife Stadium|East Rutherford]] | RD2-team09=[[File:Flag of Brazil.svg|20px]] Brazyliô | RD2-team10=[[File:Flag of Norway.svg|20px]] Norweskô | RD2-score09=1 | RD2-score10=2 | RD2-text06=6 lëpińca – [[Estadio Azteca|Meksyk]] | RD2-team11=[[File:Flag of Mexico.svg|20px]] Meksyk | RD2-team12=[[File:Flag of England.svg|20px]] Anielskô | RD2-score11=2 | RD2-score12=3 | RD2-text07=7 lëpińca – [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta]] | RD2-team13=[[File:Flag of Argentina.svg|20px]] Argentińskô | RD2-team14=[[File:Flag of Egypt.svg|20px]] Egipt | RD2-score13=3 | RD2-score14=2 | RD2-text08=7 lëpińca – [[BC Place Stadium|Vancouver]] | RD2-team15=[[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] Szwajcarskô | RD2-team16=[[File:Flag of Colombia.svg|20px]] Kòlumbiô | RD2-score15=0 (4) | RD2-score16=0 (3) | RD3-text01=9 lëpińca – [[Gillette Stadium|Foxborough]] | RD3-team01=[[File:Flag of Morocco.svg|20px]] Marokò | RD3-team02=[[File:Flag of France.svg|20px]] Francëskô | RD3-score01= | RD3-score02= | RD3-text02=10 lëpińca – [[SoFi Stadium|Inglewood]] | RD3-team03=[[File:Flag of Spain.svg|20px]] Szpańskô | RD3-team04=[[File:Flag of Belgium.svg|20px]] Belgiô | RD3-score03= | RD3-score04= | RD3-text03=11 lëpińca – [[Hard Rock Stadium|Miami Gardens]] | RD3-team05=[[File:Flag of Norway.svg|20px]] Norweskô | RD3-team06=[[File:Flag of England.svg|20px]] Anielskô | RD3-score05= | RD3-score06= | RD3-text04=12 lëpińca – [[Arrowhead Stadium|Kansas City]] | RD3-team07=[[File:Flag of Argentina.svg|20px]] Argentińskô | RD3-team08=[[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] Szwajcarskô | RD3-score07= | RD3-score08= | RD4-text01=14 lëpińca – [[AT&T Stadium|Arlington]] | RD4-team01=Dobiwca meczu 97 | RD4-team02=Dobiwca meczu 98 | RD4-score01= | RD4-score02= | RD4-text02=15 lëpińca – [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta]] | RD4-team03=Dobiwca meczu 99 | RD4-team04=Dobiwca meczu 100 | RD4-score03= | RD4-score04= | RD5-text01=19 lëpińca – [[MetLife Stadium|East Rutherford]] | RD5-team01=Dobiwca meczu 101 | RD5-team02=Dobiwca meczu 102 | RD5-score01= | RD5-score02= | RD5b-text01=18 lëpińca – [[Hard Rock Stadium|Miami Gardens]] | RD5b-team01=Przerżnóny meczu 101 | RD5b-team02=Przerżnóny meczu 102 | RD5b-score01= | RD5b-score02= }} === 1/16 finału === {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 73 | data = 28 czerwińca 2026, 21:00 | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Pôłniowô Afrika | fana1 = RSA | wënik1 = 0 | druzyna2 = Kanada | fana2 = Canada | wënik2 = 1 | gòle2 = Eustáquio 90+2 | òbzérôczë = 69 237 | sãdza = João Pinheiro }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 74 | data = 29 czerwińca 2026, 19:00 | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Brazyliô | fana1 = Brazil | wënik1 = 2 | druzyna2 = Japòńskô | fana2 = Japan | wënik2 = 1 | gòle1 = Casemiro 56’, Martinelli 90+5 | gòle2 = Sano 29’ | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Maurizio Mariani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 75 | data = 29 czerwińca 2026, 22:30 | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Niemieckô | fana1 = Germany | wënik1 = 1 | druzyna2 = Paragwaj | fana2 = Paraguay | wënik2 = 1 | karné = 3-4 | gòle1 = Havertz 54’ | gòle2 = Enciso 42’ | òbzérôczë = 63 945 | sãdza = Jalal Jayed }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 76 | data = 30 czerwińca 2026, 03:00 | stadión = Estadio BBVA, Monterrey | druzyna1 = Niderlandzkô | fana1 = Netherlands | wënik1 = 1 | gòle1 = Gakpo 72’ | druzyna2 = Marokò | fana2 = Morocco | wënik2 = 1 | karné = 2-3 | gòle2 = Diop 90+1 | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Wilton Sampaio }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 77 | data = 30 czerwińca 2026, 19:00 | stadión = AT&T Stadium, Arlington | druzyna1 = Ùbrzég Słoniowëch Kłów | fana1 = Ivory Coast | wënik1 = 1 | gòle1 = Diallo 74’ | druzyna2 = Norweskô | fana2 = Norway | wënik2 = 2 | gòle2 = Nusa 39’, Haaland 86’ | òbzérôczë = 69 665 | sãdza = Jesús Valenzuela }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 78 | data = 30 czerwińca 2026, 23:00 | stadión = MetLife Stadium, East Rutherford | druzyna1 = Francëskô | fana1 = France | wënik1 = 3 | druzyna2 = Szwédzkô | fana2 = Sweden | wënik2 = 0 | gòle1 = Mbappé 45’, 74’; Barcola 53’ | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Danny Makkelie }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 79 | data = 1 lëpińca 2026, 03:00 | stadión = Estadio Azteca, Meksyk | druzyna1 = Meksyk | fana1 = Mexico | wënik1 = 2 | druzyna2 = Ekwadór | fana2 = Ecuador | wënik2 = 0 | gòle1 = Quiñones 22’, Jiménez 31’ | òbzérôczë = 80 824 | sãdza = Slavko Vinčić }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 80 | data = 1 lëpińca 2026, 18:00 | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Anielskô | fana1 = England | wënik1 = 2 | druzyna2 = Demòkraticznô Repùblika Kònga | fana2 = Democratic Republic of the Congo | wënik2 = 1 | gòle1 = Kane 75’, 86’ | gòle2 = Cipenga 7’ | òbzérôczë = 68 239 | sãdza = Adham Makhadmeh }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 81 | data = 1 lëpińca 2026, 22:00 | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = Belgiô | fana1 = Belgium | wënik1 = 3 | gòle1 = Lukaku 86’; Tielemans 89’, 120+5' | druzyna2 = Senegal | fana2 = Senegal | wënik2 = 2 | gòle2 = Diarra 24’, Sarr 51’ | òbzérôczë = 66 925 | sãdza = Said Martínez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 82 | data = 2 lëpińca 2026, 02:00 | stadión = Levi’s Stadium, Santa Clara | druzyna1 = USA | fana1 = USA | wënik1 = 2 | gòle1 = Balogun 78’, Tillman 82' | druzyna2 = Bòsniô a Hercegòwina | fana2 = Bosnia and Herzegovina | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 827 | sãdza = Raphael Claus }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 83 | data = 2 lëpińca 2026, 22:00 | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Szpańskô | fana1 = Spain | wënik1 = 3 | gòle1 = Oyarzabal 36', 89'; Porro 66' | druzyna2 = Aùstriackô | fana2 = Austria | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 70 492 | sãdza = Glenn Nyberg }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 84 | data = 2 lëpińca 2026, 18:00 | stadión = GEHA Field at Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Pòrtugalskô | fana1 = Portugal | wënik1 = 2 | gòle1 = Cristiano Ronaldo 68' (k.), Gonçalo Ramos 90+4' | druzyna2 = Chòrwackô | fana2 = Croatia | wënik2 = 1 | gòle2 = Perišić 41' | òbzérôczë = 43 036 | sãdza = Espen Eskas }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 85 | data = 3 lëpińca 2026, 02:00 | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Szwajcarskô | fana1 = Switzerland | wënik1 = 2 | gòle1 = Embolo 10'; Ndoye 46' | druzyna2 = Algerskô | fana2 = Algeria | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Yael Falcon Perez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 86 | data = 3 lëpińca 2026, 20:00 | stadión = AT&T Stadium, Arlington | druzyna1 = Aùstraliô | fana1 = Australia | wënik1 = 1 | druzyna2 = Egipt | fana2 = Egypt | wënik2 = 1 | karné = 2-4 | gòle1 = Hany 55' | gòle2 = Ashour 13' | òbzérôczë = 70 244 | sãdza = Gustavo Tejera }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 87 | data = 3 lëpińca 2026, 22:00 | stadión = Hard Rock Stadium, Miami Gardens | druzyna1 = Argentińskô | fana1 = Argentina | wënik1 = 3 | gòle1 = Messi 29'; Lautaro Martínez 92'; Diney 111' | druzyna2 = Cabo Verde | fana2 = Cape Verde | wënik2 = 2 | gòle2 = D. Duarte 59'; Lopes Cabral 103' | òbzérôczë = 64 478 | sãdza = Drew Fischer }} <br> ------- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 88 | data = 4 lëpińca 2026, 02:30 | stadión = GEHA Field at Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Kòlumbiô | fana1 = Colombia | wënik1 = 1 | gòle1 = J. Arias 14' | druzyna2 = Ghana | fana2 = Ghana | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 69 045 | sãdza = Clément Turpin }} === 1/8 finału === {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 89 | data = 4 lëpińca 2026, 13:00 | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Kanada | fana1 = Canada | wënik1 = 0 | druzyna2 = Marokò | fana2 = Morocco | wënik2 = 3 | gòle2 = Ounahi 50’, 82’; Rahimi 90+8’ | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Michael Oliver }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 90 | data = 4 lëpińca 2026, 21:00 | stadión = MetLife Stadium, East Rutherford | druzyna1 = Paragwaj | fana1 = Paraguay | wënik1 = 0 | druzyna2 = Francëskô | fana2 = France | wënik2 = 1 | gòle2 = Mbappé 70' (k.) | òbzérôczë = 68 324 | sãdza = Ilgiz Tantashev }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 91 | data = 5 lëpińca 2026, 22:00 | stadión = Lincoln Financial Field, Philadelphia | druzyna1 = Brazyliô | fana1 = Brazil | wënik1 = 1 | gòle1 = Neymar 90+10' | druzyna2 = Norweskô | fana2 = Norway | wënik2 = 2 | gòle2 = Haaland 79', 90' | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Ismail Elfath }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 92 | data = 6 lëpińca 2026, 02:00 | stadión = Estadio Azteca, Meksyk | druzyna1 = Meksyk | fana1 = Mexico | wënik1 = 2 | gòle1 = Quiñones 42'; Jiménez 69' | druzyna2 = Anielskô | fana2 = England | wënik2 = 3 | gòle2 = Bellingham 36', 38'; Kane 60' | òbzérôczë = 80 824 | sãdza = Alireza Faghani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 93 | data = 6 lëpińca 2026, 20:00 | stadión = AT&T Stadium, Arlington | druzyna1 = Pòrtugalskô | fana1 = Portugal | wënik1 = 0 | druzyna2 = Szpańskô | fana2 = Spain | wënik2 = 1 | gòle2 = Merino 90+1' | òbzérôczë = 70 649 | sãdza = Anthony Taylor }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 94 | data = 6 lëpińca 2026, 23:00 | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = USA | fana1 = USA | wënik1 = 1 | druzyna2 = Belgiô | fana2 = Belgium | wënik2 = 4 | gòle1 = Tillman 31' | gòle2 = De Ketelaere 9', 33'; Vanaken 57'; Lukaku 90+3' | òbzérôczë = 66 925 | sãdza = Adham Makhadmeh }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 95 | data = 7 lëpińca 2026, 20:00 | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Argentińskô | fana1 = Argentina | wënik1 = 3 | gòle1 = Romero 79', Messi 83', Fernández 90+2' | druzyna2 = Egipt | fana2 = Egypt | wënik2 = 2 | gòle2 = Ibrahim 15', Ziko 67' | òbzérôczë = 68 239 | sãdza = François Letexier }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 96 | data = 7 lëpińca 2026, 23:00 | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Szwajcarskô | fana1 = Switzerland | wënik1 = 0 | druzyna2 = Kòlumbiô | fana2 = Colombia | wënik2 = 0 | karné = 4-3 | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Iván Barton }} <br> '''Bôczënk:''' infòrmacje zrzeszoné z pòstãpnyma zéńdzeniama mdą aktualizowóné na bieżąco. == Finał == Finał òdbãdze sã [[19 lëpińca]] 2026 rokù na stadionie ''MetLife Stadium'' w East Rutherford (aglomeracjô [[Nowi Jork|Nowégò Jorkù]]). == Òbaczë téż == {{#categorytree:Nożnô bala|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nożnô bala]] 2jxxb79q8v5akft88xcdr0qqaf7fzq1 206286 206269 2026-07-10T01:06:31Z HaxelKaszëba 17492 ùprawkô 206286 wikitext text/x-wiki {{Spòrtowi Turniér infobox|gòspòdôrzë=[[Òbrôzk:Flag of Canada.svg|tło|22x22px]] [[Kanada]] [[Òbrôzk:Flag of Mexico.svg|tło|22x22px]] [[Meksyk]] [[Òbrôzk:Flag of the United States.svg|tło|22x22px]] [[Zjednóné Kraje Americzi]]|data=11 czerwińca 2026|pòzwa=Mésterstwa Swiata w fùsbalë 2026<br>FIFA World Cup 2026<br>Coupe du monde de football de 2026<br>Copa Mundial de Fútbol 2026|òbrôzk=2026 FIFA World Cup emblem (with wordmark).svg|reprezentacje=48|stadiónë=16|mecze=96|gòle= 280|ùszłô=[[Mésterstwò Swiata w fùsbalë 2022|2022]]|pòstãpnô=[[Mésterstwò Swiata w fùsbalë 2030|2030]]||aktualné=2026]}} '''XXIII Mésterstwa Swiata w fùsbalë 2026''' – 23. edicjô mésterstwów swiata òrganizowónëch przez [[FIFA]]. Turniér òdbiwô sã òd [[11 czerwińca]] do [[19 lëpińca]] 2026 rokù na stadionach w [[Kanada|Kanadze]], [[Meksyk|Meksykù]] a [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajach]]<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026 FIFA World Cup 2026 Official Website]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. Je to pierszi mùndial twòrzony wespólnie przez trzë kraje a téż pierszi w historie z ùdzélã 48 nôrodnëch reprezentacjów. Nowi fòrmat turniéru òbjimô 12 grëp pò sztërë karna, z jaczich do czelëchòwi fazë awansëją pò dwie nôlepszé reprezentacje z kòżdi grëpë a òsmë nôlepszich karnów z trzecëch placów. Òznôczô to rozegranié rekòrdowi lëczbë 104 zéńdzeniów<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/fifa-council-approves-international-match-calendar-new-format FIFA Council approves international match calendar and 104-match World Cup format]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. == Welënk gòspòdarzów == [[Òbrôzk:2026 world cup.svg|mały|Wëniczi w kònkretnëch krajach]] 13 czerwińca 2018 rokù òb czas Kòngresu FIFA w Mòskwie dobëła pòspólnô kandidatura Kanadë, Meksykù a Zjednónëch Krajów, przedobiwającë bédënk [[Marokò|Maroka]]<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/united-2026-bid-wins-hosts-fifa-world-cup United 2026 bid voted hosts of the 2026 FIFA World Cup]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. Turniér je historiczny z czile pòwòdów: * je to pierszi mùndial òrganizowóny przez trzë kraje; * Meksyk òstôł pierszim krajã, jaczi je za gòspòdarza mésterstwów swiata trzecy rôz; * Kanada pierszi rôz òrganizëje chłopsczé mésterstwa swiata; * Zjednóné Kraje òrganizëją mùndial drëdżi rôz (pò 1994 rokù). Hewò wëniczi welowaniô: {| class="wikitable" style="text-align: center;" !Państwò !Głosë |- | align="left" |[[Òbrôzk:Flag of Canada.svg|tło|22x22px]] [[Kanada]] [[Òbrôzk:Flag of Mexico.svg|tło|22x22px]] [[Meksyk]] [[Òbrôzk:Flag of the United States.svg|tło|22x22px]] [[Zjednóné Kraje Americzi]] |'''134''' |- | align="left" | [[Òbrôzk:Flag of Morocco.svg|tło|22x22px]] [[Marokò]] |65 |} == Fòrmat rozgriwków == Pierszi rôz w historie w finałach wëstãpùje 48 reprezentacjów. [[Òbrôzk:FIFA World Cup 2026 Draw Reception (54972845582).jpg|mały|Òficjalnô bala na mésterstwa, Trionda]] Fòrmat òbjimô: * 12 grëp pò 4 karna, * Kòżdé karno rozgriwô 3 grëpòwé mecze, * awans zwëskiwają: ** dobiwcë grëp, ** karna z drëdżich placów, ** òsmë nôlepszich reprezentacjów z trzecëch placów, * òd czelëchòwi fazë òbrzesziwô czelëchòwi system rozpòczinający sã òd 1/16 finału (Round of 32). == Eliminacje == Eliminacje do Mésterstwów Swiata 2026 rozpòczãłë sã w séwniku 2023 rokù i trwałë do strëmiannika 2026 rokù. Ze wzglãdu na pòwikszenié lëczbë bëtników finałowégò turniéru z 32 do 48 reprezentacjów, Radzëzna FIFA zrobiła historiczny pòdzél placów dlô kòżdi kòntinentalny kònfederacje. Trzë reprezentacje krajów-gòspòdarzów – Kanadë, Meksykù a Zjednónëch Krajów – miałë zagwësniony aùtomaticzny awans bez nótu grë w eliminacjach. Pòòstałé 45 placów òstało rozdzeloné w 6-etapòwëch kòntinentalnëch kwalifikacjach a w relegacjowim turniérze. === Pòdzél placów a lëczba bëtników === {| class="wikitable" style="font-size:95%; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122);" ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:5px;" | Kònfederacjô ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); text-align:center; padding:5px;" | Bezpòstrzédny awans ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:5px;" | Relegacje (baraże) |- | [[File:UEFA logo.svg|20px]] '''UEFA''' <small>(Eùropa)</small> | style="text-align:center;" | '''16''' | style="color:#555;" | — |- | [[File:Caf_llogo.svg|20px]] '''CAF''' <small>(Afrika)</small> | style="text-align:center;" | '''9''' | 1 karno w midzëkòntinentalnëch relegacjach |- | [[File:AFC text logo.png|20px]] '''AFC''' <small>(Azjô)</small> | style="text-align:center;" | '''8''' | 1 karno w midzëkòntinentalnëch relegacjach |- | [[File:Concacaf logo.svg|20px]] '''CONCACAF''' <small>(Nordowô, Westrzédnô Amerika i Karajibë)</small> | style="text-align:center;" | '''6''' <small>(w tim 3 gòspòdôrzë)</small> | 2 karna w midzëkòntinentalnëch relegacjach |- | [[File:Conmebol text logo 2021.svg|20px]] '''CONMEBOL''' <small>(Pôłniowô Amerika)</small> | style="text-align:center;" | '''6''' | 1 karno w midzëkòntinentalnëch relegacjach |- | [[File:Oceania Football Confederation logo.svg|20px]] '''OFC''' <small>(Òceaniô)</small> | style="text-align:center;" | '''1''' | 1 karno w midzëkòntinentalnëch relegacjach |} === Midzëkòntinentalné relegacje === Slédné dwa place na finałowim turniérze òstałë wësztopòrczoné w relegacjowim turniérze, w jaczim wzãło ùdzél szesc karnów (pò jednym z kòżdi kònfederacje òkróm UEFA a dodatkòwò jedno karno z kònfederacje gòspòdarzów – CONCACAF). Relegacjowi turniér òdbéł sã w strëmiannikù 2026 rokù w krajach gòspòdarzów a béł téż bezpòstrzédnym testã przed samim mùndialã. == Stadionë a gardë == <div style="margin-bottom: 0.5em;"> 16 czerwińca 2022 òficjalno òstałë pòdóné stadionë, na jaczich mdą rozgriwóné mecze turniéru. Zéńdzenia rozgriwóné mdą na 16 stadionach w 16 gardach<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/fifa-unveils-stellar-line-up-of-host-cities-for-2026-world-cup FIFA unveils stellar line-up of host cities for 2026 FIFA World Cup]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. </div> {{#invoke:TôflaKôrtaMS|render}} == Grëpòwô faza == Reprezentacje òstałë pòdzelóné na 12 grëp òznaczonëch lëtrama òd A do L. Kòżdé karno rozgriwô trzë zéńdzenia. === Grëpa A === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa A |1=[[File:Flag of Mexico.svg|20px]] Meksyk |1pkt=9 |1m=3 |1w=3 |1r=0 |1p=0 |1g+=6 |1g-=0 |1rg=+6 |2=[[File:Flag of South Africa.svg|20px]] Pôłniowô Afrika |2pkt=4 |2m=3 |2w=1 |2r=1 |2p=1 |2g+=2 |2g-=3 |2rg=-1 |3=[[File:Flag of South Korea.svg|20px]] Pôłniowô Kòreja |3pkt=3 |3m=3 |3w=1 |3r=0 |3p=2 |3g+=2 |3g-=3 |3rg=-1 |4=[[File:Flag of Czech Republic.svg|20px]] Czeskô |4pkt=1 |4m=3 |4w=0 |4r=1 |4p=2 |4g+=2 |4g-=4 |4rg=-2 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 1 | data = 11 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Estadio Azteca, Meksyk | druzyna1 = Meksyk | fana1 = Mexico | wënik1 = 2 | gòle1 = Quiñones 9’, Jiménez 67’ | druzyna2 = Pôłniowô Afrika | fana2 = South Africa | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 80 824 | sãdza = Wilton Sampaio }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 2 | data = 12 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Estadio Akron, Guadalajara | druzyna1 = Pôłniowô Kòreja | fana1 = South Korea | wënik1 = 2 | gòle1 = Hwang In-beom 67', Oh Hyeon-gyu 80’ | druzyna2 = Czeskô | fana2 = Czech Republic | wënik2 = 1 | gòle2 = Krejčí 59’ | òbzérôczë = 44 985 | sãdza = Amin Mohamed Omar }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 25 | data = 18 czerwińca 2026, 18:00 CEST | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Czeskô | fana1 = Czech Republic | wënik1 = 1 | gòle1 = Sadílek 6’ | druzyna2 = Pôłniowô Afrika | fana2 = South Africa | wënik2 = 1 | gòle2 = Mokoena 83’ (k) | òbzérôczë = 67 442 | sãdza = Tori Penso }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 28 | data = 19 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = Estadio Akron, Guadalajara | druzyna1 = Meksyk | fana1 = Mexico | wënik1 = 1 | gòle1 = Romo 50' | druzyna2 = Pôłniowô Kòreja | fana2 = South Korea | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 45 522 | sãdza = Gustavo Tejera }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 53 | data = 25 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = Estadio Azteca, Meksyk | druzyna1 = Czeskô | fana1 = Czech Republic | wënik1 = 0 | druzyna2 = Meksyk | fana2 = Mexico | wënik2 = 3 | gòle2 = M. Chávez 55’, Quiñones 61’, Fidalgo 90+4' | òbzérôczë = 80 824 | sãdza = Yael Falcon Perez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 54 | data = 25 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = Estadio BBVA, Monterrey | druzyna1 = Pôłniowô Afrika | fana1 = South Africa | wënik1 = 1 | gòle1 = Maseko 63’ | druzyna2 = Pôłniowô Kòreja | fana2 = South Korea | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 51 243 | sãdza = Facundo Tello }} === Grëpa B === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa B |advance=3 |1=[[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] Szwajcarskô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=6 |1g-=3 |1rg=+3 |2=[[File:Flag of Canada.svg|20px]] Kanada |2pkt=4 |2m=3 |2w=1 |2r=1 |2p=1 |2g+=5 |2g-=4 |2rg=+1 |3=[[File:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] Bòsniô a Hercegòwina |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=4 |3g-=5 |3rg=-1 |4=[[File:Flag of Qatar.svg|20px]] Katar |4pkt=1 |4m=3 |4w=0 |4r=1 |4p=2 |4g+=2 |4g-=9 |4rg=-7 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 3 | data = 12 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = BMO Field, Toronto | druzyna1 = Kanada | fana1 = Canada | wënik1 = 1 | gòle1 = Larin 78’ | druzyna2 = Bòsniô a Hercegòwina | fana2 = Bosnia and Herzegovina | wënik2 = 1 | gòle2 = Lukić 21’ | òbzérôczë = 43 002 | sãdza = Facundo Tello }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 8 | data = 13 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Levi’s Stadium, San Francisco Bay Area | druzyna1 = Katar | fana1 = Qatar | wënik1 = 1 | gòle1 = Muheim 90+4’ (sam.) | druzyna2 = Szwajcarskô | fana2 = Switzerland | wënik2 = 1 | gòle2 = Embolo 17’ (k.) | òbzérôczë = 67 966 | sãdza = Said Martínez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 26 | data = 18 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Szwajcarskô | fana1 = Switzerland | wënik1 = 4 | gòle1 = Manzambi 74’, 90’; Vargas 84’; Xhaka 90+7’ (k.) | druzyna2 = Bòsniô a Hercegòwina | fana2 = Bosnia and Herzegovina | wënik2 = 1 | gòle2 = Mahmić 90+3’ | òbzérôczë = 70 026 | sãdza = João Pinheiro }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 27 | data = 19 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Kanada | fana1 = Canada | wënik1 = 6 | gòle1 = Larin 16’; J. David 29’, 45+3’, 90+2’; Saliba 64’; Manai 75’ (sam.) | druzyna2 = Katar | fana2 = Qatar | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Cristián Garay }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 51 | data = 24 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Szwajcarskô | fana1 = Switzerland | wënik1 = 2 | gòle1 = Vargas 46’, Manzambi 57’ | druzyna2 = Kanada | fana2 = Canada | wënik2 = 1 | gòle2 = P. David 76’ | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Ramon Abatti }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 52 | data = 24 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = Bòsniô a Hercegòwina | fana1 = Bosnia and Herzegovina | wënik1 = 3 | gòle1 = Alajbegović 29’, Abunada 34’ (sam.), Mahmić 80’ | druzyna2 = Katar | fana2 = Qatar | wënik2 = 1 | gòle2 = Al-Haydos 42’ | òbzérôczë = 66 925 | sãdza = Jesús Valenzuela }} === Grëpa C === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa C |1=[[File:Flag of Brazil.svg|20px]] Brazyliô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=7 |1g-=1 |1rg=+6 |2=[[File:Flag of Morocco.svg|20px]] Marokò |2pkt=7 |2m=3 |2w=2 |2r=1 |2p=0 |2g+=6 |2g-=3 |2rg=+3 |3=[[File:Flag of Scotland.svg|20px]] Szkòckô |3pkt=3 |3m=3 |3w=1 |3r=0 |3p=2 |3g+=2 |3g-=5 |3rg=-3 |4=[[File:Flag of Haiti.svg|20px]] Hajiti |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=2 |4g-=8 |4rg=-6 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 5 | data = 14 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = MetLife Stadium, Nowi Jork/New Jersey | druzyna1 = Brazyliô | fana1 = Brazil | wënik1 = 1 | gòle1 = Vinícius Jr. 32’ | druzyna2 = Marokò | fana2 = Morocco | wënik2 = 1 | gòle2 = Saibari 21’ | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Slavko Vinčić }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 7 | data = 14 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Hajiti | fana1 = Haiti | wënik1 = 0 | druzyna2 = Szkòckô | fana2 = Scotland | wënik2 = 1 | gòle2 = McGinn 28’ | òbzérôczë = 64 146 | sãdza = Mustapha Ghorbal }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 29 | data = 20 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Szkòckô | fana1 = Scotland | wënik1 = 0 | druzyna2 = Marokò | fana2 = Morocco | wënik2 = 1 | gòle2 = Saibari 2’ | òbzérôczë = 64 146 | sãdza = Ilgiz Tantashev }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 30 | data = 20 czerwińca 2026, 02:30 CEST | stadión = Lincoln Financial Field, Filadelfiô | druzyna1 = Brazyliô | fana1 = Brazil | wënik1 = 3 | gòle1 = Cunha 23’, 36’; Vinícius Jr. 45+3’ | druzyna2 = Hajiti | fana2 = Haiti | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 324 | sãdza = Alejandro José Hernández Hernández }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 49 | data = 25 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Hard Rock Stadium, Miami | druzyna1 = Szkòckô | fana1 = Scotland | wënik1 = 0 | druzyna2 = Brazyliô | fana2 = Brazil | wënik2 = 3 | gòle2 = Vinícius Jr. 7’, 45+3’; Cunha 60’ | òbzérôczë = 64 478 | sãdza = César Arturo Ramos }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 50 | data = 25 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Hard Rock Stadium, Miami | druzyna1 = Marokò | fana1 = Morocco | wënik1 = 4 | gòle1 = Hakimi 39’, Saibari 45+1’, Rahimi 78’, Yassine 89’ | druzyna2 = Hajiti | fana2 = Haiti | wënik2 = 2 | gòle2 = Bounou 10’ (sam.), Isidor 43’ | òbzérôczë = 64 478 | sãdza = César Arturo Ramos }} === Grëpa D === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa D |advance=3 |1=[[File:Flag of United States.svg|20px]] USA |1pkt=6 |1m=3 |1w=2 |1r=0 |1p=1 |1g+=8 |1g-=4 |1rg=+4 |2=[[File:Flag of Australia.svg|20px]] Aùstraliô |2pkt=4 |2m=3 |2w=1 |2r=1 |2p=1 |2g+=2 |2g-=2 |2rg=0 |3=[[File:Flag of Paraguay.svg|20px]] Paragwaj |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=3 |3g-=4 |3rg=-1 |4=[[File:Flag of Turkey.svg|20px]] Tëreckô |4pkt=3 |4m=3 |4w=1 |4r=0 |4p=2 |4g+=3 |4g-=5 |4rg=-2 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 4 | data = 13 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = USA | fana1 = USA | wënik1 = 4 | gòle1 = Bobadilla 7’ (sam.), Balogun 31’, 45+5’; Reyna 90+8’ | druzyna2 = Paragwaj | fana2 = Paraguay | wënik2 = 1 | gòle2 = Maurício 73’ | òbzérôczë = 70 492 | sãdza = Danny Makkelie }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 6 | data = 14 czerwińca 2026, 06:00 CEST | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Aùstraliô | fana1 = Australia | wënik1 = 2 | gòle1 = Irankunda 27’, Metcalfe 75’ | druzyna2 = Tëreckô | fana2 = Turkey | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Jesús Valenzuela }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 32 | data = 19 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = USA | fana1 = USA | wënik1 = 2 | gòle1 = Burgess 11’ (sam.), Freeman 43’ | druzyna2 = Aùstraliô | fana2 = Australia | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 66 925 | sãdza = Felix Zwayer }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 31 | data = 20 czerwińca 2026, 05:00 CEST | stadión = Levi’s Stadium, San Francisco Bay Area | druzyna1 = Tëreckô | fana1 = Turkey | wënik1 = 0 | druzyna2 = Paragwaj | fana2 = Paraguay | wënik2 = 1 | gòle2 = Galarza 2’ | òbzérôczë = 68 827 | sãdza = Iván Barton }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 59 | data = 26 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Tëreckô | fana1 = Turkey | wënik1 = 3 | gòle1 = Güler 9’, B. A. Yılmaz 31’, Ayhan 90+8’ | druzyna2 = USA | fana2 = USA | wënik2 = 2 | gòle2 = Trusty 3’, Berhalter 49’ | òbzérôczë = 70 492 | sãdza = Mustapha Ghorbal }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 60 | data = 26 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Levi’s Stadium, San Francisco Bay Area | druzyna1 = Paragwaj | fana1 = Paraguay | wënik1 = 0 | druzyna2 = Aùstraliô | fana2 = Australia | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 827 | sãdza = Clément Turpin }} === Grëpa E === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa E |advance=3 |1=[[File:Flag of Germany.svg|20px]] Niemieckô |1pkt=6 |1m=3 |1w=2 |1r=0 |1p=1 |1g+=10 |1g-=4 |1rg=+6 |2=[[File:Flag of Ivory Coast.svg|20px]] Ùbrzég Słoniowëch Kłów |2pkt=6 |2m=3 |2w=2 |2r=0 |2p=1 |2g+=4 |2g-=2 |2rg=+2 |3=[[File:Flag of Ecuador.svg|20px]] Ekwadór |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=2 |3g-=2 |3rg=0 |4=[[File:Flag of Curaçao.svg|20px]] Curaçao |4pkt=1 |4m=3 |4w=0 |4r=1 |4p=2 |4g+=1 |4g-=9 |4rg=-8 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 9 | data = 14 czerwińca 2026, 19:00 CEST | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Niemieckô | fana1 = Germany | wënik1 = 7 | gòle1 = Nmecha 6’, Schlotterbeck 38’, Havertz 45+5’ (k.), 88’, Musiala 47’, Brown 68’, Undav 78’ | druzyna2 = Curaçao | fana2 = Curaçao | wënik2 = 1 | gòle2 = Comenencia 21’ | òbzérôczë = 68 021 | sãdza = Jalal Jayed }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 11 | data = 15 czerwińca 2026, 01:00 CEST | stadión = Lincoln Financial Field, Filadelfiô | druzyna1 = Ùbrzég Słoniowëch Kłów | fana1 = Ivory Coast | wënik1 = 1 | gòle1 = Diallo 90’ | druzyna2 = Ekwadór | fana2 = Ecuador | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 274 | sãdza = François Letexier }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 33 | data = 20 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = BMO Field, Toronto | druzyna1 = Niemieckô | fana1 = Germany | wënik1 = 2 | gòle1 = Undav 68’, 90+4’ | druzyna2 = Ùbrzég Słoniowëch Kłów | fana2 = Ivory Coast | wënik2 = 1 | gòle2 = Kessié 30’ | òbzérôczë = 43 036 | sãdza = Juan Gabriel Benítez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 34 | data = 21 czerwińca 2026, 02:00 CEST | stadión = Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Ekwadór | fana1 = Ecuador | wënik1 = 0 | druzyna2 = Curaçao | fana2 = Curaçao | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 598 | sãdza = Ma Ning }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 55 | data = 25 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = Lincoln Financial Field, Filadelfiô | druzyna1 = Ekwadór | fana1 = Ecuador | wënik1 = 2 | gòle1 = Angulo 9’, Plata 77’ | druzyna2 = Niemieckô | fana2 = Germany | wënik2 = 1 | gòle2 = Sané 2’ | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Tori Penso }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 56 | data = 25 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = MetLife Stadium, Nowi Jork/New Jersey | druzyna1 = Curaçao | fana1 = Curaçao | wënik1 = 0 | druzyna2 = Ùbrzég Słoniowëch Kłów | fana2 = Ivory Coast | wënik2 = 2 | gòle2 = N. Pépé 7’, 64’ | òbzérôczë = 68 324 | sãdza = Glenn Nyberg }} === Grëpa F === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa F |advance=3 |1=[[File:Flag of Netherlands.svg|20px]] Niderlandzkô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=10 |1g-=4 |1rg=+6 |2=[[File:Flag of Japan.svg|20px]] Japòńskô |2pkt=5 |2m=3 |2w=1 |2r=2 |2p=0 |2g+=7 |2g-=3 |2rg=+4 |3=[[File:Flag of Sweden.svg|20px]] Szwédzkô |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=7 |3g-=7 |3rg=0 |4=[[File:Flag of Tunisia.svg|20px]] Tunezjô |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=2 |4g-=12 |4rg=-10 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 10 | data = 14 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = AT&T Stadium, Dallas | druzyna1 = Niderlandzkô | fana1 = Netherlands | wënik1 = 2 | gòle1 = van Dijk 50’, Summerville 64’ | druzyna2 = Japòńskô | fana2 = Japan | wënik2 = 2 | gòle2 = Nakamura 57’, Kamada 88’ | òbzérôczë = 69 285 | sãdza = Ismail Elfath }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 12 | data = 15 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Estadio BBVA, Monterrey | druzyna1 = Szwédzkô | fana1 = Sweden | wënik1 = 5 | gòle1 = Ayari 7’, 90+6’; Isak 30’; Gyökeres 59’; Svanberg 84’ | druzyna2 = Tunezjô | fana2 = Tunisia | wënik2 = 1 | gòle2 = Rekik 43’ | òbzérôczë = 50 987 | sãdza = Yael Falcon }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 35 | data = 20 czerwińca 2026, 19:00 CEST | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Niderlandzkô | fana1 = Netherlands | wënik1 = 5 | gòle1 = Brobbey 5’, 17’; Gakpo 47’, 54’; Summerville 89’ | druzyna2 = Szwédzkô | fana2 = Sweden | wënik2 = 1 | gòle2 = Elanga 59’ | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Michael Oliver }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 36 | data = 21 czerwińca 2026, 06:00 CEST | stadión = Estadio BBVA, Monterrey | druzyna1 = Tunezjô | fana1 = Tunisia | wënik1 = 0 | druzyna2 = Japòńskô | fana2 = Japan | wënik2 = 4 | gòle2 = Kamada 4’, Ueda 31’, 83’; Itō 69’ | òbzérôczë = 51 243 | sãdza = István Kovács }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 57 | data = 26 czerwińca 2026, 01:00 CEST | stadión = AT&T Stadium, Dallas | druzyna1 = Japòńskô | fana1 = Japan | wënik1 = 1 | gòle1 = Maeda 56’ | druzyna2 = Szwédzkô | fana2 = Sweden | wënik2 = 1 | gòle2 = Elanga 62’ | òbzérôczë = 70 137 | sãdza = Ivan Barton }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 58 | data = 26 czerwińca 2026, 01:00 CEST | stadión = Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Tunezjô | fana1 = Tunisia | wënik1 = 1 | gòle1 = Mastouri 54’ | druzyna2 = Niderlandzkô | fana2 = Netherlands | wënik2 = 3 | gòle2 = Skhiri 3’ (sam.), Brobbey 7’, van Hecke 62’ | òbzérôczë = 68 391 | sãdza = Katia Garcia }} === Grëpa G === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa G |1=[[File:Flag of Belgium.svg|20px]] Belgiô |1pkt=5 |1m=3 |1w=1 |1r=2 |1p=0 |1g+=6 |1g-=2 |1rg=+4 |2=[[File:Flag of Egypt.svg|20px]] Egipt |2pkt=5 |2m=3 |2w=1 |2r=2 |2p=0 |2g+=5 |2g-=3 |2rg=+2 |3=[[File:Flag of Iran.svg|20px]] Iran |3pkt=3 |3m=3 |3w=0 |3r=3 |3p=0 |3g+=3 |3g-=3 |3rg=0 |4=[[File:Flag of New Zealand.svg|20px]] Nowô Zélandiô |4pkt=1 |4m=3 |4w=0 |4r=1 |4p=2 |4g+=4 |4g-=10 |4rg=-6 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 16 | data = 15 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = Belgiô | fana1 = Belgium | wënik1 = 1 | gòle1 = Hany 66’ (sam.) | druzyna2 = Egipt | fana2 = Egypt | wënik2 = 1 | gòle2 = Ashour 19’ | òbzérôczë = 66 775 | sãdza = Ramon Abatti }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 15 | data = 16 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Iran | fana1 = Iran | wënik1 = 2 | gòle1 = Rezajijan 32’, Mohebbi 64’ | druzyna2 = Nowô Zélandiô | fana2 = New Zealand | wënik2 = 2 | gòle2 = Just 7’, 54’ | òbzérôczë = 70 108 | sãdza = César Arturo Ramos }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 39 | data = 21 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Belgiô | fana1 = Belgium | wënik1 = 0 | druzyna2 = Iran | fana2 = Iran | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 70 317 | sãdza = Dario Herrera }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 40 | data = 22 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Nowô Zélandiô | fana1 = New Zealand | wënik1 = 1 | gòle1 = Surman 15’ | druzyna2 = Egipt | fana2 = Egypt | wënik2 = 3 | gòle2 = Ziko 58’, Salah 67’, Trézéguet 82’ | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Omar Al Ali }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 63 | data = 27 czerwińca 2026, 05:00 CEST | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = Egipt | fana1 = Egypt | wënik1 = 1 | gòle1 = M. Saber 5’ | druzyna2 = Iran | fana2 = Iran | wënik2 = 1 | gòle2 = Rezajijan 14’ | òbzérôczë = 66 925 | sãdza = Szymon Marciniak }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 64 | data = 27 czerwińca 2026, 05:00 CEST | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Nowô Zélandiô | fana1 = New Zealand | wënik1 = 1 | gòle1 = Just 84’ | druzyna2 = Belgiô | fana2 = Belgium | wënik2 = 5 | gòle2 = Trossard 28’, 50’; De Bruyne 66’; Lukaku 86’; Saelemaekers 90+4’ | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Adham Makhadmeh }} === Grëpa H === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa H |1=[[File:Flag of Spain.svg|20px]] Szpańskô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=5 |1g-=0 |1rg=+5 |2=[[File:Flag of Cape Verde.svg|20px]] Cabo Verde |2pkt=3 |2m=3 |2w=0 |2r=3 |2p=0 |2g+=2 |2g-=2 |2rg=0 |3=[[File:Flag of Uruguay.svg|20px]] Ùrugwaj |3pkt=2 |3m=3 |3w=0 |3r=2 |3p=1 |3g+=3 |3g-=4 |3rg=-1 |4=[[File:Flag of Saudi Arabia.svg|20px]] Saùdijskô Arabiô |4pkt=2 |4m=3 |4w=0 |4r=2 |4p=1 |4g+=1 |4g-=5 |4rg=-4 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 14 | data = 15 czerwińca 2026, 18:00 CEST | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Szpańskô | fana1 = Spain | wënik1 = 0 | druzyna2 = Cabo Verde | fana2 = Cape Verde | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 67 640 | sãdza = Adham Makhadmeh }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 13 | data = 16 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Hard Rock Stadium, Miami | druzyna1 = Saùdijskô Arabiô | fana1 = Saudi Arabia | wënik1 = 1 | gòle1 = Al-Amri 41’ | druzyna2 = Ùrugwaj | fana2 = Uruguay | wënik2 = 1 | gòle2 = M. Araújo 80’ | òbzérôczë = 62 764 | sãdza = Maurizio Mariani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 38 | data = 21 czerwińca 2026, 18:00 CEST | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Szpańskô | fana1 = Spain | wënik1 = 4 | gòle1 = Yamal 10’, Oyarzabal 21’, 24’, H. Tambakti 49’ (sam.) | druzyna2 = Saùdijskô Arabiô | fana2 = Saudi Arabia | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 239 | sãdza = Raphael Claus }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 37 | data = 22 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Hard Rock Stadium, Miami | druzyna1 = Ùrugwaj | fana1 = Uruguay | wënik1 = 2 | gòle1 = M. Araújo 44’, Canobbio 45+6’ | druzyna2 = Cabo Verde | fana2 = Cape Verde | wënik2 = 2 | gòle2 = Pina 21’, Varela 61’ | òbzérôczë = 64 003 | sãdza = Espen Eskas }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 65 | data = 27 czerwińca 2026, 02:00 CEST | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Cabo Verde | fana1 = Cape Verde | wënik1 = 0 | druzyna2 = Saùdijskô Arabiô | fana2 = Saudi Arabia | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 278 | sãdza = François Letexier }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 66 | data = 27 czerwińca 2026, 02:00 CEST | stadión = Estadio Akron, Guadalajara | druzyna1 = Ùrugwaj | fana1 = Uruguay | wënik1 = 0 | druzyna2 = Szpańskô | fana2 = Spain | wënik2 = 1 | gòle2 = Á. Baena 42’ | òbzérôczë = 45 065 | sãdza = Ismail Elfath }} === Grëpa I === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa I |advance=3 |1=[[File:Flag of France.svg|20px]] Francëskô |1pkt=9 |1m=3 |1w=3 |1r=0 |1p=0 |1g+=10 |1g-=2 |1rg=+8 |2=[[File:Flag of Norway.svg|20px]] Norweskô |2pkt=6 |2m=3 |2w=2 |2r=0 |2p=1 |2g+=8 |2g-=7 |2rg=+1 |3=[[File:Flag of Senegal.svg|20px]] Senegal |3pkt=3 |3m=3 |3w=1 |3r=0 |3p=2 |3g+=8 |3g-=6 |3rg=+2 |4=[[File:Flag of Iraq.svg|20px]] Irak |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=1 |4g-=12 |4rg=-11 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 17 | data = 16 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = MetLife Stadium, East Rutherford | druzyna1 = Francëskô | fana1 = France | wënik1 = 3 | gòle1 = Mbappé 66’, 90+6’; Barcola 82’ | druzyna2 = Senegal | fana2 = Senegal | wënik2 = 1 | gòle2 = Mbaye 90+5’ | òbzérôczë = 80 545 | sãdza = Alireza Faghani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 18 | data = 17 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Irak | fana1 = Iraq | wënik1 = 1 | gòle1 = A. Hussein 39’ | druzyna2 = Norweskô | fana2 = Norway | wënik2 = 4 | gòle2 = Haaland 29’, 43’; Østigård 76’; A. Hussein 90+6’ (sam.) | òbzérôczë = 63 106 | sãdza = Pierre Atcho }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 41 | data = 22 czerwińca 2026, 23:00 CEST | stadión = MetLife Stadium, Nowi Jork/New Jersey | druzyna1 = Francëskô | fana1 = France | wënik1 = 3 | gòle1 = Mbappé 14’, 54’; Dembélé 66’ | druzyna2 = Irak | fana2 = Iraq | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 324 | sãdza = Drew Fischer }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 42 | data = 23 czerwińca 2026, 02:00 CEST | stadión = Lincoln Financial Field, Filadelfiô | druzyna1 = Norweskô | fana1 = Norway | wënik1 = 3 | gòle1 = M. H. Pedersen 43’, Haaland 48’, 58’ | druzyna2 = Senegal | fana2 = Senegal | wënik2 = 2 | gòle2 = I. Sarr 53’, 90+3’ | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Wilton Sampaio }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 61 | data = 26 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Norweskô | fana1 = Norway | wënik1 = 1 | gòle1 = Aasgaard 21’ | druzyna2 = Francëskô | fana2 = France | wënik2 = 4 | gòle2 = Dembélé 7’, 20’, 32’; D. Doué 90+4’ | òbzérôczë = 64 146 | sãdza = Michael Oliver }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 62 | data = 26 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = BMO Field, Toronto | druzyna1 = Senegal | fana1 = Senegal | wënik1 = 5 | gòle1 = H. Diarra 4’, I. Sarr 56’, P. Gueye 59’, 71’, I. Ndiaye 82’ | druzyna2 = Irak | fana2 = Iraq | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 43 036 | sãdza = Anthony Taylor }} === Grëpa J === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa J |advance=3 |1=[[File:Flag of Argentina.svg|20px]] Argentińskô |1pkt=9 |1m=3 |1w=3 |1r=0 |1p=0 |1g+=8 |1g-=1 |1rg=+7 |2=[[File:Flag of Austria.svg|20px]] Aùstriackô |2pkt=4 |2m=3 |2w=1 |2r=1 |2p=1 |2g+=7 |2g-=7 |2rg=0 |3=[[File:Flag of Algeria.svg|20px]] Algerskô |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=5 |3g-=7 |3rg=-2 |4=[[File:Flag of Jordan.svg|20px]] Jordańskô |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=3 |4g-=8 |4rg=-5 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 19 | data = 17 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Argentińskô | fana1 = Argentina | wënik1 = 3 | gòle1 = Messi 17’, 60’, 76’ | druzyna2 = Algerskô | fana2 = Algeria | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 69 045 | sãdza = Szymon Marciniak }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 20 | data = 17 czerwińca 2026, 06:00 CEST | stadión = Levi’s Stadium, San Francisco Bay Area | druzyna1 = Aùstriackô | fana1 = Austria | wënik1 = 3 | gòle1 = Schmid 20’, Abu Arab 77’ (sam.), Arnautović 90+12’ (k.) | druzyna2 = Jordańskô | fana2 = Jordan | wënik2 = 1 | gòle2 = Olwan 50’ | òbzérôczë = 68 527 | sãdza = Dahane Beida }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 43 | data = 22 czerwińca 2026, 19:00 CEST | stadión = AT&T Stadium, Dallas | druzyna1 = Argentińskô | fana1 = Argentina | wënik1 = 2 | gòle1 = Messi 38’, 90+5’ | druzyna2 = Aùstriackô | fana2 = Austria | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 70 649 | sãdza = Amin Mohamed Omar }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 44 | data = 23 czerwińca 2026, 05:00 CEST | stadión = Levi’s Stadium, San Francisco Bay Area | druzyna1 = Jordańskô | fana1 = Jordan | wënik1 = 1 | gòle1 = Al-Rashdan 36’ | druzyna2 = Algerskô | fana2 = Algeria | wënik2 = 2 | gòle2 = Benbouali 69’, Gouiri 82’ | òbzérôczë = 68 371 | sãdza = Slavko Vinčić }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 69 | data = 28 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Jordańskô | fana1 = Jordan | wënik1 = 1 | gòle1 = Al-Taamari 55’ | druzyna2 = Argentińskô | fana2 = Argentina | wënik2 = 3 | gòle2 = Lo Celso 19’, Martínez 31’ (k.), Messi 80’ | òbzérôczë = 70 649 | sãdza = István Kovács }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 70 | data = 28 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = AT&T Stadium, Dallas | druzyna1 = Algerskô | fana1 = Algeria | wënik1 = 3 | gòle1 = Belghali 45’, Mahrez 60’, 90+3’ | druzyna2 = Aùstriackô | fana2 = Austria | wënik2 = 3 | gòle2 = Arnautović 28’, Sabitzer 55’, Kalajdžić 90+6’ | òbzérôczë = 69 045 | sãdza = Ilgiz Tantashev }} === Grëpa K === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa K |advance=3 |1=[[File:Flag of Colombia.svg|20px]] Kòlumbiô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=4 |1g-=1 |1rg=+3 |2=[[File:Flag of Portugal.svg|20px]] Pòrtugalskô |2pkt=5 |2m=3 |2w=1 |2r=2 |2p=0 |2g+=6 |2g-=1 |2rg=+5 |3=[[File:Flag of Democratic Republic of the Congo.svg|20px]] DRK |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=4 |3g-=3 |3rg=+1 |4=[[File:Flag of Uzbekistan.svg|20px]] Ùzbekistan |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=2 |4g-=11 |4rg=-9 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 23 | data = 17 czerwińca 2026, 19:00 CEST | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Pòrtugalskô | fana1 = Portugal | wënik1 = 1 | gòle1 = J. Neves 6’ | druzyna2 = Demòkraticznô Repùblika Kònga | fana2 = the Democratic Republic of the Congo | wënik2 = 1 | gòle2 = Wissa 45+5’ | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Abdulrahman Al-Jassim }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 24 | data = 18 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Estadio Azteca, Meksyk | druzyna1 = Ùzbekistan | fana1 = Uzbekistan | wënik1 = 1 | gòle1 = Fayzullayev 60’ | druzyna2 = Kòlumbiô | fana2 = Colombia | wënik2 = 3 | gòle2 = Muñoz 40’, Díaz 65’, Campaz 90+9’ | òbzérôczë = 80 824 | sãdza = Anthony Taylor }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 47 | data = 23 czerwińca 2026, 19:00 CEST | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Pòrtugalskô | fana1 = Portugal | wënik1 = 5 | gòle1 = Ronaldo 6’, 39’; N. Mendes 17’; Nematov 60’ (sam.); Rafa Leão 87’ | druzyna2 = Ùzbekistan | fana2 = Uzbekistan | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Jalal Jayed }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 48 | data = 24 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Estadio Akron, Guadalajara | druzyna1 = Kòlumbiô | fana1 = Colombia | wënik1 = 1 | gòle1 = Muñoz 76’ | druzyna2 = Demòkraticznô Repùblika Kònga | fana2 = the Democratic Republic of the Congo | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 45 358 | sãdza = Maurizio Mariani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 71 | data = 28 czerwińca 2026, 01:30 CEST | stadión = Hard Rock Stadium, Miami Gardens | druzyna1 = Kòlumbiô | fana1 = Colombia | wënik1 = 0 | druzyna2 = Pòrtugalskô | fana2 = Portugal | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 64 478 | sãdza = Alireza Faghani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 72 | data = 28 czerwińca 2026, 01:30 CEST | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Demòkraticznô Repùblika Konga | fana1 = the Democratic Republic of the Congo | wënik1 = 3 | gòle1 = Wissa 68’ (k.), 90+1’; Mayele 78’ | druzyna2 = Ùzbekistan | fana2 = Uzbekistan | wënik2 = 1 | gòle2 = Shomurodov 10’ | òbzérôczë = 68 239 | sãdza = Felix Zwayer }} === Grëpa L === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa L |advance=3 |1=[[File:Flag of England.svg|20px]] Anielskô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=6 |1g-=2 |1rg=+4 |2=[[File:Flag of Croatia.svg|20px]] Chòrwackô |2pkt=6 |2m=3 |2w=2 |2r=0 |2p=1 |2g+=5 |2g-=5 |2rg=0 |3=[[File:Flag of Ghana.svg|20px]] Ghana |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=2 |3g-=2 |3rg=0 |4=[[File:Flag of Panama.svg|20px]] Panama |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=0 |4g-=4 |4rg=-4 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 21 | data = 17 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = AT&T Stadium, Dallas | druzyna1 = Anielskô | fana1 = England | wënik1 = 4 | gòle1 = Kane 12’ (k.), 42’; Bellingham 47’; Rashford 85’ | druzyna2 = Chòrwackô | fana2 = Croatia | wënik2 = 2 | gòle2 = Baturina 36’, Musa 45+5’ | òbzérôczë = 70 389 | sãdza = Clément Turpin }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 22 | data = 18 czerwińca 2026, 01:00 CEST | stadión = BMO Field, Toronto | druzyna1 = Ghana | fana1 = Ghana | wënik1 = 1 | gòle1 = Yirenkyi 90+5’ | druzyna2 = Panama | fana2 = Panama | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 42 942 | sãdza = Glenn Nyberg }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 45 | data = 23 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Anielskô | fana1 = England | wënik1 = 0 | druzyna2 = Ghana | fana2 = Ghana | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 63 983 | sãdza = Saíd Martínez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 46 | data = 24 czerwińca 2026, 01:00 CEST | stadión = BMO Field, Toronto | druzyna1 = Panama | fana1 = Panama | wënik1 = 0 | druzyna2 = Chòrwackô | fana2 = Croatia | wënik2 = 1 | gòle2 = Budimir 54’ | òbzérôczë = 43 036 | sãdza = Pierre Atcho }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 67 | data = 27 czerwińca 2026, 23:00 CEST | stadión = MetLife Stadium, Nowi Jork/New Jersey | druzyna1 = Panama | fana1 = Panama | wënik1 = 0 | druzyna2 = Anielskô | fana2 = England | wënik2 = 2 | gòle2 = Bellingham 62’, Kane 67’ | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Abdulrahman Al-Jassim }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 68 | data = 27 czerwińca 2026, 23:00 CEST | stadión = Lincoln Financial Field, Filadelfiô | druzyna1 = Chòrwackô | fana1 = Croatia | wënik1 = 2 | gòle1 = Sučić 31’, Vlašić 83’ | druzyna2 = Ghana | fana2 = Ghana | wënik2 = 1 | gòle2 = Luckassen 73’ | òbzérôczë = 68 324 | sãdza = Drew Fischer }} === Ranking karnów z trzecëch placów === {| class="wikitable" style="width:100%; table-layout:fixed; text-align:center; font-family:system-ui, Arial;" <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122);"> <th style="width:6%;">M.</th> <th style="width:40%;">Reprezentacjô</th> <th style="width:15%;">Grëpa</th> <th style="width:9%;">Pkt</th> <th style="width:6%;">M</th> <th style="width:6%;">W</th> <th style="width:6%;">R</th> <th style="width:6%;">P</th> <th style="width:6%;">+</th> <th style="width:6%;">–</th> <th style="width:6%;">±</th> </tr> |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 1 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Democratic Republic of the Congo.svg|20px]] DRK | K || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 4 || 3 || +1 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 2 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Ecuador.svg|20px]] Ekwadór | E || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 3 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Sweden.svg|20px]] Szwédzkô | F || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 7 || 7 || 0 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 4 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] Bòsniô a Hercegòwina | B || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 4 || 5 || −1 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 5 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Paraguay.svg|20px]] Paragwaj | D || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 3 || 4 || −1 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 6 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Ghana.svg|20px]] Ghana | L || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 7 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Algeria.svg|20px]] Algerskô | J || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 5 || 7 || −2 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 8 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Senegal.svg|20px]] Senegal | I || 3 || 3 || 1 || 0 || 2 || 8 || 6 || +2 |- | 9 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Iran.svg|20px]] Iran | G || 3 || 3 || 0 || 3 || 0 || 3 || 3 || 0 |- | 10 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of South Korea.svg|20px]] Pôłniowô Kòreja | A || 3 || 3 || 1 || 0 || 2 || 2 || 3 || −1 |- | 11 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Scotland.svg|20px]] Szkòckô | C || 3 || 3 || 1 || 0 || 2 || 2 || 5 || −3 |- | 12 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Uruguay.svg|20px]] Ùrugwaj | H || 2 || 3 || 0 || 2 || 1 || 3 || 4 || −1 |} == Czelëchòwô faza == === Drôbka === {{Turniérowô drôbka | boldwinner=y | RD1= 1/16 finału | RD2= 1/8 finału | RD1-text01=29 czerwińca – [[Gillette Stadium|Foxborough]] | RD1-team01=[[File:Flag of Germany.svg|20px]] Niemieckô | RD1-score01=1 (3) | RD1-team02=[[File:Flag of Paraguay.svg|20px]] Paragwaj | RD1-score02=1 (4) | RD1-text03=28 czerwińca – [[SoFi Stadium|Inglewood]] | RD1-team03=[[File:Flag of France.svg|20px]] Francëskô | RD1-score03=3 | RD1-team04=[[File:Flag of Sweden.svg|20px]] Szwédzkô | RD1-score04=0 | RD1-text05=3 lëpińca – [[BMO Field|Toronto]] | RD1-team05=[[File:Flag of South Africa.svg|20px]] Pôłniowô Afrika | RD1-team06=[[File:Flag of Canada.svg|20px]] Kanada | RD1-score05=0 | RD1-score06=1 | RD1-text07=2 lëpińca – [[Levi’s Stadium|Santa Clara]] | RD1-team07=[[File:Flag of Netherlands.svg|20px]] Niderlandzkô | RD1-team08=[[File:Flag of Morocco.svg|20px]] Marokò | RD1-score07=1 (2) | RD1-score08=1 (3) | RD1-text09=29 czerwińca – [[NRG Stadium|Houston]] | RD1-team09=[[File:Flag of Portugal.svg|20px]] Pòrtugalskô | RD1-team10=[[File:Flag of Croatia.svg|20px]] Chòrwackô | RD1-score09=2 | RD1-score10=1 | RD1-text11=1 lëpińca – [[Estadio Azteca|Meksyk]] | RD1-team11=[[File:Flag of Spain.svg|20px]] Szpańskô | RD1-team12=[[File:Flag of Austria.svg|20px]] Aùstriackô | RD1-score11=3 | RD1-score12=0 | RD1-text13=4 lëpińca – [[Hard Rock Stadium|Miami Gardens]] | RD1-team13=[[File:Flag of United States.svg|20px]] USA | RD1-team14=[[File:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] Bòsniô a Hercegòwina | RD1-score13=2 | RD1-score14=0 | RD1-text15=3 lëpińca – [[BC Place Stadium|Vancouver]] | RD1-team15=[[File:Flag of Belgium.svg|20px]] Belgiô | RD1-team16=[[File:Flag of Senegal.svg|20px]] Senegal | RD1-score15=3 | RD1-score16=2 | RD1-text17= | RD1-team17=[[File:Flag of Brazil.svg|20px]] Brazyliô | RD1-team18=[[File:Flag of Japan.svg|20px]] Japòńskô | RD1-score17=2 | RD1-score18=1 | RD1-text19= | RD1-team19=[[File:Flag of Ivory Coast.svg|20px]] Ùbrzég Słoniowëch Kłów | RD1-team20=[[File:Flag of Norway.svg|20px]] Norweskô | RD1-score19=1 | RD1-score20=2 | RD1-text21= | RD1-team21=[[File:Flag of Mexico.svg|20px]] Meksyk | RD1-team22=[[File:Flag of Ecuador.svg|20px]] Ekwadór | RD1-score21=2 | RD1-score22=0 | RD1-text23= | RD1-team23=[[File:Flag of England.svg|20px]] Anielskô | RD1-team24=[[File:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|20px]] DRK | RD1-score23=2 | RD1-score24=1 | RD1-text25= | RD1-team25=[[File:Flag of Argentina.svg|20px]] Argentińskô | RD1-team26=[[File:Flag of Cape Verde.svg|20px]] Cabo Verde | RD1-score25=3 | RD1-score26=2 | RD1-text27= | RD1-team27=[[File:Flag of Australia.svg|20px]] Aùstraliô | RD1-team28=[[File:Flag of Egypt.svg|20px]] Egipt | RD1-score27=1 (2) | RD1-score28=1 (4) | RD1-text29= | RD1-team29=[[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] Szwajcarskô | RD1-team30=[[File:Flag of Algeria.svg|20px]] Algerskô | RD1-score29=2 | RD1-score30=0 | RD1-text31= | RD1-team31=[[File:Flag of Colombia.svg|20px]] Kòlumbiô | RD1-team32=[[File:Flag of Ghana.svg|20px]] Ghana | RD1-score31=1 | RD1-score32=0 | RD2-text01=4 lëpińca – [[Lincoln Financial Field|Filadelfia]] | RD2-team01=[[File:Flag of Paraguay.svg|20px]] Paragwaj | RD2-team02=[[File:Flag of France.svg|20px]] Francëskô | RD2-score01=0 | RD2-score02=1 | RD2-text02=4 lëpińca – [[NRG Stadium|Houston]] | RD2-team03=[[File:Flag of Canada.svg|20px]] Kanada | RD2-team04=[[File:Flag of Morocco.svg|20px]] Marokò | RD2-score03=0 | RD2-score04=3 | RD2-text03=6 lëpińca – [[AT&T Stadium|Arlington]] | RD2-team05=[[File:Flag of Portugal.svg|20px]] Pòrtugalskô | RD2-team06=[[File:Flag of Spain.svg|20px]] Szpańskô | RD2-score05=0 | RD2-score06=1 | RD2-text04=7 lëpińca – [[CenturyLink Field|Seattle]] | RD2-team07=[[File:Flag of USA.svg|20px]] USA | RD2-team08=[[File:Flag of Belgium.svg|20px]] Belgiô | RD2-score07=1 | RD2-score08=4 | RD2-text05=5 lëpińca – [[MetLife Stadium|East Rutherford]] | RD2-team09=[[File:Flag of Brazil.svg|20px]] Brazyliô | RD2-team10=[[File:Flag of Norway.svg|20px]] Norweskô | RD2-score09=1 | RD2-score10=2 | RD2-text06=6 lëpińca – [[Estadio Azteca|Meksyk]] | RD2-team11=[[File:Flag of Mexico.svg|20px]] Meksyk | RD2-team12=[[File:Flag of England.svg|20px]] Anielskô | RD2-score11=2 | RD2-score12=3 | RD2-text07=7 lëpińca – [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta]] | RD2-team13=[[File:Flag of Argentina.svg|20px]] Argentińskô | RD2-team14=[[File:Flag of Egypt.svg|20px]] Egipt | RD2-score13=3 | RD2-score14=2 | RD2-text08=7 lëpińca – [[BC Place Stadium|Vancouver]] | RD2-team15=[[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] Szwajcarskô | RD2-team16=[[File:Flag of Colombia.svg|20px]] Kòlumbiô | RD2-score15=0 (4) | RD2-score16=0 (3) | RD3-text01=9 lëpińca – [[Gillette Stadium|Foxborough]] | RD3-team01=[[File:Flag of Morocco.svg|20px]] Marokò | RD3-team02=[[File:Flag of France.svg|20px]] Francëskô | RD3-score01= | RD3-score02= | RD3-text02=10 lëpińca – [[SoFi Stadium|Inglewood]] | RD3-team03=[[File:Flag of Spain.svg|20px]] Szpańskô | RD3-team04=[[File:Flag of Belgium.svg|20px]] Belgiô | RD3-score03= | RD3-score04= | RD3-text03=11 lëpińca – [[Hard Rock Stadium|Miami Gardens]] | RD3-team05=[[File:Flag of Norway.svg|20px]] Norweskô | RD3-team06=[[File:Flag of England.svg|20px]] Anielskô | RD3-score05= | RD3-score06= | RD3-text04=12 lëpińca – [[Arrowhead Stadium|Kansas City]] | RD3-team07=[[File:Flag of Argentina.svg|20px]] Argentińskô | RD3-team08=[[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] Szwajcarskô | RD3-score07= | RD3-score08= | RD4-text01=14 lëpińca – [[AT&T Stadium|Arlington]] | RD4-team01=Dobiwca meczu 97 | RD4-team02=Dobiwca meczu 98 | RD4-score01= | RD4-score02= | RD4-text02=15 lëpińca – [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta]] | RD4-team03=Dobiwca meczu 99 | RD4-team04=Dobiwca meczu 100 | RD4-score03= | RD4-score04= | RD5-text01=19 lëpińca – [[MetLife Stadium|East Rutherford]] | RD5-team01=Dobiwca meczu 101 | RD5-team02=Dobiwca meczu 102 | RD5-score01= | RD5-score02= | RD5b-text01=18 lëpińca – [[Hard Rock Stadium|Miami Gardens]] | RD5b-team01=Przerżnóny meczu 101 | RD5b-team02=Przerżnóny meczu 102 | RD5b-score01= | RD5b-score02= }} === 1/16 finału === {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 73 | data = 28 czerwińca 2026, 21:00 | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Pôłniowô Afrika | fana1 = RSA | wënik1 = 0 | druzyna2 = Kanada | fana2 = Canada | wënik2 = 1 | gòle2 = Eustáquio 90+2 | òbzérôczë = 69 237 | sãdza = João Pinheiro }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 74 | data = 29 czerwińca 2026, 19:00 | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Brazyliô | fana1 = Brazil | wënik1 = 2 | druzyna2 = Japòńskô | fana2 = Japan | wënik2 = 1 | gòle1 = Casemiro 56’, Martinelli 90+5 | gòle2 = Sano 29’ | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Maurizio Mariani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 75 | data = 29 czerwińca 2026, 22:30 | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Niemieckô | fana1 = Germany | wënik1 = 1 | druzyna2 = Paragwaj | fana2 = Paraguay | wënik2 = 1 | karné = 3-4 | gòle1 = Havertz 54’ | gòle2 = Enciso 42’ | òbzérôczë = 63 945 | sãdza = Jalal Jayed }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 76 | data = 30 czerwińca 2026, 03:00 | stadión = Estadio BBVA, Monterrey | druzyna1 = Niderlandzkô | fana1 = Netherlands | wënik1 = 1 | gòle1 = Gakpo 72’ | druzyna2 = Marokò | fana2 = Morocco | wënik2 = 1 | karné = 2-3 | gòle2 = Diop 90+1 | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Wilton Sampaio }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 77 | data = 30 czerwińca 2026, 19:00 | stadión = AT&T Stadium, Arlington | druzyna1 = Ùbrzég Słoniowëch Kłów | fana1 = Ivory Coast | wënik1 = 1 | gòle1 = Diallo 74’ | druzyna2 = Norweskô | fana2 = Norway | wënik2 = 2 | gòle2 = Nusa 39’, Haaland 86’ | òbzérôczë = 69 665 | sãdza = Jesús Valenzuela }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 78 | data = 30 czerwińca 2026, 23:00 | stadión = MetLife Stadium, East Rutherford | druzyna1 = Francëskô | fana1 = France | wënik1 = 3 | druzyna2 = Szwédzkô | fana2 = Sweden | wënik2 = 0 | gòle1 = Mbappé 45’, 74’; Barcola 53’ | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Danny Makkelie }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 79 | data = 1 lëpińca 2026, 03:00 | stadión = Estadio Azteca, Meksyk | druzyna1 = Meksyk | fana1 = Mexico | wënik1 = 2 | druzyna2 = Ekwadór | fana2 = Ecuador | wënik2 = 0 | gòle1 = Quiñones 22’, Jiménez 31’ | òbzérôczë = 80 824 | sãdza = Slavko Vinčić }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 80 | data = 1 lëpińca 2026, 18:00 | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Anielskô | fana1 = England | wënik1 = 2 | druzyna2 = Demòkraticznô Repùblika Kònga | fana2 = Democratic Republic of the Congo | wënik2 = 1 | gòle1 = Kane 75’, 86’ | gòle2 = Cipenga 7’ | òbzérôczë = 68 239 | sãdza = Adham Makhadmeh }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 81 | data = 1 lëpińca 2026, 22:00 | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = Belgiô | fana1 = Belgium | wënik1 = 3 | gòle1 = Lukaku 86’; Tielemans 89’, 120+5' | druzyna2 = Senegal | fana2 = Senegal | wënik2 = 2 | gòle2 = Diarra 24’, Sarr 51’ | òbzérôczë = 66 925 | sãdza = Said Martínez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 82 | data = 2 lëpińca 2026, 02:00 | stadión = Levi’s Stadium, Santa Clara | druzyna1 = USA | fana1 = USA | wënik1 = 2 | gòle1 = Balogun 78’, Tillman 82' | druzyna2 = Bòsniô a Hercegòwina | fana2 = Bosnia and Herzegovina | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 827 | sãdza = Raphael Claus }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 83 | data = 2 lëpińca 2026, 22:00 | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Szpańskô | fana1 = Spain | wënik1 = 3 | gòle1 = Oyarzabal 36', 89'; Porro 66' | druzyna2 = Aùstriackô | fana2 = Austria | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 70 492 | sãdza = Glenn Nyberg }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 84 | data = 2 lëpińca 2026, 18:00 | stadión = GEHA Field at Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Pòrtugalskô | fana1 = Portugal | wënik1 = 2 | gòle1 = Cristiano Ronaldo 68' (k.), Gonçalo Ramos 90+4' | druzyna2 = Chòrwackô | fana2 = Croatia | wënik2 = 1 | gòle2 = Perišić 41' | òbzérôczë = 43 036 | sãdza = Espen Eskas }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 85 | data = 3 lëpińca 2026, 02:00 | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Szwajcarskô | fana1 = Switzerland | wënik1 = 2 | gòle1 = Embolo 10'; Ndoye 46' | druzyna2 = Algerskô | fana2 = Algeria | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Yael Falcon Perez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 86 | data = 3 lëpińca 2026, 20:00 | stadión = AT&T Stadium, Arlington | druzyna1 = Aùstraliô | fana1 = Australia | wënik1 = 1 | druzyna2 = Egipt | fana2 = Egypt | wënik2 = 1 | karné = 2-4 | gòle1 = Hany 55' | gòle2 = Ashour 13' | òbzérôczë = 70 244 | sãdza = Gustavo Tejera }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 87 | data = 3 lëpińca 2026, 22:00 | stadión = Hard Rock Stadium, Miami Gardens | druzyna1 = Argentińskô | fana1 = Argentina | wënik1 = 3 | gòle1 = Messi 29'; Lautaro Martínez 92'; Diney 111' | druzyna2 = Cabo Verde | fana2 = Cape Verde | wënik2 = 2 | gòle2 = D. Duarte 59'; Lopes Cabral 103' | òbzérôczë = 64 478 | sãdza = Drew Fischer }} <br> ------- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 88 | data = 4 lëpińca 2026, 02:30 | stadión = GEHA Field at Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Kòlumbiô | fana1 = Colombia | wënik1 = 1 | gòle1 = J. Arias 14' | druzyna2 = Ghana | fana2 = Ghana | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 69 045 | sãdza = Clément Turpin }} === 1/8 finału === {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 89 | data = 4 lëpińca 2026, 13:00 | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Kanada | fana1 = Canada | wënik1 = 0 | druzyna2 = Marokò | fana2 = Morocco | wënik2 = 3 | gòle2 = Ounahi 50’, 82’; Rahimi 90+8’ | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Michael Oliver }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 90 | data = 4 lëpińca 2026, 21:00 | stadión = MetLife Stadium, East Rutherford | druzyna1 = Paragwaj | fana1 = Paraguay | wënik1 = 0 | druzyna2 = Francëskô | fana2 = France | wënik2 = 1 | gòle2 = Mbappé 70' (k.) | òbzérôczë = 68 324 | sãdza = Ilgiz Tantashev }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 91 | data = 5 lëpińca 2026, 22:00 | stadión = Lincoln Financial Field, Philadelphia | druzyna1 = Brazyliô | fana1 = Brazil | wënik1 = 1 | gòle1 = Neymar 90+10' | druzyna2 = Norweskô | fana2 = Norway | wënik2 = 2 | gòle2 = Haaland 79', 90' | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Ismail Elfath }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 92 | data = 6 lëpińca 2026, 02:00 | stadión = Estadio Azteca, Meksyk | druzyna1 = Meksyk | fana1 = Mexico | wënik1 = 2 | gòle1 = Quiñones 42'; Jiménez 69' | druzyna2 = Anielskô | fana2 = England | wënik2 = 3 | gòle2 = Bellingham 36', 38'; Kane 60' | òbzérôczë = 80 824 | sãdza = Alireza Faghani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 93 | data = 6 lëpińca 2026, 20:00 | stadión = AT&T Stadium, Arlington | druzyna1 = Pòrtugalskô | fana1 = Portugal | wënik1 = 0 | druzyna2 = Szpańskô | fana2 = Spain | wënik2 = 1 | gòle2 = Merino 90+1' | òbzérôczë = 70 649 | sãdza = Anthony Taylor }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 94 | data = 6 lëpińca 2026, 23:00 | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = USA | fana1 = USA | wënik1 = 1 | druzyna2 = Belgiô | fana2 = Belgium | wënik2 = 4 | gòle1 = Tillman 31' | gòle2 = De Ketelaere 9', 33'; Vanaken 57'; Lukaku 90+3' | òbzérôczë = 66 925 | sãdza = Adham Makhadmeh }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 95 | data = 7 lëpińca 2026, 20:00 | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Argentińskô | fana1 = Argentina | wënik1 = 3 | gòle1 = Romero 79', Messi 83', Fernández 90+2' | druzyna2 = Egipt | fana2 = Egypt | wënik2 = 2 | gòle2 = Ibrahim 15', Ziko 67' | òbzérôczë = 68 239 | sãdza = François Letexier }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 96 | data = 7 lëpińca 2026, 23:00 | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Szwajcarskô | fana1 = Switzerland | wënik1 = 0 | druzyna2 = Kòlumbiô | fana2 = Colombia | wënik2 = 0 | karné = 4-3 | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Iván Barton }} <br> '''Bôczënk:''' infòrmacje zrzeszoné z pòstãpnyma zéńdzeniama mdą aktualizowóné na bieżąco. == Finał == Finał òdbãdze sã [[19 lëpińca]] 2026 rokù na stadionie ''MetLife Stadium'' w East Rutherford (aglomeracjô [[Nowi Jork|Nowégò Jorkù]]). == Òbaczë téż == {{#categorytree:Nożnô bala|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nożnô bala]] ok72vohczftea8fjoeh9lscp3c7g3zy 206309 206286 2026-07-10T01:53:49Z HaxelKaszëba 17492 francëskô marokò 206309 wikitext text/x-wiki {{Spòrtowi Turniér infobox|gòspòdôrzë=[[Òbrôzk:Flag of Canada.svg|tło|22x22px]] [[Kanada]] [[Òbrôzk:Flag of Mexico.svg|tło|22x22px]] [[Meksyk]] [[Òbrôzk:Flag of the United States.svg|tło|22x22px]] [[Zjednóné Kraje Americzi]]|data=11 czerwińca 2026|pòzwa=Mésterstwa Swiata w fùsbalë 2026<br>FIFA World Cup 2026<br>Coupe du monde de football de 2026<br>Copa Mundial de Fútbol 2026|òbrôzk=2026 FIFA World Cup emblem (with wordmark).svg|reprezentacje=48|stadiónë=16|mecze=97|gòle= 282|ùszłô=[[Mésterstwò Swiata w fùsbalë 2022|2022]]|pòstãpnô=[[Mésterstwò Swiata w fùsbalë 2030|2030]]||aktualné=2026]}} '''XXIII Mésterstwa Swiata w fùsbalë 2026''' – 23. edicjô mésterstwów swiata òrganizowónëch przez [[FIFA]]. Turniér òdbiwô sã òd [[11 czerwińca]] do [[19 lëpińca]] 2026 rokù na stadionach w [[Kanada|Kanadze]], [[Meksyk|Meksykù]] a [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajach]]<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026 FIFA World Cup 2026 Official Website]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. Je to pierszi mùndial twòrzony wespólnie przez trzë kraje a téż pierszi w historie z ùdzélã 48 nôrodnëch reprezentacjów. Nowi fòrmat turniéru òbjimô 12 grëp pò sztërë karna, z jaczich do czelëchòwi fazë awansëją pò dwie nôlepszé reprezentacje z kòżdi grëpë a òsmë nôlepszich karnów z trzecëch placów. Òznôczô to rozegranié rekòrdowi lëczbë 104 zéńdzeniów<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/fifa-council-approves-international-match-calendar-new-format FIFA Council approves international match calendar and 104-match World Cup format]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. == Welënk gòspòdarzów == [[Òbrôzk:2026 world cup.svg|mały|Wëniczi w kònkretnëch krajach]] 13 czerwińca 2018 rokù òb czas Kòngresu FIFA w Mòskwie dobëła pòspólnô kandidatura Kanadë, Meksykù a Zjednónëch Krajów, przedobiwającë bédënk [[Marokò|Maroka]]<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/united-2026-bid-wins-hosts-fifa-world-cup United 2026 bid voted hosts of the 2026 FIFA World Cup]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. Turniér je historiczny z czile pòwòdów: * je to pierszi mùndial òrganizowóny przez trzë kraje; * Meksyk òstôł pierszim krajã, jaczi je za gòspòdarza mésterstwów swiata trzecy rôz; * Kanada pierszi rôz òrganizëje chłopsczé mésterstwa swiata; * Zjednóné Kraje òrganizëją mùndial drëdżi rôz (pò 1994 rokù). Hewò wëniczi welowaniô: {| class="wikitable" style="text-align: center;" !Państwò !Głosë |- | align="left" |[[Òbrôzk:Flag of Canada.svg|tło|22x22px]] [[Kanada]] [[Òbrôzk:Flag of Mexico.svg|tło|22x22px]] [[Meksyk]] [[Òbrôzk:Flag of the United States.svg|tło|22x22px]] [[Zjednóné Kraje Americzi]] |'''134''' |- | align="left" | [[Òbrôzk:Flag of Morocco.svg|tło|22x22px]] [[Marokò]] |65 |} == Fòrmat rozgriwków == Pierszi rôz w historie w finałach wëstãpùje 48 reprezentacjów. [[Òbrôzk:FIFA World Cup 2026 Draw Reception (54972845582).jpg|mały|Òficjalnô bala na mésterstwa, Trionda]] Fòrmat òbjimô: * 12 grëp pò 4 karna, * Kòżdé karno rozgriwô 3 grëpòwé mecze, * awans zwëskiwają: ** dobiwcë grëp, ** karna z drëdżich placów, ** òsmë nôlepszich reprezentacjów z trzecëch placów, * òd czelëchòwi fazë òbrzesziwô czelëchòwi system rozpòczinający sã òd 1/16 finału (Round of 32). == Eliminacje == Eliminacje do Mésterstwów Swiata 2026 rozpòczãłë sã w séwniku 2023 rokù i trwałë do strëmiannika 2026 rokù. Ze wzglãdu na pòwikszenié lëczbë bëtników finałowégò turniéru z 32 do 48 reprezentacjów, Radzëzna FIFA zrobiła historiczny pòdzél placów dlô kòżdi kòntinentalny kònfederacje. Trzë reprezentacje krajów-gòspòdarzów – Kanadë, Meksykù a Zjednónëch Krajów – miałë zagwësniony aùtomaticzny awans bez nótu grë w eliminacjach. Pòòstałé 45 placów òstało rozdzeloné w 6-etapòwëch kòntinentalnëch kwalifikacjach a w relegacjowim turniérze. === Pòdzél placów a lëczba bëtników === {| class="wikitable" style="font-size:95%; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122);" ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:5px;" | Kònfederacjô ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); text-align:center; padding:5px;" | Bezpòstrzédny awans ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:5px;" | Relegacje (baraże) |- | [[File:UEFA logo.svg|20px]] '''UEFA''' <small>(Eùropa)</small> | style="text-align:center;" | '''16''' | style="color:#555;" | — |- | [[File:Caf_llogo.svg|20px]] '''CAF''' <small>(Afrika)</small> | style="text-align:center;" | '''9''' | 1 karno w midzëkòntinentalnëch relegacjach |- | [[File:AFC text logo.png|20px]] '''AFC''' <small>(Azjô)</small> | style="text-align:center;" | '''8''' | 1 karno w midzëkòntinentalnëch relegacjach |- | [[File:Concacaf logo.svg|20px]] '''CONCACAF''' <small>(Nordowô, Westrzédnô Amerika i Karajibë)</small> | style="text-align:center;" | '''6''' <small>(w tim 3 gòspòdôrzë)</small> | 2 karna w midzëkòntinentalnëch relegacjach |- | [[File:Conmebol text logo 2021.svg|20px]] '''CONMEBOL''' <small>(Pôłniowô Amerika)</small> | style="text-align:center;" | '''6''' | 1 karno w midzëkòntinentalnëch relegacjach |- | [[File:Oceania Football Confederation logo.svg|20px]] '''OFC''' <small>(Òceaniô)</small> | style="text-align:center;" | '''1''' | 1 karno w midzëkòntinentalnëch relegacjach |} === Midzëkòntinentalné relegacje === Slédné dwa place na finałowim turniérze òstałë wësztopòrczoné w relegacjowim turniérze, w jaczim wzãło ùdzél szesc karnów (pò jednym z kòżdi kònfederacje òkróm UEFA a dodatkòwò jedno karno z kònfederacje gòspòdarzów – CONCACAF). Relegacjowi turniér òdbéł sã w strëmiannikù 2026 rokù w krajach gòspòdarzów a béł téż bezpòstrzédnym testã przed samim mùndialã. == Stadionë a gardë == <div style="margin-bottom: 0.5em;"> 16 czerwińca 2022 òficjalno òstałë pòdóné stadionë, na jaczich mdą rozgriwóné mecze turniéru. Zéńdzenia rozgriwóné mdą na 16 stadionach w 16 gardach<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/fifa-unveils-stellar-line-up-of-host-cities-for-2026-world-cup FIFA unveils stellar line-up of host cities for 2026 FIFA World Cup]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. </div> {{#invoke:TôflaKôrtaMS|render}} == Grëpòwô faza == Reprezentacje òstałë pòdzelóné na 12 grëp òznaczonëch lëtrama òd A do L. Kòżdé karno rozgriwô trzë zéńdzenia. === Grëpa A === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa A |1=[[File:Flag of Mexico.svg|20px]] Meksyk |1pkt=9 |1m=3 |1w=3 |1r=0 |1p=0 |1g+=6 |1g-=0 |1rg=+6 |2=[[File:Flag of South Africa.svg|20px]] Pôłniowô Afrika |2pkt=4 |2m=3 |2w=1 |2r=1 |2p=1 |2g+=2 |2g-=3 |2rg=-1 |3=[[File:Flag of South Korea.svg|20px]] Pôłniowô Kòreja |3pkt=3 |3m=3 |3w=1 |3r=0 |3p=2 |3g+=2 |3g-=3 |3rg=-1 |4=[[File:Flag of Czech Republic.svg|20px]] Czeskô |4pkt=1 |4m=3 |4w=0 |4r=1 |4p=2 |4g+=2 |4g-=4 |4rg=-2 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 1 | data = 11 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Estadio Azteca, Meksyk | druzyna1 = Meksyk | fana1 = Mexico | wënik1 = 2 | gòle1 = Quiñones 9’, Jiménez 67’ | druzyna2 = Pôłniowô Afrika | fana2 = South Africa | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 80 824 | sãdza = Wilton Sampaio }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 2 | data = 12 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Estadio Akron, Guadalajara | druzyna1 = Pôłniowô Kòreja | fana1 = South Korea | wënik1 = 2 | gòle1 = Hwang In-beom 67', Oh Hyeon-gyu 80’ | druzyna2 = Czeskô | fana2 = Czech Republic | wënik2 = 1 | gòle2 = Krejčí 59’ | òbzérôczë = 44 985 | sãdza = Amin Mohamed Omar }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 25 | data = 18 czerwińca 2026, 18:00 CEST | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Czeskô | fana1 = Czech Republic | wënik1 = 1 | gòle1 = Sadílek 6’ | druzyna2 = Pôłniowô Afrika | fana2 = South Africa | wënik2 = 1 | gòle2 = Mokoena 83’ (k) | òbzérôczë = 67 442 | sãdza = Tori Penso }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 28 | data = 19 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = Estadio Akron, Guadalajara | druzyna1 = Meksyk | fana1 = Mexico | wënik1 = 1 | gòle1 = Romo 50' | druzyna2 = Pôłniowô Kòreja | fana2 = South Korea | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 45 522 | sãdza = Gustavo Tejera }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 53 | data = 25 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = Estadio Azteca, Meksyk | druzyna1 = Czeskô | fana1 = Czech Republic | wënik1 = 0 | druzyna2 = Meksyk | fana2 = Mexico | wënik2 = 3 | gòle2 = M. Chávez 55’, Quiñones 61’, Fidalgo 90+4' | òbzérôczë = 80 824 | sãdza = Yael Falcon Perez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 54 | data = 25 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = Estadio BBVA, Monterrey | druzyna1 = Pôłniowô Afrika | fana1 = South Africa | wënik1 = 1 | gòle1 = Maseko 63’ | druzyna2 = Pôłniowô Kòreja | fana2 = South Korea | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 51 243 | sãdza = Facundo Tello }} === Grëpa B === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa B |advance=3 |1=[[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] Szwajcarskô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=6 |1g-=3 |1rg=+3 |2=[[File:Flag of Canada.svg|20px]] Kanada |2pkt=4 |2m=3 |2w=1 |2r=1 |2p=1 |2g+=5 |2g-=4 |2rg=+1 |3=[[File:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] Bòsniô a Hercegòwina |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=4 |3g-=5 |3rg=-1 |4=[[File:Flag of Qatar.svg|20px]] Katar |4pkt=1 |4m=3 |4w=0 |4r=1 |4p=2 |4g+=2 |4g-=9 |4rg=-7 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 3 | data = 12 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = BMO Field, Toronto | druzyna1 = Kanada | fana1 = Canada | wënik1 = 1 | gòle1 = Larin 78’ | druzyna2 = Bòsniô a Hercegòwina | fana2 = Bosnia and Herzegovina | wënik2 = 1 | gòle2 = Lukić 21’ | òbzérôczë = 43 002 | sãdza = Facundo Tello }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 8 | data = 13 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Levi’s Stadium, San Francisco Bay Area | druzyna1 = Katar | fana1 = Qatar | wënik1 = 1 | gòle1 = Muheim 90+4’ (sam.) | druzyna2 = Szwajcarskô | fana2 = Switzerland | wënik2 = 1 | gòle2 = Embolo 17’ (k.) | òbzérôczë = 67 966 | sãdza = Said Martínez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 26 | data = 18 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Szwajcarskô | fana1 = Switzerland | wënik1 = 4 | gòle1 = Manzambi 74’, 90’; Vargas 84’; Xhaka 90+7’ (k.) | druzyna2 = Bòsniô a Hercegòwina | fana2 = Bosnia and Herzegovina | wënik2 = 1 | gòle2 = Mahmić 90+3’ | òbzérôczë = 70 026 | sãdza = João Pinheiro }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 27 | data = 19 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Kanada | fana1 = Canada | wënik1 = 6 | gòle1 = Larin 16’; J. David 29’, 45+3’, 90+2’; Saliba 64’; Manai 75’ (sam.) | druzyna2 = Katar | fana2 = Qatar | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Cristián Garay }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 51 | data = 24 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Szwajcarskô | fana1 = Switzerland | wënik1 = 2 | gòle1 = Vargas 46’, Manzambi 57’ | druzyna2 = Kanada | fana2 = Canada | wënik2 = 1 | gòle2 = P. David 76’ | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Ramon Abatti }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 52 | data = 24 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = Bòsniô a Hercegòwina | fana1 = Bosnia and Herzegovina | wënik1 = 3 | gòle1 = Alajbegović 29’, Abunada 34’ (sam.), Mahmić 80’ | druzyna2 = Katar | fana2 = Qatar | wënik2 = 1 | gòle2 = Al-Haydos 42’ | òbzérôczë = 66 925 | sãdza = Jesús Valenzuela }} === Grëpa C === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa C |1=[[File:Flag of Brazil.svg|20px]] Brazyliô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=7 |1g-=1 |1rg=+6 |2=[[File:Flag of Morocco.svg|20px]] Marokò |2pkt=7 |2m=3 |2w=2 |2r=1 |2p=0 |2g+=6 |2g-=3 |2rg=+3 |3=[[File:Flag of Scotland.svg|20px]] Szkòckô |3pkt=3 |3m=3 |3w=1 |3r=0 |3p=2 |3g+=2 |3g-=5 |3rg=-3 |4=[[File:Flag of Haiti.svg|20px]] Hajiti |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=2 |4g-=8 |4rg=-6 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 5 | data = 14 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = MetLife Stadium, Nowi Jork/New Jersey | druzyna1 = Brazyliô | fana1 = Brazil | wënik1 = 1 | gòle1 = Vinícius Jr. 32’ | druzyna2 = Marokò | fana2 = Morocco | wënik2 = 1 | gòle2 = Saibari 21’ | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Slavko Vinčić }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 7 | data = 14 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Hajiti | fana1 = Haiti | wënik1 = 0 | druzyna2 = Szkòckô | fana2 = Scotland | wënik2 = 1 | gòle2 = McGinn 28’ | òbzérôczë = 64 146 | sãdza = Mustapha Ghorbal }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 29 | data = 20 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Szkòckô | fana1 = Scotland | wënik1 = 0 | druzyna2 = Marokò | fana2 = Morocco | wënik2 = 1 | gòle2 = Saibari 2’ | òbzérôczë = 64 146 | sãdza = Ilgiz Tantashev }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 30 | data = 20 czerwińca 2026, 02:30 CEST | stadión = Lincoln Financial Field, Filadelfiô | druzyna1 = Brazyliô | fana1 = Brazil | wënik1 = 3 | gòle1 = Cunha 23’, 36’; Vinícius Jr. 45+3’ | druzyna2 = Hajiti | fana2 = Haiti | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 324 | sãdza = Alejandro José Hernández Hernández }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 49 | data = 25 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Hard Rock Stadium, Miami | druzyna1 = Szkòckô | fana1 = Scotland | wënik1 = 0 | druzyna2 = Brazyliô | fana2 = Brazil | wënik2 = 3 | gòle2 = Vinícius Jr. 7’, 45+3’; Cunha 60’ | òbzérôczë = 64 478 | sãdza = César Arturo Ramos }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 50 | data = 25 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Hard Rock Stadium, Miami | druzyna1 = Marokò | fana1 = Morocco | wënik1 = 4 | gòle1 = Hakimi 39’, Saibari 45+1’, Rahimi 78’, Yassine 89’ | druzyna2 = Hajiti | fana2 = Haiti | wënik2 = 2 | gòle2 = Bounou 10’ (sam.), Isidor 43’ | òbzérôczë = 64 478 | sãdza = César Arturo Ramos }} === Grëpa D === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa D |advance=3 |1=[[File:Flag of United States.svg|20px]] USA |1pkt=6 |1m=3 |1w=2 |1r=0 |1p=1 |1g+=8 |1g-=4 |1rg=+4 |2=[[File:Flag of Australia.svg|20px]] Aùstraliô |2pkt=4 |2m=3 |2w=1 |2r=1 |2p=1 |2g+=2 |2g-=2 |2rg=0 |3=[[File:Flag of Paraguay.svg|20px]] Paragwaj |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=3 |3g-=4 |3rg=-1 |4=[[File:Flag of Turkey.svg|20px]] Tëreckô |4pkt=3 |4m=3 |4w=1 |4r=0 |4p=2 |4g+=3 |4g-=5 |4rg=-2 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 4 | data = 13 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = USA | fana1 = USA | wënik1 = 4 | gòle1 = Bobadilla 7’ (sam.), Balogun 31’, 45+5’; Reyna 90+8’ | druzyna2 = Paragwaj | fana2 = Paraguay | wënik2 = 1 | gòle2 = Maurício 73’ | òbzérôczë = 70 492 | sãdza = Danny Makkelie }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 6 | data = 14 czerwińca 2026, 06:00 CEST | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Aùstraliô | fana1 = Australia | wënik1 = 2 | gòle1 = Irankunda 27’, Metcalfe 75’ | druzyna2 = Tëreckô | fana2 = Turkey | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Jesús Valenzuela }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 32 | data = 19 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = USA | fana1 = USA | wënik1 = 2 | gòle1 = Burgess 11’ (sam.), Freeman 43’ | druzyna2 = Aùstraliô | fana2 = Australia | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 66 925 | sãdza = Felix Zwayer }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 31 | data = 20 czerwińca 2026, 05:00 CEST | stadión = Levi’s Stadium, San Francisco Bay Area | druzyna1 = Tëreckô | fana1 = Turkey | wënik1 = 0 | druzyna2 = Paragwaj | fana2 = Paraguay | wënik2 = 1 | gòle2 = Galarza 2’ | òbzérôczë = 68 827 | sãdza = Iván Barton }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 59 | data = 26 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Tëreckô | fana1 = Turkey | wënik1 = 3 | gòle1 = Güler 9’, B. A. Yılmaz 31’, Ayhan 90+8’ | druzyna2 = USA | fana2 = USA | wënik2 = 2 | gòle2 = Trusty 3’, Berhalter 49’ | òbzérôczë = 70 492 | sãdza = Mustapha Ghorbal }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 60 | data = 26 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Levi’s Stadium, San Francisco Bay Area | druzyna1 = Paragwaj | fana1 = Paraguay | wënik1 = 0 | druzyna2 = Aùstraliô | fana2 = Australia | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 827 | sãdza = Clément Turpin }} === Grëpa E === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa E |advance=3 |1=[[File:Flag of Germany.svg|20px]] Niemieckô |1pkt=6 |1m=3 |1w=2 |1r=0 |1p=1 |1g+=10 |1g-=4 |1rg=+6 |2=[[File:Flag of Ivory Coast.svg|20px]] Ùbrzég Słoniowëch Kłów |2pkt=6 |2m=3 |2w=2 |2r=0 |2p=1 |2g+=4 |2g-=2 |2rg=+2 |3=[[File:Flag of Ecuador.svg|20px]] Ekwadór |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=2 |3g-=2 |3rg=0 |4=[[File:Flag of Curaçao.svg|20px]] Curaçao |4pkt=1 |4m=3 |4w=0 |4r=1 |4p=2 |4g+=1 |4g-=9 |4rg=-8 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 9 | data = 14 czerwińca 2026, 19:00 CEST | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Niemieckô | fana1 = Germany | wënik1 = 7 | gòle1 = Nmecha 6’, Schlotterbeck 38’, Havertz 45+5’ (k.), 88’, Musiala 47’, Brown 68’, Undav 78’ | druzyna2 = Curaçao | fana2 = Curaçao | wënik2 = 1 | gòle2 = Comenencia 21’ | òbzérôczë = 68 021 | sãdza = Jalal Jayed }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 11 | data = 15 czerwińca 2026, 01:00 CEST | stadión = Lincoln Financial Field, Filadelfiô | druzyna1 = Ùbrzég Słoniowëch Kłów | fana1 = Ivory Coast | wënik1 = 1 | gòle1 = Diallo 90’ | druzyna2 = Ekwadór | fana2 = Ecuador | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 274 | sãdza = François Letexier }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 33 | data = 20 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = BMO Field, Toronto | druzyna1 = Niemieckô | fana1 = Germany | wënik1 = 2 | gòle1 = Undav 68’, 90+4’ | druzyna2 = Ùbrzég Słoniowëch Kłów | fana2 = Ivory Coast | wënik2 = 1 | gòle2 = Kessié 30’ | òbzérôczë = 43 036 | sãdza = Juan Gabriel Benítez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 34 | data = 21 czerwińca 2026, 02:00 CEST | stadión = Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Ekwadór | fana1 = Ecuador | wënik1 = 0 | druzyna2 = Curaçao | fana2 = Curaçao | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 598 | sãdza = Ma Ning }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 55 | data = 25 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = Lincoln Financial Field, Filadelfiô | druzyna1 = Ekwadór | fana1 = Ecuador | wënik1 = 2 | gòle1 = Angulo 9’, Plata 77’ | druzyna2 = Niemieckô | fana2 = Germany | wënik2 = 1 | gòle2 = Sané 2’ | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Tori Penso }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 56 | data = 25 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = MetLife Stadium, Nowi Jork/New Jersey | druzyna1 = Curaçao | fana1 = Curaçao | wënik1 = 0 | druzyna2 = Ùbrzég Słoniowëch Kłów | fana2 = Ivory Coast | wënik2 = 2 | gòle2 = N. Pépé 7’, 64’ | òbzérôczë = 68 324 | sãdza = Glenn Nyberg }} === Grëpa F === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa F |advance=3 |1=[[File:Flag of Netherlands.svg|20px]] Niderlandzkô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=10 |1g-=4 |1rg=+6 |2=[[File:Flag of Japan.svg|20px]] Japòńskô |2pkt=5 |2m=3 |2w=1 |2r=2 |2p=0 |2g+=7 |2g-=3 |2rg=+4 |3=[[File:Flag of Sweden.svg|20px]] Szwédzkô |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=7 |3g-=7 |3rg=0 |4=[[File:Flag of Tunisia.svg|20px]] Tunezjô |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=2 |4g-=12 |4rg=-10 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 10 | data = 14 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = AT&T Stadium, Dallas | druzyna1 = Niderlandzkô | fana1 = Netherlands | wënik1 = 2 | gòle1 = van Dijk 50’, Summerville 64’ | druzyna2 = Japòńskô | fana2 = Japan | wënik2 = 2 | gòle2 = Nakamura 57’, Kamada 88’ | òbzérôczë = 69 285 | sãdza = Ismail Elfath }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 12 | data = 15 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Estadio BBVA, Monterrey | druzyna1 = Szwédzkô | fana1 = Sweden | wënik1 = 5 | gòle1 = Ayari 7’, 90+6’; Isak 30’; Gyökeres 59’; Svanberg 84’ | druzyna2 = Tunezjô | fana2 = Tunisia | wënik2 = 1 | gòle2 = Rekik 43’ | òbzérôczë = 50 987 | sãdza = Yael Falcon }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 35 | data = 20 czerwińca 2026, 19:00 CEST | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Niderlandzkô | fana1 = Netherlands | wënik1 = 5 | gòle1 = Brobbey 5’, 17’; Gakpo 47’, 54’; Summerville 89’ | druzyna2 = Szwédzkô | fana2 = Sweden | wënik2 = 1 | gòle2 = Elanga 59’ | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Michael Oliver }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 36 | data = 21 czerwińca 2026, 06:00 CEST | stadión = Estadio BBVA, Monterrey | druzyna1 = Tunezjô | fana1 = Tunisia | wënik1 = 0 | druzyna2 = Japòńskô | fana2 = Japan | wënik2 = 4 | gòle2 = Kamada 4’, Ueda 31’, 83’; Itō 69’ | òbzérôczë = 51 243 | sãdza = István Kovács }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 57 | data = 26 czerwińca 2026, 01:00 CEST | stadión = AT&T Stadium, Dallas | druzyna1 = Japòńskô | fana1 = Japan | wënik1 = 1 | gòle1 = Maeda 56’ | druzyna2 = Szwédzkô | fana2 = Sweden | wënik2 = 1 | gòle2 = Elanga 62’ | òbzérôczë = 70 137 | sãdza = Ivan Barton }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 58 | data = 26 czerwińca 2026, 01:00 CEST | stadión = Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Tunezjô | fana1 = Tunisia | wënik1 = 1 | gòle1 = Mastouri 54’ | druzyna2 = Niderlandzkô | fana2 = Netherlands | wënik2 = 3 | gòle2 = Skhiri 3’ (sam.), Brobbey 7’, van Hecke 62’ | òbzérôczë = 68 391 | sãdza = Katia Garcia }} === Grëpa G === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa G |1=[[File:Flag of Belgium.svg|20px]] Belgiô |1pkt=5 |1m=3 |1w=1 |1r=2 |1p=0 |1g+=6 |1g-=2 |1rg=+4 |2=[[File:Flag of Egypt.svg|20px]] Egipt |2pkt=5 |2m=3 |2w=1 |2r=2 |2p=0 |2g+=5 |2g-=3 |2rg=+2 |3=[[File:Flag of Iran.svg|20px]] Iran |3pkt=3 |3m=3 |3w=0 |3r=3 |3p=0 |3g+=3 |3g-=3 |3rg=0 |4=[[File:Flag of New Zealand.svg|20px]] Nowô Zélandiô |4pkt=1 |4m=3 |4w=0 |4r=1 |4p=2 |4g+=4 |4g-=10 |4rg=-6 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 16 | data = 15 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = Belgiô | fana1 = Belgium | wënik1 = 1 | gòle1 = Hany 66’ (sam.) | druzyna2 = Egipt | fana2 = Egypt | wënik2 = 1 | gòle2 = Ashour 19’ | òbzérôczë = 66 775 | sãdza = Ramon Abatti }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 15 | data = 16 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Iran | fana1 = Iran | wënik1 = 2 | gòle1 = Rezajijan 32’, Mohebbi 64’ | druzyna2 = Nowô Zélandiô | fana2 = New Zealand | wënik2 = 2 | gòle2 = Just 7’, 54’ | òbzérôczë = 70 108 | sãdza = César Arturo Ramos }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 39 | data = 21 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Belgiô | fana1 = Belgium | wënik1 = 0 | druzyna2 = Iran | fana2 = Iran | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 70 317 | sãdza = Dario Herrera }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 40 | data = 22 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Nowô Zélandiô | fana1 = New Zealand | wënik1 = 1 | gòle1 = Surman 15’ | druzyna2 = Egipt | fana2 = Egypt | wënik2 = 3 | gòle2 = Ziko 58’, Salah 67’, Trézéguet 82’ | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Omar Al Ali }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 63 | data = 27 czerwińca 2026, 05:00 CEST | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = Egipt | fana1 = Egypt | wënik1 = 1 | gòle1 = M. Saber 5’ | druzyna2 = Iran | fana2 = Iran | wënik2 = 1 | gòle2 = Rezajijan 14’ | òbzérôczë = 66 925 | sãdza = Szymon Marciniak }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 64 | data = 27 czerwińca 2026, 05:00 CEST | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Nowô Zélandiô | fana1 = New Zealand | wënik1 = 1 | gòle1 = Just 84’ | druzyna2 = Belgiô | fana2 = Belgium | wënik2 = 5 | gòle2 = Trossard 28’, 50’; De Bruyne 66’; Lukaku 86’; Saelemaekers 90+4’ | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Adham Makhadmeh }} === Grëpa H === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa H |1=[[File:Flag of Spain.svg|20px]] Szpańskô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=5 |1g-=0 |1rg=+5 |2=[[File:Flag of Cape Verde.svg|20px]] Cabo Verde |2pkt=3 |2m=3 |2w=0 |2r=3 |2p=0 |2g+=2 |2g-=2 |2rg=0 |3=[[File:Flag of Uruguay.svg|20px]] Ùrugwaj |3pkt=2 |3m=3 |3w=0 |3r=2 |3p=1 |3g+=3 |3g-=4 |3rg=-1 |4=[[File:Flag of Saudi Arabia.svg|20px]] Saùdijskô Arabiô |4pkt=2 |4m=3 |4w=0 |4r=2 |4p=1 |4g+=1 |4g-=5 |4rg=-4 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 14 | data = 15 czerwińca 2026, 18:00 CEST | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Szpańskô | fana1 = Spain | wënik1 = 0 | druzyna2 = Cabo Verde | fana2 = Cape Verde | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 67 640 | sãdza = Adham Makhadmeh }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 13 | data = 16 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Hard Rock Stadium, Miami | druzyna1 = Saùdijskô Arabiô | fana1 = Saudi Arabia | wënik1 = 1 | gòle1 = Al-Amri 41’ | druzyna2 = Ùrugwaj | fana2 = Uruguay | wënik2 = 1 | gòle2 = M. Araújo 80’ | òbzérôczë = 62 764 | sãdza = Maurizio Mariani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 38 | data = 21 czerwińca 2026, 18:00 CEST | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Szpańskô | fana1 = Spain | wënik1 = 4 | gòle1 = Yamal 10’, Oyarzabal 21’, 24’, H. Tambakti 49’ (sam.) | druzyna2 = Saùdijskô Arabiô | fana2 = Saudi Arabia | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 239 | sãdza = Raphael Claus }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 37 | data = 22 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Hard Rock Stadium, Miami | druzyna1 = Ùrugwaj | fana1 = Uruguay | wënik1 = 2 | gòle1 = M. Araújo 44’, Canobbio 45+6’ | druzyna2 = Cabo Verde | fana2 = Cape Verde | wënik2 = 2 | gòle2 = Pina 21’, Varela 61’ | òbzérôczë = 64 003 | sãdza = Espen Eskas }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 65 | data = 27 czerwińca 2026, 02:00 CEST | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Cabo Verde | fana1 = Cape Verde | wënik1 = 0 | druzyna2 = Saùdijskô Arabiô | fana2 = Saudi Arabia | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 278 | sãdza = François Letexier }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 66 | data = 27 czerwińca 2026, 02:00 CEST | stadión = Estadio Akron, Guadalajara | druzyna1 = Ùrugwaj | fana1 = Uruguay | wënik1 = 0 | druzyna2 = Szpańskô | fana2 = Spain | wënik2 = 1 | gòle2 = Á. Baena 42’ | òbzérôczë = 45 065 | sãdza = Ismail Elfath }} === Grëpa I === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa I |advance=3 |1=[[File:Flag of France.svg|20px]] Francëskô |1pkt=9 |1m=3 |1w=3 |1r=0 |1p=0 |1g+=10 |1g-=2 |1rg=+8 |2=[[File:Flag of Norway.svg|20px]] Norweskô |2pkt=6 |2m=3 |2w=2 |2r=0 |2p=1 |2g+=8 |2g-=7 |2rg=+1 |3=[[File:Flag of Senegal.svg|20px]] Senegal |3pkt=3 |3m=3 |3w=1 |3r=0 |3p=2 |3g+=8 |3g-=6 |3rg=+2 |4=[[File:Flag of Iraq.svg|20px]] Irak |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=1 |4g-=12 |4rg=-11 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 17 | data = 16 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = MetLife Stadium, East Rutherford | druzyna1 = Francëskô | fana1 = France | wënik1 = 3 | gòle1 = Mbappé 66’, 90+6’; Barcola 82’ | druzyna2 = Senegal | fana2 = Senegal | wënik2 = 1 | gòle2 = Mbaye 90+5’ | òbzérôczë = 80 545 | sãdza = Alireza Faghani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 18 | data = 17 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Irak | fana1 = Iraq | wënik1 = 1 | gòle1 = A. Hussein 39’ | druzyna2 = Norweskô | fana2 = Norway | wënik2 = 4 | gòle2 = Haaland 29’, 43’; Østigård 76’; A. Hussein 90+6’ (sam.) | òbzérôczë = 63 106 | sãdza = Pierre Atcho }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 41 | data = 22 czerwińca 2026, 23:00 CEST | stadión = MetLife Stadium, Nowi Jork/New Jersey | druzyna1 = Francëskô | fana1 = France | wënik1 = 3 | gòle1 = Mbappé 14’, 54’; Dembélé 66’ | druzyna2 = Irak | fana2 = Iraq | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 324 | sãdza = Drew Fischer }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 42 | data = 23 czerwińca 2026, 02:00 CEST | stadión = Lincoln Financial Field, Filadelfiô | druzyna1 = Norweskô | fana1 = Norway | wënik1 = 3 | gòle1 = M. H. Pedersen 43’, Haaland 48’, 58’ | druzyna2 = Senegal | fana2 = Senegal | wënik2 = 2 | gòle2 = I. Sarr 53’, 90+3’ | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Wilton Sampaio }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 61 | data = 26 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Norweskô | fana1 = Norway | wënik1 = 1 | gòle1 = Aasgaard 21’ | druzyna2 = Francëskô | fana2 = France | wënik2 = 4 | gòle2 = Dembélé 7’, 20’, 32’; D. Doué 90+4’ | òbzérôczë = 64 146 | sãdza = Michael Oliver }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 62 | data = 26 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = BMO Field, Toronto | druzyna1 = Senegal | fana1 = Senegal | wënik1 = 5 | gòle1 = H. Diarra 4’, I. Sarr 56’, P. Gueye 59’, 71’, I. Ndiaye 82’ | druzyna2 = Irak | fana2 = Iraq | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 43 036 | sãdza = Anthony Taylor }} === Grëpa J === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa J |advance=3 |1=[[File:Flag of Argentina.svg|20px]] Argentińskô |1pkt=9 |1m=3 |1w=3 |1r=0 |1p=0 |1g+=8 |1g-=1 |1rg=+7 |2=[[File:Flag of Austria.svg|20px]] Aùstriackô |2pkt=4 |2m=3 |2w=1 |2r=1 |2p=1 |2g+=7 |2g-=7 |2rg=0 |3=[[File:Flag of Algeria.svg|20px]] Algerskô |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=5 |3g-=7 |3rg=-2 |4=[[File:Flag of Jordan.svg|20px]] Jordańskô |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=3 |4g-=8 |4rg=-5 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 19 | data = 17 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Argentińskô | fana1 = Argentina | wënik1 = 3 | gòle1 = Messi 17’, 60’, 76’ | druzyna2 = Algerskô | fana2 = Algeria | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 69 045 | sãdza = Szymon Marciniak }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 20 | data = 17 czerwińca 2026, 06:00 CEST | stadión = Levi’s Stadium, San Francisco Bay Area | druzyna1 = Aùstriackô | fana1 = Austria | wënik1 = 3 | gòle1 = Schmid 20’, Abu Arab 77’ (sam.), Arnautović 90+12’ (k.) | druzyna2 = Jordańskô | fana2 = Jordan | wënik2 = 1 | gòle2 = Olwan 50’ | òbzérôczë = 68 527 | sãdza = Dahane Beida }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 43 | data = 22 czerwińca 2026, 19:00 CEST | stadión = AT&T Stadium, Dallas | druzyna1 = Argentińskô | fana1 = Argentina | wënik1 = 2 | gòle1 = Messi 38’, 90+5’ | druzyna2 = Aùstriackô | fana2 = Austria | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 70 649 | sãdza = Amin Mohamed Omar }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 44 | data = 23 czerwińca 2026, 05:00 CEST | stadión = Levi’s Stadium, San Francisco Bay Area | druzyna1 = Jordańskô | fana1 = Jordan | wënik1 = 1 | gòle1 = Al-Rashdan 36’ | druzyna2 = Algerskô | fana2 = Algeria | wënik2 = 2 | gòle2 = Benbouali 69’, Gouiri 82’ | òbzérôczë = 68 371 | sãdza = Slavko Vinčić }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 69 | data = 28 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Jordańskô | fana1 = Jordan | wënik1 = 1 | gòle1 = Al-Taamari 55’ | druzyna2 = Argentińskô | fana2 = Argentina | wënik2 = 3 | gòle2 = Lo Celso 19’, Martínez 31’ (k.), Messi 80’ | òbzérôczë = 70 649 | sãdza = István Kovács }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 70 | data = 28 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = AT&T Stadium, Dallas | druzyna1 = Algerskô | fana1 = Algeria | wënik1 = 3 | gòle1 = Belghali 45’, Mahrez 60’, 90+3’ | druzyna2 = Aùstriackô | fana2 = Austria | wënik2 = 3 | gòle2 = Arnautović 28’, Sabitzer 55’, Kalajdžić 90+6’ | òbzérôczë = 69 045 | sãdza = Ilgiz Tantashev }} === Grëpa K === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa K |advance=3 |1=[[File:Flag of Colombia.svg|20px]] Kòlumbiô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=4 |1g-=1 |1rg=+3 |2=[[File:Flag of Portugal.svg|20px]] Pòrtugalskô |2pkt=5 |2m=3 |2w=1 |2r=2 |2p=0 |2g+=6 |2g-=1 |2rg=+5 |3=[[File:Flag of Democratic Republic of the Congo.svg|20px]] DRK |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=4 |3g-=3 |3rg=+1 |4=[[File:Flag of Uzbekistan.svg|20px]] Ùzbekistan |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=2 |4g-=11 |4rg=-9 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 23 | data = 17 czerwińca 2026, 19:00 CEST | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Pòrtugalskô | fana1 = Portugal | wënik1 = 1 | gòle1 = J. Neves 6’ | druzyna2 = Demòkraticznô Repùblika Kònga | fana2 = the Democratic Republic of the Congo | wënik2 = 1 | gòle2 = Wissa 45+5’ | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Abdulrahman Al-Jassim }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 24 | data = 18 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Estadio Azteca, Meksyk | druzyna1 = Ùzbekistan | fana1 = Uzbekistan | wënik1 = 1 | gòle1 = Fayzullayev 60’ | druzyna2 = Kòlumbiô | fana2 = Colombia | wënik2 = 3 | gòle2 = Muñoz 40’, Díaz 65’, Campaz 90+9’ | òbzérôczë = 80 824 | sãdza = Anthony Taylor }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 47 | data = 23 czerwińca 2026, 19:00 CEST | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Pòrtugalskô | fana1 = Portugal | wënik1 = 5 | gòle1 = Ronaldo 6’, 39’; N. Mendes 17’; Nematov 60’ (sam.); Rafa Leão 87’ | druzyna2 = Ùzbekistan | fana2 = Uzbekistan | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Jalal Jayed }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 48 | data = 24 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Estadio Akron, Guadalajara | druzyna1 = Kòlumbiô | fana1 = Colombia | wënik1 = 1 | gòle1 = Muñoz 76’ | druzyna2 = Demòkraticznô Repùblika Kònga | fana2 = the Democratic Republic of the Congo | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 45 358 | sãdza = Maurizio Mariani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 71 | data = 28 czerwińca 2026, 01:30 CEST | stadión = Hard Rock Stadium, Miami Gardens | druzyna1 = Kòlumbiô | fana1 = Colombia | wënik1 = 0 | druzyna2 = Pòrtugalskô | fana2 = Portugal | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 64 478 | sãdza = Alireza Faghani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 72 | data = 28 czerwińca 2026, 01:30 CEST | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Demòkraticznô Repùblika Konga | fana1 = the Democratic Republic of the Congo | wënik1 = 3 | gòle1 = Wissa 68’ (k.), 90+1’; Mayele 78’ | druzyna2 = Ùzbekistan | fana2 = Uzbekistan | wënik2 = 1 | gòle2 = Shomurodov 10’ | òbzérôczë = 68 239 | sãdza = Felix Zwayer }} === Grëpa L === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa L |advance=3 |1=[[File:Flag of England.svg|20px]] Anielskô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=6 |1g-=2 |1rg=+4 |2=[[File:Flag of Croatia.svg|20px]] Chòrwackô |2pkt=6 |2m=3 |2w=2 |2r=0 |2p=1 |2g+=5 |2g-=5 |2rg=0 |3=[[File:Flag of Ghana.svg|20px]] Ghana |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=2 |3g-=2 |3rg=0 |4=[[File:Flag of Panama.svg|20px]] Panama |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=0 |4g-=4 |4rg=-4 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 21 | data = 17 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = AT&T Stadium, Dallas | druzyna1 = Anielskô | fana1 = England | wënik1 = 4 | gòle1 = Kane 12’ (k.), 42’; Bellingham 47’; Rashford 85’ | druzyna2 = Chòrwackô | fana2 = Croatia | wënik2 = 2 | gòle2 = Baturina 36’, Musa 45+5’ | òbzérôczë = 70 389 | sãdza = Clément Turpin }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 22 | data = 18 czerwińca 2026, 01:00 CEST | stadión = BMO Field, Toronto | druzyna1 = Ghana | fana1 = Ghana | wënik1 = 1 | gòle1 = Yirenkyi 90+5’ | druzyna2 = Panama | fana2 = Panama | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 42 942 | sãdza = Glenn Nyberg }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 45 | data = 23 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Anielskô | fana1 = England | wënik1 = 0 | druzyna2 = Ghana | fana2 = Ghana | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 63 983 | sãdza = Saíd Martínez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 46 | data = 24 czerwińca 2026, 01:00 CEST | stadión = BMO Field, Toronto | druzyna1 = Panama | fana1 = Panama | wënik1 = 0 | druzyna2 = Chòrwackô | fana2 = Croatia | wënik2 = 1 | gòle2 = Budimir 54’ | òbzérôczë = 43 036 | sãdza = Pierre Atcho }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 67 | data = 27 czerwińca 2026, 23:00 CEST | stadión = MetLife Stadium, Nowi Jork/New Jersey | druzyna1 = Panama | fana1 = Panama | wënik1 = 0 | druzyna2 = Anielskô | fana2 = England | wënik2 = 2 | gòle2 = Bellingham 62’, Kane 67’ | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Abdulrahman Al-Jassim }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 68 | data = 27 czerwińca 2026, 23:00 CEST | stadión = Lincoln Financial Field, Filadelfiô | druzyna1 = Chòrwackô | fana1 = Croatia | wënik1 = 2 | gòle1 = Sučić 31’, Vlašić 83’ | druzyna2 = Ghana | fana2 = Ghana | wënik2 = 1 | gòle2 = Luckassen 73’ | òbzérôczë = 68 324 | sãdza = Drew Fischer }} === Ranking karnów z trzecëch placów === {| class="wikitable" style="width:100%; table-layout:fixed; text-align:center; font-family:system-ui, Arial;" <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122);"> <th style="width:6%;">M.</th> <th style="width:40%;">Reprezentacjô</th> <th style="width:15%;">Grëpa</th> <th style="width:9%;">Pkt</th> <th style="width:6%;">M</th> <th style="width:6%;">W</th> <th style="width:6%;">R</th> <th style="width:6%;">P</th> <th style="width:6%;">+</th> <th style="width:6%;">–</th> <th style="width:6%;">±</th> </tr> |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 1 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Democratic Republic of the Congo.svg|20px]] DRK | K || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 4 || 3 || +1 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 2 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Ecuador.svg|20px]] Ekwadór | E || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 3 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Sweden.svg|20px]] Szwédzkô | F || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 7 || 7 || 0 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 4 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] Bòsniô a Hercegòwina | B || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 4 || 5 || −1 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 5 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Paraguay.svg|20px]] Paragwaj | D || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 3 || 4 || −1 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 6 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Ghana.svg|20px]] Ghana | L || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 7 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Algeria.svg|20px]] Algerskô | J || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 5 || 7 || −2 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 8 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Senegal.svg|20px]] Senegal | I || 3 || 3 || 1 || 0 || 2 || 8 || 6 || +2 |- | 9 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Iran.svg|20px]] Iran | G || 3 || 3 || 0 || 3 || 0 || 3 || 3 || 0 |- | 10 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of South Korea.svg|20px]] Pôłniowô Kòreja | A || 3 || 3 || 1 || 0 || 2 || 2 || 3 || −1 |- | 11 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Scotland.svg|20px]] Szkòckô | C || 3 || 3 || 1 || 0 || 2 || 2 || 5 || −3 |- | 12 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Uruguay.svg|20px]] Ùrugwaj | H || 2 || 3 || 0 || 2 || 1 || 3 || 4 || −1 |} == Czelëchòwô faza == === Drôbka === {{Turniérowô drôbka | boldwinner=y | RD1= 1/16 finału | RD2= 1/8 finału | RD1-text01=29 czerwińca – [[Gillette Stadium|Foxborough]] | RD1-team01=[[File:Flag of Germany.svg|20px]] Niemieckô | RD1-score01=1 (3) | RD1-team02=[[File:Flag of Paraguay.svg|20px]] Paragwaj | RD1-score02=1 (4) | RD1-text03=28 czerwińca – [[SoFi Stadium|Inglewood]] | RD1-team03=[[File:Flag of France.svg|20px]] Francëskô | RD1-score03=3 | RD1-team04=[[File:Flag of Sweden.svg|20px]] Szwédzkô | RD1-score04=0 | RD1-text05=3 lëpińca – [[BMO Field|Toronto]] | RD1-team05=[[File:Flag of South Africa.svg|20px]] Pôłniowô Afrika | RD1-team06=[[File:Flag of Canada.svg|20px]] Kanada | RD1-score05=0 | RD1-score06=1 | RD1-text07=2 lëpińca – [[Levi’s Stadium|Santa Clara]] | RD1-team07=[[File:Flag of Netherlands.svg|20px]] Niderlandzkô | RD1-team08=[[File:Flag of Morocco.svg|20px]] Marokò | RD1-score07=1 (2) | RD1-score08=1 (3) | RD1-text09=29 czerwińca – [[NRG Stadium|Houston]] | RD1-team09=[[File:Flag of Portugal.svg|20px]] Pòrtugalskô | RD1-team10=[[File:Flag of Croatia.svg|20px]] Chòrwackô | RD1-score09=2 | RD1-score10=1 | RD1-text11=1 lëpińca – [[Estadio Azteca|Meksyk]] | RD1-team11=[[File:Flag of Spain.svg|20px]] Szpańskô | RD1-team12=[[File:Flag of Austria.svg|20px]] Aùstriackô | RD1-score11=3 | RD1-score12=0 | RD1-text13=4 lëpińca – [[Hard Rock Stadium|Miami Gardens]] | RD1-team13=[[File:Flag of United States.svg|20px]] USA | RD1-team14=[[File:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] Bòsniô a Hercegòwina | RD1-score13=2 | RD1-score14=0 | RD1-text15=3 lëpińca – [[BC Place Stadium|Vancouver]] | RD1-team15=[[File:Flag of Belgium.svg|20px]] Belgiô | RD1-team16=[[File:Flag of Senegal.svg|20px]] Senegal | RD1-score15=3 | RD1-score16=2 | RD1-text17= | RD1-team17=[[File:Flag of Brazil.svg|20px]] Brazyliô | RD1-team18=[[File:Flag of Japan.svg|20px]] Japòńskô | RD1-score17=2 | RD1-score18=1 | RD1-text19= | RD1-team19=[[File:Flag of Ivory Coast.svg|20px]] Ùbrzég Słoniowëch Kłów | RD1-team20=[[File:Flag of Norway.svg|20px]] Norweskô | RD1-score19=1 | RD1-score20=2 | RD1-text21= | RD1-team21=[[File:Flag of Mexico.svg|20px]] Meksyk | RD1-team22=[[File:Flag of Ecuador.svg|20px]] Ekwadór | RD1-score21=2 | RD1-score22=0 | RD1-text23= | RD1-team23=[[File:Flag of England.svg|20px]] Anielskô | RD1-team24=[[File:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|20px]] DRK | RD1-score23=2 | RD1-score24=1 | RD1-text25= | RD1-team25=[[File:Flag of Argentina.svg|20px]] Argentińskô | RD1-team26=[[File:Flag of Cape Verde.svg|20px]] Cabo Verde | RD1-score25=3 | RD1-score26=2 | RD1-text27= | RD1-team27=[[File:Flag of Australia.svg|20px]] Aùstraliô | RD1-team28=[[File:Flag of Egypt.svg|20px]] Egipt | RD1-score27=1 (2) | RD1-score28=1 (4) | RD1-text29= | RD1-team29=[[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] Szwajcarskô | RD1-team30=[[File:Flag of Algeria.svg|20px]] Algerskô | RD1-score29=2 | RD1-score30=0 | RD1-text31= | RD1-team31=[[File:Flag of Colombia.svg|20px]] Kòlumbiô | RD1-team32=[[File:Flag of Ghana.svg|20px]] Ghana | RD1-score31=1 | RD1-score32=0 | RD2-text01=4 lëpińca – [[Lincoln Financial Field|Filadelfia]] | RD2-team01=[[File:Flag of Paraguay.svg|20px]] Paragwaj | RD2-team02=[[File:Flag of France.svg|20px]] Francëskô | RD2-score01=0 | RD2-score02=1 | RD2-text02=4 lëpińca – [[NRG Stadium|Houston]] | RD2-team03=[[File:Flag of Canada.svg|20px]] Kanada | RD2-team04=[[File:Flag of Morocco.svg|20px]] Marokò | RD2-score03=0 | RD2-score04=3 | RD2-text03=6 lëpińca – [[AT&T Stadium|Arlington]] | RD2-team05=[[File:Flag of Portugal.svg|20px]] Pòrtugalskô | RD2-team06=[[File:Flag of Spain.svg|20px]] Szpańskô | RD2-score05=0 | RD2-score06=1 | RD2-text04=7 lëpińca – [[CenturyLink Field|Seattle]] | RD2-team07=[[File:Flag of USA.svg|20px]] USA | RD2-team08=[[File:Flag of Belgium.svg|20px]] Belgiô | RD2-score07=1 | RD2-score08=4 | RD2-text05=5 lëpińca – [[MetLife Stadium|East Rutherford]] | RD2-team09=[[File:Flag of Brazil.svg|20px]] Brazyliô | RD2-team10=[[File:Flag of Norway.svg|20px]] Norweskô | RD2-score09=1 | RD2-score10=2 | RD2-text06=6 lëpińca – [[Estadio Azteca|Meksyk]] | RD2-team11=[[File:Flag of Mexico.svg|20px]] Meksyk | RD2-team12=[[File:Flag of England.svg|20px]] Anielskô | RD2-score11=2 | RD2-score12=3 | RD2-text07=7 lëpińca – [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta]] | RD2-team13=[[File:Flag of Argentina.svg|20px]] Argentińskô | RD2-team14=[[File:Flag of Egypt.svg|20px]] Egipt | RD2-score13=3 | RD2-score14=2 | RD2-text08=7 lëpińca – [[BC Place Stadium|Vancouver]] | RD2-team15=[[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] Szwajcarskô | RD2-team16=[[File:Flag of Colombia.svg|20px]] Kòlumbiô | RD2-score15=0 (4) | RD2-score16=0 (3) | RD3-text01=9 lëpińca – [[Gillette Stadium|Foxborough]] | RD3-team01=[[File:Flag of Morocco.svg|20px]] Marokò | RD3-team02=[[File:Flag of France.svg|20px]] Francëskô | RD3-score01=0 | RD3-score02=2 | RD3-text02=10 lëpińca – [[SoFi Stadium|Inglewood]] | RD3-team03=[[File:Flag of Spain.svg|20px]] Szpańskô | RD3-team04=[[File:Flag of Belgium.svg|20px]] Belgiô | RD3-score03= | RD3-score04= | RD3-text03=11 lëpińca – [[Hard Rock Stadium|Miami Gardens]] | RD3-team05=[[File:Flag of Norway.svg|20px]] Norweskô | RD3-team06=[[File:Flag of England.svg|20px]] Anielskô | RD3-score05= | RD3-score06= | RD3-text04=12 lëpińca – [[Arrowhead Stadium|Kansas City]] | RD3-team07=[[File:Flag of Argentina.svg|20px]] Argentińskô | RD3-team08=[[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] Szwajcarskô | RD3-score07= | RD3-score08= | RD4-text01=14 lëpińca – [[AT&T Stadium|Arlington]] | RD4-team01=[[File:Flag of France.svg|20px]] Francëskô | RD4-team02=Dobiwca meczu 98 | RD4-score01= | RD4-score02= | RD4-text02=15 lëpińca – [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta]] | RD4-team03=Dobiwca meczu 99 | RD4-team04=Dobiwca meczu 100 | RD4-score03= | RD4-score04= | RD5-text01=19 lëpińca – [[MetLife Stadium|East Rutherford]] | RD5-team01=Dobiwca meczu 101 | RD5-team02=Dobiwca meczu 102 | RD5-score01= | RD5-score02= | RD5b-text01=18 lëpińca – [[Hard Rock Stadium|Miami Gardens]] | RD5b-team01=Przerżnóny meczu 101 | RD5b-team02=Przerżnóny meczu 102 | RD5b-score01= | RD5b-score02= }} === 1/16 finału === {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 73 | data = 28 czerwińca 2026, 21:00 | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Pôłniowô Afrika | fana1 = RSA | wënik1 = 0 | druzyna2 = Kanada | fana2 = Canada | wënik2 = 1 | gòle2 = Eustáquio 90+2 | òbzérôczë = 69 237 | sãdza = João Pinheiro }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 74 | data = 29 czerwińca 2026, 19:00 | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Brazyliô | fana1 = Brazil | wënik1 = 2 | druzyna2 = Japòńskô | fana2 = Japan | wënik2 = 1 | gòle1 = Casemiro 56’, Martinelli 90+5 | gòle2 = Sano 29’ | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Maurizio Mariani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 75 | data = 29 czerwińca 2026, 22:30 | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Niemieckô | fana1 = Germany | wënik1 = 1 | druzyna2 = Paragwaj | fana2 = Paraguay | wënik2 = 1 | karné = 3-4 | gòle1 = Havertz 54’ | gòle2 = Enciso 42’ | òbzérôczë = 63 945 | sãdza = Jalal Jayed }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 76 | data = 30 czerwińca 2026, 03:00 | stadión = Estadio BBVA, Monterrey | druzyna1 = Niderlandzkô | fana1 = Netherlands | wënik1 = 1 | gòle1 = Gakpo 72’ | druzyna2 = Marokò | fana2 = Morocco | wënik2 = 1 | karné = 2-3 | gòle2 = Diop 90+1 | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Wilton Sampaio }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 77 | data = 30 czerwińca 2026, 19:00 | stadión = AT&T Stadium, Arlington | druzyna1 = Ùbrzég Słoniowëch Kłów | fana1 = Ivory Coast | wënik1 = 1 | gòle1 = Diallo 74’ | druzyna2 = Norweskô | fana2 = Norway | wënik2 = 2 | gòle2 = Nusa 39’, Haaland 86’ | òbzérôczë = 69 665 | sãdza = Jesús Valenzuela }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 78 | data = 30 czerwińca 2026, 23:00 | stadión = MetLife Stadium, East Rutherford | druzyna1 = Francëskô | fana1 = France | wënik1 = 3 | druzyna2 = Szwédzkô | fana2 = Sweden | wënik2 = 0 | gòle1 = Mbappé 45’, 74’; Barcola 53’ | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Danny Makkelie }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 79 | data = 1 lëpińca 2026, 03:00 | stadión = Estadio Azteca, Meksyk | druzyna1 = Meksyk | fana1 = Mexico | wënik1 = 2 | druzyna2 = Ekwadór | fana2 = Ecuador | wënik2 = 0 | gòle1 = Quiñones 22’, Jiménez 31’ | òbzérôczë = 80 824 | sãdza = Slavko Vinčić }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 80 | data = 1 lëpińca 2026, 18:00 | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Anielskô | fana1 = England | wënik1 = 2 | druzyna2 = Demòkraticznô Repùblika Kònga | fana2 = Democratic Republic of the Congo | wënik2 = 1 | gòle1 = Kane 75’, 86’ | gòle2 = Cipenga 7’ | òbzérôczë = 68 239 | sãdza = Adham Makhadmeh }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 81 | data = 1 lëpińca 2026, 22:00 | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = Belgiô | fana1 = Belgium | wënik1 = 3 | gòle1 = Lukaku 86’; Tielemans 89’, 120+5' | druzyna2 = Senegal | fana2 = Senegal | wënik2 = 2 | gòle2 = Diarra 24’, Sarr 51’ | òbzérôczë = 66 925 | sãdza = Said Martínez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 82 | data = 2 lëpińca 2026, 02:00 | stadión = Levi’s Stadium, Santa Clara | druzyna1 = USA | fana1 = USA | wënik1 = 2 | gòle1 = Balogun 78’, Tillman 82' | druzyna2 = Bòsniô a Hercegòwina | fana2 = Bosnia and Herzegovina | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 827 | sãdza = Raphael Claus }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 83 | data = 2 lëpińca 2026, 22:00 | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Szpańskô | fana1 = Spain | wënik1 = 3 | gòle1 = Oyarzabal 36', 89'; Porro 66' | druzyna2 = Aùstriackô | fana2 = Austria | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 70 492 | sãdza = Glenn Nyberg }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 84 | data = 2 lëpińca 2026, 18:00 | stadión = GEHA Field at Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Pòrtugalskô | fana1 = Portugal | wënik1 = 2 | gòle1 = Cristiano Ronaldo 68' (k.), Gonçalo Ramos 90+4' | druzyna2 = Chòrwackô | fana2 = Croatia | wënik2 = 1 | gòle2 = Perišić 41' | òbzérôczë = 43 036 | sãdza = Espen Eskas }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 85 | data = 3 lëpińca 2026, 02:00 | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Szwajcarskô | fana1 = Switzerland | wënik1 = 2 | gòle1 = Embolo 10'; Ndoye 46' | druzyna2 = Algerskô | fana2 = Algeria | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Yael Falcon Perez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 86 | data = 3 lëpińca 2026, 20:00 | stadión = AT&T Stadium, Arlington | druzyna1 = Aùstraliô | fana1 = Australia | wënik1 = 1 | druzyna2 = Egipt | fana2 = Egypt | wënik2 = 1 | karné = 2-4 | gòle1 = Hany 55' | gòle2 = Ashour 13' | òbzérôczë = 70 244 | sãdza = Gustavo Tejera }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 87 | data = 3 lëpińca 2026, 22:00 | stadión = Hard Rock Stadium, Miami Gardens | druzyna1 = Argentińskô | fana1 = Argentina | wënik1 = 3 | gòle1 = Messi 29'; Lautaro Martínez 92'; Diney 111' | druzyna2 = Cabo Verde | fana2 = Cape Verde | wënik2 = 2 | gòle2 = D. Duarte 59'; Lopes Cabral 103' | òbzérôczë = 64 478 | sãdza = Drew Fischer }} <br> ------- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 88 | data = 4 lëpińca 2026, 02:30 | stadión = GEHA Field at Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Kòlumbiô | fana1 = Colombia | wënik1 = 1 | gòle1 = J. Arias 14' | druzyna2 = Ghana | fana2 = Ghana | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 69 045 | sãdza = Clément Turpin }} === 1/8 finału === {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 89 | data = 4 lëpińca 2026, 13:00 | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Kanada | fana1 = Canada | wënik1 = 0 | druzyna2 = Marokò | fana2 = Morocco | wënik2 = 3 | gòle2 = Ounahi 50’, 82’; Rahimi 90+8’ | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Michael Oliver }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 90 | data = 4 lëpińca 2026, 21:00 | stadión = MetLife Stadium, East Rutherford | druzyna1 = Paragwaj | fana1 = Paraguay | wënik1 = 0 | druzyna2 = Francëskô | fana2 = France | wënik2 = 1 | gòle2 = Mbappé 70' (k.) | òbzérôczë = 68 324 | sãdza = Ilgiz Tantashev }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 91 | data = 5 lëpińca 2026, 22:00 | stadión = Lincoln Financial Field, Philadelphia | druzyna1 = Brazyliô | fana1 = Brazil | wënik1 = 1 | gòle1 = Neymar 90+10' | druzyna2 = Norweskô | fana2 = Norway | wënik2 = 2 | gòle2 = Haaland 79', 90' | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Ismail Elfath }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 92 | data = 6 lëpińca 2026, 02:00 | stadión = Estadio Azteca, Meksyk | druzyna1 = Meksyk | fana1 = Mexico | wënik1 = 2 | gòle1 = Quiñones 42'; Jiménez 69' | druzyna2 = Anielskô | fana2 = England | wënik2 = 3 | gòle2 = Bellingham 36', 38'; Kane 60' | òbzérôczë = 80 824 | sãdza = Alireza Faghani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 93 | data = 6 lëpińca 2026, 20:00 | stadión = AT&T Stadium, Arlington | druzyna1 = Pòrtugalskô | fana1 = Portugal | wënik1 = 0 | druzyna2 = Szpańskô | fana2 = Spain | wënik2 = 1 | gòle2 = Merino 90+1' | òbzérôczë = 70 649 | sãdza = Anthony Taylor }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 94 | data = 6 lëpińca 2026, 23:00 | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = USA | fana1 = USA | wënik1 = 1 | druzyna2 = Belgiô | fana2 = Belgium | wënik2 = 4 | gòle1 = Tillman 31' | gòle2 = De Ketelaere 9', 33'; Vanaken 57'; Lukaku 90+3' | òbzérôczë = 66 925 | sãdza = Adham Makhadmeh }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 95 | data = 7 lëpińca 2026, 20:00 | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Argentińskô | fana1 = Argentina | wënik1 = 3 | gòle1 = Romero 79', Messi 83', Fernández 90+2' | druzyna2 = Egipt | fana2 = Egypt | wënik2 = 2 | gòle2 = Ibrahim 15', Ziko 67' | òbzérôczë = 68 239 | sãdza = François Letexier }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 96 | data = 7 lëpińca 2026, 23:00 | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Szwajcarskô | fana1 = Switzerland | wënik1 = 0 | druzyna2 = Kòlumbiô | fana2 = Colombia | wënik2 = 0 | karné = 4-3 | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Iván Barton }} === Czwircfinałë === {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 97 | data = 10 lëpińca 2026, 21:00 | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Francëskô | fana1 = France | wënik1 = 2 | gòle1 = Mbappé 60', Dembélé 66' | druzyna2 = Marokò | fana2 = Morocco | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 63 811 | sãdza = Facundo Tello }} <br> '''Bôczënk:''' infòrmacje zrzeszoné z pòstãpnyma zéńdzeniama mdą aktualizowóné na bieżąco. == Finał == Finał òdbãdze sã [[19 lëpińca]] 2026 rokù na stadionie ''MetLife Stadium'' w East Rutherford (aglomeracjô [[Nowi Jork|Nowégò Jorkù]]). == Òbaczë téż == {{#categorytree:Nożnô bala|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nożnô bala]] 49x8sulyveigulixen5lzlnyrckjytb 10 13184 206174 205267 2026-07-10T00:10:48Z HaxelKaszëba 17492 206174 wikitext text/x-wiki <div class="infobox-container" style="display: block;"> {| class="wikitable" style="width:100%; max-width:22em; float:right; clear:right; margin:0 0 1em 1em; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); background-color: var(--background-color-base, #ffffff); font-size:88%; line-height:1.4; color: var(--color-base, #202122); border-collapse:collapse; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05);" |- ! colspan="2" style="background: linear-gradient(var(--background-color-neutral, #f8f9fa), var(--background-color-neutral-subtle, #eaecf0)); color: var(--color-base, #202122); font-size:130%; font-weight:bold; text-align:center; padding:0.6em; border-bottom:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | {{{pòzwa|}}} |- | colspan="2" style="text-align:center; padding:10px; background-color: var(--background-color-base, #ffffff);" | [[Òbrôzk:{{{òbrôzk|}}}|200px]] |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Data | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | {{{data|}}} |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Gòspòdarze | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | {{{gòspòdôrzë|}}} |- ! colspan="2" style="background-color: var(--background-color-error-subtle, #f8d7da); color: var(--color-error, #b32424); text-align:center; padding:6px; font-weight:bold; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Statisticzi turniéru |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Reprezentacje | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | {{{reprezentacje|—}}} |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Stadiónë | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | {{{stadiónë|—}}} |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Mecze | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | {{{mecze|—}}} |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Gòle | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | {{{gòle|—}}} |- ! colspan="2" style="background-color: var(--background-color-progressive-subtle, #e6f0ff); color: var(--color-progressive, #3366cc); text-align:center; padding:6px; font-weight:bold; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Kôrta Turniéru |- | colspan="2" style="text-align:center; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | [[File:2026_world_cup_qualification_map.svg|220px|alt=Kôrta kwalifikacje MS 2026]] <div style="font-size:85%; text-align:left; padding:6px; color: var(--color-base, #202122);"> '''Legeńda:'''<br> 🟦 Reprezentacje zakwalifikòwóné<br> 🟨 Reprezentacje niezakwalifikòwóné<br> ⬛ Wëcopóné / zawieszoné<br> ⬜ Niezrzeszoné z FIFA </div> |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Méster | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | {{#if:{{{méster|}}} | {{{méster}}} | — }} |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | 2. plac | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | {{#if:{{{drëdżi plac|}}} | {{{drëdżi plac}}} | — }} |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | 3. plac | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | {{#if:{{{trzecy plac|}}} | {{{trzecy plac}}} | — }} |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Ùszłô edicjô | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | {{{ùszłô|}}} |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Pòstãpnô edicjô | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | {{{pòstãpnô|}}} {{#if:{{{aktualné|}}} | <br><small style="color: var(--color-success, #14866d); font-weight: bold;">(AKTUALNÔ EDICJÔ)</small> }} |} </div> aotvylv3c8u4kb4lbr0hknomr7z2r10 206177 206174 2026-07-10T00:12:51Z HaxelKaszëba 17492 206177 wikitext text/x-wiki <div class="infobox-container" style="display: block;"> {| class="wikitable" style="width:100%; max-width:22em; float:right; clear:right; margin:0 0 1em 1em; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); background-color: var(--background-color-base, #ffffff); font-size:88%; line-height:1.4; border-collapse:collapse; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05);" |- ! colspan="2" style="background: linear-gradient(var(--background-color-neutral, #f8f9fa), var(--background-color-neutral-subtle, #eaecf0)); color: var(--color-base, #202122); font-size:130%; font-weight:bold; text-align:center; padding:0.6em 0.6em 0.2em 0.6em;" | {{{pòzwa|}}} {{#if:{{{aktualné|}}} | <br><span style="color: var(--color-success, #14866d); font-size: 65%; font-weight: bold; display: block; margin-top: 5px;">(AKTUALNÔ EDICJÔ)</span> }} |- | colspan="2" style="text-align:center; padding:10px; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | [[Òbrôzk:{{{òbrôzk|}}}|200px]] |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); width:40%;" | Data | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | {{{data|}}} |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Gòspòdarze | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | {{{gòspòdôrzë|}}} |- ! colspan="2" style="background-color: var(--background-color-error-subtle, #f8d7da); color: var(--color-error, #b32424); text-align:center; padding:6px; font-weight:bold; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Statisticzi turniéru |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Reprezentacje | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | {{{reprezentacje|—}}} |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Stadiónë | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | {{{stadiónë|—}}} |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Mecze | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | {{{mecze|—}}} |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Gòle | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | {{{gòle|—}}} |- ! colspan="2" style="background-color: var(--background-color-progressive-subtle, #e6f0ff); color: var(--color-progressive, #3366cc); text-align:center; padding:6px; font-weight:bold; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Kôrta Turniéru |- | colspan="2" style="text-align:center; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | [[File:2026_world_cup_qualification_map.svg|220px|alt=Kôrta kwalifikacje MS 2026]] <div style="font-size:85%; text-align:left; padding:6px; color: var(--color-base, #202122);"> '''Legeńda:'''<br> 🟦 Reprezentacje zakwalifikòwóné<br> 🟨 Reprezentacje niezakwalifikòwóné<br> ⬛ Wëcopóné / zawieszoné<br> ⬜ Niezrzeszoné z FIFA </div> |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Méster | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | {{#if:{{{méster|}}} | {{{méster}}} | — }} |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | 2. plac | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | {{#if:{{{drëdżi plac|}}} | {{{drëdżi plac}}} | — }} |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | 3. plac | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | {{#if:{{{trzecy plac|}}} | {{{trzecy plac}}} | — }} |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Ùszłô edicjô | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | {{{ùszłô|}}} |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Pòstãpnô edicjô | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | {{{pòstãpnô|}}} |} </div> 23ucm7ixbka99q13jmju3ulamj5vpjn 206183 206177 2026-07-10T00:15:59Z HaxelKaszëba 17492 206183 wikitext text/x-wiki <div style="width:100%; max-width:22em; float:right; clear:right; margin:0 0 1em 1em; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05);"> {| class="wikitable" style="width:100%; margin:0; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); background-color: var(--background-color-base, #ffffff); font-size:88%; line-height:1.4; border-collapse:collapse;" |- ! colspan="2" style="background: linear-gradient(var(--background-color-neutral, #f8f9fa), var(--background-color-neutral-subtle, #eaecf0)); color: var(--color-base, #202122); font-size:130%; font-weight:bold; text-align:center; padding:0.6em 0.6em 0.2em 0.6em; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | {{{pòzwa|}}} {{#if:{{{aktualné|}}} | <br><span style="color: var(--color-success, #14866d); font-size: 65%; font-weight: bold; display: block; margin-top: 5px;">(AKTUALNÔ EDICJÔ)</span> }} |- | colspan="2" style="text-align:center; padding:10px; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | [[Òbrôzk:{{{òbrôzk|}}}|200px]] |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); width:40%;" | Data | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | <span style="color: var(--color-base, #202122); margins: 0;">{{{data|}}}</span> |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Gòspòdarze | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | <span style="color: var(--color-base, #202122); margins: 0;">{{{gòspòdôrzë|}}}</span> |- ! colspan="2" style="background-color: var(--background-color-error-subtle, #f8d7da); color: var(--color-error, #b32424); text-align:center; padding:6px; font-weight:bold; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Statisticzi turniéru |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Reprezentacje | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | <span style="color: var(--color-base, #202122); margins: 0;">{{{reprezentacje|—}}}</span> |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Stadiónë | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | <span style="color: var(--color-base, #202122); margins: 0;">{{{stadiónë|—}}}</span> |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Mecze | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | <span style="color: var(--color-base, #202122); margins: 0;">{{{mecze|—}}}</span> |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Gòle | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | <span style="color: var(--color-base, #202122); margins: 0;">{{{gòle|—}}}</span> |- ! colspan="2" style="background-color: var(--background-color-progressive-subtle, #e6f0ff); color: var(--color-progressive, #3366cc); text-align:center; padding:6px; font-weight:bold; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Kôrta Turniéru |- | colspan="2" style="text-align:center; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | [[File:2026_world_cup_qualification_map.svg|220px|alt=Kôrta kwalifikacje MS 2026]] <div style="font-size:85%; text-align:left; padding:6px; color: var(--color-base, #202122);"> '''Legeńda:'''<br> 🟦 Reprezentacje zakwalifikòwóné<br> 🟨 Reprezentacje niezakwalifikòwóné<br> ⬛ Wëcopóné / zawieszoné<br> ⬜ Niezrzeszoné z FIFA </div> |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Méster | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | <span style="color: var(--color-base, #202122); margins: 0;">{{#if:{{{méster|}}} | {{{méster}}} | — }}</span> |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | 2. plac | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | <span style="color: var(--color-base, #202122); margins: 0;">{{#if:{{{drëdżi plac|}}} | {{{drëdżi plac}}} | — }}</span> |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | 3. plac | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | <span style="color: var(--color-base, #202122); margins: 0;">{{#if:{{{trzecy plac|}}} | {{{trzecy plac}}} | — }}</span> |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Ùszłô edicjô | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | {{{ùszłô|}}} |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Pòstãpnô edicjô | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | {{{pòstãpnô|}}} |} </div> gc2pojjfs9v2ziebzumb603f549tvrn 206187 206183 2026-07-10T00:17:24Z HaxelKaszëba 17492 206187 wikitext text/x-wiki <div style="width:100%; max-width:22em; float:right; clear:right; margin:0 0 1em 1em; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05);"> {| class="wikitable" style="width:100%; margin:0; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); background-color: var(--background-color-base, #ffffff); font-size:88%; line-height:1.4; border-collapse:collapse;" |- ! colspan="2" style="background: linear-gradient(var(--background-color-neutral, #f8f9fa), var(--background-color-neutral-subtle, #eaecf0)); color: var(--color-base, #202122); font-size:130%; font-weight:bold; text-align:center; padding:0.6em 0.6em 0.2em 0.6em; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | {{{pòzwa|}}} {{#if:{{{aktualné|}}} | <br><span style="color: var(--color-success, #14866d); font-size: 65%; font-weight: bold; display: block; margin-top: 5px;">(AKTUALNÔ EDICJÔ)</span> }} |- | colspan="2" style="text-align:center; padding:10px; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | [[Òbrôzk:{{{òbrôzk|}}}|200px]] |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); width:40%;" | Data | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | <span style="color: var(--color-base, #202122); font-weight: normal;">{{{data|}}}</span> |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Gòspòdarze | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | <span style="color: var(--color-progressive, #3366cc); font-weight: normal;">{{{gòspòdôrzë|}}}</span> |- ! colspan="2" style="background-color: var(--background-color-error-subtle, #f8d7da); color: var(--color-error, #b32424); text-align:center; padding:6px; font-weight:bold; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Statisticzi turniéru |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Reprezentacje | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | <span style="color: var(--color-base, #202122); font-weight: normal;">{{{reprezentacje|—}}}</span> |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Stadiónë | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | <span style="color: var(--color-base, #202122); font-weight: normal;">{{{stadiónë|—}}}</span> |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Mecze | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | <span style="color: var(--color-base, #202122); font-weight: normal;">{{{mecze|—}}}</span> |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Gòle | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | <span style="color: var(--color-base, #202122); font-weight: normal;">{{{gòle|—}}}</span> |- ! colspan="2" style="background-color: var(--background-color-progressive-subtle, #e6f0ff); color: var(--color-progressive, #3366cc); text-align:center; padding:6px; font-weight:bold; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Kôrta Turniéru |- | colspan="2" style="text-align:center; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | [[File:2026_world_cup_qualification_map.svg|220px|alt=Kôrta kwalifikacje MS 2026]] <div style="font-size:85%; text-align:left; padding:6px; color: var(--color-base, #202122);"> '''Legeńda:'''<br> 🟦 Reprezentacje zakwalifikòwóné<br> 🟨 Reprezentacje niezakwalifikòwóné<br> ⬛ Wëcopóné / zawieszoné<br> ⬜ Niezrzeszoné z FIFA </div> |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Méster | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | <span style="color: var(--color-progressive, #3366cc); font-weight: normal;">{{#if:{{{méster|}}} | {{{méster}}} | — }}</span> |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | 2. plac | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | <span style="color: var(--color-progressive, #3366cc); font-weight: normal;">{{#if:{{{drëdżi plac|}}} | {{{drëdżi plac}}} | — }}</span> |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | 3. plac | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | <span style="color: var(--color-progressive, #3366cc); font-weight: normal;">{{#if:{{{trzecy plac|}}} | {{{trzecy plac}}} | — }}</span> |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Ùszłô edicjô | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | <span style="color: var(--color-progressive, #3366cc);">{{{ùszłô|}}}</span> |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Pòstãpnô edicjô | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | <span style="color: var(--color-progressive, #3366cc);">{{{pòstãpnô|}}}</span> |} </div> gt1p4kjro3tzpxqu9khxm3e17sw6hc6 206195 206187 2026-07-10T00:20:25Z HaxelKaszëba 17492 206195 wikitext text/x-wiki <div style="width:100%; max-width:22em; float:right; clear:right; margin:0 0 1em 1em; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05);"> {| class="wikitable" style="width:100%; margin:0; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); background-color: var(--background-color-base, #ffffff); font-size:88%; line-height:1.4; border-collapse:collapse;" |- ! colspan="2" style="background: linear-gradient(var(--background-color-neutral, #f8f9fa), var(--background-color-neutral-subtle, #eaecf0)); color: var(--color-base, #202122); font-size:130%; font-weight:bold; text-align:center; padding:0.6em 0.6em 0.2em 0.6em; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | {{{pòzwa|}}} {{#if:{{{aktualné|}}} | <br><span style="color: var(--color-success, #14866d); font-size: 65%; font-weight: bold; display: block; margin-top: 5px;">(AKTUALNÔ EDICJÔ)</span> }} |- | colspan="2" style="text-align:center; padding:10px; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | [[Òbrôzk:{{{òbrôzk|}}}|200px]] |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); width:40%;" | Data | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px;" | <div class="mw-parser-output" style="color: var(--color-base, #202122); display:inline;">{{{data|}}}</div> |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Gòspòdarze | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px;" | <div class="mw-parser-output" style="color: var(--color-base, #202122); display:inline;">{{{gòspòdôrzë|}}}</div> |- ! colspan="2" style="background-color: var(--background-color-error-subtle, #f8d7da); color: var(--color-error, #b32424); text-align:center; padding:6px; font-weight:bold; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Statisticzi turniéru |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Reprezentacje | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px;" | <div class="mw-parser-output" style="color: var(--color-base, #202122); display:inline;">{{{reprezentacje|—}}}</div> |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Stadiónë | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px;" | <div class="mw-parser-output" style="color: var(--color-base, #202122); display:inline;">{{{stadiónë|—}}}</div> |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Mecze | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px;" | <div class="mw-parser-output" style="color: var(--color-base, #202122); display:inline;">{{{mecze|—}}}</div> |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Gòle | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px;" | <div class="mw-parser-output" style="color: var(--color-base, #202122); display:inline;">{{{gòle|—}}}</div> |- ! colspan="2" style="background-color: var(--background-color-progressive-subtle, #e6f0ff); color: var(--color-progressive, #3366cc); text-align:center; padding:6px; font-weight:bold; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Kôrta Turniéru |- | colspan="2" style="text-align:center; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | [[File:2026_world_cup_qualification_map.svg|220px|alt=Kôrta kwalifikacje MS 2026]] <div class="mw-parser-output" style="font-size:85%; text-align:left; padding:6px; color: var(--color-base, #202122);"> '''Legeńda:'''<br> 🟦 Reprezentacje zakwalifikòwóné<br> 🟨 Reprezentacje niezakwalifikòwóné<br> ⬛ Wëcopóné / zawieszoné<br> ⬜ Niezrzeszoné z FIFA </div> |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Méster | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px;" | <div class="mw-parser-output" style="color: var(--color-base, #202122); display:inline;">{{#if:{{{méster|}}} | {{{méster}}} | — }}</div> |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | 2. plac | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px;" | <div class="mw-parser-output" style="color: var(--color-base, #202122); display:inline;">{{#if:{{{drëdżi plac|}}} | {{{drëdżi plac}}} | — }}</div> |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | 3. plac | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px;" | <div class="mw-parser-output" style="color: var(--color-base, #202122); display:inline;">{{#if:{{{trzecy plac|}}} | {{{trzecy plac}}} | — }}</div> |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Ùszłô edicjô | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px;" | <div class="mw-parser-output" style="color: var(--color-base, #202122); display:inline;">{{{ùszłô|}}}</div> |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Pòstãpnô edicjô | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px;" | <div class="mw-parser-output" style="color: var(--color-base, #202122); display:inline;">{{{pòstãpnô|}}}</div> |} </div> mpikbf3r4amoqmjk6tbg7r5fdo24fku 206201 206195 2026-07-10T00:21:48Z HaxelKaszëba 17492 206201 wikitext text/x-wiki <div style="width:100%; max-width:22em; float:right; clear:right; margin:0 0 1em 1em; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05);"> {| class="wikitable" style="width:100%; margin:0; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); background-color: var(--background-color-base, #ffffff); font-size:88%; line-height:1.4; border-collapse:collapse;" |- ! colspan="2" style="background: linear-gradient(var(--background-color-neutral, #f8f9fa), var(--background-color-neutral-subtle, #eaecf0)); color: var(--color-base, #202122); font-size:130%; font-weight:bold; text-align:center; padding:0.6em 0.6em 0.2em 0.6em; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | {{{pòzwa|}}} {{#if:{{{aktualné|}}} | <br><span style="color: var(--color-success, #14866d); font-size: 65%; font-weight: bold; display: block; margin-top: 5px;">(AKTUALNÔ EDICJÔ)</span> }} |- | colspan="2" style="text-align:center; padding:10px; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | [[Òbrôzk:{{{òbrôzk|}}}|200px]] |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); width:40%;" | Data | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | {{{data|}}} |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Gòspòdarze | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px;" | {{{gòspòdôrzë|}}} |- ! colspan="2" style="background-color: var(--background-color-error-subtle, #f8d7da); color: var(--color-error, #b32424); text-align:center; padding:6px; font-weight:bold; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Statisticzi turniéru |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Reprezentacje | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | {{{reprezentacje|—}}} |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Stadiónë | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | {{{stadiónë|—}}} |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Mecze | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | {{{mecze|—}}} |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Gòle | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | {{{gòle|—}}} |- ! colspan="2" style="background-color: var(--background-color-progressive-subtle, #e6f0ff); color: var(--color-progressive, #3366cc); text-align:center; padding:6px; font-weight:bold; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Kôrta Turniéru |- | colspan="2" style="text-align:center; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | [[File:2026_world_cup_qualification_map.svg|220px|alt=Kôrta kwalifikacje MS 2026]] <div style="font-size:85%; text-align:left; padding:6px; color: var(--color-base, #202122);"> '''Legeńda:'''<br> 🟦 Reprezentacje zakwalifikòwóné<br> 🟨 Reprezentacje niezakwalifikòwóné<br> ⬛ Wëcopóné / zawieszoné<br> ⬜ Niezrzeszoné z FIFA </div> |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Méster | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px;" | {{#if:{{{méster|}}} | {{{méster}}} | — }} |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | 2. plac | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px;" | {{#if:{{{drëdżi plac|}}} | {{{drëdżi plac}}} | — }} |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | 3. plac | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px;" | {{#if:{{{trzecy plac|}}} | {{{trzecy plac}}} | — }} |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Ùszłô edicjô | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px;" | {{{ùszłô|}}} |- ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Pòstãpnô edicjô | style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px;" | {{{pòstãpnô|}}} |} </div> 1t6pq0k8r5payno6dadlfrdeh7jiowh 206218 206201 2026-07-10T00:28:08Z HaxelKaszëba 17492 UWAGA! Zastąpienie treści hasła bardzo krótkim tekstem: „{{#invoke:Spòrtowi Turniér Infobox|render}}” 206218 wikitext text/x-wiki {{#invoke:Spòrtowi Turniér Infobox|render}} 93tetcpm42ge2l4sx9kyzhmgz2kex6m 0 13198 205619 205596 2026-07-09T13:31:26Z Iketsi 3254 /* Przikładë */ + 205619 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:AntennaPod icon.svg|mały|AntennaPod]] '''Podcast''' – fòrma wiadomòscë w [[Internet|internece]]. == Przikładë == * [[Perspectiva Kaszëbskô|Perspectiva Kaszëbskô – Artur Jablonsczi]] * [https://web.archive.org/web/20260709132205/https://radiokaszebe.pl/podcasts/rozmowa-do-poludnia-klapre-e-pludre-136/magdalena-kobiela-kaszubski-w-social-mediach-846 Rozmowa Do południa - Klaprë ë Pludrë – Magdalena Kobiela: Kaszubski w social mediach] * https://radiokaszebe.pl/news/kaszubski-na-tiktoku-magda-kobiela-promuje-jezyk-i-makijaz-747 * [https://radiokaszebe.pl/podcasts/kaszubski-w-rytmie-beauty-magda-kobiela-o-pasji-makijazu-223 Rozmowa Na Widnikù Kaszëbë – Kaszubski w rytmie "beauty" – Magda Kobiela o pasji makijażu] == Òbaczë téż == * [[Mùzyka]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|kErt6q40NNw|Kaszëbskô Paradnica. Podcast o Kaszubach. Odcinek 1 - Kaszuby w reportażu {{!}} Otwarty IKM}} * {{YouTube|VoupJ3hABmw|Kaszëbskô Paradnica. Podcast o Kaszubach. Odcinek 2 - Martyna Bunda – Kaszubski w literaturze}} * {{YouTube|I9r54VuvLnQ|Kaszëbskô Paradnica. Podcast o Kaszubach. Odcinek 3 - Kaszubski kosmos w literaturze {{!}} Otwarty IKM}} * {{YouTube|H09tatSeVk4|Kaszëbskô Paradnica. Podcast o Kaszubach. Odcinek 4 - Przełamać tabu. Rozmowa z Katarzyną Włodkowską}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòdkastë| ]] 91xrs08c7wnzx1vsvfjf5p7bhsfikvf 10 13219 206168 204066 2026-07-10T00:06:00Z HaxelKaszëba 17492 206168 wikitext text/x-wiki <div style=" width:100%; max-width:700px; margin:auto; border:1px solid var(--border-color-base, #aaa); border-radius:8px; overflow:hidden; font-family:Arial; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122); "> {| class="fùsbalowi mecz" style="width:100%; border-collapse:collapse; text-align:center;" |- | colspan="3" style="font-size:85%; text-align:left; padding:6px; background-color: var(--background-color-neutral, #f2f2f2); color: var(--color-base, #202122);" | '''{{{etap|}}}''' {{!}} {{{data|}}} {{!}} {{{stadión|}}} |- | style="width:40%; text-align:right; padding:8px;" | [[File:Flag of {{{fana1|}}}.svg|20px]] {{{druzyna1|}}} <br> <span style="font-size:70%; line-height:1.2;"> {{{gòle1|}}} </span> | style="width:20%; font-size:130%; font-weight:bold;" | {{{wënik1|–}}} : {{{wënik2|–}}} {{#if:{{{karné|}}}|<br /><small>k. {{{karné}}}</small>|}} | style="width:40%; text-align:left; padding:8px;" | [[File:Flag of {{{fana2|}}}.svg|20px]] {{{druzyna2|}}} <br> <span style="font-size:70%; line-height:1.2;"> {{{gòle2|}}} </span> |- | colspan="3" style="font-size:80%; text-align:left; padding:6px;" | Òbzérôczë: {{{òbzérôczë|–}}} {{!}} Sãdza: {{{sãdza|–}}} |} </div> s9rube12qw7b3duvhn4nxealmnsr7dc 828 13234 206163 204381 2026-07-09T23:56:13Z HaxelKaszëba 17492 206163 Scribunto text/plain local p = {} local function getNumber(a, key) return tonumber(a[key]) or 0 end function p.render(frame) local a = frame.args local teams = {} for i = 1, 4 do table.insert(teams, { name = a[i] or "", pkt = getNumber(a, i.."pkt"), m = a[i.."m"] or "", w = a[i.."w"] or "", r = a[i.."r"] or "", p = a[i.."p"] or "", gp = a[i.."g+"] or "", gm = a[i.."g-"] or "", dg = a[i.."rg"] or "" }) end table.sort(teams, function(x, y) return x.pkt > y.pkt end) local advance = tonumber(a.advance) or 2 local function row(i, t) local style = "" if i <= advance then style = ' style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-success, #14866d); font-weight:bold;"' end return string.format([[ <tr%s> <td>%d</td> <td style="text-align:left;">%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> </tr> ]], style, i, t.name, t.pkt, t.m, t.w, t.r, t.p, t.gp, t.gm, t.dg ) end local rows = "" for i, t in ipairs(teams) do rows = rows .. row(i, t) end return string.format([[ <table class="wikitable" style="width:100%%; text-align:center; font-family:system-ui, Arial;"> <tr> <th colspan="10">%s</th> </tr> <tr> <th>M.</th> <th>Reprezentacjô</th> <th>Pkt</th> <th>M</th> <th>W</th> <th>R</th> <th>P</th> <th>+</th> <th>–</th> <th>±</th> </tr> %s </table> ]], a.group or "Grëpa A", rows ) end return p 2rwlnillw2oroxi5080262s6e0klpo0 206164 206163 2026-07-09T23:58:12Z HaxelKaszëba 17492 206164 Scribunto text/plain local p = {} local function getNumber(a, key) return tonumber(a[key]) or 0 end function p.render(frame) local a = frame.args local teams = {} for i = 1, 4 do table.insert(teams, { name = a[i] or "", pkt = getNumber(a, i.."pkt"), m = a[i.."m"] or "", w = a[i.."w"] or "", r = a[i.."r"] or "", p = a[i.."p"] or "", gp = a[i.."g+"] or "", gm = a[i.."g-"] or "", dg = a[i.."rg"] or "" }) end table.sort(teams, function(x, y) return x.pkt > y.pkt end) local advance = tonumber(a.advance) or 2 local function row(i, t) local style = "" if i <= advance then style = ' style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); font-weight:bold;"' end return string.format([[ <tr%s> <td>%d</td> <td style="text-align:left;">%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> </tr> ]], style, i, t.name, t.pkt, t.m, t.w, t.r, t.p, t.gp, t.gm, t.dg ) end local rows = "" for i, t in ipairs(teams) do rows = rows .. row(i, t) end return string.format([[ <table class="wikitable" style="width:100%%; text-align:center; font-family:system-ui, Arial;"> <tr> <th colspan="10">%s</th> </tr> <tr> <th>M.</th> <th>Reprezentacjô</th> <th>Pkt</th> <th>M</th> <th>W</th> <th>R</th> <th>P</th> <th>+</th> <th>–</th> <th>±</th> </tr> %s </table> ]], a.group or "Grëpa A", rows ) end return p bq5xnrwrn1apf5vjhfygqil01frxe1k 206165 206164 2026-07-10T00:00:01Z HaxelKaszëba 17492 206165 Scribunto text/plain local p = {} local function getNumber(a, key) return tonumber(a[key]) or 0 end function p.render(frame) local a = frame.args local teams = {} for i = 1, 4 do table.insert(teams, { name = a[i] or "", pkt = getNumber(a, i.."pkt"), m = a[i.."m"] or "", w = a[i.."w"] or "", r = a[i.."r"] or "", p = a[i.."p"] or "", gp = a[i.."g+"] or "", gm = a[i.."g-"] or "", dg = a[i.."rg"] or "" }) end table.sort(teams, function(x, y) return x.pkt > y.pkt end) local advance = tonumber(a.advance) or 2 local function row(i, t) local style = "" if i <= advance then style = ' style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;"' end return string.format([[ <tr%s> <td>%d</td> <td style="text-align:left;">%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> <td>%s</td> </tr> ]], style, i, t.name, t.pkt, t.m, t.w, t.r, t.p, t.gp, t.gm, t.dg ) end local rows = "" for i, t in ipairs(teams) do rows = rows .. row(i, t) end return string.format([[ <table class="wikitable" style="width:100%%; text-align:center; font-family:system-ui, Arial;"> <tr> <th colspan="10">%s</th> </tr> <tr> <th>M.</th> <th>Reprezentacjô</th> <th>Pkt</th> <th>M</th> <th>W</th> <th>R</th> <th>P</th> <th>+</th> <th>–</th> <th>±</th> </tr> %s </table> ]], a.group or "Grëpa A", rows ) end return p 50c8ypsv35stg0qmb9hmg1nfo0iiw0z 828 13294 205866 205175 2026-07-09T18:23:19Z Iketsi 3254 en:Q1860 → pl:Q809 205866 Scribunto text/plain local makeUrl = require('Module:URL')._url local p = {} -- Wrapper for pcall which returns nil on failure. local function quickPcall(func) local success, result = pcall(func) if success then return result end end -- Gets the rank for a Wikidata property table. Returns 1, 0 or -1, in -- order of rank. local function getRank(prop) local rank = prop.rank if rank == 'preferred' then return 1 elseif rank == 'normal' then return 0 elseif rank == 'deprecated' then return -1 else -- No rank or undefined rank is treated as "normal". return 0 end end -- Finds whether a Wikidata property is qualified as being in English. local function isEnglish(prop) local ret = quickPcall(function () for i, lang in ipairs(prop.qualifiers.P407) do if lang.datavalue.value['numeric-id'] == 809 then return true end end return false end) return ret == true end -- Fetches the official website URL from Wikidata. local fetchWikidataUrl fetchWikidataUrl = function(qid) -- Get objects for all official sites on Wikidata. local websites = quickPcall(function () local id = qid or mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() return mw.wikibase.getAllStatements(id, 'P856') end) -- Clone the objects in case other code needs them in their original order. websites = websites and mw.clone(websites) or {} -- Add the table index to the objects in case it is needed in the sort. for i, website in ipairs(websites) do website._index = i end -- Sort the websites, first by highest rank, and then by websites in the -- English language, then by the website's original position in the -- property list. When we are done, get the URL from the highest-sorted -- object. table.sort(websites, function(ws1, ws2) local r1 = getRank(ws1) local r2 = getRank(ws2) if r1 ~= r2 then return r1 > r2 end local e1 = isEnglish(ws1) local e2 = isEnglish(ws2) if e1 ~= e2 then return e1 end return ws1._index < ws2._index end) local url = quickPcall(function () return websites[1].mainsnak.datavalue.value end) -- Cache the result so that we only do the heavy lifting once per #invoke. fetchWikidataUrl = function () return url end return url end -- Render the URL link, plus other visible output. local function renderUrl(options) if not options.url and not options.wikidataurl then if options.suppress_error then return '' end local qid = options.qid or mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() local result = '<strong class="error">' .. 'No URL found. Please specify a URL here or add one to Wikidata.' .. '</strong>' if qid then result = result.. ' [[File:OOjs UI icon edit-ltr-progressive.svg |frameless |text-top |10px |alt=Edit this at Wikidata |link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. qid .. '#P856|Edit this at Wikidata]]' end return result end local ret = {} ret[#ret + 1] = string.format( '<span class="official-website">%s</span>', makeUrl(options.url or options.wikidataurl, options.display) ) if options.wikidataurl and not options.url then local qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() if qid then ret[#ret + 1] = '[[File:OOjs UI icon edit-ltr-progressive.svg |frameless |text-top |10px |alt=Edit this at Wikidata |link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. qid .. '#P856|Edit this at Wikidata]]' end end return table.concat(ret, ' ') end -- Render the tracking category. local function renderTrackingCategory(url, wikidataurl) if mw.title.getCurrentTitle().namespace ~= 0 then return '' end local category if not url and not wikidataurl then category = 'Official website missing URL' elseif not url and wikidataurl then return '' elseif url and wikidataurl then if url:gsub('/%s*$', '') ~= wikidataurl:gsub('/%s*$', '') then category = 'Official website different in Wikidata and Wikipedia' end else category = 'Official website not in Wikidata' end return category and string.format('[[Category:%s]]', category) or '' end function p._main(args) local url = args[1] or args.URL or args.url local wikidataurl = fetchWikidataUrl(args.qid) local formattedUrl = renderUrl{ url = url, wikidataurl = wikidataurl, display = args[2] or args.name or 'Official website', qid = qid } return formattedUrl .. renderTrackingCategory(url, wikidataurl) end function p._url(args) local qid = args.qid local wikidataurl = fetchWikidataUrl(qid) local formattedUrl = renderUrl{ suppress_error = 1, wikidataurl = wikidataurl, qid = qid } local warning = "" if wikidataurl == nil then local generateWarning = require('Module:If preview')._warning warning = generateWarning({ "No official website ([[wikidata:Property:P856|P856]]) found in wikidata. Nothing will be displayed." }) end return formattedUrl .. warning end function p._both(args) local url = args[1] or args.URL or args.url local wikidataurl = fetchWikidataUrl(args.qid) local qid = args.qid or mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() local resolved = url or wikidataurl local rendered = renderUrl{ url = url, wikidataurl = wikidataurl, display = resolved, qid = qid } return 'Òficjalnô starna: ' .. rendered .. renderTrackingCategory(url, wikidataurl) end function p.main(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, { wrappers = 'Template:Òficjalnô starna' }) return p._main(args) end -- New entrypoint for Template:Official URL function p.url(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, { wrappers = 'Template:Official URL' }) return p._url(args) end function p.both(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, { wrappers = 'Template:Òficjalnô starna' }) return p._both(args) end return p 257pjl1jkdxc0goxjxq3vtsnp940932 0 13298 206143 205186 2026-07-09T23:29:42Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Słowôrze]] to [[Category:Internetowé słowôrze]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206143 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Cassubia-dictionary.com''' (~2004–~2022) – dôwny internetowi [[słowôrz]] [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]<ref>https://web.archive.org/web/20221027175855/https://cassubia-dictionary.com/</ref>. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kaszëbskòjãzëkòwé internetowé stronë|hideroot=on|mode=pages}} {{#categorytree:Słowôrze|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://web.archive.org/web/20050214221154/http://www.cassubia-dictionary.com/ 2005-02-14 * https://web.archive.org/web/20221027175855/https://cassubia-dictionary.com/ 2022-10-27 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Internetowé słowôrze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskòjãzëkòwé internetowé stronë]] [[Kategòrëjô:Dôwné rzeczë]] inrv35947dajn39wpwizmgy071d0ucs 206146 206143 2026-07-09T23:36:39Z Iketsi 3254 {{#categorytree:Internetowé słowôrze|hideroot=on|mode=pages}} 206146 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Cassubia-dictionary.com''' (~2004–~2022) – dôwny internetowi [[słowôrz]] [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]<ref>https://web.archive.org/web/20221027175855/https://cassubia-dictionary.com/</ref>. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Internetowé słowôrze|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://web.archive.org/web/20050214221154/http://www.cassubia-dictionary.com/ 2005-02-14 * https://web.archive.org/web/20221027175855/https://cassubia-dictionary.com/ 2022-10-27 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Internetowé słowôrze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskòjãzëkòwé internetowé stronë]] [[Kategòrëjô:Dôwné rzeczë]] 33q1ppsa01l436v6u9eing9d8njt6qq 0 13301 206133 205296 2026-07-09T23:17:27Z Terrus38 14026 206133 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox|Gard=Sulãcyn|céch=POL Sulęcin COA.svg|fana=POL Sulęcin flag.svg{{!}}border|adjektiw_mask=sulęciński|adjektiw_fem=Sulãcyńskô|karta=|wòjewództwò=lubùsczé|kréz=Sulãcyńsczi|wiéchrzëzna=8,56|stopniN=52|minutN=26|stopniE=15|lëdztwò=9864|rok=31.12.2021|minutE=06|www=https://sulecin.pl/|bùrméster=Dariusz Ejchart|adres_um=ul. Lipowa 18|kod_poczt_um=69-200 Sulãcyn|pòcztowi kòd=69-200|registracëjné tôfle=FSU|czerënkòwi numer=(+48) 95|commons=Category:Sulęcin|dopełniacz=Sulãcyna}} [[Òbrôzk:Sulęcin - fotopolska.eu (165905).jpg|mały|Sulãcyn]] '''Sulãcyn''' ({{jãz.|pl}} ''Sulęcin'', {{jãz.|de}} ''Zielenzig'') – to krézowé gard w [[Lubùsczé wòjewództwò|lubùsczim wòjewództwie]], [[Sulãcëńsczi kréz|sulãcyńsczim krézu]] krézu ë gardowò-wsowi gminë Sulãcyn. Wedle pòdôwków GUS z 31 gòdnika 2021 r. gard miôł 9864 mieszkańców. == Historiô == Gard rozwinął sã ze [[Słowiónie|słowiańsczi]] tôrgòwi òsadë na krziżowiszczu szlachów [[Frankfùrt nad Òdrą]] – [[Pòznanié]], [[Krosno Òdrzańsczé]] – [[Gorzów Wielkopolski|Gòrzów Wiôlgòpòlsczi]]. Do XII stalata nalezôł sã we władanim piastowsczich ksyżãtów Śląska. Henrik Brodaty przekôzôł gard razã z 10 wsama Mroczkòwi z Pògòrzeli, chtëren z kòlé òddôł gò w 1244 rokù templariuszóm. W 1258 rokù przeszedł pòd brandenbùrsczé panowanié. W 1269 rokù Otto, brandenbùrsczi margrabia, wëstawùł w Sulãcënie zómk. Pòlsczé władztwò nastało tu znowa pò wëbùchù wòjnë ò przënôleżnotã lëbùsczi zemi w 1319 rokù. Sëgnãłë tu na czile lat grańce głogòwsczégò ksyżstwa. W 1322 rokù piastowsczi ksyżëc Henrik IV Wierny w blësczich Lëbniewicach zatwiérdzôł prawa joannitów do gardu i zómkù z òkòlim<ref>Edward Rymar, ''Rywalizacja o ziemię lubuską i kasztelanię międzyrzecką'', w: ''Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka'', nr 4/1979, s. 489.</ref>. Władalë òni gardã ë òkòlim aże do 1810 rokù – do sekùlarizacëji. Brandenbùrgiô òdzëska gard w 1326 rokù. Òd 1373 do 1415 rokù gard béł pòd panowanim Lëksembùrgów. Òd 1415 rokù, aże do kùńca I swiatowi wòjnë nad gardã panowalë Hohenzollernowie. W 1574 rokù w Sulãcënie doszło do zéńdzeniô udawającégò sã do Warszawë orszakù Henrika Walezégò z pòwitalną delegacëją pòlsczi szlachtë. W 1657 rokù przez gard przeszła òdwetowô ekspedycëjô Stefana Czarniecczégò procëm Brandenbùrgii. W czasu napòleońsczich wòjnów w 1806 rokù gard nalezôł sã pòd òkùpacëją Francuzów. == Pòdôwczi == * Lëdztwò gardu: 9864 (31.12.2021) * Wiéchrzëzna gardu: 8,56 km² == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] [[Kategòrëjô:Lubùsczé wòjewództwò]] tsygejwi73vlvsbnns22vxufsve7puw 0 13317 205598 2026-07-09T12:14:45Z Iketsi 3254 N 205598 wikitext text/x-wiki '''Perspectiva Kaszëbskô''' „Dlô tëch, co żëją w kaszëbsczim jãzëkù” – [[Artur Jabłońsczi]] gôdô ò rzeczach wôżnëch ë tëch czësto codniowëch. {| class="wikitable" |+ ! !Data !Dług. !Tituł |- | align="right" |1 |2026-03-14 | align="right" |2:45 |[[Femke Kok]] Olimpada - fryzyjska flaga<ref>{{YouTube|KErpCQSQc0w|Femke Kok Olimpada - fryzyjska flaga}}</ref> |- | align="right" |2 |2026-03-14 | align="right" |6:50 |[[Szląsczi jãzëk]] a politika - język śląski<ref>{{YouTube|C8I8WGlT2dI|Szląsczi jãzëk a politika - język śląski}}</ref> |- | align="right" |3 |2026-03-14 | align="right" |3:53 |[[Gdiniô|Gdina - Gdynia]] ma 100 lat<ref>{{YouTube|yrY62ZQX29U|Gdina - Gdynia ma 100 lat}}</ref> |- | align="right" |4 |2026-03-14 | align="right" |4:20 |[[Kòcéwskô|Kòcewiôcë]] - Światowy Dzień Kociewia<ref>{{YouTube|r3P3NMSRc6s|Kòcewiôcë - Światowy Dzień Kociewia}}</ref> |- | align="right" |5 |2026-03-14 | align="right" |2:29 |Mòrze slëchô Kaszëbóm - 10 LUTY<ref>{{YouTube|krzKCKiVJIU|Mòrze slëchô Kaszëbóm - 10 LUTY}}</ref> |- | align="right" |6 |2026-03-26 | align="right" |2:16 |Na zôczątk 5. rokù wòjnë w [[Ùkrajina|Ùkrainie]]<ref>{{YouTube|eVFvMMZ|Na zôczątk 5. rokù wòjnë w Ùkrainie}}</ref> |- | align="right" |7 |2026-03-26 | align="right" |3:02 |[[Dzéń Domôcëch Jãzëków]]<ref>{{YouTube|zSOvlWuOlKs|Dzéń Domôcëch Jãzëków}}</ref> |- | align="right" |8 |2026-03-26 | align="right" |3:13 |[[Dzéń Bialk]] 2026<ref>{{YouTube|QdzFaDpORlg|Dzéń Bialk 2026}}</ref> |- | align="right" |9 |2026-04-17 | align="right" |3:35 |Trzëmita jãzëk ë zwëk<ref>{{YouTube|UWhPJRYuOFI|Trzëmita jãzëk ë zwëk}}</ref> |- | align="right" |10 |2026-04-17 | align="right" |3:27 |Radë na zimkù<ref>{{YouTube|21qBLM69Kn0|Radë na zimkù}}</ref> |- | align="right" |11 |2026-05-01 | align="right" |4:26 |Moin Sztolp Dobri dzéń Slëpsk<ref>{{YouTube|MDrVmwOWo9w|Moin Sztolp Dobri dzéń Slëpsk}}</ref> |- | align="right" |12 |2026-05-24 | align="right" |8:16 |[[Antón Kónkel|Antoni Kónkel]] ò [[Kaszubski leksykon rybacki|Kaszëbsczim Leksikònie Rëbacczim]] MP4<ref>{{YouTube|DZU08ZZkQyg|Antoni Kónkel ò Kaszëbsczim Leksikònie Rëbacczim MP4}}</ref> |} == Òbaczë téż == * [[Artur Jabłońsczi]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://www.youtube.com/playlist?list=PLIiO0K_ItzXGgf2q7XozSFP2PTqQGl8Gp * https://radiokaszebe.pl/rss/perspectivo-kaszebsko-artur-jablonsczi-16 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòdkastë]] 7wlw4ckio5x14m7oy6pvcz8xt59cqrj 205599 205598 2026-07-09T12:17:15Z Iketsi 3254 + 205599 wikitext text/x-wiki '''Perspectiva Kaszëbskô''' „Dlô tëch, co żëją w kaszëbsczim jãzëkù” – [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskòjãzëkòwi]] [[podcast]]. [[Artur Jabłońsczi]] gôdô ò rzeczach wôżnëch ë tëch czësto codniowëch. {| class="wikitable" |+ ! !Data !Dług. !Tituł |- | align="right" |1 |2026-03-14 | align="right" |2:45 |[[Femke Kok]] Olimpada - fryzyjska flaga<ref>{{YouTube|KErpCQSQc0w|Femke Kok Olimpada - fryzyjska flaga}}</ref> |- | align="right" |2 |2026-03-14 | align="right" |6:50 |[[Szląsczi jãzëk]] a politika - język śląski<ref>{{YouTube|C8I8WGlT2dI|Szląsczi jãzëk a politika - język śląski}}</ref> |- | align="right" |3 |2026-03-14 | align="right" |3:53 |[[Gdiniô|Gdina - Gdynia]] ma 100 lat<ref>{{YouTube|yrY62ZQX29U|Gdina - Gdynia ma 100 lat}}</ref> |- | align="right" |4 |2026-03-14 | align="right" |4:20 |[[Kòcéwskô|Kòcewiôcë]] - Światowy Dzień Kociewia<ref>{{YouTube|r3P3NMSRc6s|Kòcewiôcë - Światowy Dzień Kociewia}}</ref> |- | align="right" |5 |2026-03-14 | align="right" |2:29 |Mòrze slëchô Kaszëbóm - 10 LUTY<ref>{{YouTube|krzKCKiVJIU|Mòrze slëchô Kaszëbóm - 10 LUTY}}</ref> |- | align="right" |6 |2026-03-26 | align="right" |2:16 |Na zôczątk 5. rokù wòjnë w [[Ùkrajina|Ùkrainie]]<ref>{{YouTube|eVFvMMZ|Na zôczątk 5. rokù wòjnë w Ùkrainie}}</ref> |- | align="right" |7 |2026-03-26 | align="right" |3:02 |[[Dzéń Domôcëch Jãzëków]]<ref>{{YouTube|zSOvlWuOlKs|Dzéń Domôcëch Jãzëków}}</ref> |- | align="right" |8 |2026-03-26 | align="right" |3:13 |[[Dzéń Bialk]] 2026<ref>{{YouTube|QdzFaDpORlg|Dzéń Bialk 2026}}</ref> |- | align="right" |9 |2026-04-17 | align="right" |3:35 |Trzëmita jãzëk ë zwëk<ref>{{YouTube|UWhPJRYuOFI|Trzëmita jãzëk ë zwëk}}</ref> |- | align="right" |10 |2026-04-17 | align="right" |3:27 |Radë na zimkù<ref>{{YouTube|21qBLM69Kn0|Radë na zimkù}}</ref> |- | align="right" |11 |2026-05-01 | align="right" |4:26 |Moin Sztolp Dobri dzéń Slëpsk<ref>{{YouTube|MDrVmwOWo9w|Moin Sztolp Dobri dzéń Slëpsk}}</ref> |- | align="right" |12 |2026-05-24 | align="right" |8:16 |[[Antón Kónkel|Antoni Kónkel]] ò [[Kaszubski leksykon rybacki|Kaszëbsczim Leksikònie Rëbacczim]] MP4<ref>{{YouTube|DZU08ZZkQyg|Antoni Kónkel ò Kaszëbsczim Leksikònie Rëbacczim MP4}}</ref> |} == Òbaczë téż == * [[Artur Jabłońsczi]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://www.youtube.com/playlist?list=PLIiO0K_ItzXGgf2q7XozSFP2PTqQGl8Gp * https://radiokaszebe.pl/rss/perspectivo-kaszebsko-artur-jablonsczi-16 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòdkastë]] rarn7q2p45y58b2pc5ld5tybml0zuv7 205600 205599 2026-07-09T12:17:39Z Iketsi 3254 -' ' 205600 wikitext text/x-wiki '''Perspectiva Kaszëbskô''' „Dlô tëch, co żëją w kaszëbsczim jãzëkù” – [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskòjãzëkòwi]] [[podcast]]. [[Artur Jabłońsczi]] gôdô ò rzeczach wôżnëch ë tëch czësto codniowëch. {| class="wikitable" |+ ! !Data !Dług. !Tituł |- | align="right" |1 |2026-03-14 | align="right" |2:45 |[[Femke Kok]] Olimpada - fryzyjska flaga<ref>{{YouTube|KErpCQSQc0w|Femke Kok Olimpada - fryzyjska flaga}}</ref> |- | align="right" |2 |2026-03-14 | align="right" |6:50 |[[Szląsczi jãzëk]] a politika - język śląski<ref>{{YouTube|C8I8WGlT2dI|Szląsczi jãzëk a politika - język śląski}}</ref> |- | align="right" |3 |2026-03-14 | align="right" |3:53 |[[Gdiniô|Gdina - Gdynia]] ma 100 lat<ref>{{YouTube|yrY62ZQX29U|Gdina - Gdynia ma 100 lat}}</ref> |- | align="right" |4 |2026-03-14 | align="right" |4:20 |[[Kòcéwskô|Kòcewiôcë]] - Światowy Dzień Kociewia<ref>{{YouTube|r3P3NMSRc6s|Kòcewiôcë - Światowy Dzień Kociewia}}</ref> |- | align="right" |5 |2026-03-14 | align="right" |2:29 |Mòrze slëchô Kaszëbóm - 10 LUTY<ref>{{YouTube|krzKCKiVJIU|Mòrze slëchô Kaszëbóm - 10 LUTY}}</ref> |- | align="right" |6 |2026-03-26 | align="right" |2:16 |Na zôczątk 5. rokù wòjnë w [[Ùkrajina|Ùkrainie]]<ref>{{YouTube|eVFvMMZ|Na zôczątk 5. rokù wòjnë w Ùkrainie}}</ref> |- | align="right" |7 |2026-03-26 | align="right" |3:02 |[[Dzéń Domôcëch Jãzëków]]<ref>{{YouTube|zSOvlWuOlKs|Dzéń Domôcëch Jãzëków}}</ref> |- | align="right" |8 |2026-03-26 | align="right" |3:13 |[[Dzéń Bialk]] 2026<ref>{{YouTube|QdzFaDpORlg|Dzéń Bialk 2026}}</ref> |- | align="right" |9 |2026-04-17 | align="right" |3:35 |Trzëmita jãzëk ë zwëk<ref>{{YouTube|UWhPJRYuOFI|Trzëmita jãzëk ë zwëk}}</ref> |- | align="right" |10 |2026-04-17 | align="right" |3:27 |Radë na zimkù<ref>{{YouTube|21qBLM69Kn0|Radë na zimkù}}</ref> |- | align="right" |11 |2026-05-01 | align="right" |4:26 |Moin Sztolp Dobri dzéń Slëpsk<ref>{{YouTube|MDrVmwOWo9w|Moin Sztolp Dobri dzéń Slëpsk}}</ref> |- | align="right" |12 |2026-05-24 | align="right" |8:16 |[[Antón Kónkel|Antoni Kónkel]] ò [[Kaszubski leksykon rybacki|Kaszëbsczim Leksikònie Rëbacczim]] MP4<ref>{{YouTube|DZU08ZZkQyg|Antoni Kónkel ò Kaszëbsczim Leksikònie Rëbacczim MP4}}</ref> |} == Òbaczë téż == * [[Artur Jabłońsczi]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://www.youtube.com/playlist?list=PLIiO0K_ItzXGgf2q7XozSFP2PTqQGl8Gp * https://radiokaszebe.pl/rss/perspectivo-kaszebsko-artur-jablonsczi-16 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòdkastë]] dzp05qu9p6a039r9v9ntc4aapks0nr6 205603 205600 2026-07-09T12:21:18Z Iketsi 3254 /* Bùtnowé lënczi */ * [https://www.youtube.com/playlist?list=PLIiO0K_ItzXGgf2q7XozSFP2PTqQGl8Gp Perspectiva Kaszëbskô – Artur Jabłońsczi] 205603 wikitext text/x-wiki '''Perspectiva Kaszëbskô''' „Dlô tëch, co żëją w kaszëbsczim jãzëkù” – [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskòjãzëkòwi]] [[podcast]]. [[Artur Jabłońsczi]] gôdô ò rzeczach wôżnëch ë tëch czësto codniowëch. {| class="wikitable" |+ ! !Data !Dług. !Tituł |- | align="right" |1 |2026-03-14 | align="right" |2:45 |[[Femke Kok]] Olimpada - fryzyjska flaga<ref>{{YouTube|KErpCQSQc0w|Femke Kok Olimpada - fryzyjska flaga}}</ref> |- | align="right" |2 |2026-03-14 | align="right" |6:50 |[[Szląsczi jãzëk]] a politika - język śląski<ref>{{YouTube|C8I8WGlT2dI|Szląsczi jãzëk a politika - język śląski}}</ref> |- | align="right" |3 |2026-03-14 | align="right" |3:53 |[[Gdiniô|Gdina - Gdynia]] ma 100 lat<ref>{{YouTube|yrY62ZQX29U|Gdina - Gdynia ma 100 lat}}</ref> |- | align="right" |4 |2026-03-14 | align="right" |4:20 |[[Kòcéwskô|Kòcewiôcë]] - Światowy Dzień Kociewia<ref>{{YouTube|r3P3NMSRc6s|Kòcewiôcë - Światowy Dzień Kociewia}}</ref> |- | align="right" |5 |2026-03-14 | align="right" |2:29 |Mòrze slëchô Kaszëbóm - 10 LUTY<ref>{{YouTube|krzKCKiVJIU|Mòrze slëchô Kaszëbóm - 10 LUTY}}</ref> |- | align="right" |6 |2026-03-26 | align="right" |2:16 |Na zôczątk 5. rokù wòjnë w [[Ùkrajina|Ùkrainie]]<ref>{{YouTube|eVFvMMZ|Na zôczątk 5. rokù wòjnë w Ùkrainie}}</ref> |- | align="right" |7 |2026-03-26 | align="right" |3:02 |[[Dzéń Domôcëch Jãzëków]]<ref>{{YouTube|zSOvlWuOlKs|Dzéń Domôcëch Jãzëków}}</ref> |- | align="right" |8 |2026-03-26 | align="right" |3:13 |[[Dzéń Bialk]] 2026<ref>{{YouTube|QdzFaDpORlg|Dzéń Bialk 2026}}</ref> |- | align="right" |9 |2026-04-17 | align="right" |3:35 |Trzëmita jãzëk ë zwëk<ref>{{YouTube|UWhPJRYuOFI|Trzëmita jãzëk ë zwëk}}</ref> |- | align="right" |10 |2026-04-17 | align="right" |3:27 |Radë na zimkù<ref>{{YouTube|21qBLM69Kn0|Radë na zimkù}}</ref> |- | align="right" |11 |2026-05-01 | align="right" |4:26 |Moin Sztolp Dobri dzéń Slëpsk<ref>{{YouTube|MDrVmwOWo9w|Moin Sztolp Dobri dzéń Slëpsk}}</ref> |- | align="right" |12 |2026-05-24 | align="right" |8:16 |[[Antón Kónkel|Antoni Kónkel]] ò [[Kaszubski leksykon rybacki|Kaszëbsczim Leksikònie Rëbacczim]] MP4<ref>{{YouTube|DZU08ZZkQyg|Antoni Kónkel ò Kaszëbsczim Leksikònie Rëbacczim MP4}}</ref> |} == Òbaczë téż == * [[Artur Jabłońsczi]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.youtube.com/playlist?list=PLIiO0K_ItzXGgf2q7XozSFP2PTqQGl8Gp Perspectiva Kaszëbskô – Artur Jabłońsczi] * https://radiokaszebe.pl/rss/perspectivo-kaszebsko-artur-jablonsczi-16 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòdkastë]] 3pzy6e0qhhlqolv6oopfg2q1v3cb0fl 205604 205603 2026-07-09T12:21:55Z Iketsi 3254 {{Aktualizacjô|Òstatnô=2026-07-09|Nastãpnô=+1 miesąc}} 205604 wikitext text/x-wiki '''Perspectiva Kaszëbskô''' „Dlô tëch, co żëją w kaszëbsczim jãzëkù” – [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskòjãzëkòwi]] [[podcast]]. [[Artur Jabłońsczi]] gôdô ò rzeczach wôżnëch ë tëch czësto codniowëch. {| class="wikitable" |+ ! !Data !Dług. !Tituł |- | align="right" |1 |2026-03-14 | align="right" |2:45 |[[Femke Kok]] Olimpada - fryzyjska flaga<ref>{{YouTube|KErpCQSQc0w|Femke Kok Olimpada - fryzyjska flaga}}</ref> |- | align="right" |2 |2026-03-14 | align="right" |6:50 |[[Szląsczi jãzëk]] a politika - język śląski<ref>{{YouTube|C8I8WGlT2dI|Szląsczi jãzëk a politika - język śląski}}</ref> |- | align="right" |3 |2026-03-14 | align="right" |3:53 |[[Gdiniô|Gdina - Gdynia]] ma 100 lat<ref>{{YouTube|yrY62ZQX29U|Gdina - Gdynia ma 100 lat}}</ref> |- | align="right" |4 |2026-03-14 | align="right" |4:20 |[[Kòcéwskô|Kòcewiôcë]] - Światowy Dzień Kociewia<ref>{{YouTube|r3P3NMSRc6s|Kòcewiôcë - Światowy Dzień Kociewia}}</ref> |- | align="right" |5 |2026-03-14 | align="right" |2:29 |Mòrze slëchô Kaszëbóm - 10 LUTY<ref>{{YouTube|krzKCKiVJIU|Mòrze slëchô Kaszëbóm - 10 LUTY}}</ref> |- | align="right" |6 |2026-03-26 | align="right" |2:16 |Na zôczątk 5. rokù wòjnë w [[Ùkrajina|Ùkrainie]]<ref>{{YouTube|eVFvMMZ|Na zôczątk 5. rokù wòjnë w Ùkrainie}}</ref> |- | align="right" |7 |2026-03-26 | align="right" |3:02 |[[Dzéń Domôcëch Jãzëków]]<ref>{{YouTube|zSOvlWuOlKs|Dzéń Domôcëch Jãzëków}}</ref> |- | align="right" |8 |2026-03-26 | align="right" |3:13 |[[Dzéń Bialk]] 2026<ref>{{YouTube|QdzFaDpORlg|Dzéń Bialk 2026}}</ref> |- | align="right" |9 |2026-04-17 | align="right" |3:35 |Trzëmita jãzëk ë zwëk<ref>{{YouTube|UWhPJRYuOFI|Trzëmita jãzëk ë zwëk}}</ref> |- | align="right" |10 |2026-04-17 | align="right" |3:27 |Radë na zimkù<ref>{{YouTube|21qBLM69Kn0|Radë na zimkù}}</ref> |- | align="right" |11 |2026-05-01 | align="right" |4:26 |Moin Sztolp Dobri dzéń Slëpsk<ref>{{YouTube|MDrVmwOWo9w|Moin Sztolp Dobri dzéń Slëpsk}}</ref> |- | align="right" |12 |2026-05-24 | align="right" |8:16 |[[Antón Kónkel|Antoni Kónkel]] ò [[Kaszubski leksykon rybacki|Kaszëbsczim Leksikònie Rëbacczim]] MP4<ref>{{YouTube|DZU08ZZkQyg|Antoni Kónkel ò Kaszëbsczim Leksikònie Rëbacczim MP4}}</ref> |} {{Aktualizacjô|Òstatnô=2026-07-09|Nastãpnô=+1 miesąc}} == Òbaczë téż == * [[Artur Jabłońsczi]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.youtube.com/playlist?list=PLIiO0K_ItzXGgf2q7XozSFP2PTqQGl8Gp Perspectiva Kaszëbskô – Artur Jabłońsczi] * https://radiokaszebe.pl/rss/perspectivo-kaszebsko-artur-jablonsczi-16 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòdkastë]] 74pk7753ho8vobs8jwjn4iewrkaikjl 205607 205604 2026-07-09T12:28:13Z Iketsi 3254 [[Radio Kaszëbë]] 205607 wikitext text/x-wiki '''Perspectiva Kaszëbskô''' „Dlô tëch, co żëją w kaszëbsczim jãzëkù” – [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskòjãzëkòwi]] [[podcast]] na [[YouTube]] przez [[Radio Kaszëbë]]. [[Artur Jabłońsczi]] gôdô ò rzeczach wôżnëch ë tëch czësto codniowëch. {| class="wikitable" |+ ! !Data !Dług. !Tituł |- | align="right" |1 |2026-03-14 | align="right" |2:45 |[[Femke Kok]] Olimpada - fryzyjska flaga<ref>{{YouTube|KErpCQSQc0w|Femke Kok Olimpada - fryzyjska flaga}}</ref> |- | align="right" |2 |2026-03-14 | align="right" |6:50 |[[Szląsczi jãzëk]] a politika - język śląski<ref>{{YouTube|C8I8WGlT2dI|Szląsczi jãzëk a politika - język śląski}}</ref> |- | align="right" |3 |2026-03-14 | align="right" |3:53 |[[Gdiniô|Gdina - Gdynia]] ma 100 lat<ref>{{YouTube|yrY62ZQX29U|Gdina - Gdynia ma 100 lat}}</ref> |- | align="right" |4 |2026-03-14 | align="right" |4:20 |[[Kòcéwskô|Kòcewiôcë]] - Światowy Dzień Kociewia<ref>{{YouTube|r3P3NMSRc6s|Kòcewiôcë - Światowy Dzień Kociewia}}</ref> |- | align="right" |5 |2026-03-14 | align="right" |2:29 |Mòrze slëchô Kaszëbóm - 10 LUTY<ref>{{YouTube|krzKCKiVJIU|Mòrze slëchô Kaszëbóm - 10 LUTY}}</ref> |- | align="right" |6 |2026-03-26 | align="right" |2:16 |Na zôczątk 5. rokù wòjnë w [[Ùkrajina|Ùkrainie]]<ref>{{YouTube|eVFvMMZ|Na zôczątk 5. rokù wòjnë w Ùkrainie}}</ref> |- | align="right" |7 |2026-03-26 | align="right" |3:02 |[[Dzéń Domôcëch Jãzëków]]<ref>{{YouTube|zSOvlWuOlKs|Dzéń Domôcëch Jãzëków}}</ref> |- | align="right" |8 |2026-03-26 | align="right" |3:13 |[[Dzéń Bialk]] 2026<ref>{{YouTube|QdzFaDpORlg|Dzéń Bialk 2026}}</ref> |- | align="right" |9 |2026-04-17 | align="right" |3:35 |Trzëmita jãzëk ë zwëk<ref>{{YouTube|UWhPJRYuOFI|Trzëmita jãzëk ë zwëk}}</ref> |- | align="right" |10 |2026-04-17 | align="right" |3:27 |Radë na zimkù<ref>{{YouTube|21qBLM69Kn0|Radë na zimkù}}</ref> |- | align="right" |11 |2026-05-01 | align="right" |4:26 |Moin Sztolp Dobri dzéń Slëpsk<ref>{{YouTube|MDrVmwOWo9w|Moin Sztolp Dobri dzéń Slëpsk}}</ref> |- | align="right" |12 |2026-05-24 | align="right" |8:16 |[[Antón Kónkel|Antoni Kónkel]] ò [[Kaszubski leksykon rybacki|Kaszëbsczim Leksikònie Rëbacczim]] MP4<ref>{{YouTube|DZU08ZZkQyg|Antoni Kónkel ò Kaszëbsczim Leksikònie Rëbacczim MP4}}</ref> |} {{Aktualizacjô|Òstatnô=2026-07-09|Nastãpnô=+1 miesąc}} == Òbaczë téż == * [[Artur Jabłońsczi]] * [[Radio Kaszëbë]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.youtube.com/playlist?list=PLIiO0K_ItzXGgf2q7XozSFP2PTqQGl8Gp Perspectiva Kaszëbskô – Artur Jabłońsczi] * https://radiokaszebe.pl/rss/perspectivo-kaszebsko-artur-jablonsczi-16 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòdkastë]] g999f7m1ylhqecpja8ph73pl8qqvsja 14 13318 205628 2026-07-09T14:46:21Z Iketsi 3254 N 205628 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Gardë|Rusjô]] [[Kategòrëjô:Rusjô]] rtctq5qvg6wi2w2emomvesob8zq7mou 205629 205628 2026-07-09T14:47:51Z Iketsi 3254 kat. 205629 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Gardë|Rusjô]] [[Kategòrëjô:Ruskô]] 4wfmarv8nk6ldf50o5m43pqplt66m2q 14 13319 205630 2026-07-09T14:48:38Z Iketsi 3254 N 205630 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Gardë|Dagestan]] [[Kategòrëjô:Dagestan]] axw9kx6tnlqa7tw5ikj7tus28vcm46l 205637 205630 2026-07-09T14:49:11Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Gardë]] to [[Category:Gardë w Rosji]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 205637 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Gardë w Rosji|Dagestan]] [[Kategòrëjô:Dagestan]] dk6v5qcbai6pjg8cblzk7niyz0xyd7o 0 13320 205739 2026-07-09T15:07:24Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Piotrogard]] do [[Petersbùrg]]: Piotrogard→Petersbùrg 205739 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Petersbùrg]] 28gmvixiy4qqdoem3o7w8upbnmly6g7 0 13322 205811 2026-07-09T15:24:07Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Bernat Sëchta]] do [[Bernat Zëchta]]: Błędna pisownia tytułu 205811 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Bernat Zëchta]] ouxbr96g54b72yq1fw3ydjluw8fx4er 0 13323 205844 2026-07-09T16:21:33Z Iketsi 3254 N 205844 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Collage of famous women.jpg|mały|300px|Białczi]] '''Białka''' – == Pòzwë białczi == Lësta:<ref>{{RKJ|2008|198}}</ref> * baba (rubasznô pòzwa) * białka (pn, west.) * białogłowa * czôpnica * czepnica * czãsc * kòbiéta * niasta * niastka * niewiasta * òddanô * òna * slëbnô * slëbnica * starô * żona == Òbaczë téż == {{#categorytree:Rodzëzna|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Rodzëzna]] sh7f3mugwf0h5bxtu0x5vrry7wjra1a 205845 205844 2026-07-09T16:23:35Z Iketsi 3254 dozdrzeniałô dzewczinka 205845 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Collage of famous women.jpg|mały|300px|Białczi]] '''Białka''' – dozdrzeniałô dzewczinka. == Pòzwë białczi == Lësta:<ref>{{RKJ|2008|198}}</ref> * baba (rubasznô pòzwa) * białka (pn, west.) * białogłowa * czôpnica * czepnica * czãsc * kòbiéta * niasta * niastka * niewiasta * òddanô * òna * slëbnô * slëbnica * starô * żona == Òbaczë téż == {{#categorytree:Rodzëzna|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Rodzëzna]] 96yrwjnn3h3i3j2ksddjxbhjw6xae7b 205846 205845 2026-07-09T16:26:13Z Iketsi 3254 symbòl 205846 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Collage of famous women.jpg|mały|300px|Białczi]] '''Białka''' (symbòl: [[Òbrôzk:Venus symbol (fixed width).svg|16px|♀]]) – dozdrzeniałô dzewczinka. == Pòzwë białczi == Lësta:<ref>{{RKJ|2008|198}}</ref> * baba (rubasznô pòzwa) * białka (pn, west.) * białogłowa * czôpnica * czepnica * czãsc * kòbiéta * niasta * niastka * niewiasta * òddanô * òna * slëbnô * slëbnica * starô * żona == Òbaczë téż == {{#categorytree:Rodzëzna|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Rodzëzna]] n8s4571s066wkqkjyedpbpfy1pp4aij 205847 205846 2026-07-09T16:27:42Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ + 205847 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Collage of famous women.jpg|mały|300px|Białczi]] '''Białka''' (symbòl: [[Òbrôzk:Venus symbol (fixed width).svg|16px|♀]]) – dozdrzeniałô dzewczinka. == Pòzwë białczi == Lësta:<ref>{{RKJ|2008|198}}</ref> * baba (rubasznô pòzwa) * białka (pn, west.) * białogłowa * czôpnica * czepnica * czãsc * kòbiéta * niasta * niastka * niewiasta * òddanô * òna * slëbnô * slëbnica * starô * żona == Òbaczë téż == {{#categorytree:Rodzëzna|hideroot=on|mode=pages}} {{#categorytree:Białczi|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Rodzëzna]] ny1sh7fufxlw7gbrhrtfq8qye4lvb7m 2 13324 205856 2026-07-09T18:05:06Z HaxelKaszëba 17492 Utworzono pustą stronę 205856 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 205857 205856 2026-07-09T18:05:19Z HaxelKaszëba 17492 Test bòta w Haxe 205857 wikitext text/x-wiki Mòjn! To je aùtomaticzny wpisënk robióny przez bòta w Haxe. Zrobióné w dniu: 2026-07-09 20:05:19 es7ydlng0se7fbyytbwef1by2f6s24j 0 13325 205858 2026-07-09T18:14:48Z Iketsi 3254 N 205858 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bedomin Muzeum Hymnu Narodowego P02 Jozef Wybicki Manor.jpg|mały|]] '''Mùzeùm Nôrodnégò Himnu w Bãdominie'''<ref>https://mojestrone.com/artykul/dnowia-dwrk-wbicczich-n2251557</ref> (Òficjalno {{jãz.|pl}} '''Muzeum Hymnu Narodowego w Będominie''') – mùzeùm w [[Bãdomino|Bãdominie]]<ref>http://www.jozefwybicki.pl/pl/kontakt/</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Miniaturowy gramofon.jpg| Òbrôzk:Orzeł Polski Robert Florczak 2013.jpg| Òbrôzk:Bedomin Muzeum Hymnu Narodowego P03 facsimile of manuscript national anthem of Poland manuscript.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Mazurk Dąbrowsczégò]] {{#categorytree:Mùzea|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Mùzea]] e3mkuj4h98e9vgluu9vm088t87xd5az 205859 205858 2026-07-09T18:15:37Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Pòlskô kùltura]] 205859 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bedomin Muzeum Hymnu Narodowego P02 Jozef Wybicki Manor.jpg|mały|]] '''Mùzeùm Nôrodnégò Himnu w Bãdominie'''<ref>https://mojestrone.com/artykul/dnowia-dwrk-wbicczich-n2251557</ref> (Òficjalno {{jãz.|pl}} '''Muzeum Hymnu Narodowego w Będominie''') – mùzeùm w [[Bãdomino|Bãdominie]]<ref>http://www.jozefwybicki.pl/pl/kontakt/</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Miniaturowy gramofon.jpg| Òbrôzk:Orzeł Polski Robert Florczak 2013.jpg| Òbrôzk:Bedomin Muzeum Hymnu Narodowego P03 facsimile of manuscript national anthem of Poland manuscript.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Mazurk Dąbrowsczégò]] {{#categorytree:Mùzea|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòlskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Mùzea]] a0bh6vp244nauld5c74uxt4e1vhn33a 205860 205859 2026-07-09T18:16:18Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Muzeum Hymnu Narodowego w Będominie]] do [[Mùzeùm Nôrodnégò Himnu w Bãdominie]]: pl→csb 205859 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bedomin Muzeum Hymnu Narodowego P02 Jozef Wybicki Manor.jpg|mały|]] '''Mùzeùm Nôrodnégò Himnu w Bãdominie'''<ref>https://mojestrone.com/artykul/dnowia-dwrk-wbicczich-n2251557</ref> (Òficjalno {{jãz.|pl}} '''Muzeum Hymnu Narodowego w Będominie''') – mùzeùm w [[Bãdomino|Bãdominie]]<ref>http://www.jozefwybicki.pl/pl/kontakt/</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Miniaturowy gramofon.jpg| Òbrôzk:Orzeł Polski Robert Florczak 2013.jpg| Òbrôzk:Bedomin Muzeum Hymnu Narodowego P03 facsimile of manuscript national anthem of Poland manuscript.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Mazurk Dąbrowsczégò]] {{#categorytree:Mùzea|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòlskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Mùzea]] a0bh6vp244nauld5c74uxt4e1vhn33a 205863 205860 2026-07-09T18:18:44Z Iketsi 3254 +Òbrôzk 205863 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bedomin Muzeum Hymnu Narodowego P02 Jozef Wybicki Manor.jpg|mały|]] '''Mùzeùm Nôrodnégò Himnu w Bãdominie'''<ref>https://mojestrone.com/artykul/dnowia-dwrk-wbicczich-n2251557</ref> (Òficjalno {{jãz.|pl}} '''Muzeum Hymnu Narodowego w Będominie''') – mùzeùm w [[Bãdomino|Bãdominie]]<ref>http://www.jozefwybicki.pl/pl/kontakt/</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Miniaturowy gramofon.jpg| Òbrôzk:Orzeł Polski Robert Florczak 2013.jpg| Òbrôzk:Bedomin Muzeum Hymnu Narodowego P03 facsimile of manuscript national anthem of Poland manuscript.jpg| Òbrôzk:Bedomin Muzeum Hymnu Narodowego aerial photograph 2019 P03.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Mazurk Dąbrowsczégò]] {{#categorytree:Mùzea|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòlskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Mùzea]] dpss1mcf7epaq3zl63eehjiw8nhog11 205864 205863 2026-07-09T18:19:30Z Iketsi 3254 ''''' 205864 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bedomin Muzeum Hymnu Narodowego P02 Jozef Wybicki Manor.jpg|mały|]] '''Mùzeùm Nôrodnégò Himnu w Bãdominie'''<ref>https://mojestrone.com/artykul/dnowia-dwrk-wbicczich-n2251557</ref> (Òficjalno {{jãz.|pl}} '''''Muzeum Hymnu Narodowego w Będominie''''') – mùzeùm w [[Bãdomino|Bãdominie]]<ref>http://www.jozefwybicki.pl/pl/kontakt/</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Miniaturowy gramofon.jpg| Òbrôzk:Orzeł Polski Robert Florczak 2013.jpg| Òbrôzk:Bedomin Muzeum Hymnu Narodowego P03 facsimile of manuscript national anthem of Poland manuscript.jpg| Òbrôzk:Bedomin Muzeum Hymnu Narodowego aerial photograph 2019 P03.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Mazurk Dąbrowsczégò]] {{#categorytree:Mùzea|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòlskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Mùzea]] f0rdait1wgmxwoa9l6niszau20gehdu 205891 205864 2026-07-09T19:18:20Z Iketsi 3254 + 205891 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bedomin Muzeum Hymnu Narodowego P02 Jozef Wybicki Manor.jpg|mały|]] '''Mùzeùm Nôrodnégò Himnu w Bãdominie'''<ref>https://mojestrone.com/artykul/dnowia-dwrk-wbicczich-n2251557</ref> (Òficjalno {{jãz.|pl}} '''''Muzeum Hymnu Narodowego w Będominie''''') – mùzeùm w [[Bãdomino|Bãdominie]]<ref>http://www.jozefwybicki.pl/pl/kontakt/</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Miniaturowy gramofon.jpg| Òbrôzk:Orzeł Polski Robert Florczak 2013.jpg| Òbrôzk:Bedomin Muzeum Hymnu Narodowego P03 facsimile of manuscript national anthem of Poland manuscript.jpg| Òbrôzk:Bedomin Muzeum Hymnu Narodowego aerial photograph 2019 P03.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Mazurk Dąbrowsczégò]] {{#categorytree:Mùzea|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} * https://web.archive.org/web/20260709175140/https://radiokaszebe.pl/news/muzeum-hymnu-w-bedominie-przejdzie-remont-za-1-5-mln-zl-1095 [https://web.archive.org/web/20260709191703/https://media.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/kleka_news_remont_muzeum_bedomin.mp3 .mp3] * https://gdansk.tvp.pl/93055058/muzeum-hymnu-narodowego-w-bedominie * https://kaszubskizakatek.pl/pl/page/muzeum-hymnu-narodowego-w-bdominie * https://magazynkaszuby.pl/atrakcje/bedomin-muzeum-hymnu-narodowego-dom-rodzinny-jozefa-wybickiego/ * https://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/7,35612,23283982,wolna-niedziela-z-wizyta-u-wybickich-w-bedominie.html * https://www.mng.gda.pl/our-services/muzeum-hymnu-narodowego/ * https://www.na-kaszuby.pl/Ciekawe_miejsca/Muzeum_Hymnu_Narodowego_w_Bedominie.html {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòlskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Mùzea]] f3uy7759ob3zlzact97n1gwoavoy7zs 0 13326 205861 2026-07-09T18:16:18Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Muzeum Hymnu Narodowego w Będominie]] do [[Mùzeùm Nôrodnégò Himnu w Bãdominie]]: pl→csb 205861 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Mùzeùm Nôrodnégò Himnu w Bãdominie]] rr7m3b87opzju6kgrh5b6cxpxguzf4v 0 13327 205869 2026-07-09T18:37:02Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Mùzeùm Rëbaczeniô]] do [[Mùzeùm Rëbaczeniô w Helu]]: w Helu 205869 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Mùzeùm Rëbaczeniô w Helu]] htfnr6hwlcj88o8amwhoc5o3z0ymqaw 206137 205869 2026-07-09T23:21:24Z Terrus38 14026 Usunięto przekierowanie do [[Mùzeùm Rëbaczeniô w Helu]] 206137 wikitext text/x-wiki {{ADR|przeczerowanié do artikla do rëmniãcô ozm4z9umpgz8iu1sb29fvvoojqsmvat 206138 206137 2026-07-09T23:21:31Z Terrus38 14026 206138 wikitext text/x-wiki {{ADR|przeczerowanié do artikla do rëmniãcô}} 1fixv5huqn8cadne2o6xdl6a3c5f7y2 206411 206138 2026-07-10T08:57:35Z Terrus38 14026 Przeczérowanié do [[Mùzeùm Rëbaczeniô w Hélu]] 206411 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Mùzeùm Rëbaczeniô w Hélu]] 3e6pxxhy8g5m42pwved8invwtb5i7kz 14 13328 205871 2026-07-09T18:39:13Z Iketsi 3254 N 205871 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Mùzea|Rëbaczeniô]] [[Kategòrëjô:Rëbaczeniô]] d2wu05rcrq62wb5j6kecjjvuildtfqf 205872 205871 2026-07-09T18:39:36Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Rëbaczenié]] 205872 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Mùzea|Rëbaczeniô]] [[Kategòrëjô:Rëbaczenié]] 24mrec5gpd2cs55kkot3lt2qmlyk0jm 14 13330 205905 2026-07-09T19:58:06Z Iketsi 3254 N 205905 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Lëteratura]] [[Kategòrëjô:Firmë]] lgpqma9h6seipaz4b2fh1stbfp1do92 0 13331 205910 2026-07-09T20:06:52Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Wëdôwizna "Bernardinum"]] do [[Wëdôwizna „Bernardinum”]]: „” 205910 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Wëdôwizna „Bernardinum”]] o5he9cy8ct2f6btfbwtad8ogtjauqen 0 13332 205913 2026-07-09T20:12:36Z Iketsi 3254 N 205913 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Wëdôwizna „Region”''' ({{jãz.|pl}} ''Wydawnictwo „Region”'') w [[Gdiniô|Gdini]] je kùlturową jinstitucëją, chtërna pòwsta w [[1992]] rokù<ref>https://www.gdyniaprzedsiebiorcza.pl/pl/firmy-rodzinne/materialy-video/wydawnictwo-region/</ref>. Jegò robota polégô m.jin. na rozkoscérzanim kùlturë Kaszëbów przez wëdëwanié i drëkòwanié w dzysdniowim pisënkù dokôzów kaszëbsczich lëteratów. Wëdôwizna „Region” wëdôwô pò pòlskù wszelejaczé materiałë (ksążczi, katalodżi wëstawów ë jinszé). == Òbaczë téż == {{#categorytree:Wëdôwiznë|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} * https://czec.pl/wydawnictwo-region {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Wëdôwiznë]] drsl9k40h7vserxu72f1jft6dsia2aa 205916 205913 2026-07-09T20:22:57Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Gdiniô]] 205916 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Wëdôwizna „Region”''' ({{jãz.|pl}} ''Wydawnictwo „Region”'') w [[Gdiniô|Gdini]] je kùlturową jinstitucëją, chtërna pòwsta w [[1992]] rokù<ref>https://www.gdyniaprzedsiebiorcza.pl/pl/firmy-rodzinne/materialy-video/wydawnictwo-region/</ref>. Jegò robota polégô m.jin. na rozkoscérzanim kùlturë Kaszëbów przez wëdëwanié i drëkòwanié w dzysdniowim pisënkù dokôzów kaszëbsczich lëteratów. Wëdôwizna „Region” wëdôwô pò pòlskù wszelejaczé materiałë (ksążczi, katalodżi wëstawów ë jinszé). == Òbaczë téż == {{#categorytree:Wëdôwiznë|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} * https://czec.pl/wydawnictwo-region {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Wëdôwiznë]] [[Kategòrëjô:Gdiniô]] 7i3fhgbfevmapvjxxq1u0bhz2t1rivq 205930 205916 2026-07-09T20:47:23Z Iketsi 3254 |Region 205930 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Wëdôwizna „Region”''' ({{jãz.|pl}} ''Wydawnictwo „Region”'') w [[Gdiniô|Gdini]] je kùlturową jinstitucëją, chtërna pòwsta w [[1992]] rokù<ref>https://www.gdyniaprzedsiebiorcza.pl/pl/firmy-rodzinne/materialy-video/wydawnictwo-region/</ref>. Jegò robota polégô m.jin. na rozkoscérzanim kùlturë Kaszëbów przez wëdëwanié i drëkòwanié w dzysdniowim pisënkù dokôzów kaszëbsczich lëteratów. Wëdôwizna „Region” wëdôwô pò pòlskù wszelejaczé materiałë (ksążczi, katalodżi wëstawów ë jinszé). == Òbaczë téż == {{#categorytree:Wëdôwiznë|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} * https://czec.pl/wydawnictwo-region {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Wëdôwiznë|Region]] [[Kategòrëjô:Gdiniô]] rrm256bq6hzpnsheqj25tc5qppaw7cy 0 13333 205919 2026-07-09T20:35:32Z Iketsi 3254 N 205919 wikitext text/x-wiki #TAM [[Stefan Ramułt]] [[Kategòrëjô:Słowôrze]] s8teej3n5kos2g9wcpd2px43zlia9kl 0 13334 205959 2026-07-09T21:46:20Z Terrus38 14026 Ùsôdzonô nowô starna "{{Wies infobox | Wies=Swiónowò, Sjónowò | rodzôcz_wsë= | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=kartësczi | gmina=Kartuzë | szôłtëstwò=Sjónowò | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=23 | sekùndëN=17 | gradëE=18 | minutëE=05 | sekùndëE=20 | wiżô= | rok= | lëdztwò=349 | gãscëzna= | nr_czér=58 | pòcztowi_kòd=83-328 | reg_tôfla=GKA | SIMC= | szô…" 205959 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Swiónowò, Sjónowò | rodzôcz_wsë= | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=kartësczi | gmina=Kartuzë | szôłtëstwò=Sjónowò | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=23 | sekùndëN=17 | gradëE=18 | minutëE=05 | sekùndëE=20 | wiżô= | rok= | lëdztwò=349 | gãscëzna= | nr_czér=58 | pòcztowi_kòd=83-328 | reg_tôfla=GKA | SIMC= | szôłtës=Aleksandra Sypion | www= | òdjimk= | galerëjô_commons= |}} [[Òbrôzk:Sjónowò - kòscół.JPG|mały|180px|left|Kòscół - Sanktuarium Kaszëbsczi Królewi]] [[Òbrôzk:Msza.sian.tif|mały|left|Odpùst kòl Kaszëbsczi Królewi]] [[Òbrôzk:KrolowaKaszub.jpg|mały|Matka Bòskô Sjónowskô - Kaszëbskô Królewô]] [[Òbrôzk:Sianowo 1.jpg|mały|left|]] [[Òbrôzk:Swiónowsczé Jezoro.JPG|mały|180px|left|[[Sjónowsczé Jezoro]]]] '''Swiónowò''' abò '''Sjónowò''' ([[pòlsczi jãzëk|pl.]] ''Sianowo'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[Pòlskô|Pòlsce]] pòłożonô w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[kartësczi kréz|kartësczim krézu]], w [[gmina Kartuzë|gminie Kartuzë]]. Swiónowò je pòłożoné nad [[Sjónowsczé Jezoro|Swiónowsczim J.]], kòl 10km òd krézowégò gardu [[Kartuzë]]. Swiónowò je [[turistika|turistnym]] òstrzódkã z wiele wczasowima chëczama ë [[agrokwatéra|agrokwatérama]]. M. jin. tądkã jidze [[stegna sw. Jakùba]], a téż turistny, [[Kaszëbsczi Szlach]]. W ti wsë są przë drogach dwamòwny tôfle pòlskò-kaszëbsczé. Ze Swiónowam je starszi ju kaszëbsczi ùsôdzca mùzyczi [[Wacłôw Kirkòwsczi]]. == Sanktuarium Kaszëbsczi Królewi == W kòscele w Swiónowie mô swój trón Matka Bòskô Swiónowskô - Kaszëbskô Królewô. Tuwò tej sej w niedzelã òdprôwianô je Mszô Sw. w [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim jãzëkù]]. Kòscół je zbùdowóné w 1816 rokù, ale przed nim béł jiny. Figùra [[Madonna|Madonnë]] je z XV stalata. W 1856 rokù bëło tu bractwò trzézwòscë. Tu w 1931 rokù béł biskùp sufragan chełmińsczi diecezëji [[Kònstantin Dominik]] - dzysô Słëga Bòżi. Figùra Madonnë bëła ùkorónowónô w òprzenim ò [[dekret]] papiéża [[Paweł VI|Pawła VI]] 1966 rokù na "Kaszëbską Królewą". Ksądz [[Francyszk Grucza]] - dzéjôrz kaszëbsczi baro sã ò to starôł. Òn béł w miemiecczim lagrze [[Stutthof]] i zaczął w kaszëbsczim jãzëkù òdprawiac Msze sw. w kòscele katolëcczim. Co rokù na dwa òdpùstë do sanktuarium, ò chtërnym gôdôł papież [[Jan Paweł II]], jidze wiele pielgrzimów. Nôdali mają ti, chtërny kòl [[16 lëpińca]] ([[Matczi Bòsczi Szkaplérzny]]) jidą z [[Miastkò|Miastka]]. Kòl [[8 séwnika]] ([[Matczi Bòsczi Séwny]]) je drëdżi òdpùst dóny przez papiéża [[Pius VII|Piusa VII]] w 1803 rokù. Niechtërny pielgrzymi przejażdżają téż aùtobùsama. Tu kòscele je tôblëca z [[Magnificat]] pò kaszëbskù. Dosc nowi są tu zéńdzenia Kaszëbów na pòspólné mòdletwë przë stacjach Kaszëbsczé [[Droga Krziżewô|Krziżewi Drodżi]] w Wiôldżim Pòsce. [[Jón Szlaga]] jakno biskùp biwôł w tim Sanktuarium ë tu je tôblëca jemù na wdôr. Apòstolsczi nuncjusz w [[Pòlskô|Pòlsce]] [[Celestino Migliore]] [[17 lëpińca]] [[2016]] rokù przëwitôł tu [[Kaszëbi|Kaszëbów]] pò [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskù]]. == Lëteratura == * Czajkowski M. (red.): Kaszuby, tu spełniają się marzenia. Tekst. Bydgoszcz 2001. * Czajkowski M. (red.): Powiat Kartuski : Szwajcaria Kaszubska / Kaszëbskô Szwajcarëjô. Bydgoszcz 2003, str. 11, ISBN 8372081247 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_X/473 Sianowo] * [http://kpbc.umk.pl/dlibra/docmetadata?id=1664&tab=1 1880 Fankidejski J. s. 97 -] * [https://web.archive.org/web/20191112170527/http://krolowakaszub.pl/ Sanktuarium] * [http://www.youtube.com/watch?v=fejZbMrAfRc Kaszëbskô Królewô] * [https://www.kaszubi.pl/o/reda/artykulmenu?id=343 Piosenka VI "Kaszëbskô Królewô" (Jan Trepczik)] * [https://web.archive.org/web/20160310215435/http://szwajcaria-kaszubska.pl/item/567-kaszubski-chor-z-kanady-w-tatczeznie „Lëdowô Nóta" z Kanadë] * [http://powiatkartuski.wkraj.pl/#/49755/359] * [https://web.archive.org/web/20140831024114/http://thepolandtimes.com/kanada-kaszebscze-grife-kaszubska-druzyna-hokejowa/ Królowa Kaszub] * [http://katalogznaczkow.net/index.php?pokaz=znaczki/szczegoly&id=1205 ''Matka Boża Sianowska''] * [https://web.archive.org/web/20160308002615/http://www.gazetakaszubska.pl/437/sianowo-najpiekniejsze Snôżé Swiónowò] * [http://www.pelplin.home.pl/seminarium/aktualnosci/397-wyjazd-formacyjny-3004-2052015-r Pelplin] * [http://www.parafia-gniewino.pl/z-zycia-parafii/3/news/49/magnificat-kaszubow-w-sianowie.html Magnificat] * [https://web.archive.org/web/20201229071441/https://colloquium.elsite.eu/images/numery/XIX/MM.pdf ROLA PIELGRZYMEK W KSZTAŁTOWANIU TOŻSAMOŚCI KASZUBSKIEJ] * [https://web.archive.org/web/20070312044042/http://www.mapy.blink.pl/wig/kartuzy.jpg Wòjskòwô kôrta z 1937 - 1:100 000 m.jin. ''Sianowo''] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Kartësczi kréz]] [[Kategòrëjô:Gmina Kartuzë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] 6ojuxcweaqvkpmf1d084sg20h7vt9fr 14 13335 206045 2026-07-09T22:59:09Z Iketsi 3254 N 206045 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Jãzëkòznôwcë]] [[Kategòrëjô:Pòlôszë|Jãzëkòznôwcë]] dquabaq0apvjtknl6xmlu96wi7f9w4d 14 13337 206111 2026-07-09T23:10:05Z Iketsi 3254 N 206111 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Pisarze wedle nôrodnoscë]] [[Kategòrëjô:Pòlôszë]] mdufbkfn7q16org3cyru0q3b2r3xkbi 0 13338 206117 2026-07-09T23:12:43Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Pòznóń]] do [[Pòznanié]]: Błędna pisownia tytułu 206117 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Pòznanié]] 14z6rs5kbqoztnex89asm5ctkkhrrj7 0 13339 206126 2026-07-09T23:15:55Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Gerard Labùda]] do [[Gerat Labùda]]: Błędna pisownia tytułu 206126 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Gerat Labùda]] 3dfe8inj3xv8z058bnzxb3hgzomhptr 14 13340 206141 2026-07-09T23:27:45Z Iketsi 3254 N 206141 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Internetowé starnë]] [[Kategòrëjô:Słowôrze]] n9x2ph59noi45c6f5tldmltpzt2po4s 0 13341 206144 2026-07-09T23:34:43Z Iketsi 3254 N 206144 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Kaszebe.org''' – internetowi [[słowôrz]] [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]z fónkcją „kawlowé słowò”. Je téż [[krziżówka]] pò kaszëbskù<ref>https://kaszebe.org/gry/wordsearch</ref>. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Słowôrze|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://kaszebe.org/ {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskòjãzëkòwé internetowé stronë (dzélã)]] [[Kategòrëjô:Internetowé słowôrze]] [[Kategòrëjô:Grë]] p9qwidgpajv45h37xfczuu54pmjjqa8 206147 206144 2026-07-09T23:37:05Z Iketsi 3254 {{#categorytree:Internetowé słowôrze|hideroot=on|mode=pages}} 206147 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Kaszebe.org''' – internetowi [[słowôrz]] [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]z fónkcją „kawlowé słowò”. Je téż [[krziżówka]] pò kaszëbskù<ref>https://kaszebe.org/gry/wordsearch</ref>. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Internetowé słowôrze|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://kaszebe.org/ {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskòjãzëkòwé internetowé stronë (dzélã)]] [[Kategòrëjô:Internetowé słowôrze]] [[Kategòrëjô:Grë]] eh2syv6uh8hhp1hegzd8prut0nu6i2g 206166 206147 2026-07-10T00:00:40Z Iketsi 3254 (2015–) 206166 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Kaszebe.org''' (2015–) – internetowi [[słowôrz]] [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]z fónkcją „kawlowé słowò”. Je téż [[krziżówka]] pò kaszëbskù<ref>https://kaszebe.org/gry/wordsearch</ref>. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Internetowé słowôrze|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://kaszebe.org/ {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskòjãzëkòwé internetowé stronë (dzélã)]] [[Kategòrëjô:Internetowé słowôrze]] [[Kategòrëjô:Grë]] 3tx2rl7ckqlmyxktrunqy4dxv6n5e1r 0 13343 206156 2026-07-09T23:46:08Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Kòmpùter]] do [[Kómpùter]]: Błędna pisownia tytułu 206156 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Kómpùter]] k3lukvh48qqo05x304jp0lkbyje5ymi 828 13344 206211 2026-07-10T00:26:25Z HaxelKaszëba 17492 Ùsôdzonô nowô starna "local p = {} local function fixLinks(text) if not text or text == "" then return "" end text = string.gsub(text, "%[%[([^%]]+)|([^%]]+)%]%]", function(page, label) if string.find(label, "color:") then return "[[" .. page .. "|" .. label .. "]]" else return "[[" .. page .. '|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">' .. label .. "</span>]]" end end) text = string.gsub(text, "%[%[([^%|%]]…" 206211 Scribunto text/plain local p = {} local function fixLinks(text) if not text or text == "" then return "" end text = string.gsub(text, "%[%[([^%]]+)|([^%]]+)%]%]", function(page, label) if string.find(label, "color:") then return "[[" .. page .. "|" .. label .. "]]" else return "[[" .. page .. '|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">' .. label .. "</span>]]" end end) text = string.gsub(text, "%[%[([^%|%]]+)%]%]", function(page) return "[[" .. page .. '|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">' .. page .. "</span>]]" end) return text end function p.render(frame) local args = frame:getParent().args local gosp_raw = args["gòspòdôrzë"] or args["gospodarze"] or "" local gosp = fixLinks(gosp_raw) local uszla_raw = args["ùszłô"] or args["uszla"] or "" local uszla = fixLinks(uszla_raw) local postepna_raw = args["pòstãpnô"] or args["postepna"] or "" local postepna = fixLinks(postepna_raw) local mester_raw = args["méster"] or args["mester"] or "" local mester = fixLinks(mester_raw) local pozwa = args["pòzwa"] or args["nazwa"] or "" local aktualne = args["aktualné"] or args["aktualne"] or "" local obrazk = args["òbrôzk"] or args["obrazek"] or "" local data = args["data"] or "" local reprezentacje = args["reprezentacje"] or "—" local stadione = args["stadiónë"] or args["stadiony"] or "—" local mecze = args["mecze"] or "—" local gole = args["gòle"] or args["gole"] or "—" local drugi = args["drëdżi plac"] or args["drugi plac"] or "—" local trzeci = args["trzecy plac"] or args["trzeci plac"] or "—" local html = {} table.insert(html, '<div style="width:100%; max-width:22em; float:right; clear:right; margin:0 0 1em 1em; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05);">') table.insert(html, '{| class="wikitable" style="width:100%; margin:0; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); background-color: var(--background-color-base, #ffffff); font-size:88%; line-height:1.4; border-collapse:collapse;"') table.insert(html, '|-\n! colspan="2" style="background: linear-gradient(var(--background-color-neutral, #f8f9fa), var(--background-color-neutral-subtle, #eaecf0)); color: var(--color-base, #202122); font-size:130%; font-weight:bold; text-align:center; padding:0.6em; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | ' .. pozwa) if aktualne ~= "" then table.insert(html, '<br><span style="color: var(--color-success, #14866d); font-size: 65%; font-weight: bold; display: block; margin-top: 5px;">(AKTUALNÔ EDICJÔ)</span>') end if obrazk ~= "" then table.insert(html, '|-\n| colspan="2" style="text-align:center; padding:10px; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | [[Òbrôzk:' .. obrazk .. '|200px]]') end table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); width:40%;" | Data\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. data) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Gòspòdarze\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. gosp) table.insert(html, '|-\n! colspan="2" style="background-color: var(--background-color-error-subtle, #f8d7da); color: var(--color-error, #b32424); text-align:center; padding:6px; font-weight:bold; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Statisticzi turniéru') table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Reprezentacje\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. reprezentacje) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Stadiónë\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. stadione) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Mecze\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. mecze) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Gòle\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. gole) table.insert(html, '|-\n! colspan="2" style="background-color: var(--background-color-progressive-subtle, #e6f0ff); color: var(--color-progressive, #3366cc); text-align:center; padding:6px; font-weight:bold; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Kôrta Turniéru') table.insert(html, '|-\n| colspan="2" style="text-align:center; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | [[File:2026_world_cup_qualification_map.svg|220px]]\n<div style="font-size:85%; text-align:left; padding:6px; color: var(--color-base, #202122);">\'\'\'Legeńda:\'\'\'<br>🟦 Reprezentacje zakwalifikòwóné<br>🟨 Reprezentacje niezakwalifikòwóné<br>⬛ Wëcopóné / zawieszoné<br>⬜ Niezrzeszoné z FIFA</div>') table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Méster\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. (mester ~= "" and mester or "—")) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | 2. plac\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. drugi) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | 3. plac\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. trzeci) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Ùszłô edicjô\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. uszla) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Pòstãpnô edicjô\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. postepna) table.insert(html, '|}</div>') return frame:preprocess(table.concat(html, "\n")) end return p 6yq518dxe2ouo5st9adi2e018r8jzid 206226 206211 2026-07-10T00:31:16Z HaxelKaszëba 17492 206226 Scribunto text/plain local p = {} local function fixLinks(text, frame) if not text or text == "" then return "" end local function getLinkStyle(pageTitle) local exists = frame:preprocess('{{#ifexist:' .. pageTitle .. '|1|0}}') if exists == "1" then return 'color: var(--color-progressive, #3366cc);' else return 'color: var(--color-destructively-high-contrast, #d33);' end end text = string.gsub(text, "%[%[([^%]]+)|([^%]]+)%]%]", function(page, label) if string.find(label, "color:") then return "[[" .. page .. "|" .. label .. "]]" else local style = getLinkStyle(page) return "[[" .. page .. '|<span style="' .. style .. '">' .. label .. "</span>]]" end end) text = string.gsub(text, "%[%[([^%|%]]+)%]%]", function(page) local style = getLinkStyle(page) return "[[" .. page .. '|<span style="' .. style .. '">' .. page .. "</span>]]" end) return text end function p.render(frame) local args = frame:getParent().args local gosp = fixLinks(args["gòspòdôrzë"] or args["gospodarze"] or "", frame) local uszla = fixLinks(args["ùszłô"] or args["uszla"] or "", frame) local postepna = fixLinks(args["pòstãpnô"] or args["postepna"] or "", frame) local mester = fixLinks(args["méster"] or args["mester"] or "", frame) local pozwa = args["pòzwa"] or args["nazwa"] or "" local aktualne = args["aktualné"] or args["aktualne"] or "" local obrazk = args["òbrôzk"] or args["obrazek"] or "" local data = args["data"] or "" local reprezentacje = args["reprezentacje"] or "—" local stadione = args["stadiónë"] or args["stadiony"] or "—" local mecze = args["mecze"] or "—" local gole = args["gòle"] or args["gole"] or "—" local drugi = args["drëdżi plac"] or args["drugi plac"] or "—" local trzeci = args["trzecy plac"] or args["trzeci plac"] or "—" local html = {} table.insert(html, '<div class="turnier-infobox-wrapper">') table.insert(html, '{| class="wikitable turnier-infobox-table" style="margin:0; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); background-color: var(--background-color-base, #ffffff); font-size:88%; line-height:1.4; border-collapse:collapse;"') table.insert(html, '|-\n! colspan="2" style="background: linear-gradient(var(--background-color-neutral, #f8f9fa), var(--background-color-neutral-subtle, #eaecf0)); color: var(--color-base, #202122); font-size:130%; font-weight:bold; text-align:center; padding:0.6em; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | ' .. pozwa) if aktualne ~= "" then table.insert(html, '<br><span style="color: var(--color-success, #14866d); font-size: 65%; font-weight: bold; display: block; margin-top: 5px;">(AKTUALNÔ EDICJÔ)</span>') end if obrazk ~= "" then table.insert(html, '|-\n| colspan="2" style="text-align:center; padding:10px; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | [[Òbrôzk:' .. obrazk .. '|200px]]') end table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); width:40%;" | Data\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. data) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Gòspòdarze\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. gosp) table.insert(html, '|-\n! colspan="2" style="background-color: var(--background-color-error-subtle, #f8d7da); color: var(--color-error, #b32424); text-align:center; padding:6px; font-weight:bold; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Statisticzi turniéru') table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Reprezentacje\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. reprezentacje) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Stadiónë\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. stadione) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Mecze\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. mecze) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Gòle\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. gole) table.insert(html, '|-\n! colspan="2" style="background-color: var(--background-color-progressive-subtle, #e6f0ff); color: var(--color-progressive, #3366cc); text-align:center; padding:6px; font-weight:bold; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Kôrta Turniéru') table.insert(html, '|-\n| colspan="2" style="text-align:center; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | [[File:2026_world_cup_qualification_map.svg|220px]]\n<div style="font-size:85%; text-align:left; padding:6px; color: var(--color-base, #202122);">\'\'\'Legeńda:\'\'\'<br>🟦 Reprezentacje zakwalifikòwóné<br>🟨 Reprezentacje niezakwalifikòwóné<br>⬛ Wëcopóné / zawieszoné<br>⬜ Niezrzeszoné z FIFA</div>') table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Méster\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. (mester ~= "" and mester or "—")) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | 2. plac\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. drugi) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | 3. plac\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. trzeci) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Ùszłô edicjô\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. uszla) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Pòstãpnô edicjô\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. postepna) table.insert(html, '|}</div>') table.insert(html, '<style>') table.insert(html, '.turnier-infobox-wrapper { float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 100%; max-width: 22em; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05); }') table.insert(html, '.turnier-infobox-table { width: 100%; }') table.insert(html, '@media screen and (max-width: 600px) { .turnier-infobox-wrapper { float: none !important; margin: 1em 0 !important; max-width: 100% !important; } }') table.insert(html, '</style>') return frame:preprocess(table.concat(html, "\n")) end return p pb9m80xtbmj3boipll0psslmjj5borc 206235 206226 2026-07-10T00:33:39Z HaxelKaszëba 17492 206235 Scribunto text/plain local p = {} local function fixLinks(text, frame) if not text or text == "" then return "" end local function processSingleLink(page, label) local clean_page = page:match("^%s*(.-)%s*$") if clean_page:kill() or clean_page:find("^[Òò]brôzk:") or clean_page:find("^File:") or clean_page:find("^Image:") then return "[[" .. page .. "|" .. label .. "]]" end local exists = frame:preprocess('{{#ifexist:' .. clean_page .. '|1|0}}') if exists == "1" then return '[[' .. clean_page .. '|<span class="turnier-link-exists">' .. label .. '</span>]]' else return '[[' .. clean_page .. '|<span class="new" style="color: var(--color-destructively-high-contrast, #d33);">' .. label .. '</span>]]' end end text = string.gsub(text, "%[%[([^%]]+)|([^%]]+)%]%]", function(page, label) return processSingleLink(page, label) end) text = string.gsub(text, "%[%[([^%|%]]+)%]%]", function(page) return processSingleLink(page, page) end) return text end function p.render(frame) local args = frame:getParent().args local gosp = fixLinks(args["gòspòdôrzë"] or args["gospodarze"] or "", frame) local uszla = fixLinks(args["ùszłô"] or args["uszla"] or "", frame) local postepna = fixLinks(args["pòstãpnô"] or args["postepna"] or "", frame) local mester = fixLinks(args["méster"] or args["mester"] or "", frame) local pozwa = args["pòzwa"] or args["nazwa"] or "" local aktualne = args["aktualné"] or args["aktualne"] or "" local obrazk = args["òbrôzk"] or args["obrazek"] or "" local data = args["data"] or "" local reprezentacje = args["reprezentacje"] or "—" local stadione = args["stadiónë"] or args["stadiony"] or "—" local mecze = args["mecze"] or "—" local gole = args["gòle"] or args["gole"] or "—" local drugi = args["drëdżi plac"] or args["drugi plac"] or "—" local trzeci = args["trzecy plac"] or args["trzeci plac"] or "—" local html = {} table.insert(html, '<div class="turnier-infobox-wrapper">') table.insert(html, '{| class="wikitable turnier-infobox-table" style="margin:0; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); background-color: var(--background-color-base, #ffffff); font-size:88%; line-height:1.4; border-collapse:collapse;"') table.insert(html, '|-\n! colspan="2" style="background: linear-gradient(var(--background-color-neutral, #f8f9fa), var(--background-color-neutral-subtle, #eaecf0)); color: var(--color-base, #202122); font-size:130%; font-weight:bold; text-align:center; padding:0.6em; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | ' .. pozwa) if aktualne ~= "" then table.insert(html, '<br><span style="color: var(--color-success, #14866d); font-size: 65%; font-weight: bold; display: block; margin-top: 5px;">(AKTUALNÔ EDICJÔ)</span>') end if obrazk ~= "" then table.insert(html, '|-\n| colspan="2" style="text-align:center; padding:10px; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | [[Òbrôzk:' .. obrazk .. '|200px]]') end table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); width:40%;" | Data\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. data) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Gòspòdarze\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. gosp) table.insert(html, '|-\n! colspan="2" style="background-color: var(--background-color-error-subtle, #f8d7da); color: var(--color-error, #b32424); text-align:center; padding:6px; font-weight:bold; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Statisticzi turniéru') table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Reprezentacje\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. reprezentacje) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Stadiónë\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. stadione) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Mecze\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. mecze) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Gòle\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. gole) table.insert(html, '|-\n! colspan="2" style="background-color: var(--background-color-progressive-subtle, #e6f0ff); color: var(--color-progressive, #3366cc); text-align:center; padding:6px; font-weight:bold; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Kôrta Turniéru') table.insert(html, '|-\n| colspan="2" style="text-align:center; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | [[File:2026_world_cup_qualification_map.svg|220px]]\n<div style="font-size:85%; text-align:left; padding:6px; color: var(--color-base, #202122);">\'\'\'Legeńda:\'\'\'<br>🟦 Reprezentacje zakwalifikòwóné<br>🟨 Reprezentacje niezakwalifikòwóné<br>⬛ Wëcopóné / zawieszoné<br>⬜ Niezrzeszoné z FIFA</div>') table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Méster\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. (mester ~= "" and mester or "—")) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | 2. plac\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. drugi) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | 3. plac\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. trzeci) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Ùszłô edicjô\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. uszla) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Pòstãpnô edicjô\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. postepna) table.insert(html, '|}</div>') table.insert(html, '<style>') table.insert(html, '.turnier-infobox-wrapper { float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 100%; max-width: 22em; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05); }') table.insert(html, '.turnier-infobox-table { width: 100%; }') table.insert(html, '@media screen and (max-width: 600px) { .turnier-infobox-wrapper { float: none !important; margin: 1em 0 !important; max-width: 100% !important; } }') table.insert(html, '</style>') return frame:preprocess(table.concat(html, "\n")) end return p ryd0ls68eop7s3bovw7l53ginivb7cg 206238 206235 2026-07-10T00:36:23Z HaxelKaszëba 17492 206238 Scribunto text/plain local p = {} local function fixLinks(text, frame) if not text or text == "" then return "" end local function processSingleLink(page, label) local clean_page = page:match("^%s*(.-)%s*$") local lower_page = mw.ustring.lower(clean_page) if lower_page:find("^òbrôzk:") or lower_page:find("^file:") or lower_page:find("^image:") or lower_page:find("^plik:") or lower_page:find("^obrózk:") then return "[[" .. page .. "|" .. label .. "]]" end local exists = frame:preprocess('{{#ifexist:' .. clean_page .. '|1|0}}') if exists == "1" then return '[[' .. clean_page .. '|<span class="turnier-link-exists">' .. label .. '</span>]]' else return '[[' .. clean_page .. '|<span class="new" style="color: var(--color-destructively-high-contrast, #dd3333);">' .. label .. '</span>]]' end end text = string.gsub(text, "%[%[([^%]]+)|([^%]]+)%]%]", function(page, label) return processSingleLink(page, label) end) text = string.gsub(text, "%[%[([^%|%]]+)%]%]", function(page) return processSingleLink(page, page) end) return text end function p.render(frame) local args = frame:getParent().args local gosp = fixLinks(args["gòspòdôrzë"] or args["gospodarze"] or "", frame) local uszla = fixLinks(args["ùszłô"] or args["uszla"] or "", frame) local postepna = fixLinks(args["pòstãpnô"] or args["postepna"] or "", frame) local mester = fixLinks(args["méster"] or args["mester"] or "", frame) local pozwa = args["pòzwa"] or args["nazwa"] or "" local aktualne = args["aktualné"] or args["aktualne"] or "" local obrazk = args["òbrôzk"] or args["obrazek"] or "" local data = args["data"] or "" local reprezentacje = args["reprezentacje"] or "—" local stadione = args["stadiónë"] or args["stadiony"] or "—" local mecze = args["mecze"] or "—" local gole = args["gòle"] or args["gole"] or "—" local drugi = args["drëdżi plac"] or args["drugi plac"] or "—" local trzeci = args["trzecy plac"] or args["trzeci plac"] or "—" local html = {} table.insert(html, '<div class="turnier-infobox-wrapper">') table.insert(html, '{| class="wikitable turnier-infobox-table" style="margin:0; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); background-color: var(--background-color-base, #ffffff); font-size:88%; line-height:1.4; border-collapse:collapse;"') table.insert(html, '|-\n! colspan="2" style="background: linear-gradient(var(--background-color-neutral, #f8f9fa), var(--background-color-neutral-subtle, #eaecf0)); color: var(--color-base, #202122); font-size:130%; font-weight:bold; text-align:center; padding:0.6em; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | ' .. pozwa) if aktualne ~= "" then table.insert(html, '<br><span style="color: var(--color-success, #14866d); font-size: 65%; font-weight: bold; display: block; margin-top: 5px;">(AKTUALNÔ EDICJÔ)</span>') end if obrazk ~= "" then table.insert(html, '|-\n| colspan="2" style="text-align:center; padding:10px; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | [[Òbrôzk:' .. obrazk .. '|200px]]') end table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); width:40%;" | Data\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. data) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Gòspòdarze\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. gosp) table.insert(html, '|-\n! colspan="2" style="background-color: var(--background-color-error-subtle, #f8d7da); color: var(--color-error, #b32424); text-align:center; padding:6px; font-weight:bold; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Statisticzi turniéru') table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Reprezentacje\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. reprezentacje) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Stadiónë\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. stadione) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Mecze\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. mecze) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Gòle\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. gole) table.insert(html, '|-\n! colspan="2" style="background-color: var(--background-color-progressive-subtle, #e6f0ff); color: var(--color-progressive, #3366cc); text-align:center; padding:6px; font-weight:bold; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Kôrta Turniéru') table.insert(html, '|-\n| colspan="2" style="text-align:center; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | [[File:2026_world_cup_qualification_map.svg|220px]]\n<div style="font-size:85%; text-align:left; padding:6px; color: var(--color-base, #202122);">\'\'\'Legeńda:\'\'\'<br>🟦 Reprezentacje zakwalifikòwóné<br>🟨 Reprezentacje niezakwalifikòwóné<br>⬛ Wëcopóné / zawieszoné<br>⬜ Niezrzeszoné z FIFA</div>') table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Méster\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. (mester ~= "" and mester or "—")) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | 2. plac\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. drugi) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | 3. plac\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. trzeci) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Ùszłô edicjô\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. uszla) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Pòstãpnô edicjô\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. postepna) table.insert(html, '|}</div>') table.insert(html, '<style>') table.insert(html, '.turnier-infobox-wrapper { float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 100%; max-width: 22em; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05); }') table.insert(html, '.turnier-infobox-table { width: 100%; }') table.insert(html, '@media screen and (prefers-color-scheme: dark) {') table.insert(html, ' .turnier-infobox-table a .turnier-link-exists { color: #6bafff !important; }') table.insert(html, '}') table.insert(html, '.skin-theme-clientpref-dark .turnier-infobox-table a .turnier-link-exists { color: #6bafff !important; }') table.insert(html, '@media screen and (max-width: 600px) { .turnier-infobox-wrapper { float: none !important; margin: 1em 0 !important; max-width: 100% !important; } }') table.insert(html, '</style>') return frame:preprocess(table.concat(html, "\n")) end return p kj4dauk21mmu5e63nn6ywy1hv181e0r 206242 206238 2026-07-10T00:38:05Z HaxelKaszëba 17492 206242 Scribunto text/plain local p = {} local function fixLinks(text, frame) if not text or text == "" then return "" end local function processSingleLink(page, label) local clean_page = page:match("^%s*(.-)%s*$") local lower_page = mw.ustring.lower(clean_page) if lower_page:find("^òbrôzk:") or lower_page:find("^file:") or lower_page:find("^image:") or lower_page:find("^plik:") or lower_page:find("^obrózk:") then return "[[" .. page .. "|" .. label .. "]]" end local exists = frame:preprocess('{{#ifexist:' .. clean_page .. '|1|0}}') if exists == "1" then return '[[' .. clean_page .. '|<span class="turnier-link-exists">' .. label .. '</span>]]' else return '[[' .. clean_page .. '|<span class="new" style="color: var(--color-destructively-high-contrast, #dd3333);">' .. label .. '</span>]]' end end text = string.gsub(text, "%[%[([^%]]+)|([^%]]+)%]%]", function(page, label) return processSingleLink(page, label) end) text = string.gsub(text, "%[%[([^%|%]]+)%]%]", function(page) return processSingleLink(page, page) end) return text end function p.render(frame) local args = frame:getParent().args local gosp = fixLinks(args["gòspòdôrzë"] or args["gospodarze"] or "", frame) local uszla = fixLinks(args["ùszłô"] or args["uszla"] or "", frame) local postepna = fixLinks(args["pòstãpnô"] or args["postepna"] or "", frame) local mester = fixLinks(args["méster"] or args["mester"] or "", frame) local pozwa = args["pòzwa"] or args["nazwa"] or "" local aktualne = args["aktualné"] or args["aktualne"] or "" local obrazk = args["òbrôzk"] or args["obrazek"] or "" local data = args["data"] or "" local reprezentacje = args["reprezentacje"] or "—" local stadione = args["stadiónë"] or args["stadiony"] or "—" local mecze = args["mecze"] or "—" local gole = args["gòle"] or args["gole"] or "—" local drugi = args["drëdżi plac"] or args["drugi plac"] or "—" local trzeci = args["trzecy plac"] or args["trzeci plac"] or "—" local html = {} table.insert(html, '<div class="turnier-infobox-wrapper">') table.insert(html, '{| class="wikitable turnier-infobox-table" style="margin:0; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); background-color: var(--background-color-base, #ffffff); font-size:88%; line-height:1.4; border-collapse:collapse;"') table.insert(html, '|-\n! colspan="2" style="background: linear-gradient(var(--background-color-neutral, #f8f9fa), var(--background-color-neutral-subtle, #eaecf0)); color: var(--color-base, #202122); font-size:130%; font-weight:bold; text-align:center; padding:0.6em; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | ' .. pozwa) if aktualne ~= "" then table.insert(html, '<br><span style="color: var(--color-success, #14866d); font-size: 65%; font-weight: bold; display: block; margin-top: 5px;">(AKTUALNÔ EDICJÔ)</span>') end if obrazk ~= "" then table.insert(html, '|-\n| colspan="2" style="text-align:center; padding:10px; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | [[Òbrôzk:' .. obrazk .. '|200px]]') end table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); width:40%;" | Data\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. data) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Gòspòdarze\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. gosp) table.insert(html, '|-\n! colspan="2" style="background-color: var(--background-color-error-subtle, #f8d7da); color: var(--color-error, #b32424); text-align:center; padding:6px; font-weight:bold; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Statisticzi turniéru') table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Reprezentacje\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. reprezentacje) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Stadiónë\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. stadione) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Mecze\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. mecze) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Gòle\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. gole) table.insert(html, '|-\n! colspan="2" style="background-color: var(--background-color-progressive-subtle, #e6f0ff); color: var(--color-progressive, #3366cc); text-align:center; padding:6px; font-weight:bold; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Kôrta Turniéru') table.insert(html, '|-\n| colspan="2" style="text-align:center; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | [[File:2026_world_cup_qualification_map.svg|220px]]\n<div style="font-size:85%; text-align:left; padding:6px; color: var(--color-base, #202122);">\'\'\'Legeńda:\'\'\'<br>🟦 Reprezentacje zakwalifikòwóné<br>🟨 Reprezentacje niezakwalifikòwóné<br>⬛ Wëcopóné / zawieszoné<br>⬜ Niezrzeszoné z FIFA</div>') table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Méster\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. (mester ~= "" and mester or "—")) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | 2. plac\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. drugi) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | 3. plac\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. trzeci) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Ùszłô edicjô\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. uszla) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Pòstãpnô edicjô\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. postepna) table.insert(html, '|}</div>') table.insert(html, '<style>') table.insert(html, '.turnier-infobox-wrapper { float: right !important; clear: right !important; margin: 0 0 1em 1em !important; width: 100% !important; max-width: 22em !important; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05) !important; display: block !important; }') table.insert(html, '.turnier-infobox-table { width: 100% !important; }') table.insert(html, '@media screen and (prefers-color-scheme: dark) {') table.insert(html, ' .turnier-infobox-table a .turnier-link-exists { color: #6bafff !important; }') table.insert(html, '}') table.insert(html, '.skin-theme-clientpref-dark .turnier-infobox-table a .turnier-link-exists { color: #6bafff !important; }') table.insert(html, '@media screen and (max-width: 600px) { .turnier-infobox-wrapper { float: none !important; margin: 1em 0 !important; max-width: 100% !important; } }') table.insert(html, '</style>') return frame:preprocess(table.concat(html, "\n")) end return p 294ilthnzx893ajl0livr991lhr8yt6 206247 206242 2026-07-10T00:39:31Z HaxelKaszëba 17492 206247 Scribunto text/plain local p = {} local function fixLinks(text, frame) if not text or text == "" then return "" end local function processSingleLink(page, label) local clean_page = page:match("^%s*(.-)%s*$") local lower_page = mw.ustring.lower(clean_page) if lower_page:find("^òbrôzk:") or lower_page:find("^file:") or lower_page:find("^image:") or lower_page:find("^plik:") or lower_page:find("^obrózk:") then return "[[" .. page .. "|" .. label .. "]]" end local exists = frame:preprocess('{{#ifexist:' .. clean_page .. '|1|0}}') if exists == "1" then return '[[' .. clean_page .. '|<span class="turnier-link-exists">' .. label .. '</span>]]' else return '[[' .. clean_page .. '|<span class="new" style="color: var(--color-destructively-high-contrast, #dd3333);">' .. label .. '</span>]]' end end text = string.gsub(text, "%[%[([^%]]+)|([^%]]+)%]%]", function(page, label) return processSingleLink(page, label) end) text = string.gsub(text, "%[%[([^%|%]]+)%]%]", function(page) return processSingleLink(page, page) end) return text end function p.render(frame) local args = frame:getParent().args local gosp = fixLinks(args["gòspòdôrzë"] or args["gospodarze"] or "", frame) local uszla = fixLinks(args["ùszłô"] or args["uszla"] or "", frame) local postepna = fixLinks(args["pòstãpnô"] or args["postepna"] or "", frame) local mester = fixLinks(args["méster"] or args["mester"] or "", frame) local pozwa = args["pòzwa"] or args["nazwa"] or "" local aktualne = args["aktualné"] or args["aktualne"] or "" local obrazk = args["òbrôzk"] or args["obrazek"] or "" local data = args["data"] or "" local reprezentacje = args["reprezentacje"] or "—" local stadione = args["stadiónë"] or args["stadiony"] or "—" local mecze = args["mecze"] or "—" local gole = args["gòle"] or args["gole"] or "—" local drugi = args["drëdżi plac"] or args["drugi plac"] or "—" local trzeci = args["trzecy plac"] or args["trzeci plac"] or "—" local html = {} table.insert(html, '<div class="turnier-infobox-wrapper">') table.insert(html, '{| class="wikitable turnier-infobox-table" style="margin:0; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); background-color: var(--background-color-base, #ffffff); font-size:88%; line-height:1.4; border-collapse:collapse;"') table.insert(html, '|-\n! colspan="2" style="background: linear-gradient(var(--background-color-neutral, #f8f9fa), var(--background-color-neutral-subtle, #eaecf0)); color: var(--color-base, #202122); font-size:130%; font-weight:bold; text-align:center; padding:0.6em; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | ' .. pozwa) if aktualne ~= "" then table.insert(html, '<br><span style="color: var(--color-success, #14866d); font-size: 65%; font-weight: bold; display: block; margin-top: 5px;">(AKTUALNÔ EDICJÔ)</span>') end if obrazk ~= "" then table.insert(html, '|-\n| colspan="2" style="text-align:center; padding:10px; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | [[Òbrôzk:' .. obrazk .. '|200px]]') end table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); width:40%;" | Data\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. data) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Gòspòdarze\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. gosp) table.insert(html, '|-\n! colspan="2" style="background-color: var(--background-color-error-subtle, #f8d7da); color: var(--color-error, #b32424); text-align:center; padding:6px; font-weight:bold; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Statisticzi turniéru') table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Reprezentacje\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. reprezentacje) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Stadiónë\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. stadione) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Mecze\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. mecze) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Gòle\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. gole) table.insert(html, '|-\n! colspan="2" style="background-color: var(--background-color-progressive-subtle, #e6f0ff); color: var(--color-progressive, #3366cc); text-align:center; padding:6px; font-weight:bold; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Kôrta Turniéru') table.insert(html, '|-\n| colspan="2" style="text-align:center; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | [[File:2026_world_cup_qualification_map.svg|220px]]\n<div style="font-size:85%; text-align:left; padding:6px; color: var(--color-base, #202122);">\'\'\'Legeńda:\'\'\'<br>🟦 Reprezentacje zakwalifikòwóné<br>🟨 Reprezentacje niezakwalifikòwóné<br>⬛ Wëcopóné / zawieszoné<br>⬜ Niezrzeszoné z FIFA</div>') table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Méster\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. (mester ~= "" and mester or "—")) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | 2. plac\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. drugi) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | 3. plac\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. trzeci) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Ùszłô edicjô\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. uszla) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Pòstãpnô edicjô\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. postepna) table.insert(html, '|}</div>') table.insert(html, '<style>') table.insert(html, '@media screen and (prefers-color-scheme: dark) {') table.insert(html, ' .turnier-infobox-table a .turnier-link-exists { color: #6bafff !important; }') table.insert(html, '}') table.insert(html, '.skin-theme-clientpref-dark .turnier-infobox-table a .turnier-link-exists { color: #6bafff !important; }') table.insert(html, '@media screen and (max-width: 600px) {') table.insert(html, ' .turnier-infobox-wrapper { float: none !important; margin: 1em 0 !important; width: 100% !important; max-width: 100% !important; }') table.insert(html, '}') table.insert(html, '</style>') return frame:preprocess(table.concat(html, "\n")) end return p c1rtp2a9fo3cw8ots6d3t50bbki11mp 206250 206247 2026-07-10T00:40:14Z HaxelKaszëba 17492 206250 Scribunto text/plain local p = {} local function fixLinks(text, frame) if not text or text == "" then return "" end local function processSingleLink(page, label) local clean_page = page:match("^%s*(.-)%s*$") local lower_page = mw.ustring.lower(clean_page) if lower_page:find("^òbrôzk:") or lower_page:find("^file:") or lower_page:find("^image:") or lower_page:find("^plik:") or lower_page:find("^obrózk:") then return "[[" .. page .. "|" .. label .. "]]" end local exists = frame:preprocess('{{#ifexist:' .. clean_page .. '|1|0}}') if exists == "1" then return '[[' .. clean_page .. '|<span class="turnier-link-exists">' .. label .. '</span>]]' else return '[[' .. clean_page .. '|<span class="new" style="color: var(--color-destructively-high-contrast, #dd3333);">' .. label .. '</span>]]' end end text = string.gsub(text, "%[%[([^%]]+)|([^%]]+)%]%]", function(page, label) return processSingleLink(page, label) end) text = string.gsub(text, "%[%[([^%|%]]+)%]%]", function(page) return processSingleLink(page, page) end) return text end function p.render(frame) local args = frame:getParent().args local gosp = fixLinks(args["gòspòdôrzë"] or args["gospodarze"] or "", frame) local uszla = fixLinks(args["ùszłô"] or args["uszla"] or "", frame) local postepna = fixLinks(args["pòstãpnô"] or args["postepna"] or "", frame) local mester = fixLinks(args["méster"] or args["mester"] or "", frame) local pozwa = args["pòzwa"] or args["nazwa"] or "" local aktualne = args["aktualné"] or args["aktualne"] or "" local obrazk = args["òbrôzk"] or args["obrazek"] or "" local data = args["data"] or "" local reprezentacje = args["reprezentacje"] or "—" local stadione = args["stadiónë"] or args["stadiony"] or "—" local mecze = args["mecze"] or "—" local gole = args["gòle"] or args["gole"] or "—" local drugi = args["drëdżi plac"] or args["drugi plac"] or "—" local trzeci = args["trzecy plac"] or args["trzeci plac"] or "—" local html = {} table.insert(html, '<div class="turnier-infobox-wrapper">') table.insert(html, '{| class="wikitable turnier-infobox-table" style="margin:0; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); background-color: var(--background-color-base, #ffffff); font-size:88%; line-height:1.4; border-collapse:collapse;"') table.insert(html, '|-\n! colspan="2" style="background: linear-gradient(var(--background-color-neutral, #f8f9fa), var(--background-color-neutral-subtle, #eaecf0)); color: var(--color-base, #202122); font-size:130%; font-weight:bold; text-align:center; padding:0.6em; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | ' .. pozwa) if aktualne ~= "" then table.insert(html, '<br><span style="color: var(--color-success, #14866d); font-size: 65%; font-weight: bold; display: block; margin-top: 5px;">(AKTUALNÔ EDICJÔ)</span>') end if obrazk ~= "" then table.insert(html, '|-\n| colspan="2" style="text-align:center; padding:10px; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | [[Òbrôzk:' .. obrazk .. '|200px]]') end table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); width:40%;" | Data\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. data) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Gòspòdarze\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. gosp) table.insert(html, '|-\n! colspan="2" style="background-color: var(--background-color-error-subtle, #f8d7da); color: var(--color-error, #b32424); text-align:center; padding:6px; font-weight:bold; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Statisticzi turniéru') table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Reprezentacje\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. reprezentacje) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Stadiónë\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. stadione) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Mecze\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. mecze) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Gòle\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. gole) table.insert(html, '|-\n! colspan="2" style="background-color: var(--background-color-progressive-subtle, #e6f0ff); color: var(--color-progressive, #3366cc); text-align:center; padding:6px; font-weight:bold; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Kôrta Turniéru') table.insert(html, '|-\n| colspan="2" style="text-align:center; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | [[File:2026_world_cup_qualification_map.svg|220px]]\n<div style="font-size:85%; text-align:left; padding:6px; color: var(--color-base, #202122);">\'\'\'Legeńda:\'\'\'<br>🟦 Reprezentacje zakwalifikòwóné<br>🟨 Reprezentacje niezakwalifikòwóné<br>⬛ Wëcopóné / zawieszoné<br>⬜ Niezrzeszoné z FIFA</div>') table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Méster\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. (mester ~= "" and mester or "—")) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | 2. plac\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. drugi) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | 3. plac\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. trzeci) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Ùszłô edicjô\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. uszla) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Pòstãpnô edicjô\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. postepna) table.insert(html, '|}</div>') return frame:preprocess(table.concat(html, "\n")) end return p 0zwbanqdcjqhjj1b57krfidtiqrv33t 206258 206250 2026-07-10T00:43:42Z HaxelKaszëba 17492 206258 Scribunto text/plain local p = {} local function fixLinks(text, frame) if not text or text == "" then return "" end local function processSingleLink(page, label) local clean_page = page:match("^%s*(.-)%s*$") local lower_page = mw.ustring.lower(clean_page) if lower_page:find("^òbrôzk:") or lower_page:find("^file:") or lower_page:find("^image:") or lower_page:find("^plik:") or lower_page:find("^obrózk:") then return "[[" .. page .. "|" .. label .. "]]" end local exists = frame:preprocess('{{#ifexist:' .. clean_page .. '|1|0}}') if exists == "1" then return '[[' .. clean_page .. '|<span class="turnier-link-exists">' .. label .. '</span>]]' else return '[[' .. clean_page .. '|<span class="new" style="color: var(--color-destructively-high-contrast, #dd3333);">' .. label .. '</span>]]' end end text = string.gsub(text, "%[%[([^%]]+)|([^%]]+)%]%]", function(page, label) return processSingleLink(page, label) end) text = string.gsub(text, "%[%[([^%|%]]+)%]%]", function(page) return processSingleLink(page, page) end) return text end function p.render(frame) local args = frame:getParent().args local gosp = fixLinks(args["gòspòdôrzë"] or args["gospodarze"] or "", frame) local uszla = fixLinks(args["ùszłô"] or args["uszla"] or "", frame) local postepna = fixLinks(args["pòstãpnô"] or args["postepna"] or "", frame) local mester = fixLinks(args["méster"] or args["mester"] or "", frame) local pozwa = args["pòzwa"] or args["nazwa"] or "" local aktualne = args["aktualné"] or args["aktualne"] or "" local obrazk = args["òbrôzk"] or args["obrazek"] or "" local data = args["data"] or "" local reprezentacje = args["reprezentacje"] or "—" local stadione = args["stadiónë"] or args["stadiony"] or "—" local mecze = args["mecze"] or "—" local gole = args["gòle"] or args["gole"] or "—" local drugi = args["drëdżi plac"] or args["drugi plac"] or "—" local trzeci = args["trzecy plac"] or args["trzeci plac"] or "—" local html = {} table.insert(html, '<div class="turnier-infobox-wrapper" style="float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 22em; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05); display: block;">') table.insert(html, '{| class="wikitable turnier-infobox-table" style="width:100%; margin:0; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); background-color: var(--background-color-base, #ffffff); font-size:88%; line-height:1.4; border-collapse:collapse;"') table.insert(html, '|-\n! colspan="2" style="background: linear-gradient(var(--background-color-neutral, #f8f9fa), var(--background-color-neutral-subtle, #eaecf0)); color: var(--color-base, #202122); font-size:130%; font-weight:bold; text-align:center; padding:0.6em; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | ' .. pozwa) if aktualne ~= "" then table.insert(html, '<br><span style="color: var(--color-success, #14866d); font-size: 65%; font-weight: bold; display: block; margin-top: 5px;">(AKTUALNÔ EDICJÔ)</span>') end if obrazk ~= "" then table.insert(html, '|-\n| colspan="2" style="text-align:center; padding:10px; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | [[Òbrôzk:' .. obrazk .. '|200px]]') end table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); width:40%;" | Data\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. data) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Gòspòdarze\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. gosp) table.insert(html, '|-\n! colspan="2" style="background-color: var(--background-color-error-subtle, #f8d7da); color: var(--color-error, #b32424); text-align:center; padding:6px; font-weight:bold; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Statisticzi turniéru') table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Reprezentacje\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. reprezentacje) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Stadiónë\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. stadione) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Mecze\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. mecze) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Gòle\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. gole) table.insert(html, '|-\n! colspan="2" style="background-color: var(--background-color-progressive-subtle, #e6f0ff); color: var(--color-progressive, #3366cc); text-align:center; padding:6px; font-weight:bold; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Kôrta Turniéru') table.insert(html, '|-\n| colspan="2" style="text-align:center; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | [[File:2026_world_cup_qualification_map.svg|220px]]\n<div style="font-size:85%; text-align:left; padding:6px; color: var(--color-base, #202122);">\'\'\'Legeńda:\'\'\'<br>🟦 Reprezentacje zakwalifikòwóné<br>🟨 Reprezentacje niezakwalifikòwóné<br>⬛ Wëcopóné / zawieszoné<br>⬜ Niezrzeszoné z FIFA</div>') table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Méster\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. (mester ~= "" and mester or "—")) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | 2. plac\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. drugi) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | 3. plac\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. trzeci) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Ùszłô edicjô\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. uszla) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Pòstãpnô edicjô\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. postepna) table.insert(html, '|}</div>') table.insert(html, '<style>') table.insert(html, '@media screen and (prefers-color-scheme: dark) {') table.insert(html, ' .turnier-infobox-table a .turnier-link-exists { color: #6bafff !important; }') table.insert(html, '}') table.insert(html, '.skin-theme-clientpref-dark .turnier-infobox-table a .turnier-link-exists { color: #6bafff !important; }') table.insert(html, '@media screen and (max-width: 600px) {') table.insert(html, ' .turnier-infobox-wrapper { float: none !important; margin: 1em 0 !important; width: 100% !important; max-width: 100% !important; }') table.insert(html, '}') table.insert(html, '</style>') return frame:preprocess(table.concat(html, "\n")) end return p 9eu4mydirpm9u0qelilnry5nxkygyat 206259 206258 2026-07-10T00:45:11Z HaxelKaszëba 17492 206259 Scribunto text/plain local p = {} local function fixLinks(text, frame) if not text or text == "" then return "" end local function processSingleLink(page, label) local clean_page = page:match("^%s*(.-)%s*$") local lower_page = mw.ustring.lower(clean_page) if lower_page:find("^òbrôzk:") or lower_page:find("^file:") or lower_page:find("^image:") or lower_page:find("^plik:") or lower_page:find("^obrózk:") then return "[[" .. page .. "|" .. label .. "]]" end local exists = frame:preprocess('{{#ifexist:' .. clean_page .. '|1|0}}') if exists == "1" then return '[[' .. clean_page .. '|<span style="color: var(--color-progressive, #3366cc);">' .. label .. '</span>]]' else return '[[' .. clean_page .. '|<span class="new" style="color: var(--color-destructively-high-contrast, #dd3333);">' .. label .. '</span>]]' end end text = string.gsub(text, "%[%[([^%]]+)|([^%]]+)%]%]", function(page, label) return processSingleLink(page, label) end) text = string.gsub(text, "%[%[([^%|%]]+)%]%]", function(page) return processSingleLink(page, page) end) return text end function p.render(frame) local args = frame:getParent().args local gosp = fixLinks(args["gòspòdôrzë"] or args["gospodarze"] or "", frame) local uszla = fixLinks(args["ùszłô"] or args["uszla"] or "", frame) local postepna = fixLinks(args["pòstãpnô"] or args["postepna"] or "", frame) local mester = fixLinks(args["méster"] or args["mester"] or "", frame) local pozwa = args["pòzwa"] or args["nazwa"] or "" local aktualne = args["aktualné"] or args["aktualne"] or "" local obrazk = args["òbrôzk"] or args["obrazek"] or "" local data = args["data"] or "" local reprezentacje = args["reprezentacje"] or "—" local stadione = args["stadiónë"] or args["stadiony"] or "—" local mecze = args["mecze"] or "—" local gole = args["gòle"] or args["gole"] or "—" local drugi = args["drëdżi plac"] or args["drugi plac"] or "—" local trzeci = args["trzecy plac"] or args["trzeci plac"] or "—" local html = {} table.insert(html, '<div style="float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 22em; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05);">') table.insert(html, '{| class="wikitable" style="width:100%; margin:0; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); background-color: var(--background-color-base, #ffffff); font-size:88%; line-height:1.4; border-collapse:collapse;"') table.insert(html, '|-\n! colspan="2" style="background: linear-gradient(var(--background-color-neutral, #f8f9fa), var(--background-color-neutral-subtle, #eaecf0)); color: var(--color-base, #202122); font-size:130%; font-weight:bold; text-align:center; padding:0.6em; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | ' .. pozwa) if aktualne ~= "" then table.insert(html, '<br><span style="color: var(--color-success, #14866d); font-size: 65%; font-weight: bold; display: block; margin-top: 5px;">(AKTUALNÔ EDICJÔ)</span>') end if obrazk ~= "" then table.insert(html, '|-\n| colspan="2" style="text-align:center; padding:10px; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | [[Òbrôzk:' .. obrazk .. '|200px]]') end table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); width:40%;" | Data\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. data) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Gòspòdarze\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. gosp) table.insert(html, '|-\n! colspan="2" style="background-color: var(--background-color-error-subtle, #f8d7da); color: var(--color-error, #b32424); text-align:center; padding:6px; font-weight:bold; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Statisticzi turniéru') table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Reprezentacje\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. reprezentacje) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Stadiónë\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. stadione) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Mecze\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. mecze) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Gòle\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. gole) table.insert(html, '|-\n! colspan="2" style="background-color: var(--background-color-progressive-subtle, #e6f0ff); color: var(--color-progressive, #3366cc); text-align:center; padding:6px; font-weight:bold; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Kôrta Turniéru') table.insert(html, '|-\n| colspan="2" style="text-align:center; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | [[File:2026_world_cup_qualification_map.svg|220px]]\n<div style="font-size:85%; text-align:left; padding:6px; color: var(--color-base, #202122);">\'\'\'Legeńda:\'\'\'<br>🟦 Reprezentacje zakwalifikòwóné<br>🟨 Reprezentacje niezakwalifikòwóné<br>⬛ Wëcopóné / zawieszoné<br>⬜ Niezrzeszoné z FIFA</div>') table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Méster\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. (mester ~= "" and mester or "—")) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | 2. plac\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. drugi) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | 3. plac\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. trzeci) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Ùszłô edicjô\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. uszla) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Pòstãpnô edicjô\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. postepna) table.insert(html, '|}</div>') return frame:preprocess(table.concat(html, "\n")) end return p qcc2182hs1hitxaqbpzfgzxx56cf0zd 206264 206259 2026-07-10T00:47:26Z HaxelKaszëba 17492 206264 Scribunto text/plain local p = {} local function fixLinks(text, frame) if not text or text == "" then return "" end local function processSingleLink(page, label) local clean_page = page:match("^%s*(.-)%s*$") local lower_page = mw.ustring.lower(clean_page) if lower_page:find("^òbrôzk:") or lower_page:find("^file:") or lower_page:find("^image:") or lower_page:find("^plik:") or lower_page:find("^obrózk:") then return "[[" .. page .. "|" .. label .. "]]" end local exists = frame:preprocess('{{#ifexist:' .. clean_page .. '|1|0}}') if exists == "1" then return '[[' .. clean_page .. '|<span style="color: var(--color-progressive, #3366cc);">' .. label .. '</span>]]' else return '[[' .. clean_page .. '|<span class="new" style="color: var(--color-destructively-high-contrast, #dd3333);">' .. label .. '</span>]]' end end text = string.gsub(text, "%[%[([^%]]+)|([^%]]+)%]%]", function(page, label) return processSingleLink(page, label) end) text = string.gsub(text, "%[%[([^%|%]]+)%]%]", function(page) return processSingleLink(page, page) end) return text end function p.render(frame) local args = frame:getParent().args local gosp = fixLinks(args["gòspòdôrzë"] or args["gospodarze"] or "", frame) local uszla = fixLinks(args["ùszłô"] or args["uszla"] or "", frame) local postepna = fixLinks(args["pòstãpnô"] or args["postepna"] or "", frame) local mester = fixLinks(args["méster"] or args["mester"] or "", frame) local pozwa = args["pòzwa"] or args["nazwa"] or "" local aktualne = args["aktualné"] or args["aktualne"] or "" local obrazk = args["òbrôzk"] or args["obrazek"] or "" local data = args["data"] or "" local reprezentacje = args["reprezentacje"] or "—" local stadione = args["stadiónë"] or args["stadiony"] or "—" local mecze = args["mecze"] or "—" local gole = args["gòle"] or args["gole"] or "—" local drugi = args["drëdżi plac"] or args["drugi plac"] or "—" local trzeci = args["trzecy plac"] or args["trzeci plac"] or "—" local html = {} table.insert(html, '<div style="float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 22em; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05);">') table.insert(html, '{| class="wikitable" style="width:100%; margin:0; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); background-color: var(--background-color-base, #ffffff); font-size:88%; line-height:1.4; border-collapse:collapse;"') local headerContent = pozwa if aktualne ~= "" then headerContent = headerContent .. '<div style="color: var(--color-success, #14866d); font-size: 50%; font-weight: bold; margin-top: 2px;">(AKTUALNÔ EDICJÔ)</div>' end table.insert(html, '|-\n! colspan="2" style="background: linear-gradient(var(--background-color-neutral, #f8f9fa), var(--background-color-neutral-subtle, #eaecf0)); color: var(--color-base, #202122); font-size:130%; font-weight:bold; text-align:center; padding:0.6em; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | ' .. headerContent) if obrazk ~= "" then table.insert(html, '|-\n| colspan="2" style="text-align:center; padding:10px; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | [[Òbrôzk:' .. obrazk .. '|200px]]') end table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); width:40%;" | Data\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. data) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Gòspòdarze\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. gosp) table.insert(html, '|-\n! colspan="2" style="background-color: var(--background-color-error-subtle, #f8d7da); color: var(--color-error, #b32424); text-align:center; padding:6px; font-weight:bold; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Statisticzi turniéru') table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Reprezentacje\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. reprezentacje) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Stadiónë\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. stadione) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Mecze\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. mecze) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Gòle\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. gole) table.insert(html, '|-\n! colspan="2" style="background-color: var(--background-color-progressive-subtle, #e6f0ff); color: var(--color-progressive, #3366cc); text-align:center; padding:6px; font-weight:bold; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Kôrta Turniéru') table.insert(html, '|-\n| colspan="2" style="text-align:center; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | [[File:2026_world_cup_qualification_map.svg|220px]]\n<div style="font-size:85%; text-align:left; padding:6px; color: var(--color-base, #202122);">\'\'\'Legeńda:\'\'\'<br>🟦 Reprezentacje zakwalifikòwóné<br>🟨 Reprezentacje niezakwalifikòwóné<br>⬛ Wëcopóné / zawieszoné<br>⬜ Niezrzeszoné z FIFA</div>') table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Méster\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. (mester ~= "" and mester or "—")) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | 2. plac\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. drugi) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | 3. plac\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. trzeci) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Ùszłô edicjô\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. uszla) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Pòstãpnô edicjô\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. postepna) table.insert(html, '|}</div>') return frame:preprocess(table.concat(html, "\n")) end return p 4nu2g1oqa4zdazvc362m68qvr463mzl 828 13345 206280 2026-07-10T00:57:16Z HaxelKaszëba 17492 Ùsôdzonô nowô starna "local p = {} local function fixLinks(text, frame) if not text or text == "" then return "" end text = string.gsub(text, "%[(https?://[^%s%]]+)%s+([^%]]+)%]", function(url, label) return '[' .. url .. ' <span style="color: var(--color-progressive, #3366cc); text-decoration: underline;">' .. label .. '</span>]' end) local function processSingleLink(page, label) local clean_page = page:match("^%s*(.-)%s*$") local lower_page…" 206280 Scribunto text/plain local p = {} local function fixLinks(text, frame) if not text or text == "" then return "" end text = string.gsub(text, "%[(https?://[^%s%]]+)%s+([^%]]+)%]", function(url, label) return '[' .. url .. ' <span style="color: var(--color-progressive, #3366cc); text-decoration: underline;">' .. label .. '</span>]' end) local function processSingleLink(page, label) local clean_page = page:match("^%s*(.-)%s*$") local lower_page = mw.ustring.lower(clean_page) if lower_page:find("^òbrôzk:") or lower_page:find("^file:") or lower_page:find("^image:") or lower_page:find("^plik:") or lower_page:find("^obrózk:") then return "[[" .. page .. "|" .. label .. "]]" end local exists = frame:preprocess('{{#ifexist:' .. clean_page .. '|1|0}}') if exists == "1" then return '[[' .. clean_page .. '|<span style="color: var(--color-progressive, #3366cc);">' .. label .. '</span>]]' else return '[[' .. clean_page .. '|<span class="new" style="color: var(--color-destructively-high-contrast, #dd3333);">' .. label .. '</span>]]' end end text = string.gsub(text, "%[%[([^%]]+)|([^%]]+)%]%]", function(page, label) return processSingleLink(page, label) end) text = string.gsub(text, "%[%[([^%|%]]+)%]%]", function(page) return processSingleLink(page, page) end) return text end function p.render(frame) local html = {} table.insert(html, '{| class="wikitable" style="width:100%; border-collapse:collapse; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); font-size:95%; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align:center;"') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Mexico+City Meksyk]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=New+York+City Nowi Jork] / [https://www.google.com/maps?q=New+Jersey New Jersey]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Dallas Dallas]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Kansas+City Kansas City]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Houston Houston]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Estadio Azteca]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[MetLife Stadium]]<br><small>East Rutherford</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[AT&T Stadium]]<br><small>Arlington</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Arrowhead Stadium]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[NRG Stadium]]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''87 523'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''82 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''80 000'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''79 416'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''72 220'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Estadio Azteca Octubre de 2021.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:New Meadowlands Stadium Mezz Corner.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Cowboys Stadium full view.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Netherlands vs Tunisia - 2026 FIFA World Cup, Kansas City.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Germany vs Curaçao 2026 FIFA World Cup.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Atlanta Atlanta]', frame)) local mapaBox = {} table.insert(mapaBox, '<div style="font-weight:bold; font-size:110%; margin-bottom:8px;">Kôrta stadionów</div>') table.insert(mapaBox, '<div style="display:inline-block; border:1px solid var(--border-color-base, #ccc); padding:5px; background: var(--background-color-neutral-subtle, #f9f9f9); border-radius:4px;">') local mapaKod = '{{Lokalizacëjnô kôrta\n' .. '|mapa=Nordowô Amerika\n' .. '|wariant=Kanada-USA-Meksyk\n' .. '|rozmiar=520\n' .. '|rodzaj=inline\n' .. '|punkty mapy=\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|42°21′28″N 71°03′42″W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Boston]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|33°45′N 84°23′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Atlanta]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|32°46′57″N 96°47′51″W|pòzycjô=top|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Dallas]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|29°45′46″N 95°22′59″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Houston]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|39°05′25″N 94°35′01″W|pòzycjô=right|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Kansas City]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|34°03′N 118°15′W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Wielgie Los Angeles|Los Angeles]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|25°47′16″N 80°13′27″W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Miami]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|39°57′12″N 75°10′12″W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Filadelfiô]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|40°49′N 74°5′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Nowi Jork]] / [[New Jersey]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|37°24′N 121°58′W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[San Francisco Bay Area]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|47°36′35″N 122°19′59″W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Seattle]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|43°44′30″N 79°22′24″W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Toronto]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|49°15′40″N 123°06′50″W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Vancouver]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|19°25′10″N 99°08′44″W|pòzycjô=right|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Meksyk (gard)|Meksyk]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|25°40′17″N 100°18′31″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Monterrey]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|20°40′17″N 103°21′23″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Guadalajara]]\'\'\'}}\n' .. '}}' table.insert(mapaBox, fixLinks(mapaKod, frame)) table.insert(mapaBox, '</div>') table.insert(mapaBox, '<div style="margin-top:8px; font-size:90%;">{{Legéńda|red|Zôpôdny región|w linii=tak}} {{Legéńda|yellow|Strzódkòwi región|w linii=tak}} {{Legéńda|blue|Pòrénkòwi región|w linii=tak}}</div>') table.insert(html, '| colspan="3" rowspan="12" style="text-align:center; background: var(--background-color-base, #ffffff); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:12px;" |\n' .. table.concat(mapaBox, "\n")) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Los+Angeles Los Angeles]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Mercedes-Benz Stadium]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[SoFi Stadium]]<br><small>Inglewood</small>', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''71 000'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''70 240'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup Match 72, DR Congo v Uzbekistan.webp|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup Match 4, United States v Paraguay (stadium 3 hours before).jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Philadelphia Filadelfiô]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Seattle Seattle]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Lincoln Financial Field]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Lumen Field]]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''69 796'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''45 015'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Philly (45).JPG|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup - Belgium v. Egypt in Seattle - 04.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=San+Francisco+Bay+Area San Francisco Bay Area]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Boston Boston]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Levi’s Stadium]]<br><small>Santa Clara</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Gillette Stadium]]<br><small>Foxborough</small>', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''68 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''65 878'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Entering Levi\'s Stadium.JPG|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Gillette2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Miami Miami]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | [[File:Flag of Canada.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Vancouver Vancouver]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Monterrey Monterrey]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Guadalajara Guadalajara]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | [[File:Flag of Canada.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Toronto Toronto]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Hard Rock Stadium]]<br><small>Miami Gardens</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[BC Place]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Estadio BBVA]]<br><small>Guadalupe</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Estadio Akron]]<br><small>Zapopan</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[BMO Field]]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''64 767'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''54 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''53 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''49 850'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''45 000'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Cape Verde vs Uruguay 2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Australia vs Türkiye at BC Place - June 13, 2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:South Korea and South Africa flags before their game at World Cup 2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:South Corea 2-Czechia 1 (55334091661).jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup Match 33, Germany v Ivory Coast, Toronto Stadium.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|}') return frame:preprocess(table.concat(html, "\n")) end return p 1rhywx9zzqstg55kuqigy7zgnz1gfwz 206282 206280 2026-07-10T01:00:28Z HaxelKaszëba 17492 206282 Scribunto text/plain local p = {} local function fixLinks(text, frame) if not text or text == "" then return "" end text = string.gsub(text, "%[(https?://[^%s%]]+)%s+([^%]]+)%]", function(url, label) return '[' .. url .. ' <span style="color: var(--color-progressive, #3366cc); text-decoration: underline;">' .. label .. '</span>]' end) local function processSingleLink(page, label) local clean_page = page:match("^%s*(.-)%s*$") local lower_page = mw.ustring.lower(clean_page) if lower_page:find("^òbrôzk:") or lower_page:find("^file:") or lower_page:find("^image:") or lower_page:find("^plik:") or lower_page:find("^obrózk:") then return "[[" .. page .. "|" .. label .. "]]" end local exists = frame:preprocess('{{#ifexist:' .. clean_page .. '|1|0}}') if exists == "1" then return '[[' .. clean_page .. '|<span style="color: var(--color-progressive, #3366cc);">' .. label .. '</span>]]' else return '[[' .. clean_page .. '|<span class="new" style="color: var(--color-destructively-high-contrast, #dd3333);">' .. label .. '</span>]]' end end text = string.gsub(text, "%[%[([^%]]+)|([^%]]+)%]%]", function(page, label) return processSingleLink(page, label) end) text = string.gsub(text, "%[%[([^%|%]]+)%]%]", function(page) return processSingleLink(page, page) end) return text end function p.render(frame) local html = {} table.insert(html, '{| class="wikitable" style="width:100%; border-collapse:collapse; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); font-size:95%; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align:center; color: var(--color-base, #202122);"') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Mexico+City Meksyk]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=New+York+City Nowi Jork] / [https://www.google.com/maps?q=New+Jersey New Jersey]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Dallas Dallas]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Kansas+City Kansas City]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Houston Houston]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Estadio Azteca]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[MetLife Stadium]]<br><small>East Rutherford</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[AT&T Stadium]]<br><small>Arlington</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Arrowhead Stadium]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[NRG Stadium]]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''87 523'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''82 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''80 000'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''79 416'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''72 220'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Estadio Azteca Octubre de 2021.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:New Meadowlands Stadium Mezz Corner.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Cowboys Stadium full view.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Netherlands vs Tunisia - 2026 FIFA World Cup, Kansas City.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Germany vs Curaçao 2026 FIFA World Cup.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Atlanta Atlanta]', frame)) local mapaBox = {} table.insert(mapaBox, '<div style="font-weight:bold; font-size:110%; margin-bottom:8px; color: var(--color-base, #202122);">Kôrta stadionów</div>') table.insert(mapaBox, '<div style="display:inline-block; border:1px solid var(--border-color-base, #ccc); padding:5px; background: var(--background-color-neutral-subtle, #f9f9f9); border-radius:4px;">') local mapaKod = '{{Lokalizacëjnô kôrta\n' .. '|mapa=Nordowô Amerika\n' .. '|wariant=Kanada-USA-Meksyk\n' .. '|rozmiar=520\n' .. '|rodzaj=inline\n' .. '|punkty mapy=\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|42°21′28″N 71°03′42″W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Boston]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|33°45′N 84°23′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Atlanta]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|32°46′57″N 96°47′51″W|pòzycjô=top|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Dallas]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|29°45′46″N 95°22′59″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Houston]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|39°05′25″N 94°35′01″W|pòzycjô=right|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Kansas City]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|34°03′N 118°15′W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Wielgie Los Angeles|Los Angeles]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|25°47′16″N 80°13′27″W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Miami]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|39°57′12″N 75°10′12″W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Filadelfiô]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|40°49′N 74°5′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Nowi Jork]] / [[New Jersey]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|37°24′N 121°58′W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[San Francisco Bay Area]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|47°36′35″N 122°19′59″W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Seattle]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|43°44′30″N 79°22′24″W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Toronto]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|49°15′40″N 123°06′50″W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Vancouver]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|19°25′10″N 99°08′44″W|pòzycjô=right|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Meksyk (gard)|Meksyk]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|25°40′17″N 100°18′31″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Monterrey]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|20°40′17″N 103°21′23″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Guadalajara]]\'\'\'}}\n' .. '}}' table.insert(mapaBox, fixLinks(mapaKod, frame)) table.insert(mapaBox, '</div>') table.insert(mapaBox, '<div style="margin-top:8px; font-size:90%;">{{Legéńda|red|Zôpôdny región|w linii=tak}} {{Legéńda|yellow|Strzódkòwi región|w linii=tak}} {{Legéńda|blue|Pòrénkòwi región|w linii=tak}}</div>') table.insert(html, '| colspan="3" rowspan="12" style="text-align:center; background: var(--background-color-base, #ffffff); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:12px;" |\n' .. table.concat(mapaBox, "\n")) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Los+Angeles Los Angeles]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Mercedes-Benz Stadium]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[SoFi Stadium]]<br><small>Inglewood</small>', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''71 000'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''70 240'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup Match 72, DR Congo v Uzbekistan.webp|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup Match 4, United States v Paraguay (stadium 3 hours before).jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Philadelphia Filadelfiô]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Seattle Seattle]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Lincoln Financial Field]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Lumen Field]]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''69 796'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''45 015'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Philly (45).JPG|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup - Belgium v. Egypt in Seattle - 04.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=San+Francisco+Bay+Area San Francisco Bay Area]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Boston Boston]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Levi’s Stadium]]<br><small>Santa Clara</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Gillette Stadium]]<br><small>Foxborough</small>', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''68 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''65 878'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Entering Levi\'s Stadium.JPG|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Gillette2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Miami Miami]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Canada.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Vancouver Vancouver]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Monterrey Monterrey]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Guadalajara Guadalajara]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Canada.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Toronto Toronto]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Hard Rock Stadium]]<br><small>Miami Gardens</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[BC Place]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Estadio BBVA]]<br><small>Guadalupe</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Estadio Akron]]<br><small>Zapopan</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[BMO Field]]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''64 767'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''54 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''53 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''49 850'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''45 000'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Cape Verde vs Uruguay 2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Australia vs Türkiye at BC Place - June 13, 2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:South Korea and South Africa flags before their game at World Cup 2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:South Corea 2-Czechia 1 (55334091661).jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup Match 33, Germany v Ivory Coast, Toronto Stadium.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|}') return frame:preprocess(table.concat(html, "\n")) end return p gzhsea0dzxu4idjz0mnodvfousko6o3 206283 206282 2026-07-10T01:02:22Z HaxelKaszëba 17492 206283 Scribunto text/plain local p = {} local function fixLinks(text, frame) if not text or text == "" then return "" end text = string.gsub(text, "%[(https?://[^%s%]]+)%s+([^%]]+)%]", function(url, label) return '[' .. url .. ' <span style="color: var(--color-progressive, #3366cc); text-decoration: underline;">' .. label .. '</span>]' end) local function processSingleLink(page, label) local clean_page = page:match("^%s*(.-)%s*$") local lower_page = mw.ustring.lower(clean_page) if lower_page:find("^òbrôzk:") or lower_page:find("^file:") or lower_page:find("^image:") or lower_page:find("^plik:") or lower_page:find("^obrózk:") then return "[[" .. page .. "|" .. label .. "]]" end local exists = frame:preprocess('{{#ifexist:' .. clean_page .. '|1|0}}') if exists == "1" then return '[[' .. clean_page .. '|<span style="color: var(--color-progressive, #3366cc); text-decoration-color: #dd3333;">' .. label .. '</span>]]' else return '[[' .. clean_page .. '|<span class="new" style="color: var(--color-destructively-high-contrast, #dd3333); text-decoration-color: #dd3333;">' .. label .. '</span>]]' end end text = string.gsub(text, "%[%[([^%]]+)|([^%]]+)%]%]", function(page, label) return processSingleLink(page, label) end) text = string.gsub(text, "%[%[([^%|%]]+)%]%]", function(page) return processSingleLink(page, page) end) return text end function p.render(frame) local html = {} table.insert(html, '{| class="wikitable" style="width:100%; border-collapse:collapse; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); font-size:95%; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align:center; color: var(--color-base, #202122);"') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Mexico+City Meksyk]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=New+York+City Nowi Jork] / [https://www.google.com/maps?q=New+Jersey New Jersey]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Dallas Dallas]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Kansas+City Kansas City]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Houston Houston]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Estadio Azteca]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[MetLife Stadium]]<br><small>East Rutherford</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[AT&T Stadium]]<br><small>Arlington</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Arrowhead Stadium]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[NRG Stadium]]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''87 523'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''82 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''80 000'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''79 416'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''72 220'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Estadio Azteca Octubre de 2021.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:New Meadowlands Stadium Mezz Corner.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Cowboys Stadium full view.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Netherlands vs Tunisia - 2026 FIFA World Cup, Kansas City.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Germany vs Curaçao 2026 FIFA World Cup.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Atlanta Atlanta]', frame)) local mapaBox = {} table.insert(mapaBox, '<div style="font-weight:bold; font-size:110%; margin-bottom:8px; color: var(--color-base, #202122);">Kôrta stadionów</div>') table.insert(mapaBox, '<div style="display:inline-block; border:1px solid var(--border-color-base, #ccc); padding:5px; background: var(--background-color-neutral-subtle, #f9f9f9); border-radius:4px;">') local mapaKod = '{{Lokalizacëjnô kôrta\n' .. '|mapa=Nordowô Amerika\n' .. '|wariant=Kanada-USA-Meksyk\n' .. '|rozmiar=520\n' .. '|rodzaj=inline\n' .. '|punkty mapy=\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|42°21′28″N 71°03′42″W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Boston]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|33°45′N 84°23′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Atlanta]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|32°46′57″N 96°47′51″W|pòzycjô=top|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Dallas]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|29°45′46″N 95°22′59″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Houston]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|39°05′25″N 94°35′01″W|pòzycjô=right|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Kansas City]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|34°03′N 118°15′W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Wielgie Los Angeles|Los Angeles]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|25°47′16″N 80°13′27″W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Miami]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|39°57′12″N 75°10′12″W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Filadelfiô]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|40°49′N 74°5′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Nowi Jork]] / [[New Jersey]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|37°24′N 121°58′W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[San Francisco Bay Area]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|47°36′35″N 122°19′59″W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Seattle]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|43°44′30″N 79°22′24″W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Toronto]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|49°15′40″N 123°06′50″W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Vancouver]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|19°25′10″N 99°08′44″W|pòzycjô=right|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Meksyk (gard)|Meksyk]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|25°40′17″N 100°18′31″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Monterrey]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|20°40′17″N 103°21′23″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Guadalajara]]\'\'\'}}\n' .. '}}' table.insert(mapaBox, fixLinks(mapaKod, frame)) table.insert(mapaBox, '</div>') table.insert(mapaBox, '<div style="margin-top:8px; font-size:90%;">{{Legéńda|red|Zôpôdny región|w linii=tak}} {{Legéńda|yellow|Strzódkòwi región|w linii=tak}} {{Legéńda|blue|Pòrénkòwi región|w linii=tak}}</div>') table.insert(html, '| colspan="3" rowspan="12" style="text-align:center; background: var(--background-color-base, #ffffff); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:12px;" |\n' .. table.concat(mapaBox, "\n")) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Los+Angeles Los Angeles]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Mercedes-Benz Stadium]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[SoFi Stadium]]<br><small>Inglewood</small>', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''71 000'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''70 240'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup Match 72, DR Congo v Uzbekistan.webp|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup Match 4, United States v Paraguay (stadium 3 hours before).jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Philadelphia Filadelfiô]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Seattle Seattle]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Lincoln Financial Field]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Lumen Field]]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''69 796'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''45 015'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Philly (45).JPG|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup - Belgium v. Egypt in Seattle - 04.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=San+Francisco+Bay+Area San Francisco Bay Area]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Boston Boston]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Levi’s Stadium]]<br><small>Santa Clara</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Gillette Stadium]]<br><small>Foxborough</small>', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''68 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''65 878'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Entering Levi\'s Stadium.JPG|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Gillette2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Miami Miami]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Canada.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Vancouver Vancouver]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Monterrey Monterrey]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Guadalajara Guadalajara]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Canada.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Toronto Toronto]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Hard Rock Stadium]]<br><small>Miami Gardens</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[BC Place]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Estadio BBVA]]<br><small>Guadalupe</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Estadio Akron]]<br><small>Zapopan</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[BMO Field]]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''64 767'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''54 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''53 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''49 850'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''45 000'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Cape Verde vs Uruguay 2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Australia vs Türkiye at BC Place - June 13, 2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:South Korea and South Africa flags before their game at World Cup 2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:South Corea 2-Czechia 1 (55334091661).jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup Match 33, Germany v Ivory Coast, Toronto Stadium.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|}') return frame:preprocess(table.concat(html, "\n")) end return p nm3nysp63bqtuvkunvvt0ng54eviaic 206284 206283 2026-07-10T01:04:32Z HaxelKaszëba 17492 206284 Scribunto text/plain local p = {} local function fixLinks(text, frame) if not text or text == "" then return "" end text = string.gsub(text, "%[(https?://[^%s%]]+)%s+([^%]]+)%]", function(url, label) return '[' .. url .. ' <span style="color: var(--color-progressive, #3366cc); text-decoration: none !important;">' .. label .. '</span>]' end) local function processSingleLink(page, label) local clean_page = page:match("^%s*(.-)%s*$") local lower_page = mw.ustring.lower(clean_page) if lower_page:find("^òbrôzk:") or lower_page:find("^file:") or lower_page:find("^image:") or lower_page:find("^plik:") or lower_page:find("^obrózk:") then return "[[" .. page .. "|" .. label .. "]]" end local exists = frame:preprocess('{{#ifexist:' .. clean_page .. '|1|0}}') if exists == "1" then return '[[' .. clean_page .. '|<span style="color: var(--color-progressive, #3366cc); text-decoration: none !important;">' .. label .. '</span>]]' else return '[[' .. clean_page .. '|<span class="new" style="color: var(--color-destructively-high-contrast, #dd3333); text-decoration: none !important;">' .. label .. '</span>]]' end end text = string.gsub(text, "%[%[([^%]]+)|([^%]]+)%]%]", function(page, label) return processSingleLink(page, label) end) text = string.gsub(text, "%[%[([^%|%]]+)%]%]", function(page) return processSingleLink(page, page) end) return text end function p.render(frame) local html = {} table.insert(html, '{| class="wikitable" style="width:100%; border-collapse:collapse; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); font-size:95%; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align:center; color: var(--color-base, #202122);"') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Mexico+City Meksyk]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=New+York+City Nowi Jork] / [https://www.google.com/maps?q=New+Jersey New Jersey]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Dallas Dallas]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Kansas+City Kansas City]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Houston Houston]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Estadio Azteca]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[MetLife Stadium]]<br><small>East Rutherford</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[AT&T Stadium]]<br><small>Arlington</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Arrowhead Stadium]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[NRG Stadium]]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''87 523'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''82 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''80 000'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''79 416'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''72 220'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Estadio Azteca Octubre de 2021.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:New Meadowlands Stadium Mezz Corner.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Cowboys Stadium full view.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Netherlands vs Tunisia - 2026 FIFA World Cup, Kansas City.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Germany vs Curaçao 2026 FIFA World Cup.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Atlanta Atlanta]', frame)) local mapaBox = {} table.insert(mapaBox, '<div style="font-weight:bold; font-size:110%; margin-bottom:8px; color: var(--color-base, #202122);">Kôrta stadionów</div>') table.insert(mapaBox, '<div style="display:inline-block; border:1px solid var(--border-color-base, #ccc); padding:5px; background: var(--background-color-neutral-subtle, #f9f9f9); border-radius:4px;">') local mapaKod = '{{Lokalizacëjnô kôrta\n' .. '|mapa=Nordowô Amerika\n' .. '|wariant=Kanada-USA-Meksyk\n' .. '|rozmiar=520\n' .. '|rodzaj=inline\n' .. '|punkty mapy=\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|42°21′28″N 71°03′42″W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Boston]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|33°45′N 84°23′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Atlanta]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|32°46′57″N 96°47′51″W|pòzycjô=top|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Dallas]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|29°45′46″N 95°22′59″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Houston]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|39°05′25″N 94°35′01″W|pòzycjô=right|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Kansas City]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|34°03′N 118°15′W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Wielgie Los Angeles|Los Angeles]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|25°47′16″N 80°13′27″W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Miami]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|39°57′12″N 75°10′12″W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Filadelfiô]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|40°49′N 74°5′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Nowi Jork]] / [[New Jersey]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|37°24′N 121°58′W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[San Francisco Bay Area]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|47°36′35″N 122°19′59″W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Seattle]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|43°44′30″N 79°22′24″W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Toronto]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|49°15′40″N 123°06′50″W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Vancouver]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|19°25′10″N 99°08′44″W|pòzycjô=right|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Meksyk (gard)|Meksyk]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|25°40′17″N 100°18′31″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Monterrey]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|20°40′17″N 103°21′23″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Guadalajara]]\'\'\'}}\n' .. '}}' table.insert(mapaBox, fixLinks(mapaKod, frame)) table.insert(mapaBox, '</div>') table.insert(mapaBox, '<div style="margin-top:8px; font-size:90%;">{{Legéńda|red|Zôpôdny región|w linii=tak}} {{Legéńda|yellow|Strzódkòwi región|w linii=tak}} {{Legéńda|blue|Pòrénkòwi región|w linii=tak}}</div>') table.insert(html, '| colspan="3" rowspan="12" style="text-align:center; background: var(--background-color-base, #ffffff); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:12px;" |\n' .. table.concat(mapaBox, "\n")) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Los+Angeles Los Angeles]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Mercedes-Benz Stadium]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[SoFi Stadium]]<br><small>Inglewood</small>', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''71 000'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''70 240'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup Match 72, DR Congo v Uzbekistan.webp|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup Match 4, United States v Paraguay (stadium 3 hours before).jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Philadelphia Filadelfiô]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Seattle Seattle]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Lincoln Financial Field]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Lumen Field]]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''69 796'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''45 015'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Philly (45).JPG|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup - Belgium v. Egypt in Seattle - 04.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=San+Francisco+Bay+Area San Francisco Bay Area]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Boston Boston]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Levi’s Stadium]]<br><small>Santa Clara</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Gillette Stadium]]<br><small>Foxborough</small>', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''68 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''65 878'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Entering Levi\'s Stadium.JPG|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Gillette2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Miami Miami]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Canada.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Vancouver Vancouver]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Monterrey Monterrey]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Guadalajara Guadalajara]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Canada.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Toronto Toronto]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Hard Rock Stadium]]<br><small>Miami Gardens</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[BC Place]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Estadio BBVA]]<br><small>Guadalupe</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Estadio Akron]]<br><small>Zapopan</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[BMO Field]]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''64 767'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''54 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''53 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''49 850'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''45 000'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Cape Verde vs Uruguay 2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Australia vs Türkiye at BC Place - June 13, 2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:South Korea and South Africa flags before their game at World Cup 2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:South Corea 2-Czechia 1 (55334091661).jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup Match 33, Germany v Ivory Coast, Toronto Stadium.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|}') return frame:preprocess(table.concat(html, "\n")) end return p o6vthcodyk7dnb8u8phqpdimk95bawb 206285 206284 2026-07-10T01:06:03Z HaxelKaszëba 17492 206285 Scribunto text/plain local p = {} local function fixLinks(text, frame) if not text or text == "" then return "" end text = string.gsub(text, "%[(https?://[^%s%]]+)%s+([^%]]+)%]", function(url, label) return '[' .. url .. ' <span style="color: var(--color-progressive, #3366cc); text-decoration: none !important;">' .. label .. '</span>]' end) local function processSingleLink(page, label) local clean_page = page:match("^%s*(.-)%s*$") local lower_page = mw.ustring.lower(clean_page) if lower_page:find("^òbrôzk:") or lower_page:find("^file:") or lower_page:find("^image:") or lower_page:find("^plik:") or lower_page:find("^obrózk:") then return "[[" .. page .. "|" .. label .. "]]" end local exists = frame:preprocess('{{#ifexist:' .. clean_page .. '|1|0}}') if exists == "1" then return '[[' .. clean_page .. '|<span style="color: var(--color-progressive, #3366cc); text-decoration: none !important;">' .. label .. '</span>]]' else return '[[' .. clean_page .. '|<span class="new" style="color: var(--color-destructively-high-contrast, #dd3333); text-decoration: none !important;">' .. label .. '</span>]]' end end text = string.gsub(text, "%[%[([^%]]+)|([^%]]+)%]%]", function(page, label) return processSingleLink(page, label) end) text = string.gsub(text, "%[%[([^%|%]]+)%]%]", function(page) return processSingleLink(page, page) end) return text end function p.render(frame) local html = {} table.insert(html, '{| class="wikitable" style="width:100%; border-collapse:collapse; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); font-size:95%; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align:center; color: var(--color-base, #202122);"') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Mexico+City Meksyk]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=New+York+City Nowi Jork] / [https://www.google.com/maps?q=New+Jersey New Jersey]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Dallas Dallas]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Kansas+City Kansas City]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Houston Houston]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Estadio Azteca]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[MetLife Stadium]]<br><small>East Rutherford</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[AT&T Stadium]]<br><small>Arlington</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Arrowhead Stadium]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[NRG Stadium]]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''87 523'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''82 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''80 000'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''79 416'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''72 220'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Estadio Azteca Octubre de 2021.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:New Meadowlands Stadium Mezz Corner.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Cowboys Stadium full view.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Netherlands vs Tunisia - 2026 FIFA World Cup, Kansas City.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Germany vs Curaçao 2026 FIFA World Cup.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Atlanta Atlanta]', frame)) local mapaBox = {} table.insert(mapaBox, '<div style="font-weight:bold; font-size:110%; margin-bottom:8px; color: var(--color-base, #202122);">Kôrta stadionów</div>') table.insert(mapaBox, '<div style="display:inline-block; border:1px solid var(--border-color-base, #ccc); padding:5px; background: var(--background-color-neutral-subtle, #f9f9f9); border-radius:4px;">') local mapaKod = '{{Lokalizacëjnô kôrta\n' .. '|mapa=Nordowô Amerika\n' .. '|wariant=Kanada-USA-Meksyk\n' .. '|rozmiar=520\n' .. '|rodzaj=inline\n' .. '|punkty mapy=\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|42°21′28″N 71°03′42″W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Gillette+Stadium+Boston Boston]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|33°45′N 84°23′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Mercedes-Benz+Stadium+Atlanta Atlanta]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|32°46′57″N 96°47′51″W|pòzycjô=top|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=AT%26T+Stadium+Dallas Dallas]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|29°45′46″N 95°22′59″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=NRG+Stadium+Houston Houston]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|39°05′25″N 94°35′01″W|pòzycjô=right|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Arrowhead+Stadium+Kansas+City Kansas City]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|34°03′N 118°15′W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=SoFi+Stadium+Los+Angeles Los Angeles]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|25°47′16″N 80°13′27″W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Hard+Rock+Stadium+Miami Miami]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|39°57′12″N 75°10′12″W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Lincoln+Financial+Field+Philadelphia Filadelfiô]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|40°49′N 74°5′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=MetLife+Stadium+New+York Nowi Jork / New Jersey]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|37°24′N 121°58′W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Levi%27s+Stadium+San+Francisco San Francisco Bay Area]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|47°36′35″N 122°19′59″W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Lumen+Field+Seattle Seattle]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|43°44′30″N 79°22′24″W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=BMO+Field+Toronto Toronto]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|49°15′40″N 123°06′50″W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=BC+Place+Vancouver Vancouver]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|19°25′10″N 99°08′44″W|pòzycjô=right|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Estadio+Azteca+Mexico+City Meksyk]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|25°40′17″N 100°18′31″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Estadio+BBVA+Monterrey Monterrey]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|20°40′17″N 103°21′23″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Estadio+Akron+Guadalajara Guadalajara]\'\'\'}}\n' .. '}}' table.insert(mapaBox, fixLinks(mapaKod, frame)) table.insert(mapaBox, '</div>') table.insert(mapaBox, '<div style="margin-top:8px; font-size:90%;">{{Legéńda|red|Zôpôdny región|w linii=tak}} {{Legéńda|yellow|Strzódkòwi región|w linii=tak}} {{Legéńda|blue|Pòrénkòwi región|w linii=tak}}</div>') table.insert(html, '| colspan="3" rowspan="12" style="text-align:center; background: var(--background-color-base, #ffffff); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:12px;" |\n' .. table.concat(mapaBox, "\n")) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Los+Angeles Los Angeles]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Mercedes-Benz Stadium]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[SoFi Stadium]]<br><small>Inglewood</small>', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''71 000'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''70 240'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup Match 72, DR Congo v Uzbekistan.webp|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup Match 4, United States v Paraguay (stadium 3 hours before).jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Philadelphia Filadelfiô]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Seattle Seattle]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Lincoln Financial Field]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Lumen Field]]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''69 796'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''45 015'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Philly (45).JPG|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup - Belgium v. Egypt in Seattle - 04.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=San+Francisco+Bay+Area San Francisco Bay Area]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Boston Boston]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Levi’s Stadium]]<br><small>Santa Clara</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Gillette Stadium]]<br><small>Foxborough</small>', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''68 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''65 878'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Entering Levi\'s Stadium.JPG|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Gillette2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Miami Miami]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Canada.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Vancouver Vancouver]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Monterrey Monterrey]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Guadalajara Guadalajara]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Canada.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Toronto Toronto]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Hard Rock Stadium]]<br><small>Miami Gardens</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[BC Place]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Estadio BBVA]]<br><small>Guadalupe</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Estadio Akron]]<br><small>Zapopan</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[BMO Field]]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''64 767'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''54 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''53 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''49 850'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''45 000'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Cape Verde vs Uruguay 2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Australia vs Türkiye at BC Place - June 13, 2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:South Korea and South Africa flags before their game at World Cup 2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:South Corea 2-Czechia 1 (55334091661).jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup Match 33, Germany v Ivory Coast, Toronto Stadium.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|}') return frame:preprocess(table.concat(html, "\n")) end return p g96zfrxo8vmlzo27ybla2kj5nlb83wh 206287 206285 2026-07-10T01:08:13Z HaxelKaszëba 17492 206287 Scribunto text/plain local p = {} local function fixLinks(text, frame) if not text or text == "" then return "" end text = string.gsub(text, "%[(https?://[^%s%]]+)%s+([^%]]+)%]", function(url, label) return '[' .. url .. ' <span style="color: var(--color-progressive, #3366cc); text-decoration: none !important;">' .. label .. '</span>]' end) local function processSingleLink(page, label) local clean_page = page:match("^%s*(.-)%s*$") local lower_page = mw.ustring.lower(clean_page) if lower_page:find("^òbrôzk:") or lower_page:find("^file:") or lower_page:find("^image:") or lower_page:find("^plik:") or lower_page:find("^obrózk:") then return "[[" .. page .. "|" .. label .. "]]" end local exists = frame:preprocess('{{#ifexist:' .. clean_page .. '|1|0}}') if exists == "1" then return '[[' .. clean_page .. '|<span style="color: var(--color-progressive, #3366cc); text-decoration: none !important;">' .. label .. '</span>]]' else return '[[' .. clean_page .. '|<span class="new" style="color: var(--color-destructively-high-contrast, #dd3333); text-decoration: none !important;">' .. label .. '</span>]]' end end text = string.gsub(text, "%[%[([^%]]+)|([^%]]+)%]%]", function(page, label) return processSingleLink(page, label) end) text = string.gsub(text, "%[%[([^%|%]]+)%]%]", function(page) return processSingleLink(page, page) end) return text end function p.render(frame) local html = {} table.insert(html, '{| class="wikitable" style="width:100%; border-collapse:collapse; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); font-size:95%; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align:center; color: var(--color-base, #202122);"') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Mexico+City Meksyk]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=New+York+City Nowi Jork] / [https://www.google.com/maps?q=New+Jersey New Jersey]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Dallas Dallas]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Kansas+City Kansas City]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Houston Houston]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Estadio Azteca]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[MetLife Stadium]]<br><small>East Rutherford</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[AT&T Stadium]]<br><small>Arlington</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Arrowhead Stadium]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[NRG Stadium]]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''87 523'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''82 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''80 000'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''79 416'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''72 220'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Estadio Azteca Octubre de 2021.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:New Meadowlands Stadium Mezz Corner.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Cowboys Stadium full view.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Netherlands vs Tunisia - 2026 FIFA World Cup, Kansas City.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Germany vs Curaçao 2026 FIFA World Cup.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Atlanta Atlanta]', frame)) local mapaBox = {} table.insert(mapaBox, '<div style="font-weight:bold; font-size:110%; margin-bottom:8px; color: var(--color-base, #202122);">Kôrta stadionów</div>') table.insert(mapaBox, '<div style="display:inline-block; border:1px solid var(--border-color-base, #ccc); padding:5px; background: var(--background-color-neutral-subtle, #f9f9f9); border-radius:4px;">') local mapaKod = '{{Lokalizacëjnô kôrta\n' .. '|mapa=Nordowô Amerika\n' .. '|wariant=Kanada-USA-Meksyk\n' .. '|rozmiar=520\n' .. '|rodzaj=inline\n' .. '|miejsca=\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|42°21′28″N 71°03′42″W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Gillette+Stadium+Boston Boston]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|33°45′N 84°23′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Mercedes-Benz+Stadium+Atlanta Atlanta]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|32°46′57″N 96°47′51″W|pòzycjô=top|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=AT%26T+Stadium+Dallas Dallas]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|29°45′46″N 95°22′59″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=NRG+Stadium+Houston Houston]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|39°05′25″N 94°35′01″W|pòzycjô=right|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Arrowhead+Stadium+Kansas+City Kansas City]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|34°03′N 118°15′W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=SoFi+Stadium+Los+Angeles Los Angeles]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|25°47′16″N 80°13′27″W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Hard+Rock+Stadium+Miami Miami]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|39°57′12″N 75°10′12″W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Lincoln+Financial+Field+Philadelphia Filadelfiô]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|40°49′N 74°5′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=MetLife+Stadium+New+York Nowi Jork / New Jersey]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|37°24′N 121°58′W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Levi%27s+Stadium+San+Francisco San Francisco Bay Area]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|47°36′35″N 122°19′59″W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Lumen+Field+Seattle Seattle]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|43°44′30″N 79°22′24″W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=BMO+Field+Toronto Toronto]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|49°15′40″N 123°06′50″W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=BC+Place+Vancouver Vancouver]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|19°25′10″N 99°08′44″W|pòzycjô=right|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Estadio+Azteca+Mexico+City Meksyk]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|25°40′17″N 100°18′31″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Estadio+BBVA+Monterrey Monterrey]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|20°40′17″N 103°21′23″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Estadio+Akron+Guadalajara Guadalajara]\'\'\'}}\n' .. '}}' table.insert(mapaBox, fixLinks(mapaKod, frame)) table.insert(mapaBox, '</div>') table.insert(mapaBox, '<div style="margin-top:8px; font-size:90%;">{{Legéńda|red|Zôpôdny región|w linii=tak}} {{Legéńda|yellow|Strzódkòwi región|w linii=tak}} {{Legéńda|blue|Pòrénkòwi región|w linii=tak}}</div>') table.insert(html, '| colspan="3" rowspan="12" style="text-align:center; background: var(--background-color-base, #ffffff); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:12px;" |\n' .. table.concat(mapaBox, "\n")) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Los+Angeles Los Angeles]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Mercedes-Benz Stadium]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[SoFi Stadium]]<br><small>Inglewood</small>', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''71 000'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''70 240'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup Match 72, DR Congo v Uzbekistan.webp|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup Match 4, United States v Paraguay (stadium 3 hours before).jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Philadelphia Filadelfiô]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Seattle Seattle]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Lincoln Financial Field]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Lumen Field]]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''69 796'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''45 015'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Philly (45).JPG|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup - Belgium v. Egypt in Seattle - 04.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=San+Francisco+Bay+Area San Francisco Bay Area]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Boston Boston]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Levi’s Stadium]]<br><small>Santa Clara</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Gillette Stadium]]<br><small>Foxborough</small>', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''68 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''65 878'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Entering Levi\'s Stadium.JPG|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Gillette2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Miami Miami]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Canada.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Vancouver Vancouver]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Monterrey Monterrey]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Guadalajara Guadalajara]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Canada.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Toronto Toronto]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Hard Rock Stadium]]<br><small>Miami Gardens</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[BC Place]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Estadio BBVA]]<br><small>Guadalupe</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Estadio Akron]]<br><small>Zapopan</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[BMO Field]]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''64 767'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''54 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''53 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''49 850'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''45 000'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Cape Verde vs Uruguay 2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Australia vs Türkiye at BC Place - June 13, 2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:South Korea and South Africa flags before their game at World Cup 2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:South Corea 2-Czechia 1 (55334091661).jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup Match 33, Germany v Ivory Coast, Toronto Stadium.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|}') return frame:preprocess(table.concat(html, "\n")) end return p mgj1u4at475eyst6uk7uk8w6n32qa3c 206288 206287 2026-07-10T01:10:29Z HaxelKaszëba 17492 206288 Scribunto text/plain local p = {} local function fixLinks(text, frame) if not text or text == "" then return "" end text = string.gsub(text, "%[(https?://[^%s%]]+)%s+([^%]]+)%]", function(url, label) return '[' .. url .. ' <span style="color: var(--color-progressive, #3366cc); text-decoration: none !important;">' .. label .. '</span>]' end) local function processSingleLink(page, label) local clean_page = page:match("^%s*(.-)%s*$") local lower_page = mw.ustring.lower(clean_page) if lower_page:find("^òbrôzk:") or lower_page:find("^file:") or lower_page:find("^image:") or lower_page:find("^plik:") or lower_page:find("^obrózk:") then return "[[" .. page .. "|" .. label .. "]]" end local exists = frame:preprocess('{{#ifexist:' .. clean_page .. '|1|0}}') if exists == "1" then return '[[' .. clean_page .. '|<span style="color: var(--color-progressive, #3366cc); text-decoration: none !important;">' .. label .. '</span>]]' else return '[[' .. clean_page .. '|<span class="new" style="color: var(--color-destructively-high-contrast, #dd3333); text-decoration: none !important;">' .. label .. '</span>]]' end end text = string.gsub(text, "%[%[([^%]]+)|([^%]]+)%]%]", function(page, label) return processSingleLink(page, label) end) text = string.gsub(text, "%[%[([^%|%]]+)%]%]", function(page) return processSingleLink(page, page) end) return text end function p.render(frame) local html = {} table.insert(html, '{| class="wikitable" style="width:100%; border-collapse:collapse; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); font-size:95%; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align:center; color: var(--color-base, #202122);"') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Mexico+City Meksyk]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=New+York+City Nowi Jork] / [https://www.google.com/maps?q=New+Jersey New Jersey]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Dallas Dallas]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Kansas+City Kansas City]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Houston Houston]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Estadio Azteca]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[MetLife Stadium]]<br><small>East Rutherford</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[AT&T Stadium]]<br><small>Arlington</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Arrowhead Stadium]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[NRG Stadium]]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''87 523'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''82 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''80 000'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''79 416'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''72 220'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Estadio Azteca Octubre de 2021.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:New Meadowlands Stadium Mezz Corner.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Cowboys Stadium full view.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Netherlands vs Tunisia - 2026 FIFA World Cup, Kansas City.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Germany vs Curaçao 2026 FIFA World Cup.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Atlanta Atlanta]', frame)) local mapaBox = {} table.insert(mapaBox, '<div style="font-weight:bold; font-size:110%; margin-bottom:8px; color: var(--color-base, #202122);">Kôrta stadionów</div>') table.insert(mapaBox, '<div style="display:inline-block; border:1px solid var(--border-color-base, #ccc); padding:5px; background: var(--background-color-neutral-subtle, #f9f9f9); border-radius:4px;">') local mapaKod = '{{Lokalizacëjnô kôrta|Nordowô Amerika\n' .. '|wariant=Kanada-USA-Meksyk\n' .. '|rozmiar=520\n' .. '|rodzaj=inline\n' .. '|punkty=\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|42°21′28″N 71°03′42″W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Gillette+Stadium+Boston Boston]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|33°45′N 84°23′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Mercedes-Benz+Stadium+Atlanta Atlanta]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|32°46′57″N 96°47′51″W|pòzycjô=top|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=AT%26T+Stadium+Dallas Dallas]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|29°45′46″N 95°22′59″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=NRG+Stadium+Houston Houston]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|39°05′25″N 94°35′01″W|pòzycjô=right|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Arrowhead+Stadium+Kansas+City Kansas City]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|34°03′N 118°15′W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=SoFi+Stadium+Los+Angeles Los Angeles]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|25°47′16″N 80°13′27″W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Hard+Rock+Stadium+Miami Miami]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|39°57′12″N 75°10′12″W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Lincoln+Financial+Field+Philadelphia Filadelfiô]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|40°49′N 74°5′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=MetLife+Stadium+New+York Nowi Jork / New Jersey]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|37°24′N 121°58′W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Levi%27s+Stadium+San+Francisco San Francisco Bay Area]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|47°36′35″N 122°19′59″W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Lumen+Field+Seattle Seattle]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|43°44′30″N 79°22′24″W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=BMO+Field+Toronto Toronto]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|49°15′40″N 123°06′50″W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=BC+Place+Vancouver Vancouver]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|19°25′10″N 99°08′44″W|pòzycjô=right|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Estadio+Azteca+Mexico+City Meksyk]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|25°40′17″N 100°18′31″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Estadio+BBVA+Monterrey Monterrey]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|20°40′17″N 103°21′23″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Estadio+Akron+Guadalajara Guadalajara]\'\'\'}}\n' .. '}}' table.insert(mapaBox, fixLinks(mapaKod, frame)) table.insert(mapaBox, '</div>') table.insert(mapaBox, '<div style="margin-top:8px; font-size:90%;">{{Legéńda|red|Zôpôdny región|w linii=tak}} {{Legéńda|yellow|Strzódkòwi región|w linii=tak}} {{Legéńda|blue|Pòrénkòwi región|w linii=tak}}</div>') table.insert(html, '| colspan="3" rowspan="12" style="text-align:center; background: var(--background-color-base, #ffffff); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:12px;" |\n' .. table.concat(mapaBox, "\n")) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Los+Angeles Los Angeles]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Mercedes-Benz Stadium]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[SoFi Stadium]]<br><small>Inglewood</small>', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''71 000'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''70 240'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup Match 72, DR Congo v Uzbekistan.webp|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup Match 4, United States v Paraguay (stadium 3 hours before).jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Philadelphia Filadelfiô]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Seattle Seattle]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Lincoln Financial Field]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Lumen Field]]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''69 796'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''45 015'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Philly (45).JPG|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup - Belgium v. Egypt in Seattle - 04.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=San+Francisco+Bay+Area San Francisco Bay Area]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Boston Boston]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Levi’s Stadium]]<br><small>Santa Clara</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Gillette Stadium]]<br><small>Foxborough</small>', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''68 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''65 878'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Entering Levi\'s Stadium.JPG|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Gillette2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Miami Miami]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Canada.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Vancouver Vancouver]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Monterrey Monterrey]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Guadalajara Guadalajara]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Canada.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Toronto Toronto]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Hard Rock Stadium]]<br><small>Miami Gardens</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[BC Place]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Estadio BBVA]]<br><small>Guadalupe</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Estadio Akron]]<br><small>Zapopan</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[BMO Field]]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''64 767'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''54 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''53 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''49 850'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''45 000'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Cape Verde vs Uruguay 2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Australia vs Türkiye at BC Place - June 13, 2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:South Korea and South Africa flags before their game at World Cup 2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:South Corea 2-Czechia 1 (55334091661).jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup Match 33, Germany v Ivory Coast, Toronto Stadium.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|}') return frame:preprocess(table.concat(html, "\n")) end return p ccz8af6sgxomgvl65m43dna36aumzns 206289 206288 2026-07-10T01:11:57Z HaxelKaszëba 17492 206289 Scribunto text/plain local p = {} local function fixLinks(text, frame) if not text or text == "" then return "" end text = string.gsub(text, "%[(https?://[^%s%]]+)%s+([^%]]+)%]", function(url, label) return '[' .. url .. ' <span style="color: var(--color-progressive, #3366cc); text-decoration: none !important;">' .. label .. '</span>]' end) local function processSingleLink(page, label) local clean_page = page:match("^%s*(.-)%s*$") local lower_page = mw.ustring.lower(clean_page) if lower_page:find("^òbrôzk:") or lower_page:find("^file:") or lower_page:find("^image:") or lower_page:find("^plik:") or lower_page:find("^obrózk:") then return "[[" .. page .. "|" .. label .. "]]" end local exists = frame:preprocess('{{#ifexist:' .. clean_page .. '|1|0}}') if exists == "1" then return '[[' .. clean_page .. '|<span style="color: var(--color-progressive, #3366cc); text-decoration: none !important;">' .. label .. '</span>]]' else return '[[' .. clean_page .. '|<span class="new" style="color: var(--color-destructively-high-contrast, #dd3333); text-decoration: none !important;">' .. label .. '</span>]]' end end text = string.gsub(text, "%[%[([^%]]+)|([^%]]+)%]%]", function(page, label) return processSingleLink(page, label) end) text = string.gsub(text, "%[%[([^%|%]]+)%]%]", function(page) return processSingleLink(page, page) end) return text end function p.render(frame) local html = {} table.insert(html, '{| class="wikitable" style="width:100%; border-collapse:collapse; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); font-size:95%; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align:center; color: var(--color-base, #202122);"') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Mexico+City Meksyk]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=New+York+City Nowi Jork] / [https://www.google.com/maps?q=New+Jersey New Jersey]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Dallas Dallas]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Kansas+City Kansas City]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Houston Houston]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Estadio Azteca]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[MetLife Stadium]]<br><small>East Rutherford</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[AT&T Stadium]]<br><small>Arlington</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Arrowhead Stadium]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[NRG Stadium]]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''87 523'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''82 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''80 000'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''79 416'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''72 220'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Estadio Azteca Octubre de 2021.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:New Meadowlands Stadium Mezz Corner.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Cowboys Stadium full view.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Netherlands vs Tunisia - 2026 FIFA World Cup, Kansas City.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Germany vs Curaçao 2026 FIFA World Cup.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Atlanta Atlanta]', frame)) local mapaBox = {} table.insert(mapaBox, '<div style="font-weight:bold; font-size:110%; margin-bottom:8px; color: var(--color-base, #202122);">Kôrta stadionów</div>') table.insert(mapaBox, '<div style="display:inline-block; border:1px solid var(--border-color-base, #ccc); padding:5px; background: var(--background-color-neutral-subtle, #f9f9f9); border-radius:4px;">') local mapaKod = '{{Lokalizacëjnô kôrta\n' .. '|Nordowô Amerika\n' .. '|wariant=Kanada-USA-Meksyk\n' .. '|rozmiar=520\n' .. '|rodzaj=inline\n' .. '|napis=\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|42°21′28″N 71°03′42″W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Gillette+Stadium+Boston Boston]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|33°45′N 84°23′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Mercedes-Benz+Stadium+Atlanta Atlanta]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|32°46′57″N 96°47′51″W|pòzycjô=top|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=AT%26T+Stadium+Dallas Dallas]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|29°45′46″N 95°22′59″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=NRG+Stadium+Houston Houston]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|39°05′25″N 94°35′01″W|pòzycjô=right|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Arrowhead+Stadium+Kansas+City Kansas City]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|34°03′N 118°15′W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=SoFi+Stadium+Los+Angeles Los Angeles]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|25°47′16″N 80°13′27″W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Hard+Rock+Stadium+Miami Miami]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|39°57′12″N 75°10′12″W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Lincoln+Financial+Field+Philadelphia Filadelfiô]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|40°49′N 74°5′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=MetLife+Stadium+New+York Nowi Jork / New Jersey]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|37°24′N 121°58′W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Levi%27s+Stadium+San+Francisco San Francisco Bay Area]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|47°36′35″N 122°19′59″W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Lumen+Field+Seattle Seattle]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|43°44′30″N 79°22′24″W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=BMO+Field+Toronto Toronto]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|49°15′40″N 123°06′50″W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=BC+Place+Vancouver Vancouver]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|19°25′10″N 99°08′44″W|pòzycjô=right|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Estadio+Azteca+Mexico+City Meksyk]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|25°40′17″N 100°18′31″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Estadio+BBVA+Monterrey Monterrey]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|20°40′17″N 103°21′23″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Estadio+Akron+Guadalajara Guadalajara]\'\'\'}}\n' .. '}}' table.insert(mapaBox, fixLinks(mapaKod, frame)) table.insert(mapaBox, '</div>') table.insert(mapaBox, '<div style="margin-top:8px; font-size:90%;">{{Legéńda|red|Zôpôdny región|w linii=tak}} {{Legéńda|yellow|Strzódkòwi región|w linii=tak}} {{Legéńda|blue|Pòrénkòwi región|w linii=tak}}</div>') table.insert(html, '| colspan="3" rowspan="12" style="text-align:center; background: var(--background-color-base, #ffffff); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:12px;" |\n' .. table.concat(mapaBox, "\n")) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Los+Angeles Los Angeles]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Mercedes-Benz Stadium]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[SoFi Stadium]]<br><small>Inglewood</small>', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''71 000'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''70 240'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup Match 72, DR Congo v Uzbekistan.webp|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup Match 4, United States v Paraguay (stadium 3 hours before).jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Philadelphia Filadelfiô]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Seattle Seattle]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Lincoln Financial Field]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Lumen Field]]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''69 796'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''45 015'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Philly (45).JPG|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup - Belgium v. Egypt in Seattle - 04.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=San+Francisco+Bay+Area San Francisco Bay Area]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Boston Boston]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Levi’s Stadium]]<br><small>Santa Clara</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Gillette Stadium]]<br><small>Foxborough</small>', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''68 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''65 878'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Entering Levi\'s Stadium.JPG|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Gillette2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Miami Miami]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Canada.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Vancouver Vancouver]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Monterrey Monterrey]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Guadalajara Guadalajara]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Canada.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Toronto Toronto]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Hard Rock Stadium]]<br><small>Miami Gardens</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[BC Place]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Estadio BBVA]]<br><small>Guadalupe</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Estadio Akron]]<br><small>Zapopan</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[BMO Field]]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''64 767'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''54 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''53 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''49 850'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''45 000'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Cape Verde vs Uruguay 2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Australia vs Türkiye at BC Place - June 13, 2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:South Korea and South Africa flags before their game at World Cup 2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:South Corea 2-Czechia 1 (55334091661).jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup Match 33, Germany v Ivory Coast, Toronto Stadium.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|}') return frame:preprocess(table.concat(html, "\n")) end return p qozbc6a9y8lw1ktzb8j5awu8k9b6oyv 206290 206289 2026-07-10T01:12:45Z HaxelKaszëba 17492 206290 Scribunto text/plain local p = {} local function fixLinks(text, frame) if not text or text == "" then return "" end text = string.gsub(text, "%[(https?://[^%s%]]+)%s+([^%]]+)%]", function(url, label) return '[' .. url .. ' <span style="color: var(--color-progressive, #3366cc); text-decoration: none !important;">' .. label .. '</span>]' end) local function processSingleLink(page, label) local clean_page = page:match("^%s*(.-)%s*$") local lower_page = mw.ustring.lower(clean_page) if lower_page:find("^òbrôzk:") or lower_page:find("^file:") or lower_page:find("^image:") or lower_page:find("^plik:") or lower_page:find("^obrózk:") then return "[[" .. page .. "|" .. label .. "]]" end local exists = frame:preprocess('{{#ifexist:' .. clean_page .. '|1|0}}') if exists == "1" then return '[[' .. clean_page .. '|<span style="color: var(--color-progressive, #3366cc); text-decoration: none !important;">' .. label .. '</span>]]' else return '[[' .. clean_page .. '|<span class="new" style="color: var(--color-destructively-high-contrast, #dd3333); text-decoration: none !important;">' .. label .. '</span>]]' end end text = string.gsub(text, "%[%[([^%]]+)|([^%]]+)%]%]", function(page, label) return processSingleLink(page, label) end) text = string.gsub(text, "%[%[([^%|%]]+)%]%]", function(page) return processSingleLink(page, page) end) return text end function p.render(frame) local html = {} table.insert(html, '{| class="wikitable" style="width:100%; border-collapse:collapse; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); font-size:95%; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align:center; color: var(--color-base, #202122);"') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Mexico+City Meksyk]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=New+York+City Nowi Jork] / [https://www.google.com/maps?q=New+Jersey New Jersey]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Dallas Dallas]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Kansas+City Kansas City]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Houston Houston]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Estadio Azteca]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[MetLife Stadium]]<br><small>East Rutherford</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[AT&T Stadium]]<br><small>Arlington</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Arrowhead Stadium]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[NRG Stadium]]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''87 523'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''82 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''80 000'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''79 416'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''72 220'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Estadio Azteca Octubre de 2021.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:New Meadowlands Stadium Mezz Corner.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Cowboys Stadium full view.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Netherlands vs Tunisia - 2026 FIFA World Cup, Kansas City.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Germany vs Curaçao 2026 FIFA World Cup.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Atlanta Atlanta]', frame)) local mapaBox = {} table.insert(mapaBox, '<div style="font-weight:bold; font-size:110%; margin-bottom:8px; color: var(--color-base, #202122);">Kôrta stadionów</div>') table.insert(mapaBox, '<div style="display:inline-block; border:1px solid var(--border-color-base, #ccc); padding:5px; background: var(--background-color-neutral-subtle, #f9f9f9); border-radius:4px;">') local mapaKod = '{{Lokalizacëjnô kôrta\n' .. '|Nordowô Amerika\n' .. '|wariant=Kanada-USA-Meksyk\n' .. '|rozmiar=520\n' .. '|rodzaj=inline\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|42°21′28″N 71°03′42″W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Gillette+Stadium+Boston Boston]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|33°45′N 84°23′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Mercedes-Benz+Stadium+Atlanta Atlanta]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|32°46′57″N 96°47′51″W|pòzycjô=top|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=AT%26T+Stadium+Dallas Dallas]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|29°45′46″N 95°22′59″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=NRG+Stadium+Houston Houston]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|39°05′25″N 94°35′01″W|pòzycjô=right|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Arrowhead+Stadium+Kansas+City Kansas City]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|34°03′N 118°15′W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=SoFi+Stadium+Los+Angeles Los Angeles]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|25°47′16″N 80°13′27″W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Hard+Rock+Stadium+Miami Miami]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|39°57′12″N 75°10′12″W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Lincoln+Financial+Field+Philadelphia Filadelfiô]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|40°49′N 74°5′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=MetLife+Stadium+New+York Nowi Jork / New Jersey]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|37°24′N 121°58′W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Levi%27s+Stadium+San+Francisco San Francisco Bay Area]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|47°36′35″N 122°19′59″W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Lumen+Field+Seattle Seattle]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|43°44′30″N 79°22′24″W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=BMO+Field+Toronto Toronto]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|49°15′40″N 123°06′50″W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=BC+Place+Vancouver Vancouver]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|19°25′10″N 99°08′44″W|pòzycjô=right|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Estadio+Azteca+Mexico+City Meksyk]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|25°40′17″N 100°18′31″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Estadio+BBVA+Monterrey Monterrey]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|20°40′17″N 103°21′23″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Estadio+Akron+Guadalajara Guadalajara]\'\'\'}}\n' .. '}}' table.insert(mapaBox, fixLinks(mapaKod, frame)) table.insert(mapaBox, '</div>') table.insert(mapaBox, '<div style="margin-top:8px; font-size:90%;">{{Legéńda|red|Zôpôdny región|w linii=tak}} {{Legéńda|yellow|Strzódkòwi región|w linii=tak}} {{Legéńda|blue|Pòrénkòwi región|w linii=tak}}</div>') table.insert(html, '| colspan="3" rowspan="12" style="text-align:center; background: var(--background-color-base, #ffffff); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:12px;" |\n' .. table.concat(mapaBox, "\n")) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Los+Angeles Los Angeles]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Mercedes-Benz Stadium]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[SoFi Stadium]]<br><small>Inglewood</small>', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''71 000'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''70 240'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup Match 72, DR Congo v Uzbekistan.webp|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup Match 4, United States v Paraguay (stadium 3 hours before).jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Philadelphia Filadelfiô]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Seattle Seattle]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Lincoln Financial Field]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Lumen Field]]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''69 796'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''45 015'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Philly (45).JPG|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup - Belgium v. Egypt in Seattle - 04.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=San+Francisco+Bay+Area San Francisco Bay Area]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Boston Boston]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Levi’s Stadium]]<br><small>Santa Clara</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Gillette Stadium]]<br><small>Foxborough</small>', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''68 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''65 878'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Entering Levi\'s Stadium.JPG|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Gillette2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Miami Miami]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Canada.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Vancouver Vancouver]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Monterrey Monterrey]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Guadalajara Guadalajara]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Canada.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Toronto Toronto]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Hard Rock Stadium]]<br><small>Miami Gardens</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[BC Place]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Estadio BBVA]]<br><small>Guadalupe</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Estadio Akron]]<br><small>Zapopan</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[BMO Field]]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''64 767'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''54 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''53 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''49 850'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''45 000'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Cape Verde vs Uruguay 2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Australia vs Türkiye at BC Place - June 13, 2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:South Korea and South Africa flags before their game at World Cup 2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:South Corea 2-Czechia 1 (55334091661).jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup Match 33, Germany v Ivory Coast, Toronto Stadium.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|}') return frame:preprocess(table.concat(html, "\n")) end return p ffofdcjk2276nqx5pu9o4v4cgpb7xsa 206291 206290 2026-07-10T01:13:41Z HaxelKaszëba 17492 206291 Scribunto text/plain local p = {} local function fixLinks(text, frame) if not text or text == "" then return "" end text = string.gsub(text, "%[(https?://[^%s%]]+)%s+([^%]]+)%]", function(url, label) return '[' .. url .. ' <span style="color: var(--color-progressive, #3366cc); text-decoration: none !important;">' .. label .. '</span>]' end) local function processSingleLink(page, label) local clean_page = page:match("^%s*(.-)%s*$") local lower_page = mw.ustring.lower(clean_page) if lower_page:find("^òbrôzk:") or lower_page:find("^file:") or lower_page:find("^image:") or lower_page:find("^plik:") or lower_page:find("^obrózk:") then return "[[" .. page .. "|" .. label .. "]]" end local exists = frame:preprocess('{{#ifexist:' .. clean_page .. '|1|0}}') if exists == "1" then return '[[' .. clean_page .. '|<span style="color: var(--color-progressive, #3366cc); text-decoration: none !important;">' .. label .. '</span>]]' else return '[[' .. clean_page .. '|<span class="new" style="color: var(--color-destructively-high-contrast, #dd3333); text-decoration: none !important;">' .. label .. '</span>]]' end end text = string.gsub(text, "%[%[([^%]]+)|([^%]]+)%]%]", function(page, label) return processSingleLink(page, label) end) text = string.gsub(text, "%[%[([^%|%]]+)%]%]", function(page) return processSingleLink(page, page) end) return text end function p.render(frame) local html = {} table.insert(html, '{| class="wikitable" style="width:100%; border-collapse:collapse; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); font-size:95%; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align:center; color: var(--color-base, #202122);"') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Mexico+City Meksyk]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=New+York+City Nowi Jork] / [https://www.google.com/maps?q=New+Jersey New Jersey]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Dallas Dallas]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Kansas+City Kansas City]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Houston Houston]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Estadio Azteca]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[MetLife Stadium]]<br><small>East Rutherford</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[AT&T Stadium]]<br><small>Arlington</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Arrowhead Stadium]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[NRG Stadium]]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''87 523'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''82 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''80 000'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''79 416'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''72 220'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Estadio Azteca Octubre de 2021.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:New Meadowlands Stadium Mezz Corner.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Cowboys Stadium full view.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Netherlands vs Tunisia - 2026 FIFA World Cup, Kansas City.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Germany vs Curaçao 2026 FIFA World Cup.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Atlanta Atlanta]', frame)) local mapaBox = {} table.insert(mapaBox, '<div style="font-weight:bold; font-size:110%; margin-bottom:8px; color: var(--color-base, #202122);">Kôrta stadionów</div>') table.insert(mapaBox, '<div style="display:inline-block; border:1px solid var(--border-color-base, #ccc); padding:5px; background: var(--background-color-neutral-subtle, #f9f9f9); border-radius:4px;">') local mapaKod = '{{Lokalizacëjnô kôrta\n' .. '|Nordowô Amerika\n' .. '|wariant=Kanada-USA-Meksyk\n' .. '|rozmiar=520\n' .. '|rodzaj=inline\n' .. '|punkty mapy=\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|42°21′28″N 71°03′42″W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Gillette+Stadium+Boston Boston]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|33°45′N 84°23′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Mercedes-Benz+Stadium+Atlanta Atlanta]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|32°46′57″N 96°47′51″W|pòzycjô=top|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=AT%26T+Stadium+Dallas Dallas]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|29°45′46″N 95°22′59″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=NRG+Stadium+Houston Houston]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|39°05′25″N 94°35′01″W|pòzycjô=right|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Arrowhead+Stadium+Kansas+City Kansas City]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|34°03′N 118°15′W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=SoFi+Stadium+Los+Angeles Los Angeles]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|25°47′16″N 80°13′27″W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Hard+Rock+Stadium+Miami Miami]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|39°57′12″N 75°10′12″W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Lincoln+Financial+Field+Philadelphia Filadelfiô]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|40°49′N 74°5′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=MetLife+Stadium+New+York Nowi Jork / New Jersey]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|37°24′N 121°58′W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Levi%27s+Stadium+San+Francisco San Francisco Bay Area]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|47°36′35″N 122°19′59″W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Lumen+Field+Seattle Seattle]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|43°44′30″N 79°22′24″W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=BMO+Field+Toronto Toronto]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|49°15′40″N 123°06′50″W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=BC+Place+Vancouver Vancouver]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|19°25′10″N 99°08′44″W|pòzycjô=right|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Estadio+Azteca+Mexico+City Meksyk]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|25°40′17″N 100°18′31″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Estadio+BBVA+Monterrey Monterrey]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|20°40′17″N 103°21′23″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Estadio+Akron+Guadalajara Guadalajara]\'\'\'}}\n' .. '}}' table.insert(mapaBox, fixLinks(mapaKod, frame)) table.insert(mapaBox, '</div>') table.insert(mapaBox, '<div style="margin-top:8px; font-size:90%;">{{Legéńda|red|Zôpôdny región|w linii=tak}} {{Legéńda|yellow|Strzódkòwi región|w linii=tak}} {{Legéńda|blue|Pòrénkòwi región|w linii=tak}}</div>') table.insert(html, '| colspan="3" rowspan="12" style="text-align:center; background: var(--background-color-base, #ffffff); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:12px;" |\n' .. table.concat(mapaBox, "\n")) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Los+Angeles Los Angeles]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Mercedes-Benz Stadium]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[SoFi Stadium]]<br><small>Inglewood</small>', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''71 000'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''70 240'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup Match 72, DR Congo v Uzbekistan.webp|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup Match 4, United States v Paraguay (stadium 3 hours before).jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Philadelphia Filadelfiô]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Seattle Seattle]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Lincoln Financial Field]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Lumen Field]]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''69 796'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''45 015'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Philly (45).JPG|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup - Belgium v. Egypt in Seattle - 04.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=San+Francisco+Bay+Area San Francisco Bay Area]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Boston Boston]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Levi’s Stadium]]<br><small>Santa Clara</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Gillette Stadium]]<br><small>Foxborough</small>', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''68 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''65 878'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Entering Levi\'s Stadium.JPG|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Gillette2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Miami Miami]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Canada.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Vancouver Vancouver]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Monterrey Monterrey]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Guadalajara Guadalajara]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Canada.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Toronto Toronto]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Hard Rock Stadium]]<br><small>Miami Gardens</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[BC Place]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Estadio BBVA]]<br><small>Guadalupe</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Estadio Akron]]<br><small>Zapopan</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[BMO Field]]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''64 767'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''54 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''53 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''49 850'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''45 000'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Cape Verde vs Uruguay 2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Australia vs Türkiye at BC Place - June 13, 2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:South Korea and South Africa flags before their game at World Cup 2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:South Corea 2-Czechia 1 (55334091661).jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup Match 33, Germany v Ivory Coast, Toronto Stadium.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|}') return frame:preprocess(table.concat(html, "\n")) end return p hfp553sa9hyrj3a03ttlvkr7z71eh7e 206292 206291 2026-07-10T01:15:27Z HaxelKaszëba 17492 206292 Scribunto text/plain local p = {} local function fixLinks(text, frame) if not text or text == "" then return "" end text = string.gsub(text, "%[(https?://[^%s%]]+)%s+([^%]]+)%]", function(url, label) return '[' .. url .. ' <span style="color: var(--color-progressive, #3366cc); text-decoration: none !important;">' .. label .. '</span>]' end) local function processSingleLink(page, label) local clean_page = page:match("^%s*(.-)%s*$") local lower_page = mw.ustring.lower(clean_page) if lower_page:find("^òbrôzk:") or lower_page:find("^file:") or lower_page:find("^image:") or lower_page:find("^plik:") or lower_page:find("^obrózk:") then return "[[" .. page .. "|" .. label .. "]]" end local exists = frame:preprocess('{{#ifexist:' .. clean_page .. '|1|0}}') if exists == "1" then return '[[' .. clean_page .. '|<span style="color: var(--color-progressive, #3366cc); text-decoration: none !important;">' .. label .. '</span>]]' else return '[[' .. clean_page .. '|<span class="new" style="color: var(--color-destructively-high-contrast, #dd3333); text-decoration: none !important;">' .. label .. '</span>]]' end end text = string.gsub(text, "%[%[([^%]]+)|([^%]]+)%]%]", function(page, label) return processSingleLink(page, label) end) text = string.gsub(text, "%[%[([^%|%]]+)%]%]", function(page) return processSingleLink(page, page) end) return text end function p.render(frame) local html = {} table.insert(html, '{| class="wikitable" style="width:100%; border-collapse:collapse; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); font-size:95%; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align:center; color: var(--color-base, #202122);"') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Mexico+City Meksyk]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=New+York+City Nowi Jork] / [https://www.google.com/maps?q=New+Jersey New Jersey]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Dallas Dallas]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Kansas+City Kansas City]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Houston Houston]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Estadio Azteca]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[MetLife Stadium]]<br><small>East Rutherford</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[AT&T Stadium]]<br><small>Arlington</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Arrowhead Stadium]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[NRG Stadium]]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''87 523'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''82 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''80 000'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''79 416'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''72 220'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Estadio Azteca Octubre de 2021.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:New Meadowlands Stadium Mezz Corner.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Cowboys Stadium full view.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Netherlands vs Tunisia - 2026 FIFA World Cup, Kansas City.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Germany vs Curaçao 2026 FIFA World Cup.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Atlanta Atlanta]', frame)) local mapaBox = {} table.insert(mapaBox, '<div style="font-weight:bold; font-size:110%; margin-bottom:8px; color: var(--color-base, #202122);">Kôrta stadionów</div>') table.insert(mapaBox, '<div style="display:inline-block; border:1px solid var(--border-color-base, #ccc); padding:5px; background: var(--background-color-neutral-subtle, #f9f9f9); border-radius:4px;">') local mapaKod = '{{Lokalizacëjnô kôrta\n' .. '|mapa=Nordowô Amerika\n' .. '|wariant=Kanada-USA-Meksyk\n' .. '|rozmiar=520\n' .. '|rodzaj=inline\n' .. '|punkty mapy=\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|42°21′28″N 71°03′42″W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Gillette+Stadium+Boston Boston]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|33°45′N 84°23′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Mercedes-Benz+Stadium+Atlanta Atlanta]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|32°46′57″N 96°47′51″W|pòzycjô=top|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=AT%26T+Stadium+Dallas Dallas]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|29°45′46″N 95°22′59″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=NRG+Stadium+Houston Houston]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|39°05′25″N 94°35′01″W|pòzycjô=right|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Arrowhead+Stadium+Kansas+City Kansas City]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|34°03′N 118°15′W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=SoFi+Stadium+Los+Angeles Los Angeles]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|25°47′16″N 80°13′27″W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Hard+Rock+Stadium+Miami Miami]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|39°57′12″N 75°10′12″W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Lincoln+Financial+Field+Philadelphia Filadelfiô]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|40°49′N 74°5′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=MetLife+Stadium+New+York Nowi Jork / New Jersey]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|37°24′N 121°58′W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Levi%27s+Stadium+San+Francisco San Francisco Bay Area]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|47°36′35″N 122°19′59″W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Lumen+Field+Seattle Seattle]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|43°44′30″N 79°22′24″W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=BMO+Field+Toronto Toronto]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|49°15′40″N 123°06′50″W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=BC+Place+Vancouver Vancouver]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|19°25′10″N 99°08′44″W|pòzycjô=right|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Estadio+Azteca+Mexico+City Meksyk]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|25°40′17″N 100°18′31″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Estadio+BBVA+Monterrey Monterrey]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|20°40′17″N 103°21′23″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[https://maps.google.com/?q=Estadio+Akron+Guadalajara Guadalajara]\'\'\'}}\n' .. '}}' table.insert(mapaBox, fixLinks(mapaKod, frame)) table.insert(mapaBox, '</div>') table.insert(mapaBox, '<div style="margin-top:8px; font-size:90%;">{{Legéńda|red|Zôpôdny región|w linii=tak}} {{Legéńda|yellow|Strzódkòwi región|w linii=tak}} {{Legéńda|blue|Pòrénkòwi región|w linii=tak}}</div>') table.insert(html, '| colspan="3" rowspan="12" style="text-align:center; background: var(--background-color-base, #ffffff); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:12px;" |\n' .. table.concat(mapaBox, "\n")) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Los+Angeles Los Angeles]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Mercedes-Benz Stadium]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[SoFi Stadium]]<br><small>Inglewood</small>', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''71 000'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''70 240'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup Match 72, DR Congo v Uzbekistan.webp|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup Match 4, United States v Paraguay (stadium 3 hours before).jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Philadelphia Filadelfiô]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Seattle Seattle]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Lincoln Financial Field]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Lumen Field]]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''69 796'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''45 015'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Philly (45).JPG|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup - Belgium v. Egypt in Seattle - 04.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=San+Francisco+Bay+Area San Francisco Bay Area]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Boston Boston]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Levi’s Stadium]]<br><small>Santa Clara</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Gillette Stadium]]<br><small>Foxborough</small>', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''68 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''65 878'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Entering Levi\'s Stadium.JPG|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Gillette2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Miami Miami]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Canada.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Vancouver Vancouver]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Monterrey Monterrey]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Guadalajara Guadalajara]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Canada.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Toronto Toronto]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Hard Rock Stadium]]<br><small>Miami Gardens</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[BC Place]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Estadio BBVA]]<br><small>Guadalupe</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Estadio Akron]]<br><small>Zapopan</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[BMO Field]]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''64 767'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''54 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''53 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''49 850'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''45 000'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Cape Verde vs Uruguay 2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Australia vs Türkiye at BC Place - June 13, 2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:South Korea and South Africa flags before their game at World Cup 2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:South Corea 2-Czechia 1 (55334091661).jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup Match 33, Germany v Ivory Coast, Toronto Stadium.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|}') return frame:preprocess(table.concat(html, "\n")) end return p nom7dy60ey3e7xcx0zi2187zmqjpvdh 206293 206292 2026-07-10T01:18:26Z HaxelKaszëba 17492 206293 Scribunto text/plain local p = {} local function fixLinks(text, frame) if not text or text == "" then return "" end text = string.gsub(text, "%[(https?://[^%s%]]+)%s+([^%]]+)%]", function(url, label) return '[' .. url .. ' <span style="color: var(--color-progressive, #3366cc); text-decoration: none !important;">' .. label .. '</span>]' end) local function processSingleLink(page, label) local clean_page = page:match("^%s*(.-)%s*$") local lower_page = mw.ustring.lower(clean_page) if lower_page:find("^òbrôzk:") or lower_page:find("^file:") or lower_page:find("^image:") or lower_page:find("^plik:") or lower_page:find("^obrózk:") then return "[[" .. page .. "|" .. label .. "]]" end local exists = frame:preprocess('{{#ifexist:' .. clean_page .. '|1|0}}') if exists == "1" then return '[[' .. clean_page .. '|<span style="color: var(--color-progressive, #3366cc); text-decoration: none !important;">' .. label .. '</span>]]' else return '[[' .. clean_page .. '|<span class="new" style="color: var(--color-destructively-high-contrast, #dd3333); text-decoration: none !important;">' .. label .. '</span>]]' end end text = string.gsub(text, "%[%[([^%]]+)|([^%]]+)%]%]", function(page, label) return processSingleLink(page, label) end) text = string.gsub(text, "%[%[([^%|%]]+)%]%]", function(page) return processSingleLink(page, page) end) return text end function p.render(frame) local html = {} table.insert(html, '{| class="wikitable" style="width:100%; border-collapse:collapse; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); font-size:95%; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align:center; color: var(--color-base, #202122);"') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Mexico+City Meksyk]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=New+York+City Nowi Jork] / [https://www.google.com/maps?q=New+Jersey New Jersey]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Dallas Dallas]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Kansas+City Kansas City]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Houston Houston]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Estadio Azteca]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[MetLife Stadium]]<br><small>East Rutherford</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[AT&T Stadium]]<br><small>Arlington</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Arrowhead Stadium]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[NRG Stadium]]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''87 523'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''82 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''80 000'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''79 416'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''72 220'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Estadio Azteca Octubre de 2021.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:New Meadowlands Stadium Mezz Corner.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Cowboys Stadium full view.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Netherlands vs Tunisia - 2026 FIFA World Cup, Kansas City.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Germany vs Curaçao 2026 FIFA World Cup.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Atlanta Atlanta]', frame)) local mapaBox = {} table.insert(mapaBox, '<div style="font-weight:bold; font-size:110%; margin-bottom:8px; color: var(--color-base, #202122);">Kôrta stadionów</div>') table.insert(mapaBox, '<div style="display:inline-block; border:1px solid var(--border-color-base, #ccc); padding:5px; background: var(--background-color-neutral-subtle, #f9f9f9); border-radius:4px;">') local mapaKod = '{{Lokalizacëjnô kôrta\n' .. '|mapa=Nordowô Amerika\n' .. '|wariant=Kanada-USA-Meksyk\n' .. '|rozmiar=520\n' .. '|rodzaj=inline\n' .. '|punkty mapy=\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|42°21′28″N 71°03′42″W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=<a href="http://maps.google.com/?q=Boston" class="external text" style="color:var(--color-progressive,#3366cc);text-decoration:none!important;font-weight:bold;">Boston</a>}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|33°45′N 84°23′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=<a href="http://maps.google.com/?q=Atlanta" class="external text" style="color:var(--color-progressive,#3366cc);text-decoration:none!important;font-weight:bold;">Atlanta</a>}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|32°46′57″N 96°47′51″W|pòzycjô=top|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=<a href="http://maps.google.com/?q=Dallas" class="external text" style="color:var(--color-progressive,#3366cc);text-decoration:none!important;font-weight:bold;">Dallas</a>}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|29°45′46″N 95°22′59″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=<a href="http://maps.google.com/?q=Houston" class="external text" style="color:var(--color-progressive,#3366cc);text-decoration:none!important;font-weight:bold;">Houston</a>}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|39°05′25″N 94°35′01″W|pòzycjô=right|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=<a href="http://maps.google.com/?q=Kansas+City" class="external text" style="color:var(--color-progressive,#3366cc);text-decoration:none!important;font-weight:bold;">Kansas City</a>}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|34°03′N 118°15′W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=<a href="http://maps.google.com/?q=Los+Angeles" class="external text" style="color:var(--color-progressive,#3366cc);text-decoration:none!important;font-weight:bold;">Los Angeles</a>}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|25°47′16″N 80°13′27″W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=<a href="http://maps.google.com/?q=Miami" class="external text" style="color:var(--color-progressive,#3366cc);text-decoration:none!important;font-weight:bold;">Miami</a>}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|39°57′12″N 75°10′12″W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|òpisënk=<a href="http://maps.google.com/?q=Philadelphia" class="external text" style="color:var(--color-progressive,#3366cc);text-decoration:none!important;font-weight:bold;">Filadelfiô</a>}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|40°49′N 74°5′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=<a href="http://maps.google.com/?q=New+York" class="external text" style="color:var(--color-progressive,#3366cc);text-decoration:none!important;font-weight:bold;">Nowi Jork / New Jersey</a>}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|37°24′N 121°58′W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=<a href="http://maps.google.com/?q=San+Francisco" class="external text" style="color:var(--color-progressive,#3366cc);text-decoration:none!important;font-weight:bold;">San Francisco Bay Area</a>}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|47°36′35″N 122°19′59″W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=<a href="http://maps.google.com/?q=Seattle" class="external text" style="color:var(--color-progressive,#3366cc);text-decoration:none!important;font-weight:bold;">Seattle</a>}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|43°44′30″N 79°22′24″W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|òpisënk=<a href="http://maps.google.com/?q=Toronto" class="external text" style="color:var(--color-progressive,#3366cc);text-decoration:none!important;font-weight:bold;">Toronto</a>}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|49°15′40″N 123°06′50″W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=<a href="http://maps.google.com/?q=Vancouver" class="external text" style="color:var(--color-progressive,#3366cc);text-decoration:none!important;font-weight:bold;">Vancouver</a>}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|19°25′10″N 99°08′44″W|pòzycjô=right|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=<a href="http://maps.google.com/?q=Mexico+City" class="external text" style="color:var(--color-progressive,#3366cc);text-decoration:none!important;font-weight:bold;">Meksyk</a>}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|25°40′17″N 100°18′31″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=<a href="http://maps.google.com/?q=Monterrey" class="external text" style="color:var(--color-progressive,#3366cc);text-decoration:none!important;font-weight:bold;">Monterrey</a>}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|20°40′17″N 103°21′23″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=<a href="http://maps.google.com/?q=Guadalajara" class="external text" style="color:var(--color-progressive,#3366cc);text-decoration:none!important;font-weight:bold;">Guadalajara</a>}}\n' .. '}}' table.insert(mapaBox, fixLinks(mapaKod, frame)) table.insert(mapaBox, '</div>') table.insert(mapaBox, '<div style="margin-top:8px; font-size:90%;">{{Legéńda|red|Zôpôdny región|w linii=tak}} {{Legéńda|yellow|Strzódkòwi región|w linii=tak}} {{Legéńda|blue|Pòrénkòwi región|w linii=tak}}</div>') table.insert(html, '| colspan="3" rowspan="12" style="text-align:center; background: var(--background-color-base, #ffffff); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:12px;" |\n' .. table.concat(mapaBox, "\n")) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Los+Angeles Los Angeles]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Mercedes-Benz Stadium]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[SoFi Stadium]]<br><small>Inglewood</small>', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''71 000'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''70 240'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup Match 72, DR Congo v Uzbekistan.webp|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup Match 4, United States v Paraguay (stadium 3 hours before).jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Philadelphia Filadelfiô]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Seattle Seattle]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Lincoln Financial Field]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Lumen Field]]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''69 796'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''45 015'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Philly (45).JPG|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup - Belgium v. Egypt in Seattle - 04.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=San+Francisco+Bay+Area San Francisco Bay Area]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Boston Boston]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Levi’s Stadium]]<br><small>Santa Clara</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Gillette Stadium]]<br><small>Foxborough</small>', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''68 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''65 878'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Entering Levi\'s Stadium.JPG|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Gillette2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Miami Miami]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Canada.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Vancouver Vancouver]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Monterrey Monterrey]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Guadalajara Guadalajara]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Canada.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Toronto Toronto]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Hard Rock Stadium]]<br><small>Miami Gardens</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[BC Place]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Estadio BBVA]]<br><small>Guadalupe</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Estadio Akron]]<br><small>Zapopan</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[BMO Field]]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''64 767'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''54 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''53 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''49 850'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''45 000'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Cape Verde vs Uruguay 2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Australia vs Türkiye at BC Place - June 13, 2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:South Korea and South Africa flags before their game at World Cup 2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:South Corea 2-Czechia 1 (55334091661).jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup Match 33, Germany v Ivory Coast, Toronto Stadium.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|}') return frame:preprocess(table.concat(html, "\n")) end return p o4w6y3n6e3bao0rkdhhglx1bxwn4kup 206294 206293 2026-07-10T01:20:18Z HaxelKaszëba 17492 206294 Scribunto text/plain local p = {} local function fixLinks(text, frame) if not text or text == "" then return "" end text = string.gsub(text, "%[(https?://[^%s%]]+)%s+([^%]]+)%]", function(url, label) return '[' .. url .. ' <span style="color: var(--color-progressive, #3366cc); text-decoration: none !important;">' .. label .. '</span>]' end) local function processSingleLink(page, label) local clean_page = page:match("^%s*(.-)%s*$") local lower_page = mw.ustring.lower(clean_page) if lower_page:find("^òbrôzk:") or lower_page:find("^file:") or lower_page:find("^image:") or lower_page:find("^plik:") or lower_page:find("^obrózk:") then return "[[" .. page .. "|" .. label .. "]]" end local exists = frame:preprocess('{{#ifexist:' .. clean_page .. '|1|0}}') if exists == "1" then return '[[' .. clean_page .. '|<span style="color: var(--color-progressive, #3366cc); text-decoration: none !important;">' .. label .. '</span>]]' else return '[[' .. clean_page .. '|<span class="new" style="color: var(--color-destructively-high-contrast, #dd3333); text-decoration: none !important;">' .. label .. '</span>]]' end end text = string.gsub(text, "%[%[([^%]]+)|([^%]]+)%]%]", function(page, label) return processSingleLink(page, label) end) text = string.gsub(text, "%[%[([^%|%]]+)%]%]", function(page) return processSingleLink(page, page) end) return text end function p.render(frame) local html = {} table.insert(html, '{| class="wikitable" style="width:100%; border-collapse:collapse; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); font-size:95%; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align:center; color: var(--color-base, #202122);"') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Mexico+City Meksyk]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=New+York+City Nowi Jork] / [https://www.google.com/maps?q=New+Jersey New Jersey]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Dallas Dallas]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Kansas+City Kansas City]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Houston Houston]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Estadio Azteca]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[MetLife Stadium]]<br><small>East Rutherford</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[AT&T Stadium]]<br><small>Arlington</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Arrowhead Stadium]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[NRG Stadium]]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''87 523'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''82 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''80 000'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''79 416'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''72 220'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Estadio Azteca Octubre de 2021.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:New Meadowlands Stadium Mezz Corner.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Cowboys Stadium full view.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Netherlands vs Tunisia - 2026 FIFA World Cup, Kansas City.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Germany vs Curaçao 2026 FIFA World Cup.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Atlanta Atlanta]', frame)) local mapaBox = {} table.insert(mapaBox, '<div style="font-weight:bold; font-size:110%; margin-bottom:8px; color: var(--color-base, #202122);">Kôrta stadionów</div>') table.insert(mapaBox, '<div style="display:inline-block; border:1px solid var(--border-color-base, #ccc); padding:5px; background: var(--background-color-neutral-subtle, #f9f9f9); border-radius:4px;">') local mapaKod = '{{Lokalizacëjnô kôrta\n' .. '|mapa=Nordowô Amerika\n' .. '|wariant=Kanada-USA-Meksyk\n' .. '|rozmiar=520\n' .. '|rodzaj=inline\n' .. '|punkty mapy=\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|42°21′28″N 71°03′42″W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Boston]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|33°45′N 84°23′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Atlanta]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|32°46′57″N 96°47′51″W|pòzycjô=top|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Dallas]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|29°45′46″N 95°22′59″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Houston]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|39°05′25″N 94°35′01″W|pòzycjô=right|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Kansas City]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|34°03′N 118°15′W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Wielgie Los Angeles|Los Angeles]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|25°47′16″N 80°13′27″W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Miami]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|39°57′12″N 75°10′12″W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Filadelfiô]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|40°49′N 74°5′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Nowi Jork]] / [[New Jersey]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|37°24′N 121°58′W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[San Francisco Bay Area]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|47°36′35″N 122°19′59″W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Seattle]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|43°44′30″N 79°22′24″W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Toronto]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|49°15′40″N 123°06′50″W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Vancouver]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|19°25′10″N 99°08′44″W|pòzycjô=right|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Meksyk (gard)|Meksyk]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|25°40′17″N 100°18′31″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Monterrey]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|20°40′17″N 103°21′23″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Guadalajara]]\'\'\'}}\n' .. '}}' table.insert(mapaBox, fixLinks(mapaKod, frame)) table.insert(mapaBox, '</div>') table.insert(mapaBox, '<div style="margin-top:8px; font-size:90%;">{{Legéńda|red|Zôpôdny región|w linii=tak}} {{Legéńda|yellow|Strzódkòwi región|w linii=tak}} {{Legéńda|blue|Pòrénkòwi región|w linii=tak}}</div>') table.insert(html, '| colspan="3" rowspan="12" style="text-align:center; background: var(--background-color-base, #ffffff); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:12px;" |\n' .. table.concat(mapaBox, "\n")) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Los+Angeles Los Angeles]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Mercedes-Benz Stadium]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[SoFi Stadium]]<br><small>Inglewood</small>', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''71 000'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''70 240'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup Match 72, DR Congo v Uzbekistan.webp|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup Match 4, United States v Paraguay (stadium 3 hours before).jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Philadelphia Filadelfiô]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Seattle Seattle]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Lincoln Financial Field]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Lumen Field]]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''69 796'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''45 015'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Philly (45).JPG|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup - Belgium v. Egypt in Seattle - 04.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=San+Francisco+Bay+Area San Francisco Bay Area]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Boston Boston]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Levi’s Stadium]]<br><small>Santa Clara</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Gillette Stadium]]<br><small>Foxborough</small>', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''68 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''65 878'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Entering Levi\'s Stadium.JPG|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Gillette2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Miami Miami]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Canada.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Vancouver Vancouver]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Monterrey Monterrey]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Guadalajara Guadalajara]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Canada.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Toronto Toronto]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Hard Rock Stadium]]<br><small>Miami Gardens</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[BC Place]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Estadio BBVA]]<br><small>Guadalupe</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Estadio Akron]]<br><small>Zapopan</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[BMO Field]]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''64 767'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''54 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''53 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''49 850'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''45 000'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Cape Verde vs Uruguay 2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Australia vs Türkiye at BC Place - June 13, 2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:South Korea and South Africa flags before their game at World Cup 2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:South Corea 2-Czechia 1 (55334091661).jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup Match 33, Germany v Ivory Coast, Toronto Stadium.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|}') return frame:preprocess(table.concat(html, "\n")) end return p 8zo06tgyyi150u9drii9nnxzia33n1c 206305 206294 2026-07-10T01:39:12Z HaxelKaszëba 17492 206305 Scribunto text/plain local p = {} local function fixLinks(text, frame) if not text or text == "" then return "" end text = string.gsub(text, "%[(https?://[^%s%]]+)%s+([^%]]+)%]", function(url, label) return '[' .. url .. ' <span style="color: var(--color-progressive, #3366cc); text-decoration: none !important;">' .. label .. '</span>]' end) local function processSingleLink(page, label) local clean_page = page:match("^%s*(.-)%s*$") local lower_page = mw.ustring.lower(clean_page) if lower_page:find("^òbrôzk:") or lower_page:find("^file:") or lower_page:find("^image:") or lower_page:find("^plik:") or lower_page:find("^obrózk:") then return "[[" .. page .. "|" .. label .. "]]" end local exists = frame:preprocess('{{#ifexist:' .. clean_page .. '|1|0}}') if exists == "1" then return '[[' .. clean_page .. '|<span style="color: var(--color-progressive, #3366cc); text-decoration: none !important;">' .. label .. '</span>]]' else return '[[' .. clean_page .. '|<span class="new" style="color: var(--color-destructively-high-contrast, #dd3333); text-decoration: none !important;">' .. label .. '</span>]]' end end text = string.gsub(text, "%[%[([^%]]+)|([^%]]+)%]%]", function(page, label) return processSingleLink(page, label) end) text = string.gsub(text, "%[%[([^%|%]]+)%]%]", function(page) return processSingleLink(page, page) end) return text end function p.render(frame) local html = {} table.insert(html, '{| class="wikitable" style="width:100%; border-collapse:collapse; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); font-size:95%; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align:center; color: var(--color-base, #202122);"') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Mexico+City Meksyk]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=New+York+City Nowi Jork] / [https://www.google.com/maps?q=New+Jersey New Jersey]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Dallas Dallas]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Kansas+City Kansas City]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Houston Houston]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Estadio Azteca]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[MetLife Stadium]]<br><small>East Rutherford</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[AT&T Stadium]]<br><small>Arlington</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Arrowhead Stadium]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[NRG Stadium]]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''87 523'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''82 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''80 000'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''79 416'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''72 220'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Estadio Azteca Octubre de 2021.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:New Meadowlands Stadium Mezz Corner.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Cowboys Stadium full view.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Netherlands vs Tunisia - 2026 FIFA World Cup, Kansas City.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Germany vs Curaçao 2026 FIFA World Cup.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Atlanta Atlanta]', frame)) local mapaBox = {} table.insert(mapaBox, '<div style="font-weight:bold; font-size:110%; margin-bottom:8px; color: var(--color-base, #202122);">Kôrta stadionów</div>') table.insert(mapaBox, '<div style="display:inline-block; border:1px solid var(--border-color-base, #ccc); padding:5px; background: var(--background-color-neutral-subtle, #f9f9f9); border-radius:4px;">') local mapaKod = '{{Lokalizacëjnô kôrta\n' .. '|mapa=Nordowô Amerika\n' .. '|wariant=Kanada-USA-Meksyk\n' .. '|rozmiar=520\n' .. '|rodzaj=inline\n' .. '|punkty mapy=\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|42°21′28″N 71°03′42″W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Boston]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|33°45′N 84°23′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Atlanta]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|32°46′57″N 96°47′51″W|pòzycjô=top|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Dallas]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|29°45′46″N 95°22′59″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Houston]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|39°05′25″N 94°35′01″W|pòzycjô=right|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Kansas City]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|34°03′N 118°15′W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Wielgie Los Angeles|Los Angeles]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|25°47′16″N 80°13′27″W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Miami]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|39°57′12″N 75°10′12″W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Filadelfiô]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|40°49′N 74°5′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Nowi Jork]] / [[New Jersey]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|37°24′N 121°58′W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[San Francisco Bay Area]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|47°36′35″N 122°19′59″W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Seattle]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|43°44′30″N 79°22′24″W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Toronto]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|49°15′40″N 123°06′50″W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Vancouver]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|19°25′10″N 99°08′44″W|pòzycjô=right|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Meksyk (gard)|Meksyk]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|25°40′17″N 100°18′31″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Monterrey]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|20°40′17″N 103°21′23″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Guadalajara]]\'\'\'}}\n' .. '}}' table.insert(mapaBox, fixLinks(mapaKod, frame)) table.insert(mapaBox, '</div>') table.insert(mapaBox, '<div style="margin-top:8px; font-size:90%; color: inherit !important;">{{Legéńda|red|Zôpôdny región|w linii=tak}} {{Legéńda|yellow|Strzódkòwi región|w linii=tak}} {{Legéńda|blue|Pòrénkòwi región|w linii=tak}}</div>') table.insert(html, '| colspan="3" rowspan="12" style="text-align:center; background: var(--background-color-base, #ffffff); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:12px;" |\n' .. table.concat(mapaBox, "\n")) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Los+Angeles Los Angeles]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Mercedes-Benz Stadium]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[SoFi Stadium]]<br><small>Inglewood</small>', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''71 000'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''70 240'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup Match 72, DR Congo v Uzbekistan.webp|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup Match 4, United States v Paraguay (stadium 3 hours before).jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Philadelphia Filadelfiô]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Seattle Seattle]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Lincoln Financial Field]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Lumen Field]]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''69 796'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''45 015'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Philly (45).JPG|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup - Belgium v. Egypt in Seattle - 04.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=San+Francisco+Bay+Area San Francisco Bay Area]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Boston Boston]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Levi’s Stadium]]<br><small>Santa Clara</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Gillette Stadium]]<br><small>Foxborough</small>', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''68 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''65 878'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Entering Levi\'s Stadium.JPG|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Gillette2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Miami Miami]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Canada.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Vancouver Vancouver]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Monterrey Monterrey]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Guadalajara Guadalajara]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Canada.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Toronto Toronto]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Hard Rock Stadium]]<br><small>Miami Gardens</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[BC Place]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Estadio BBVA]]<br><small>Guadalupe</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Estadio Akron]]<br><small>Zapopan</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[BMO Field]]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''64 767'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''54 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''53 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''49 850'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''45 000'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Cape Verde vs Uruguay 2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Australia vs Türkiye at BC Place - June 13, 2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:South Korea and South Africa flags before their game at World Cup 2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:South Corea 2-Czechia 1 (55334091661).jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup Match 33, Germany v Ivory Coast, Toronto Stadium.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|}') return frame:preprocess(table.concat(html, "\n")) end return p 5joshvmkfyjdk2ka79dyeuftx5nvxlc 828 13346 206307 2026-07-10T01:41:45Z HaxelKaszëba 17492 Ùsôdzonô nowô starna "local p = {} function p.render(frame) local args = frame:getParent().args local tlo = args[1] or "transparent" local tekst = args[2] or "" local styl = args["styl tekstu"] or "" local w_linii = args["w linii"] and true or false local paski = args["paski"] local tag = w_linii and "span" or "p" local style = "border:none; background:transparent; text-align:left; font-size:90%!important; margin:0px!important; color:var(--color-base,…" 206307 Scribunto text/plain local p = {} function p.render(frame) local args = frame:getParent().args local tlo = args[1] or "transparent" local tekst = args[2] or "" local styl = args["styl tekstu"] or "" local w_linii = args["w linii"] and true or false local paski = args["paski"] local tag = w_linii and "span" or "p" local style = "border:none; background:transparent; text-align:left; font-size:90%!important; margin:0px!important; color:var(--color-base, #202122);" local span_style = "border:" .. (args[3] or "solid 1px silver") .. "; background-color:" .. tlo .. "; font-size:80%!important; vertical-align:middle; color:var(--color-base, #202122);" .. styl if paski then span_style = span_style .. "; background-image:linear-gradient(" .. tlo .. " 50%," .. paski .. " 50%); background-size:5px 5px;" end local html = mw.html.create(tag) :cssText(style) :tag("span") :cssText(span_style) :wikitext(args["tekst"] or "&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;") :done() :wikitext("&nbsp;" .. tekst) return tostring(html) end return p 3hn0015gyrexxoi6es3xb942pic5abp 0 13347 206408 2026-07-10T08:54:35Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Pòmerénk]] do [[Pòmòrénk]]: nieprosti pisënk 206408 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Pòmòrénk]] 0dviyqa281gt433r2n9dqazcboib3cp 0 13353 206475 2026-07-10T09:28:35Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Samoa]] na [[Samòa]] w plac przeczérowaniô: pisënk 206475 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Samòa]] 4jb3c52mbnuvo18reaf72sxdalfvo25 0 13354 206477 2026-07-10T09:29:07Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Aùstralëjô]] do [[Aùstraliô]]: pisënk 206477 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Aùstraliô]] rq9qzok0f210bnq7903i3qqkde0zz12 0 13355 206490 2026-07-10T09:53:53Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Nowô Zelandzkô]] do [[Nowô Zélandiô]]: pisënk 206490 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Nowô Zélandiô]] 4q2gksbkdw9bsu38naw07gugd2kcdd2 0 13356 206494 2026-07-10T11:25:32Z Terrus38 14026 Ùsôdzonô nowô starna "{{Infobox-państwò |gwôsné miono = Repubilika ya Ngola |miono = Repùblika Angòli |miono-genitiw = Angòli |fana = Flag of Angola.svg |herb = Emblem_of_Angola.svg |na karce = Location_Angola_AU_Africa.svg |jãzëk = pòrtugalsczi, Kikongo, Kimbundu, Umbundu |stolëca = Luanda |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 1.246.700 |procent-wòdë = |lëdztwò = 25.789.024 | rok = 2018 |dëtk…" 206494 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Repubilika ya Ngola |miono = Repùblika Angòli |miono-genitiw = Angòli |fana = Flag of Angola.svg |herb = Emblem_of_Angola.svg |na karce = Location_Angola_AU_Africa.svg |jãzëk = pòrtugalsczi, Kikongo, Kimbundu, Umbundu |stolëca = Luanda |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 1.246.700 |procent-wòdë = |lëdztwò = 25.789.024 | rok = 2018 |dëtk = Angòlskô kwanza | kòd dëtka = AOA |czasowô cona = +1 |swiãto = [[11 lëstopadnika]] |himn = Angola Avante |kòd = AO |Internet = .ao |telefón = 244|Prezydeńt=João Lourenço}} '''Angòla''' – to je państwò w pôłniowò-zapôdni [[Afrika|Africe]] nad [[Atlanticczi Òcean|Atlanticczim Òceanã]], ze stolecznym gardã [[Luanda]]. == Galeriô Angòli == <gallery> Angolan_woman_with_children_outside_health_clinic_(5686703351).jpg|Angòlskô bialka i dzecy National_Assembly_Building_(19898889148).jpg|Budenk Nôródnégò Parlamentu w Angòli Lobito_restinga2.jpg|Gard Lobito na ùbrzéżu Angòli nad Atlanticczim Òceanã Banco_Nacional_de_Angola_in_Luanda_-_Angola_2015.jpg|Nôródni bank Angòli w Luandze Praia_de_Benguela.jpg|Gard Benguela w Angòli Angola_carte.png|Karta Angòli </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Afrika]] mgq64u5pkv0wpsef2od81mv6h5xeb3z 206496 206494 2026-07-10T11:26:11Z Terrus38 14026 206496 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Repubilika ya Ngola |miono = Repùblika Angòlë |miono-genitiw = Angòli |fana = Flag of Angola.svg |herb = Emblem_of_Angola.svg |na karce = Location_Angola_AU_Africa.svg |jãzëk = pòrtugalsczi, Kikongo, Kimbundu, Umbundu |stolëca = Luanda |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 1.246.700 |procent-wòdë = |lëdztwò = 25.789.024 | rok = 2018 |dëtk = Angòlskô kwanza | kòd dëtka = AOA |czasowô cona = +1 |swiãto = [[11 lëstopadnika]] |himn = Angola Avante |kòd = AO |Internet = .ao |telefón = 244|Prezydeńt=João Lourenço}} '''Angòla''' – to je państwò w pôłniowò-zapôdni [[Afrika|Africe]] nad [[Atlanticczi Òcean|Atlanticczim Òceanã]], ze stolecznym gardã [[Luanda]]. == Galeriô Angòli == <gallery> Angolan_woman_with_children_outside_health_clinic_(5686703351).jpg|Angòlskô bialka i dzecy National_Assembly_Building_(19898889148).jpg|Budenk Nôródnégò Parlamentu w Angòli Lobito_restinga2.jpg|Gard Lobito na ùbrzéżu Angòli nad Atlanticczim Òceanã Banco_Nacional_de_Angola_in_Luanda_-_Angola_2015.jpg|Nôródni bank Angòli w Luandze Praia_de_Benguela.jpg|Gard Benguela w Angòli Angola_carte.png|Karta Angòli </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Afrika]] tfczjfmvxi3e0ktq5ppt1tc3bbx4jsd 0 13357 206498 2026-07-10T11:29:10Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Repùblika Westrzódnoafrikańskô]] do [[Westrzédnoafrikańskô Repùblika]] 206498 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Westrzédnoafrikańskô Repùblika]] s7o8vwhucgyt4r0reg37pj9ahy6bw9d 0 13358 206506 2026-07-10T11:46:30Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Palestinskô]] do [[Palestina]] 206506 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Palestina]] p9mr0jsudql66fkpomfsyt24ggj559q 10 13359 206508 2026-07-10T11:47:21Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Szablóna:Azëjô]] do [[Szablóna:Azjô]]: pisënk 206508 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Szablóna:Azjô]] 28wz40m1t35j0wexsfw11yavqcv08i1 0 13360 206510 2026-07-10T11:50:08Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Myanmar]] do [[Mianma]]: pisënk 206510 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Mianma]] 3c9vdp86irmtkoqiak4ei6b859t8og1 0 13361 206512 2026-07-10T11:50:42Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Singapùr]] do [[Syngapùr]]: pisënk 206512 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Syngapùr]] 5mmozmwoktq7v4h85b08bafcqag84tm 0 13362 206517 2026-07-10T11:58:56Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Brunei]] do [[Brunejô]]: Biuletin Radzëzne Kaszëbsczégò Jãzëka 2007, Ùchwôlënk Nr 6/RKJ/07 z dnia 8-12-2007 r. 206517 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Brunejô]] 24yujmkv9qegjnc65bncvrxftf78xss