Wikipedia csbwiki https://csb.wikipedia.org/wiki/Prz%C3%A9dn%C3%B4_starna MediaWiki 1.47.0-wmf.10 first-letter Media Specjalnô Diskùsëjô Brëkòwnik Diskùsëjô brëkòwnika Wiki Diskùsëjô Wiki Òbrôzk Diskùsëjô òbrôzków MediaWiki Diskùsëjô MediaWiki Szablóna Diskùsëjô Szablónë Pòmòc Diskùsëjô Pòmòcë Kategòrëjô Diskùsëjô Kategòrëji TimedText TimedText talk Moduł Dyskusja modułu Wydarzenie Dyskusja wydarzenia 0 48 206763 204680 2026-07-10T14:33:15Z Iketsi 3254 Geògrafijô→Geògrafiô 206763 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Zamek Ksiazat Pomorskich w Szczecinie (widok z wiezy).jpg|mały|[[Zómk Pòmòrsczich Ksążãtów w Szczecënie|Zómk Pòmòrsczich Ksążãtów]] w Szczecënie. Szczecëno je nôwikszim gardã, chtëren òbjimô równo pòlskô, jak téż miemieckô definicëjô grańców regionu.]] '''Pòmòrskô''' abò '''Pòmòrzé''' ({{jãz.|de}} ''Pommern''<ref>Miemieckô pòzwa ''Pommern'' ë słowiańsczé pòzwë ''Pòmòrskô'' abò ''Pomorze'' nie pòkrëwają sã całowno; òbaczë karno ''Geògrafiô'' pò wicë informacëji.</ref>, {{jãz.|pl}} ''Pomorze'', {{jãz.|la}} ''Pomerania'') je to [[historëcznô krôjna]] nad pôłniowim pòbrzegù [[Bôłt|Bôłtëcczégò Mòrzégò]]. Miono òbéńdë mô [[słowiańsczé jãzëczi|słowiańsczi wëprôwodzk]], pòchòdzy òd ''po more'' (< {{jãz.|xpsi}} *po morьje „(krôjna chtërnô sëgô) pò mòrze”)<ref name="Łab">Łabuda, G. et al., ''Historia Pomorza, tom I (do roku 1466), Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1969.</ref>. Mieszkańcë krôjnë zwią sã ''[[Pòmòrzónie|Pòmòrzanie]]''. Rozdzélonô midzë [[Miemieckô|Miemiecką]] ë [[Pòlskô|Pòlską]], Pòmòrskô rozcygô sã z grëbsza òd [[Reknica|Reknicë]] kòl [[Strzelewò|Strzelewa]] na zôpadze, przez ùscé [[Òdra|Òdrë]] kòl [[Szczecëno|Szczecëna]] do ùscégò [[Wisła|Wisłë]] w [[Gduńsk|Gduńskù]]. Nôwikszima pòmòrsczima òstrowama są [[Rana]], [[Ùznojm (òstrów)|Ùznojm]] ë [[Wòlin (òstrów)|Wòlin]]. Òbéńda słëchô do [[Westrzédnoeùropejskô Niżawa|Westrzédnoeùropejsczi Niżawë]]. Nôwikszé gardë krôjnë to [[Gduńsk]], [[Szczecëno]], [[Gdiniô]], [[Kòszalëno]], [[Stôłpskò]] ë [[Stôrgard]] w Pòlsczi, ë [[Strzelewò]] ë [[Grifiô]] w Miemiecczi. Pòdle miemiecczégò pòjimaniégò nie słëchają pòrénkòwé gardë Gduńsk ë Gdiniô do Pòmòrsczi, le do [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòmerelije]]. Òkróm gardów, charakterizëje sã Pòmòrskô bëlnym zalasenim ë rólnyma òbéńdama. Krôjna bëła mòckò dotkłô òbama swiatowima wòjnama ë wëmianama lëdztwa pò [[1945]]. Rolnictwò zajimô w pierszi rédze [[chów|chòwã bëdła]], [[lesnictwò|lestnictwã]], [[rëbaczenié|rëbaczenim]] ë [[ùprawa zbòżégò|ùprawã zbòżégò]]. Téż przemësłowé przerôbianié charnë zwëskiwô na wôżnoce. Òd XIX w. rozwijô sã [[turistika]], òsoblëwò w wëpòczinkòwich môlach wzdługą pòbrzegù. Kluczowé òbrëmia wërobnégò przemësłu to [[òkrãtownictwò]], [[mechanicznô jinżinierijô]], [[cëkrownictwò]] ë [[drzewny przemësł]]. Ùsłeżnotë ë sparłãczony z nimi przemësł stają sã wôżną czãscą òbéńdowi gòspòdarczi, nié bez wesprzënë wëższich szkòłów, z chtërnëch nôstarszi je [[Ùniwersitet w Grifji|Ùniwersitet w Grifii]] jim. Ernsta Moritza Arndta, założony w [[1457]]. == Geògrafiô == === Grańce === [[Òbrôzk:Provinz Pommern 1905.png|mały|Pòmrë w 1905 &mdash; Pòmòrskô pòdle „wąsczégò”, miemiecczégò pòjimaniégò.]] Pòlsczé pòjimanié grańców Pòmòrsczi je baro przëszerné. Żlë zôpadnô grańca miemiecczi czãscë céchëje sã samò, terôbëtnô pòlskô òbéńda zajimô bëlno wikszé òbrëmié, chtërno pòdle Miemców do Pòmòrsczi nie słëchô. Pòrénkòwą greńcã Pòmòrsczi wëznôcziwô rzéka [[Wisła]], pôłniową [[Niéc]] ë [[Warta]]. Region òbjimô tak [[Przédnô Pòmòrskô|Przedną Pòmòrskã]], [[Rana|Ranã]], pòlsczi pas pòbrzegów, [[Kaszëbë]], [[Pòmòrsczé Pòjezerzé]], [[Chełmëńskô Ziemia|Chełmëńskã]] ë [[Krajnô|Krajnã]], ë gardë taczé jak [[Gduńsk]], [[Bëdgòszcz]], [[Torń]], [[Pieła]] czë [[Łącbarg]]. Pòdle miemiecczégò pòjimaniégò je Pòmòrskô jednaczô z [[Pòmrë|Pòmrami]], nierôz w nôszerszi sygù z [[1938]], le równo czãsto bez [[pielskô regencëjô|pielszczi regencëjé]]<ref>''Bertelsmann – Das Neue Universallexikon''. Wissen Media Verlag, Gütersloh/München 2007</ref>. Grańce na pôłniu ë pòrénkù są wic blós arbitralné ë òbstejają sã z objimã [[Pòmòrsczé Ksãżstwò|władztwa Grifitów]], tak tej tegò co w Pòlsczi sã rôzmieje jako [[Zôpadnô Pòmòrskô|Zôpadną Pòmòrskã]]. === Wëdrzatk ë struktura plónu === [[Òbrôzk:NP Vorp. Boddenlandschaft.JPG|mały|left|Brzég Bôłtu na pòrénk òd [[Zingst]].]] Pòmòrskô leżi w pasie pòbrzegów ë pòjezerzów. W regionie òdwôżëwają [[mòrena|mòrenné]] formacëje, wic je tu wiele jezorów a krôjòbrôz je grzëpòwati. Wiôlgô czãsc Pòmòrsczi ni je òdwòdnianô przez wikszé rzéczi, jak [[Òdra]], [[Wisła]] czë [[Łaba]], le przez krótczé rzéczi pòbrzegù, jak [[Reknica]], [[Ùkra]], [[Pôrsãta]], [[Słëpiô]] abò [[Łeba (rzéka)|Łeba]], chtërné wpôdają bezpòstrzédno do Bôłtu. Pòmòrskô brzegòwô liniô je naprocëm nierozwitô. Òbserwëje sã tendencëjã do ji ùprôszczaniégò, równo na skùtk dzejaniégò nôtëralnich jak ë antropògenicznëch czinników. Môłé zatoczi czãsto stają sã jezorama jakò nastãpstwò wërobieniégò sã sztremlëznë. Tak pòwstôłë jezora [[Łebskò]], [[Gardno]], [[Sôrbskò]], [[Wickò (jezoro)|Wickò]], [[Bùkòwò]] abò [[Jamno (jezoro)|Jamno]]. W [[Nôrodny Park Vorpommersche Boddenlandschaft|Nôrodnëm Parkù „Vorpommersche Boddenlandschaft”]] mòżnô òbaczëc ten proces: półòstrów [[Fischland-Darß-Zingst]] béł nonej trzema òstrowama Fischland, Darß ë Zingst, a terô stãpniowò zamëkô zatokã [[Darß-Zingster Boddenkette]]. Pòmòrskô je pòkrëtô lasama. [[Tëchòlsczé Bòrë]], [[Miasteckô Pùszczô]], [[Ùkrzańskô Pùszczô]] ë lasë dolënë [[Gwda|Gwdë]] kòl [[Pieła|Piełë]] są to nowikszé lasné zgrëpinë regionu. Òbrobné òbéńdë leżą kòl wikszich gardów. Na terenie Pòmòrsczi je szesc nôrodnëch parków: [[Drawieńsczi Nôrodny Park]], [[Nôrodny Park Tëchòlsczé Bòrë|Nôrodny Park „Tëchòlsczé Bòrë”]], [[Słowinsczi Nôrodny Park]] ë [[Wòlinsczi Nôrodny Park]] w Pòlsczi ë [[Nôrodny Park Vorpommersche Boddenlandschaft|Nôrodny Park „Vorpommersche Boddenlandschaft”]] ë [[Nôrodny Park Jasmund|Nôrodny Park „Jasmund”]] w Miemiecczi. Òkróm tegò w regionie je widzec jinszé formë òchronë nôtëralnégò strzodowiska: krôjòbrazowé parczi (np. [[Krôjòbrazowi Park Dolëna Słëpié|Krôjòbrazowi Park „Dolëna Słëpié”]] kòl [[Stôłpskò|Stôłpska]] abò [[Jińsczi Krôjòbrazowi Park]] kòl [[Stôrgard]]u), rezerwatë, òbeńdë chronionégò krôjòbrazu „[[Natura 2000]]” itp. === Historëczné pòdzelenié === [[Òbrôzk:119 Ratusz Głównego Miasta, ob. Muzeum Historyczne ul. Długa 46 nocą Rafał Peplinski.JPG|mały|[[Rôtësz Przédnégò Gardu w Gduńskù|Rôtësz Przédnégò Gardu]] w Gduńskù. Gduńsk je historëczną stolëcą pòrénkòwi czãscë Pòmòrsczi.]] We [[strzédnowiek|strzédnowiekù]] ùsztôłcëł sã pòdzélënk Pòmòrsczi na dwa główné regionë: '''[[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwą Pòmòrskã]]''' z [[Gduńsk]]iem, dze mòcni bëło widzec pòlszczé wpłiwë, ë '''[[Zôpadnô Pòmòrskô|Zôpadną Pòmòrskã]]''' ze [[Szczecëno|Szczecënem]], chtërna nalôzłô sã we conie wpłiwów [[Swiãté Césarstwò Rzimsczé|Swiãtégò Césarstwa Rzimsczégò]] ë pòzdze miemiecczich krajów. Òb czas co w Pòlsczi sã rozszlachëje te òbéńdë przë pòmòcë znankòwników, chtërné nacziwają abò jich leżnosc wedle sebie (''Pomorze Wschodnie'', ''Pomorze Zachodnie''), abò jich stolëczné gardë (''Pomorze Gdańskie'' „Gduńsczé Pòmòrzé”, ''Pomorze Szczecińskie'' „Szczecëńsczé Pòmòrzé”), w miemiecczi terminologijé je miono ''Pommern'' brëkòwané blós w òdniesenim do zôpadnégò cządu regionu. Pòrénkòwô Pòmòrskô nazéwô sã ''Pommerellen'', a wic „Môłé Pòmòrskô”. Taczé pòdzelenié rzeszi sã z geòpòliticzną situacëją we strzédnowiekù, czej Zôpadnô Pòmòrskô ùtrzëmała razną samòstójnotã jako '''[[Pòmòrsczé Ksãżstwò]]''', a Pòrénkòwô Pòmòrskô weszło nôprzódka do [[państwò krzëżacczégò zôkonu|państwa krzëżacczégò zôkonu]] a dali &mdash; jako '''[[Królewsczé Prësë]]''' &mdash; do Pòlsczi. Jinszé pòliticzné warënczi doprowadzëłë do ùsztôłceniégò sã różnëch wnitrznich pòdzélënków. W Zôpadny Pòmòrsce bëło długòtrwałé rozbicé na miészé ksãżstwa, chtërné dostôwałë miôna òd ksążëczich sedzbów, jak [[Szczecëńsczé Ksiãżstwò]] abò [[Wòłogòsczé Ksiãżstwò]]. Młodszé pòdzelenié na [[Przédné Pòmrë|Przédné]] ë [[Tilné Pòmrë]] rzeszi sã z rozdzelenim Pòmòrsczégò Ksãżstwa midzë [[Brambòrskô|Brambòrskã]] ë [[Szwedzkô|Szwedzkã]] w [[1637]]. Na pòrénkù rozwinãłë sã etnograficzné regionë, taczé jak [[Kaszëbë]], [[Bòrë (region)|Bòrë]], [[Gòchë]], abò [[Kòcéwskô]]. [[Lãbòrskò-bëtowskô Zemia]] na pògrańczim òbù czãscë Pòmòrsczi je cãżkô do zaklasyfikòwaniégò jako cząd chtërnykòlwiek z nich &ndash; mô dosc skòmplikòwóną historëjã ë wiele razë zmieniôła przënôleżnosc. Slédno òstała sã czãscą [[Pòmrë|Pòmrów]], le utrzëmała kùlturową apartnosc, przëblëżającą jã do Pòrénkòwi Pòmòrsczi. [[Krajnô]] òddzelô Pòmòrskã òd [[Wiôlgòpòlskô|Wiôlgòpòlsczi]] a [[Wiselné Zëławie]] òd [[Warmiô|Warmié]] ë [[Mazurë|Mazurów]]. Na pôłniowim zôpadze przechôdzô region w [[Lubùskô Zemia|Lubùskã]] ë [[Brambòrskô|Brambòrskã]], a na zôpadze w [[Meczelbòrskô|Meczelbòrskã]]. W miemiecczim pòjimanim, na pôłnié òd Pòmrów leżą [[Nowô Marchiô]] (na zôpadze, kòl [[Łącbarg]]a) ë [[Nôgrańcznô Marchiô Pòznóń-Zôpadnô Prëskô|Nôgrańcznô Marchiô]] (na pòrénkù, kòl [[Pieła|Piełë]]). Drëgô nieczedë je wrechòwanô do Pòmòrsczi téż przez Miemców. === Sprôwné pòdzelenié === W dzysészëznie òdnoszą sã do miona Pòmòrsczi sztërë jednostczi [[sprôwné pòdzelenié|sprôwnégò pòdzeleniégò]] nôwëższégò stãpienia: trzë pòlszczé [[wòjewództwò|wòjewództwa]]: [[kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò|kùjawskò-pòmòrsczé]], [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczé]] ë [[zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò|zôpadnopòmòrsczé]], ë jeden [[stôworné kraje Miemiecczi|stôworny krôj]] w Miemiecczi: [[Meczelbòrskô-Przédné Pòmrë]], ë téż dwa miemiecczé [[kréz|krezë]]: [[kréz Vorpommern-Greifswald|Vorpommern-Greifswald]] ë [[kréz Vorpommern-Rügen|Vorpommern-Rügen]]. Sprôwné grańce nie pòkrëwają sã równak z historëcznyma ani w pòlsczim, ani w miemiecczim pòjimanim. Czãscë Pòmòrsczi leżą téż we [[wiôlgòpòlsczé wòjewództwò|wiôlgòpòlsczëm wòjewództwie]] ([[Pieła]], [[Złotowò]] ë òkòla), [[lubùsczé wòjewództwò|lubùsczëm wòjewództwie]] (òkòlé [[Łącbarg]]a) ë w [[Brambòrskô|Brambòrsczi]] ([[Garc (nad Òdrą)|Garc]] ë [[Swiecé (nad Òdrą)|Swiecé]]). == Dzeje == === 1918–1945 === [[Òbrôzk:German losses after WWI.svg|mały|Terytorialné ùbiwczi Miemiecczi pò pierszi swiatowi wòjnie. [[Wòlny Gard Gduńsk]] je pòznakòwany na zelono.]] Pò [[pierszô swiatowô wòjna|pierszi swiatowi wòjnie]] pòmòrskô òbéńda, dotądka całowno pòd miemiecczim sprôwianim w ramach [[Prësczé Królestwò|Prësczégò Królestwa]], òstała pòdzelonô midzë [[Weimarskô Repùblika|Weimarską Repùblikã]] ë òdtwòrzoną [[Pòlskô Repùblika (1918-1945)|Pòlskã]], z [[Gduńsk|Gduńskã]] jakò [[Wòlny Gard Gduńsk|Wòlnym Gardã]] sprôwianym bezpòstrzédno przez [[Liga Nôrodów|Ligã Nôrodów]]. Taczé rozwiązanié problemù pòliticzni przënôleżnotë tegò gardu, równo jak pòwstanié tzw. „[[pòlsczi kòritôrz|pòlsczégò kòritarza]]” z Pòrénkòwi Pòmorsczi, chtëren òddzelôł [[Pòrénkòwé Prësë]] òd òstonëch miemiecczich zemiów, bëłë jednyma z przëczënów bùchù pòstãpny wòjnë dwadzescë lat pòzdze. [[Òbrôzk:Piła rejencja.JPG|mały|left|Dôwny gmach administracëjé prowincëjé [[Nôgrańcznô Marchiô Pòznóń-Zôpadnô Prëskô]] w Piele, dzys [[Szkòła Pòlicëjé w Piele|Szkòła Pòlicëjé]]. Stolëmnô architektura bùdinków w centrum gardu je pamiątka pò pòdwëżbie Piełë na òstrzodk lokalnegò sprôwianiégò.]] Prëskô prowincëjô [[Pòmrë]] zmiészëła sã përznã, ò 6,64 km² z krezów: [[bëtowsczi kréz (Prëskô)|bëtowsczégò]], [[lãbòrsczi kréz (Prëskô)|lãbòrsczégò]] ë [[stôłpsczi kréz (Prëskô)|stôłpsczégò]]. To, co òstało sã z prowincëjów [[Zôpadné Prësë]] ë [[pòznańskô prowincëjô|Pòznańsczé]], bëło sparłãczoné w [[1922]] w nową prowincëjã [[Nôgrańcznô Marchiô Pòznóń-Zôpadnô Prëskô]] ze stolëcą w [[Pieła|Piele]], chtërnô bëła wcygnãtô do Pòmrów [[1 pazdzérznika]] [[1938]]. Òbéńdë chtërné przëpadłe Pòlsczi zdziejałë w [[1919]] [[pòmòrszczé wòjewództwò (1919–1939)|pòmòrsczé wòjewództwò]]. Jegò stolëcą béł [[Torń]]. Pòlskô czãsc Pòmòrsczi bëła w midzëwòjnowich latach jedną z nôdinamiczni rozwijającëch sã òbéńdów Drëdżi Repùbliczi. W [[1920]] rozsądzono ò bùdownié mòrsczégò pòrtu w [[Gdiniô|Gdinié]]. Ju w [[1923]] wpłënãł do timczasowi howindżi pierszi òceanowi òkrãt [[SS Kentucky]]. Dalszé etapë bùdownié òbjimałë założënk towôrowégò, rëbacczégò, pasażérnégò ë wòjnowégò pòrtu, a téż òkrãtownié. Zëdlënié konstrukcëjé [[wãdżelnô magistrala|wãdżelny magistralë]] w [[1933]], chtërnô sparłãczëła [[Górny Szląsk]] ë westrzédną Pòlskã z nowim pòrtã przecënając côłé pòmòrsczé wòjewództwò (dzys [[banowô liniô 201]]), dało mòżlëwòtã òbjachaniégò Gduńska ë przëczëniło sã do dalszégò rozwicégò gardu ë krôjnë. Ju w [[1934]] bëła Gdiniô nôwikszim pòrtã w Eùropie pòdle wialgoscë przekłôdënkù. [[Òbrôzk:Kazimierz Mastalerz.jpg|175px|mały|[[Kazimierz Mastalerz]] dokazëjący pòlską kònnicą w [[bitwa pòd Krojantama|bitwie pòd Krojantama]]. Nôjôzd w [[Krojantë|Krojantach]] béł brëkòwany w nazistowsczi propagandze dlô wësënieniégò technologòwi przemòdżi Miemiecczi nad Pòlską.]] Pòliticzni status Pòmrów wnitrzno Weimarsczi Repùbliczi nie różnił sã baro òd tegò sprzed wòjnë. Mimò abdikacëjé césarza, sprôwné pòdzelenié kraju òstało blós zdemòkratizowané, z piersza bez ingerencëjé w jistniejący pòrządk. Pòmrë bëłë wic cządã Prësczi, chtërnô bëła terô [[Wòlny Krôj Prëskô|Wòlnym Krajã]] w ramach Repùbliczi. W rezultace wòjnë pòlëchszëł sã równak gòspòdarczi stón i tak nié dëcht bògatégò regionu. Ògleswiatowi krizys miôł tu òsoblëwò cãżczi przechôdënk — wiele inwesticëjów òstało strzëmané a bezrobòcé ùrôstało. Pòrt w [[Szczecëno|Szczecënie]] pòzbéł na wôżnoce, a rozwicé prowincëjé scygnãło. Te czinniczi doprowadzëłë do wzrosceniégò pòdeprzeniégò dlô radikalnich partëjów — zwëkòwò mòcni w òbéńdze [[Miemieckô Nôrodnô Lëdowô Partëjô|DNVP]] ë pòzdze téż [[Nôrodnosocjalistnô Miemieckô Robòtnô Partëjô|NSDAP]], chtërnô w welowanim w [[1933]] zwënégòwała drudżi nôwëższi rezultat (55,3&nbsp;% wszëtczich głosów &mdash; wice bëło blós w Pòrénkòwich Prësach). Pòspół z ùdostanim władzë przez [[nazizm|nazistów]] napòczëłë sã w Pòmrach ùstëgòwania na [[Żëdzë|Żëdów]] ë przësztëlowania do wòjnë, chtërnô bùchła [[1 séwnika]] [[1945]]. „Pòlsczi kòritôrz” òstôł rëchło òpanowany na skùtk technologòwi ë ustôwny przemòdżi miemiecczich sëłów. [[Bitwa ò Hél]] bëła tej nôdłëgszô; [[1 pazdzérznika]] dokazëjący pòlsczima sëłama kòntradmirôł [[Józef Unrug]] rozpòsãdzëł ò pòddanim sã. Pòslédné pùnktë biôtczi strzëmałë jesz do [[3 pazdzérznika]]. Pò ti dace bëło biôtkòwané w Pòmòrsczi ju blós w tacënkù &mdash; jistniała m.in. [[partizana]] (òb. [[Krëjamnô Wòjskòwô Òrganizacëjô "Pòmòrsczi Grif"|Krëjamnô Wòjskòwô Òrganizacëjô „Pòmòrsczi Grif”]]). Na pòmòrsczi òbéńdze miałë môl lëczné masowé mòrdë, np. we [[Wiôlgô Piôsznica|Wiôldżi Piôsznicë]] ë w [[Bëdgòszcz]]ë (tzw. [[bëdgoskô krwawô niedzela]]). Ju [[2 séwnika]] béł zrëszony [[Stutthof|kòncentracëjny lager]] w [[Sztutowò|Sztutowie]] z wieloma filiama, m.jin. w Bëdgòszczë, òkolim [[Torń|Tornia]], le téż w [[Stôłpskò|Stôłpskù]] ë [[Szczecëno|Szczecënie]]. === Pò 1945 === [[Òbrôzk:0804 POL GER 0.JPG|mały|Pòlskò-miemieckô grańca na [[Ùznojm]]ie. Ji slédny sztôłt mô nalazłé w [[1951]].]] W [[1945]], pò [[drëgô swiatowô wòjna|drëdżi swiatowi wòjnie]] grańca midzë Pòlską ë Miemiecką zjinaczëła sã ë przesënãła ku zôpadowi. Nowô grańca òstała òpiartô na [[liniô Òdra-Nissa|linié Òdra-Nissa]] z niewiôldżim oddżëbanim, cobë [[Szczecëno]] ë [[Swina]] téż przëpadłë Pòlsczi<ref>''Encyklopedia Szczecina. T. I A-O''. Szczecin: Uniwersytet Szczeciński, 1999, s. 306-307.</ref>. Bezlëcha całô òbéńda dôwny prowincëjé Pòmrë zaczãła wic słëchac pòlsczim władzom &mdash; pò miemiecczi starnie òstał sã leno ji nôzôpadnéjszi cząd ze [[Strzelewò|Strzelewem]] ë [[Grifiô|Grifią]], sparłãczony z [[Meczelbòrskô|Meczelbòrskã]] w jeden [[kraje Miemiecczi Demòkraticzny Repùbliczi|krôj]] (rozrzeszony w [[1951]] w òkrãdżi [[òkrąg Neubrandenburg|Neubrandenburg]], [[òkrąg Rostock|Rostock]] ë [[òkrąg Schwerin|Schwerin]] ë przëwrócony w [[1990]]<ref>Mielke, H., ''Die Auflösung der Länder in der SBZ/DDR: Von der deutschen Selbstverwaltung zum sozialistisch-zentralistischen Einheitsstaat nach sowjetischem Modell 1945–1952'' (= Beiträge zur Wirtschafts- und Sozialgeschichte; Bd. 66), 1995.</ref>). Czãsc przejimniãtô przez Pòlskô òstała zòrganizowanô wprzódk w prowizoriczny [[Òkrąg III — Zôpadnô Pòmòrskô]] ë w [[1946]], z môłima zmianama, w [[szczecëńsczé wòjewództwò (1946-1950)|szczecëńsczé wòjewództwò]]<ref>[http://isap.sejm.gov.pl/Download;jsessionid=800B9A8AB2019090572BAD628C077E82?id=WDU19460280177&type=2 Dz.Ù. 46.28.177]</ref>. [[Òbrôzk:Muzeum koszalińskie..jpg|mały|left|Miesczé mùzeùm w Kòszalënie. Kòszalëno bëło w miemiecczich czasach stolëcą regencëjé, a pò wòjnie, midzë [[1950]] a [[1998]], stolëcą apartnégò wòjewództwa. [[Jerzy Buzek|Buzkòwô]] sprôwnô reforma rozrzeszëła równak [[kòszalëńsczé wòjewództwò|Kòszalëńscze]] mimò òpiérë lokalny wëcmaniznë.]] Pierszé lata pò wòjnie to czas wiôldżich przemieszczeniów lëdztwa. Wikszi cząd miemiecczich mieszkańców [[wënëkania Miemców pò drëdżi swiatowi wòjnie|òstôł wëwieziony za Òdrã]], temù zalëdzenié [[Przédné Pòmrë|Przédnich Pòmrów]] ùrosło dwùkrotno<ref>Buchholz, W. (red.), ''Pommern''. Siedler, 2002.</ref>. Do Pòmòrsczi doprzëszli zôs wnożniczi z westrzédni Pòlsczi ë [[Kresë|Kresów]], ë téż mùszowi prôcowniczi z òdpòjãtich [[mùszowô prôca|lôgrów prôcë]]<ref>Piskorski, J. M. (red.), ''Pomorze Zachodnie poprzez wieki'', Szczecin: Zamek Książąt Pomorskich, 1999.</ref>, a pòzdze, w ramach [[akcjô „Wisła”|akcjé „Wisła”]], [[Ukrajińcë]]<ref>Sowa, A.L., ''Stosunki polsko-ukraińskie 1939-1947'', Kraków 1998.</ref>, Mimò propagandowich pòstulatów ò pòwroce Pòmòrsczi do „Macerzi” (òb. [[Òdzwëskóné Zemie]]), òpiartich m.in. na bëtnosci w òbéńdze autochtonicznégò słowiańsczégò lëdztwa, wëcmanim z Miemcama wëwiezeni abò zmùszeni do wëjachaniégò bëli téż [[Słowińcë]]<ref>Filip, M., ''Od Kaszubów do Niemców. Tożsamość Słowińców z perspektywy antropologii historii'', Poznań 2012</ref>. Przemieszczenia zrëszëłë Pòrénkòwą Pòmòrskã w miészim stãpieniu ë rzeszëłë sã przede wszëtczim z zniesenim [[Wòlny Gard Gduńsk|Wòlnégò Gardu]] [[Gduńsk]]a<ref>Jankowski, T. ''Miasto na furmankach''. „30 dni”. 6 (32), czerwiec 2001.</ref>. Pòspół z pòdzelenim miemiecczégò państwa na apartną [[Miemieckô Federalnô Repùblika|Federalną Repùblikã]] na zôpadze ë [[Miemieckô Demòkraticznô Repùblika|Demòkraticzną Repùblikã]] na pòrénkù, wërobił sã nowi pòliticzny pòrządk, chtëren òbtaksowôł dalszé kawle regionu. Równo w [[Pòlskô Lëdowô Repùblika|Lëdowi Pòlsczi]], jak téż w MDR zaczãto spòsobë [[Józef Stalin|stalinowsczi]] sprôwny ë gòspòdarczi centralizacëjé, ze wszétczima nastãpstwama: ògrańczenim swòjiznë, òrganizacëją prôcë pòdle sowiecczich mùstrów (òsoblëwie w rolnictwie, òb. [[Landwirtschaftliche Produktionsgenossenschaft]] ë [[Państwowe Gospodarstwo Rolne]]), centralno planowanym rozbùdowanim [[cãżczi przemësł|cãżczégò przemësłu]], [[kùstrzenié|kùstrzeniama]], wprowadzenim państwòwégò mònopòlu w zamiedznëm hańdlu<ref>Grala, D. T.: Reformy gospodarcze w PRL (1982–1989). Warszawa 2005.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20140331085308/http://www.faz.net/aktuell/wirtschaft/wirtschaftswissen/wirtschaftsgeschichte-der-weg-der-ddr-in-den-untergang-11043750.html Wirtschaftsgeschichte: er Weg der DDR in den Untergang]</ref>. Nisczi niw żëcégò doprowadził do oprzéczków ë sztrajków (1953 &ndash; MRD; [[1970]] &ndash; [[Gdyniô]], Gduńsk, Szczecëno) ë założeniégò w [[1980]] w Gduńsku [[Solidarnosc (warkòwô zrzesz)|Samòstójny Samòsprôwny Warkòwy Zrzeszë „Solidarnosc”]]. Ùstrojowé zjinaczi w Pòlsczi ë sparłãczenié Miemiecczi w jeden krôj a za régã pòliticzné przëkrodzenié òbù państwów, wësłowioné m.in. pòspòlnym nôleżenim do [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùnijé]] ë òtemkniãcym grańców pòzwôlô na ekònomiczną ë kùlturową współprôcã. Równo Przédné Pòmrë jak i pòlskô Pòmòrskô mùszą równak schwôcëc sã z pòwôżnyma problemama różnëch nôtërów, jak [[migracëjô|wëjéżdżanié młodich]] abò [[bezrobòcé]]. == Ekònomijô == [[Òbrôzk:Brosen_ContainerTerminaGdansk.jpg|mały|Kòntenerowi Terminal w Gduńskù]] Nôwôżniészima wietwiama gòspòdarzënkù w Pòmòrsce je mòrskô industrëjô (òkrãtownie ë pòrtë), turistika, rëbaczenié ë gbùrzëzna. Mòrskô industrëjô skòncentrowónô je przede wszëtczim w nôwikszëch gardach: Gduńskù, Gdini ë Sztetënie. Òkrãtë bùdowóné w pòmòrsczich òkrãtowniach są technologiczno nôbarżi zaawansowónyma produktama [[Ekspòrt|ekspòrtowónyma]] z Pòlsczi Repùbliczi. Turistika rozwijô sã przede wszëtczim nad sztrądã Bôłtu, ale wiele turistów przëcygają téż pòjezérza ë niechtërné gardë, np. Gduńsk. Do nôbarżi znónëch kùrortów ë wëpòczinkòwëch môlowòsców w Pòmòrsce słëchają: [[Chmielno]], [[Jastarniô]], [[Leba]], [[Mizëzdroje]], [[Sopòt]], [[Ùskô]]. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Òbaczë téż == * [[Pòmòrsczé gardë]] * [[Pòmòrsczé wsë]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://kpbc.umk.pl/dlibra/docmetadata?id=23486&from=publication Kôrta z 1775 rokù] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrskô| ]] opgrrdi9uyezlbjde9b8ojtxd0sqrdt 0 68 206692 202977 2026-07-10T14:07:02Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Geògrafijô]] to [[Category:Geògrafiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206692 wikitext text/x-wiki == Lësta historëcznëch krôjów ë òbéńdów == === [[Azëjô]] === # === [[Eùropa]] === # [[Bretóńskô]] # [[Frizëjskô]] # [[Łużickô]] # [[Mòrawskô]] # [[Pòmòrskô]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Lëstë|Historëcznëch krajów ë òbéńdów]] [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] 0908jp4hv1vczt3c2gfv0jkt8g9vkra 0 102 206818 200475 2026-07-10T16:05:08Z Iketsi 3254 ò 206818 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] òbchòdzą: Dawid, Frãcëszk, Jón, Ludwik, Miléna, Wincãt * Bermude: Dzen Bermudow * [[Eritrea]]: Dzéń Samòstójnotë * Midzënôrodné: Eùropejsczi Dzéń [[Park_nôrodny|Parków Nôrodnëch]] (ùroczëzna ùsôdzenia 1. eùropejscziego parku narodnego Sarek) === Wëdarzenia === * [[1609]] – Król Zygmunt III Waza z rodzezna i dworem ostawia Wawel i przecyga do Warszawy. * [[1909]] – W [[Szwedzkô]] usadzony pirszy park nôrodny w obendze Sarek. * [[1944]] – W odwece za zastrzélënego Miemca w Szimbarkù, hitlerowcë pòmòrdowalë 10 nôleżniców [[Krëjamnô_Wòjskòwô_Òrganizacëjô_"Pòmòrsczi_Grif"|Krëjamni Wòjskòwi Òrganizacëji "Kaszëbsczi Grif"]]. * [[1945]] – Òdemkłë po wòjnë sã Gduńskô Pòlitechnika, Łódzczi Uniwersytet, Łódzkô Pòlitechnika i Szląskô Politechnika. * [[1992]] – Ibrahim Rugova ostał kòsowsczim prezydentem. * [[1993]] – Eritrea dostawa samòstójnotë od Etiopiji. === Ùrodzëlë sã === * [[1686]] – [[Gabriel Fahrenheit]], miemiecczi fizek, inżënër, ùsôdzca skali temperature Fahrenheita (ùm. 1736) * [[1743]] – Jean-Paul [[Marat]], francësczi rewolucjonësta (ùm. 1793) * [[1819]] – [[Królewô Wiktoria]] Hanowerskô, królewô Wiôldżi Britaniji i czezerowo Indiëch (ùm. 1901) * [[1878]] – Helena Mniszkówna, polskô runitka (zm. 1943) * [[1973]] – Ruslana, ukrainsko spiéwôrka === Ùmarlë === * [[1543]] – [[Mikòłôj Kòpernik]], wiôldżi pòlsczi astronom, matematik, ekònomista, wojskowi strateg, dolmacz (ùr. 1473) * 1996 – [[Marek Rostworowsczi]], polsczi historek kunsztu, muzeolog, politikorz, minister kultury i kunsztu (ùr. 1921) * [[2008]] – [[Jens Rosing]], grenlandsczi cechownik, runita, ùsôdzca grenlandscziego cechu nôrodnego (ùr. 1925) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} 5voiswjrnzc614zrm2kef1m55e2mwjj 0 137 206608 204412 2026-07-10T12:46:32Z Iketsi 3254 </i>→'' 206608 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] (Jimieninë): Albert, Sewerin, Téófil, Wawrzińc === Wëdarzenia === * [[1947]] – Premiéra [[Film|filmù]] ''Zakazane piosenki'', pierszégo fabùlarnego [[Film|filmù]] pòlsczégo po [[II swiatowô wòjna|II swiatowi wòjnie]], wëreżisérowónego bez Leonarda Buczkowskiego. * [[1959]] – [[Fidel Castro]] wëcmanim ze swòjima òddzélama wjachôł do [[Hawana|Hawanë]], kùńczącë [[Kùbańskô Rewòlucjô|Kùbańską Rewòlucjã]]. * [[1967]] – Na banofie we [[Wrocław|Wrocławiu]] dżinie w tragicznym wëpôdkù [[Zbigniew Cybulski|Zbigniew Cybulski]]. === Ùrodzëlë sã === * [[1852]] – [[Józef Łãgòwsczi]]. * [[1935]] – [[Elvis Presley]], amerikańsczi spiéwôk (ùm. [[1977]]). * [[1937]] – [[Shirley Bassey]], walijskô spiéwôrka. * [[1942]] – [[Stephen Hawking]], anielsczi fizyk (ùm. [[2018]]). * [[1947]] – [[David Bowie]], anielsczi spiéwôk, kòmpòzitór, kùństler (ùm. [[2016]]). === Ùmarlë === * [[1324]] – [[Marco Polo]] (ùr. [[1254]]). * [[1642]] – [[Galileo Galilei]], italsczi astronoma (ùr. [[1564]]). * [[1967]] – [[Zbigniew Cybulski]], polsczi aktór (ùr. [[1927]]). === Przësłowié === * Chto w sobòtã szëje ë pierze, to sã w niedzelã w to nie ùbierze. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} mrdfa2uuoxmdgd7c0mf5i21bq164f3h 0 140 206836 200612 2026-07-10T16:36:23Z Iketsi 3254 szwajcerzczi → szwajcarzczi 206836 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] (Jimieninë): Hònoratë, Matildë === Wëdarzenia === * [[1266]] – pò smiercë ksyżëca [[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłka II]] zaczôł sã sztrid o władzã midzë jegò sënami [[Mscëwòj II|Mscëwòjem]] i [[Wartësłôw II|Wartësłôwem]]. * [[1558]] – [[Łeba]] calëchna znikwiona przez potop i sztorm na [[Bôłt|Bôłce]] * [[1610]] – [[Galileo Galilei]] odkrewa miesądz Jupitera i dôwa jegò mionã "Ganimedes" * [[1922]] – [[jinsulinô]] pierszi roz ùżëtô w Toronto * [[1935]] – [[Amelia Earhart]] jakò pierszô osòba na swecie przelata solo z Hawaii do Kalifornëji. * [[1946]] – [[Albańskô]] òsta repùbliką * [[1960]] – pòwstôło centrum treningu kosmonautów w Gwiôzdowym Gardzie w Mòskwie * [[1960]] – [[Czad]] ògłoszëł samòstójnotë jakò państwò === Ùrodzëlë sã === * [[1906]] – [[Albert Hofmann]], szwajcerzczi chemik, pierszi ùsôdzca [[LSD]] (ùm. 2008) * [[1971]] – [[Mary J. Blige]], amerikańskô spiéwôrka === Ùmarlë === * [[1266]] – [[Swiãtopôłk II]] Wiôldżi (ùr. przed 1195) * [[1940]] – rozstrzélné w lagrze Stutthof [[Władisłôw Szëmańsczi]] ksądz, Słëga Bòżi w Katolëcczim Kòscele (ùr. 1901) * [[1940]] – rozstrzélné w lagrze Stutthof [[Bernhard von Wiecki]] ksądz, Słëga Bòżi w Katolëcczim Kòscele * [[1941]] – [[Emanuel Lasker]], miemieccko-pòmòrsczi méster swiata szachowy 1894–1921, matematik, filozof (ùr. 1868 w [[Berlënkò|Berlënku]]) * [[2015]] – [[Anita Ekberg]], szwedzkô teatrownica i modelkô (ùr. 1931). === Przësłowié === * Tobacznik sprzedô òstatną kaczkã za tobaczkã. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} 463rdp24drckwog890m7joaguhms77c 0 141 206576 200613 2026-07-10T12:32:11Z Terrus38 14026 206576 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] (Jimieninë): Arkadiusza, Benedikta, Czesławë === Wëdarzenia === * [[1946]] r. w [[Wejrowò|Wejrowie]] òdbił sã I Kongres Kaszubski === Ùrodzëlë sã === * [[1908]] r. [[Longin Malicczi]] * [[1909]] r. [[Agnesa Browarczik]] * [[1949]] r. [[Haruki Murakami]] - [[Japóńskô|japóńsczi]] [[runita]] === Ùmarlë === * [[1963]] r. [[Paweł Czaplewsczi]] === Przësłowié === * Kaszëba mô cwiardą mòwã, ale mitczé serce. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} ofajd43e9lq6nipxpf20olb25xojf4m 0 934 206817 203670 2026-07-10T16:04:12Z Iketsi 3254 ò 206817 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Bòlesłôw, Celestina, Czesłôw, Czesława, Gwido, Janina, Kasper, Kadzmiérz, Léón, Mieczësłôw, Mieczësława, Narcyz, Placyd, Władisłôw, Władisława, Włodzmiérz * [[Filipinë]]: Dzéń Samòstójnotë (od Szpansko) * [[Ruskô]]: Dzéń Rusczi – nôrodné swiãto === Wëdarzenia === * === &Ugrave;rodzëlë sã === * [[1802]] – [[Harriet Martineau]], anielskô abolicjonistka, wiolgô socjolożka, feministka, gazetniczka, ekònomistka, filozofka, ùsôdzëła zasadë socjologie (ùm. 1876) * [[1843]] – [[Dawid Gill]], szkòcczi astronoma, astrofòtograf (ùm. 1914) * [[1879]] – [[Kadzmiérz Bassalik]], pòlsczi bòtanik, mikrobiolog (ùm. 1960) * [[1890]] – [[Egon Schiele]], austriëcczi malôrz, céchownik (ùm. 1918) * [[1892]] – [[Djuna Barnes]], amerikańskô runitka w sztelu modernisticznem (ùm. 1982) * [[1895]] – [[Wanda Dubieńska]], pierszô pòlskô òlimpijka, méstrzeni Pòlski w fechtunku, tenisie i biegu na nartëch (ùm. 1968) * [[1929]] – [[Anne Frank]], niderlandzkò-żëdowskô dzewùs, aùtorka achtnionego pamiãtnika o żëcu ji rodzëzny w krëjamnocë przed nazistama (ùm. 1945 w kòncentracëjnem lagrze Auschwitz-Birkenau) * [[1929]] – w [[Wòlny_Gard_Gduńsk|Wòlnym Gardze Gduńskù]]: [[Rutka Laskier]], pòlskò-żëdowskô dzewùs z [[Bëtowò|Bëtowa]], pònazwónò pòlską Aną Frank, téż aùtorka pamiãtnika (ùm. 1943 w kòncentracëjnem lagrze Auschwitz-Birkenau) === &Ugrave;marlë === * [[1934]] – [[Enid Yandell]], amerikańskô rzezôrka (ùr. 1869) * [[1937]] – [[Marija Uljanowa]], radzeckô rewolucjonistka, politikôrka, sostra Lenina (ùr. 1878) * [[1942]] – [[Laura Papo Bohoreta]], jugosłowióńskô runitka w [[ladino|ladinsczim]] jãzëku, eseistka, feministka (ùr. 1891) * [[2003]] – [[Gregory Peck]], amerikańsczi aktora (ùr. 1916) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} 9lm6asva5uj2p7ptc5uz891s3z4xlvb 0 966 206577 181893 2026-07-10T12:32:24Z Terrus38 14026 206577 wikitext text/x-wiki === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] (Jimieninë): Eùlalië, Norë, Mòdesta * Dzéń Darwina (Midzënarodni) * Dzéń Lincolna (USA) === Wëdarzenia === * [[1912]] - Abdekuje slédny cesorz chinszczi [[Puyi]], Chinë stajã sã repùblikã. * [[1912]] - Chińskô Repùblika wprowadza brekowanie gregòriańscziego kalãdôrza. * [[1997]] - Otworzona na nowo sinagoga żëdowska w [[Lublin]]ie. === Ùrodzëlë sã === * [[661]] - [[Ksãżnô Ōku]] z [[Japóńsczi]], poetka, ''saiō'' bòżëny słuńca [[Amaterasu]] (ùm. 702) * [[1480]] - [[Frederik II Legnicczi]] − wiôldżi ksyżëc legnicczi, brzesczi, scinawsczi i głogowsczi (ùm. 1547) * [[1809]] - [[Karól Darwin]], anielsczi biolog, geolog, histornik nôtërny, odkrewca ewolucëji nôtërnej (ùm. 1882) * [[1809]] - [[Abraham Lincoln]], 16. prezydent [[USA]] (1861-65) (ùm. 1865) * [[1814]] - [[Jenny Westphalen Marks]] - miemiecko kriticzkô teatralnô, dzejorkô, białka [[Karól Marks|Karóla Marksa]] * [[1865]] - [[Kazimierz Przerwa-Tetmajer]], pòlsczi poeta, runita (ùm. 1940) * [[1902]] - [[Helena Cehak-Hołubowiczowa]], pòlskô archeòlożkô, kierowniczkô Wëdzélu Archeòlogiji Szląsczej PAN i Katedry Archeòlogiji Ùniwersytetu Wrocławscziego (ùm. 1979) * [[1920]] - [[Danuta Gellnerowa]], pòlskô poetka, runitka dla dzecy (ùm. 2003) * [[1943]] - [[Wacław Kisielewsczi]], pòlsczi pianista, noleznik duetu "Marek i Wacek" (ùm. 1986) * [[1980]] - [[Christina Ricci]], amerikańskô teatrownica === Ùmarlë === * [[1798]] – [[Stanisłôw Augùst Poniatowsczi]], slédny król Polsczi (ùr. 1732) * [[1804]] - [[Immanuel Kant]], miemiecczi filozof (ùr. 1724) * [[1984]] - [[Julio Cortázar]], argentińsczi runita (ùr. 1914) * [[2000]] - [[Charles Schulz]], amerikansczi cechownik, usodzca "Peanuts" z tószkem Snoopy (ùr. 1922) * [[2017]] - [[Krystyna Sienkiewicz]], polsko teatrownica teatrowa, filmowa i telewizejna, spieworka piosnki poetyckiej === Przësłowié === * Co bëło a nie je, w kòminie nie zapisëją. {{Kalãdarium}} o4hsygeskvplsj47jpopcng5tjo4l6a 0 1427 206684 202049 2026-07-10T14:07:00Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Geògrafijô]] to [[Category:Geògrafiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206684 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Europejsko Unijo CBS ubt2.png|mały|Eùropa ë [[Eùropejskô Ùnijô]]]] '''Eùropa''' – [[dzél swiata]] na nordowi półkùglë [[Zemia|Zemi]]. Rozcygô sã òd [[Atlantëcczi Òcean|Atlanticczégò Òceanu]] na zôpôdze, jaż do górów [[Ùral]] na wchòdze, na pôłnim òd [[Westrzódzemne Mòrzé|Westrzódzemnegò Mòrza]], [[Czôrne Mòrzé|Czôrnégò Mòrza]] ë òbniżeniô Kùmskò-Manëcczégò, do [[Nordowi Òcean|Nordowégò Mòrza]] na nordze. Wedle niechtërnëch mòdelów ùznôwónô je jakò apartny [[kòntinent]], a wedle jinszëch jakno part [[Eùrazja|Eùrazji]]. == Geògrafne pòdôwczi == [[Òbrôzk:Europe_satellite_orthographic.jpg|mały|Satelitarni òdjimk Eùropë]] [[Òbrôzk:Rectified Languages of Europe map.png|mały|Eùropa]] [[Òbrôzk:Grossgliederung Europas.png|mały|Eùropa]] [[Òbrôzk:First.Crusade.Map.jpg|mały|Eùropa, [[1000]].]] '''Wiéchrzëzna Eùropë:''' 10&nbsp;521&nbsp;324 km², (5,96 mln km² z òstrowama, le bez eùropejsczégò dzélu Rusczi)<br /> '''Lëdztwò:''' kòl 744 mln (wôrtosc na ògle z 2026, bez eùropejsczégò dzélu Rusczi)<br /> '''Równoleżnikòwi rozskòczënk:''' 5600 km (79 gradów)<br /> '''Pôłnikòwi rozskòczënk:''' 4200 km (35 gradów)<br /> '''Długota strądôw:''' 38 tys. km<br /> '''Strzédna wiżô môlu:''' 340 m [[n.r.m.]]<br /> '''Nôwëższi wëszéńc w Eùropie:''' [[Mont Blanc]] (4807 m n.r.m.) <br /> '''Nôniższi môl w Eùropie:''' na strądze [[Kaspijsczé Mòrze|Kaspijsczégò Mòrza]] (-28 m p.r.m.) <br /> '''Nôdłëgszô rzéka w Eùropie:''' [[Wołga]] 3530 km<br /> '''Nôwiksze jezero w Eùropie:''' [[Ładoga]] 17700 km² <br /> '''Strzédna gãscëzna lëdzy:''' 34 sztaturë/km²<br /> '''Nôwiksze garde w Eùropie:''' [[Sztambùl|Stambuł]], [[Londin|London]], [[Pariz]], [[Mòskwa]] Nôdalszi grańcë Eùropë jakno dzélu swiata: * na nordze – [[Òstrów Rudolfô]] w òstrowinié [[Zemiô Franciszka Józefa|Zemii Franciszka Józefa]] * na pôłnié – òstrów [[Gavdos]] * na pòrénkù – [[Flissingsczi Retk]] na [[Nowô Zemiô|Nowi Zemi]] * na zôpôdze – kamiznë kòle òstrowa [[Flores (òstrów na Azorach)|Flores]] na [[Azorë|Azorach]] Nôdalszi grańcë Eùropë jakno kòńtinentù: * na nordze – retk [[Nordkinn]] ([[Norweskô]]) * na pôłnie – retk [[Marroquí]] ([[Szpańskô]]) * na pòrénkù – ùbiega [[Bajdarata|Bajdaratë]] do [[Bajdarackô Hôwinga|Bajdaraccziej Hôwindżi]] ([[Ruskô]]) * na zôpôdze – retk [[Roca]] ([[Pòrtugalskô]]) Nôwikszim krôjã w Eùropie je Ruskô. Razã z [[Azëjô|Azëją]] Eùropa je [[Eùrazëjô|Eùrazëjã]] ë je jeji 1/5 wiéchrzëzne, nôbarżi pòłożoną na zôpôd ë je téż jeji nôwikszim pòłòstrowã. == Pòzwa == Pòzwa Eùropë wëwòdzy sã z grecczégò słowa Εὐρώπη (''Europe'') i przez swòją łacyńsczą fòrmã ''Europa'' wëszła do prawie wszëtczich jãzëków swiata. Etimòlogiô samégò terminu Εὐρώπη nie je gwësnô: mòżlewé je, że pòchòdzy òd εὐρωπός (''europos'') – „łagòdno wznoszący sã”, abò òd asyrijsczégò ''ereb -''„zôpôd”. Jinszé teòrie wëwòdzą drëżeń òd semicczégò słowa znaczącégò „cemny”. Ùżiwóné sã téż òkresleniô "Stôri Kòntinent". == Grańce Eùropë == Przebieg ùmówny grańcë Eùropë z Azją na pòrénkù i pôłniowim pòrénkù wëwołëje spiérczi. Sprawa ta je różnie rozstrzëganô w ùczbie poszczególnëch krajów, a nôwicy rozbieżnoscë w tij sprawie wëstãpujã w ùczbie [[Anglosasë|anglosasczim]]. == Òbôcze téż == '''''Dostónczi Wikipediji tikającé Eùropë''''' * [[Lësta nôwikszëch gardów w Eùropie]] * [[Lësta historëcznëch krôjów ë òbéńdów w Eùropie]] * [[Lësta eùropejsczich państw]] * [[Eùropejskô Ùnijô]] ë [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùniji]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropa| ]] [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] [[Kategòrëjô:Kòntinentë]] t95uvoys9glo57wmtde6ity1xx44ige 0 1436 206670 198753 2026-07-10T14:06:53Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Geògrafijô]] to [[Category:Geògrafiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206670 wikitext text/x-wiki '''Geògrafijô''' je [[nôtérnô ùczba]] chtërnô zajimô sã badérowanim wiéchrzëznë [[Zemia|Zemi]] ([[Geògrafnô rëmnota|geògrafny rëmnotë]]). Miono ùczbë pòchòdô òd [[grecczi jãzyk|grecczich]] słów ''hê gê'' = 'Zemia' ë ''graphein'' = 'pisac'. === Dzéle geògrafiji === * [[Ekonomicznô geògrafijô]] ** [[Geògrafijô gburzëznë]] ** [[Geògrafijô łączbë]] ** [[Geògrafijô przerobinë]] ** [[Geògrafijô wnożënë]] ** [[Geògrafijô zalëdzeniégò]] * [[Fizycznô geògrafijô]] * [[Geòlogijô]] * [[Geòmorfologijô]] * [[Hidrografijô]] * [[Kartografijô]] * [[Klimatologijô]] * [[Òbéńdnô geògrafijô]] * [[Òceanografijô]] * [[Pòliticznô geògrafijô]] * [[Wiodrzëna]] abò Meteòrologijô == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nôtërné ùczbë]] [[Kategòrëjô:Geògrafiô| ]] jkx5u6lpa7x9mcmcdla2th73ggk3gut 206708 206670 2026-07-10T14:09:12Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Geògrafijô]] do [[Geògrafiô]]: iô 206670 wikitext text/x-wiki '''Geògrafijô''' je [[nôtérnô ùczba]] chtërnô zajimô sã badérowanim wiéchrzëznë [[Zemia|Zemi]] ([[Geògrafnô rëmnota|geògrafny rëmnotë]]). Miono ùczbë pòchòdô òd [[grecczi jãzyk|grecczich]] słów ''hê gê'' = 'Zemia' ë ''graphein'' = 'pisac'. === Dzéle geògrafiji === * [[Ekonomicznô geògrafijô]] ** [[Geògrafijô gburzëznë]] ** [[Geògrafijô łączbë]] ** [[Geògrafijô przerobinë]] ** [[Geògrafijô wnożënë]] ** [[Geògrafijô zalëdzeniégò]] * [[Fizycznô geògrafijô]] * [[Geòlogijô]] * [[Geòmorfologijô]] * [[Hidrografijô]] * [[Kartografijô]] * [[Klimatologijô]] * [[Òbéńdnô geògrafijô]] * [[Òceanografijô]] * [[Pòliticznô geògrafijô]] * [[Wiodrzëna]] abò Meteòrologijô == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nôtërné ùczbë]] [[Kategòrëjô:Geògrafiô| ]] jkx5u6lpa7x9mcmcdla2th73ggk3gut 206710 206708 2026-07-10T14:10:54Z Iketsi 3254 ijô→iô 206710 wikitext text/x-wiki '''Geògrafiô''' abò '''Geògrafjô''' je [[nôtérnô ùczba]] chtërnô zajimô sã badérowanim wiéchrzëznë [[Zemia|Zemi]] ([[Geògrafnô rëmnota|geògrafny rëmnotë]]). Miono ùczbë pòchòdô òd [[grecczi jãzyk|grecczich]] słów ''hê gê'' = 'Zemia' ë ''graphein'' = 'pisac'. === Dzéle geògrafiji === * [[Ekonomicznô geògrafiô]] ** [[Geògrafiô gburzëznë]] ** [[Geògrafiô łączbë]] ** [[Geògrafiô przerobinë]] ** [[Geògrafiô wnożënë]] ** [[Geògrafiô zalëdzeniégò]] * [[Fizycznô geògrafiô]] * [[Geòlogiô]] * [[Geòmorfologiô]] * [[Hidrografiô]] * [[Kartografiô]] * [[Klimatologiô]] * [[Òbéńdnô geògrafiô]] * [[Òceanografiô]] * [[Pòliticznô geògrafiô]] * [[Wiodrzëna]] abò Meteòrologiô == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nôtërné ùczbë]] [[Kategòrëjô:Geògrafiô| ]] 3zujtjagykk642dmvdtrur58cvbxxq9 206711 206710 2026-07-10T14:11:43Z Iketsi 3254 kat. 206711 wikitext text/x-wiki '''Geògrafiô''' abò '''Geògrafjô''' je [[nôtérnô ùczba]] chtërnô zajimô sã badérowanim wiéchrzëznë [[Zemia|Zemi]] ([[Geògrafnô rëmnota|geògrafny rëmnotë]]). Miono ùczbë pòchòdô òd [[grecczi jãzyk|grecczich]] słów ''hê gê'' = 'Zemia' ë ''graphein'' = 'pisac'. === Dzéle geògrafiji === * [[Ekonomicznô geògrafiô]] ** [[Geògrafiô gburzëznë]] ** [[Geògrafiô łączbë]] ** [[Geògrafiô przerobinë]] ** [[Geògrafiô wnożënë]] ** [[Geògrafiô zalëdzeniégò]] * [[Fizycznô geògrafiô]] * [[Geòlogiô]] * [[Geòmorfologiô]] * [[Hidrografiô]] * [[Kartografiô]] * [[Klimatologiô]] * [[Òbéńdnô geògrafiô]] * [[Òceanografiô]] * [[Pòliticznô geògrafiô]] * [[Wiodrzëna]] abò Meteòrologiô == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Geògrafiô| ]] 47yggogsyut7grcasnabdgcojmx6k2z 206825 206711 2026-07-10T16:21:09Z Iketsi 3254 ò 206825 wikitext text/x-wiki '''Geògrafiô''' abò '''Geògrafjô''' – [[nôtérnô ùczba]] chtërnô zajimô sã badérowanim wiéchrzëznë [[Zemia|Zemi]] ([[Geògrafnô rëmnota|geògrafny rëmnotë]]). Miono ùczbë pòchòdô òd [[grecczi jãzyk|grecczich]] słów ''hê gê'' = 'Zemia' ë ''graphein'' = 'pisac'. === Dzéle geògrafiji === * [[Ekònomicznô geògrafiô]] ** [[Geògrafiô gburzëznë]] ** [[Geògrafiô łączbë]] ** [[Geògrafiô przerobinë]] ** [[Geògrafiô wnożënë]] ** [[Geògrafiô zalëdzeniégò]] * [[Fizycznô geògrafiô]] * [[Geòlogiô]] * [[Geòmorfologiô]] * [[Hidrografiô]] * [[Kartografiô]] * [[Klimatologiô]] * [[Òbéńdnô geògrafiô]] * [[Òceanografiô]] * [[Pòliticznô geògrafiô]] * [[Wiodrzëna]] abò Meteòrologiô == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Geògrafiô| ]] amlloilkeuxz09508zwbnc5nexwtwy9 206830 206825 2026-07-10T16:25:07Z Iketsi 3254 Òbrôzk 206830 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:OrteliusWorldMap.jpeg|mały|]] '''Geògrafiô''' abò '''Geògrafjô''' – [[nôtérnô ùczba]] chtërnô zajimô sã badérowanim wiéchrzëznë [[Zemia|Zemi]] ([[Geògrafnô rëmnota|geògrafny rëmnotë]]). Miono ùczbë pòchòdô òd [[grecczi jãzyk|grecczich]] słów ''hê gê'' = 'Zemia' ë ''graphein'' = 'pisac'. === Dzéle geògrafiji === * [[Ekònomicznô geògrafiô]] ** [[Geògrafiô gburzëznë]] ** [[Geògrafiô łączbë]] ** [[Geògrafiô przerobinë]] ** [[Geògrafiô wnożënë]] ** [[Geògrafiô zalëdzeniégò]] * [[Fizycznô geògrafiô]] * [[Geòlogiô]] * [[Geòmorfologiô]] * [[Hidrografiô]] * [[Kartografiô]] * [[Klimatologiô]] * [[Òbéńdnô geògrafiô]] * [[Òceanografiô]] * [[Pòliticznô geògrafiô]] * [[Wiodrzëna]] abò Meteòrologiô == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Geògrafiô| ]] en1oqythu6yjg4sykbpjjuzw4mgf2bp 0 1471 206606 206515 2026-07-10T12:45:56Z Terrus38 14026 206606 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Россия (Rossija) | miono = Ruskô | miono-genitiw = Rusczi | fana = Flag of Russia.svg| herb = Coat of Arms of the Russian Federation.svg | na karce = Russian Federation (orthographic projection).svg | jãzëk = [[Rusczi jãzëk|rusczi]] | stolëca = [[Mòskwa]] | fòrma państwa = [[repùblika]] | wiéchrzëzna = 17.075.200 | lëdztwò = 143,394,458<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/russia-population/ Russia Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-03-28] ({{jãz.|en}}).</ref> | rok = 2026 | dëtk = rusczi rubel | kòd dëtka = RUB | czasowô cona = +3 do +12 | swiãto = 9 maja, 12 czerwińca | himn = Gosudarstwiennyj gimn Rossijskoj Fiedieracyi<br> Państwòwi Himn Rusczi Federacji <center>[[Òbrôzk:National Anthem of Russia (2000), instrumental, one verse.ogg]]</center> | kòd = RU | Internet = .ru .рф (.cu)| telefón = +7 |Prezydeńt=Władimir Putin|Premiéra=Michaił Miszustin|aùtowi kòd=RUS|data ùsôdzenia=26 gòdnika 1991|kònstitucjô=Kònstitucjô Rusczi}} '''Rusjô'''<ref>{{RKJ|2020|20}}</ref><ref>{{sloworz.org|19532|22107}}</ref>, '''Rëskô'''<ref name=":3">{{RKJ|2007|42}}</ref>, '''Ruskô'''<ref name=":3" /> abò '''Ruskô Federacjô''' ({{jãz.|ru}} Росси́йская Федера́ция) je państwã w Pòrénkòwi [[Eùropa|Eùropie]] ë Nordowi [[Azjô|Azji]] ([[Syberiô]]). Stolecznym gardã Rusczi Federacëji je [[Mòskwa]]. Wedle wiéchrzëznë Ruskô Federacëjô je nôwikszim państwã swiata. == Historiô == Zôczątki państwa sã sparłączoné z Czijewsczi Rusą. W XIII stalata pòwstało Ksãżstwò Mòskiewsczé, pòd władzã dinastëji Rurikowiczów, chtërno stało sã Wiôldżim Ksãżstwã w XIV stalata. W 1547 ksãżã Iwan IV òstał kòrónowany na cara. Po smierci Fiodora I doszło do biôtków o władzã, nôpierwi carem òstał Bòris Godunow, po jego smierci carem òstał Pòlak - Dymitr I. W 1613 kùreszce Sobòr Ziemsczi wëbrał Michôła I Romanowa, chtëren dał zôczątk nowi dinastëji. W latach 1632–1634 Ruskô toczëła wòjnã z [[Repùblika Òbu Nôrodów|Repùbliką Òbu Nôrodów]] o Smoleńsk<ref name=":0">[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Rosja-Historia;4383802.html Rosja. Historia] Encyklopedia PWN [2025-09-07]</ref>. W 1689 carem òstał Pioter I<ref name=":1">[https://www.britannica.com/place/Russia/History History of Russia] Encyclopedia Britannica [2025-09-07]</ref>. Za jegò rządów doszło do umòcnienia pozycji Rusczi na midzënôrodny arenie, zreorgòwał wòjskò na mòdło jinszich eùropejsczich wòjsk, utwòrzëł też wòjnową marinarkã<ref name=":1" />. W 1721 Pioter przyjôł zôpadny titel czezera<ref name=":0" />. W XVI–XIX w. Ruskô zwëskała stolëmne òbéńda w Pòrénkòwi Eùropie, Nordowi Azji, Westrzédni, na Kaùkazie oraz w Nordowi Americe. W 1914 Rusko dołãczëłô do I swiatowi wòjny<ref name=":2">[https://www.onet.pl/informacje/kronikidziejow/abdykacja-mikolaja-ii-swiadkowie-tego-wydarzenia-plakali-rzewnymi-lzami/p9qc7f4,30bc1058 Abdykacja Mikołaja II. Świadkowie tego wydarzenia płakali rzewnymi łzami] Onet [2025-09-07]</ref>. W 1917 mioły mol dwie rewolucëje, z przëczënë gromicznikowi rewolucëji slédny car Mikòłôj II abdikòwał<ref name=":2" />, a w 1918 òstał zamòrdòwany bez kòmùnistów<ref>[https://historia.dorzeczy.pl/pierwsza-wojna-swiatowa/191688/mikolaj-ii-romanow-bolszewicy-zamordowali-cara-i-jego-rodzine.html Zabójstwo Romanowów. Bolszewicy urządzili im okrutną rzeź] [2022-07-16] Historia DoRzeczy [2025-09-07]</ref>. W latach 1922–1991 Ruskô bëła wiôldżim dzélã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Związkù Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików]] (ZSSR). == Geògrafiô == === Pòłożenié === W Nordowi [[Azjô|Azji]] greńczë z Arkticznim Òceanã, rozcëga sã òd pòrénkòwi Eùropë (dzél na zôpôd òd Ùralu) do nordowégò [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]]. === Wiéchrzëzna === * całownô: 17,098,242 km² * wiéchrzëzna lądu: 16,377,742 km² * wiéchrzëzna wòdów: 720,500 km² * môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 1 === Lądowé grańce === * òglowô długòsc wszëtczich grańców: 22,407 km * państwa, z jaczima mô grańce: [[Azerbejdżan]] 338 km; [[Biôłorus]] 1,312 km; [[Chińskô Lëdowô Repùblika]] (pôłniôwi pòrénk) 4,133 km ë pôłnie 46 km; [[Estoniô]] 324 km; [[Fińskô]] 1,309 km; [[Grëzóńskô]] 894 km; [[Kazachstan]] 7,644 km; [[Kòrejańskô Lëdowò-Demokraticznô Repùblika|Nordowô Koreja]] 18 km; [[Łotwa]] 332 km; [[Lëtwa]] ([[Kaliningradzkô Òbéńda]]) 261 km; [[Mòngolskô|Mongolskô]] 3,452 km; [[Norweskô]] 191 km; [[Pòlskô]] ([[Kaliningradzkô Òbéńda]]) 209 km; [[Ùkrajina]] 1,944 km === Brzegòwô liniô === 37,653 km === Wësokòsc terenu === * strzédnô wësokòsc: 600 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: -28 m m. n.r.m. (Kaspijsczé Mòrzé) * nôwëższi czëp: 5,642 m m. n.r.m. (Elbrus) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 13.2% (w tim 7.4% òrnëch gruńtów) * lasë 50.7% * jinsze 35.9% (wôrtoscë szacowóné na 2023) === Gardë === * [[Mòskwa]] * [[Petersbùrg]] * [[Samara]] * [[Belgard]] * [[Niżni Nowògard]] * [[Abakan]] * [[Anadyr]] * [[Angarsk]] * [[Archangielsk]] * [[Astrachań]] * [[Barnauł]] * [[Biełgorod]] * [[Birobidżan]] * [[Błagowieszczensk]] * [[Brack]] * [[Briańsk]] * [[Bujnaksk]] * [[Chabarowsk]] * [[Chanty-Mansyjsk]] * [[Chasawjurt]] * [[Czeboksary]] * [[Czelabińsk]] * [[Czerkiessk]] * [[Czita]] * [[Derbent]] * [[Elista]] * [[Gorno-Ałtajsk]] * [[Irkuck]] * [[Iwanovo]] * [[Iżewsk]] * [[Jakuck]] * [[Jarosław (miasto w Rosji)|Jarosław]] * [[Jekaterynburg]] * [[Joszkar-Oła]] * [[Jużno-Sachalinsk]] * [[Króléwc]] abò [[Kaliningrad]] * [[Kaługa]] * [[Kaspijsk]] * [[Kazań]] * [[Kiemierowo]] * [[Kirow]] * [[Kizlar]] * [[Kostroma]] * [[Kolomna]] * [[Krasnodar]] (Jekaterinodar) * [[Krasnojarsk]] * [[Kurgan]] * [[Kursk]] * [[Kyzyl]] * [[Lipieck]] * [[Machaczkała]] * [[Magadan]] * [[Majkop]] * [[Murmańsk]] * [[Nabierieżne Czełny]] * [[Nachodka]] * [[Nalczik]] * [[Niżniekamsk]] * [[Nowokujbyszewsk]] * [[Nowosybirsk]] * [[Omsk]] * [[Orienburg]] * [[Orzeł (miasto)|Orzeł]] * [[Perm (miasto)|Perm]] * [[Pienza]] * [[Pietropawłowsk-Kamczatskij]] * [[Pietrozawodsk]] * [[Psków]] * [[Riazań]] * [[Rostów nad Donem]] * [[Salechard]] * [[Saławat]] * [[Samara]] * [[Sarańsk]] * [[Saratów]] * [[Smoleńsk]] * [[Stawropol]] * [[Syktywkar]] * [[Tambow]] * [[Tiumień]] * [[Togliatti]] * [[Tomsk]] * [[Tuła]] * [[Twer]] * [[Ufa]] * [[Uljanowsk]] (Symbirsk) * [[Ułan Ude]] * [[Władikawkaz]] * [[Władymir]] * [[Władywostok]] * [[Wołgograd]] * [[Wołogda]] * [[Wołżski]] * [[Woroneż]] == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 143,394,458 (2026) === Etniczné karna === Ruskòwie 77.7%, Tatarzë 3.7%, Ukraińcë 1.4%, Baszkirowié 1.1%, Czuwasze 1%, Checzeni 1%, jinsi 10.2%, niesprecyzowane 3.9% (òk. 2010) === Jãzëczi === Rusczi (òficjalny) 85.7%, Tatarsczi 3.2%, Checheńsczi 1%, jinsze 10.1% (òk. 2010) === Religijné karna === [[Prawòsławié|Rusczi Prawòsławny Kòscół]] 15-20%, [[Islam|mùzułmanie]] 10-15%, jinsi chrzescëjanowie 2% (òk. 2006) === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 75.3% (w 2023 r.) * wikszé miesczé westrzódczi: 12.680 milionów Mòskwa (stolëca), 5.561 milionów Sankt-Petersbùrg, 1.695 milionów Nowosybirsk, 1.528 milionów Jekaterynburg, 1.292 milionów Kazań, 1.251 milionów Niżni Nowògard (2023) == Pòliticzny system == [[Òbrôzk:Владимир Путин (08-03-2024) (cropped).jpg|mały|Prezydent Rusczi Władimir Putin]] * òficjalnô pòzwa: Ruskô Federacëjô ([[Rusczi jãzëk|rus]]. ''Росси́йская Федера́ция'') * pòliticzny ùstôw: pół-prezydencko federacëjô * stolëca: Mòskwa * czasowô cona: UTC+3 do +12 * państwowé swiãto: 9 maja – Dzéń zwëcãstwa * nôrodny himn: „Государственный гимн Российской Федерации” (''Państwòwi Himn Rusczi Federacji''), òd 2000 === Wëkònôwczô władza === * prezydent Władimir Putin (òd 7 maja 2012) * premier Michaił Miszustin (òd 16 stëcznika 2020) === Ùstawòdôwczô władza === Dwùjizbowi parlament, w skłôd jaczégò wchôdô niższô jizba Państwowô Duma (450 nôleżników na piãcolatną kadencjã) i wëższô jizba Rada Federacji (170 nôleżników). == Òbaczë téż == * [[Króléwc]] * [[Biôłorus]] * [[Ùkrajina]] * [[Kazachstan]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20260201235534/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/ Ruskô w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{CIS}} {{Eùropa}} {{Azjô}} [[Kategòrëjô:Ruskô| ]] [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] lv4but2oauwz9vq59tp1nhwv140ifuy 14 1483 206656 161736 2026-07-10T14:06:38Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Kategòrëjô:Geògrafijô]] do [[Kategòrëjô:Geògrafiô]]: iô 161736 wikitext text/x-wiki [[Kategòrëjô:Nôtërné ùczbë]] on3avzsi5bezo8smg17a45bn2pb03n3 0 1536 206571 186430 2026-07-10T12:29:29Z Terrus38 14026 206571 wikitext text/x-wiki '''25 gòdnika''' je 359. (360.) dzéń w [[gregorijansczi kalãdôrz|gregorijansczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 6 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === Swiãto katolëcczégo kòscoła: * [[Gòdë|Bòżé Narodzenié]] * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Anastazjô, Eugenio === Wëdarzenia === * [[800]] - [[Karól Wiôldżi]] òstôł kòrónowôny na swiãtégò cesôrza miemiecko-rzëmsczégò * [[983]] - [[Otton III]] òstôł kòrónowôny na króla miemiecczégò. * [[1000]] - [[Stefan I]] òstôł kòrónowôny na króla Madżarsczi * [[1066]] - [[Wilhelm Zdobëca]] òstôł kòrónowôny na króla Anielsczi * [[1025]] - [[Mieszkò II Lambert]] òstôł kòrónowôny na króla Pòlsczi * [[1076]] - [[Bòlesłôw II Szczōdrë]] òstôł kòrónowôny na króla Pòlsczi * [[1223]] - [[Swiãti Francëszk z Asëżu]] stwòrził pierszô szopkã [[gòdë|gòdowô]] * [[1818]] - Kòlãda "[[Cëchô noc]]" jako Stille Nacht po miemiecczi pierszi roz spiéwenô na mszë w aùstriôcczi wsë Oberndorf. * [[1840]] - w Pariżu wieczerzô gòdnikowô i pojedënk pòétëcczi medzy Adómem Mickiewiczem i Juliuszem Słowackem. * [[1945]] - zaczãło nadôwôć "Polsczé Radio Szczecëno" * [[1978]] - sowieckô sondô kosmicznô "Wenera 11" na [[Wenus]]. * [[1979]] - zaczãła sã inwazëjo sowieckô na [[Afganistan]] * [[1989]] - dyktator rumùńsczi Nicolae Ceausescu i białka Elena skôzónë na smierc i rozstrzélonë * [[1991]] - [[Michaił Gorbaczow]] zakùńczëł bëc òstatnim prezydentã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|ZSSR]] * [[1993]] - na ruskô stacëjo orbitalnëjo "MIR" pierszô w historëji wëstawô [[kùńszt]]u w Kòsmòsë === Ùrodzëlë sã === * [[1642]] - [[Isaac Newton]], wiôldżi anielsczi fizëk i matematik (ùm. 1727). * [[1899]] - [[Humphrey Bogart]], amerikańsczi teatrownik (ùm. 1957) * [[1954]] - [[Annie Lennox]], szkòckô spiéwôrka * [[1968]] - [[Helena Christensen]], dëńskô fotomodelkô === Ùmarlë === * [[1294]] - [[Mscëwòj II]], ksyżëc pòmòrsczi (ùr. kòl 1220) * [[1938]] - [[Karel Čapek]], czesczi runita (ùr. 1890) * [[1957]] - [[Charles Pathe]], frańcësczi wyrobnik filmòwë * [[1977]] - [[Charlie Chaplin]], amerikańsczi teatrownik i reżiser (ùr. 1889) * [[1983]] - [[Joan Miró]], katalańsczi malownik, grafik, żłobiôrz (ùr. 1893). * [[1989]] - [[Nicolae Ceauşescu]], diktatôr rumùńsczi (ùr. 1918) - rozstrzélony * [[1995]] - [[Dean Martin]], amerikańsczi spiéwôk (ùr. 1917). * [[1997]] - [[Władysław Jeliński]] * [[2006]] - [[James Brown]], amerikańsczi spiéwôk (ùr. 1933). * [[2008]] - [[Eartha Kitt]], amerikańskô teatrownica i spiéwôrka (ùr. 1927). * [[2016]] - [[George Michael]], anielsczi spiéwôk (ùr. 1963) {{Kalãdarium}} [[Kategòrëjô:Gòdnik]] 15nd9cmfqlsyh3f06vd7k80h6zlyu3u 0 1570 206611 204411 2026-07-10T12:47:43Z Iketsi 3254 <i>→''; </i>→'' 206611 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''25 lëstopadnika''' je 329. (330.) dzéń w [[gregorijansczi kalãdôrz|gregorijansczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 36 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Pioter === Wëdarzenia === * [[1956]] – 82 rewòlucjonistów, wstrzód nich [[Fidel Castro|Fidel]] i [[Raúl Castro]] a [[Che Guevara]], wëjachalë na jachce ''Granma'' w starnã [[Kùba|Kùbë]]. === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} h6n5svuh5leeye3pij4izt94snikfq1 0 1770 206601 178619 2026-07-10T12:42:51Z Terrus38 14026 206601 wikitext text/x-wiki {{Rok w jinszich kalãdôrzach|1816}} '''1816''' / MDCCCXVI – [[przestãpny rok]], pòczątk chtërnégò przëpôdł na [[pòniedzôłk]] pòdług [[Gregòriańsczi kalãdôrz|gregòriańsczégò kalãdôrza]]. Nót je równak pamiãtac, że jaż do [[1929]] w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a [[juliańsczi kalãdôrz]]. Pòdług [[Juliańsczi kalãdôrz|juliańsczégò kalãdôrza]] pòczątk 1816 rokù przëpôdł na [[sobòta|sobòtã]] i béł to tak samò rok przestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 12 dni. Je to 1816 rok naszi erë (pò narodzenim [[Jezës Christus|Christusa]]), 816. rok drëdżégò tësąclecô, 16. rok XIX stolatégò, 6. rok 2-égò dzesãcolecô XIX stolatégò. === Wëdarzenia === * [[Lato]] 1816 rokù bëło w naszëch stronach baro zëmné i deszczowé, bò w 1815 rokù wëbùchł [[wùlkan]] w [[Indonezjô|Indonezje]]. [[Słuńce]] nibë bruno zachôdało i przëszłë biédné czasë pò lëchëch żniwach. === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * <center>'''Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok'''</center> <center>[[1814]] « [[1815]] « '''1816''' » [[1817]] » [[1818]]</center> {{Kalãdôrz roczny|1|1|3}} [[Kategòrëjô:XIX stolaté]] pr5pxoldkwn8x2fm8d2ycwlinqi1fhb 0 1894 206911 206417 2026-07-10T23:19:48Z HaxelKaszëba 17492 jem dodôł kôrtã 206911 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox|Gard=Mòskwa|gwôsné miono=Москва|céch=Coat of arms of Moscow.svg|fana=Flag of Moscow, Russia.svg|dopełniacz=Mòskwë|państwò=[[Ruskô]]|wiéchrzëzna=2 511|stopniN=55|minutN=45|stopniE=37|minutE=37|lëdztwò=13,010,112|rok=2021|bùrméster=Sergej Sobianin|www=https://www.mos.ru/|adres_um=Ùrząd Mera Mòskwë|kod_poczt_um=Twerskô sz. 13, Mòskwa|Kôrta={{Lokalizacëjnô kôrta |mapa=Ruskô |rozmiar=300 |rodzaj=inline |punkty mapy= {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|55°45′07″N 37°37′03″E|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Mòskwa]]}} }} }} '''Mòskwa''' ({{jãz.|ru}} Москва) je [[stolëca|stolëcą]] a nôwikszim gardã [[Ruskô|Rusczi]]. Leżi nad rzéką [[Mòskwa (rzéka)|Mòskwą]] we westrzédno-zôpadny Rusce. Ji pòpùlacjã taksëje sã na 13 milionów òsób w samëch grańcach miasta,<ref name="2021Census">Rosstat, [https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx ''Оценка численности постоянного населения по субъектам Российской Федерации''] ({{jãz.|ru}})</ref> a wicy jak 21,5 milionów lëdzy mieszkô w òbrëmim mòsczewsczi metropòlie.<ref name="Megapolis">citypopulation.de, [https://www.citypopulation.de/en/world/agglomerations/ ''MAJOR AGGLOMERATIONS OF THE WORLD''] ({{jãz.|en}}), przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Sóm gard mô pòwiérzchniã 2 511 km², a wiéchrzëzna cawny metropòlitalny conë wënôszô wicy jak 26 000 km²<ref name="Megapolis" /> Mòskwa słëchô nôwikszim gardóm swiata: je nôwikszim miastã pòłożonym całowno w Eùropie.<ref name="Planète Énergies">Planete Energies, [https://www.planete-energies.com/en/medias/close/moscow-city-undergoing-transformation ''Moscow, a City Undergoing Transformation''] ({{jãz.|en}}), 9.11.2017 r., przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Pierszô nadczidka ò Mòskwie pòchôdô z 1147 rokù, czej òsta stolëcą [[Wiôldżé Mòsczewsczé Ksãstwò|Wiôldżégò Mòsczewsczégò Ksãstwa]], chtërno doprowadzëło do zjednaniégò rusczich zemiów w XV stalatim a stało sã centrum ne zjednónégò państwa.<ref>"Moscow, Grand Duchy of". ''[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780199546091.001.0001/acref-9780199546091-e-7792 World Encyclopedia] ({{jãz.|en}}),'' Philip's. 2004. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-19-954609-1</bdi>. Zarchiwizowóné z [https://web.archive.org/web/20250601225153/https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780199546091.001.0001/acref-9780199546091-e-7792 òriginału] 1.06.2025 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Pò pòwstanim Rusczégò Carstwa w 1547 rokù, Mòskwa dërch bëła pòliticznym a ekònomicznym òstrzódkã przez wikszosc swòji historie. Za czasów [[Pioter Wiôldżi|Piotra Wiôldżégò]], w 1712 rokù, ruskô stolëca òsta przecygnionô do nowò pòwstałégò [[Piotrogard|Piotrogardu]], co òbniżëło status Mòskwë òb czas imperialnégò cządu.<ref name="Weeks">Weeks, Theodore R. (1 January 2008). "Moscow". ''[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780195176322.001.0001/acref-9780195176322-e-1053 The Oxford Encyclopedia of the Modern World] ({{jãz.|en}})'' Oxford University Press. ISBN <bdi>978-0-19-517632-2</bdi>.</ref> Z [[Pajicznikòwô rewòlucjô|pajicznikòwą rewòlucją]] a pòwstanim [[Ruskô Federacyjnô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Rusczi FSSR]] mët, w 1918 rokù stolëca òsta przecygnionô nazôd do Mòskwë.<ref name="Weeks" /> Miasto pózni òstało przédnym pòliticznym òstrzódkã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Sowiecczi Zrzeszë]] ë doswiôdczëło òb nen czas wiôldżégò wzrostu lëczbë mieszkańców.<ref name="Weeks" /> Pò rozpadze Sowiecczi Zrzeszë Mòskwa òsta stolëcą nowò ùstanowiony Rusczi Federacje.<ref name="Weeks" /> Mòskwa je nôbarżi wesënionym na nordã a nôzëmniészim megagardã na swiece. Zarządzónô je jakno federalné miasto<ref>[https://web.archive.org/web/20211007105652/https://www.mos.ru/en/city/about/ "A glimpse into history"] ({{jãz.|en}}), ''mos.ru''. Zarchiwizowóné z [https://www.mos.ru/en/city/about/ òriginału] 7.10.2021 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> i je za pòliticzné, kùlturalné a nôùkòwé centrum Rusczi. Mòsczewsczé Midzënôrodné Centrum Biznesu je jednym òd nôwikszich tegò zortu òstrzódków na swiece a stoji tam wikszosc òd nôwëższich chmùrników w Eùropie. Mòskwa bëła gòspòdarzã [[Latné Òlimpijsczé Miónczi 1980|Latnëch Òlimpijsczich Miónków w 1980 rokù]] a jednym òd miastów-gòspòdarzów [[Mésterstwa Swiata w Fùsbalë 2018|Mésterstwów Swiata w Fùsbalë 2018 rokù]].<ref>[https://web.archive.org/web/20210802231006/https://www.newindianexpress.com/sport/football/fifa-world-cup-2018/fifa-worldcup-2018-news/2018/jun/14/fifa-world-cup-kicks-off-in-russia-1828219.html "FIFA World Cup kicks off in Russia"] ({{jãz.|en}}), ''The New Indian Express''. Zarchiwizowóné z [https://www.newindianexpress.com/sport/football/fifa-world-cup-2018/fifa-worldcup-2018-news/2018/jun/14/fifa-world-cup-kicks-off-in-russia-1828219.html òriginału] 2.08.2021 r. Przëstãp z 9.07.2026 r. </ref> W gardze to dô pôrã òbiektów ze swiatowi lëstë spôdkòwiznë UNESCO. Mòskwa je znónô z architekturë, òsoblëwie z òbéńdë [[Czerwiony Plac|Czerwionégò Placu]] a bùdinków taczich jak [[Sobór Błogòsławionégò Wasyla]] a [[Kreml]], chtëren je òstrzódkã włôdzë w kraju. W Mòskwie wielné rusczé firmë mają swòje sedzbë. Miasto mô bògati system pùblicznégò transpòrtu: sztërë midzënôrodné fligerplace, dzesãc banófów, elektriszowi system, system jednoszinowégò banu a [[Metro w Mòskwie|mòsczewsczé metro]] – jeden òd nôwikszich tegò zortu systemów na swiece. Wicy jak 40% teritorium miasta stanowi zelonosc, co czini Mòskwã jednym òd nôbarżi zelonëch gardów na swiece.<ref>[https://web.archive.org/web/20200625002804/https://bridgetomoscow.com/curious-fact-moscow-parks ''"Moscow parks"''] ({{jãz.|en}}), ''Bridge To Moscow''. Zarchiwizowóné z [https://bridgetomoscow.com/curious-fact-moscow-parks òriginału] 25.06.2020 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> == Etimòlogiô == Ùwôżô sã, że miono gardu pòchôdô òd rzéczi [[Mòskwa (rzéka)|Mòskwë]].<ref name="Vasmer">Vasmer, Max (1986–1987) [1950–1958]. "Москва". [w:] Trubaczow, O. N.; Larin, B. O. (editorzë). ''Этимологический словарь русского языка'' ({{jãz.|ru}}) (2 wëdanié.). Mòskwa Progress.</ref><ref name="Smol">Smòlickaja, G.P. (2002). ''Topònimiczeskij słowar Centralnoj Rossyji'' <bdi>Топонимический словарь Центральной России</bdi> ({{jãz.|ru}}). str. 211–2017.</ref> To dô rozmajité teòrie tikającé sã pòchòdzeniô pòzwë rzéczi. Nôlepi jãzëkòznajarskò ùgruntowóną a szerok akceptowóną je na ò pòchòdzenim z [[Prabôłtosłowiańsczi jãzëk|prabôłtosłowiańsczégò]] dërżenia *''mŭzg''-/''muzg''- z [[Praindoeùropejsczi jãzëk|praindoeùropejsczégò]] *meu- „mòkri”,<ref name="Smol"/><ref name="Trubach">Trubaczow, O.N., ed. (1994). ''Etimòlogiczeskij słowar sławjanskich jazykòw'' <bdi>Этимологический словарь славянских языков</bdi> ({{jãz.|ru}}). V. 20: str. 19–20, 197, 202–203; V. 21: str. 12, 19–20, 76–79.</ref><ref>Pokorny, Julius. [https://web.archive.org/web/20160310064838/http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/ielex/U/P1312.html "meu"]. ''Indogermanisches etymologisches Wörterbuch,'' (miem.) Zarchiwizowóné z [http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/ielex/U/P1312.html òriginału] 10.03.2016 r. </ref> tak tej ''Mòskwa'' mògłabë òznaczac rzékã pòłożoną na sapach czë błotach. Skrewnionym słowóm słëchają: [[Rusczi jãzëk|rusczé]] музга, ''mùzga'' „plëta”, [[Lëtewsczi jãzëk|lëtewsczé]] ''mazgoti'' a [[Łotewsczi jãzëk|łotewsczé]] ''mazgāt'' „mëc”, [[Łacyńsczi jãzëk|łacyńsczé]] ''mergō'' „zanurzac”,<ref name="Vasmer" /><ref name="Trubach" /> [[Prekmùrsczi jãzëk|prekmùrsczé]] ''müzga'' „trzãsawiszcze”<ref>Greenberg, Marc L. (2020). Fortuin, Egbert; Houtzagers, Peter; Kalsbeek, Janneke (editorzë). ''Prekmurje Slovene Grammar: Avgust Pavel's Vend nyelvtan (1942). Critical edition and translation from Hungarian by Marc L. Greenberg''. ({{jãz.|en}}), Leiden, Boston: Brill Rodopi. str.&nbsp;176. ISBN&nbsp;<bdi>978-9004419117</bdi>.</ref>. We wiele słowiańsczich krajach jistnieje nôzwëskò ''Mòskòw'', nôpòpùlarniészé je w Rusce, [[Bùłgariô|Bùłgarie]], [[Ùkrajina|Ùkrajińsce]] a [[Nordowô Macedoniô|Nordowi Macedonie]].<ref>[https://forebears.io/surnames/moskov "Moskov Surname Meaning, Origins & Distribution"]. ''forebears.io''. Zarchiwizowóné z [https://web.archive.org/web/20181211010136/https://forebears.io/surnames/moskov òriginału] 11.12.2018 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> W dodôwkù, w Pòlsce jistnieją szlachòwno pòzwóné môlëznë jak Mozgawa.<ref name="Vasmer" /><ref name="Smol" /><ref name="Trubach" /> Wedle ùgrofińsczi hipòtezë, [[wòłżańskò-fińsczé lëdë]], jaczé słëchałë do przedsłowiańsczich plemión a chtërne mieszkałë na nym terenie, zwałë rzékã ''Mustajoki –'' „czôrnô rzéka” ë pòzwa rzéczi miabë pòchadac z te terminu.<ref>Tarkiainen, Kari (2010). ''Ruotsin itämaa''. Helsinki: Svenska litteratursällskapet i Finland. (szw.), str.&nbsp;19. ISBN&nbsp;<bdi>978-951-583-212-2</bdi>.</ref> Jiné teòrie są òdrzucóné przez jãzëkòznajarzów jakno słabò pòpiarté nôùkòwò.<ref name="Vasmer" /><ref name="Smol" /> Stôroruską fòrmã pòzwë rekònstruùje sã jakno *Москы, ''*Mosky'', ale pierszé pisóné nadczidczi z XII stalatégò zapisóné są w zanôléżnëch [[Przëpôdk|przëpôdkach]]: Московь, ''Moskovĭ'' ([[winowôcz]]), Москви, ''Moskvi'' ([[môlnik]]), Москвe/Москвѣ, ''Moskve/Moskvě'' ([[rodzôcz]]).<ref name="Vasmer" /><ref name="Smol" /> Z nëch fòrmów pòchôdô terôczasnô ruskô fòrma Москва, ''Mòskwa'', mdącô wënikã ùproszczeniô deklinacje (szlachòwno stało sã w kaszëbiznie np. z prasłowiańsczim *kry, chtërno przeszło w krew/krëwiô).<ref>Lorentz, F. (1925). ''Geschichte der Pomoranischen Sprache''. (miem.), De Gruyter, str. 153</ref> == Historiô == <big>'''Prehistoriô'''</big> Terenë dzysdniowi Mòskwë bëłë zamieszkałé òd prehistoricznëch czasów. Do nôwczasniészich znalezëszczów słëchają zaòstałoscë pò lałowsczi kùlturze, chtërnã ekspercë przëpisëją do cządu [[Neòlit|neòlitu]].<ref>[https://web.archive.org/web/20201030183623/https://www.mos.ru/en/news/item/22507073/ "The origins of Moscow: What archaeological finds, chronicles and urban legends tell us"]. ''Mos.ru''. 5 April 2017. Zarchiwizowóné z [https://www.mos.ru/en/news/item/22507073/ òriginału] 30.10.2020 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Pierszima mieszkańcama òbéńdë bëlë jachtarze a zbiérôcze. Kòl 950 r. òsedlëłë sã tu dwa słowiańsczé plemiona, [[Wiaticze]] a [[Kriwicze]]. Wiaticze mòglë sã składac na wikszosc domôcy pòpùlacje Mòskwë.<ref>[https://web.archive.org/web/20120524051043/http://www.moskau.ru/moskau/lexikon/geschichte_moskaus_vom_dorf_zur_metropole_3.html "History of Moscow - from village to metropolis"] ({{jãz.|en}}) ''moskau.ru''. Zarchwizowóné z [http://www.moskau.ru/moskau/lexikon/geschichte_moskaus_vom_dorf_zur_metropole_3.html òriginału] 24.05.2012 r., przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> === Wczasnô historiô (1147–1263) === Mòskwa òsta nadczidłô w kronikach pierszi raz przë rokù 1147 jakno dzél rostowskò-suzdalsczégò ksãstwa, jakô pòwsta pò rozpadze [[Czijewskô Rus|Czijewsczi Rusë]].<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 45</bdi></ref> Bëła tedë môłim miastkã przë zôpadny grańcë ksãstwa.<ref>[https://www.bbc.com/russian/features-39352451 "Начало Москвы: пир после убийства"] ({{jãz.|ru}}) ''BBC News Russian''. 11.04.2017 r. Zarchiw. z [https://web.archive.org/web/20210710045539/https://www.bbc.com/russian/features-39352451 òriginału] 10.07.2021 r. </ref> Wôżnosc Mòskwë mòckò ùrosła w drëdżi pòłowie XII wiekù, czej stała sã festingą, tej téż pòwstałë pierszé mùrë [[Kreml|Kremla]].<ref name=":0">Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 46</bdi></ref> Òb czas mòngòlsczich inwazjów z lat 1237–1238, Mòskwa òsta splądrowónô pò zniszczenim [[Riazań|Riazania]].<ref name=":0" /> Pierszim ksyżëcã Mòskwë béł [[Daniél Aleksandrowicz|Daniél]], nôstarszi syn [[Aleksander Newsczi|Aleksandra Newsczégò]], jaczi erbòwôł w 1263 rokù gard.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 47</bdi></ref> Do 1271 rokù, ksãstwò bëło rządzoné przez ùja Daniela, Jarosława, chtëren dostôł Twer jakno apanaż.<ref>Kuczkin, V. A. (2013). "Московское великое княжество" [w:] Krawiec, S. L. (editór.). ''Большая Российская энциклопедия. Том 21: Монголы — Наноматериалы'' ({{jãz.|ru}}) Большая Российская энциклопедия. str.&nbsp;308–310. ISBN&nbsp;<bdi>978-5-85270-355-2</bdi>.</ref> Sóm Daniél je nadczidłi w kronikach dopiérze przë rokù 1282, czej miôł brac ùdzél w feùdalny wòjnie jegò dwùch starszich bracynów.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 47</bdi></ref> === Wiôldżé Ksãstwò (1263–1547) === [[Òbrôzk:Facial_Chronicle_-_b.10,_p.049_-_Tokhtamysh_at_Moscow.jpg|mały|Dobëcé Mòskwë przez [[Złotô Horda|Złotą Hordã]] w 1382 rokù]] [[Òbrôzk:Вид_на_Спасскую_башню_от_Исторического_музея.jpg|alt=|mały|Spasskô Bôszta, zbùdowónô w 1491]] [[Òbrôzk:Polish_plan_of_Moscow_1610.PNG|mały|Plan Mòskwë z 1610, przed znikwienim gardu w 1612 a zmianą ùkładu sztrasów. Norda je pò prawi.]] Na prawim sztrądze rzéczi Mòskwë, òsmë kilométrów òd Kremla, Daniél ùsadzył nowi mònastér z drzewianą cerkwią Daniela Słëpnika mët – dzysdnia je to [[Danielów Mònastér]]. Pò smiercë Daniela w 1303 r., teritorium ksãstwa sã wnet pòtrojiło, zamikającë w se cawną rzékã Mòskwã kùmbruż z ji dopłëwama, co zagwësniło państwù samòòbstójnotã.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 50-51</bdi></ref> Bëlnô rzecznô séc pòmôga ksãstwù w rozwiju hańdlu.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 55</bdi></ref> Òtrocë Daniela sztridowelë sã z [[Twer|twersczima]] ksãcama ò sukcesjã.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 60</bdi></ref> [[Jerzi Mòsczewsczi|Jerzi]] òstôł ùznóny za wiôldżégò ksãca przez mòngòlsczégò [[Chan|chana]] w 1318, ale stracył titel sztërë lata pózni.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 87</bdi></ref> [[Iwan I Mòsczewsczi|Iwan I]] òdzwëskôł trón wiôldżegò ksãstwa òd Tweru pò dokôzanim lojalnoscë chanowi.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 145</bdi></ref> Iwan zbiérôł daninã dlô chana [[Złotô Horda|Złoti Hordë]] òd zanôleżnëch rusczich ksyżãt ë ùżiwôł strzódków, jaczé zdobiwôł, cobë rozwijac Mòskwã.<ref name=":1">Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' ({{jãz.|en}}; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 73</bdi></ref> Metropòlita [[Ruskô Prawòsłôwnô Cerkwiô|rusczi cerkwie]] téż zdrësził sã z Iwanã i przeniósł swòjã sedzbã z [[Władimir (gard)|Władimiru]] do Mòskwë.<ref name=":2">Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 40</ref><ref name=":1" /> Zwela pòd pierszą kamianną cerkwiã w Mòskwie, [[Sobór Zasniãcô Matczi Bòżi]], òsta wëłożonô w 1326. Metropòlita wëbrôł sobór za plac swòjégò spòczinkù, co miało zmòcnic sztatus Mòskwë jakno dëchòwégò centrum rusczégò prawòsławiégò.<ref name=":2" /> Chan Złoti Hordë pòczątkòwò wspiérôł Mòskwã, chcącë scygnąc ekspansjã [[Wiôldżé Lëtewsczé Ksãstwò|Wiôldżégò Lëtewsczégò Ksãstwa]] na pòrénk, ingerowôł dërch w relacje Mòskwë z jinyma rusczima princama, bë zapòbiec ji nadmiérnémù zmòcnieniémù.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 211-212</bdi></ref> W 1353 rokù, [[czôrnô smierc]] rozkòscérza sã z nordowò-zôpadny Rusczi do Mòskwë, pòwòdëjącë smierc [[Szëmón Bùszny|Szëmòna Bùsznégò]], jegò sënów a metropòlitë.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 217</bdi></ref> Tak tej panëjącô Mòskwą familiô òsta môłô ë pòwsta nowô lëniô ksyżãcy sukcesje – wedle ni włôdza przechôda z òjca na sëna.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 170-171</bdi></ref> Òb czas panowaniô Dimitra Dóńsczégò, mòsczewsczé ksãstwò zdobëło zacht nowégò teritorium.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 49</ref> W 1380 r., Dimitr doprowadzył zjednóną ruską armiã do wôżnégò zwëcãstwa nad Mòngòłami w biôtce ò Kùlikòwò, co baro przëdało Mòskwie wiele prestiżu a zmòcniło sztatus ji włôdców jakno wòjskòwëch wódców.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 51</ref> Pò jegò smiercë w 1389 rokù, trónë Władimiru a Mòskwë òstałë na wiedno zjednóné.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 306</bdi></ref> Za panowaniégò [[Wasyl II Slepi|Wasyla II]] wëbùchłô domôcô wòjna pònemù jak Jerzi Zwienigòrodzczi zakwestionowôł sukcesjã swòjégò bratówca w 1425 r.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 69</ref> Òkróm te, Wasyl wërôżôł niechãc wedle [[Florencczi sobór|florencczégò sobòru]], co skùtkòwało aresztowanim metropòlitë za jegò pòdpisanié.<ref name=":3">Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 72</ref> Sétmë lat pózni, radzëzna rusczich biskùpów wëbra gwôsnégò metropòlitã, co òznôczało ògłoszenié [[Aùtokefaliô|aùtokefalie]] przez ruską cerkwiã.<ref name=":3" /> [[Ùpôdk Kònstantinopòla|Ùpôdk Kónstantinopòla]] w 1453 rokù béł ùwôżóny przez Rusków za bòską karã za [[Apòstazjô|apòstazjã]] ë w 1492 r. Mòskwa òsta pòzwónô pierszi rôz imperialnym gardã przez rusczégò metropòlitã.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 135</ref> Òb czas rządów [[Iwan III Wiôldżi|Iwana III]], wnet wszëtczé rusczé kraje zjednałë sã z Mòskwą, co dało spòdlé pòd bùdacjã centralisticznégò państwa.<ref>Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' ({{jãz.|en}}; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 77-79</bdi></ref> [[Staniãcé nad Ùgrą|Staniãcé nad rzéką Ùgrą]] w 1480 r. je tradicyjną cezurą kùńca tatarsczi zwiérzchnoscë.<ref>Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' ({{jãz.|en}}; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 78</bdi></ref> Iwan miôł wiôlgą starã, abë jegò państwò przejãło wiersztã Kónstantinopòla, zrekònstruòwôł tej Kreml przë pòmòcë renesansowëch włosczich architektów. Prawie za czasów Iwana III pòjawił sã [[Czerwiony Plac]], zwóny nôprzód Targã. Iwanów syn, [[Wasyl III]] kòntinuòwôł ekspansjã mòsczewsczégò państwa i anektowôł òstałé rusczé zemie.<ref>Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' ({{jãz.|en}}; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 79</bdi></ref><ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 92</ref> Za jegò włôdzë rozwijónô bëła doktrina Mòskwë jakno trzecégò Rzimù.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 136</ref> === Carstwò (1547–1721) === [[Òbrôzk:Moscow_StBasilCathedral_d28.jpg|mały|[[Sobór Błogòsłowiónégò Wasyla]], zbùdowóny w 1561]] [[Òbrôzk:Mikhail_Feodorovich_Izbranie.jpg|mały|Welacjô Michała I na cara w 1613]] [[Òbrôzk:Kremlenagrad.jpg|mały|[[Kreml]] òb czas panowaniô [[Aleksy I Romanów|Alekségò I Romanowa]], 1663]] W 1547 rokù, [[Iwan Grozny]] òstôł kòrónowóny w Mòskwie nié blós na wiôldżégò princa, ale téż na pierszégò cara Wszechrusczi.<ref>Bushkovitch, Paul (5.12.2011 r.). ''A Concise History of Russia'' ({{jãz.|en}}) Cambridge University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-139-50444-7, str. 48</bdi></ref> W XVI a XVII stalatim òstałë zbùdowóné trzë krãgłé festindżi: Kitaj-gòrod, Biôłi Gard a Zemny Gard. W 1547 rokù òdżin zniszcził ale wiôldżi dzél miasta, a w 1571 r. [[Krimsczi Tatarzë]] zdobëlë Mòskwã, spôlającë wszëtkò pòza Kremlã.<ref>"''[https://books.google.com/books?id=i85noYD9C0EC&pg=PA260 The Unending Frontier: An Environmental History of the Early Modern World] ({{jãz.|en}}) John F. Richards (2006). University of California Press. str. 260.'' ISBN 0-520-24678-0 </ref> Kroniczi przekazëją, co przeżëło 30 000 òd 200 000 mieszkańców. Krimsczi Tatarzë zaatakowelë zôs w 1591 r., ale scygnãłë jich nowé mùrë, zbùdowóné midzë 1584 a 1591 przez rzemiãsnika Fiodora Kònia. W 1592 r. wkół gardu òstôł wzniosłi bùtnowi zemny wôł z 50 tormama. Jakno nôbarżi bùtnowô liniô òbarnë, pòwsta séc mòckò ùfòrtifikòwónëch mònasterów na pôłnié a pòrénk òd wałów. Dzãka wałóm miasto zwëskało pòeticką pòzwã ''Biełokamiennaja''. Dôwné grańce gardu òznaczoné przez wôł, terô wëznôczô [[Ògrodowô Òkrãżnica]]. Pò pòrénczny stronie mùru Kremla to dało trzë brómë: Kònstantino-Jeleninskij, Spasskij, Nikòlskij (nazwónëch tak pò wiszącëch nad nima ikònach Kónstantëna i Lénë, Zbawicela a [[Swiãti Mikòłôj|sw. Mikòłaja]]). Òstatné dwie stojałë bezpòstrzédno na procëm Czerwionégò Placu, a bróma Kònstantino-Jeleninskij nalôża sã za Sobòrã Błogòsławionégò Wasyla. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''brëkòwny przëpis''&#x5D;</sup> Wiôldżi głód w Rusce z lat 1601–1603 ùbił gwës 100 000 òsób w Mòskwie. Midzë 1610 a 1612 rokã, [[Repùblika Òbu Nôrodów|pòlskò-lëtewskô]] armiô òkùpòwa Mòskwã, jakno że król [[Zygmùnd III Waza|Zygmùnd III]] chcôł przejic rusczi trón. W 1612 rokù, Niżny Nowgòrod a jiné rusczé miasta, chtërnym przewòdzył princ Dmitrij Pòżarsczi ë Kùzma Minin, pòwstałë procëm pòlsczim òkùpantóm, occupants, òbleglë Kreml i wënëkelë jich. W 1613 rokù, the Zemsczi Sobór wëbrôł [[Michôł Romanów|Michała Romanowa]] na cara, ùsôdzającë [[Dinastiô Romanowów|dinastiã Romanowów]]. W XVII wiekù to jesz dało czile pòwstaniów w gardze: [[Sólny Bùńt]] (1648), [[Kòprowi Bùńt]] (1662) a [[Mòsczewsczé pòwstanié (1682)|mòsczewsczé pòwstanié z 1682 rokù]]. Ò pierszą pòłowã XVII wiekù lëdztwò gardu ùrosło ze 100 000 do 200 000, a miasto rozkòscérzëło sã pòza wałë w drëdżi pòłowie stalatégò. Kòl 1650 rokù, 20% mieszkańców przedmiesców Mòskwë pòchôdało z [[Wiôldżé Lëtewsczé Ksãstwo|Wiôldżégò Lëtewsczégò Ksãstwa]].<ref>Абецедарский, Л. С. (1978). ''Белоруссия и Россия'' ({{jãz.|ru}}) Москва. str.&nbsp;213</ref> Ne nowé wiertle òstałë pòżwóné ''Mieszczanskaja słobòda.'' Słowò ''mieszczanie'' ze zôczątkù òznaczało to samò, co pò kaszëbskù, ale pózni dobëło negatiwny wëzwãk i dzysdnia òznôczô w rusczim „drobnomieszczanie” abò „ògrańczony filistrowie”.<ref>П.В.Сытин, "Из истории московских улиц" ({{jãz.|ru}}), М, 1948, str. 296.</ref> Wielné tragedie nawiédzałë gard. Epidemie dżumë pùstoszëłë Mòskwã w latach 1570–1571, 1592 a 1654–1656.<ref>''[https://books.google.com/books?id=IcljzNyv4EgC&pg=PA17 Bubonic Plague in Early Modern Russia: Public Health and Urban Disaster]'' ({{jãz.|en}}) ''John T. Alexander (2002). Oxford University Press US. str. 17. ISBN'' [[:en:Special:BookSources/0-19-515818-0|0-19-515818-0]] </ref> Czôrnô smierc ùbiła wicy jak 80% lëdztwa w latach 1654–55. Ògnie spôlëłë wikszosc drzewianégò dzéla gardu midzë 1626 a 1648.<ref>M.S. Anderson, ''Peter the Great'' (1978) ({{jãz.|en}}), str. 13</ref> W 1712 r., [[Pioter Wiôldżi]] przecygnął sedzbã swòjégò rządu do nowò wëbùdowónégò [[Piotrogard|Piotrogardu]] nad [[Bôłt|Bôłtã]]. === Imperium (1721–1917) === Pò ùtrace sztatusu stolëcë, pòpùlacjô sã nôprzód zmniészëła, ale pò 1750 rokù do kùńca jistnieniégò imperium, ùrosła wicy jak dzesãckrotno, òsygającë do 1915 rokù 1,8 miliona òsób. Epidemiô dżumë z lat 1770–1772 zabiła do 100 000 lëdzy w Mòskwie.<ref>Melikishvili, Alexander (2006). [https://web.archive.org/web/20091123034404/http://cns.miis.edu/antiplague/pdfs/melikishvili.pdf "Genesis of the anti-plague system: the Tsarist period"] (PDF). ''Critical Reviews in Microbiology''. '''36''' (1): 19–31. CiteSeerX&nbsp;10.1.1.204.1976. doi:10.1080/10408410500496763. PMID&nbsp;16610335. S2CID&nbsp;7420734. ({{jãz.|en}})</ref> Pòd kùńc XVII wiekù zaczãłë pòwstawac flastrowóné szasëje. W 1730 rokù wprowadzoné òstało stałé sztrasowé òbswiecenié, a do 1867 rokù wiele sztrasów miało ju gazowi wid. W 1883 rokù, kòl brómë Prieczistienskije, zainstalowóné òstałë łãkòwé lãpë. W 1741 rokù Mòskwã òtôczôł 40-kilométrowi wôł Kamier-Kòlleżskij. Dało tam 16 brómów, kòl jaczich pòbiéróné bëło cło. We wczasnym XIX wiekù Bróma Spasskij bëła główną wjazdową brómą na Kreml, brëkòwóną przez cara. Droga łączącô Mòskwã z Piotrogardã, dzysdnia [[Aùtostrada M10 (Ruskô)|aùtostrada M10]], òsta skùńczonô w 1746 rokù. Pò wëflastrowanim w latach 80. XVIII wiekù zaczã bëc pòpùlarno pòzéwónô ''Pietierburgskòje Szosse.'' W latach 1781–1804, jakno pierszi w kraju, pòwstôł wòdocyg Mitiszczinskij. [[Òbrôzk:Moscou._Le_Kremlin_LOC_ppmsca.52725.jpg|mały|Widok na rzékã Mòskwã w XIX stalatim]] Pò inwazji Napòléòna na Ruskã w 1812 rokù, mòskwianie òstelë ewakùòwóny. Òdżin miasta béł we wiôldżi mierze skùtkã rusczi sabòtażë. Napòléònowa ''Grande Armée'' bëła zmùszonô sã wëcopac i òsta wnet znikwionô przez òstrą ruską zëmã. W 1813 rokù, pò zniszczeniach zrzeszonëch z najazdã, ùsadzonô òsta ''Kòmisjô ds. Bùdacje Miasta Mòskwë''. To dało wiôlgą òdbùdowã a dzélã przebùdowã. Taczé gmachë jak [[Wiôldżi Kremlowsczi Pałac]], [[Kremlowsczi Arsenał]], [[Mòsczewsczi Ùniwersytet]], [[Mòsczewsczi Maneż]] a [[Wiôldżi Téater w Mòskwie|Wiôldżi Téater]] òstałë prawie tej wëbùdowóné abò òdbùdowóné. [[Sztrasa Arbat]] mia jistnióné przënômni òd XV stalatégò, ale w XVIII wiekù òsoblëwie zwëska na prestiżu. Òsta zniszczonô w ògniu z 1812 rokù a czësto òdbùdowónô. [[Mòsczewsczi Państwòwi Ùniwersytet]] òstôł ùsadzony w 1755 rokù. Jegò główny gmach òstôł òdbùdowóny pò ògniu z 1812 przez Domenica Giliardégò. Gazéta ''Mòskòwskije Wiedomòsti'' bëła wëdôwónô òd 1756 rokù jakno tidzenik, a òd 1859 jakno dzénnik. W latach 30. XIX wiekù generał Aleksandr Basziłow rozplanowôł pierszą regùlarną séc sztrasów na nordã òd Piotrowsczégò Pałacu. Chòdińsczé pòle na zudã òd szaségò bëła brëkòwónô do wòjskòwëch czwiczeniów. Smòleńsczi Banóf (pòprzédca Biôłorusczégò Banófù) òstôł òdemkłi w 1870 rokù. Park Sokolniki, jaczi w XVIII wiekù służił carsczim sokólnikóm, a leżôł bùten gardu, w XIX stalatim òstôł wchłoniãti przez rozwijającé sã miasto i przesztôłcony w pùbliczny park w 1878 rokù. W 1902 rokù zbùdowóny òstôł pòdmiesczi banóf Sawiołowskij was built in 1902. W stëcznikù 1905 rokù Aleksandr Adrjanow òstôł pierszim merã Mòskwë. Czej do włôdzë w 1762 rokù doszła carica [[Katarzëna Wiôlgô|Katarzëna]], brud gardu a smard scéków bëłë ùwôżóné za złé zwëczaje przëniosłé do Mòskwë przez lëdzy z niższich klasów, jaczi niedôwno przecygnãlë do gardu ze wsë. Elitë zabiégałë ò pòlepszenié higenë, co stało sã dzélã planów caricë, bë zwikszëc kòntrolã nad spòlëznowim żëcym. Pòliticzné a militarné zwënédżi òd 1812 jaż pò 1855 rok òbdôwałë kritików, diskùsjô ò lëchi kòndicje pùblicznégò zdrowiégò zmôłkła. Jednak wedle klãsków we krimsczi wòjnie z lat 1855–56, zmniészëła sã dowiérnota w ùmiejãtnosc zagwësnieniô przez państwò pòrządkù w dzélnicach nãdzë, a żądania wikszi dbë ò pùbliczné zdrowié zaczãłë bëc zôs pòdnôszóné.<ref>Alexander M. Martin, "Sewage and the City: Filth, Smell, and Representations of Urban Life in Moscow, 1770–1880", ''Russian Review'' (2008) 67#2 str. 243–274. ({{jãz.|en}})</ref> W 1903 rokù zaczął dzejac wòdocyg Mòskwòreckaja, pierszi nanëkiwóny wòdą z rzéczi Mòskwë<ref>Falkowskij N.I. ''История водоснабжения в России'' (''Istorija wodosnabżenija w Rossyji,'' ros.), red. Szuchier I.M., Изд-во Министерства коммунального хозяйства РСФСР, 1947, str. 159</ref>. === Sowiecczi cząd (1917–1991) === [[Òbrôzk:Plan_of_Moscow_1917.jpg|mały|Plan gardu Mòskwë, 1917]] W lëstopadnikù 1917 rokù, pò rozpòczãcym sã [[Pajicznikòwô rewòlucjô|pajicznikòwi rewòlucje]] w Piotrogardze, mòsczewsczi bólszewikòwie rozpòczãlë swòje pòwstanié. 15 (2 wedle [[Juliańsczi kalãdôrz|juliańsczégò kalãdarza]]) lëstopadnika 1917, pò drãdżich biôtkach, w Mòskwie włôdzã przejãlë Sowiecë.<ref>[http://www.aha.ru/~mausoleu/documents/moscow_1.htm "Revolutionary war history. Moscow"] ({{jãz.|en}}) ''www.aha.ru''. Zarchiw. z [https://web.archive.org/web/20210411165331/http://www.aha.ru/~mausoleu/documents/moscow_1.htm òriginału] 11.04.2021 r.</ref> [[Włodzmiérz Lenin]], w strachù przed inwazją, przecygnął 12 strëmiannika 1918 r. stolëcã nazôd do Mòskwë.<ref name="prlib">[https://www.prlib.ru/en/history/619089 "Moscow becomes the capital of the Soviet State"] ({{jãz.|en}}) Presidential Library. 2018. Zarchiw. z [https://web.archive.org/web/20190401151158/https://www.prlib.ru/en/history/619089 òriginału] 1.04.2019.</ref> Kreml zôs stôł sã sedzbą włôdzë, pòliticznym centrum nowégò państwa. Razã ze zmianama we wôrtnoscach narcuonyma przez kòmùnisticzną dejologiã, tradicjô zachòwiwaniô kùlturalny spôdkòwiznë òsta przerwónô. Samòstójné towarzëstwa, nawet ne bróniącé blós swiecczich zabëtków, òstałë rozrzeszoné pòd kùńc 20. lat. Niszczoné bëłë swiãtnice w miastach. W 1937 r. do Centralnégò Kòmitetu [[Kòmunisticznô Partiô Sowiecczi Zrzeszë|Kòmunisticzny Partie Sowiecczi Zrzeszë]] doprzëszłë lëstë z bédënkã zmianë miona Mòskwë na „Stalindar” „Stalinodar”.<ref>Sarah Davies, Popular Opinion in Stalin's Russia: Terror, Propaganda and Dissent, 1934–1941 </ref> [[Józef Stalin|Stalin]] òdrzucył nã propòzycjã.<ref>Simon Montefiore, The Court of the Red Tsar </ref> Ò [[Drëgô swiatowô wòjna|drëgą swiatową wòjnã]], Państwòwi Sowiecczi Kòmitet Òbarnë a Generalny Sztab [[Czerwionô Armiô|Czerwiony Armie]] nalôżałë sã w Mòskwie. W 1941 rokù, westrzód mòskwianów òstało ùtwòrzonëch 16 òchòtniczich diwizjów (z wicy jak 160 000 lëdzy), 25 batalionów a 4 inżinierijné regimentë. Òd pajicznika 1941 do stëcznika 1942 rokù, na przedmiescach przebiwa miemieckô Grëpa Armie Westrzódk, przenëkónô pózni w [[Biôtka pòd Mòskwą|biôtce pòd Mòskwą]]. Wielné fabrëczi òstałë ewakuòwóné z zacht dzélã wëszëznë mët ë òd 20 pajicznika gard òstôł ògłoszony za òbległi. Pòòstałi mieszkańcë zbùdowelë a òbsôdzalë stanowiszcza procëmpancerny òbarnë, czej miasto bëło bómbardowóné z lëftu.1 maja 1944 òstôł ùsadzony medal „Za òbarnã Mòskwë”, a w 1947 medal ”Na wdôr 800-lecô Mòskwë”. Lëczba òfiarów pò miemiecczi a sowiecczi stronie je różno taksowónô: szacëje sã, że midzë 30 séwnika 1941 r. a 7 stëcznika 1942 zminãło sã òd 248 000 do 400 000 żôłnérzów Wehrmachtu ë òd 650 000 do 1 280 000 czerwionoarmistów.<ref>''Moscow Encyclopedia'', ({{jãz.|en}}) Great Russian Encyclopedia, Moscow, 1997, wpisënk "Battle of Moscow" </ref><ref>Great Soviet Encyclopedia ({{jãz.|en}}) Moscow, 1973–78, wpisënk "Battle of Moscow 1941–42"</ref><ref>John Erickson, ''Barbarossa: The Axis and the Allies'', tôbelka 12.4</ref> Òb pòwòjnowé lata to dało mieszkaniowi krizys, jaczi òstôł rozrzeszony przez wënalézenié wësoczich mieszkalnëch bloków. W Mòskwie je jich wicy jak 11 tësãcy, co czini jã miastã z nôwikszą jiloscą wësokòscówców; mieszkô w nich wikszosc lëdztwa gardu.<ref name="hrranking">[https://web.archive.org/web/20121106210644/http://www.emporis.com/statistics/skyline-ranking "Skyline Ranking"] ({{jãz.|en}}) ''Emporis''. Zarchiw. z òriginału 6.11.2012 r. </ref> Chëcze bëłë bùdowóné a dzélã méblowóné ju we fabrëce, niglë òstałë przëwiozłé na plac bùdacje ë pòstawioné we wësoczé kòlumnë. Miasto [[Zelenograd]] òstało wëbùdowóné w 1958 rokù 37 kilométrów na nordowi zôpôd òd centrum gardu a wchłoniãté jakno jedna òd administracyjnëch òbéńdów Mòskwë. [[Mòsczewsczi Państwòwi Ùniwersytet]] przecygnął swój kampùs na [[Wróblowé Grzëpë]] w 1953 rokù. [[Òbrôzk:Stalin's_funeral_procession_entering_Manezhnaya_Square_from_Okhotny_Ryad.jpg|mały|Pògrzéb Stalëna, 1953]] W 1959 rokù [[Nikita Chruszczow]] rëgnął z antireligijną kampanią. Trzëdzescë z piãcdzesąt dzejającëch kòscołów òstało zamkłëch, a szesc zbùrzonëch. 8 maja 1965 rokù, z leżnoscë fakticzny 20 roczëznë dobëtu w [[drëdżi swiatowi wòjnie]], Mòskwa òsta nôdgrodzonô titlã Gardu-Heroja. MKAD (aùtołowô òkrãżnica) òsta òdemkłô w 1961 rokù. Sztërëpasowô droga prowadzëła przez 109 kilométrów wzłuż grańców miasta. MKAD wëznôcza administracyjné grańce gardu do 80. lat, czej òstałë włączoné do nie przedmiesca zeza drodżi. W 1980 rokù Mòskwa bëła za gòspòdarza [[Latné òlimpijsczé miónczi 1980|latnëch òlimpijsczich miónków]], zbòjkòtowónëch przez [[USA]] ë jiné zôpadné kraje z pòwòdu sowiecczi inwazje na [[Afganistan]] w 1979. W 1991 rokù w Mòskwie to dało [[Pùcz Janajewa|próbã zamôchù na rząd]] przeprowadzoną przez kònserwatiwnëch kòmùnistów, stojącëch w òpòzycji do rządzącégò tej liberalnégò refòrmatora [[Michajił Gòrbaczow|Michajiła Gòrbaczowa]]. === Pò 1991 rokù === Pò rozrzeszenim [[ZSSR]] w 1991 rokù, Mòskwa òsta stolëcą [[Ruskô|Rusczi Federacje]]. Pòwsta tedë rënkòwô ekònomiô, co skùtkòwało eksplozją detalicznégò hańdlu, ùsłëgów, nowi architekturë i pòpùlarizacją zôpadnégò sztilu żëcégò. Gard rósł, a lëczba lëdztwa przeszła dzesãc milionów. W nëch czasach ale to dało téż zacht rozrost pòdmiesczi nisczi zabùdowë, spòwòdowóny wësoczim òdbëtã na jednofamiliowé chëcze w procëmnoscë do wiôldżich bloków. W latach 1995–97 MKAD òsta pòszerzwionô ze sztërzech do dzesãc pasów. W gòdnikù 2002 rokù pòżdôwk [[Bùlwar Dmitrija Donskògò]] stôł sã pierszą stacją mòsczewsczégò metra bùten MKAD. Trzecô òkrãżnica, pòstrzédnô midzë XIX-stalatną [[Ògrodowô Òkrãżnica|Ògrodową Òkrãżnicą]], a ną bùtnową ze sowiecczégò cządu, òsta ùkùńczonô w 2004 r. Latné dacze są przesztôłcóné w całoroczné chëcze, a ze wzrostã pòpùlarnoscë aùtołów, rosce téż rëch na drogach.<ref>Robert J. Mason ë Liliya Nigmatullina, "Suburbanization and Sustainability in Metropolitan Moscow," ''Geographical Review'' (2011, {{jãz.|en}}) 101#3 str. 316–333.</ref> Wielné stôré cerkwie a jiné przëmiarë kùlturalny spôdkòwiznë zniszczoné za czasów Stalëna òstałë òdbùdowóné, np. [[Sobór Christusa Zbawicela w Mòskwie|Sobór Christusa Zbawicela]]. W drëdżi dekadze XXI wiekù, administracjô gardu rëgnã z długòterminowima projektama, taczima jak program mòdernizacje miasta ''Mòja Ùlica'' (Mòja Sztrasa)''.''<ref>RBTH, (4.11.2016.) [https://www.rbth.com/politics_and_society/2016/11/04/city-of-the-future-moscow-gets-a-much-needed-makeover_644341 "City of the future: Moscow gets a much-needed makeover"]. [https://web.archive.org/web/20180524081811/https://www.rbth.com/politics_and_society/2016/11/04/city-of-the-future-moscow-gets-a-much-needed-makeover_644341 Zarchiw.] 24.05.2018 r.</ref> Pò rozrosce teritorium miasta na zudwest 1 lëpińca 2012 rokù, pòwiérzchniô stolëcë zwikszëła sã wicy jak dëbelt, roscącë z 1 091 do 2 511 km², przez co Mòskwa sta sã nôwikszim miastã w Eùropie pòd wzglãdã wiéchrzëznë; zwëska téż 233 000 mieszkańców.<ref name="Merger2">[https://web.archive.org/web/20131113003818/http://www.itar-tass.com/en/c32/461491.html "Expansion of Moscow borders to help it develop harmonically: mayor, Itar-tass, July 1, 2012"] ({{jãz.|en}}) Itar-tass.com. 1.07.2012. [http://www.itar-tass.com/en/c32/461491.html Zarchiw.] 13.11.2013.</ref><ref name="Mos.ru">[https://web.archive.org/web/20140720113907/http://www.mos.ru/about/history/ "Moscow city government official site"] ({{jãz.|en}}) Mos.ru. [http://www.mos.ru/about/history/ Zarchiw]. 20.07.2014 r.</ref> Terenë te òstałë òficjalno nazwóné ''Nowaja Mòskwa'' (Nowô Mòskwa). == Geògrafiô == [[Òbrôzk:Moscow_by_Sentinel-2,_2020-05-11.jpg|mały|Satelitarny widok Mòskwë a ji pòblësczégò òkòlégò]] Mòskwa leżi pò òbù brzegach rzéczi [[Mòskwa (rzéka)|Mòskwë]], jakô płënie przez wicy jak 500 km Pòréncznoeùropejską Nizëną we westrzédno-zôpadny Rusce, niedalek òd nôtërny grańcë lasowi a lasowò-stepòwi conë. W grańcach miasta to dô 49 mòstów nad rzékama a karnalama. Szérzawa gardu Mòskwë ze zôpadu na pòrénk wënosy 39,7 km, a dłużawa z nordë na pôłnié – 51,8 km. == Demògrafiô == === Pòpùlacjô === Wedle pòwszechnégò spisënkù z 2021, pòpùlacjô wënosëła 13 010 112 òsób; je to wzrost w przërównanim do 11 503 501 òdnotowónëch w spisënkù z 2010 r.<ref name="2014 objectively assess">Russian Federal State Statistics Service (2011). <bdi>[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/perepis_itogi1612.htm Всероссийская перепись населения 2010 года. Том&nbsp;1]</bdi> <bdi>Всероссийская перепись населения 2010&nbsp;года [2010 All-Russia Population Census]</bdi> (rus). Federalny Państwòwi Statisticzny Serwis</ref> [[Òbrôzk:Life_expectancy_in_Russian_subject_-Moscow_-diff.png|lewo|mały|Òczekiwónô długòsc żëcégò przë narodzenim òd 1990, z rozróżnienim pëłców. Òczekiwónô długòsc żëcégò zmniészô sã òd 2019.]] === Etniczné grëpë === {| class="wikitable" ! rowspan="3" style="text-align:center;" |[[Etniczné grëpë w Rusce|Etnicznô grëpa]] ! colspan="9" |Year |- !1897<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=831 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20180625161022/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=831 Zarchiw.] 25.06.2018 r.; pòdôwczi na spòdlim deklarowónégò jãzëka.</ref> !1939<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39.php?reg=39 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220614185806/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39.php?reg=39 Zarchiw.] 14.06.2022 r.</ref> !1959<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_59.php?reg=45 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220706161009/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_59.php?reg=45 Zarchiw.] 6.07.2022 r.</ref> !1970<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_70.php?reg=18 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220614185805/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_70.php?reg=18 Zarchiw.] 14.06.2022 r.</ref> !1979<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_79.php?reg=19 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220706172633/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_79.php?reg=19 Zarchiw.] 6.07.2022 r.</ref> !1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89.php?reg=18 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20180625132501/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89.php?reg=18 Zarchiw.] 6.07.2022 r.</ref> !2002<ref>[https://web.archive.org/web/20070217070612/http://www.perepis2002.ru/ct/doc/English/4-2.xls "NATIONAL COMPOSITION OF POPULATION FOR REGIONS OF THE RUSSIAN FEDERATION"]. 17.02.2007 r. [http://www.perepis2002.ru/ct/doc/English/4-2.xls Zarchiw.] 17.02.2007 r.</ref> !2010 !2021<ref name="census2021">[https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx "Национальный состав населения"]. Federalny Państwòwi Statisticzny Serwis. [https://web.archive.org/web/20221230204643/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx Zarchiw.] 30.12.2022 r.</ref> |- !Jilosc (% pòpùlacje) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Number (%) |- |[[Ruskòwie]] |987 044 (95,0%) |3 614 430 (87,4%) |4 507 899 (88,6%) |6 301 247 (89,2%) |7 146 682 (90,1%) |7 963 246 (89,7%) |8 808 009 (84,8%) |9 930 410 (86,3%) |9 074 375 (69,7%) |- |[[Tatarzë]] |4 288 (0,1%) |57 687 (1,4%) |80 489 (1,6%) |109 252 (1,5%) |131 328 (1,7%) |157 376 (1,8%) |166 083 (1,6%) |149 043 (1,3%) |84 373 (0,6%) |- |[[Armeńczicë]] |1 604 (0,1%) |13 682 (0,3%) |18 379 (0,4%) |25 584 (0,4%) |31 414 (0,4%) |43 989 (0,5%) |124 425 (1,2%) |106 466 (0,9%) |68 018 (0,5%) |- |[[Ùkrajińcë]] |4 478 (0,4%) |90 479 (2,2%) |115 489 (2,3%) |184 885 (2,6%) |206 875 (2,6%) |252 670 (2,8%) |253 644 (2,4%) |154 104 (1,3%) |58 788 (0,5%) |- |[[Azerowie]] |– (–) |677 (–) |2 528 (–) |4 889 (–) |7 967 (0,1%) |20 727 (0,2%) |95 563 (0,9%) |57 123 (0,5%) |37 259 (0,3%) |- |[[Ùzbekòwie]] |– (–) |659 (–) |2 478 (–) |5 973 (–) |4 222 (–) |9 183 (0,1%) |9 183 (0,1%) |35 595 (0,3%) |29 526 (0,2%) |- |[[Żëdzë]] |5 070 (0,4%) |250 181 (6,0%) |239 246 (4,7%) |251 350 (3,6%) |222 900 (2,8%) |174 728 (2,0%) |79 359 (0,8%) |53 145 (0,5%) |28 014 (0,2%) |- |[[Grëzónie]] |– (–) |4 251 (0,1%) |6 365 (0,1%) |9 563 (0,1%) |12 180 (0,2%) |19 608 (0,2%) |54 387 (0,5%) |38 934 (0,3%) |26 222 (0,2%) |- |[[Tadżikòwie]] |– (–) |184 (–) |1 005 (–) |1 652 (–) |1 221 (–) |2 893 (–) |35 385 (0,4%) |27 280 (0,2%) |22 783 (0,2%) |- |[[Biôłoruskòwie]] |1 016 (–) |24 952 (0,6%) |34 370 (0,7%) |50 257 (0,7%) |59 193 (0,7%) |73 005 (0,8%) |59 353 (0,6%) |39 225 (0,3%) |17 632 (0,1%) |- |[[Kirgizowie]] |– (–) |77 (–) |– (–) |– (–) |1 173 (–) |3 044 (–) |4 102 (–) |18 736 (0,2%) |16 858 (0,1%) |- |Jinszi |– (–) | |76 173 (–) | | | | |225 031 (2,0%) |595 543 (4,6%) |- |Bez zadeklarowóny etnicznoscë |– (–) | | | | | | |668 409 (5,8%) |2 950 721 (22,7%) |- !Wëcmanim !1 038 591 (100%) !4 137 018 (100%) !5 085 581 (100%) !7 061 008 !7 931 602 (100%) !8 875 579 (100%) !10 382 754 (100%) !11 503 501 (100%) !13 010 112 (100%) |} * === Religiô === {| ! colspan="2" |Religie w Mòskwie (2020) |- |Prawòsławié |'''55%''' |- |Atejizm a felënk religie |'''28%''' |- |Islam |'''8%''' |- |Jiné religie |'''3%''' |- |Jiné chrzëscejańsczé wëznania |'''2%''' |- |Felënk deklaracje |'''4%''' |} [[Chrzescëjaństwò|Chrzescëjani]] stanowią wikszosc lëdztwa gardu; wikszosc òd nich słëchô [[Ruskô Prawòsłôwnô Cerkwiô|Rusczi Prawòsłôwny Cerkwie]]. Mòsczewsczi patriarcha je za głowã cerkwie i rezydëje w Danielowim mònasterze. Mòskwa je stolëcą prawòsławiégò w Rusce, jaczé òd stalatów je główną religią kraju. Do jinszich religiów wëznôwónëch w Mòskwie nôleżą: [[Bùddizm w Rusce|bùddizm]], [[Hindujizm w Rusce|hindujizm]], [[Islam w Rusce|islam]], [[judajizm]], [[jezydizm]] a [[Słowiańsczé neòpògaństwò|rodnowierstwò]]. W miesce dô sztërë meczetë.<ref>Kiran Moodley. [https://www.independent.co.uk/news/world/europe/eid-alfitr-2015-drone-shows-huge-crowds-celebrating-the-end-of-ramadan-in-moscow-10395950.html "Eid al-Fitr 2015: Drone shows huge crowds celebrating the end of Ramadan in Moscow"] ({{jãz.|en}}), ''The Independent''. [https://web.archive.org/web/20150925190139/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/eid-alfitr-2015-drone-shows-huge-crowds-celebrating-the-end-of-ramadan-in-moscow-10395950.html Zarchiw.] 25.09.2015 r.</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Strony z nieprzejrzanymi tłumaczeniami]] [[Kategòrëjô:Gardë w Rosji]] [[Kategòrëjô:Stolëcë]] bn4yrq879khf7fowyxinaix6vmbg7u8 0 1896 206527 206418 2026-07-10T12:05:46Z Terrus38 14026 206527 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=भारत<br />(Bhārat)|miono=Indie|fana=Flag of India.svg|miono-genitiw=Indii|herb=Emblem of India.svg|mòtto=सत्यमेव जयते<br>(Jeno prôwda zwëcãża)|na karce=India_(orthographic_projection).svg|jãzëk=Hindi|stolëca=Nowé Delhi|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=3.287.590|procent-wòdë=9,56|rok=2025|lëdztwò=1 463 865 525|dëtk=rupia|kòd dëtka=INR|czasowô cona=5:30|swiãto=15 zélnika|himn=Jana Gana Mana <center>[[Òbrôzk:Jana Gana Mana instrumental.ogg]]</center>|kòd=IN|Internet=.in|telefón=+91|Prezydeńt=Draupadi Murmu|Premiéra=Narendra Modi|aùtowi kòd=IND}} '''Indie''' (hindi: ''भारत, Bhārat, pò [[Anielsczi jãzëk|anielskù]]: India'') to państwò w pôłniowi [[Azjô|Azji]], na Indijsczim półostrówie. * Stolëca: [[Nowé Delhi]] - kòl 0,312 mln lëdztwa * Inne wiôldżé garde: [[Mumbaj]] (przódë jakno Bómbôj) - 12,6 mln lëdztwa, [[Delhi]] (dôwnô stolëca.) - 10,4 mln, [[Kòlkôta]] (przódë jakno Kalkuta), [[Chennai]] (przódë jakno: Madras), [[Bangalore]], [[Hajdarabad]], [[Ahmadabad]], [[Kanpur]]. * wiéchrzëzna: 3.287.590 km² == Historiô == Indie to barzo stôrô cywilizacëjô. Pòwstała ok. 3300 p.n.e. w dolënie Indusu<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/history/indus-valley-civilization-begins-south-asia Indus Valley Civilization Begins in South Asia] EBSCO</ref>. Jej wôżnymi zwënégami sã kanalizacëjô, systema miar i wôg czy kòłowi transpòrt. Jãzëkã bëł Sanskrit Bëło też tam wiele religijów, nôstarszô je wedizm (pòtemù braminizm i hinduizm), Indie sã także tatczëznã [[Bùddizm|bùddizmu]], chtërën narodzëł sã w VI stalata p.n.e.<ref>[https://www.national-geographic.pl/historia/starozytne-indie-zycie-kultura-i-osiagniecia-w-starozytnych-indiach/#osiagniecia-starozytnych-indii Starożytne Indie – życie, kultura i osiągnięcia w starożytnych Indiach]</ref> W 320 p.n.e. indijscze garde-państwa òstały zjednóne pòd wòdzã Czandragupti z dinastëji Maurjów, chtërna stwòrzëła stolemne jimperium, zmòcnione pòtemù przez Aśokę. Rozkwit Indji miał mol za rzãdów dinastëji Gùptów (ok. 320–ok. 540) w jich czasach bëło rozszérzenié greńc państwa<ref>[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Guptowie;3908926.html Guptowie] Encyklopedia PWN</ref>. Jimperium ùstało jistniec z przëczëne nôjôzdu Hunów. VII-XII st miały mol nôjôzdi [[Islam|mùzułmónów]]. W 1526 pòwstało państwo wiôldżich Mogołów, chtërne w XIX stalata stało sã [[Wiôlgô Britanijô|britijskô]] kòloniã (Britijsczé Indie)<ref>[https://encyklopedia.interia.pl/geografia-nauki-pokrewne/panstwa/news-indie,nId,2018149 INDIE] Encyklopedia Interia</ref>. 15 zélnika 1947 Indie zwëskałë samòstójnotã<ref>[https://web.archive.org/web/20240525052556/https://education.nationalgeographic.org/resource/indias-independence/ India's Independence] National Geographic Education</ref>. 26 stëcznika Indie stały sã repùblikã<ref>[https://knowindia.india.gov.in/republic-day-celebration/republic-of-india.php Republic of India] Know India</ref> (do 1950 [[Przédnik kraju|przédnikã kraju]] bëł król britijsczi). == Demografiô == W 2025 Indie bëłë nôbarzi zalëdzônym krajem swiata. Lëdztwo je 1 463 865 525<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/india-population/ India Population] Worldometer</ref> mieszkańców, w tim: : 39% to Hindusë, 8% Telugòwie, 8% Bengalczëcë, 7% Marathowie, 7% Tamilowie, 5% Gùdzaratowie, 4% Kannadowie, 4% Keralczëcë (18% jinsze miészëznë). Nôwikszô religijô to [[hinduizm]], chtërnego w 2011 wëznawało 79.8%, na drëdzim molu [[islam]], zaòstałë [[chrzescëjaństwò]] 2.3%, sikhizm 1.7% a jinsze niesprecyzowône 2%<ref>[https://web.archive.org/web/20210318202107/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/india#people-and-society India] The World Factbook</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mojestrone.com/artykul/apel-premir-mdg-n2296945 {{Azjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] 1nvkvnzyo8uqlpbh9ew80q0k6w8s60d 0 1902 206901 204912 2026-07-10T21:54:30Z Terrus38 14026 206901 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Tablica przy pomniku Aleksandra Labudy i Jana Trepczyka w Stryszej Budzie.jpg|mały|Jan Trepczyk i [[Aleksander Labùda]] ([[Strëszô Bùda]])]] '''Jón Trepczik''' (ùr. 22 rujana [[1907]] w [[Strëszô Bùda|Strëszi Bùdze]] k. [[Mirochòwò|Mirochòwa]], ùm. 3 séwnika 1989 w [[Wejrowò|Wejrowie]]) – béł kaszëbsczim spòlëznowim dzejôrzã, ùtwórcą, pedagògã ë kòmpòzytorã. == Biografiô == Jón Trepczik pòchòdzył z gbùrsczi familii ze [[Strëszô Bùda|Strëszi Bùdë]] midzë [[Stajszéwò|Stajszéwã]] a [[Mirochòwò|Mirochòwã]] ([[Kartësczi kréz|kréz kartësczi]]), gdze przëszedł na swiat [[22 rujana]] [[1907]] rokù. Ùcził sã w seminarium dlô szkólnëch w [[Kòscérzëna|Kòscérzënie]], chtërné ùkùńcził w [[1926]] r. Zaczął robic jakno szkólny w [[Kartuzë|Kartuzach]], a pò krótczim czasu przeniósł sã do szkòłë w [[Miszewò|Miszewie]], gdze robił do [[1934]] r. Ju jakno młodi człowiek zajinteresowôł sã òn [[Kaszëbizna|kaszëbizną]], co stało sã òsoblëwie dzãka taczim lëdzóm jak [[Aleksander Majkòwsczi]] i [[Aleksander Labùda]]. W 1929 rokù doszło do stwòrzeniô [[Regionalné Zrzeszenié Kaszëbów|Regionalnégò Zrzeszeniô Kaszëbów]]<ref>Jan Trepczik (1958 - przepisóny przez Édmùnda Kamińsczégò), Pòzdrzatk na kaszëbiznã, rozwicé lëteraturë ë pòstulatë dlô Zrzeszeniégò Kaszëbsczégò, „Pomerania” 2019, nr 10, s. 36</ref>, a Trepczik przënôlégôł do karna załóżców ny òrganizacji. W [[1930]] r. òżenił sã z [[Aniela Rómpskô|Anielą Rómpską]], chtërna bëła sostrą jednégò z nôbarżi znónëch ùtwórców i dzejôrzów z karna [[Zrzeszińcë|Zrzeszińców]] [[Jan Rómpsczi|Jana Rómpsczégò]]. W [[1930]] r. Trepczik zadebiutowôł w gdińsczi [[Chëcz Kaszëbskô|Chëczë Kaszëbsczi]] wëjimkã òpòwiôdaniégò pòd titlã ''Na szlachù zbrodnié''. Jakno pòeta pierszi rôz òbjawił sã w [[1931]] r. w [[Gryf (cządnik)|Gryfie]]. Pisôł do wëchôdający w trzëdzestëch latach uszłégò stalata [[Zrzesz Kaszëbskô|Zrzeszë Kaszëbsczi]]. Równak czas, w jaczim przëszło żëc i twòrzëc Trepczikòwi, nie béł za baro żëczny kaszëbsczémù dzejaniémù. Midzëwòjnowé przédnictwò [[Pòlskô|Pòlsczi]] nie bëło za baro żëczné temù, żebë [[kaszëbizna]] mògła sã richtich rozkòscérzac. Òsoblëwie doswiôdczëlë tegò lëdze, co przënôlégelë do karna [[Zrzeszińcë|Zrzeszińców]]. Baro pòdsztrëchiwelë òni midzë jinszima apartnotã kaszëbsczi òbéńdë i [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]], jaczi, na przék wëstãpùjącym tej pòzdrzatkóm, mielë nié za jedną z pòlsczich gwarów, le za apartny słowiańsczi jãzëk. Prawie to pòdsztrëchiwanié kaszëbsczi apartnotë sprawiło, że pòlsczé przédnictwò, tak przedwòjnowé, jak téż pózniészé pòwòjnowé, pòsądzywało tej sej [[Kaszëbi|Kaszëbów]], a òsoblëwie prawie [[Zrzeszińcë|Zrzeszińców]] ò [[Separatizma|separatizmã]], czëlë dzejanié, jaczégò célã miało bëc òddzelenié [[Kaszëbë|Kaszëb]] òd pòlsczégò państwa. Trepczik w [[1934]] r. przeniosłi òstôł do szkòłë w [[Rogòznô|Rogòznie]], leżącym w òbéńdze [[Wiôlgòpòlskô|Wiôlgòpòlsczi]]. Òb czas bëtnoscë w [[Wiôlgòpòlskô|Wiôlgòpòlsce]] w [[1935]] r. wëdóny òstôł jeden z bëlnëch dokôzów Jana Trepczika. Béł to ''Kaszebskji pjesnjôk. Dzél I'', w chtërnym Trepczik pòkôzôł sã nié leno jakno lëteracczi ùtwórca, ale téż kòmpòzytor twòrzący melodie do tekstów [[Aleksander Labùda|A. Labùdë]], [[Jan Rómpsczi|J. Rómpsczégò]] i swòjëch gwôsnëch. Pò robòce w [[Rogòznô|Rogòznie]] jaż do wëbùchù [[Drëgô swiatowô wòjna|drëdżi swiatowi wòjnë]] Trepczik robił w [[Tłukawë|Tłukawach]]. W [[séwnik]]ù [[1939]] r. Méster Jan przebiwôł w [[Tłukawë|Tłukawach]], pò czim w [[1940]] rokù wrócył na [[Kaszëbë]]. Tam zaczął robic jakno kasjéra w ùrzãdze gminë w [[Sjónowò|Swiónowie]]. W [[1943]] r. òstôł wcelony do niemiecczégò wòjska, w [[Italskô|Italsce]] przed do partizancczi z jaczi przeszed zôs do armii [[Władysław Anders|generała Andersa]]. Do kraju wrócył w [[1946]] r. i nalôzł so robòtã w Spòdleczny Szkòle nr 4 w [[Wejrowò|Wejrowie]], w chtërny robił jaż do [[Emeritura|emeriturë]], na jaką przeszedł w [[1967]] r. Krótkò pò wòjnie związôł sã téż z òdrodzoną „[[Zrzesz Kaszëbskô|Zrzeszą Kaszëbską]]”, chtërna wëchôda w latach [[1945]]-[[1947|47]]. W nôcãższim cządze, czej pò lëkwidacji òdrodzony „[[Zrzesz Kaszëbskô|Zrzeszë]]”, a przed ùtwòrzenim [[Kaszëbsczé Zrzeszenié|Kaszëbsczégò Zrzeszeniégò]], [[Kaszëbi]] ni mielë swòji òrganizacji, co bë reprezentowa jich jinteresë ë mia bë starã ò [[Kaszëbizna|kaszëbiznã]], wejrowsczi dodóm Jana Trepczika béł môlã, gdze schôdelë sã lëdze dzejający na kaszëbsczim gónie. Na òperacjowi rozmòwie z nim fónkcjonariuszowie Ùrzãdu do sprawów Pùblicznégò Bezpiekù (ÙdsPB) mielë zdebło nôdzeje, że mòże ùdô sã gò zachãcëc do wespółdzejaniô. Pò drëdżim zetkanim z nim stało sã równak dlô ùbówców czësto gwësné, że ùdostanié gò na jich stronã nie je mòżlëwé. Trepczik nie zrobił tegò, co chcelë òd niegò jegò rozpòwiôdôcze z ÙdsPB, ale òbstojéwôł na swòjim, a òkróm tegò nie tacył przed nima, że nie widzy mù sã sytuacjô Kaszëbów i kaszëbiznë w Lëdowi Pòlsce – je ò tim napisóné we Warszawie [[29 zélnika]] 1955 r. Jiné je pismiono napisóné rãczno i przeniosłë przez niegò na zéńdzenié z fónkcjonariuszama ùrzãdu do sprawów pùblicznégò bezpiekù w 1955 r. Jesz niglë gò napisôł, mùszôł ju rôz bëc na ÙB, gdze pitóny béł midzë jinszima ò swòje dzejanié przed wòjną, òb czas ni, a téż pò ni. Miôł gadac, co wié ò dzejarzach kaszëbsczich, chtërnëch znaje, a téż napisac dlô ùbòwców wszëtkò, co wié ò kaszëbsczim separatizmie, ò dzejanim przedwòjnowi ë pòwòjnowi [[Zrzesz Kaszëbskô|„Zrzeszë Kaszëbsczi”]], ò znónëch kaszëbsczich dzejarzach i ò tim, jaczi je jegò pòzdrzatk na òglowé ùregùlowanié kaszëbsczi sprawë. W [[1956]] rokù nalôzł sã Méster Jón midzë załóżcama [[Kaszëbsczé Zrzeszenié|Kaszëbsczégò Zrzeszeniégò]], chtërnégò wejrowsczim partã pózni czerowôł. Béł midzë jinyma baro aktiwnym dzejôrzã mùzyczny rësznotë. Zajimôł sã prowadzenim chùrów a òkróm te mòże rzec, że razã ze swòją drëgą białką, [[Léòkadia Trepczik|Léòkadią (przódë Czaja)]] twòrził môłé spiéwòwé karno<ref>Mamuszka, F.: Wejherowo i Ziemia Wejherowska : przewodnik. Gdańsk : Wydaw. Morskie, 1969, s. 45 (pòlsczi)</ref>, chtërné wëstãpòwało na różnëch zéńdzeniach ë rozegracjach. W [[1959]] rokù dwa zestawë jegò spiéwków òstałë wëdóné przez [[Karno Sztudérów Kaszëbów Ormuzd]]. W arkùszach nëch pierszi rôz òsta zamieszczónô m.jin. pòpùlarnô piesniô „[[Zemia Rodnô]]”, ùznôwónô dzysô przez wiele Kaszëbów za nôrodny kaszëbsczi himn. W pózniészich latach wëszłë jesz: ''Rodnô zemia'' ([[1974]]), ''Moja chëcz'' ([[1978]]) ë ''Lecë choranko'' ([[1980]], [[1997]]). Do artisticzny spôdkòwiznë Trepczika przënôlégają téż òbrôzë ë céchùnczi. Trepczik przënôlégô do karna lëdzy, co jakno pierszi òstelë – w [[1967]] rokù – wëprzédniony przëznôwónym przez [[Karno Sztudérów „Pòmòraniô”]] [[Medal Stolema|Medalã Stolema]]<ref>[[Wòjcech Czedrowsczi|Wojciech Jankie]], ''Stolemowcy'', „Biuletyn Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego” 1967 nr 2, s. 13.</ref>. W kùńcowim dzélu jegò żëcégò wëszłë trzë tomiczi jegò kaszëbsczich wiérztów, z chtërnëch wëzérô miłota do domôcëznë<ref>[http://books.google.de/books?ei=Zc5xT5bRMNPT4QTY7ISfDw&hl=pl&id=CsMYAAAAMAAJ&dq=drze%C5%BCd%C5%BCon&q=trepczyk#search_anchor Współczesna literatura kaszubska 1945 - 1980, ISBN 8320537495]</ref>, kaszëbsczi mòwë, zemi ë jich dłudżich dzejów. W [[1970]] rokù ùkôza sã ''Moja stegna'', a w [[1977]] r. ''Odecknienié''. Specjalnie dlô dzecy ùrëchtowôł òn zbiérk kaszëbsczich wiérztów wëdóny w [[1975]] r. pòd titlã ''Ukłôdk dlô dzôtk''. A w [[1979]] rokù òstôł nôleżnikã [[Związek Literatów Polskich|Związku Literatów Polskich]]. Jegò wiérzta "Kaszëbskô mòwa" bëła dolmaczony na: [[Biôłorusczi jãzëk|biôłorusczi]], bretońsczi, miemiecczi i [[Sloweńsczi jãzëk|sloweńsczi]]. [[Òbrôzk:Grób Jana Trepczyka.jpg|mały|]] Jón Trepczik ùmôrł [[3 séwnika]] [[1989]] r. w [[Wejrowò|Wejrowie]], gdze pòchòwóny òstôł na smãtôrzu w [[Wejrowò Smiechòwò|Smiechòwie]]. Jeden z brzadów jego robòtë na rënkù ùkôzôł sã ju pò jegò smiercë – dwatomòwi ''Słownik polsko-kaszubski'', wëdóny w [[1994]] rokù. Robòta nad nim zaja autorowi dłudżé lata, a zacza sã òna ju w latach szescdzesątëch ùszłégò stalata. Nôùkòwò przërëchtowôł gò do wëdaniô [[Jerzi Tréder|prof. Jerzi Tréder]]. Spòdlecznô Szkòła w [[Miszewò|Miszewie]] nosy dzysô miono prawie Jana Trepczika. Dzejającé w [[Wejrowò|Wejrowie]] [[Towarzystwo Śpiewacze im. Jana Trepczyka|Towarzystwo Śpiewacze]] nosy téż jegò miono. == Ùsôdztwò (wëjimk) == * ''Mòja stegna'', [[Gduńsk]] [[1970]] * ''Rodnô zemia'', [[Gduńsk]] [[1974]] * ''Ùkłôdk dlô dzôtk'', [[Gduńsk]] [[1975]] * ''Òdecknienié'', [[Gduńsk]] [[1977]][https://lccn.loc.gov/84209259] * ''Mòja chëcz'', [[Gduńsk]] [[1978]] * ''Słownik polsko-kaszubski'', [[Gduńsk]] [[1994]] (wëd. ju pò smiercë) * ''Lecë chòrankò. Pieśni kaszubskie'', [[Wejrowò]] [[1980]], (2. wëd. ùfùlowóné [[1997]]) == Òbaczë téż == * [[Léòkadia Trepczik]] * [[Aleksander Labùda]] * [[Medal Stolema]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, [[Jerzi Tréder|J. Tréder]]: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, Gduńsk 1999. * K. Kleina, C. Obracht-Prondzyński (red.): Społeczność kaszubska w procesie przemian : kultura, tożsamość, język. Kancelaria Senatu, 2012. * F. Lorentz, A. Fischer, T. Lehr-Spławiński: Kaszubi : kultura ludowa i język. Toruń : Wydaw. Instytutu Bałtyckiego ; Warszawa : Skł. gł. Kasa im. Mianowskiego - Instytut Popierania Nauki, 1934, s. 132. * [[Ferdinand Neureiter|F. Neureiter]]: Historia literatury kaszubskiej : próba zarysu, przełożyła Maria Boduszyńska-Borowikowa ; wstępem opatrzył Tadeusz Bolduan, Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, Oddział Miejski, 1982, ISBN 8300002561 [http://books.google.de/books?ei=kDMAUdmvDsjZswbWjoCADA&hl=pl&id=VkdIAAAAIAAJ&dq=Neureiter&q=trepczyk#search_anchor] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|oxM8PWqh2_Q|Zemia rodnô – Nôrodny Himn Kaszëbów}} * https://www.youtube.com/@kaszubywpiesniartystycznej8059/videos * [https://web.archive.org/web/20170223192011/http://www.zk-p.org/files/1704Trepczyk_slownik.pdf 1704Trepczyk_slownik.pdf] * [http://scholar.google.com/scholar?q=J+Trepczyk&btnG=&hl=pl&lr=lang_pl&as_sdt=0 scholar.google] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Trepczik Jan}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi szkólni]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi tołmôcze]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] qmav3nwmk2jhr5225uv0vkygwknwgre 0 1959 206768 196419 2026-07-10T14:35:37Z Iketsi 3254 ijô→iô 206768 wikitext text/x-wiki '''Ùczba''' je całownotą ùsystematizowóny, lëdzczi wiedzbë, jakô mòże bëc wielerazowò empiriczno (dokôzama) werifikòwónô. Słowò "ùczba" mòże òznôczac téż òglową spòlëznã ùczałich ôs metodë, jaczima sã òni pòsługòwają przë dochôdanim do wiedzbë. Wedle przibioru badérowaniô nôczãscy wëapartniwóné je 5 wietwów ùczbë: * [[dokładnô ùczba|dokładné ùczbë]] ([[matematika]], [[logika]], ëtd.) * [[nôtérnô ùczba|nôtërné ùczbë]] ([[biologiô]], [[chemiô]], [[geògrafiô]], ëtd.) * [[hùmanistnô ùczba|hùmanistné ùczbë]] ([[lingwistika]], [[historiô]], ëtd.) * [[spòlëznowô ùczba|spòlëznowé ùczbë]] ([[ekònomiô]], [[psychòlogiô]], ëtd.) * ùżiwóné (abò: stosowóné) ùczbë ([[infòrmatika]], [[medicëna]], ëtd.) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ùczba| ]] c5euh91aun9gyrgsfwtmwv4khzb2ws2 0 1961 206755 198717 2026-07-10T14:15:24Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Astronomijô]] to [[Category:Astronomiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206755 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=260 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+ <big><big>'''Zemia'''</big></big> |- ! align="center" bgcolor="#000000" colspan="2" | [[Òbrôzk:Meteosat-12-fci-march-equinox-2025-noon.jpg|frameless|Zemia]] |- ! bgcolor="#c0c0ff" colspan="2" | Charakteristika [[òrbita|òrbitë]] (J2000) |- ! align="left" | Strzédnô dôlëzna<br /> òd Słuńca | 149&nbsp;597&nbsp;887&nbsp;[[kilométer|km]]<br />(1,00000011 [[Astronomòwô pòjedincznosc|AU]]) |- ! align="left" | [[Òkrąg|Òkrãżé]] òrbitë | 0,940×10⁹km<br />(6,283&nbsp;AU) |- ! align="left" | [[Ekscentricznota (fizyka)|Mimòsród]] | 0,01671022 |- ! align="left" | [[Peryhelium]] | 147&nbsp;098&nbsp;074&nbsp;km<br />(0,9832899&nbsp;AU) |- ! align="left" | [[Aphelium]] | 152&nbsp;097&nbsp;701&nbsp;km<br />(1,0167103&nbsp;AU) |- ! align="left" | [[Gwiôzdowi rok]] | 365,25696&nbsp;[[dzéń|dniów]]<br />(1,0000191&nbsp;[[Rok|lat]]) |- ! align="left" | [[Synodicznô òbiega]] | nié dotikô |- ! align="left" | Strzédnô chùtkòsc<br /> òrbitalnô | 29,783&nbsp;km/[[sekùnda|s]] |- ! align="left" | [[Nôwikszosc|Nôwikszô]] [[chùtkòsc]] | 30,287&nbsp;km/s |- ! align="left" | [[Nômiészëzna|Nômiészô]] chùtkòsc | 29,291&nbsp;km/s |- ! align="left" | Ùchëłosc òrbitë<br /> ùprocëmnienim [[ekliptika|eklipticzi]] | 0,00005[[grad|°]]<br />(7,25° ùprocëmnienim <br />[[ekwator]]a [[Słuńce|słuńcowégò]]) |- ! align="left" | [[Satelita|Nôtëralny satelita]] | 1 ([[Miesądz]]),<br /> Òbaczë téż<br /> [[3753 Cruithne]] |- ! bgcolor="#c0c0ff" colspan="2" | Charakteristika fizycznô |- ! align="left" | Przemiara ekwatorowô | 12&nbsp;756,270&nbsp;km |- !align="left" | Przemiara [[Geografòwi biegun|biegunowô]] | 12&nbsp;713,500&nbsp;km |- !align="left" | Strzédnô przemiara | 12&nbsp;745,591&nbsp;km |- !align="left" | Splëszczenié | 0,003352861 |- ! align="left" | Strzédny òkrąg | 40&nbsp;041,455&nbsp;km |- ! align="left" | [[Wiéchrzëzna]] | 510&nbsp;065&nbsp;284,702&nbsp;[[kwadratowi kilométer|km²]] |- ! align="left" | [[Zabérnosc (matematika)|Zabérnosc]] | 1,0832×10¹²&nbsp;[[kùbikòwi kilométer|km³]] |- ! align="left" | [[Masa (fizyka)|Masa]] | 5,9736×10²⁴&nbsp;kg |- ! align="left" | [[Gãscëzna]] | 5,515&nbsp;[[gram|g]]/[[kùbikòwi centiméter|cm³]] |- ! align="left" | [[Zemsczé przërëchlanié|Zemsczé<br /> przërëchlanié]]<br /> na ekwatorze | 9,780&nbsp;m/s² [http://ssd.jpl.nasa.gov/phys_props_planets.html 1]<br />(0,99732&nbsp;[[Zemsczé przërëchlanié|g]]) |- ! align="left" | [[Chùtkòsc ùcékù]] | 11,186&nbsp;km/s |- ! align="left"| Liniowcowô chùtkòsc na ekwatorze | 1674,38&nbsp;km/h<br /> |- ! align="left"| [[Kòłowô chùtkòsc]] | 15[[grad|°]]/[[gòdzëna|h]] (0,2618&nbsp;[[radian|rad]]/[[sekùnda|s]]) |- ! align="left" | Ùchëłosc ekwatora<br /> ùprocëmnienim<br /> plaskatoscë òrbiti | [[Grad (kąt)|23,439281°]] |- ! align="left" | [[Deklinacëjô (astronomijô)|Deklinacëjô]] | 90° |- ! align="left" | [[Albedo]] | 0,367 |- ! align="left" | [[Temperatura]]<br /> wiéchrzëznë | {| cellspacing="0" cellpadding="2" align ="center" border="0" width="100%" style="background: #f9f9f9;" |- ! [[Nômiészëzna|min.]] ! [[Strzédnosc|strzéd.]] ! [[Nôwikszosc|maks.]] |- align ="center" | 185&nbsp;[[kelwin|K]] | 287&nbsp;K | 331&nbsp;K |} |- ! align="left" | [[Astronomòwé cësnienié|Astronomòwé<br />cësnienié]]<br /> na wiéchrzéznie | 100 [[kilo|k]][[Paskal|Pa]] |- ! bgcolor="#c0c0ff" colspan="2" | Skłôd [[wiodrowina|wiodrowinë]] |- | [[Tãcheń]] || 78,1% |- | [[Krziseń]] || 20,9% |- | [[Argon]] || 0,9% |- | [[Ditlenk wãgla]]<br /> [[Wòdnô ropa]] | Niewiôlgô pakôza, kòl 0,1% |} '''Zemia''' (symbòl: [[Òbrôzk:Earth symbol (fixed width).svg|16px|🜨]]) je trzecą pòsobicą (rechùjącë òd [[Słuńce|Słuńca]]), a piątą wedle wielgòscë planétą w [[Słuńcowi Ùstôw|Słuńcowim Ùstawie]]. Wedle ùczałich Zemia ùfòrmòwa sã kòl 4,57 miljarda lat nazôd, a krótkò pò tim ùfòrmòwôł sã ji jedurny [[nôtëralny satelita]] - [[Miesądz]]. Wkòł Zemi, òkróm Miesądza, krążą jesz dwa [[Miesądze Kordylewsczégò|pichòwé miesądze]] ([[miesądze Kordylewsczégò]]) i wiele [[sztëczny satelita|sztëcznëch satelitów]]. Zemia mô pasowną masã i grawitacjã dlô ùtrzëmaniô wiodrowinë, chtërnô téż chróni przed szkódnym [[ùltrafioletowé parminienié|ùltrafioletowim parminienim]] i téż [[magnétowé pòle]] chróniącé przed [[słuńcowi wiater|słuńcowim wiatrã]]. * Całownô wiéchrzëzna: 510,071 miljónów km² * Lądowô wiéchrzëzna: 148,94 miljónów km² (29,2% całowni wéchrzëznë) * Wòdnô wiéchrzëzna: 361,132 miljónów km² (70,8% całowni wéchrzëznë) == Geògrafiô Zemi == '''[[Òcean|Òceanë]]:''' * [[Spòkójny Òcean]] (Pacyfik, Wiôldżi Òcean) * [[Atlantëcczi Òcean]] (Atlantyk) * [[Jindijsczi Òcean]] * [[Nordowi Òcean]] (Arktikòwi Òcean) - przez niechtërnych je ùznóny jakno czwiôrti òcean, a jinszi znają blós trzë òceanë a nen zwą Artkikòwim Mòrzã abò Lodzanim Mòrzã. * [[Pôłniowi Òcean]] (mòże téż bëc ùznóny jakno dzél Òceanów: Atlantëcczégò, Spòkójnégò i Jindijsczégò). === [[Kòntinent|Kòntinentë]] === * [[Afrika]] * [[Pôłniowô Amerika]] * [[Nordowô Amerika]] * [[Antarktida]] * [[Aùstralëjô (kòntinent)|Aùstraliô]] i [[Òceaniô]] * [[Azëjô|Azjô]] * [[Eùropa]] === Nôwikszé [[Òceanowi rów|òceanowé rowë]] === * [[Mariańsczi Rów]] – 11&nbsp;022 m * [[Rów Tonga]] – 10&nbsp;882 m * [[Rów Kùrilskò-Kamczacczi]] – 10&nbsp;542 m * [[Filipińsczi Rów]] – 10&nbsp;497 m * [[Rów Kermadec]] – 10&nbsp;047 m * [[Rów Izu-Ogasawara]] (przóde: Bònin) – 9810 m === Nôwikszé [[Réga gór|rédżi gór]] === * [[Himalaje]] – 8848 m; dł. 2500&nbsp;km * [[Karakòrum]] – 8611 m; dł. 800&nbsp;km * [[Hindukùsz]] – 7690 m; dł. 800&nbsp;km * [[Tien-szan]] – 7439 m; dł. 2500&nbsp;km * [[Andë]] – 6960 m; dł. 9000&nbsp;km * [[Kòrdilierë]] – 6194 m; dł. 8000&nbsp;km * [[Kaùkaz (réga gór)|Kaùkaz]] – 5642 m; dł. 1100&nbsp;km * [[Górë Ellswòrtha]] – 5140 m; dł. 900&nbsp;km * [[Alpë]] – 4807 m; dł. 1200&nbsp;km * [[Atlas (górë)|Atlas]] – 4165 m; dł. 2200&nbsp;km == Òbaczë téż == * [[Miesądz]] * [[Słuńce]] * [[Wenus]] * [[Mars]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.nineplanets.pl/earth.html Nineplanets.pl - Zemia] {{Słuńcowi Ùstôw|kol=#c0c0ff}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Astronomiô|Zemia]] [[Kategòrëjô:Zemia| ]] tw8t2baioq8dt6jk64nykwp0837jun7 0 1962 206752 206225 2026-07-10T14:15:24Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Astronomijô]] to [[Category:Astronomiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206752 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Universum.jpg|mały|Universum - C. Flammarion, Woodcut, Pariz 1888, Farwòwanié : Heikenwaelder Hugo, Widen 1998]] '''Wszechswiat''', zwóny téż Kòsmòsã, w òglowim rozmienim òznaczô wszëtkò co nas òkrãżô, całą [[materëjô|materiã]] i [[energijô|energiã]]. W pierszi pòłowie XX-gò stolatégò dlô wikszoscë ùczałich termin "Wszechswiat" ({{jãz.|la}} ''universum'', {{jãz.|en}} ''universe'') òznaczôł całé [[continuum]] [[rëmòczas]]u w jaczim jistniejemë, razã z całą energiją i materëją w nim zamkłą. Próbë zrozmieniégò Wszechswiata w tim znaczënkù dokònuje sã w [[kòsmòlogijô|kòsmòlogiji]], ùczbie jakô pòwsta ze sparłãczeniô [[fizyka|fizyczi]] z [[astronomijô|astronomiją]]. W drëdżi pòłowie XX-gò stolatégò miół plac pòdzélënk kòsmòlogiji na òbserwacëjną (zwóną téż fizyczną) i teòreticzną. Òbserwacëjny kòsmòlogòwie są dbë, że nie je mòżlëwé badérowanié całégò continuum rëmòczasu. Teòreticzny kòsmòlogòwie zato mają nôdzejã duńc do pòznaniégò cawnotë rëmòczasu, mimò wiôldżi grãdoscë z zachòwanim empiricznëch ògrańczeniów w taczich rozważaniach. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Astronomiô]] 48cgwacktu69reobd3gi3km9zda3rom 0 2403 206737 198731 2026-07-10T14:15:19Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Astronomijô]] to [[Category:Astronomiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206737 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Universum.jpg|mały|Universum - C. Flammarion, Woodcut, Pariz 1888, Farwòwanié : Heikenwaelder Hugo, Widen 1998]] '''Astronomijô''' je ùczbą jakô zajimô sã òbserwacëją ë wëjasnianim zjawiszczów bùten [[Zemia|Zemi]] ë ji [[wiodrowina|wiodrowinë]]. Astronomijô badérëje pòchòdzënk, ewolucëjã, chemiczné ë fizyczné swòjiznë òbiektów jaczé mògą bëc òbserwòwóné na niebie (ë są bùten wiodrowinë), ôs zrzeszoné z nima procesë. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Astronomiô]] h8erlzhan667q5cd20efvlzcssjs0ir 206757 206737 2026-07-10T14:15:59Z Iketsi 3254 kat. 206757 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Universum.jpg|mały|Universum - C. Flammarion, Woodcut, Pariz 1888, Farwòwanié : Heikenwaelder Hugo, Widen 1998]] '''Astronomijô''' je ùczbą jakô zajimô sã òbserwacëją ë wëjasnianim zjawiszczów bùten [[Zemia|Zemi]] ë ji [[wiodrowina|wiodrowinë]]. Astronomijô badérëje pòchòdzënk, ewolucëjã, chemiczné ë fizyczné swòjiznë òbiektów jaczé mògą bëc òbserwòwóné na niebie (ë są bùten wiodrowinë), ôs zrzeszoné z nima procesë. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Astronomiô| ]] b9de5gbvg3trwepu85w42uusnwbvvhc 206758 206757 2026-07-10T14:16:12Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Astronomijô]] do [[Astronomiô]]: ijô→iô 206757 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Universum.jpg|mały|Universum - C. Flammarion, Woodcut, Pariz 1888, Farwòwanié : Heikenwaelder Hugo, Widen 1998]] '''Astronomijô''' je ùczbą jakô zajimô sã òbserwacëją ë wëjasnianim zjawiszczów bùten [[Zemia|Zemi]] ë ji [[wiodrowina|wiodrowinë]]. Astronomijô badérëje pòchòdzënk, ewolucëjã, chemiczné ë fizyczné swòjiznë òbiektów jaczé mògą bëc òbserwòwóné na niebie (ë są bùten wiodrowinë), ôs zrzeszoné z nima procesë. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Astronomiô| ]] b9de5gbvg3trwepu85w42uusnwbvvhc 206760 206758 2026-07-10T14:17:32Z Iketsi 3254 ijô→iô 206760 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Universum.jpg|mały|Universum - C. Flammarion, Woodcut, Pariz 1888, Farwòwanié : Heikenwaelder Hugo, Widen 1998]] '''Astronomiô''' abò '''Astronomijô''' je ùczbą jakô zajimô sã òbserwacëją ë wëjasnianim zjawiszczów bùten [[Zemia|Zemi]] ë ji [[wiodrowina|wiodrowinë]]. Astronomiô badérëje pòchòdzënk, ewolucëjã, chemiczné ë fizyczné swòjiznë òbiektów jaczé mògą bëc òbserwòwóné na niebie (ë są bùten wiodrowinë), ôs zrzeszoné z nima procesë. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Astronomiô| ]] q9ip9dpviq9k4ffd3h9pknsgln4uk0y 0 2406 206715 198726 2026-07-10T14:12:11Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Chemijô]] to [[Category:Chemiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206715 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Chemicals in flasks.jpg|mały]] '''Chemijô''' je ùczbą ò sztrukturze [[materëjô|materëji]]. Chemijô badéreje m.jn. prawa wedle jaczich [[atom|atomë]] wiążą sã w [[pierwińce]] ë [[chemiczné związczi]] ôs przemianë jednëch związków w jińszé w procesach [[chemiczné reakcëje|chemicznëch reakcëjów]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Chemijô|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Chemiô| ]] 6vgge1ofyswv4ncsimun22vhax2jnf2 206729 206715 2026-07-10T14:13:07Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Chemijô]] do [[Chemiô]]: iô 206715 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Chemicals in flasks.jpg|mały]] '''Chemijô''' je ùczbą ò sztrukturze [[materëjô|materëji]]. Chemijô badéreje m.jn. prawa wedle jaczich [[atom|atomë]] wiążą sã w [[pierwińce]] ë [[chemiczné związczi]] ôs przemianë jednëch związków w jińszé w procesach [[chemiczné reakcëje|chemicznëch reakcëjów]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Chemijô|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Chemiô| ]] 6vgge1ofyswv4ncsimun22vhax2jnf2 206731 206729 2026-07-10T14:13:58Z Iketsi 3254 ijô→iô 206731 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Chemicals in flasks.jpg|mały|]] '''Chemiô''' abò '''Chemijô''' je ùczbą ò sztrukturze [[materëjô|materëji]]. Chemiô badéreje m.jn. prawa wedle jaczich [[atom|atomë]] wiążą sã w [[pierwińce]] ë [[chemiczné związczi]] ôs przemianë jednëch związków w jińszé w procesach [[chemiczné reakcëje|chemicznëch reakcëjów]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Chemiô|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Chemiô| ]] srq69vkgu39zf6oxg5fraaoyp30toa2 0 2407 206646 198730 2026-07-10T14:04:52Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Biologijô]] to [[Category:Biologiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206646 wikitext text/x-wiki '''Biologijô''' je ùczbą ò [[żëcé|żëcym]]. Zajimô sã swòjiznama, pòwstôwanim ë zachòwanim sã òrganizmów, badérëje téż relacëje midzë [[ôrt]]ama. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Gamma phage.png|Wirus - Gamma phage Òbrôzk:Gemmatimonas aurantiaca.jpg|Bakterie - ''Gemmatimonas aurantiaca'' (- = 1 mikrométer) Òbrôzk:Halobacteria.jpg|Archaea - Halobakterio Òbrôzk:Fucus serratus2.jpg|Stramenopila/Chromista - ''Fucus serratus'' Òbrôzk:Morchella esculenta 08.jpg|Grzib (''Fungi'') - ''Morchella esculenta'' Òbrôzk:Zboże.jpg|Roscëna (''Planta'') - Pszéńca ''Triticum aestivum'' Òbrôzk:Karwieńskie Błoto Drugie - Horse 02.jpg|Zwiérz - [[Domôcy kóń]] </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20140419052645/http://oke.wroc.pl/images/library/File/pdfy/InfGim/Informator_G1_kaszubski.pdf] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Biologiô| ]] jyn0943fndhmf6qhjno2zbxn60raeri 206774 206646 2026-07-10T14:39:29Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Biologijô]] do [[Biologiô]]: ijô→iô 206646 wikitext text/x-wiki '''Biologijô''' je ùczbą ò [[żëcé|żëcym]]. Zajimô sã swòjiznama, pòwstôwanim ë zachòwanim sã òrganizmów, badérëje téż relacëje midzë [[ôrt]]ama. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Gamma phage.png|Wirus - Gamma phage Òbrôzk:Gemmatimonas aurantiaca.jpg|Bakterie - ''Gemmatimonas aurantiaca'' (- = 1 mikrométer) Òbrôzk:Halobacteria.jpg|Archaea - Halobakterio Òbrôzk:Fucus serratus2.jpg|Stramenopila/Chromista - ''Fucus serratus'' Òbrôzk:Morchella esculenta 08.jpg|Grzib (''Fungi'') - ''Morchella esculenta'' Òbrôzk:Zboże.jpg|Roscëna (''Planta'') - Pszéńca ''Triticum aestivum'' Òbrôzk:Karwieńskie Błoto Drugie - Horse 02.jpg|Zwiérz - [[Domôcy kóń]] </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20140419052645/http://oke.wroc.pl/images/library/File/pdfy/InfGim/Informator_G1_kaszubski.pdf] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Biologiô| ]] jyn0943fndhmf6qhjno2zbxn60raeri 206776 206774 2026-07-10T14:51:54Z Iketsi 3254 <ref> 206776 wikitext text/x-wiki '''Biologiô'''<ref>{{sloworz.org|18549|21029}}</ref> abò '''Biologijô''' je ùczbą ò [[żëcé|żëcym]]. Zajimô sã swòjiznama, pòwstôwanim ë zachòwanim sã òrganizmów, badérëje téż relacëje midzë [[ôrt]]ama. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Gamma phage.png|Wirus - Gamma phage Òbrôzk:Gemmatimonas aurantiaca.jpg|Bakterie - ''Gemmatimonas aurantiaca'' (- = 1 mikrométer) Òbrôzk:Halobacteria.jpg|Archaea - Halobakterio Òbrôzk:Fucus serratus2.jpg|Stramenopila/Chromista - ''Fucus serratus'' Òbrôzk:Morchella esculenta 08.jpg|Grzib (''Fungi'') - ''Morchella esculenta'' Òbrôzk:Zboże.jpg|Roscëna (''Planta'') - Pszéńca ''Triticum aestivum'' Òbrôzk:Karwieńskie Błoto Drugie - Horse 02.jpg|Zwiérz - [[Domôcy kóń]] </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20140419052645/http://oke.wroc.pl/images/library/File/pdfy/InfGim/Informator_G1_kaszubski.pdf] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Biologiô| ]] rvh7fhoxn1ec17t16ocdoumg0lizjqv 14 2416 206635 159500 2026-07-10T14:04:36Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Kategòrëjô:Biologijô]] do [[Kategòrëjô:Biologiô]]: iô 159500 wikitext text/x-wiki [[Kategòrëjô:Nôtërné ùczbë]] on3avzsi5bezo8smg17a45bn2pb03n3 14 2418 206712 159502 2026-07-10T14:11:59Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Kategòrëjô:Chemijô]] do [[Kategòrëjô:Chemiô]]: iô 159502 wikitext text/x-wiki [[Kategòrëjô:Nôtërné ùczbë]] on3avzsi5bezo8smg17a45bn2pb03n3 14 2421 206732 161746 2026-07-10T14:15:04Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Kategòrëjô:Astronomijô]] do [[Kategòrëjô:Astronomiô]]: ijô→iô 161746 wikitext text/x-wiki [[Kategòrëjô:Ùczba]] 7fwa1ut8doo5g2kc9cdkb2bv7iwv6zl 0 2434 206762 206017 2026-07-10T14:32:32Z Iketsi 3254 Geògrafijô→Geògrafiô 206762 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Česká republika | miono = Czeskô Repùblika | miono-genitiw = Czesczi | fana = Flag of the Czech Republic.svg | herb = Coat of arms of the Czech Republic.svg | na karce = LocationCzechRepublic.png | mòtto = Pravda vítězí (Prôwda dobãdze)| jãzëk = czesczi | stolëca = Praga | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 78 866 | procent-wòdë = 2 | lëdztwò = 10 900 555 | rok = 2023 | dëtk = Czeskô króna | kòd dëtka = CZK | czasowô cona = +1 | swiãto = [[1 stëcznika]] [[1993]] | himn = Kde domov můj | kòd = CZ | Internet = .cz | telefón = 420 |Prezydeńt=Petr Pavel|Premiéra=Andrej Babiš }} '''Czeskô''' ('''Czeskô Repùblika''') ({{jãz.|cs}} ''Česko, Česká republika, ČR'') – państwã w [[Eùropa|Eùropie]], bez przistãpù do mòrza. Òd [[1918]] do [[1993]] béła w zrzeszë ze [[Słowackô|Słowacką]] w [[Czechosłowacji]]. Òd [[2004]] r. słëchô do [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùniji]]. Dzysdniowò, wedle [[kònstitucëjô|kònstitucëji]] Czesczi Repùbliczi w ji skłôd wchôdają trzë krôje: * [[Bòhemijô]] (Czechë, {{jãz.|cs}} ''Čechy'') * [[Mòrawskô]] ({{jãz.|cs}} ''Morava'') * [[Czesczi Sląsk]] ({{jãz.|cs}} ''České Slezsko'') Nen historëczny pòdzélënk je téż òdzdrzadlony w państwòwim herbù czesczi Repùbliczi, jaczi zamëkô w se czesczégò lwa ôs mòrawsczégò ë szląsczégò òrzła. W [[1920]] òstałë przëłączoné téż môłé dzéle [[Dólnô Aùstriô|Dólny Aùstrie]]. Stolecznym gardã Czesczi Repùbliczi je [[Praga]] ({{jãz.|cs}} Praha). Jinszima wôżnyma gardama są: [[Brno]], [[Ostrava]], [[Olomouc]], [[České Budějovice]], [[Plzeň]]. == Historëjô == Pòd kùńc IX stolatô Czeskô òsta zjednónô przez Przemyslidów. W 997 rokù prasczi biskùp [[Swiãti Wòjcech|Wòjcech]] zatrzimôł sã w gardze [[Gduńsk]]. Czesczi Królestwò miało wôżną rolã w òbéńdze òd czasu hùsycczich religijnëch wòjnów w XV stolatim a téż w trzëdzescëlatny wòjnie w XVII stolatim, chtërné zacht òsłabiłë państwò. W dalszim cządze dosta sã pòd cësk Habsbùrgów ë weszła w skłôd Aùstro-Madżarsczi. Pò ùpadniãcym aùstro-madżiarsczi mònarchji w [[1918]] rokù pòwstało państwò Czechów ë Słowôków - Czechosłowacjô. W [[1938]] rokù na spòdlim monachijsczégò ùkłôdu zajãté òstałe môle ''Sudetenlandu'' a Słowackô zwëskała wikszą samòrządzëznã, tedë miono państwa béło Czecho-Słowackô. W [[1939]] rokù Czeskô dostało sã pòd òkùpacëjã Trzecy Rzeszë, a Słowackô béło marionétkòwim państwã pòd ji kòntrolą. Pò II swiatowi wòjnie Czechosłowacjô dosta sã pòd cësk Sowiecczégò Związkù. W [[1968]] rokù wòjska Warszawsczégò Ùkłôdu dokònałe inwazji tegò państwa czim zakùńczëłë starë bë zliberalëzowac kòmùnisticzny system ("Socjalëzna z lëdzką twôrzą") ób czas prasczégò zymkù. W 1989 rokù Czechosłowacjô dosta nazôt wòlnotã ë zmieniła ùrządzené państwa òb czas "aksaméntni rewòlucëji". [[1 stëcznika]] [[1993]] rokù państwò to w mirny ôrt pòdzelone òsta na dwa samòstójne państwa Czeskô ë [[Słowackô]]. Czeskô Repùblika wstãpiła do [[NATO]] w [[1999]] rokù, a do Eùropejsczi Ùniji w [[2004]]. == Ùrządzenié państwa == Czeskô Repùblika je parlamentarną demokracëją. Ùstôwcowim ùrzãdã je dwajizbòwi parlament. Niższô jizba parlamentu - Zgromada Depùtowónëch ({{jãz.|cs}} ''Poslanecká sněmovna'') ma 200 parlamentorów wëbiérónëch na sztërëlatną kadencëjã. W jizbie wëższi - Senace ({{jãz.|cs}} ''Senát'') je 81 senatorów wëbierónëch na cząd 6 lat. Trzeci dzél senatorów je wëbiéróny co dwa lata. W przódkù państwa je prezydent kraju, chtëren je wëbiéróny przez parlament na piãc lat. Reprezentëje òn państwò na midzënôrodny arenie. Prezydent mô prawò òbsôdzac ë copac przédnika ministrów a téż nôleżników rządu, rozrzeszac Zgromadã Depùtowónëch, òbsôdzac sãdzów i nôleżników Czesczégò Nôrodnégò Bankù ({{jãz.|cs}} ''Česká národní banka''). Sprôwnym ùrzãdem je Rząd ({{jãz.|cs}} ''Vláda''). Nowi rząd mùszi przedstawic swoją programã przed Zgromadą Depùtowónëch i zwëskac dowiérny głos. == Ùrzãdny pòdzélënk == Czeskô Repùblika je pòdzélonô na 13 regionów ({{jãz.|cs}} ''kraj'') ë na wëdzélony gard Praga. Dzysdniowô ùrzãdny pòdzélënk jistnieje òd [[2000]] rokù. Sądë ë niechtërné ùrzãdë są równak zrechtowóné na pòspòdlim ùrzãdnégò pòdzélënkù z [[1960]] [[rok]]ù na 10 regionów, pòdzélonëch dali na krézë ({{jãz.|cs}} ''okres''). [[Òbrôzk:Czechy_Kraje.png|framed|center|Ùrzãdny pòdzélënk Czesczi Repùbliczi w czesczim jãzëkù]] == Geògrafiô == Czeskô Repùblika je państwã w [[Westrzédnô Eùropa|Westrzédny Eùropie]], bez przistãpù do mòrza. Òna greńczi na zôpadze z [[Miemieckô|Miemiecką]], na pôłnim z [[Aùstriô|Aùstrią]], òd pórénkù ze [[Słowackô|Słowacką]] ë na nordze z [[Pòlskô|Pòlską]]. === Wëdrzatk plónu === Wikszi dzél Czesczi Repùbliczi zajimùją wëszawno-górsczé môle Czesczégò Masywù. Je òn òbeszłi z trzech starn górami: Sudetama (''Śnieżka'' 1602 m n.r.m.), Rudawama (Klinovec 1244 m n.r.m.), Czesczim Lasã (1042 m n.p.m.), Bawarsczim Lasã ë Szumawą. Westrzédny dzél Czesczégò Masywù je zapadłoscą z dolëzną [[Laba|Labë]], a na pôłnim są wlëdżi Trzebòńskô ë Bùdzejowickô. Òd Karpatów Czesczi Masyw je òdaparniony na pòrénkù mòrawskò-sląskim pasmã òbniżeniów. == Lëdztwò == {| class="wikitable" style="font-size: 90%; float: right; margin: 0 0 1em 1em;" ! colspan="6" | Lëdztwò Czeskô <small> (CSU, Praga) </small> |- ! Rok !! Lëdztwò !! Zjinaka ! Rok !! Lëdztwò !! Zjinaka |- ! [[1857]] | 7 016 531 | - ! [[1930]] | 10 674 386 | 6,6% |- ! [[1869]] | 7 617 230 | 8,6% ! [[1950]] | 8 896 133 | -16,7% |- ! [[1880]] | 8 222 013 | 7,9% ! [[1961]] | 9 571 531 | 7,6% |- ! [[1890]] | 8 665 421 | 5,4% ! [[1970]] | 9 807 697 | 2,5% |- ! [[1900]] | 9 372 214 | 8,2% ! [[1980]] | 10 291 927 | 4,9% |- ! [[1910]] | 10 078 637 | 7,5% ! [[1991]] | 10 302 215 | 0,1% |- ! [[1921]] | 10 009 587 | -0,7% ! [[2001]] | 10 230 060 | -0,7% |} [[Òbrôzk:Czech Republic demo.png|mały|330px|Djagrama pòkôzujący dinamikã zjinak (w tësącach) lëdztwa Czesczi òd [[1993]] do [[2003]] rokù.]] Tam je òdnotowiwóné ùjimné zwëczajné przërôstanié lëdztwa: -0,08% (òd [[2003]]). Rozcëga sã strzédna długòta żëca, chtërna je 75 lat (òd 2003). === Gardë Czech === Gardë Czech, chtërne mają wiãcy jak 50&nbsp;000 lëdzy. [[Òbrôzk:Prague Charles Bridge View-02.jpg|mały|Praga]] [[Òbrôzk:Brno View from Spilberk 131.JPG|mały|Brno]] {| {{prettytable}} ! &nbsp;&nbsp; ! miasto ! liczba mieszkańców (2025) |- | align="center" | 1 ||align="center" | [[Praga]] || align="center" | 1 397 880 |- | align="center" | 2 ||align="center" | [[Brno]] || align="center" | 402 739 |- | align="center" | 3 ||align="center" | [[Òstrawa]] || align="center" | 283 187 |- | align="center" | 4 ||align="center" | [[Pilzno]] || align="center" | 187 928 |- | align="center" | 5 ||align="center" | [[Olomouc|Liberec]] || align="center" | 108 090 |- | align="center" | 6 ||align="center" | [[Liberec|Olomouc]] || align="center" | 103 063 |- | align="center" | 7 ||align="center" | [[Czesczé Bùdziejowice]] || align="center" | 97 231 |- | align="center" | 8 ||align="center"| [[Hradec Králové]] || align="center" | 94 311 |- | align="center" | 9 ||align="center" | [[Ústí nad Labem|Pardubice]] || align="center" | 92 319 |- | align="center" | 10 ||align="center"| [[Pardubice|Ústí nad Labem]] || align="center" | 90 866 |- | align="center" | 11 ||align="center" | [[Zlín]]|| align="center" | 74 684 |- | align="center" | 12 ||align="center" | [[Kladno]]|| align="center" | 69 664 |- | align="center" | 13 ||align="center" | [[Kladno|Havířov]] || align="center" | 68 674 |- | align="center" | 14 ||align="center" | [[Most (gard w Czechach)|Most]] || align="center" | 63 474 |- | align="center" | 15 ||align="center" | [[Opava]]|| align="center" | 55 109 |- | align="center" | 16 ||align="center" | [[Frýdek-Místek|Jihlava]] || align="center" | 54 624 |- | align="center" | 17 ||align="center" | [[Frýdek-Místek]]|| align="center" | 53 590 |- | align="center" | 18 ||align="center" | [[Teplice]]|| align="center" | 50 912 |- |} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.czech.cz Òficjalnô starna Czechów] (w czesczim jãzëkù) * [https://web.archive.org/web/20060305125842/http://www.parlament.cz/ Parlament Czesczi Repùbliczi] (w czesczim jãzëkù) * [http://www.hrad.cz Prezydent Czesczi Repùbliczi] (w czesczim jãzëkù) * [http://www.vlada.cz Rząd Czesczi Repùbliczi] (w czesczim jãzëkù) * [https://web.archive.org/web/20031009022647/http://portal.gov.cz/wps/portal Pòrtal Czesczi Repùbliczi] (w czesczim jãzëkù) * [https://web.archive.org/web/20150322210818/http://odroda.kaszubia.com/03-10/ps_kasz_czes.htm Czeszë ò Kaszëbach] {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Czeskô| ]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] k2s3quphydy0vbr4g31ucl2lmjjixyi 0 2453 206837 201944 2026-07-10T16:42:46Z Iketsi 3254 {{jãz.|xx}} 206837 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Grand-Duché de Luxembourg<br />Großherzogtum Luxemburg<br />Groussherzogtum Lëtzebuerg | miono = Wiôldżé Ksãżstwò Luksembùrg | miono-genitiw = Luksembùrsczi | fana = Flag_of_Luxembourg.svg | herb = Coat_of_arms_of_Luxembourg.svg| na karce = EU-Luxembourg.svg | mòtto = Mir wëlle bleiwe wat mir sinn<br>(Chcemë òstac tëmi, chtërnimi jesmë) | jãzëk = [[Luksembùrsczi jãzëk|luksembùrsczi]]<br />[[Francësczi jãzëk|francësczi]]<br />[[Niemiecczi jãzëk|miemiecczi]] | stolëca = [[Luksembùrg (gard)|Luksembùrg]] | fòrma państwa = kònstitucyjnô mònarchiô | wiéchrzëzna = 2.586 | lëdztwò = 594 130 | rok = 2017 | dëtk = [[Eùro]] | kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +1 | swiãto = [[23 czerwińca]] | himn = Ons Heemecht<br>(Nasza Tatczëzna) <center>[[Òbrôzk:Luxembourg National Anthem.ogg]]</center> | kòd = LUX | Internet = .lu | telefón = +352 |Mònarcha=Wilhelm V|Premiéra=Luc Frieden}} '''Luksembùrg''' ({{jãz.|lu}} ''Lëtzebuerg''; òficjalnô pòzwa '''Wiôldżé Ksãżstwò Luksembùrg''' ({{jãz.|lu}} ''Groussherzogtum Lëtzebuerg'', {{jãz.|fr}} ''Grand-Duché de Luxembourg'', {{jãz.|de}} ''Großherzogtum Luxemburg'') – państwò w zôpadny [[Eùropa|Eùropie]]. Òd nordë grańczi z [[Belgijskô|Belgiã]], òd zôpadu i pôłniégò – z [[Francëjô|Francjã]], a òd pòrénkù – z [[Miemieckô |Miemcama]]. Ni mô przistãpù do mòrza. Pòzwa kraju pòchòdzy òd stôrowësokòniemiecczégò słowa «lucilinburch» – «môłi gard». Całownô wiéchrzëzna Luksembùrga to 2 586,4 km² i je to jedno òd nômiészich państw w Eùropie. Nôleżi do [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùnie]] (òd 1957). Do grëpë z [[Belgijskô]] i [[Néderlandzkô]] wchôdô w skłôd Beneluksu. == Geògrafiô == === Pòłożenié === [[Òbrôzk:LuxembourgOMCmap.png|mały|Kôrta Luksembùrga]] Leżi w zôpadny Eùropie, midzë [[Belgijskô|Belgiã]], [[Francëjô|Francjã]] i [[Miemieckô |Miemcama]]. Òd pòrénkù grańcã Luksembùrga wëznôczô rzéka Mozela ({{jãz.|de}} ''Mosel'', {{jãz.|fr}} ''Moselle'', {{jãz.|lu}} ''Musel'') . === Wiéchrzëzna === *całownô: 2,586 km² *wiéchrzëzna lądu: 2,586 km² *wiéchrzëzna wòdów: o km² *môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 179. === Lądowé grańce === *òglowô długòsc wszëtczich grańców: 327 km *państwa, z jaczima mô grańce: [[Belgijskô]] 130 km, [[Miemieckô]] 128 km, [[Francëjô]] 69 km === Brzegòwô liniô === ni mô brzegòwi linii (państwò strzódlądowé) === Klimat === Klimat ùmiarkòwóny, pòd wpłiwã [[Atlanticczi Òcean|Atlanticczégò Òceanu]] (łagódné zëmë, chłodno òb lato). Wielëna òpadënków òd 800 mm na pôłnim do 1200 mm na nordze. === Ùsztôłcenié terenu === [[Òbrôzk:Lux_topo_en.jpg|mały|Fizycznô kôrta Luksembùrga]] Górzësti nordowi dzél państwa (tak pòzwóny ''Oesling'') nôleżi do terenu plaskati wëżawë Ardenów z wësokòscama do 560 m n.r.m. (czëp Kneiff). Reszta Luksembùrga (tak pòzwóny region ''Gutland'', jaczi zajimô 68% teritorium) je pòfałdowóną niżawą z szeroczima dolëznama. Stolëca państwa, [[Luksembùrg (gard)|gard Luksembùrg]], leżi w pôłniowim dzélu kraju. === Wësokòsc terenu === *strzédnô wësokòsc: 325 m. n.r.m. *nôniższô wësokòsc: 133 m. n.r.m. (rzéka Mozela) *nôwëższi czëp: 560 m. n.r.m. (Kneiff) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === *rolné gruńtë: 50,7% (w tim 24% òrnëch gruńtów) *lasë: 33,5% == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === *wielëna lëdztwa: 594,130 (na lëpińc 2017) *môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 171. === Etniczné karna === Luksembùrczicë 52,3%, Portugalczicë 16,4%, Frańcuzë 7,5%, Italczicë 3,6% (wôrtoscë szacowóné na 2017)<ref>[https://web.archive.org/web/20170815105506/http://www.statistiques.public.lu/fr/publications/series/regards/2017/09-17-population-1er-janvier-2017/index.html ''Regards sur la population au 1er janvier 2017'']</ref> === Jãzëczi === luksembùrsczi 55.8%, portugalsczi 15.7%, francësczi 12.1%, niemiecczi 3.1%, italsczi 2.9% === Religijné karna === chrzescëjanie (w zacht wikszoscë [[Katolëcczi Kòscół|Kòscół Rzimskòkatolëcczi]]) 70.4%, mùzułmanie 2.3% === Ùrbanizacjô === *mieskô pòpùlacjô: 90,7% *wikszé miesczé westrzódczi: [[Luksembùrg (gard)|Luksembùrg]] (stolëca) – 114,303 mieszkańców (w 2017)<ref>[http://www.citypopulation.de/Luxemburg-Cities.html ''LUXEMBOURG – Major Communes'']</ref> == Pòliticzny system == *òficjalnô pòzwa: Wiôldżé Ksãżstwò Luksembùrg *pòliticzny ùstôw: kònstitucyjnô mònarchiô *stolëca: [[Luksembùrg (gard)|Luksembùrg]] *czasowô cona: UTC+1 *państwowé swiãto: 23 czerwińca – Luksembùrsczé Nôrodné Swiãto ({{jãz.|lu}} ''Lëtzebuerger Nationalfeierdag'') *nôrodny himn: „Ons Heemecht” (''Nasza Tatczëzna'') === Wëkònôwczô władza === * wiôldżi ksążã [[Guillaume V]] (òd 3 rujana 2025) * premier: [[Luc Frieden]] (òd 17 lëstopadnika 2023) === Ùstawòdôwczô władza === jednojizbòwi parlament – Jizba Depùtowónëch ({{jãz.|lu}} ''Châmber vun Députéirten'', {{jãz.|fr}} ''Chambre des députés''; 60 nôleżników na piãcolatną kadencjã) == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20151117022402/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/lu.html Luksembùrg w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Eùro}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Luksembùrg| ]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] a7xhy2cf3sbackdpmthxw7y9psj37zh 0 2560 206793 202326 2026-07-10T15:18:44Z HaxelKaszëba 17492 ô -> ó 206793 wikitext text/x-wiki '''Skate punk''' (téż '''skatepunk''', '''sk8 punk''', '''skate-thrash''' abò '''skate-core''') – mùzyczny sztil pòchòdzący z [[Zjednóné Kraje Americzi|ZKA]], baro chùtczi a energiczny pòdôrt [[Punk|punk rocka]]. Pòzwa tegò miona pòchòdzy przez wiôlgą pòpularnotã ti mùzyczi w [[Skateboard|skaterowsczi]] scenié. Nôbarżim znónym karnã, jaczi grô skate punka je [[Suicidal Tendencies]] - zdobëlë pòpùlarnotã dzãka albùmowi ò ti sómi pòzwie, jaczi òstôł wëdóny w [[1983]] rokù Jinszima znônyma karnama tegò szëkù są: [[Bad Religion]], [[Pennywise]], [[NOFX]], [[The Vandals]], [[Lagwagon]], [[SNFU]], [[MxPx]], [[The Offspring]], [[Millencolin]] abò [[Guttermouth]], chòc je nót pamiãtac ò tim, że [[Bad Religion]] jak i [[Pennywise]] przënôlëżą barżi do [[Hardcore punk|hardcorowégò]] zôrtu. Do nôwôżniészich wëdôwców skate punka to m.jin. [[Epitaph Records]] abò téż [[Fat Wreck Chords]]. == Òbaczë téż == * [[Hardcore punk]] * [[Punk]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Punk]] t7kk7j2htxg9t1i61b4a1e2dyha7ndm 10 2676 206906 205855 2026-07-10T23:02:16Z HaxelKaszëba 17492 kôrta 206906 wikitext text/x-wiki <table class="infobox geography vcard" style="float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 300px; border-collapse: collapse; font-size: 88%; line-height: 1.5em; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.1);"> <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{{Gard}}}</div> <div style="font-size: 75%; font-weight: normal; font-style: italic; text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{#if:{{{gwôsné miono|}}}|{{{gwôsné miono}}} }}</div> </th> </tr> <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.8em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122);"> <table style="width: 100%; background: transparent; text-align: center; margin: 0; border-collapse: collapse; border: none;"> <tr> <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{céch}}}|center|90px|Herb {{{dopełniacz}}}]]</div> <div class="mw-parser-output" style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="font-weight: bold;">[[Herb {{{dopełniacz}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Herb</span>]]</span></div> </td> <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{fana}}}|center|border|120px|Fana {{{dopełniacz}}}]]</div> <div class="mw-parser-output" style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="font-weight: bold;">[[Fana {{{dopełniacz}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Fana</span>]]</span></div> </td> </tr> </table> </td> </tr> {{#if:{{{karta|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{karta}}}|center|260px|{{{Gard}}} na karce]]</div> </td> </tr> }} {{#if:{{{Kôrta|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">{{{Kôrta}}}</div> </td> </tr> }} <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">Spòdlowé pòdôwczi</div> </th> </tr> {{#if:{{{państwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; width: 40%; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Państwò]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{państwò}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{wòjewództwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">{{Gard-infobox/wòjewództwo}}</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{wòjewództwò}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Kréz|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Kréz]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{Kréz}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{wiéchrzëzna|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Wiéchrzëzna</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{wiéchrzëzna}}} km²</td> </tr> }} {{#if:{{{stopniN|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Pòłożenié</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{stopniN}}}°{{{minutN}}}'N {{{stopniE}}}°{{{minutE}}}'W</td> </tr> }} {{#if:{{{lëdztwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Lëdztwò]] {{#if:{{{rok|}}}|(<small>{{{rok}}}</small>)}}</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{lëdztwò}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{czerënkòwi numer|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Czerënkòwi numer]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{czerënkòwi numer}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{pòcztowi kòd|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Pòcztowi kòd]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{pòcztowi kòd}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{registracëjné tôfle|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Registracëjné tôfle]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{registracëjné tôfle}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{bùrméster|}}}| <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">Administracjô</div> </th> </tr> <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Bùrméster</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{bùrméster}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{adres_um|}}}| <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">Adresa</div> </th> </tr> <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.6em; text-align: center !important; font-size: 90%; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{{adres_um}}}{{#if:{{{kod_poczt_um|}}}|<br />{{{kod_poczt_um}}} }}</div> </td> </tr> }} {{#if:{{{www|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.4em; text-align: center !important; font-size: 90%; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);"> <div class="plainlinks" style="text-align: center; width: 100%;"><span style="font-weight: bold;">[{{{www}}} <span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Domôcô starna gardu</span>]</span></div> </td> </tr> }} {{#if:{{{commons|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.4em; text-align: center !important; font-size: 90%; color: var(--color-base, #202122);"> <div style="text-align: center; width: 100%;"><span style="font-weight: bold;">[[commons:{{{commons}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Galeriô gardu na Wikimedia Commons</span>]]</span></div> </td> </tr> }} </table> <noinclude> {{dokumentacja}} </noinclude> 6198oirm31m99bym6iwni4s4x04encu 206910 206906 2026-07-10T23:19:22Z HaxelKaszëba 17492 206910 wikitext text/x-wiki <table class="infobox geography vcard" style="float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 300px; border-collapse: collapse; font-size: 88%; line-height: 1.5em; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.1);"> <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{{Gard}}}</div> <div style="font-size: 75%; font-weight: normal; font-style: italic; text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{#if:{{{gwôsné miono|}}}|{{{gwôsné miono}}} }}</div> </th> </tr> <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.8em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122);"> <table style="width: 100%; background: transparent; text-align: center; margin: 0; border-collapse: collapse; border: none;"> <tr> <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{céch}}}|center|90px|Herb {{{dopełniacz}}}]]</div> <div class="mw-parser-output" style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="font-weight: bold;">[[Herb {{{dopełniacz}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Herb</span>]]</span></div> </td> <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{fana}}}|center|border|120px|Fana {{{dopełniacz}}}]]</div> <div class="mw-parser-output" style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="font-weight: bold;">[[Fana {{{dopełniacz}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Fana</span>]]</span></div> </td> </tr> </table> </td> </tr> {{#if:{{{karta|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{karta}}}|center|260px|{{{Gard}}} na karce]]</div> </td> </tr> }} {{#if:{{{Kôrta|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center; color: #000000 !important;"> {{{Kôrta}}} </div> </td> </tr> }} <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">Spòdlowé pòdôwczi</div> </th> </tr> {{#if:{{{państwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; width: 40%; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Państwò]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{państwò}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{wòjewództwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">{{Gard-infobox/wòjewództwo}}</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{wòjewództwò}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Kréz|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Kréz]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{Kréz}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{wiéchrzëzna|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Wiéchrzëzna</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{wiéchrzëzna}}} km²</td> </tr> }} {{#if:{{{stopniN|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Pòłożenié</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{stopniN}}}°{{{minutN}}}'N {{{stopniE}}}°{{{minutE}}}'W</td> </tr> }} {{#if:{{{lëdztwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Lëdztwò]] {{#if:{{{rok|}}}|(<small>{{{rok}}}</small>)}}</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{lëdztwò}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{czerënkòwi numer|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Czerënkòwi numer]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{czerënkòwi numer}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{pòcztowi kòd|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Pòcztowi kòd]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{pòcztowi kòd}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{registracëjné tôfle|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Registracëjné tôfle]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{registracëjné tôfle}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{bùrméster|}}}| <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">Administracjô</div> </th> </tr> <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Bùrméster</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{bùrméster}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{adres_um|}}}| <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">Adresa</div> </th> </tr> <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.6em; text-align: center !important; font-size: 90%; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{{adres_um}}}{{#if:{{{kod_poczt_um|}}}|<br />{{{kod_poczt_um}}} }}</div> </td> </tr> }} {{#if:{{{www|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.4em; text-align: center !important; font-size: 90%; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);"> <div class="plainlinks" style="text-align: center; width: 100%;"><span style="font-weight: bold;">[{{{www}}} <span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Domôcô starna gardu</span>]</span></div> </td> </tr> }} {{#if:{{{commons|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.4em; text-align: center !important; font-size: 90%; color: var(--color-base, #202122);"> <div style="text-align: center; width: 100%;"><span style="font-weight: bold;">[[commons:{{{commons}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Galeriô gardu na Wikimedia Commons</span>]]</span></div> </td> </tr> }} </table> <noinclude> {{dokumentacja}} </noinclude> gfdosh5ulvcdgw1sytoo4pk55h8rwtc 206912 206910 2026-07-10T23:21:09Z HaxelKaszëba 17492 206912 wikitext text/x-wiki <table class="infobox geography vcard" style="float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 300px; border-collapse: collapse; font-size: 88%; line-height: 1.5em; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.1);"> <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{{Gard}}}</div> <div style="font-size: 75%; font-weight: normal; font-style: italic; text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{#if:{{{gwôsné miono|}}}|{{{gwôsné miono}}} }}</div> </th> </tr> <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.8em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122);"> <table style="width: 100%; background: transparent; text-align: center; margin: 0; border-collapse: collapse; border: none;"> <tr> <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{céch}}}|center|90px|Herb {{{dopełniacz}}}]]</div> <div class="mw-parser-output" style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="font-weight: bold;">[[Herb {{{dopełniacz}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Herb</span>]]</span></div> </td> <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{fana}}}|center|border|120px|Fana {{{dopełniacz}}}]]</div> <div class="mw-parser-output" style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="font-weight: bold;">[[Fana {{{dopełniacz}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Fana</span>]]</span></div> </td> </tr> </table> </td> </tr> {{#if:{{{karta|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{karta}}}|center|260px|{{{Gard}}} na karce]]</div> </td> </tr> }} {{#if:{{{Kôrta|}}}| <tr> <td colspan="2" style="border-top: 2px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 0;"></td> </tr> <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center; color: #000000 !important;"> {{{Kôrta}}} </div> </td> </tr> }} <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">Spòdlowé pòdôwczi</div> </th> </tr> {{#if:{{{państwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; width: 40%; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Państwò]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{państwò}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{wòjewództwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">{{Gard-infobox/wòjewództwo}}</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{wòjewództwò}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Kréz|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Kréz]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{Kréz}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{wiéchrzëzna|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Wiéchrzëzna</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{wiéchrzëzna}}} km²</td> </tr> }} {{#if:{{{stopniN|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Pòłożenié</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{stopniN}}}°{{{minutN}}}'N {{{stopniE}}}°{{{minutE}}}'W</td> </tr> }} {{#if:{{{lëdztwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Lëdztwò]] {{#if:{{{rok|}}}|(<small>{{{rok}}}</small>)}}</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{lëdztwò}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{czerënkòwi numer|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Czerënkòwi numer]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{czerënkòwi numer}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{pòcztowi kòd|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Pòcztowi kòd]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{pòcztowi kòd}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{registracëjné tôfle|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Registracëjné tôfle]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{registracëjné tôfle}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{bùrméster|}}}| <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">Administracjô</div> </th> </tr> <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Bùrméster</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{bùrméster}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{adres_um|}}}| <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">Adresa</div> </th> </tr> <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.6em; text-align: center !important; font-size: 90%; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{{adres_um}}}{{#if:{{{kod_poczt_um|}}}|<br />{{{kod_poczt_um}}} }}</div> </td> </tr> }} {{#if:{{{www|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.4em; text-align: center !important; font-size: 90%; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);"> <div class="plainlinks" style="text-align: center; width: 100%;"><span style="font-weight: bold;">[{{{www}}} <span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Domôcô starna gardu</span>]</span></div> </td> </tr> }} {{#if:{{{commons|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.4em; text-align: center !important; font-size: 90%; color: var(--color-base, #202122);"> <div style="text-align: center; width: 100%;"><span style="font-weight: bold;">[[commons:{{{commons}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Galeriô gardu na Wikimedia Commons</span>]]</span></div> </td> </tr> }} </table> <noinclude> {{dokumentacja}} </noinclude> b5x6wbe18e6gafaimpa1j6tivhgz6wy 0 2939 206518 205998 2026-07-10T11:59:21Z Terrus38 14026 206518 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Asia (orthographic projection).svg|mały|330px|Azjô]] '''Azjô''' – dzél swiata, razã z [[Eùropa|Eùropą]] robi [[Eùrazjô|Eùrazjã]], nôwikszi kòntinent na [[Zemia|Zemi]]. Rozcygô sã òd [[Eùropa|Eùropë]] na zôpadze do [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]] na pòrénkù. Òd pôłniowégò zôpadu graniczë z [[Afrika|Afriką]], òd pôłniô z [[Aùstralëjô (kòntinent)|Aùstralëjô]] ë [[Jindijsczi Òcean|Jindijsczim Òceanem]]. W Azji mieszkô 2/3 wszëtczich lëdzy Zemi. == Wiôldżé òbéńdë Azji == * [[Zôpadnô Azjô]] ** [[Blësczi Pòrénk]] ** [[Kaùkaz]] * [[Westrzédnô Azjô]] * [[Pôłniowô Azjô]] ([[indijsczi subkòntinent]]) * [[Pôłniowò-Pòrénkòwô Azjô]] * [[Pòréncznô Azjô]] ([[Pòréncznô Azjô|Daleczi Pòrénk]]) * [[Syberiô]] * [[Azjatëcczé Tigrë]] Na pòczątkù [[2006]] rokù w Azji bëłë państwa: * [[Afganistan]] * [[Saudijskô Arabijô]] * [[Armeniô]] * [[Aùstraliô]] ([[Gòdowi Òstrów]] ë [[Kòkòsowé Òstrowë]]) * [[Azerbejdżan]] * [[Bahrajn]] * [[Bangladesz]] * [[Bhutan]] * [[Brunejô]] w sprawie niechtërnëch geògrafnëch pòzwów, s. 42</ref> * [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinë]] * [[Cyper]] * [[Nordowy Cyper|Nordowi Cyper]] * [[Egipt]] ([[Pòłòstrów Synaj]]) * [[Filipinë]] * [[Greckô]] (małô òbéńda na òstowach [[Sporadë]], [[Chijos]] ë [[Lesbos]] je w Azji na azjaticczim kòntinentalnim szelfie kòl strądu [[Tëreckô|Tërecji]] * [[Grëzóńskô]] * [[Indie]] * [[Jindonezjô]] * [[Irak]] * [[Iran]] * [[Izrael]] * [[Japòńskô]] * [[Jemen]] * [[Jordaniô]] * [[Kambòdżô]] * [[Katar]] * [[Kazachstan]] * [[Kirgistan]] * [[Repùblika Kòreji|Półniowò Kòreja]] * [[Kòrejańskô Lëdowò-Demokratnô Repùblika|Nordowô Kòreja]] * [[Kùwejt]] * [[Laòs]] * [[Liban]] * [[Malediwë]] * [[Malezjô]] * [[Mòngolskô]] * [[Myanmar|Myanmar (dôwni Birma)]] * [[Nepal]] * [[Òman]] * [[Pakistan]] * [[Ruskô]] * [[Singapùr]] * [[Sri Lanka]] * [[Syrëjô]] * [[Tadżikistan]] * [[Tajlandiô]] * [[Tajwan]] * [[Pòrënkòwi Timor]] * [[Tëreckô]] * [[Turkmenistan]] * [[Ùzbekistan]] * [[Wietnam]] * [[Zjednóné Arabsczie Emiratë]] Nôwikszim państwã w Azji je [[Ruskô]] (téż z eùropejsczim dzélã), a nôlëdniszim azjacczim [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinë]]. == Nôtërne leżnoscë == === Wëzdrzatk plónu === [[Òbrôzk:Asia_satellite_orthographic.jpg|mały|Azjô - satelitarni odjimk]] Azjô je - pò Eùropie - nôbarżi rozkawałkòwónim dzélã swiata. Strzédna dôlëzna òd [[mòrze|mòrza]] je 756&nbsp;km a nôwëżi kòl 2360&nbsp;km. Ne wôrtoscë są nôwiksze westrzód wszestczich dzélów swiata, a to dlôte, że Azjô je baro równoleżnikòwò ë pôłnikòwò rozcygniona. Dôlëzna strądu Azji razã je 70,6 tës. km ë je miészô blós òd nej w [[Nordowô Amerikô|Nordowi Americe]]. [[Pòłòstrów|Pòłòstrowë]] są na wnetka 1/5 (19,5%) wiéchrzëznie Azji. Nôwiksze to: [[Arabsczi Półòstrów]] (27&nbsp;330 tës. km²), [[Jindochińsczi Pòłòstrów]] (2174 tës. km²), [[Jindijsczi Półòstrów]] (2088 tës. km²), [[Miészô Azjô]] (501 tës. km²), [[Półòstrów Tajmyr]] (400 tës. km²), [[Kamczatka]] (370 tës. km²) ë [[Kòrejansczi Półòstrów]] (220 tës. km²). [[Òstrów|Òstrowë]] są na dosc môłim môlu Azji, bo na blós 6,17% wiéchrzëznie. Ròwnak je westrzód nich nôwikszô na swiece [[Malajskô Òstrowina]], chtërna je na 1,7 mln km² (z [[Bòrneò]] 735,9 tës. km², [[Sumatra|Sumatrą]] 433,8 tës. km², [[Celebes]]em 189 tës. km² ë [[Jawa|Jawą]] 126,7 tës. km²), òkòma te [[Filipinë]] (300 tës. km², z òstrowã [[Luzon]] 105,7 tës. km² ë [[Mindanaò]] 95,6 tës. km²), òstrowina [[Japòńsczie Òstrowë|Japòńsczich Òstrowów]] (369 tës. km², z [[Honshu]] 230,5 tës. km² ë [[Hokkaidō|Hokkaido]] 77,9 tës. km²), ë téż [[Sachalin]] (76,4 tës. km²), [[Cejlon]] (65,6 tës. km²), [[Tajwan (òstròw)|Tajwan]] (35,8 tës. km²), [[Hajnan]] (34,1 tës. km²), òstrowinë: [[Nordowô Zemia|Nordowi Zemi]] (37,9 tës. km²), [[Nowòsybirsczie Òstrowë|Nowòsybirsczich Òstrowów]] (38,5 tës. km²). Midzë półòstrowama ë òstrowama Azji je wiele mòcno wcãtich hôwingów ë przëstrądnich - òtemkłich, półzamkłich ë zamkłich - mòrsczich wlëgów. Nôwôżniészé z nich są na [[Atlantëcczi Òcean|Atlantëcczim Òceanie]]: [[Westrzódzemné Mòrze]], [[Czôrne Mòrze]], [[Karsczie Mòrze]], [[Mòrze Łaptiewów]], [[Pòrankòwòsybirsczie Mòrze]], [[Czukòcczie Mòrze]], [[Mòrze Beringa]], [[Òchòcczie Mòrze]], [[Japòńsczie Mòrze]], [[Żôłté Mòrze]], [[Pòrankòwòchińsczie Mòrze]], [[Pôłniowòchińsczie Mòrze]], [[Arabsczie Mòrze]], [[Czerwióne Mòrze]], [[Jindonezijsczie Westrzódzemne Mòrze]] (miôno dlô wszetczich mòrz wkòł Malajscziej Òstrowinë ë Filipinów) a téż Hôwindżi: [[Bengalskô Hôwinga|Benglaskô]] ë [[Perskô Hôwinga|Perskô]]. [[Òbrôzk:Himalaya annotated.jpg|330px|mały|Satelitarni odjimk Himalajów z miônoma niechtërnych gòr]] Azjô je - nie zdrzącë na [[Antarktida]] - dzélã swiata ò nôwiższi strzédny wëszawie, chtërna je 990 m [[n.r.m.]] Môlë niżi 300 m n.r.m. są na wiéchrzëwiznie blós 32,4%, môlë chtërne są wëszi 1000 m n.r.m. są na blós 30,4%. Nôwëszô wëszawa Azji - [[Mount Everest]] (8848 m n.r.m.) je téż nôwëszim szczitã swiata. Nôgłãbszô òbniżëna [[Ùmarłe Mòrze|Ùmartégò Mòrza]] (405 m p.r.m.) téż je nóniższim môlã na kòpniach zemsczi kùgli. Azjo pòdnôszë sã w wëstrzédnym dzélu ë pòstãpno òbniżô sã we wszëtczich czerënkach. Niżne môlë są w norodowo-zôpadnim dzélu: [[Tùranskô Niżawa]], [[Zôpadnosybirskô Niżawa]] ë [[Norodowòsybirskô Niżawa]], na pòrénkù je [[Norodowòchińskô Niżawa]], na pôłnim [[Niżawa Gangesu]], [[Niżawa Jindusu|Jindusu]] ë [[Niżawa Mezopòtamiji|Mezopòtamiji]]. Wiôldżie wëszawne môlë: na nordze [[Westrzódsybirskô Wëszawa]], na zôpadze [[Kazascze Pògòrze]] ë na pôłnim [[Wëszawa Dekan]] na [[Arabsczi Półòstrów|Arabsczim Pòłòstrowie]]. Wëszawa Dekan pòstãpô w pòrénk ë zôpôd rańtowama gòrama (Pòrénkòwe ë Zôpôdne Ghatë). Rańtowé gòrë są téż na zôpadnëch ë pôłniowëch strądach Arabsczégò Półòstrowa. Wësok pòłożoné wëszawë, òbeszłé gòrsczima pasmama, są całownim dzélã Zôpadny ë Centralny Azji. Na zôpadze są to Wëszawë: Anatolijskô, Armeńskô ë Jirańskô. Westrzód wielnych régów gór nôleżi wëmienic górë: [[Pòntijsczie Górë|Pòntijsczie]], [[Taurus]], [[Kaukaz]], [[Elburs]], [[Kopet-dag]], [[Zagros]] ë [[Mekran]]. Dali w pòrénk wiżô gòrsczich pasm rosce. Je tuwò nôwiôldżi na swiece wãzeł górów - [[Pamir]], chtëren je zwóny Dakã Swiata. Tam zbiegiwóją sã jedurne na swiece régë gòr wëższé òd 7000 m n.r.m.: [[Tien-szan]], [[Hindukusz]], [[Karakòrum]], [[Himalaje]] téż Kùnlun ë [[Sino-Tybeteńsczie Gòrë]]. Pôłniowim przëdłëżeniã Sino-Tibetańsczich Górów są gòrsczié pasma Jindochinsczégò Półòstrowa ë Malajsczej Òstrowine. Midzë Himalajama a Kunlunem je nôwëższô na swiece [[Tybetańskô Wëszawa]], a midzë Kunlunem a Tien-szanem wëszawô [[Kaszgarskô Wlëga]]. Barżi na nordowi pòrénk je [[Mòngòlskô Wëszawa]], chtërna je òkrążona pasmama: Ałtaju, Sajanów, Jabònowich Gór ë Wiôldżigô Chiganu. Pòrénkòwy dzél Syberëji to môl wëszawnô-gòrsczi. Szeroczi plaskatowëszańc (m.jin. Wëszawë: Ałdańskô, Zejsko-Burejskô, Anadirskô) òddzélone są górama, m.jin.: Czersczégo, Wierchojansczima, Kołymsczima, Kòriacczima ë Sichòte Aliń, ë téż górama Kamczatczi. Gòrsczie môlë przëwôżeją na Kòrejańsczim Pòłòstrowie, w pôłniowich Chinach, na Japòńsczich òstrowach, Tajwanie ë Filipinach. Na zacht òbéńdach (kòl 16,5 mln km²) Azeji są pùstinie, chtërne są w conach zwartnikòwej (Arabsczi Pòłòstrów, [[Hindustańskô Niżawa]]), pòdzwartnikòwej (pùstinie Jiranu) jakno téż w letnéj, kòntinentalnej ([[Turańskô Niżawa]], [[Kaszgarskô Wlëga]]. == Lëdztwò == W Azji mieszkô kòle 3,5 mld lëdzy, co je kòl 60% lëdzy na swiece (felëje pòdôwkòw ò azjëtycczim dzélu Ruskô). Òbénda ta cechùje sã wysoczim strzédnim wskôzywôczã zwëczajnégò przërôstaniô lëdztwa (17%), przë czim nôwëższi je w Syrëji (37,1%), Irakù (36,8%) ë Jemenie (36,7%) a nôniższi w Japòńsczi (3,2%). Strzédnô gãstwa zalëdzeniô je héwó 108 sztatùr/km². Rozkwatérowanié lëdzy je baro nierównomiarowé. Òbéńdë Hindujistańscziej Niżawë, Jawë ë Nordowochińsczi Niżawë są nôbarżi zalëdzone na swiece (wiãcy jakno 600 sztatùr/km²). Jinsze òbéńdë (jakno wësoczé górë, pùstinie Strzédny Azji, dalekô Norda) są z wiksza niezalëdzone. Nôwiksze gardë Azji to [[Seùl]] (11,6 mln), [[Mùmbaj|Mùmbaj (Bombaj)]] (9,9 mln), [[Szanghaj]] (9,1 mln), [[Dżakarta]] (9,2 mln), [[Tokijo]] (8,0 mln), [[Delhi]] (7,2 mln), [[Karaczi]] (6,7 mln), [[Pekin]] (7,0 mln), [[Teheran]] (6,8 mln), [[Sztambùl]] (7,6 mln) ë [[Bangkòk]] (5,6 mln). Nôwiksze karna gardów to: Seul (16,3 mln), [[Chongqing]] (15,0 mln), [[Òsaka]] (13,8 mln), Szanghaj (13 mln), Bombaj (12,6 mln), Tokio (11,8 mln), [[Kalkùta]] (11,0 mln) ë Pekin (10,5 mln). W Azji je 48 państwów (z Ruską a bez Egiptu ë Grecczi) ë 2 zanôléżne òbéńdë - [[Palestinskô Aùtonomijô|Plestinską Aùtonomiją]] ë [[Makaù]] (do [[gòdnik]]a [[1999]] rokù). == Òbaczë téż == * [[Afrika]] * [[Eùropa]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjô| ]] [[Kategòrëjô:Geògrafijô]] qd9gs9edtp2r9r2dzeypf46c0agx3am 206519 206518 2026-07-10T12:01:31Z Terrus38 14026 206519 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Asia (orthographic projection).svg|mały|330px|Azjô]] '''Azjô''' – dzél swiata, razã z [[Eùropa|Eùropą]] robi [[Eùrazjô|Eùrazjã]], nôwikszi kòntinent na [[Zemia|Zemi]]. Rozcygô sã òd [[Eùropa|Eùropë]] na zôpadze do [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]] na pòrénkù. Òd pôłniowégò zôpadu graniczë z [[Afrika|Afriką]], òd pôłniô z [[Aùstralëjô (kòntinent)|Aùstralëjô]] ë [[Jindijsczi Òcean|Jindijsczim Òceanem]]. W Azji mieszkô 2/3 wszëtczich lëdzy Zemi. == Wiôldżé òbéńdë Azji == * [[Zôpadnô Azjô]] ** [[Blësczi Pòrénk]] ** [[Kaùkaz]] * [[Westrzédnô Azjô]] * [[Pôłniowô Azjô]] ([[indijsczi subkòntinent]]) * [[Pôłniowò-Pòrénkòwô Azjô]] * [[Pòréncznô Azjô]] ([[Pòréncznô Azjô|Daleczi Pòrénk]]) * [[Syberiô]] * [[Azjatëcczé Tigrë]] Na pòczątkù [[2006]] rokù w Azji bëłë państwa: * [[Afganistan]] * [[Saudijskô Arabijô]] * [[Armeniô]] * [[Aùstraliô]] ([[Gòdowi Òstrów]] ë [[Kòkòsowé Òstrowë]]) * [[Azerbejdżan]] * [[Bahrajn]] * [[Bangladesz]] * [[Bhutan]] * [[Brunejô]] * [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinë]] * [[Cyper]] * [[Nordowi Cyper]] * [[Egipt]] ([[Pòłòstrów Synaj]]) * [[Filipinë]] * [[Greckô]] (małô òbéńda na òstrowach [[Spòradë]], [[Chijos]] ë [[Lesbòs]]) * [[Grëzóńskô]] * [[Indie]] * [[Indonezjô]] * [[Irak]] * [[Iran]] * [[Izrael]] * [[Japóńskô]] * [[Jemen]] * [[Jordaniô]] * [[Kambòdżô]] * [[Katar]] * [[Kazachstan]] * [[Kirgistan]] * [[Repùblika Kòreji|Pôłniowô Kòreja]] * [[Kòrejańskô Lëdowò-Demokraticznô Repùblika|Nordowô Kòreja]] * [[Kùwejt]] * [[Laòs]] * [[Liban]] * [[Malediwë]] * [[Malezjô]] * [[Mòngòlskô]] * [[Mianma]] * [[Nepal]] * [[Òman]] * [[Pakistan]] * [[Ruskô]] * [[Syngapùr]] * [[Sri Lanka]] * [[Syriô]] * [[Tadżikistan]] * [[Tajlandiô]] * [[Tajwan]] * [[Pòrénczny Timór]] * [[Tëreckô]] * [[Turkmenistan]] * [[Ùzbekistan]] * [[Wietnam]] * [[Zjednóné Arabsczé Emiratë]] Nôwikszim państwã w Azji je [[Ruskô]] (téż z eùropejsczim dzélã), a nôlëdniészim – [[Indie]]. == Nôtërne leżnoscë == === Wëzdrzatk plónu === [[Òbrôzk:Asia_satellite_orthographic.jpg|mały|Azjô - satelitarni odjimk]] Azjô je - pò Eùropie - nôbarżi rozkawałkòwónim dzélã swiata. Strzédna dôlëzna òd [[mòrze|mòrza]] je 756&nbsp;km a nôwëżi kòl 2360&nbsp;km. Ne wôrtoscë są nôwiksze westrzód wszestczich dzélów swiata, a to dlôte, że Azjô je baro równoleżnikòwò ë pôłnikòwò rozcygniona. Dôlëzna strądu Azji razã je 70,6 tës. km ë je miészô blós òd nej w [[Nordowô Amerikô|Nordowi Americe]]. [[Pòłòstrów|Pòłòstrowë]] są na wnetka 1/5 (19,5%) wiéchrzëznie Azji. Nôwiksze to: [[Arabsczi Półòstrów]] (27&nbsp;330 tës. km²), [[Jindochińsczi Pòłòstrów]] (2174 tës. km²), [[Jindijsczi Półòstrów]] (2088 tës. km²), [[Miészô Azjô]] (501 tës. km²), [[Półòstrów Tajmyr]] (400 tës. km²), [[Kamczatka]] (370 tës. km²) ë [[Kòrejansczi Półòstrów]] (220 tës. km²). [[Òstrów|Òstrowë]] są na dosc môłim môlu Azji, bo na blós 6,17% wiéchrzëznie. Ròwnak je westrzód nich nôwikszô na swiece [[Malajskô Òstrowina]], chtërna je na 1,7 mln km² (z [[Bòrneò]] 735,9 tës. km², [[Sumatra|Sumatrą]] 433,8 tës. km², [[Celebes]]em 189 tës. km² ë [[Jawa|Jawą]] 126,7 tës. km²), òkòma te [[Filipinë]] (300 tës. km², z òstrowã [[Luzon]] 105,7 tës. km² ë [[Mindanaò]] 95,6 tës. km²), òstrowina [[Japòńsczie Òstrowë|Japòńsczich Òstrowów]] (369 tës. km², z [[Honshu]] 230,5 tës. km² ë [[Hokkaidō|Hokkaido]] 77,9 tës. km²), ë téż [[Sachalin]] (76,4 tës. km²), [[Cejlon]] (65,6 tës. km²), [[Tajwan (òstròw)|Tajwan]] (35,8 tës. km²), [[Hajnan]] (34,1 tës. km²), òstrowinë: [[Nordowô Zemia|Nordowi Zemi]] (37,9 tës. km²), [[Nowòsybirsczie Òstrowë|Nowòsybirsczich Òstrowów]] (38,5 tës. km²). Midzë półòstrowama ë òstrowama Azji je wiele mòcno wcãtich hôwingów ë przëstrądnich - òtemkłich, półzamkłich ë zamkłich - mòrsczich wlëgów. Nôwôżniészé z nich są na [[Atlantëcczi Òcean|Atlantëcczim Òceanie]]: [[Westrzódzemné Mòrze]], [[Czôrne Mòrze]], [[Karsczie Mòrze]], [[Mòrze Łaptiewów]], [[Pòrankòwòsybirsczie Mòrze]], [[Czukòcczie Mòrze]], [[Mòrze Beringa]], [[Òchòcczie Mòrze]], [[Japòńsczie Mòrze]], [[Żôłté Mòrze]], [[Pòrankòwòchińsczie Mòrze]], [[Pôłniowòchińsczie Mòrze]], [[Arabsczie Mòrze]], [[Czerwióne Mòrze]], [[Jindonezijsczie Westrzódzemne Mòrze]] (miôno dlô wszetczich mòrz wkòł Malajscziej Òstrowinë ë Filipinów) a téż Hôwindżi: [[Bengalskô Hôwinga|Benglaskô]] ë [[Perskô Hôwinga|Perskô]]. [[Òbrôzk:Himalaya annotated.jpg|330px|mały|Satelitarni odjimk Himalajów z miônoma niechtërnych gòr]] Azjô je - nie zdrzącë na [[Antarktida]] - dzélã swiata ò nôwiższi strzédny wëszawie, chtërna je 990 m [[n.r.m.]] Môlë niżi 300 m n.r.m. są na wiéchrzëwiznie blós 32,4%, môlë chtërne są wëszi 1000 m n.r.m. są na blós 30,4%. Nôwëszô wëszawa Azji - [[Mount Everest]] (8848 m n.r.m.) je téż nôwëszim szczitã swiata. Nôgłãbszô òbniżëna [[Ùmarłe Mòrze|Ùmartégò Mòrza]] (405 m p.r.m.) téż je nóniższim môlã na kòpniach zemsczi kùgli. Azjo pòdnôszë sã w wëstrzédnym dzélu ë pòstãpno òbniżô sã we wszëtczich czerënkach. Niżne môlë są w norodowo-zôpadnim dzélu: [[Tùranskô Niżawa]], [[Zôpadnosybirskô Niżawa]] ë [[Norodowòsybirskô Niżawa]], na pòrénkù je [[Norodowòchińskô Niżawa]], na pôłnim [[Niżawa Gangesu]], [[Niżawa Jindusu|Jindusu]] ë [[Niżawa Mezopòtamiji|Mezopòtamiji]]. Wiôldżie wëszawne môlë: na nordze [[Westrzódsybirskô Wëszawa]], na zôpadze [[Kazascze Pògòrze]] ë na pôłnim [[Wëszawa Dekan]] na [[Arabsczi Półòstrów|Arabsczim Pòłòstrowie]]. Wëszawa Dekan pòstãpô w pòrénk ë zôpôd rańtowama gòrama (Pòrénkòwe ë Zôpôdne Ghatë). Rańtowé gòrë są téż na zôpadnëch ë pôłniowëch strądach Arabsczégò Półòstrowa. Wësok pòłożoné wëszawë, òbeszłé gòrsczima pasmama, są całownim dzélã Zôpadny ë Centralny Azji. Na zôpadze są to Wëszawë: Anatolijskô, Armeńskô ë Jirańskô. Westrzód wielnych régów gór nôleżi wëmienic górë: [[Pòntijsczie Górë|Pòntijsczie]], [[Taurus]], [[Kaukaz]], [[Elburs]], [[Kopet-dag]], [[Zagros]] ë [[Mekran]]. Dali w pòrénk wiżô gòrsczich pasm rosce. Je tuwò nôwiôldżi na swiece wãzeł górów - [[Pamir]], chtëren je zwóny Dakã Swiata. Tam zbiegiwóją sã jedurne na swiece régë gòr wëższé òd 7000 m n.r.m.: [[Tien-szan]], [[Hindukusz]], [[Karakòrum]], [[Himalaje]] téż Kùnlun ë [[Sino-Tybeteńsczie Gòrë]]. Pôłniowim przëdłëżeniã Sino-Tibetańsczich Górów są gòrsczié pasma Jindochinsczégò Półòstrowa ë Malajsczej Òstrowine. Midzë Himalajama a Kunlunem je nôwëższô na swiece [[Tybetańskô Wëszawa]], a midzë Kunlunem a Tien-szanem wëszawô [[Kaszgarskô Wlëga]]. Barżi na nordowi pòrénk je [[Mòngòlskô Wëszawa]], chtërna je òkrążona pasmama: Ałtaju, Sajanów, Jabònowich Gór ë Wiôldżigô Chiganu. Pòrénkòwy dzél Syberëji to môl wëszawnô-gòrsczi. Szeroczi plaskatowëszańc (m.jin. Wëszawë: Ałdańskô, Zejsko-Burejskô, Anadirskô) òddzélone są górama, m.jin.: Czersczégo, Wierchojansczima, Kołymsczima, Kòriacczima ë Sichòte Aliń, ë téż górama Kamczatczi. Gòrsczie môlë przëwôżeją na Kòrejańsczim Pòłòstrowie, w pôłniowich Chinach, na Japòńsczich òstrowach, Tajwanie ë Filipinach. Na zacht òbéńdach (kòl 16,5 mln km²) Azeji są pùstinie, chtërne są w conach zwartnikòwej (Arabsczi Pòłòstrów, [[Hindustańskô Niżawa]]), pòdzwartnikòwej (pùstinie Jiranu) jakno téż w letnéj, kòntinentalnej ([[Turańskô Niżawa]], [[Kaszgarskô Wlëga]]. == Lëdztwò == W Azji mieszkô kòle 3,5 mld lëdzy, co je kòl 60% lëdzy na swiece (felëje pòdôwkòw ò azjëtycczim dzélu Ruskô). Òbénda ta cechùje sã wysoczim strzédnim wskôzywôczã zwëczajnégò przërôstaniô lëdztwa (17%), przë czim nôwëższi je w Syrëji (37,1%), Irakù (36,8%) ë Jemenie (36,7%) a nôniższi w Japòńsczi (3,2%). Strzédnô gãstwa zalëdzeniô je héwó 108 sztatùr/km². Rozkwatérowanié lëdzy je baro nierównomiarowé. Òbéńdë Hindujistańscziej Niżawë, Jawë ë Nordowochińsczi Niżawë są nôbarżi zalëdzone na swiece (wiãcy jakno 600 sztatùr/km²). Jinsze òbéńdë (jakno wësoczé górë, pùstinie Strzédny Azji, dalekô Norda) są z wiksza niezalëdzone. Nôwiksze gardë Azji to [[Seùl]] (11,6 mln), [[Mùmbaj|Mùmbaj (Bombaj)]] (9,9 mln), [[Szanghaj]] (9,1 mln), [[Dżakarta]] (9,2 mln), [[Tokijo]] (8,0 mln), [[Delhi]] (7,2 mln), [[Karaczi]] (6,7 mln), [[Pekin]] (7,0 mln), [[Teheran]] (6,8 mln), [[Sztambùl]] (7,6 mln) ë [[Bangkòk]] (5,6 mln). Nôwiksze karna gardów to: Seul (16,3 mln), [[Chongqing]] (15,0 mln), [[Òsaka]] (13,8 mln), Szanghaj (13 mln), Bombaj (12,6 mln), Tokio (11,8 mln), [[Kalkùta]] (11,0 mln) ë Pekin (10,5 mln). W Azji je 48 państwów (z Ruską a bez Egiptu ë Grecczi) ë 2 zanôléżne òbéńdë - [[Palestinskô Aùtonomijô|Plestinską Aùtonomiją]] ë [[Makaù]] (do [[gòdnik]]a [[1999]] rokù). == Òbaczë téż == * [[Afrika]] * [[Eùropa]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjô| ]] [[Kategòrëjô:Geògrafijô]] jxst50bizpre2auiaclv8ugq07xv777 206520 206519 2026-07-10T12:01:40Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Azëjô]] do [[Azjô]]: pisënk 206519 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Asia (orthographic projection).svg|mały|330px|Azjô]] '''Azjô''' – dzél swiata, razã z [[Eùropa|Eùropą]] robi [[Eùrazjô|Eùrazjã]], nôwikszi kòntinent na [[Zemia|Zemi]]. Rozcygô sã òd [[Eùropa|Eùropë]] na zôpadze do [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]] na pòrénkù. Òd pôłniowégò zôpadu graniczë z [[Afrika|Afriką]], òd pôłniô z [[Aùstralëjô (kòntinent)|Aùstralëjô]] ë [[Jindijsczi Òcean|Jindijsczim Òceanem]]. W Azji mieszkô 2/3 wszëtczich lëdzy Zemi. == Wiôldżé òbéńdë Azji == * [[Zôpadnô Azjô]] ** [[Blësczi Pòrénk]] ** [[Kaùkaz]] * [[Westrzédnô Azjô]] * [[Pôłniowô Azjô]] ([[indijsczi subkòntinent]]) * [[Pôłniowò-Pòrénkòwô Azjô]] * [[Pòréncznô Azjô]] ([[Pòréncznô Azjô|Daleczi Pòrénk]]) * [[Syberiô]] * [[Azjatëcczé Tigrë]] Na pòczątkù [[2006]] rokù w Azji bëłë państwa: * [[Afganistan]] * [[Saudijskô Arabijô]] * [[Armeniô]] * [[Aùstraliô]] ([[Gòdowi Òstrów]] ë [[Kòkòsowé Òstrowë]]) * [[Azerbejdżan]] * [[Bahrajn]] * [[Bangladesz]] * [[Bhutan]] * [[Brunejô]] * [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinë]] * [[Cyper]] * [[Nordowi Cyper]] * [[Egipt]] ([[Pòłòstrów Synaj]]) * [[Filipinë]] * [[Greckô]] (małô òbéńda na òstrowach [[Spòradë]], [[Chijos]] ë [[Lesbòs]]) * [[Grëzóńskô]] * [[Indie]] * [[Indonezjô]] * [[Irak]] * [[Iran]] * [[Izrael]] * [[Japóńskô]] * [[Jemen]] * [[Jordaniô]] * [[Kambòdżô]] * [[Katar]] * [[Kazachstan]] * [[Kirgistan]] * [[Repùblika Kòreji|Pôłniowô Kòreja]] * [[Kòrejańskô Lëdowò-Demokraticznô Repùblika|Nordowô Kòreja]] * [[Kùwejt]] * [[Laòs]] * [[Liban]] * [[Malediwë]] * [[Malezjô]] * [[Mòngòlskô]] * [[Mianma]] * [[Nepal]] * [[Òman]] * [[Pakistan]] * [[Ruskô]] * [[Syngapùr]] * [[Sri Lanka]] * [[Syriô]] * [[Tadżikistan]] * [[Tajlandiô]] * [[Tajwan]] * [[Pòrénczny Timór]] * [[Tëreckô]] * [[Turkmenistan]] * [[Ùzbekistan]] * [[Wietnam]] * [[Zjednóné Arabsczé Emiratë]] Nôwikszim państwã w Azji je [[Ruskô]] (téż z eùropejsczim dzélã), a nôlëdniészim – [[Indie]]. == Nôtërne leżnoscë == === Wëzdrzatk plónu === [[Òbrôzk:Asia_satellite_orthographic.jpg|mały|Azjô - satelitarni odjimk]] Azjô je - pò Eùropie - nôbarżi rozkawałkòwónim dzélã swiata. Strzédna dôlëzna òd [[mòrze|mòrza]] je 756&nbsp;km a nôwëżi kòl 2360&nbsp;km. Ne wôrtoscë są nôwiksze westrzód wszestczich dzélów swiata, a to dlôte, że Azjô je baro równoleżnikòwò ë pôłnikòwò rozcygniona. Dôlëzna strądu Azji razã je 70,6 tës. km ë je miészô blós òd nej w [[Nordowô Amerikô|Nordowi Americe]]. [[Pòłòstrów|Pòłòstrowë]] są na wnetka 1/5 (19,5%) wiéchrzëznie Azji. Nôwiksze to: [[Arabsczi Półòstrów]] (27&nbsp;330 tës. km²), [[Jindochińsczi Pòłòstrów]] (2174 tës. km²), [[Jindijsczi Półòstrów]] (2088 tës. km²), [[Miészô Azjô]] (501 tës. km²), [[Półòstrów Tajmyr]] (400 tës. km²), [[Kamczatka]] (370 tës. km²) ë [[Kòrejansczi Półòstrów]] (220 tës. km²). [[Òstrów|Òstrowë]] są na dosc môłim môlu Azji, bo na blós 6,17% wiéchrzëznie. Ròwnak je westrzód nich nôwikszô na swiece [[Malajskô Òstrowina]], chtërna je na 1,7 mln km² (z [[Bòrneò]] 735,9 tës. km², [[Sumatra|Sumatrą]] 433,8 tës. km², [[Celebes]]em 189 tës. km² ë [[Jawa|Jawą]] 126,7 tës. km²), òkòma te [[Filipinë]] (300 tës. km², z òstrowã [[Luzon]] 105,7 tës. km² ë [[Mindanaò]] 95,6 tës. km²), òstrowina [[Japòńsczie Òstrowë|Japòńsczich Òstrowów]] (369 tës. km², z [[Honshu]] 230,5 tës. km² ë [[Hokkaidō|Hokkaido]] 77,9 tës. km²), ë téż [[Sachalin]] (76,4 tës. km²), [[Cejlon]] (65,6 tës. km²), [[Tajwan (òstròw)|Tajwan]] (35,8 tës. km²), [[Hajnan]] (34,1 tës. km²), òstrowinë: [[Nordowô Zemia|Nordowi Zemi]] (37,9 tës. km²), [[Nowòsybirsczie Òstrowë|Nowòsybirsczich Òstrowów]] (38,5 tës. km²). Midzë półòstrowama ë òstrowama Azji je wiele mòcno wcãtich hôwingów ë przëstrądnich - òtemkłich, półzamkłich ë zamkłich - mòrsczich wlëgów. Nôwôżniészé z nich są na [[Atlantëcczi Òcean|Atlantëcczim Òceanie]]: [[Westrzódzemné Mòrze]], [[Czôrne Mòrze]], [[Karsczie Mòrze]], [[Mòrze Łaptiewów]], [[Pòrankòwòsybirsczie Mòrze]], [[Czukòcczie Mòrze]], [[Mòrze Beringa]], [[Òchòcczie Mòrze]], [[Japòńsczie Mòrze]], [[Żôłté Mòrze]], [[Pòrankòwòchińsczie Mòrze]], [[Pôłniowòchińsczie Mòrze]], [[Arabsczie Mòrze]], [[Czerwióne Mòrze]], [[Jindonezijsczie Westrzódzemne Mòrze]] (miôno dlô wszetczich mòrz wkòł Malajscziej Òstrowinë ë Filipinów) a téż Hôwindżi: [[Bengalskô Hôwinga|Benglaskô]] ë [[Perskô Hôwinga|Perskô]]. [[Òbrôzk:Himalaya annotated.jpg|330px|mały|Satelitarni odjimk Himalajów z miônoma niechtërnych gòr]] Azjô je - nie zdrzącë na [[Antarktida]] - dzélã swiata ò nôwiższi strzédny wëszawie, chtërna je 990 m [[n.r.m.]] Môlë niżi 300 m n.r.m. są na wiéchrzëwiznie blós 32,4%, môlë chtërne są wëszi 1000 m n.r.m. są na blós 30,4%. Nôwëszô wëszawa Azji - [[Mount Everest]] (8848 m n.r.m.) je téż nôwëszim szczitã swiata. Nôgłãbszô òbniżëna [[Ùmarłe Mòrze|Ùmartégò Mòrza]] (405 m p.r.m.) téż je nóniższim môlã na kòpniach zemsczi kùgli. Azjo pòdnôszë sã w wëstrzédnym dzélu ë pòstãpno òbniżô sã we wszëtczich czerënkach. Niżne môlë są w norodowo-zôpadnim dzélu: [[Tùranskô Niżawa]], [[Zôpadnosybirskô Niżawa]] ë [[Norodowòsybirskô Niżawa]], na pòrénkù je [[Norodowòchińskô Niżawa]], na pôłnim [[Niżawa Gangesu]], [[Niżawa Jindusu|Jindusu]] ë [[Niżawa Mezopòtamiji|Mezopòtamiji]]. Wiôldżie wëszawne môlë: na nordze [[Westrzódsybirskô Wëszawa]], na zôpadze [[Kazascze Pògòrze]] ë na pôłnim [[Wëszawa Dekan]] na [[Arabsczi Półòstrów|Arabsczim Pòłòstrowie]]. Wëszawa Dekan pòstãpô w pòrénk ë zôpôd rańtowama gòrama (Pòrénkòwe ë Zôpôdne Ghatë). Rańtowé gòrë są téż na zôpadnëch ë pôłniowëch strądach Arabsczégò Półòstrowa. Wësok pòłożoné wëszawë, òbeszłé gòrsczima pasmama, są całownim dzélã Zôpadny ë Centralny Azji. Na zôpadze są to Wëszawë: Anatolijskô, Armeńskô ë Jirańskô. Westrzód wielnych régów gór nôleżi wëmienic górë: [[Pòntijsczie Górë|Pòntijsczie]], [[Taurus]], [[Kaukaz]], [[Elburs]], [[Kopet-dag]], [[Zagros]] ë [[Mekran]]. Dali w pòrénk wiżô gòrsczich pasm rosce. Je tuwò nôwiôldżi na swiece wãzeł górów - [[Pamir]], chtëren je zwóny Dakã Swiata. Tam zbiegiwóją sã jedurne na swiece régë gòr wëższé òd 7000 m n.r.m.: [[Tien-szan]], [[Hindukusz]], [[Karakòrum]], [[Himalaje]] téż Kùnlun ë [[Sino-Tybeteńsczie Gòrë]]. Pôłniowim przëdłëżeniã Sino-Tibetańsczich Górów są gòrsczié pasma Jindochinsczégò Półòstrowa ë Malajsczej Òstrowine. Midzë Himalajama a Kunlunem je nôwëższô na swiece [[Tybetańskô Wëszawa]], a midzë Kunlunem a Tien-szanem wëszawô [[Kaszgarskô Wlëga]]. Barżi na nordowi pòrénk je [[Mòngòlskô Wëszawa]], chtërna je òkrążona pasmama: Ałtaju, Sajanów, Jabònowich Gór ë Wiôldżigô Chiganu. Pòrénkòwy dzél Syberëji to môl wëszawnô-gòrsczi. Szeroczi plaskatowëszańc (m.jin. Wëszawë: Ałdańskô, Zejsko-Burejskô, Anadirskô) òddzélone są górama, m.jin.: Czersczégo, Wierchojansczima, Kołymsczima, Kòriacczima ë Sichòte Aliń, ë téż górama Kamczatczi. Gòrsczie môlë przëwôżeją na Kòrejańsczim Pòłòstrowie, w pôłniowich Chinach, na Japòńsczich òstrowach, Tajwanie ë Filipinach. Na zacht òbéńdach (kòl 16,5 mln km²) Azeji są pùstinie, chtërne są w conach zwartnikòwej (Arabsczi Pòłòstrów, [[Hindustańskô Niżawa]]), pòdzwartnikòwej (pùstinie Jiranu) jakno téż w letnéj, kòntinentalnej ([[Turańskô Niżawa]], [[Kaszgarskô Wlëga]]. == Lëdztwò == W Azji mieszkô kòle 3,5 mld lëdzy, co je kòl 60% lëdzy na swiece (felëje pòdôwkòw ò azjëtycczim dzélu Ruskô). Òbénda ta cechùje sã wysoczim strzédnim wskôzywôczã zwëczajnégò przërôstaniô lëdztwa (17%), przë czim nôwëższi je w Syrëji (37,1%), Irakù (36,8%) ë Jemenie (36,7%) a nôniższi w Japòńsczi (3,2%). Strzédnô gãstwa zalëdzeniô je héwó 108 sztatùr/km². Rozkwatérowanié lëdzy je baro nierównomiarowé. Òbéńdë Hindujistańscziej Niżawë, Jawë ë Nordowochińsczi Niżawë są nôbarżi zalëdzone na swiece (wiãcy jakno 600 sztatùr/km²). Jinsze òbéńdë (jakno wësoczé górë, pùstinie Strzédny Azji, dalekô Norda) są z wiksza niezalëdzone. Nôwiksze gardë Azji to [[Seùl]] (11,6 mln), [[Mùmbaj|Mùmbaj (Bombaj)]] (9,9 mln), [[Szanghaj]] (9,1 mln), [[Dżakarta]] (9,2 mln), [[Tokijo]] (8,0 mln), [[Delhi]] (7,2 mln), [[Karaczi]] (6,7 mln), [[Pekin]] (7,0 mln), [[Teheran]] (6,8 mln), [[Sztambùl]] (7,6 mln) ë [[Bangkòk]] (5,6 mln). Nôwiksze karna gardów to: Seul (16,3 mln), [[Chongqing]] (15,0 mln), [[Òsaka]] (13,8 mln), Szanghaj (13 mln), Bombaj (12,6 mln), Tokio (11,8 mln), [[Kalkùta]] (11,0 mln) ë Pekin (10,5 mln). W Azji je 48 państwów (z Ruską a bez Egiptu ë Grecczi) ë 2 zanôléżne òbéńdë - [[Palestinskô Aùtonomijô|Plestinską Aùtonomiją]] ë [[Makaù]] (do [[gòdnik]]a [[1999]] rokù). == Òbaczë téż == * [[Afrika]] * [[Eùropa]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjô| ]] [[Kategòrëjô:Geògrafijô]] jxst50bizpre2auiaclv8ugq07xv777 206676 206520 2026-07-10T14:06:55Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Geògrafijô]] to [[Category:Geògrafiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206676 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Asia (orthographic projection).svg|mały|330px|Azjô]] '''Azjô''' – dzél swiata, razã z [[Eùropa|Eùropą]] robi [[Eùrazjô|Eùrazjã]], nôwikszi kòntinent na [[Zemia|Zemi]]. Rozcygô sã òd [[Eùropa|Eùropë]] na zôpadze do [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]] na pòrénkù. Òd pôłniowégò zôpadu graniczë z [[Afrika|Afriką]], òd pôłniô z [[Aùstralëjô (kòntinent)|Aùstralëjô]] ë [[Jindijsczi Òcean|Jindijsczim Òceanem]]. W Azji mieszkô 2/3 wszëtczich lëdzy Zemi. == Wiôldżé òbéńdë Azji == * [[Zôpadnô Azjô]] ** [[Blësczi Pòrénk]] ** [[Kaùkaz]] * [[Westrzédnô Azjô]] * [[Pôłniowô Azjô]] ([[indijsczi subkòntinent]]) * [[Pôłniowò-Pòrénkòwô Azjô]] * [[Pòréncznô Azjô]] ([[Pòréncznô Azjô|Daleczi Pòrénk]]) * [[Syberiô]] * [[Azjatëcczé Tigrë]] Na pòczątkù [[2006]] rokù w Azji bëłë państwa: * [[Afganistan]] * [[Saudijskô Arabijô]] * [[Armeniô]] * [[Aùstraliô]] ([[Gòdowi Òstrów]] ë [[Kòkòsowé Òstrowë]]) * [[Azerbejdżan]] * [[Bahrajn]] * [[Bangladesz]] * [[Bhutan]] * [[Brunejô]] * [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinë]] * [[Cyper]] * [[Nordowi Cyper]] * [[Egipt]] ([[Pòłòstrów Synaj]]) * [[Filipinë]] * [[Greckô]] (małô òbéńda na òstrowach [[Spòradë]], [[Chijos]] ë [[Lesbòs]]) * [[Grëzóńskô]] * [[Indie]] * [[Indonezjô]] * [[Irak]] * [[Iran]] * [[Izrael]] * [[Japóńskô]] * [[Jemen]] * [[Jordaniô]] * [[Kambòdżô]] * [[Katar]] * [[Kazachstan]] * [[Kirgistan]] * [[Repùblika Kòreji|Pôłniowô Kòreja]] * [[Kòrejańskô Lëdowò-Demokraticznô Repùblika|Nordowô Kòreja]] * [[Kùwejt]] * [[Laòs]] * [[Liban]] * [[Malediwë]] * [[Malezjô]] * [[Mòngòlskô]] * [[Mianma]] * [[Nepal]] * [[Òman]] * [[Pakistan]] * [[Ruskô]] * [[Syngapùr]] * [[Sri Lanka]] * [[Syriô]] * [[Tadżikistan]] * [[Tajlandiô]] * [[Tajwan]] * [[Pòrénczny Timór]] * [[Tëreckô]] * [[Turkmenistan]] * [[Ùzbekistan]] * [[Wietnam]] * [[Zjednóné Arabsczé Emiratë]] Nôwikszim państwã w Azji je [[Ruskô]] (téż z eùropejsczim dzélã), a nôlëdniészim – [[Indie]]. == Nôtërne leżnoscë == === Wëzdrzatk plónu === [[Òbrôzk:Asia_satellite_orthographic.jpg|mały|Azjô - satelitarni odjimk]] Azjô je - pò Eùropie - nôbarżi rozkawałkòwónim dzélã swiata. Strzédna dôlëzna òd [[mòrze|mòrza]] je 756&nbsp;km a nôwëżi kòl 2360&nbsp;km. Ne wôrtoscë są nôwiksze westrzód wszestczich dzélów swiata, a to dlôte, że Azjô je baro równoleżnikòwò ë pôłnikòwò rozcygniona. Dôlëzna strądu Azji razã je 70,6 tës. km ë je miészô blós òd nej w [[Nordowô Amerikô|Nordowi Americe]]. [[Pòłòstrów|Pòłòstrowë]] są na wnetka 1/5 (19,5%) wiéchrzëznie Azji. Nôwiksze to: [[Arabsczi Półòstrów]] (27&nbsp;330 tës. km²), [[Jindochińsczi Pòłòstrów]] (2174 tës. km²), [[Jindijsczi Półòstrów]] (2088 tës. km²), [[Miészô Azjô]] (501 tës. km²), [[Półòstrów Tajmyr]] (400 tës. km²), [[Kamczatka]] (370 tës. km²) ë [[Kòrejansczi Półòstrów]] (220 tës. km²). [[Òstrów|Òstrowë]] są na dosc môłim môlu Azji, bo na blós 6,17% wiéchrzëznie. Ròwnak je westrzód nich nôwikszô na swiece [[Malajskô Òstrowina]], chtërna je na 1,7 mln km² (z [[Bòrneò]] 735,9 tës. km², [[Sumatra|Sumatrą]] 433,8 tës. km², [[Celebes]]em 189 tës. km² ë [[Jawa|Jawą]] 126,7 tës. km²), òkòma te [[Filipinë]] (300 tës. km², z òstrowã [[Luzon]] 105,7 tës. km² ë [[Mindanaò]] 95,6 tës. km²), òstrowina [[Japòńsczie Òstrowë|Japòńsczich Òstrowów]] (369 tës. km², z [[Honshu]] 230,5 tës. km² ë [[Hokkaidō|Hokkaido]] 77,9 tës. km²), ë téż [[Sachalin]] (76,4 tës. km²), [[Cejlon]] (65,6 tës. km²), [[Tajwan (òstròw)|Tajwan]] (35,8 tës. km²), [[Hajnan]] (34,1 tës. km²), òstrowinë: [[Nordowô Zemia|Nordowi Zemi]] (37,9 tës. km²), [[Nowòsybirsczie Òstrowë|Nowòsybirsczich Òstrowów]] (38,5 tës. km²). Midzë półòstrowama ë òstrowama Azji je wiele mòcno wcãtich hôwingów ë przëstrądnich - òtemkłich, półzamkłich ë zamkłich - mòrsczich wlëgów. Nôwôżniészé z nich są na [[Atlantëcczi Òcean|Atlantëcczim Òceanie]]: [[Westrzódzemné Mòrze]], [[Czôrne Mòrze]], [[Karsczie Mòrze]], [[Mòrze Łaptiewów]], [[Pòrankòwòsybirsczie Mòrze]], [[Czukòcczie Mòrze]], [[Mòrze Beringa]], [[Òchòcczie Mòrze]], [[Japòńsczie Mòrze]], [[Żôłté Mòrze]], [[Pòrankòwòchińsczie Mòrze]], [[Pôłniowòchińsczie Mòrze]], [[Arabsczie Mòrze]], [[Czerwióne Mòrze]], [[Jindonezijsczie Westrzódzemne Mòrze]] (miôno dlô wszetczich mòrz wkòł Malajscziej Òstrowinë ë Filipinów) a téż Hôwindżi: [[Bengalskô Hôwinga|Benglaskô]] ë [[Perskô Hôwinga|Perskô]]. [[Òbrôzk:Himalaya annotated.jpg|330px|mały|Satelitarni odjimk Himalajów z miônoma niechtërnych gòr]] Azjô je - nie zdrzącë na [[Antarktida]] - dzélã swiata ò nôwiższi strzédny wëszawie, chtërna je 990 m [[n.r.m.]] Môlë niżi 300 m n.r.m. są na wiéchrzëwiznie blós 32,4%, môlë chtërne są wëszi 1000 m n.r.m. są na blós 30,4%. Nôwëszô wëszawa Azji - [[Mount Everest]] (8848 m n.r.m.) je téż nôwëszim szczitã swiata. Nôgłãbszô òbniżëna [[Ùmarłe Mòrze|Ùmartégò Mòrza]] (405 m p.r.m.) téż je nóniższim môlã na kòpniach zemsczi kùgli. Azjo pòdnôszë sã w wëstrzédnym dzélu ë pòstãpno òbniżô sã we wszëtczich czerënkach. Niżne môlë są w norodowo-zôpadnim dzélu: [[Tùranskô Niżawa]], [[Zôpadnosybirskô Niżawa]] ë [[Norodowòsybirskô Niżawa]], na pòrénkù je [[Norodowòchińskô Niżawa]], na pôłnim [[Niżawa Gangesu]], [[Niżawa Jindusu|Jindusu]] ë [[Niżawa Mezopòtamiji|Mezopòtamiji]]. Wiôldżie wëszawne môlë: na nordze [[Westrzódsybirskô Wëszawa]], na zôpadze [[Kazascze Pògòrze]] ë na pôłnim [[Wëszawa Dekan]] na [[Arabsczi Półòstrów|Arabsczim Pòłòstrowie]]. Wëszawa Dekan pòstãpô w pòrénk ë zôpôd rańtowama gòrama (Pòrénkòwe ë Zôpôdne Ghatë). Rańtowé gòrë są téż na zôpadnëch ë pôłniowëch strądach Arabsczégò Półòstrowa. Wësok pòłożoné wëszawë, òbeszłé gòrsczima pasmama, są całownim dzélã Zôpadny ë Centralny Azji. Na zôpadze są to Wëszawë: Anatolijskô, Armeńskô ë Jirańskô. Westrzód wielnych régów gór nôleżi wëmienic górë: [[Pòntijsczie Górë|Pòntijsczie]], [[Taurus]], [[Kaukaz]], [[Elburs]], [[Kopet-dag]], [[Zagros]] ë [[Mekran]]. Dali w pòrénk wiżô gòrsczich pasm rosce. Je tuwò nôwiôldżi na swiece wãzeł górów - [[Pamir]], chtëren je zwóny Dakã Swiata. Tam zbiegiwóją sã jedurne na swiece régë gòr wëższé òd 7000 m n.r.m.: [[Tien-szan]], [[Hindukusz]], [[Karakòrum]], [[Himalaje]] téż Kùnlun ë [[Sino-Tybeteńsczie Gòrë]]. Pôłniowim przëdłëżeniã Sino-Tibetańsczich Górów są gòrsczié pasma Jindochinsczégò Półòstrowa ë Malajsczej Òstrowine. Midzë Himalajama a Kunlunem je nôwëższô na swiece [[Tybetańskô Wëszawa]], a midzë Kunlunem a Tien-szanem wëszawô [[Kaszgarskô Wlëga]]. Barżi na nordowi pòrénk je [[Mòngòlskô Wëszawa]], chtërna je òkrążona pasmama: Ałtaju, Sajanów, Jabònowich Gór ë Wiôldżigô Chiganu. Pòrénkòwy dzél Syberëji to môl wëszawnô-gòrsczi. Szeroczi plaskatowëszańc (m.jin. Wëszawë: Ałdańskô, Zejsko-Burejskô, Anadirskô) òddzélone są górama, m.jin.: Czersczégo, Wierchojansczima, Kołymsczima, Kòriacczima ë Sichòte Aliń, ë téż górama Kamczatczi. Gòrsczie môlë przëwôżeją na Kòrejańsczim Pòłòstrowie, w pôłniowich Chinach, na Japòńsczich òstrowach, Tajwanie ë Filipinach. Na zacht òbéńdach (kòl 16,5 mln km²) Azeji są pùstinie, chtërne są w conach zwartnikòwej (Arabsczi Pòłòstrów, [[Hindustańskô Niżawa]]), pòdzwartnikòwej (pùstinie Jiranu) jakno téż w letnéj, kòntinentalnej ([[Turańskô Niżawa]], [[Kaszgarskô Wlëga]]. == Lëdztwò == W Azji mieszkô kòle 3,5 mld lëdzy, co je kòl 60% lëdzy na swiece (felëje pòdôwkòw ò azjëtycczim dzélu Ruskô). Òbénda ta cechùje sã wysoczim strzédnim wskôzywôczã zwëczajnégò przërôstaniô lëdztwa (17%), przë czim nôwëższi je w Syrëji (37,1%), Irakù (36,8%) ë Jemenie (36,7%) a nôniższi w Japòńsczi (3,2%). Strzédnô gãstwa zalëdzeniô je héwó 108 sztatùr/km². Rozkwatérowanié lëdzy je baro nierównomiarowé. Òbéńdë Hindujistańscziej Niżawë, Jawë ë Nordowochińsczi Niżawë są nôbarżi zalëdzone na swiece (wiãcy jakno 600 sztatùr/km²). Jinsze òbéńdë (jakno wësoczé górë, pùstinie Strzédny Azji, dalekô Norda) są z wiksza niezalëdzone. Nôwiksze gardë Azji to [[Seùl]] (11,6 mln), [[Mùmbaj|Mùmbaj (Bombaj)]] (9,9 mln), [[Szanghaj]] (9,1 mln), [[Dżakarta]] (9,2 mln), [[Tokijo]] (8,0 mln), [[Delhi]] (7,2 mln), [[Karaczi]] (6,7 mln), [[Pekin]] (7,0 mln), [[Teheran]] (6,8 mln), [[Sztambùl]] (7,6 mln) ë [[Bangkòk]] (5,6 mln). Nôwiksze karna gardów to: Seul (16,3 mln), [[Chongqing]] (15,0 mln), [[Òsaka]] (13,8 mln), Szanghaj (13 mln), Bombaj (12,6 mln), Tokio (11,8 mln), [[Kalkùta]] (11,0 mln) ë Pekin (10,5 mln). W Azji je 48 państwów (z Ruską a bez Egiptu ë Grecczi) ë 2 zanôléżne òbéńdë - [[Palestinskô Aùtonomijô|Plestinską Aùtonomiją]] ë [[Makaù]] (do [[gòdnik]]a [[1999]] rokù). == Òbaczë téż == * [[Afrika]] * [[Eùropa]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjô| ]] [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] 6ciplpui9hoj1u3x25uuciaf3sqavio 0 2941 206679 199919 2026-07-10T14:06:56Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Geògrafijô]] to [[Category:Geògrafiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206679 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:LocationAustralia.png|mały|Australëjô na karce swiata]] [[Òbrôzk:Australia_satellite_orthographic.jpg|mały|Satelitarni odjimk Australëji]] '''Aùstralëjô''' je nômiészim z [[kòntinent|kòntinentów]] [[Zemia|Zemi]], jegò wiéchrzëzna (razã z [[Tasmaniô|Tasmanią]] ë òstrowama w blëze) je 7,7 mln km². == Geògrafné pòdôwczi == * '''Pôłnikòwi rozskòczënk:''' 3200 km * '''Równoleżnikòwi rozskòczënk:''' 4000 km * '''Wiéchrzëzna:''' ** òglowô: 7&nbsp;686&nbsp;850 km² ** ląd: 7&nbsp;617&nbsp;930 km² ** wòda: 68&nbsp;920 km² * '''Długòta strądôw:''' 25&nbsp;760 km * '''Nôniższi môl:''' [[Jezero Eyre]]: -15 m * '''Nôwëższi wëszéńc:''' [[Mount Kosciuszko]]: 2&nbsp;229 m == Pòłożenie == Aùstralëjsczi kòntinent je na [[pôłniowô półkùgla|pôłniowi]] ë [[pòrénkòwô półkùgla|pòrénkòwi półkùglë]], midzë 11 ë 39 gradã pôłniowi geògrafny szérzë ë midzë 113 ë 153 gradã pòrénkòwi geògrafny długòtë. Òkrążają gò dwa òceanë: òd nordë ë pòrénkù [[Spòkójny Òcean|Spòkójny]] a òd pôłniô ë zôpadu [[Jindijsczi Òcean|Jindijsczi]]. Ni mô sparłãczeniô z jinszima kòntinentama. Niechtërny do Australëji zarechòwëwają téż drëdżi wedle wiôlgòscë òstrów [[Nowô Gwinejô]] (wiéchrzëzna 785 tys. km²), bò je òn téż na nym sómym kòntinentalnym pòdstôwkù. Z blëze Australëjô wëzdrzi za òwalã, ze chtërnégò wërzniąté są dwa dzéle: Hôwinga Karpentaria ë Australëjskô Wiôlgô Hôwinga. Òs negò òwalu przëkëwô sã wnetka ze [[Zwartnik (geògrafijô)|Zwartnikã Kòzorożëca]]. == Geòlogòwé leżnoscë == Aùstralëjô bëłô przódë dzélã [[superkòntinent]]u [[Gondwana|Gondwanë]]. Dzysdniowi wëzdrzatk nadała jeji [[kaledońskô òrogeneza]], chtërna sparłãczeła dwa nôstorszë elementë jeji geòlogòwej bùdacëji, pôłniową ë nordową kristalową tôrczã ë [[hercynska òrogeneza|hercynską òrogenezã]], cziej wëpiãtrzeniu pòddôła sã [[geòsënklina]] zdzejóna w [[Paleòzojicznô era|paleòzojikù]] w pòrénkòwim dzélu kòntinentu. Alpejskô òrogeneza sprawiła rësznotã westrzód Wòdodzéłowich Gór. Òbniżenié równi wòdë òceanu w [[plajstocen]]ie pòzwolëło na przecygã roscëniznë, zwiérzów ë lëdzy z nordy (choc nié bëło lądowëgò sparłãczenia z [[Azëjô|Azëją]]), a w rezultace do òddzélenia [[Nowô Gwinejô|Nowi Gwineji]] ë [[Tasmaniô|Tasmanii]]. Sztrukturalne jednote: * Zôpôdnoaùstralëjskô Wlëga je w zôpôdnim dzélu kòntinentu. Je ùsadzonô z dwóch wlëg (Wlëga Carnavon ë Wlëga Perth), chtërne mają wiôldżą ùbitosc ùsôdów. Òd Aùstralëjscziej Platformë òddzelô ją systema òbsuwków ò czierënkù nordowo-pôłniowim. * Nôwikszą ë nôstôrszą sztrukturalną jednotą je Aùstralëjskô Platforma chtërna zajëmô wnetka cawną zôpôdną ë westrzédną Aùstralëje. Skłôdô są òna z cziles kristalowich tôrczów (nôwiksze to Tôrcz Kimberley ë Tôrcz Yilgarn) òddzelonych òd se wlëgama, z chtërnych nôwiksze to Wlëga Cannings ë Wlëga Nullarbor. * Bùdacëjë Górów Flindersa wzãłë sã zez zjadrzëca w paleòzojikù stôrszich ùsôdnych kamiznów, chtërne zbierałe sã w jistniejącą tuwò wczasni geòsënklina Adelaide. * Wlëgë Strzédnoaùstralëjsczie są midzë bùdajëcama Wiôldżich Wòdodzélowich Górów a Aùstralëjsczią Platformą ë Bùdacëjama Gór Flindersa. W skłôdze jednote je m.jin. Wlëga Karpentaria, Wiôlgô Artezëjskô Wlëga ë Wlëga Murray. W [[mezozoik|mezozoikù]] bëł to môl òbsadzony przez mòrze. Wlëgłe wëdżiãce kamiznowich lég bëło żëczne pòwstowôniu wlëg artëzejsczich wòd. * Bùdacëjë Wiôldżich Wòdodzélowich Gòròw ë Tasmanii pòddôwałe sã gùbowaóniu w kaledonscziej ë herecynscziej òrogeneze, towarzëłë jima wùlkanowe rzôdzëzne. Zldzënie bëło w [[karbòn]]ie ë [[perm]]ie. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Aùstralëjô| ]] [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] 4zdzkinfgu7696g3xz2uc6nvrde9p9r 206765 206679 2026-07-10T14:34:05Z Iketsi 3254 Geògrafijô→Geògrafiô 206765 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:LocationAustralia.png|mały|Australëjô na karce swiata]] [[Òbrôzk:Australia_satellite_orthographic.jpg|mały|Satelitarni odjimk Australëji]] '''Aùstralëjô''' je nômiészim z [[kòntinent|kòntinentów]] [[Zemia|Zemi]], jegò wiéchrzëzna (razã z [[Tasmaniô|Tasmanią]] ë òstrowama w blëze) je 7,7 mln km². == Geògrafné pòdôwczi == * '''Pôłnikòwi rozskòczënk:''' 3200 km * '''Równoleżnikòwi rozskòczënk:''' 4000 km * '''Wiéchrzëzna:''' ** òglowô: 7&nbsp;686&nbsp;850 km² ** ląd: 7&nbsp;617&nbsp;930 km² ** wòda: 68&nbsp;920 km² * '''Długòta strądôw:''' 25&nbsp;760 km * '''Nôniższi môl:''' [[Jezero Eyre]]: -15 m * '''Nôwëższi wëszéńc:''' [[Mount Kosciuszko]]: 2&nbsp;229 m == Pòłożenie == Aùstralëjsczi kòntinent je na [[pôłniowô półkùgla|pôłniowi]] ë [[pòrénkòwô półkùgla|pòrénkòwi półkùglë]], midzë 11 ë 39 gradã pôłniowi geògrafny szérzë ë midzë 113 ë 153 gradã pòrénkòwi geògrafny długòtë. Òkrążają gò dwa òceanë: òd nordë ë pòrénkù [[Spòkójny Òcean|Spòkójny]] a òd pôłniô ë zôpadu [[Jindijsczi Òcean|Jindijsczi]]. Ni mô sparłãczeniô z jinszima kòntinentama. Niechtërny do Australëji zarechòwëwają téż drëdżi wedle wiôlgòscë òstrów [[Nowô Gwinejô]] (wiéchrzëzna 785 tys. km²), bò je òn téż na nym sómym kòntinentalnym pòdstôwkù. Z blëze Australëjô wëzdrzi za òwalã, ze chtërnégò wërzniąté są dwa dzéle: Hôwinga Karpentaria ë Australëjskô Wiôlgô Hôwinga. Òs negò òwalu przëkëwô sã wnetka ze [[Zwartnik (geògrafiô)|Zwartnikã Kòzorożëca]]. == Geòlogòwé leżnoscë == Aùstralëjô bëłô przódë dzélã [[superkòntinent]]u [[Gondwana|Gondwanë]]. Dzysdniowi wëzdrzatk nadała jeji [[kaledońskô òrogeneza]], chtërna sparłãczeła dwa nôstorszë elementë jeji geòlogòwej bùdacëji, pôłniową ë nordową kristalową tôrczã ë [[hercynska òrogeneza|hercynską òrogenezã]], cziej wëpiãtrzeniu pòddôła sã [[geòsënklina]] zdzejóna w [[Paleòzojicznô era|paleòzojikù]] w pòrénkòwim dzélu kòntinentu. Alpejskô òrogeneza sprawiła rësznotã westrzód Wòdodzéłowich Gór. Òbniżenié równi wòdë òceanu w [[plajstocen]]ie pòzwolëło na przecygã roscëniznë, zwiérzów ë lëdzy z nordy (choc nié bëło lądowëgò sparłãczenia z [[Azëjô|Azëją]]), a w rezultace do òddzélenia [[Nowô Gwinejô|Nowi Gwineji]] ë [[Tasmaniô|Tasmanii]]. Sztrukturalne jednote: * Zôpôdnoaùstralëjskô Wlëga je w zôpôdnim dzélu kòntinentu. Je ùsadzonô z dwóch wlëg (Wlëga Carnavon ë Wlëga Perth), chtërne mają wiôldżą ùbitosc ùsôdów. Òd Aùstralëjscziej Platformë òddzelô ją systema òbsuwków ò czierënkù nordowo-pôłniowim. * Nôwikszą ë nôstôrszą sztrukturalną jednotą je Aùstralëjskô Platforma chtërna zajëmô wnetka cawną zôpôdną ë westrzédną Aùstralëje. Skłôdô są òna z cziles kristalowich tôrczów (nôwiksze to Tôrcz Kimberley ë Tôrcz Yilgarn) òddzelonych òd se wlëgama, z chtërnych nôwiksze to Wlëga Cannings ë Wlëga Nullarbor. * Bùdacëjë Górów Flindersa wzãłë sã zez zjadrzëca w paleòzojikù stôrszich ùsôdnych kamiznów, chtërne zbierałe sã w jistniejącą tuwò wczasni geòsënklina Adelaide. * Wlëgë Strzédnoaùstralëjsczie są midzë bùdajëcama Wiôldżich Wòdodzélowich Górów a Aùstralëjsczią Platformą ë Bùdacëjama Gór Flindersa. W skłôdze jednote je m.jin. Wlëga Karpentaria, Wiôlgô Artezëjskô Wlëga ë Wlëga Murray. W [[mezozoik|mezozoikù]] bëł to môl òbsadzony przez mòrze. Wlëgłe wëdżiãce kamiznowich lég bëło żëczne pòwstowôniu wlëg artëzejsczich wòd. * Bùdacëjë Wiôldżich Wòdodzélowich Gòròw ë Tasmanii pòddôwałe sã gùbowaóniu w kaledonscziej ë herecynscziej òrogeneze, towarzëłë jima wùlkanowe rzôdzëzne. Zldzënie bëło w [[karbòn]]ie ë [[perm]]ie. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Aùstralëjô| ]] [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] ilshnmjhitomol7ghfreax0b28a6oos 0 3005 206672 201850 2026-07-10T14:06:53Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Geògrafijô]] to [[Category:Geògrafiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206672 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Waves in the water of Ramat Gan (8).jpg|mały|Akwen]] '''Akwen''' – kożderny, równo czej òpisóny dzél wòdny wiéchrzëznë. Je to taczé samò rzeczenié jak [[môl]] w tikanim do lądowej wiéchrzëznë. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Akwenë|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Akwenë| ]] [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] 7mjecxd9pcpbpmvgtncfu1ucbmh9io4 0 3006 206691 199188 2026-07-10T14:07:02Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Geògrafijô]] to [[Category:Geògrafiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206691 wikitext text/x-wiki '''Môl''' – kożderny, równo czej òpisóny dzél lądowi wiéchrzëznë. Je to taczé samò rzeczenié jak [[akwen]] w tikanim do wòdny wiéchrzëznë<ref>https://sloworz.org/word/430</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] aneee0yeizll2iml6lbymc15qzzz62u 0 3009 206674 193578 2026-07-10T14:06:54Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Geògrafijô]] to [[Category:Geògrafiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206674 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Altocumulus s.jpg|mały|Altocumulus òbczôs formòwania, je widac zawirowania ùdostôwane przez waiater]] '''Altocumulus''' (Ac - strzédna bôłdowana [[blóna]]) zrobiona z biôłëch czë szarich fôłtów (téż légów). Zesôdzô sã z wòdnëch kroplów, le nié je to òpôdowô blôna. Je na wiżë òd 2&nbsp;400 do 6&nbsp;100 [[m]]. == Òbaczë téż == * [[Cumulus]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Blónë}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] rq5i2b24c7n1x35kpsgsjltbdiugzqr 0 3010 206675 193584 2026-07-10T14:06:54Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Geògrafijô]] to [[Category:Geògrafiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206675 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Sun through Altostratus.JPG|mały|Widzënk na [[słuńce]] òb altostratus]] '''Altostratus''' (As - strzédna légówa [[blóna]]) je w sztôłce grëbi ë gãsti niebiesczéj abò szari lédze òb chtërną [[słuńce]] abò [[miesądz]] je widac jak przez nieprzezérne skło. Zesôdzô sã z wòdnëch kroplów ë téż krisztalków [[lód|lodu]]. Czãsto òbcëgô cawne niebò a czasã wëstãpòwô z ópôdënkã [[deszcz|mżëcczi]] czë [[sniég|sniégù]]. Je na wiżë òd 2&nbsp;000 do 5&nbsp;000 [[m]]. == Òbaczë téż == * [[Stratus]] * [[Nimbostratus]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Blónë}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] lkj1c1t1sainqna5zssfbjsxsfhsuey 0 3011 206706 205477 2026-07-10T14:07:06Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Geògrafijô]] to [[Category:Geògrafiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206706 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Aegeansea.jpg|mały|]] '''Òstrowina''' (abò '''archipelag''' z {{jãz.|gr}} ''Archipélagos'' – miono bizantyjsczéj prowincëji òbjimający przédne òstrowë [[Egejsczé Mòrze|Egejsczégò Mòrza]]) — karno [[òstrów|òstrowów]] ùsadłich w blëze se, nôczãsczi ò sparłãczonym pòchodzënkù ë taczi sami geòlogòwi bùdacëji. Z pòzdrzatkù na ùkłôd òstrowów mòzemë wëprzédnic karna — ostrowinë zesôdzone z pòzrénowóno rozmiészanych małich òstrowów ôs régë òstrowów, w chtërnych te rozmiészane są régą kòl se. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] dzmhsy8smotqs8rx30bc9ncy55vhs6g 0 3012 206678 159653 2026-07-10T14:06:55Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Geògrafijô]] to [[Category:Geògrafiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206678 wikitext text/x-wiki '''Azymùt''' je [[nôrt|nórtã]] zamkłim midze nordowym dzélem [[półnik]]a òdnieseniô, a gwësnym czierunkã równiszczë. Wôrtosc azymùtu rechuje sã zgódnie z rësznotã wskôza zédżéra ë wësłowia w [[nórcowô miara|nórcowi mierze]]. Azymùt mòże bëc pòmocny do rozeznania w [[môl]]u ë do òrientowania geòdezëjnëch pòmiarów. Zanôléżno òd prowadzonégò półnika òdnieseniô, je mòżna wëapartnic: * [[geògrafny azymùt]] * [[kartografny azymùt]] * [[magnétowi azymùt]] [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] idhvcvba9rqys0k9ardt09rjvvtpx3c 0 3077 206928 206188 2026-07-11T09:32:38Z Terrus38 14026 206928 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Slavic europe (Kosovo shaded).svg|mały|Słowianie]] '''Słowianie''' to nôwikszé etnicznie ë jãzëkòwò karno lëdzy w [[Eùropa|Eùropie]], mieszkającé w pòrénkòwim ë westrzédnym dzélu negò [[kòntinent|kòntinentu]]. Do Słowianów rechùje sã: [[Biôłoruscë|Biôłorusków]], [[Bòszniôcë|Bòszniôków]], [[Bùłgarzë|Bùlgarów]], [[Chòrwacë|Chòrwatów]], [[Czôrnogórcë|Czôrnogórców]], [[Czeszë|Czechów]], [[Kaszëbi|Kaszëbów]], [[Łemkòwie|Łemków]], [[Łużëczanie|Łużëczón]], [[Macedóńczicë|Macedóńczików]], [[Pòlôszë|Pòlôchów]], [[Ruscë|Rusków]], [[Serbòwie|Serbów]], [[Słowôcë|Słowôków]], [[Słoweńcë|Słoweńców]] ë [[Ùkrajińcë|Ùkrajińców]] a wicy jak 140 mniészich [[Słowiańsczé plemiona|karnów]]. Slôde bëłë téż jinszé karna Słowianów: * [[Dacczi Słowianie]] * [[Panóńsczi Słowianie]] * [[Pòłabsczi Słowianie]] Wiôldżé rozcygnienié Słowianów zawôżëło na wëapartnieniu trzech [[słowiańsczé jãzëczi|jãzëkòwëch]] karnów: * [[Zôpôdnosłowiańsczé jãzëczi|Zôpadnëch Słowianów]] * [[Pòrénkòwòsłowiańsczé jãzëczi|Pòrénkòwëch Słowianów]] * [[Pôłniowosłowiańsczé jãzëczi|Pôłniowëch Słowianów]] == Pòchòdzenié miona Słowianów == Pòchòdzenié słowa ''Słowianie'' wcyg je kòntrowersyjné. Pierszé zmiónczi ò Słowianach pòd tim mionã są z VI s. No słowò pisóné bëło rozmajice: ''Sklabenoi, Sklauenoi, Sklabinoi'' - w bizantińsczi [[Greckô|Grecëji]] a ''Sclaueni, Sclauini, Sthlaueni'' - w łacëznie. Nôstarszi dokùment napisóny w słowiańsczi mòwie je z IX s. ë brëkùje słowò ''slověne''. Jak widzec sami Słowianie jakò pierszi samozwãk brëkòwalë "o", w môl "a" jakno bëło w grecczim czë łacëznie. W lëdowi etimòlogii parłãczi sã to miono ze słowama ''słôwa'' ôs ''słowo''. A wic ''slověne'' mògłò bë znaczëc "lëdze, chtërny gôdają (tim samim jãzëkã)", to je lëdze, chtërny mògą sã rozmiôc, procëmno do słówiańsczégò słowa dlô nie-Słowianów, ''nemec'', co òznôczac mòże "niemi człowiek" czë ''nie më'' (nie Słowiana, nie gôdającë jãzëkã słowiańsczim). Niechtërny lingwiscë są ti dbë, że ne teòrëje są zmiłkòwé. Są wic dwie jinszé teòrëje dlô pòchòdzeniô negò miona. Wedle pierszi, pòchòdzy z protoindoeùropejsczégò ''*slauos'' ("nôród"), òb. grecczie λαος ("nôród"). Wedle drëdzi teòrëji słowo to pòchòdzy òd miona rzéczi. Zmiłkòwe etimòlogije, òsoblëwie widzałé w nôrodowòsocjalistny propagandze, wëcygałë no miono òd łac. "sclavus" co òznôczô "niewòlnik". Wedle wielu ùczałëch słowo ''sclavus'' ({{jãz.|de}} ''sklavus'', {{jãz.|en}} ''slave'') pòchòdzy òd miona Słowiónów, ale jinszi są ti dbë, że pòspòdlém je grecczé słowo, chtërne òznôczô "wòjnowô rabczëna". == Hipòtézë pòchòdzënkù Słowianów == Jakò jãzëkòwô zrzesznica wëapartnilë sã kòl pòłòwë I tësąclata n.e. z bôłto-słowiańsczégò jãzëkòwëgò karna. Déruje sztrid ò jich pòchòdzënk, wedle rozmajitëch ùjimniãcë pierwòszné sedzbë Słowianów ùmôlëwô sã: * na môlu [[Pòlskô|Pòlsczi]], abò téż na [[Wòłyń|Wòłini]]u ë [[Pòdole|Pòdolu]] (aùtochtonowé ùjimniãcé Kostrzewskiego ë Mańczaka) ** Analëza DNA (Y HG3) zeswiôdczô aùtochtonowi abò zôpadny pòchòdzënk Słowianów (atlanticczé ùjimniącé) ** Slédné antropòlogiczné badérowania (robioné w latach [[2002]] - [[2004]] na Ùniwersitece jim. Adama Mickiewicza) ò stãpniu antropòlogicznégò zjinaczeniô lëdzczich pòpùlacëji mieszkającëch w dorzéczniu [[Òdra|Òdrë]] ë [[Wisła|Wisłë]] w cządze rzimsczich cësków ë we wczasnym strzédnowiekù pòkôzëją nã prôwdzëwòtã aùtochtonowégò ùjimniãcô. * na Westrzédnym Pòdnieprzu (midze [[Kijów|Kijowem]] a [[Mòhëlów|Mòhylowem]] (allochtonowé ùjimniãcé Godłowskiego), * midzë [[Wòłgô|Wôłgą]] a [[Ùral|Ùralã]], dali òb 100 lat jak w pùnkce 2. (ùjimniãce Czupkiewicza), * nad Aralsczim jezerã (do kòl 350 n.e.), dali napadlë [[Eùropa|Eùropã]] jakò [[Hunowie]] (ùjimniãcé Bańkowskiego), * wedle Gołąba ** pratatczëzna w górnym dorzéczniu [[Don]]a do 1000 p.n.e., ** pòbëcé nad westrzédnym [[Dniepr|Dnieprã]], ** pò najezdze [[Scëtowie|Scëtów]] (700 p.n.e.) òd Òdrë pò Don, * wedle ùjimniãca Martynowa: ** prasłowiańsczi cząd w zôpadnym dzélu môlu Bôłtów (XII s. p.n.e.), ** nacëskanie italsczégò substratu, pòwstanié łużëcczi kùlturë, ** prasłowiańsczi cząd: nacëskanie irańsczé (V s. p.n.e.), ** zwënégòwanié zôpadny garnicë na Òdrze (V-III s. p.n.e.), ** łączba z [[Celtowie|Celatama]] w òkòlim [[Wrocław]]ia (III s. p.n.e.), ** pòczątczi naji erë: rozcygnienié słowiańsczi òbéndë pò [[Prypeć]]. * wedle Turbaczowa: ** pratatczëzna Słowianów nad westrzédnym Dunajã. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Słowianie| ]] 87kxjwve74rl8nqqo32mpmk0ubqh3fj 0 3084 206922 201696 2026-07-11T09:24:40Z Terrus38 14026 206922 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Germanische und slavische Volksstaemme zwischen Elbe und Weichsel.jpg|mały|]] '''Pòłabsczi Słowiónie (Pòlabsczi Słowióni)''' – to òglowé miono zôpôdnosłowióńsczich plemión (Òbòdritów np. [[Drzewianie|Drzewianów]], Wagrów, Weletów) żëjących òd VI s. na zemiach midzë [[Bôłt|Bôłtã]], [[Elba|Elbą (Labą)]], [[Hawela|Hawelą]] ë [[Òdora|Òdorą]]. Òd pòrénkù greńczëlë z [[Lubùszanie|Lubùszanama]] ë [[Pòmòrzanie|Pòmòrzanama]], òd zôpôdu z [[Sasowie|Sasama]], òd pôłnia z [[Łużëczanie|Łużëczanama (Łużanama)]]. Czãsto, nëch slédnëch rechùje sã do pòlabsczëch Słowiónów. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Słowiónie]] 6u2e9msexwxl6bkg3lp1gfxedd0hjqz 206930 206922 2026-07-11T09:36:26Z Terrus38 14026 UWAGA! Zastąpienie treści hasła bardzo krótkim tekstem: „{{ADR|nieprosti pisënk}}” 206930 wikitext text/x-wiki {{ADR|nieprosti pisënk}} g9kjhqnrb7jtzvy9ny5rafzo5ien95u 206941 206930 2026-07-11T10:45:02Z Tsca 12 Edicje brëkòwnika [[Special:Contributions/Terrus38|Terrus38]] ([[User talk:Terrus38|diskùsjô]]) òstałë òdrzucóné. Aùtorã przëwrócóny wersji je [[User:Iketsi|Iketsi]]. 201696 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Germanische und slavische Volksstaemme zwischen Elbe und Weichsel.jpg|mały|]] '''Pòłabsczi Słowiónie (Pòlabsczi Słowióni)''' – to òglowé miono zôpôdnosłowióńsczich plemión (Òbòdritów np. [[Drzewióna|Drzewiónów]], Wagrów, Weletów) żëjących òd VI s. na zemiach midzë [[Bôłt|Bôłtã]], [[Elba|Elbą (Labą)]], [[Hawela|Hawelą]] ë [[Òdora|Òdorą]]. Òd pòrénkù greńczëlë z [[Lubùszanie|Lubùszanama]] ë [[Pòmòrzanie|Pòmòrzanama]], òd zôpôdu z [[Sasowie|Sasama]], òd pôłnia z [[Łużëczanie|Łużëczanama (Łużanama)]]. Czãsto, nëch slédnëch rechùje sã do pòlabsczëch Słowiónów. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Słowiónie]] q2uxcj5e888bmucpxevwrsav2nrp4br 206942 206941 2026-07-11T10:45:16Z Tsca 12 Tsca przeniós starnã [[Pòłabsczi Słowiónie]] do [[Pòłabsczi Słowianie]]: Błędna pisownia tytułu 201696 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Germanische und slavische Volksstaemme zwischen Elbe und Weichsel.jpg|mały|]] '''Pòłabsczi Słowiónie (Pòlabsczi Słowióni)''' – to òglowé miono zôpôdnosłowióńsczich plemión (Òbòdritów np. [[Drzewióna|Drzewiónów]], Wagrów, Weletów) żëjących òd VI s. na zemiach midzë [[Bôłt|Bôłtã]], [[Elba|Elbą (Labą)]], [[Hawela|Hawelą]] ë [[Òdora|Òdorą]]. Òd pòrénkù greńczëlë z [[Lubùszanie|Lubùszanama]] ë [[Pòmòrzanie|Pòmòrzanama]], òd zôpôdu z [[Sasowie|Sasama]], òd pôłnia z [[Łużëczanie|Łużëczanama (Łużanama)]]. Czãsto, nëch slédnëch rechùje sã do pòlabsczëch Słowiónów. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Słowiónie]] q2uxcj5e888bmucpxevwrsav2nrp4br 0 3086 206924 198963 2026-07-11T09:26:21Z Terrus38 14026 206924 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacëji}} '''Słowiańsczé plemiona''' - karno wczasnostrzédnowiekòwich namôlnëch wnożnëch zrzesznic jistniejącëch na òbéńdze zamieszkiwanej òb [[Słowiónie|Słowiónów]]. === Lësta słowiańsczich plemion w alfabétowim ùkłôdze === Miona wëmienionëch niżi plemion ùchòwałë sã w historëcznëch zdrojach. Króm nich archeòlodzë wëapartniają téż jinsze plemiona, chtërnëch miona sã nié ùchòwałë. * [[Bëtyńcë]] * [[Bieżuńczanie]] * [[Bòbrzanie]] * [[Brzeżanie]] * [[Bùdënowie]] * [[Bulgarzë]] * [[Wòłynianie|Bùżanie]] * [[Chòrwacë]] * [[Chùdzycë]] * [[Chùtycë]] * [[Chyżanie]] * [[Czesi]] * [[Czrezpenianie]] * [[Deczanie]] * [[Derewlanie]] * [[Doleńcë]] * [[Doszanie]] * [[Dragòwicë]] * [[Drzewianie]] * [[Dulebòwie]] * [[Dziadoszanie]] * [[Gadczanie]] * [[Glënianie]] * [[Glinianie]] * [[Głomacze]] * [[Głubczëce (plemiã)|Głubczëce]] * [[Gòlãszëcë]] * [[Gòplanie]] * [[Hawòlanie]] * [[Hobòlanie]] * [[Jezercë]] * [[Kaszëbi]] * [[Kòledzice]] * [[Krëwicze]] * [[Kùjawianie]] * [[Lãdzanie]] * [[Lemùzi]] * [[Lesicë]] * [[Welecë|Lëcice]] * [[Lëpianie]] * [[Licicaviki]] * [[Litomierzëcë (plemiã)|Litomierzëcë]] * [[Lubùszanie]] * [[Lupiglaa]] * [[Łãczëcanie]] * [[Łuczanie]] * [[Serbołużëczanie|Łużëczanie]] * [[Mazowszanie]] * [[Milczanie]] * [[Milingòwie]] * [[Moinvinidi]] * [[Mòrawianie]] * [[Mòrzëcë]] * [[Mòrzëczanie]] <!-- jesz nót dolmaczenkù: * [[Narentanie]] * [[Nice (plemię słowiańskie)|Nice]] * [[Nieletycy]] * [[Nieletycy|Nielecice]] * [[Niżanie|Niszanie]] * [[Nitrzanie]] * [[Nizice]] * [[Niżanie]] * [[Nizice|Niżyce]] * [[Nizice|Niżycy]] * [[Nudzice]] * [[Nudzice|Nudycy]] * [[Hawelanie|Oblanie]] * [[Obodryci|Obodrzyce]] * [[Opolanie]] * [[Polanie]] * [[Połabianie]] * [[Połoczanie]] * [[Pomorzanie]] * [[Pszowianie]] * [[Pyrzyczanie]] * [[Radanzwinidi]] * [[Radymicze]] * [[Ranowie]] * [[Redarowie|Ratarowie]] * [[Redarowie]] * [[Rzeczanie]] * [[Scytycy]] * [[Siedliczanie|Sedliczanie]] * [[Serbowie]] * [[Serbiszcze]] * [[Siedliczanie]] * [[Ziemczycy|Siemczyce]] * [[Sieradzanie]] * [[Siewierzanie]] * [[Sitice]] * [[Sklawinowie]] * [[Słowacy]] * [[Słowińcy]] * [[Słupianie|Słubianie]] * [[Słupianie]] * [[Smoleńcy]] * [[Smolińcy]] * [[Serbołużyczanie|Sorabowie]] * [[Sporei]] * [[Sprewianie]] * [[Stodoranie|Stodaranie]] * [[Strumińcy|Strumieńcy]] * [[Strupienice]] * [[Susłowie]] * [[Ślężanie]] * [[Trzebowianie]] * [[Tywerycy|Tywercy]] * [[Ulicze]] * [[Wagrowie]] * [[Warnowie]] * [[Welegezyci|Welegezeci]] * [[Wenedowie]] * [[Wiatycze]] * [[Wieleci]] * [[Wiślanie]] * [[Wolinianie]] * [[Wkrzanie]] * [[Wprzanie]] * [[Zahumljanie]] * [[Zara]] * [[Zeriuani]] * [[Ziemczycy]] * [[Zliczanie]] * [[Żarowie]] * [[Żary (plemię słowiańskie)|Żary]] * [[Żyrmunty|Żermunty]] * [[Żyrmunty]] * [[Żytyce|Żytyczanie]] --> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Słowiónie]] advi45tj6bfiglgvv10v69431g8qtx3 0 3096 206532 204037 2026-07-10T12:07:15Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Japòńskô]] do [[Japóńskô]]: pisënk 204037 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |miono=Japòńskô |gwôsné miono=日本国 |fana=Flag of Japan.svg |herb=Imperial Seal of Japan.svg |miono-genitiw=Japòńsczi |himn=[[Himn Japòńsczi|Kimi ga yo]]<br>(Panowanié Jegò Czezersczi Mòscë) <center>[[File:Kimi ga Yo instrumental.ogg]]</center> |na karce=Japan-location-cia.png |jãzëk=[[Japòńsczi jãzëk|japòńsczi]] |stolëca=Tokijo |fòrma państwa=kònstitucëjnô mònarchijô |Mònarcha=[[Naruhito]] |Premiéra=Sanae Takaichi |wiéchrzëzna=377 975 |procent-wòdë=1,4 |rok=2020 |lëdztwò=126 226 568 |dëtk=jen |kòd dëtka=JPY |czasowô cona=+9 |kòd=JP |Internet=.jp |aùtowi kòd=J |telefón=+81}} '''Japòńskô''' (日本 – Nihon abò Nippon; 日本国 – Nihon-koku abò Nippon-koku) je państwò w [[Westrzédnô Azëjô|Westrzédni Azëji]], w òstrowinie [[Japòńsczé Òstrowë|Japòńsczich Òstrowòw]], z chtërnëch nôwiksze są: [[Honshū]], [[Hokkaidō]], [[Kyūshū]] ë [[Shikoku]]. Z miészich òstrowów nót je wëmienic téż [[Okinawa|Okinawã]]. == Miona Japòńsczi == Słowò ''Japòńskô'' pisane znakama [[kanji]] (日本) mô dwa òdczëtania: Nihon (にほん) ë Nippon (にっぽん). Pierszé je brëkòwany w codniowim jãzëkù, drëdżé - w òficjalnëch stojiznach. Znaczi ne dolmaczë sã jakno: Kraj Wschodzącégò Słuńca (日 – [[słuńce]]; 本 – kòrzéń; pòchòdzenié). Òpisënk nen pòchòdzy z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chin]] ë tika sã geògrafnégò pòłożeniô Japòńsczi wedle kòntinentowi [[Azëjô|Azëji]]: Chińczikom zda sã, że słuńce co dzéń przëchòdzi z Japòńsczich Òstrowów. Przédnym mionem Japònsczi, jesz przed łaczbą z Chinami, nadaną òb môlowé lëdztwò bëło ''Yamato'' (大和). W Chinach zemie te w cządze [[Trzë Królestwa|Trzëch Królestw]] zwóne bëłë ''Wa'' (倭). Przed [[1946]] r. òficjalnym mionã Japòńsczi bëło ''Dai Nippon Teikoku'' (大日本帝国 – Czezerstwò Wiôldżi Japòńsczi). Miono ne je zwëczajno ùżiwôny na òpisënk japòńsczégò państwa w cządze òd [[Òdnowina Meiji|Òdnowinë Meiji]] (明治維新, Meiji-ishin) do kùńca wòjnë na Pacyfikù, ale òficjalnô miona negò brëkòwac zaczële w [[1936]] r. Òd 1946 òficjalnym japòńsczim mionã kraju je ''Nippon-koku'' abò ''Nihon-koku'' (日本国), co dosłownié òznôczô Japòńsczé Państwò (国 – kraj, państwò). W eùropejsczich jãzëkach miono ''Japòńskô'' zjôwiô sã dzãka wanożnikòwi [[Marco Polo]], chtëren zapisał wëmòwã mandarińsczégò òpisënkù tich zem: ''Ciapangu''. Równak dzysdniowe miono Japòńsczi je mést z kantońsczégò ''Jatbun''. W malajsczim jãzëkù nen kantońsczi òpisënk przëbrôł sztôłt ''Japang'' ë tak òstał zaimpòrtowóny do [[Eùropa|Eùropë]] òb pòrtugalsczich kùpców. W [[1577]] r. piérszi rôz napisano ne słowo jakno ''Giapan''. == Pòlitika == Japòńskô je kònstitucjową mònarszëją. Nôwëższim òrganã ùstôwcowi władzë je dwajizbòwi parlament (国会 – Kokkai, dokładno: Nôrodni Zgromadzenié), w chtërnym je Ùstôw Reprezentantów (衆議院 – Shūgi-in, niszi ùstôw) ë Ùstôw Rôdców (参議院 – Sangi-in, wëższi ùstôw). W niższim ùstôwie je 480 lëdzy, a jich kadencëjô déruje 4 lata, a w wëższim 242 lëdzy welowónych na 6 lat. Welacëje są òglowe ë krëjamne. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azëjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Japòńskô| ]] 740b7pqaocyn2u9nq34a8a3clzix9ut 206629 206532 2026-07-10T13:03:15Z Terrus38 14026 206629 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |miono=Japóńskô |gwôsné miono=日本国 |fana=Flag of Japan.svg |herb=Imperial Seal of Japan.svg |miono-genitiw=Japóńsczi |himn=[[Himn Japóńsczi|Kimi ga yo]]<br>(Panowanié Jegò Czezersczi Mòscë) <center>[[File:Kimi ga Yo instrumental.ogg]]</center> |na karce=Japan-location-cia.png |jãzëk=[[Japóńsczi jãzëk|japóńsczi]] |stolëca=Tokijo |fòrma państwa=kònstitucëjnô mònarchijô |Mònarcha=[[Naruhito]] |Premiéra=Sanae Takaichi |wiéchrzëzna=377 975 |procent-wòdë=1,4 |rok=2020 |lëdztwò=126 226 568 |dëtk=jen |kòd dëtka=JPY |czasowô cona=+9 |kòd=JP |Internet=.jp |aùtowi kòd=J |telefón=+81}} '''Japóńskô''' (日本 – Nihon abò Nippon; 日本国 – Nihon-koku abò Nippon-koku) je państwò w [[Westrzédnô Azëjô|Westrzédni Azëji]], w òstrowinie [[Japóńsczé Òstrowë|Japóńsczich Òstrowòw]], z chtërnëch nôwiksze są: [[Honshū]], [[Hokkaidō]], [[Kyūshū]] ë [[Shikoku]]. Z miészich òstrowów nót je wëmienic téż [[Okinawa|Okinawã]]. == Miona Japóńsczi == Słowò ''Japóńskô'' pisane znakama [[kanji]] (日本) mô dwa òdczëtania: Nihon (にほん) ë Nippon (にっぽん). Pierszé je brëkòwany w codniowim jãzëkù, drëdżé - w òficjalnëch stojiznach. Znaczi ne dolmaczë sã jakno: Kraj Wschodzącégò Słuńca (日 – [[słuńce]]; 本 – kòrzéń; pòchòdzenié). Òpisënk nen pòchòdzy z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chin]] ë tika sã geògrafnégò pòłożeniô Japóńsczi wedle kòntinentowi [[Azëjô|Azëji]]: Chińczikom zda sã, że słuńce co dzéń przëchòdzi z Japóńsczich Òstrowów. Przédnym mionem Japònsczi, jesz przed łaczbą z Chinami, nadaną òb môlowé lëdztwò bëło ''Yamato'' (大和). W Chinach zemie te w cządze [[Trzë Królestwa|Trzëch Królestw]] zwóne bëłë ''Wa'' (倭). Przed [[1946]] r. òficjalnym mionã Japóńsczi bëło ''Dai Nippon Teikoku'' (大日本帝国 – Czezerstwò Wiôldżi Japóńsczi). Miono ne je zwëczajno ùżiwôny na òpisënk japóńsczégò państwa w cządze òd [[Òdnowina Meiji|Òdnowinë Meiji]] (明治維新, Meiji-ishin) do kùńca wòjnë na Pacyfikù, ale òficjalnô miona negò brëkòwac zaczële w [[1936]] r. Òd 1946 òficjalnym japóńsczim mionã kraju je ''Nippon-koku'' abò ''Nihon-koku'' (日本国), co dosłownié òznôczô Japóńsczé Państwò (国 – kraj, państwò). W eùropejsczich jãzëkach miono ''Japóńskô'' zjôwiô sã dzãka wanożnikòwi [[Marco Polo]], chtëren zapisał wëmòwã mandarińsczégò òpisënkù tich zem: ''Ciapangu''. Równak dzysdniowe miono Japóńsczi je mést z kantońsczégò ''Jatbun''. W malajsczim jãzëkù nen kantońsczi òpisënk przëbrôł sztôłt ''Japang'' ë tak òstał zaimpòrtowóny do [[Eùropa|Eùropë]] òb pòrtugalsczich kùpców. W [[1577]] r. piérszi rôz napisano ne słowo jakno ''Giapan''. == Pòlitika == Japóńskô je kònstitucjową mònarszëją. Nôwëższim òrganã ùstôwcowi władzë je dwajizbòwi parlament (国会 – Kokkai, dokładno: Nôrodni Zgromadzenié), w chtërnym je Ùstôw Reprezentantów (衆議院 – Shūgi-in, niszi ùstôw) ë Ùstôw Rôdców (参議院 – Sangi-in, wëższi ùstôw). W niższim ùstôwie je 480 lëdzy, a jich kadencëjô déruje 4 lata, a w wëższim 242 lëdzy welowónych na 6 lat. Welacëje są òglowe ë krëjamne. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azëjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Japóńskô| ]] 24ycvm0m58r2m768m073w8k2pceztw6 0 3099 206536 199763 2026-07-10T12:08:07Z Iketsi 3254 czédës→czedës; Òbrôzk 206536 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Imieniny-listopad.jpg|mały|]] '''Mionowi dzéń''' (téż ''jimieninë'') – zwëk swiãtecznégò òbchôdzeniô (czasã grzimnégò) dnia swiãtégò (swiãti) abò bògòsławionégò (bògòsławioni) z katolëcczégò kalãdôrza abò jinszégò dnia, zwëkòwò przëpiãtégò do tegò miona. Nen zwëk je òsoblëwie widzały w [[Pòlskô|Pòlsce]] (nieznóny chùdzy na [[Górny Szląsk|Górnym Szląskù]] czë na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]), ale téż je w katolëcczich òbéndach np. w Bawarji. Mionowi dzéń je òbchôdzony téż w [[Greckô|Grecji]], [[Szwedzkô|Szwecji]], [[Madżarskô|Madżarsczi]] a czedës w [[Ruskô|Rusczi]]. w Szwecji òficjalną lëstã jimienin wëdôwô Królewskô Szwedzkô Akademijô Ùczbów. Zwëkòwò mionowi dzéń je sparłãczeny z żeczbama szczescégò czë gratulacëjama a téż z przëpòdôwanim roczëznikòwëch dôrënkòw. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kalãdarium]] hv9j4rs2byfy45yrew5szi8tj9ili58 14 3118 206812 159690 2026-07-10T15:55:33Z Iketsi 3254 kat. 206812 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Mùzyka]] [[Kategòrëjô:Wëdôwiznë|Platowé]] dofg3iwc1iqrabjr1j3sh358sbsg5a2 0 3160 206578 195462 2026-07-10T12:32:33Z Terrus38 14026 206578 wikitext text/x-wiki '''Rockabilly''' – je wczasną fòrmą [[Rock 'n' Roll]]a. Nen sztél pòwstôł w pòłowie [[1950|50-tëch]] lat, pò tim jak młodi mùzykańcë z pôłniowëch stónów [[USA|Nordowi Americzi]] naczãlë na swój ôrt interpretowac na znónëch se instrumentach czôrnegò [[Rhythm and Blues|Rhythm & Bluesa]]. Wëszłé je z tegò sparłączenié różnëch sztélów, w tim: [[Blues]]a, [[Hillbilly]], [[Boogie]], [[Bluegrass]]u ë [[Country]]. Na zôczątkù mùzyka na nie miała swòjegò jednegò miona, bëła klasyfikòwónô pòd [[Pop]], [[Country]] czë tëż [[Rhythm and Blues]] ë nie wëszła za grańce pôłniowëch stónów. Kòl [[1956]] rokù niechtërni mùzykancë pòdjãlë sã próbë wińdzëniô za te ë ò òderwanié sparłączeniô tegò sztélu mùzyczi z gbùrzeniém. Miono Rockabilly zaczãło sã pòmalińkù przëjimac, chòc zamëkało òno w se kąsk samòironiczny wëzwãk - sparłączënié z [[Hillbilly]] pòdsztëchiwôło prowicjonalné ë gbùrsczégò pòchòdzeniô tegò sztélu. Wikszô pòpùlarnota Rockabilly przëszła w [[1980|80-tëch]] latcha razã ze swegò ôrtu òdrodzeniém. Do dzysô dô na całim siwece wile môlëch kùlturów Rockabilly, òd [[Eùropa|Eùropë]] — tuwò nôwikszô je gwës w [[Anielskô|Anielsce]] — pò [[Azëjô]], a tuwò òsoblëwié w [[Japóńskô|Japóńsce]]. == Karna Rockabilly == * [[Hasil Adkins]] * [[Ace Andres]] and * [[The X-15s]] * [[Belmont Playboys]] * [[Big Sandy and the Fly-Rite Boys]] * [[Dion]] * [[Blacktop Rockets]] * [[Buddy Holly]] * [[Br5-49]] * [[Cacti Widders]] * [[Cari Lee and the Saddle-ites]] * [[Cave Catt Sammy]] * [[Cigar Store Indians]] * [[Charlie Feathers]] * [[Chuck Berry]] * [[Dagmar and the Seductones]] * [[David Vanian and the Phantom Chords]] * [[Dead Man's Hand]] * [[Deke Dickerson]] * [[Dragstrip 77]] * [[The Dempseys]] * [[Eddie Clendening]] * [[Frantic Flattops]] * [[High Noon]] * [[Hillbilly Hellcats]] * [[Hillbilly Moon Explosion]] * [[Hot Rod Lincoln]] * [[Jack Knife and the Sharps]] * [[Johnny Knox and High Test]] * [[Johnny Mercury]] * [[Josie Kreuzer]] * [[Kim Lenz]] * [[Lee Rocker]] * [[Mad Sin]] * [[Marti Brom]] * [[The Raging Teens]] * [[Reverend Elvis & Undead Syncopators]] * [[Rocket 350]] * [[Rusty and the Dragstrip Trio]] * [[Sasquatch & The Sick-A-Billys]] * [[Social Distortion]] * [[Sonoramic Commando]] * [[The Caravans]] * [[The Memphis Morticians]] * [[The Living End]] * [[The Mighty 18 Wheeler]] * [[The Pistoleers]] * [[The Tremors]] * [[Reverend Horton Heat|The Reverend Horton Heat]] * [[The Stray Cats]] * [[This Train]] * [[Three Bad Jacks]] * [[Turbopotamos]] * [[The Young Werewolves]] * [[Thirteen Stars]] * [[Th' Legendary Shack Shakers]] * [[Wayne "The Train" Hancock]] == Òbaczë téż == * [[Mùzyka]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Rockabilly| ]] km41rqtsuvc2n4nmgctmy2l0m351ego 0 3165 206579 200204 2026-07-10T12:33:24Z Terrus38 14026 206579 wikitext text/x-wiki {| class="toccolours" style="float:right; width:300px; margin-left: 1em; margin-bottom: 1ex;" |+ style="font-size: large; margin: inherit;"|'''Kòreja''' |- |colspan="2" style="text-align:center; border-bottom:3px solid gray;"|[[Òbrôzk:Locator map of Korea.svg|300px]] |- |colspan="2"|'''Miono ''Kòreja'' brëkòwane w:''' |- |[[Repùblika Kòreji|Pôłniowi Kòreji]]||Hanguk (한국; 韓國) |- |[[Kòrejańskô Lëdowò-Demokratnô Repùblika|Nordowi Kòreji]]||Chosŏn (조선; 朝鮮) |- |'''Pòdôwczi''' |- |Lëdztwò||71 000 000 |- |Wiéchrzëzna||219 814&nbsp;km² |- |[[Ùrzãdny jãzëk]]||[[kòrejańsczi jãzëk|kòrejańsczi]] |colspan="2" style="text-align:center; background:none;"| |} '''Kòreja''' to miono dôwnegò zrzeszonegò państwa dwóch Kòreji: [[Kòrejańskô Lëdowò-Demokratnô Repùblika|Nordowi]] ë [[Repùblika Kòreji|Pôłniowi]], chtërne je na Kòrejańsczim Półòstrowie w pòrénkòwi [[Azëjô|Azëji]]. Òd zapôdu grańczë z [[Chinë|Chinama]] ë òd norde z [[Ruskô|Ruską]]. W ji òbéndze mieszkô jednotne etniczne karno [[Kòrejanë|Kòrejanów]]. Pò [[II swiatowò wòjna|II swiatowi wòjnie]] w [[1945]] rokù, Kòreja òsta pòdzelenô na dwa państwa: Repùblikã Kòreji (Pôłniowô Kòreja) ë Kòrejańską Lëdowò-Demokratną Repùblikã (Nordowô Kòreja). Grańca je na równoleżnikù 38^o. {{Pòrtal}} Dlô reprezentowaniô òbù państw kòrejańsczich na spòrtowich mionkach, czãsto brëkòwónô je [[Fana Sparłãczenia]], jaka równak nie je òficjalną faną niżódnegò z tëch krôjów. == Miona == W [[kòrejańsczi jãzëk|kòrejańsczim jãzëkù]] Kòreja zwóna je "Hanguk" (한국; 韓國) w Pôłniowi Kòreji a "Chosŏn" (조선; 朝鮮) w Nordowi. Kôżde z mion tikô sã òbéndë, na chtërnej je brëkòwóna. Miono "Korea" abò czasã "Corea" (wëprowôdzô sã je òd miona Koryŏ (고려; 高麗)) je neùtralnym mionã brëkòwanym dô dwóch państw. Chińsczé merczi 高麗 (Koryŏ), wëmowiô sã w Chinach jakno ''Gaoli'', co [[Marco Polo]] zapisôł jakò ''Cauli''. == Wprowadzenié do historëji Kòreji == [[Òbrôzk:Bifyu_8.jpg|left|mały|Zôpadno brama fòrtu Hwaseong]] Archeòlogòwé ë paleontologòwi dokôzë pòkôzëją, że lëdzë mieszkôlë ju na òbéndze dzysdniowi Kòreji 700&nbsp;000 lat nazôd (wedle jinëch zdrojów 600&nbsp;000 abò 1&nbsp;000&nbsp;000), a 2,5 mln lat nazôd starkòwie człowieka. Nôstôrszô kòrejańskô keramika datowónô je na 8000 p.n.s., a cząd neòlitikù naczãł sã kòl 6000 p.n.s. Wedle legendë ò [[Dangun]]e, [[Go-Joseon]] òsta założoné w rokù 2333 p.n.s. Z federacëji apartnëch gardów do scetralizowónégò królestwa przeszło midze VII a IV p.n.s. Pierszô stolëca mògła bëc ùsôdzonô na greńcë midze Kòreją a Mandżurëją, leno pózdze przeniosłô òsta do dzysdniowégò Pyeongyangù. W 108 p.n.s. chińskô dinastëjô [[Han]] dobéła nad [[Wiman Joseon]]ã ë ùsôdzëła sztërë kòmańdë w òbéńdze [[Liaoning]]. W 75 rokù p.n.s., trzëz nich ùpôdłë, le blós jednô òsta pòd rzãdama Chin do 313 rokù n.s. [[Òbrôzk:Three Kingdoms of Korea Map.png|mały|Trzë Królestwa Kòreji]] Pò tim cządzë, w I p.n.s., pòwstałë trzë apartne królestwa – [[Goguryeo]], [[Baekje]] ë [[Silla]], jaczé wëprzédniałë na półòstrowie ë dzélach Mandżurëji òbczas Wespólny Erë. Jich zaczątk naczôł nowi cząd [[Trzë Królestwa Kòreji|Trzech Królestw Kòreji]], jaczi wiele dôł dlô rozwiju kòrejańsczi ë japóńsczi kùlturë. Wespółzgrôwôłe òne w ekonomiowëch ë wòjskòwëch môlach. Goguryeo sparłãczëło [[Buyeo]], [[Okjeo]], [[Dongye]] ë jinë państwa dôwny òbéńdë Gojoseonu, dobéwając nad slédną chińską kòmańdą. Goguryeo bëło w tim czase nôwikszą mòcą, leno całowny czas zapëzglëną w wòjnë z chińsczima dinastëjami [[Sui]] ë [[Tang]]. Ùsôdzoné kòle dzysdniowégò Seulu pôłniowòzôpadne królestwò Baekje w cządze swòjégò szczitowégò panowaniô w IV s., òbjimało òbéńdã nawetka do Pyeongyangù ë dali. Ùsôdzenié ë rozwij królestwa Silla miało swój môl nôpózdze z wszëtczéch nëch królestw. Òd V do VII s. Silla pòstãpno dobéwôła nowé dzéle Kòreji. Nôpierwi zaanektowóła leżącą kòl ni kònfederacëjã Gaya. W latach 60 V s. sformòwôła alians z chińską dynestëją Tang ë zawòjowôła Baekje a pózdni Goguryeo. Pò wënëkaniém chińsczich wòjsk, Silla ùsôdzëła pierszé zunifikòwóné państwò, chtërne òbjimało wikszé dzél Kòrejańsczégò Półòstrowa - cząd ten zwóny je Zrzëszonô Silla. Pò ùpadniãcym Goguryeo, ji dôwny generała Dae Joyeong pòprôwadzëł grëpã Kòrejanów do òbéńdë Jilin w Mandżurëji ë ùsôdzëł Balhae (689 - 926) jakò pòsobnicã Goguryeo. Państwò to òsta dobétë bez Kitanów w 926 a wielu zjegò mieszkańców òsta naszińcama Goryeo. Zrzëszonô Silla rozpôdła sã w pózdnym IX s., a na ji môl nadszedł cząd Pózdniszi Zrzëszony Silli (892 - 936), jaczi zakùńczëł sã ùsôdzenim dynastëji Goryeo. Òbczas cządu Goryeo skòdifikòwóné òsta nowi prawò, ùsôdzoné cywilny służbë a wprowadzony buddizm. Naczął rosnąc kònflikt midzë cywilnyma ë wòjskòwima służbama, bò ti drëdżé bëłë baro lechò òpłacóny. W [[1238]] na krôj napadło Mòngòlsczé Czezerstwò. Pò wnetka 30-letni wòjnie, òbie starnë pòdpisôłë zgòdã na pòkój, chòc òdbëło so to ze zwënegą Mòngołów. W latach [[1340]], pò chùtczim rozpôdze Czezerstwa Mòngołów, Kòreja bëła a sztądze robic refòrmë bez ingerencëji jinëch państwów. W [[1392]] pò wiôldżim bezkrwawim zôchwace rządu generał [[Yi Seong-gye]] ùsôdzëł dynastëjã Joseon (1392 - 1910). Mëszlë sã, że to je nôdłëżi rzãdzącô dinastëjô w Pòréńkòwi Azëji. Król [[Sejong Wiôldżi]] (1418 - 1450) ùsôdzëł kòrejańsczi alfabét [[hangul]] a sóm cząd béł czasã wielu wôżnëch kùlturowich ë technologijowich zwënégów. Midze 1592 a 1598 na Kòrejã napadłô [[Japóńskô]], le òsta dobétô dzãka pòmòce Chinów. W latach 20 a 30 XV s. państwò cządu Joseon zaatakòwóné òsta przez dinastëjã Manchu Qing, chtërni dobélë téż nad chińską dinastëją Ming. Z zaczątkã lat 70 XVII s. Japóńskô naczãło proces zmiészaniô chińsczich ćësków w Kòreji a zwiékszaniô swòjëch. W [[1895]] kòrejańsczi czezerowô Myeongseong òstôłô zamòrdowónô bez Japóńczików pòd czérownictwã ambasadora Miura Goro. W [[1910]] Japóńskô zmùszëła Kòrejã do pòdpisaniô traktat ò aneksëji Kòreji. Òpiéra Kòrejanów na sërą òkùpacëjã zamanfestowôłô sã w wiôldżi pòkòjowi rësznoce [[1 strëmiannika]] [[1919]], czedë kòl 7000 lëdzy òsta zamòrdowónëch bez japóńsczéch szandarów ë wòjskò. Pò tim samòstójnotnô rësznota baro aktiwno dzejała w Mandżurëji ë Syberëji. Wicy jakno piãc milionów Kòrejanów bëło régòwónych do robòtë òd 1939 a dzesątczi tësąców chłopów wcygnionych do japóńsczégò wòjska.. Kòl 200&nbsp;000 dzéwùsów ë białków, w wikszim dzélu z Kòreji ë Chinów, bëło zmùszônëch do prostitucëji, jakno tak zwóné "kòmfortowé białczi". Kòrejańsczi jãzëk òstôł zakôzany w òficjalnëch dokùmentach a Kòrejanie zmùszani do adoptowania swòjich mionów na japóńsczi ôrt. Wiele z kòrejańsczich kùlturowëch dokôzów òsta zniszczonëch abò wzãtëch do Japóńsczi. Do dzysô téż wiele z nich nalezc jidze w japóńsczich mùzeach abò wëstrzód priwatnëch kòlekcjonérów w USA ë Japóńsczi. Pò dobécëm nad Japóńską w [[1945]], ÒZN zjiscëła plan pòdzélu Półòstrowa na dwie òbéńdë, jedna (nordowô) sprôwiana bez sowietów a drëga (pôłniowô) bez amerikanów. Greńcã ùsôdzëlë na 38 równoleżnikù. Pòlitika Zëmny Wòjny sprawiła, że w [[1948]] rokù ùsôdzone òstałë dwa apartne rządy ë państwa, Nordowi ë Pôłniowi Kòreji. W czerwińcu [[1950]] rokù naczãła sã [[kòrejańskô wòjna]], a zakùńczëła w [[1953]]. Milionë cywilów zdżinãło a òbczas bòmbòwëch ataków przeprowadzonëch bez amerikańsczé wòjska zniszczonëch òsta wikszi dzél nordowëch gardów. Wòjna zakùńcza sã ùgòdą z wnetka taką samą greńcą jaka bëła ùsôdzona przóde. Òba państwa kòrejańsczé òficjalno prowadzą pòlitiką sprałãczenia Kòreji. == Sparłãczenié Kòreji == [[Òbrôzk:DMZ seen from the north, 2005.jpg|mały|Zdemilitarizowónô cona w Kòreji, òd starnë Nordowi Kòreji]] Wëszëzne kòrejańsczich krajów baro pòwòżno pòdchôdzą do problemù sparłãczënia. Wiele gôdków na tą temã miało ju môl, leno jesz niżódna nie dała rozwiązaniô, w pierszi réze przez òbzéranie sã na dejologiczne ë pòliticzne zjinaczi. Westrzód Kòrejanów nie dżinie mëszl ò kùlturowi ë nôrodny blëzotë òbù państw a wiele rodzëzn je pòdzélonëch sztëczną greńcą. Nót je dostrzéc, że òd czasu zakùńczeniô [[kòrejańskô wòjna|kòrejańsczi wòjny]] w [[1953]] rokù, Kòreje nie pòdpisałë pòkòjowiégò traktatu, tedë są jesz w stónie wòjny. [[Òbrôzk:Bridge of no return.jpg|mały|left|"Mòst bez przińdzenia nazôd" w Panmunjeom (greńca midze Kòrejama)]] Zôwadą w zrzëszenim mòże bëc téż lãk Kòrejanów przed mòżlëwima problemama jaczi mògą z tegò wińc. Òbie Kòreje mają apartny rozwij, tedë jich gòspòdarka je na jinëch równiszczach. W przërównanim do sparłãczenia [[Miemckô|Miemców]], nót je dozdrzéc, że stón gòspòdarczi Pôłniowi Kòreji je wiele lechszi nigle ti w Zôpadny Miemiecczi, a ekònomija Nordowi Kòreji na zacht lechszi równiszcze nigle bëło to we Pòrénkòwi Miemiecczi. Kùltura òbù krôjów téż naczina sã jinaczëc, równak stôrôkòrejańsczé zwëczi ë kùltura są òglowò znóné. W [[1991]] rokù na mionkach w stołowim tenise w [[Chiba]] w [[Japóńskô|Japóńsczi]] nôrodne zdrëszënë òbù krôjów wëstãpiłe jakno jedna zdrëszëna Kòreji. W rokù [[2000]] na latny òlimpiadze w [[Sydney]] a téż w [[2004]] w [[Atenë|Atenach]] zdrëszënë pòłniowò- ë nordowòkòrejańsczé wëstãpiłe na naczãcé pòd jedną faną. Na latny òlimpiadze w [[Pekin]]ie ùmësloné je całowny sparłãczenié òbù zdrëszënów. == Pòlitika == Nordowô Kòreja òficjalno rozpòmionëjë pòlitikã samòòbstojenia (Juche), równak baro mòcno zanôlégô òd pòmòcë z Chin, Rùsczi, Pôłniowi Kòreji ë [[ÒZN]]. Dlô procëmnotë, Pôłniowô Kòreja, chternëj gòspòdarka je wòlnorënkòwô, je w pierszi dzesątce nôlepi rozwiniãtich krôjów na swiece. Òba te krôje mają dbã, żebë znowa sparłãczëc Kòrejã w jedno państwò. == Geògrafijô == [[Òbrôzk:Seoraksan1.jpg|mały|Wëzdrzatk na górë Seoraksan]] [[Òbrôzk:N_Korea_sat_image.jpg|mały|left|Satelitarnô karta Kòrejańsczégò Półòstrowa]] Kòreja pòłożonô je na Kòrejańsczim Półòstrowie w nordowò-pòrénkòwy [[Azëja|Azëji]]. Grańczë z dwoma krôjama ë trzema mòrzama. Òd starnë nordowòzôpadny rzéka [[Yalu]] òddzelô Kòrejã òd [[Chinë|Chin]] a òd nordowòpòrénkòwi rzéka [[Tumen]] z [[Ruskô|Ruską]]. Pò zôpadny starnie Kòreji je [[Żółti Mòrze]], na pôłnim je [[Zôpadnochińsczé Mòrze]] a òd pòrénkù [[Japóńsczé Mòrze]] (zwóne w Kòreji ''Pòrénkòwim Mòrzã'' abò ''Pòrénkòwòkòrejańsczim Mòrzã''). Wikszé òstrowë to [[Jeju-do]], [[Ulleung-do]] ë [[Dokdo]]. Pôłniowi ë zôpadny part Kòreji to dobrze rozwiti rówiznë, a pòrénkòwi ë nordowi są barżi górzistim môlã. Górë òbstąją na 70% wiéchrzëznë krôju. Nôwikszim szczitã Kòreji je [[Baekdu]] (2744 m n.r.m., w Chiach miono ti górë to Changbaishan). Góra ta je téż greńcã z Chinama. Na pôłnie òd ti góry rozcygô sã górzisti môl zwóny [[Gaema Gowon]]. Te górë pòwsta w przédnym dzélu òbczas kenozojowi òrogenezë ë dzélkama òbkrëti są wùlkanowim szofã. Na pôłnie òd Gaema Gowon wësoczi górë rozcygają sã zdłużą pòrénkòwégò ùbrzegù półòstrowa. Òne zwóné sã [[Baekdudaegan]]. Niechtërne z ji wikszich szczitów to Sobaeksan (2184 m), Baeksan (1724 m), Geumgangsan (1638 m), Seoraksan (1708 m), Taebaeksan (1567 m) ë Jirisan (1915 m). Je téż wiele mniészëch rézów gór jidącëch zdłużą rézë Baekdudaegan. Òstałë òne zrobioné òbczas mezozojowi òrogenezë. W procëmnoce do stôrszëch górów w kòntinentalny Kòreji, wiele wôżnëch òstrowów pòwsta dzãka aktiwnotë wùlkanów w cządze kenozojowi òrogenezë. Jeju-do, chtërne naleze sã za pôłnowim ùbrzëgã, je wiôldżim wùlkanowim òstrowã, chtërnegò nôwëższa góra [[Halla]] (1950m), je téż nôwëższô w Pôłniowi Kòreji. Ulleung-do je wùlkanowim òstrowã na Japóńsczim Mòrzu. == Kùltura == W stôrëch chińsczich tekstach Kòreja zwónô je ''Kumsu Kangsan'', co dokładno òznôczô "rzéka ë górë wëszëtë na jedwabiu". Chińczycë flot rechòwalë sã z mésternotã mieszkańców Kòreji w robienim nôlepszégò jedwôbiu. W VII ë VIII s. òbstojałë wòdne ë lądowi hańdlowi szlachë z Kòreji do arabsczich krôjów. Òd [[751]] rokù brëkòwano w Kòreji drzewianëch bloków do zapisënków. W [[1232]], na dołgò przed [[Gutenberg]]ã, pierszi rôz ùżëto rësznë drëkarsczé znaczi z metalu do wëdawania tekstów. Òbczas cządu Goreyo rozpòmiónowôła sã na całi òbéńdze jedwôbnô przerobina, a ceramiowi wërobinë z niebieskò-zelonégò celadonu òstałë sã kòrejańską òsoblëwòscą. Pòriwny rost kùlturë w cządze Joseon, sprôwiony bëł rozszérzaniém sã kùlturë Chin z czasu dinastëji Ming. W cządze tim rozwijała aã zwëkòwô kùńszta ë rzemiãsła, jakno ceramika z biôłegò caledonu, lepszi jedwôb ë papiér, ruchna ë wiejôcze. Tedë téż pòwstôł kòrejańsczi alfabét [[hangeul]] ë zrobiono a ùżëto pierszi na swiece pancerny wòjnowi òkrãt. === Planszowé ë kôrtowé grë === [[Òbrôzk:Janggi.png|75px|mały|Plansza do grë w janggi]] W Kòreji je wiele widzałëch planszowëch grów. Baro widzałô wëstrzódka stôrszëch ë młodszëch chłopów je gra [[go]], zwónô w Kòreji ''baduk''. Kòrejańskô wersëjô szachów mô miono [[janggi]] ë ji pòdspòdlim je stôrô wersëjô chińsczéch szachów. Widzałą rodzynną grą na całi òbéńdze Kòreji je ''yut''. Zwëkòwą grą je téż ''golpae'', czëlë chińsczé [[domino]]. Westrzódka kôrtowëch grów widzałé są ''minhato'' a téż ''hulla''. === Kùchnia === [[Òbrôzk:Korea_style_meal.jpg|100px|left]] Kòrejańskô jôda je choba nôbarżi znónô z [[kimchi]], czëlë zaprawiónëch ë kwaszonëch ògrodzëznów, w przédnym dzélu kapùstë a téż paprikow chilli. Barô wôżny môl zajimają téż rëbë z rostu, piekłi ë gòtowóné. Widzałima przëzjôdkama są [[bulgogi]], [[galbi]] ë [[samgyeopsal]]. Kòrejańsczé môltëchë zamëkają w se téż zupë czë piekłi miãso czãsto robioné z bónkòwą pastą dwenjang. Òglowé dania to [[bibimbap]], [[naengmyeon]], [[galbitang]] ë [[dwenjang jjigae]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòreja| ]] 8hur2d743epw92xk78n3p8jcsd868dn 206607 206579 2026-07-10T12:46:22Z Terrus38 14026 206607 wikitext text/x-wiki {| class="toccolours" style="float:right; width:300px; margin-left: 1em; margin-bottom: 1ex;" |+ style="font-size: large; margin: inherit;"|'''Kòreja''' |- |colspan="2" style="text-align:center; border-bottom:3px solid gray;"|[[Òbrôzk:Locator map of Korea.svg|300px]] |- |colspan="2"|'''Miono ''Kòreja'' brëkòwane w:''' |- |[[Repùblika Kòreji|Pôłniowi Kòreji]]||Hanguk (한국; 韓國) |- |[[Kòrejańskô Lëdowò-Demokraticznô Repùblika|Nordowi Kòreji]]||Chosŏn (조선; 朝鮮) |- |'''Pòdôwczi''' |- |Lëdztwò||71 000 000 |- |Wiéchrzëzna||219 814&nbsp;km² |- |[[Ùrzãdny jãzëk]]||[[kòrejańsczi jãzëk|kòrejańsczi]] |colspan="2" style="text-align:center; background:none;"| |} '''Kòreja''' to miono dôwnegò zrzeszonegò państwa dwóch Kòreji: [[Kòrejańskô Lëdowò-Demokraticznô Repùblika|Nordowi]] ë [[Repùblika Kòreji|Pôłniowi]], chtërne je na Kòrejańsczim Półòstrowie w pòrénkòwi [[Azëjô|Azëji]]. Òd zapôdu grańczë z [[Chinë|Chinama]] ë òd norde z [[Ruskô|Ruską]]. W ji òbéndze mieszkô jednotne etniczne karno [[Kòrejanë|Kòrejanów]]. Pò [[II swiatowò wòjna|II swiatowi wòjnie]] w [[1945]] rokù, Kòreja òsta pòdzelenô na dwa państwa: Repùblikã Kòreji (Pôłniowô Kòreja) ë Kòrejańską Lëdowò-Demokraticzną Repùblikã (Nordowô Kòreja). Grańca je na równoleżnikù 38^o. {{Pòrtal}} Dlô reprezentowaniô òbù państw kòrejańsczich na spòrtowich mionkach, czãsto brëkòwónô je [[Fana Sparłãczenia]], jaka równak nie je òficjalną faną niżódnegò z tëch krôjów. == Miona == W [[kòrejańsczi jãzëk|kòrejańsczim jãzëkù]] Kòreja zwóna je "Hanguk" (한국; 韓國) w Pôłniowi Kòreji a "Chosŏn" (조선; 朝鮮) w Nordowi. Kôżde z mion tikô sã òbéndë, na chtërnej je brëkòwóna. Miono "Korea" abò czasã "Corea" (wëprowôdzô sã je òd miona Koryŏ (고려; 高麗)) je neùtralnym mionã brëkòwanym dô dwóch państw. Chińsczé merczi 高麗 (Koryŏ), wëmowiô sã w Chinach jakno ''Gaoli'', co [[Marco Polo]] zapisôł jakò ''Cauli''. == Wprowadzenié do historie Kòreji == [[Òbrôzk:Bifyu_8.jpg|left|mały|Zôpadno brama fòrtu Hwaseong]] Archeòlogòwé ë paleontologòwi dokôzë pòkôzëją, że lëdzë mieszkôlë ju na òbéndze dzysdniowi Kòreji 700&nbsp;000 lat nazôd (wedle jinëch zdrojów 600&nbsp;000 abò 1&nbsp;000&nbsp;000), a 2,5 mln lat nazôd starkòwie człowieka. Nôstôrszô kòrejańskô keramika datowónô je na 8000 p.n.s., a cząd neòlitikù naczãł sã kòl 6000 p.n.s. Wedle legendë ò [[Dangun]]e, [[Go-Joseon]] òsta założoné w rokù 2333 p.n.s. Z federacëji apartnëch gardów do scetralizowónégò królestwa przeszło midze VII a IV p.n.s. Pierszô stolëca mògła bëc ùsôdzonô na greńcë midze Kòreją a Mandżurëją, leno pózdze przeniosłô òsta do dzysdniowégò Pyeongyangù. W 108 p.n.s. chińskô dinastëjô [[Han]] dobéła nad [[Wiman Joseon]]ã ë ùsôdzëła sztërë kòmańdë w òbéńdze [[Liaoning]]. W 75 rokù p.n.s., trzëz nich ùpôdłë, le blós jednô òsta pòd rzãdama Chin do 313 rokù n.s. [[Òbrôzk:Three Kingdoms of Korea Map.png|mały|Trzë Królestwa Kòreji]] Pò tim cządzë, w I p.n.s., pòwstałë trzë apartne królestwa – [[Goguryeo]], [[Baekje]] ë [[Silla]], jaczé wëprzédniałë na półòstrowie ë dzélach Mandżurëji òbczas Wespólny Erë. Jich zaczątk naczôł nowi cząd [[Trzë Królestwa Kòreji|Trzech Królestw Kòreji]], jaczi wiele dôł dlô rozwiju kòrejańsczi ë japóńsczi kùlturë. Wespółzgrôwôłe òne w ekonomiowëch ë wòjskòwëch môlach. Goguryeo sparłãczëło [[Buyeo]], [[Okjeo]], [[Dongye]] ë jinë państwa dôwny òbéńdë Gojoseonu, dobéwając nad slédną chińską kòmańdą. Goguryeo bëło w tim czase nôwikszą mòcą, leno całowny czas zapëzglëną w wòjnë z chińsczima dinastëjami [[Sui]] ë [[Tang]]. Ùsôdzoné kòle dzysdniowégò Seulu pôłniowòzôpadne królestwò Baekje w cządze swòjégò szczitowégò panowaniô w IV s., òbjimało òbéńdã nawetka do Pyeongyangù ë dali. Ùsôdzenié ë rozwij królestwa Silla miało swój môl nôpózdze z wszëtczéch nëch królestw. Òd V do VII s. Silla pòstãpno dobéwôła nowé dzéle Kòreji. Nôpierwi zaanektowóła leżącą kòl ni kònfederacëjã Gaya. W latach 60 V s. sformòwôła alians z chińską dynestëją Tang ë zawòjowôła Baekje a pózdni Goguryeo. Pò wënëkaniém chińsczich wòjsk, Silla ùsôdzëła pierszé zunifikòwóné państwò, chtërne òbjimało wikszé dzél Kòrejańsczégò Półòstrowa - cząd ten zwóny je Zrzëszonô Silla. Pò ùpadniãcym Goguryeo, ji dôwny generała Dae Joyeong pòprôwadzëł grëpã Kòrejanów do òbéńdë Jilin w Mandżurëji ë ùsôdzëł Balhae (689 - 926) jakò pòsobnicã Goguryeo. Państwò to òsta dobétë bez Kitanów w 926 a wielu zjegò mieszkańców òsta naszińcama Goryeo. Zrzëszonô Silla rozpôdła sã w pózdnym IX s., a na ji môl nadszedł cząd Pózdniszi Zrzëszony Silli (892 - 936), jaczi zakùńczëł sã ùsôdzenim dynastëji Goryeo. Òbczas cządu Goryeo skòdifikòwóné òsta nowi prawò, ùsôdzoné cywilny służbë a wprowadzony buddizm. Naczął rosnąc kònflikt midzë cywilnyma ë wòjskòwima służbama, bò ti drëdżé bëłë baro lechò òpłacóny. W [[1238]] na krôj napadło Mòngòlsczé Czezerstwò. Pò wnetka 30-letni wòjnie, òbie starnë pòdpisôłë zgòdã na pòkój, chòc òdbëło so to ze zwënegą Mòngołów. W latach [[1340]], pò chùtczim rozpôdze Czezerstwa Mòngołów, Kòreja bëła a sztądze robic refòrmë bez ingerencëji jinëch państwów. W [[1392]] pò wiôldżim bezkrwawim zôchwace rządu generał [[Yi Seong-gye]] ùsôdzëł dynastëjã Joseon (1392 - 1910). Mëszlë sã, że to je nôdłëżi rzãdzącô dinastëjô w Pòréńkòwi Azëji. Król [[Sejong Wiôldżi]] (1418 - 1450) ùsôdzëł kòrejańsczi alfabét [[hangul]] a sóm cząd béł czasã wielu wôżnëch kùlturowich ë technologijowich zwënégów. Midze 1592 a 1598 na Kòrejã napadłô [[Japóńskô]], le òsta dobétô dzãka pòmòce Chinów. W latach 20 a 30 XV s. państwò cządu Joseon zaatakòwóné òsta przez dinastëjã Manchu Qing, chtërni dobélë téż nad chińską dinastëją Ming. Z zaczątkã lat 70 XVII s. Japóńskô naczãło proces zmiészaniô chińsczich ćësków w Kòreji a zwiékszaniô swòjëch. W [[1895]] kòrejańsczi czezerowô Myeongseong òstôłô zamòrdowónô bez Japóńczików pòd czérownictwã ambasadora Miura Goro. W [[1910]] Japóńskô zmùszëła Kòrejã do pòdpisaniô traktat ò aneksëji Kòreji. Òpiéra Kòrejanów na sërą òkùpacëjã zamanfestowôłô sã w wiôldżi pòkòjowi rësznoce [[1 strëmiannika]] [[1919]], czedë kòl 7000 lëdzy òsta zamòrdowónëch bez japóńsczéch szandarów ë wòjskò. Pò tim samòstójnotnô rësznota baro aktiwno dzejała w Mandżurëji ë Syberëji. Wicy jakno piãc milionów Kòrejanów bëło régòwónych do robòtë òd 1939 a dzesątczi tësąców chłopów wcygnionych do japóńsczégò wòjska.. Kòl 200&nbsp;000 dzéwùsów ë białków, w wikszim dzélu z Kòreji ë Chinów, bëło zmùszônëch do prostitucëji, jakno tak zwóné "kòmfortowé białczi". Kòrejańsczi jãzëk òstôł zakôzany w òficjalnëch dokùmentach a Kòrejanie zmùszani do adoptowania swòjich mionów na japóńsczi ôrt. Wiele z kòrejańsczich kùlturowëch dokôzów òsta zniszczonëch abò wzãtëch do Japóńsczi. Do dzysô téż wiele z nich nalezc jidze w japóńsczich mùzeach abò wëstrzód priwatnëch kòlekcjonérów w USA ë Japóńsczi. Pò dobécëm nad Japóńską w [[1945]], ÒZN zjiscëła plan pòdzélu Półòstrowa na dwie òbéńdë, jedna (nordowô) sprôwiana bez sowietów a drëga (pôłniowô) bez amerikanów. Greńcã ùsôdzëlë na 38 równoleżnikù. Pòlitika Zëmny Wòjny sprawiła, że w [[1948]] rokù ùsôdzone òstałë dwa apartne rządy ë państwa, Nordowi ë Pôłniowi Kòreji. W czerwińcu [[1950]] rokù naczãła sã [[kòrejańskô wòjna]], a zakùńczëła w [[1953]]. Milionë cywilów zdżinãło a òbczas bòmbòwëch ataków przeprowadzonëch bez amerikańsczé wòjska zniszczonëch òsta wikszi dzél nordowëch gardów. Wòjna zakùńcza sã ùgòdą z wnetka taką samą greńcą jaka bëła ùsôdzona przóde. Òba państwa kòrejańsczé òficjalno prowadzą pòlitiką sprałãczenia Kòreji. == Sparłãczenié Kòreji == [[Òbrôzk:DMZ seen from the north, 2005.jpg|mały|Zdemilitarizowónô cona w Kòreji, òd starnë Nordowi Kòreji]] Wëszëzne kòrejańsczich krajów baro pòwòżno pòdchôdzą do problemù sparłãczënia. Wiele gôdków na tą temã miało ju môl, leno jesz niżódna nie dała rozwiązaniô, w pierszi réze przez òbzéranie sã na dejologiczne ë pòliticzne zjinaczi. Westrzód Kòrejanów nie dżinie mëszl ò kùlturowi ë nôrodny blëzotë òbù państw a wiele rodzëzn je pòdzélonëch sztëczną greńcą. Nót je dostrzéc, że òd czasu zakùńczeniô [[kòrejańskô wòjna|kòrejańsczi wòjny]] w [[1953]] rokù, Kòreje nie pòdpisałë pòkòjowiégò traktatu, tedë są jesz w stónie wòjny. [[Òbrôzk:Bridge of no return.jpg|mały|left|"Mòst bez przińdzenia nazôd" w Panmunjeom (greńca midze Kòrejama)]] Zôwadą w zrzëszenim mòże bëc téż lãk Kòrejanów przed mòżlëwima problemama jaczi mògą z tegò wińc. Òbie Kòreje mają apartny rozwij, tedë jich gòspòdarka je na jinëch równiszczach. W przërównanim do sparłãczenia [[Miemckô|Miemców]], nót je dozdrzéc, że stón gòspòdarczi Pôłniowi Kòreji je wiele lechszi nigle ti w Zôpadny Miemiecczi, a ekònomija Nordowi Kòreji na zacht lechszi równiszcze nigle bëło to we Pòrénkòwi Miemiecczi. Kùltura òbù krôjów téż naczina sã jinaczëc, równak stôrôkòrejańsczé zwëczi ë kùltura są òglowò znóné. W [[1991]] rokù na mionkach w stołowim tenise w [[Chiba]] w [[Japóńskô|Japóńsczi]] nôrodne zdrëszënë òbù krôjów wëstãpiłe jakno jedna zdrëszëna Kòreji. W rokù [[2000]] na latny òlimpiadze w [[Sydney]] a téż w [[2004]] w [[Atenë|Atenach]] zdrëszënë pòłniowò- ë nordowòkòrejańsczé wëstãpiłe na naczãcé pòd jedną faną. Na latny òlimpiadze w [[Pekin]]ie ùmësloné je całowny sparłãczenié òbù zdrëszënów. == Pòlitika == Nordowô Kòreja òficjalno rozpòmionëjë pòlitikã samòòbstojenia (Juche), równak baro mòcno zanôlégô òd pòmòcë z Chin, Rùsczi, Pôłniowi Kòreji ë [[ÒZN]]. Dlô procëmnotë, Pôłniowô Kòreja, chternëj gòspòdarka je wòlnorënkòwô, je w pierszi dzesątce nôlepi rozwiniãtich krôjów na swiece. Òba te krôje mają dbã, żebë znowa sparłãczëc Kòrejã w jedno państwò. == Geògrafijô == [[Òbrôzk:Seoraksan1.jpg|mały|Wëzdrzatk na górë Seoraksan]] [[Òbrôzk:N_Korea_sat_image.jpg|mały|left|Satelitarnô karta Kòrejańsczégò Półòstrowa]] Kòreja pòłożonô je na Kòrejańsczim Półòstrowie w nordowò-pòrénkòwy [[Azëja|Azëji]]. Grańczë z dwoma krôjama ë trzema mòrzama. Òd starnë nordowòzôpadny rzéka [[Yalu]] òddzelô Kòrejã òd [[Chinë|Chin]] a òd nordowòpòrénkòwi rzéka [[Tumen]] z [[Ruskô|Ruską]]. Pò zôpadny starnie Kòreji je [[Żółti Mòrze]], na pôłnim je [[Zôpadnochińsczé Mòrze]] a òd pòrénkù [[Japóńsczé Mòrze]] (zwóne w Kòreji ''Pòrénkòwim Mòrzã'' abò ''Pòrénkòwòkòrejańsczim Mòrzã''). Wikszé òstrowë to [[Jeju-do]], [[Ulleung-do]] ë [[Dokdo]]. Pôłniowi ë zôpadny part Kòreji to dobrze rozwiti rówiznë, a pòrénkòwi ë nordowi są barżi górzistim môlã. Górë òbstąją na 70% wiéchrzëznë krôju. Nôwikszim szczitã Kòreji je [[Baekdu]] (2744 m n.r.m., w Chiach miono ti górë to Changbaishan). Góra ta je téż greńcã z Chinama. Na pôłnie òd ti góry rozcygô sã górzisti môl zwóny [[Gaema Gowon]]. Te górë pòwsta w przédnym dzélu òbczas kenozojowi òrogenezë ë dzélkama òbkrëti są wùlkanowim szofã. Na pôłnie òd Gaema Gowon wësoczi górë rozcygają sã zdłużą pòrénkòwégò ùbrzegù półòstrowa. Òne zwóné sã [[Baekdudaegan]]. Niechtërne z ji wikszich szczitów to Sobaeksan (2184 m), Baeksan (1724 m), Geumgangsan (1638 m), Seoraksan (1708 m), Taebaeksan (1567 m) ë Jirisan (1915 m). Je téż wiele mniészëch rézów gór jidącëch zdłużą rézë Baekdudaegan. Òstałë òne zrobioné òbczas mezozojowi òrogenezë. W procëmnoce do stôrszëch górów w kòntinentalny Kòreji, wiele wôżnëch òstrowów pòwsta dzãka aktiwnotë wùlkanów w cządze kenozojowi òrogenezë. Jeju-do, chtërne naleze sã za pôłnowim ùbrzëgã, je wiôldżim wùlkanowim òstrowã, chtërnegò nôwëższa góra [[Halla]] (1950m), je téż nôwëższô w Pôłniowi Kòreji. Ulleung-do je wùlkanowim òstrowã na Japóńsczim Mòrzu. == Kùltura == W stôrëch chińsczich tekstach Kòreja zwónô je ''Kumsu Kangsan'', co dokładno òznôczô "rzéka ë górë wëszëtë na jedwabiu". Chińczycë flot rechòwalë sã z mésternotã mieszkańców Kòreji w robienim nôlepszégò jedwôbiu. W VII ë VIII s. òbstojałë wòdne ë lądowi hańdlowi szlachë z Kòreji do arabsczich krôjów. Òd [[751]] rokù brëkòwano w Kòreji drzewianëch bloków do zapisënków. W [[1232]], na dołgò przed [[Gutenberg]]ã, pierszi rôz ùżëto rësznë drëkarsczé znaczi z metalu do wëdawania tekstów. Òbczas cządu Goreyo rozpòmiónowôła sã na całi òbéńdze jedwôbnô przerobina, a ceramiowi wërobinë z niebieskò-zelonégò celadonu òstałë sã kòrejańską òsoblëwòscą. Pòriwny rost kùlturë w cządze Joseon, sprôwiony bëł rozszérzaniém sã kùlturë Chin z czasu dinastëji Ming. W cządze tim rozwijała aã zwëkòwô kùńszta ë rzemiãsła, jakno ceramika z biôłegò caledonu, lepszi jedwôb ë papiér, ruchna ë wiejôcze. Tedë téż pòwstôł kòrejańsczi alfabét [[hangeul]] ë zrobiono a ùżëto pierszi na swiece pancerny wòjnowi òkrãt. === Planszowé ë kôrtowé grë === [[Òbrôzk:Janggi.png|75px|mały|Plansza do grë w janggi]] W Kòreji je wiele widzałëch planszowëch grów. Baro widzałô wëstrzódka stôrszëch ë młodszëch chłopów je gra [[go]], zwónô w Kòreji ''baduk''. Kòrejańskô wersëjô szachów mô miono [[janggi]] ë ji pòdspòdlim je stôrô wersëjô chińsczéch szachów. Widzałą rodzynną grą na całi òbéńdze Kòreji je ''yut''. Zwëkòwą grą je téż ''golpae'', czëlë chińsczé [[domino]]. Westrzódka kôrtowëch grów widzałé są ''minhato'' a téż ''hulla''. === Kùchnia === [[Òbrôzk:Korea_style_meal.jpg|100px|left]] Kòrejańskô jôda je choba nôbarżi znónô z [[kimchi]], czëlë zaprawiónëch ë kwaszonëch ògrodzëznów, w przédnym dzélu kapùstë a téż paprikow chilli. Barô wôżny môl zajimają téż rëbë z rostu, piekłi ë gòtowóné. Widzałima przëzjôdkama są [[bulgogi]], [[galbi]] ë [[samgyeopsal]]. Kòrejańsczé môltëchë zamëkają w se téż zupë czë piekłi miãso czãsto robioné z bónkòwą pastą dwenjang. Òglowé dania to [[bibimbap]], [[naengmyeon]], [[galbitang]] ë [[dwenjang jjigae]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòreja| ]] a3ifahki7bmmitrw7t0386h1gmhdacr 206627 206607 2026-07-10T13:01:30Z Terrus38 14026 206627 wikitext text/x-wiki {| class="toccolours" style="float:right; width:300px; margin-left: 1em; margin-bottom: 1ex;" |+ style="font-size: large; margin: inherit;"|'''Kòreja''' |- |colspan="2" style="text-align:center; border-bottom:3px solid gray;"|[[Òbrôzk:Locator map of Korea.svg|300px]] |- |colspan="2"|'''Miono ''Kòreja'' brëkòwane w:''' |- |[[Repùblika Kòreji|Pôłniowi Kòreji]]||Hanguk (한국; 韓國) |- |[[Kòrejańskô Lëdowò-Demokraticznô Repùblika|Nordowi Kòreji]]||Chosŏn (조선; 朝鮮) |- |'''Pòdôwczi''' |- |Lëdztwò||71 000 000 |- |Wiéchrzëzna||219 814&nbsp;km² |- |[[Ùrzãdny jãzëk]]||[[kòrejańsczi jãzëk|kòrejańsczi]] |colspan="2" style="text-align:center; background:none;"| |} '''Kòreja''' to miono dôwnegò zrzeszonegò państwa dwóch Kòreji: [[Kòrejańskô Lëdowò-Demokraticznô Repùblika|Nordowi]] ë [[Repùblika Kòreji|Pôłniowi]], chtërne je na Kòrejańsczim Półòstrowie w pòrénkòwi [[Azëjô|Azëji]]. Òd zapôdu grańczë z [[Chinë|Chinama]] ë òd norde z [[Ruskô|Ruską]]. W ji òbéndze mieszkô jednotne etniczne karno [[Kòrejańczicë|Kòrejańczików]]. Pò [[II swiatowò wòjna|II swiatowi wòjnie]] w [[1945]] rokù, Kòreja òsta pòdzelenô na dwa państwa: Repùblikã Kòreji (Pôłniowô Kòreja) ë Kòrejańską Lëdowò-Demokraticzną Repùblikã (Nordowô Kòreja). Grańca je na równoleżnikù 38^o. {{Pòrtal}} Dlô reprezentowaniô òbù państw kòrejańsczich na spòrtowich mionkach, czãsto brëkòwónô je [[Fana Sparłãczenia]], jaka równak nie je òficjalną faną niżódnegò z tëch krôjów. == Miona == W [[kòrejańsczi jãzëk|kòrejańsczim jãzëkù]] Kòreja zwóna je "Hanguk" (한국; 韓國) w Pôłniowi Kòreji a "Chosŏn" (조선; 朝鮮) w Nordowi. Kôżde z mion tikô sã òbéndë, na chtërnej je brëkòwóna. Miono "Korea" abò czasã "Corea" (wëprowôdzô sã je òd miona Koryŏ (고려; 高麗)) je neùtralnym mionã brëkòwanym dô dwóch państw. Chińsczé merczi 高麗 (Koryŏ), wëmowiô sã w Chinach jakno ''Gaoli'', co [[Marco Polo]] zapisôł jakò ''Cauli''. == Wprowadzenié do historie Kòreji == [[Òbrôzk:Bifyu_8.jpg|left|mały|Zôpadno brama fòrtu Hwaseong]] Archeòlogòwé ë paleontologòwi dokôzë pòkôzëją, że lëdzë mieszkôlë ju na òbéndze dzysdniowi Kòreji 700&nbsp;000 lat nazôd (wedle jinëch zdrojów 600&nbsp;000 abò 1&nbsp;000&nbsp;000), a 2,5 mln lat nazôd starkòwie człowieka. Nôstôrszô kòrejańskô keramika datowónô je na 8000 p.n.s., a cząd neòlitikù naczãł sã kòl 6000 p.n.s. Wedle legendë ò [[Dangun]]e, [[Go-Joseon]] òsta założoné w rokù 2333 p.n.s. Z federacëji apartnëch gardów do scetralizowónégò królestwa przeszło midze VII a IV p.n.s. Pierszô stolëca mògła bëc ùsôdzonô na greńcë midze Kòreją a Mandżurëją, leno pózdze przeniosłô òsta do dzysdniowégò Pyeongyangù. W 108 p.n.s. chińskô dinastëjô [[Han]] dobéła nad [[Wiman Joseon]]ã ë ùsôdzëła sztërë kòmańdë w òbéńdze [[Liaoning]]. W 75 rokù p.n.s., trzëz nich ùpôdłë, le blós jednô òsta pòd rzãdama Chin do 313 rokù n.s. [[Òbrôzk:Three Kingdoms of Korea Map.png|mały|Trzë Królestwa Kòreji]] Pò tim cządzë, w I p.n.s., pòwstałë trzë apartne królestwa – [[Goguryeo]], [[Baekje]] ë [[Silla]], jaczé wëprzédniałë na półòstrowie ë dzélach Mandżurëji òbczas Wespólny Erë. Jich zaczątk naczôł nowi cząd [[Trzë Królestwa Kòreji|Trzech Królestw Kòreji]], jaczi wiele dôł dlô rozwiju kòrejańsczi ë japóńsczi kùlturë. Wespółzgrôwôłe òne w ekonomiowëch ë wòjskòwëch môlach. Goguryeo sparłãczëło [[Buyeo]], [[Okjeo]], [[Dongye]] ë jinë państwa dôwny òbéńdë Gojoseonu, dobéwając nad slédną chińską kòmańdą. Goguryeo bëło w tim czase nôwikszą mòcą, leno całowny czas zapëzglëną w wòjnë z chińsczima dinastëjami [[Sui]] ë [[Tang]]. Ùsôdzoné kòle dzysdniowégò Seulu pôłniowòzôpadne królestwò Baekje w cządze swòjégò szczitowégò panowaniô w IV s., òbjimało òbéńdã nawetka do Pyeongyangù ë dali. Ùsôdzenié ë rozwij królestwa Silla miało swój môl nôpózdze z wszëtczéch nëch królestw. Òd V do VII s. Silla pòstãpno dobéwôła nowé dzéle Kòreji. Nôpierwi zaanektowóła leżącą kòl ni kònfederacëjã Gaya. W latach 60 V s. sformòwôła alians z chińską dynestëją Tang ë zawòjowôła Baekje a pózdni Goguryeo. Pò wënëkaniém chińsczich wòjsk, Silla ùsôdzëła pierszé zunifikòwóné państwò, chtërne òbjimało wikszé dzél Kòrejańsczégò Półòstrowa - cząd ten zwóny je Zrzëszonô Silla. Pò ùpadniãcym Goguryeo, ji dôwny generała Dae Joyeong pòprôwadzëł grëpã Kòrejanów do òbéńdë Jilin w Mandżurëji ë ùsôdzëł Balhae (689 - 926) jakò pòsobnicã Goguryeo. Państwò to òsta dobétë bez Kitanów w 926 a wielu zjegò mieszkańców òsta naszińcama Goryeo. Zrzëszonô Silla rozpôdła sã w pózdnym IX s., a na ji môl nadszedł cząd Pózdniszi Zrzëszony Silli (892 - 936), jaczi zakùńczëł sã ùsôdzenim dynastëji Goryeo. Òbczas cządu Goryeo skòdifikòwóné òsta nowi prawò, ùsôdzoné cywilny służbë a wprowadzony buddizm. Naczął rosnąc kònflikt midzë cywilnyma ë wòjskòwima służbama, bò ti drëdżé bëłë baro lechò òpłacóny. W [[1238]] na krôj napadło Mòngòlsczé Czezerstwò. Pò wnetka 30-letni wòjnie, òbie starnë pòdpisôłë zgòdã na pòkój, chòc òdbëło so to ze zwënegą Mòngołów. W latach [[1340]], pò chùtczim rozpôdze Czezerstwa Mòngołów, Kòreja bëła a sztądze robic refòrmë bez ingerencëji jinëch państwów. W [[1392]] pò wiôldżim bezkrwawim zôchwace rządu generał [[Yi Seong-gye]] ùsôdzëł dynastëjã Joseon (1392 - 1910). Mëszlë sã, że to je nôdłëżi rzãdzącô dinastëjô w Pòréńkòwi Azëji. Król [[Sejong Wiôldżi]] (1418 - 1450) ùsôdzëł kòrejańsczi alfabét [[hangul]] a sóm cząd béł czasã wielu wôżnëch kùlturowich ë technologijowich zwënégów. Midze 1592 a 1598 na Kòrejã napadłô [[Japóńskô]], le òsta dobétô dzãka pòmòce Chinów. W latach 20 a 30 XV s. państwò cządu Joseon zaatakòwóné òsta przez dinastëjã Manchu Qing, chtërni dobélë téż nad chińską dinastëją Ming. Z zaczątkã lat 70 XVII s. Japóńskô naczãło proces zmiészaniô chińsczich ćësków w Kòreji a zwiékszaniô swòjëch. W [[1895]] kòrejańsczi czezerowô Myeongseong òstôłô zamòrdowónô bez Japóńczików pòd czérownictwã ambasadora Miura Goro. W [[1910]] Japóńskô zmùszëła Kòrejã do pòdpisaniô traktat ò aneksëji Kòreji. Òpiéra Kòrejanów na sërą òkùpacëjã zamanfestowôłô sã w wiôldżi pòkòjowi rësznoce [[1 strëmiannika]] [[1919]], czedë kòl 7000 lëdzy òsta zamòrdowónëch bez japóńsczéch szandarów ë wòjskò. Pò tim samòstójnotnô rësznota baro aktiwno dzejała w Mandżurëji ë Syberëji. Wicy jakno piãc milionów Kòrejanów bëło régòwónych do robòtë òd 1939 a dzesątczi tësąców chłopów wcygnionych do japóńsczégò wòjska.. Kòl 200&nbsp;000 dzéwùsów ë białków, w wikszim dzélu z Kòreji ë Chinów, bëło zmùszônëch do prostitucëji, jakno tak zwóné "kòmfortowé białczi". Kòrejańsczi jãzëk òstôł zakôzany w òficjalnëch dokùmentach a Kòrejanie zmùszani do adoptowania swòjich mionów na japóńsczi ôrt. Wiele z kòrejańsczich kùlturowëch dokôzów òsta zniszczonëch abò wzãtëch do Japóńsczi. Do dzysô téż wiele z nich nalezc jidze w japóńsczich mùzeach abò wëstrzód priwatnëch kòlekcjonérów w USA ë Japóńsczi. Pò dobécëm nad Japóńską w [[1945]], ÒZN zjiscëła plan pòdzélu Półòstrowa na dwie òbéńdë, jedna (nordowô) sprôwiana bez sowietów a drëga (pôłniowô) bez amerikanów. Greńcã ùsôdzëlë na 38 równoleżnikù. Pòlitika Zëmny Wòjny sprawiła, że w [[1948]] rokù ùsôdzone òstałë dwa apartne rządy ë państwa, Nordowi ë Pôłniowi Kòreji. W czerwińcu [[1950]] rokù naczãła sã [[kòrejańskô wòjna]], a zakùńczëła w [[1953]]. Milionë cywilów zdżinãło a òbczas bòmbòwëch ataków przeprowadzonëch bez amerikańsczé wòjska zniszczonëch òsta wikszi dzél nordowëch gardów. Wòjna zakùńcza sã ùgòdą z wnetka taką samą greńcą jaka bëła ùsôdzona przóde. Òba państwa kòrejańsczé òficjalno prowadzą pòlitiką sprałãczenia Kòreji. == Sparłãczenié Kòreji == [[Òbrôzk:DMZ seen from the north, 2005.jpg|mały|Zdemilitarizowónô cona w Kòreji, òd starnë Nordowi Kòreji]] Wëszëzne kòrejańsczich krajów baro pòwòżno pòdchôdzą do problemù sparłãczënia. Wiele gôdków na tą temã miało ju môl, leno jesz niżódna nie dała rozwiązaniô, w pierszi réze przez òbzéranie sã na dejologiczne ë pòliticzne zjinaczi. Westrzód Kòrejanów nie dżinie mëszl ò kùlturowi ë nôrodny blëzotë òbù państw a wiele rodzëzn je pòdzélonëch sztëczną greńcą. Nót je dostrzéc, że òd czasu zakùńczeniô [[kòrejańskô wòjna|kòrejańsczi wòjny]] w [[1953]] rokù, Kòreje nie pòdpisałë pòkòjowiégò traktatu, tedë są jesz w stónie wòjny. [[Òbrôzk:Bridge of no return.jpg|mały|left|"Mòst bez przińdzenia nazôd" w Panmunjeom (greńca midze Kòrejama)]] Zôwadą w zrzëszenim mòże bëc téż lãk Kòrejanów przed mòżlëwima problemama jaczi mògą z tegò wińc. Òbie Kòreje mają apartny rozwij, tedë jich gòspòdarka je na jinëch równiszczach. W przërównanim do sparłãczenia [[Miemckô|Miemców]], nót je dozdrzéc, że stón gòspòdarczi Pôłniowi Kòreji je wiele lechszi nigle ti w Zôpadny Miemiecczi, a ekònomija Nordowi Kòreji na zacht lechszi równiszcze nigle bëło to we Pòrénkòwi Miemiecczi. Kùltura òbù krôjów téż naczina sã jinaczëc, równak stôrôkòrejańsczé zwëczi ë kùltura są òglowò znóné. W [[1991]] rokù na mionkach w stołowim tenise w [[Chiba]] w [[Japóńskô|Japóńsczi]] nôrodne zdrëszënë òbù krôjów wëstãpiłe jakno jedna zdrëszëna Kòreji. W rokù [[2000]] na latny òlimpiadze w [[Sydney]] a téż w [[2004]] w [[Atenë|Atenach]] zdrëszënë pòłniowò- ë nordowòkòrejańsczé wëstãpiłe na naczãcé pòd jedną faną. Na latny òlimpiadze w [[Pekin]]ie ùmësloné je całowny sparłãczenié òbù zdrëszënów. == Pòlitika == Nordowô Kòreja òficjalno rozpòmionëjë pòlitikã samòòbstojenia (Juche), równak baro mòcno zanôlégô òd pòmòcë z Chin, Rùsczi, Pôłniowi Kòreji ë [[ÒZN]]. Dlô procëmnotë, Pôłniowô Kòreja, chternëj gòspòdarka je wòlnorënkòwô, je w pierszi dzesątce nôlepi rozwiniãtich krôjów na swiece. Òba te krôje mają dbã, żebë znowa sparłãczëc Kòrejã w jedno państwò. == Geògrafijô == [[Òbrôzk:Seoraksan1.jpg|mały|Wëzdrzatk na górë Seoraksan]] [[Òbrôzk:N_Korea_sat_image.jpg|mały|left|Satelitarnô karta Kòrejańsczégò Półòstrowa]] Kòreja pòłożonô je na Kòrejańsczim Półòstrowie w nordowò-pòrénkòwy [[Azëja|Azëji]]. Grańczë z dwoma krôjama ë trzema mòrzama. Òd starnë nordowòzôpadny rzéka [[Yalu]] òddzelô Kòrejã òd [[Chinë|Chin]] a òd nordowòpòrénkòwi rzéka [[Tumen]] z [[Ruskô|Ruską]]. Pò zôpadny starnie Kòreji je [[Żółti Mòrze]], na pôłnim je [[Zôpadnochińsczé Mòrze]] a òd pòrénkù [[Japóńsczé Mòrze]] (zwóne w Kòreji ''Pòrénkòwim Mòrzã'' abò ''Pòrénkòwòkòrejańsczim Mòrzã''). Wikszé òstrowë to [[Jeju-do]], [[Ulleung-do]] ë [[Dokdo]]. Pôłniowi ë zôpadny part Kòreji to dobrze rozwiti rówiznë, a pòrénkòwi ë nordowi są barżi górzistim môlã. Górë òbstąją na 70% wiéchrzëznë krôju. Nôwikszim szczitã Kòreji je [[Baekdu]] (2744 m n.r.m., w Chiach miono ti górë to Changbaishan). Góra ta je téż greńcã z Chinama. Na pôłnie òd ti góry rozcygô sã górzisti môl zwóny [[Gaema Gowon]]. Te górë pòwsta w przédnym dzélu òbczas kenozojowi òrogenezë ë dzélkama òbkrëti są wùlkanowim szofã. Na pôłnie òd Gaema Gowon wësoczi górë rozcygają sã zdłużą pòrénkòwégò ùbrzegù półòstrowa. Òne zwóné sã [[Baekdudaegan]]. Niechtërne z ji wikszich szczitów to Sobaeksan (2184 m), Baeksan (1724 m), Geumgangsan (1638 m), Seoraksan (1708 m), Taebaeksan (1567 m) ë Jirisan (1915 m). Je téż wiele mniészëch rézów gór jidącëch zdłużą rézë Baekdudaegan. Òstałë òne zrobioné òbczas mezozojowi òrogenezë. W procëmnoce do stôrszëch górów w kòntinentalny Kòreji, wiele wôżnëch òstrowów pòwsta dzãka aktiwnotë wùlkanów w cządze kenozojowi òrogenezë. Jeju-do, chtërne naleze sã za pôłnowim ùbrzëgã, je wiôldżim wùlkanowim òstrowã, chtërnegò nôwëższa góra [[Halla]] (1950m), je téż nôwëższô w Pôłniowi Kòreji. Ulleung-do je wùlkanowim òstrowã na Japóńsczim Mòrzu. == Kùltura == W stôrëch chińsczich tekstach Kòreja zwónô je ''Kumsu Kangsan'', co dokładno òznôczô "rzéka ë górë wëszëtë na jedwabiu". Chińczycë flot rechòwalë sã z mésternotã mieszkańców Kòreji w robienim nôlepszégò jedwôbiu. W VII ë VIII s. òbstojałë wòdne ë lądowi hańdlowi szlachë z Kòreji do arabsczich krôjów. Òd [[751]] rokù brëkòwano w Kòreji drzewianëch bloków do zapisënków. W [[1232]], na dołgò przed [[Gutenberg]]ã, pierszi rôz ùżëto rësznë drëkarsczé znaczi z metalu do wëdawania tekstów. Òbczas cządu Goreyo rozpòmiónowôła sã na całi òbéńdze jedwôbnô przerobina, a ceramiowi wërobinë z niebieskò-zelonégò celadonu òstałë sã kòrejańską òsoblëwòscą. Pòriwny rost kùlturë w cządze Joseon, sprôwiony bëł rozszérzaniém sã kùlturë Chin z czasu dinastëji Ming. W cządze tim rozwijała aã zwëkòwô kùńszta ë rzemiãsła, jakno ceramika z biôłegò caledonu, lepszi jedwôb ë papiér, ruchna ë wiejôcze. Tedë téż pòwstôł kòrejańsczi alfabét [[hangeul]] ë zrobiono a ùżëto pierszi na swiece pancerny wòjnowi òkrãt. === Planszowé ë kôrtowé grë === [[Òbrôzk:Janggi.png|75px|mały|Plansza do grë w janggi]] W Kòreji je wiele widzałëch planszowëch grów. Baro widzałô wëstrzódka stôrszëch ë młodszëch chłopów je gra [[go]], zwónô w Kòreji ''baduk''. Kòrejańskô wersëjô szachów mô miono [[janggi]] ë ji pòdspòdlim je stôrô wersëjô chińsczéch szachów. Widzałą rodzynną grą na całi òbéńdze Kòreji je ''yut''. Zwëkòwą grą je téż ''golpae'', czëlë chińsczé [[domino]]. Westrzódka kôrtowëch grów widzałé są ''minhato'' a téż ''hulla''. === Kùchnia === [[Òbrôzk:Korea_style_meal.jpg|100px|left]] Kòrejańskô jôda je choba nôbarżi znónô z [[kimchi]], czëlë zaprawiónëch ë kwaszonëch ògrodzëznów, w przédnym dzélu kapùstë a téż paprikow chilli. Barô wôżny môl zajimają téż rëbë z rostu, piekłi ë gòtowóné. Widzałima przëzjôdkama są [[bulgogi]], [[galbi]] ë [[samgyeopsal]]. Kòrejańsczé môltëchë zamëkają w se téż zupë czë piekłi miãso czãsto robioné z bónkòwą pastą dwenjang. Òglowé dania to [[bibimbap]], [[naengmyeon]], [[galbitang]] ë [[dwenjang jjigae]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòreja| ]] ew9ck85hrwkgrsv59ym6y0hhojnr8f8 206764 206627 2026-07-10T14:33:46Z Iketsi 3254 Geògrafijô→Geògrafiô 206764 wikitext text/x-wiki {| class="toccolours" style="float:right; width:300px; margin-left: 1em; margin-bottom: 1ex;" |+ style="font-size: large; margin: inherit;"|'''Kòreja''' |- |colspan="2" style="text-align:center; border-bottom:3px solid gray;"|[[Òbrôzk:Locator map of Korea.svg|300px]] |- |colspan="2"|'''Miono ''Kòreja'' brëkòwane w:''' |- |[[Repùblika Kòreji|Pôłniowi Kòreji]]||Hanguk (한국; 韓國) |- |[[Kòrejańskô Lëdowò-Demokraticznô Repùblika|Nordowi Kòreji]]||Chosŏn (조선; 朝鮮) |- |'''Pòdôwczi''' |- |Lëdztwò||71 000 000 |- |Wiéchrzëzna||219 814&nbsp;km² |- |[[Ùrzãdny jãzëk]]||[[kòrejańsczi jãzëk|kòrejańsczi]] |colspan="2" style="text-align:center; background:none;"| |} '''Kòreja''' to miono dôwnegò zrzeszonegò państwa dwóch Kòreji: [[Kòrejańskô Lëdowò-Demokraticznô Repùblika|Nordowi]] ë [[Repùblika Kòreji|Pôłniowi]], chtërne je na Kòrejańsczim Półòstrowie w pòrénkòwi [[Azëjô|Azëji]]. Òd zapôdu grańczë z [[Chinë|Chinama]] ë òd norde z [[Ruskô|Ruską]]. W ji òbéndze mieszkô jednotne etniczne karno [[Kòrejańczicë|Kòrejańczików]]. Pò [[II swiatowò wòjna|II swiatowi wòjnie]] w [[1945]] rokù, Kòreja òsta pòdzelenô na dwa państwa: Repùblikã Kòreji (Pôłniowô Kòreja) ë Kòrejańską Lëdowò-Demokraticzną Repùblikã (Nordowô Kòreja). Grańca je na równoleżnikù 38^o. {{Pòrtal}} Dlô reprezentowaniô òbù państw kòrejańsczich na spòrtowich mionkach, czãsto brëkòwónô je [[Fana Sparłãczenia]], jaka równak nie je òficjalną faną niżódnegò z tëch krôjów. == Miona == W [[kòrejańsczi jãzëk|kòrejańsczim jãzëkù]] Kòreja zwóna je "Hanguk" (한국; 韓國) w Pôłniowi Kòreji a "Chosŏn" (조선; 朝鮮) w Nordowi. Kôżde z mion tikô sã òbéndë, na chtërnej je brëkòwóna. Miono "Korea" abò czasã "Corea" (wëprowôdzô sã je òd miona Koryŏ (고려; 高麗)) je neùtralnym mionã brëkòwanym dô dwóch państw. Chińsczé merczi 高麗 (Koryŏ), wëmowiô sã w Chinach jakno ''Gaoli'', co [[Marco Polo]] zapisôł jakò ''Cauli''. == Wprowadzenié do historie Kòreji == [[Òbrôzk:Bifyu_8.jpg|left|mały|Zôpadno brama fòrtu Hwaseong]] Archeòlogòwé ë paleontologòwi dokôzë pòkôzëją, że lëdzë mieszkôlë ju na òbéndze dzysdniowi Kòreji 700&nbsp;000 lat nazôd (wedle jinëch zdrojów 600&nbsp;000 abò 1&nbsp;000&nbsp;000), a 2,5 mln lat nazôd starkòwie człowieka. Nôstôrszô kòrejańskô keramika datowónô je na 8000 p.n.s., a cząd neòlitikù naczãł sã kòl 6000 p.n.s. Wedle legendë ò [[Dangun]]e, [[Go-Joseon]] òsta założoné w rokù 2333 p.n.s. Z federacëji apartnëch gardów do scetralizowónégò królestwa przeszło midze VII a IV p.n.s. Pierszô stolëca mògła bëc ùsôdzonô na greńcë midze Kòreją a Mandżurëją, leno pózdze przeniosłô òsta do dzysdniowégò Pyeongyangù. W 108 p.n.s. chińskô dinastëjô [[Han]] dobéła nad [[Wiman Joseon]]ã ë ùsôdzëła sztërë kòmańdë w òbéńdze [[Liaoning]]. W 75 rokù p.n.s., trzëz nich ùpôdłë, le blós jednô òsta pòd rzãdama Chin do 313 rokù n.s. [[Òbrôzk:Three Kingdoms of Korea Map.png|mały|Trzë Królestwa Kòreji]] Pò tim cządzë, w I p.n.s., pòwstałë trzë apartne królestwa – [[Goguryeo]], [[Baekje]] ë [[Silla]], jaczé wëprzédniałë na półòstrowie ë dzélach Mandżurëji òbczas Wespólny Erë. Jich zaczątk naczôł nowi cząd [[Trzë Królestwa Kòreji|Trzech Królestw Kòreji]], jaczi wiele dôł dlô rozwiju kòrejańsczi ë japóńsczi kùlturë. Wespółzgrôwôłe òne w ekonomiowëch ë wòjskòwëch môlach. Goguryeo sparłãczëło [[Buyeo]], [[Okjeo]], [[Dongye]] ë jinë państwa dôwny òbéńdë Gojoseonu, dobéwając nad slédną chińską kòmańdą. Goguryeo bëło w tim czase nôwikszą mòcą, leno całowny czas zapëzglëną w wòjnë z chińsczima dinastëjami [[Sui]] ë [[Tang]]. Ùsôdzoné kòle dzysdniowégò Seulu pôłniowòzôpadne królestwò Baekje w cządze swòjégò szczitowégò panowaniô w IV s., òbjimało òbéńdã nawetka do Pyeongyangù ë dali. Ùsôdzenié ë rozwij królestwa Silla miało swój môl nôpózdze z wszëtczéch nëch królestw. Òd V do VII s. Silla pòstãpno dobéwôła nowé dzéle Kòreji. Nôpierwi zaanektowóła leżącą kòl ni kònfederacëjã Gaya. W latach 60 V s. sformòwôła alians z chińską dynestëją Tang ë zawòjowôła Baekje a pózdni Goguryeo. Pò wënëkaniém chińsczich wòjsk, Silla ùsôdzëła pierszé zunifikòwóné państwò, chtërne òbjimało wikszé dzél Kòrejańsczégò Półòstrowa - cząd ten zwóny je Zrzëszonô Silla. Pò ùpadniãcym Goguryeo, ji dôwny generała Dae Joyeong pòprôwadzëł grëpã Kòrejanów do òbéńdë Jilin w Mandżurëji ë ùsôdzëł Balhae (689 - 926) jakò pòsobnicã Goguryeo. Państwò to òsta dobétë bez Kitanów w 926 a wielu zjegò mieszkańców òsta naszińcama Goryeo. Zrzëszonô Silla rozpôdła sã w pózdnym IX s., a na ji môl nadszedł cząd Pózdniszi Zrzëszony Silli (892 - 936), jaczi zakùńczëł sã ùsôdzenim dynastëji Goryeo. Òbczas cządu Goryeo skòdifikòwóné òsta nowi prawò, ùsôdzoné cywilny służbë a wprowadzony buddizm. Naczął rosnąc kònflikt midzë cywilnyma ë wòjskòwima służbama, bò ti drëdżé bëłë baro lechò òpłacóny. W [[1238]] na krôj napadło Mòngòlsczé Czezerstwò. Pò wnetka 30-letni wòjnie, òbie starnë pòdpisôłë zgòdã na pòkój, chòc òdbëło so to ze zwënegą Mòngołów. W latach [[1340]], pò chùtczim rozpôdze Czezerstwa Mòngołów, Kòreja bëła a sztądze robic refòrmë bez ingerencëji jinëch państwów. W [[1392]] pò wiôldżim bezkrwawim zôchwace rządu generał [[Yi Seong-gye]] ùsôdzëł dynastëjã Joseon (1392 - 1910). Mëszlë sã, że to je nôdłëżi rzãdzącô dinastëjô w Pòréńkòwi Azëji. Król [[Sejong Wiôldżi]] (1418 - 1450) ùsôdzëł kòrejańsczi alfabét [[hangul]] a sóm cząd béł czasã wielu wôżnëch kùlturowich ë technologijowich zwënégów. Midze 1592 a 1598 na Kòrejã napadłô [[Japóńskô]], le òsta dobétô dzãka pòmòce Chinów. W latach 20 a 30 XV s. państwò cządu Joseon zaatakòwóné òsta przez dinastëjã Manchu Qing, chtërni dobélë téż nad chińską dinastëją Ming. Z zaczątkã lat 70 XVII s. Japóńskô naczãło proces zmiészaniô chińsczich ćësków w Kòreji a zwiékszaniô swòjëch. W [[1895]] kòrejańsczi czezerowô Myeongseong òstôłô zamòrdowónô bez Japóńczików pòd czérownictwã ambasadora Miura Goro. W [[1910]] Japóńskô zmùszëła Kòrejã do pòdpisaniô traktat ò aneksëji Kòreji. Òpiéra Kòrejanów na sërą òkùpacëjã zamanfestowôłô sã w wiôldżi pòkòjowi rësznoce [[1 strëmiannika]] [[1919]], czedë kòl 7000 lëdzy òsta zamòrdowónëch bez japóńsczéch szandarów ë wòjskò. Pò tim samòstójnotnô rësznota baro aktiwno dzejała w Mandżurëji ë Syberëji. Wicy jakno piãc milionów Kòrejanów bëło régòwónych do robòtë òd 1939 a dzesątczi tësąców chłopów wcygnionych do japóńsczégò wòjska.. Kòl 200&nbsp;000 dzéwùsów ë białków, w wikszim dzélu z Kòreji ë Chinów, bëło zmùszônëch do prostitucëji, jakno tak zwóné "kòmfortowé białczi". Kòrejańsczi jãzëk òstôł zakôzany w òficjalnëch dokùmentach a Kòrejanie zmùszani do adoptowania swòjich mionów na japóńsczi ôrt. Wiele z kòrejańsczich kùlturowëch dokôzów òsta zniszczonëch abò wzãtëch do Japóńsczi. Do dzysô téż wiele z nich nalezc jidze w japóńsczich mùzeach abò wëstrzód priwatnëch kòlekcjonérów w USA ë Japóńsczi. Pò dobécëm nad Japóńską w [[1945]], ÒZN zjiscëła plan pòdzélu Półòstrowa na dwie òbéńdë, jedna (nordowô) sprôwiana bez sowietów a drëga (pôłniowô) bez amerikanów. Greńcã ùsôdzëlë na 38 równoleżnikù. Pòlitika Zëmny Wòjny sprawiła, że w [[1948]] rokù ùsôdzone òstałë dwa apartne rządy ë państwa, Nordowi ë Pôłniowi Kòreji. W czerwińcu [[1950]] rokù naczãła sã [[kòrejańskô wòjna]], a zakùńczëła w [[1953]]. Milionë cywilów zdżinãło a òbczas bòmbòwëch ataków przeprowadzonëch bez amerikańsczé wòjska zniszczonëch òsta wikszi dzél nordowëch gardów. Wòjna zakùńcza sã ùgòdą z wnetka taką samą greńcą jaka bëła ùsôdzona przóde. Òba państwa kòrejańsczé òficjalno prowadzą pòlitiką sprałãczenia Kòreji. == Sparłãczenié Kòreji == [[Òbrôzk:DMZ seen from the north, 2005.jpg|mały|Zdemilitarizowónô cona w Kòreji, òd starnë Nordowi Kòreji]] Wëszëzne kòrejańsczich krajów baro pòwòżno pòdchôdzą do problemù sparłãczënia. Wiele gôdków na tą temã miało ju môl, leno jesz niżódna nie dała rozwiązaniô, w pierszi réze przez òbzéranie sã na dejologiczne ë pòliticzne zjinaczi. Westrzód Kòrejanów nie dżinie mëszl ò kùlturowi ë nôrodny blëzotë òbù państw a wiele rodzëzn je pòdzélonëch sztëczną greńcą. Nót je dostrzéc, że òd czasu zakùńczeniô [[kòrejańskô wòjna|kòrejańsczi wòjny]] w [[1953]] rokù, Kòreje nie pòdpisałë pòkòjowiégò traktatu, tedë są jesz w stónie wòjny. [[Òbrôzk:Bridge of no return.jpg|mały|left|"Mòst bez przińdzenia nazôd" w Panmunjeom (greńca midze Kòrejama)]] Zôwadą w zrzëszenim mòże bëc téż lãk Kòrejanów przed mòżlëwima problemama jaczi mògą z tegò wińc. Òbie Kòreje mają apartny rozwij, tedë jich gòspòdarka je na jinëch równiszczach. W przërównanim do sparłãczenia [[Miemckô|Miemców]], nót je dozdrzéc, że stón gòspòdarczi Pôłniowi Kòreji je wiele lechszi nigle ti w Zôpadny Miemiecczi, a ekònomija Nordowi Kòreji na zacht lechszi równiszcze nigle bëło to we Pòrénkòwi Miemiecczi. Kùltura òbù krôjów téż naczina sã jinaczëc, równak stôrôkòrejańsczé zwëczi ë kùltura są òglowò znóné. W [[1991]] rokù na mionkach w stołowim tenise w [[Chiba]] w [[Japóńskô|Japóńsczi]] nôrodne zdrëszënë òbù krôjów wëstãpiłe jakno jedna zdrëszëna Kòreji. W rokù [[2000]] na latny òlimpiadze w [[Sydney]] a téż w [[2004]] w [[Atenë|Atenach]] zdrëszënë pòłniowò- ë nordowòkòrejańsczé wëstãpiłe na naczãcé pòd jedną faną. Na latny òlimpiadze w [[Pekin]]ie ùmësloné je całowny sparłãczenié òbù zdrëszënów. == Pòlitika == Nordowô Kòreja òficjalno rozpòmionëjë pòlitikã samòòbstojenia (Juche), równak baro mòcno zanôlégô òd pòmòcë z Chin, Rùsczi, Pôłniowi Kòreji ë [[ÒZN]]. Dlô procëmnotë, Pôłniowô Kòreja, chternëj gòspòdarka je wòlnorënkòwô, je w pierszi dzesątce nôlepi rozwiniãtich krôjów na swiece. Òba te krôje mają dbã, żebë znowa sparłãczëc Kòrejã w jedno państwò. == Geògrafiô == [[Òbrôzk:Seoraksan1.jpg|mały|Wëzdrzatk na górë Seoraksan]] [[Òbrôzk:N_Korea_sat_image.jpg|mały|left|Satelitarnô karta Kòrejańsczégò Półòstrowa]] Kòreja pòłożonô je na Kòrejańsczim Półòstrowie w nordowò-pòrénkòwy [[Azëja|Azëji]]. Grańczë z dwoma krôjama ë trzema mòrzama. Òd starnë nordowòzôpadny rzéka [[Yalu]] òddzelô Kòrejã òd [[Chinë|Chin]] a òd nordowòpòrénkòwi rzéka [[Tumen]] z [[Ruskô|Ruską]]. Pò zôpadny starnie Kòreji je [[Żółti Mòrze]], na pôłnim je [[Zôpadnochińsczé Mòrze]] a òd pòrénkù [[Japóńsczé Mòrze]] (zwóne w Kòreji ''Pòrénkòwim Mòrzã'' abò ''Pòrénkòwòkòrejańsczim Mòrzã''). Wikszé òstrowë to [[Jeju-do]], [[Ulleung-do]] ë [[Dokdo]]. Pôłniowi ë zôpadny part Kòreji to dobrze rozwiti rówiznë, a pòrénkòwi ë nordowi są barżi górzistim môlã. Górë òbstąją na 70% wiéchrzëznë krôju. Nôwikszim szczitã Kòreji je [[Baekdu]] (2744 m n.r.m., w Chiach miono ti górë to Changbaishan). Góra ta je téż greńcã z Chinama. Na pôłnie òd ti góry rozcygô sã górzisti môl zwóny [[Gaema Gowon]]. Te górë pòwsta w przédnym dzélu òbczas kenozojowi òrogenezë ë dzélkama òbkrëti są wùlkanowim szofã. Na pôłnie òd Gaema Gowon wësoczi górë rozcygają sã zdłużą pòrénkòwégò ùbrzegù półòstrowa. Òne zwóné sã [[Baekdudaegan]]. Niechtërne z ji wikszich szczitów to Sobaeksan (2184 m), Baeksan (1724 m), Geumgangsan (1638 m), Seoraksan (1708 m), Taebaeksan (1567 m) ë Jirisan (1915 m). Je téż wiele mniészëch rézów gór jidącëch zdłużą rézë Baekdudaegan. Òstałë òne zrobioné òbczas mezozojowi òrogenezë. W procëmnoce do stôrszëch górów w kòntinentalny Kòreji, wiele wôżnëch òstrowów pòwsta dzãka aktiwnotë wùlkanów w cządze kenozojowi òrogenezë. Jeju-do, chtërne naleze sã za pôłnowim ùbrzëgã, je wiôldżim wùlkanowim òstrowã, chtërnegò nôwëższa góra [[Halla]] (1950m), je téż nôwëższô w Pôłniowi Kòreji. Ulleung-do je wùlkanowim òstrowã na Japóńsczim Mòrzu. == Kùltura == W stôrëch chińsczich tekstach Kòreja zwónô je ''Kumsu Kangsan'', co dokładno òznôczô "rzéka ë górë wëszëtë na jedwabiu". Chińczycë flot rechòwalë sã z mésternotã mieszkańców Kòreji w robienim nôlepszégò jedwôbiu. W VII ë VIII s. òbstojałë wòdne ë lądowi hańdlowi szlachë z Kòreji do arabsczich krôjów. Òd [[751]] rokù brëkòwano w Kòreji drzewianëch bloków do zapisënków. W [[1232]], na dołgò przed [[Gutenberg]]ã, pierszi rôz ùżëto rësznë drëkarsczé znaczi z metalu do wëdawania tekstów. Òbczas cządu Goreyo rozpòmiónowôła sã na całi òbéńdze jedwôbnô przerobina, a ceramiowi wërobinë z niebieskò-zelonégò celadonu òstałë sã kòrejańską òsoblëwòscą. Pòriwny rost kùlturë w cządze Joseon, sprôwiony bëł rozszérzaniém sã kùlturë Chin z czasu dinastëji Ming. W cządze tim rozwijała aã zwëkòwô kùńszta ë rzemiãsła, jakno ceramika z biôłegò caledonu, lepszi jedwôb ë papiér, ruchna ë wiejôcze. Tedë téż pòwstôł kòrejańsczi alfabét [[hangeul]] ë zrobiono a ùżëto pierszi na swiece pancerny wòjnowi òkrãt. === Planszowé ë kôrtowé grë === [[Òbrôzk:Janggi.png|75px|mały|Plansza do grë w janggi]] W Kòreji je wiele widzałëch planszowëch grów. Baro widzałô wëstrzódka stôrszëch ë młodszëch chłopów je gra [[go]], zwónô w Kòreji ''baduk''. Kòrejańskô wersëjô szachów mô miono [[janggi]] ë ji pòdspòdlim je stôrô wersëjô chińsczéch szachów. Widzałą rodzynną grą na całi òbéńdze Kòreji je ''yut''. Zwëkòwą grą je téż ''golpae'', czëlë chińsczé [[domino]]. Westrzódka kôrtowëch grów widzałé są ''minhato'' a téż ''hulla''. === Kùchnia === [[Òbrôzk:Korea_style_meal.jpg|100px|left]] Kòrejańskô jôda je choba nôbarżi znónô z [[kimchi]], czëlë zaprawiónëch ë kwaszonëch ògrodzëznów, w przédnym dzélu kapùstë a téż paprikow chilli. Barô wôżny môl zajimają téż rëbë z rostu, piekłi ë gòtowóné. Widzałima przëzjôdkama są [[bulgogi]], [[galbi]] ë [[samgyeopsal]]. Kòrejańsczé môltëchë zamëkają w se téż zupë czë piekłi miãso czãsto robioné z bónkòwą pastą dwenjang. Òglowé dania to [[bibimbap]], [[naengmyeon]], [[galbitang]] ë [[dwenjang jjigae]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòreja| ]] 7sjphglul5i17yzwn3gz1azt45jise7 206822 206764 2026-07-10T16:19:38Z Iketsi 3254 ò 206822 wikitext text/x-wiki {| class="toccolours" style="float:right; width:300px; margin-left: 1em; margin-bottom: 1ex;" |+ style="font-size: large; margin: inherit;"|'''Kòreja''' |- |colspan="2" style="text-align:center; border-bottom:3px solid gray;"|[[Òbrôzk:Locator map of Korea.svg|300px]] |- |colspan="2"|'''Miono ''Kòreja'' brëkòwane w:''' |- |[[Repùblika Kòreji|Pôłniowi Kòreji]]||Hanguk (한국; 韓國) |- |[[Kòrejańskô Lëdowò-Demokraticznô Repùblika|Nordowi Kòreji]]||Chosŏn (조선; 朝鮮) |- |'''Pòdôwczi''' |- |Lëdztwò||71 000 000 |- |Wiéchrzëzna||219 814&nbsp;km² |- |[[Ùrzãdny jãzëk]]||[[kòrejańsczi jãzëk|kòrejańsczi]] |colspan="2" style="text-align:center; background:none;"| |} '''Kòreja''' to miono dôwnegò zrzeszonegò państwa dwóch Kòreji: [[Kòrejańskô Lëdowò-Demokraticznô Repùblika|Nordowi]] ë [[Repùblika Kòreji|Pôłniowi]], chtërne je na Kòrejańsczim Półòstrowie w pòrénkòwi [[Azëjô|Azëji]]. Òd zapôdu grańczë z [[Chinë|Chinama]] ë òd norde z [[Ruskô|Ruską]]. W ji òbéndze mieszkô jednotne etniczne karno [[Kòrejańczicë|Kòrejańczików]]. Pò [[II swiatowò wòjna|II swiatowi wòjnie]] w [[1945]] rokù, Kòreja òsta pòdzelenô na dwa państwa: Repùblikã Kòreji (Pôłniowô Kòreja) ë Kòrejańską Lëdowò-Demokraticzną Repùblikã (Nordowô Kòreja). Grańca je na równoleżnikù 38^o. Dlô reprezentowaniô òbù państw kòrejańsczich na spòrtowich mionkach, czãsto brëkòwónô je [[Fana Sparłãczenia]], jaka równak nie je òficjalną faną niżódnegò z tëch krôjów. == Miona == W [[kòrejańsczi jãzëk|kòrejańsczim jãzëkù]] Kòreja zwóna je "Hanguk" (한국; 韓國) w Pôłniowi Kòreji a "Chosŏn" (조선; 朝鮮) w Nordowi. Kôżde z mion tikô sã òbéndë, na chtërnej je brëkòwóna. Miono "Korea" abò czasã "Corea" (wëprowôdzô sã je òd miona Koryŏ (고려; 高麗)) je neùtralnym mionã brëkòwanym dô dwóch państw. Chińsczé merczi 高麗 (Koryŏ), wëmowiô sã w Chinach jakno ''Gaoli'', co [[Marco Polo]] zapisôł jakò ''Cauli''. == Wprowadzenié do historie Kòreji == [[Òbrôzk:Bifyu_8.jpg|left|mały|Zôpadno brama fòrtu Hwaseong]] Archeòlogòwé ë paleontologòwi dokôzë pòkôzëją, że lëdzë mieszkôlë ju na òbéndze dzysdniowi Kòreji 700&nbsp;000 lat nazôd (wedle jinëch zdrojów 600&nbsp;000 abò 1&nbsp;000&nbsp;000), a 2,5 mln lat nazôd starkòwie człowieka. Nôstôrszô kòrejańskô keramika datowónô je na 8000 p.n.s., a cząd neòlitikù naczãł sã kòl 6000 p.n.s. Wedle legendë ò [[Dangun]]e, [[Go-Joseon]] òsta założoné w rokù 2333 p.n.s. Z federacëji apartnëch gardów do scetralizowónégò królestwa przeszło midze VII a IV p.n.s. Pierszô stolëca mògła bëc ùsôdzonô na greńcë midze Kòreją a Mandżurëją, leno pózdze przeniosłô òsta do dzysdniowégò Pyeongyangù. W 108 p.n.s. chińskô dinastëjô [[Han]] dobéła nad [[Wiman Joseon]]ã ë ùsôdzëła sztërë kòmańdë w òbéńdze [[Liaoning]]. W 75 rokù p.n.s., trzëz nich ùpôdłë, le blós jednô òsta pòd rzãdama Chin do 313 rokù n.s. [[Òbrôzk:Three Kingdoms of Korea Map.png|mały|Trzë Królestwa Kòreji]] Pò tim cządzë, w I p.n.s., pòwstałë trzë apartne królestwa – [[Goguryeo]], [[Baekje]] ë [[Silla]], jaczé wëprzédniałë na półòstrowie ë dzélach Mandżurëji òbczas Wespólny Erë. Jich zaczątk naczôł nowi cząd [[Trzë Królestwa Kòreji|Trzech Królestw Kòreji]], jaczi wiele dôł dlô rozwiju kòrejańsczi ë japóńsczi kùlturë. Wespółzgrôwôłe òne w ekònomiowëch ë wòjskòwëch môlach. Goguryeo sparłãczëło [[Buyeo]], [[Okjeo]], [[Dongye]] ë jinë państwa dôwny òbéńdë Gojoseonu, dobéwając nad slédną chińską kòmańdą. Goguryeo bëło w tim czase nôwikszą mòcą, leno całowny czas zapëzglëną w wòjnë z chińsczima dinastëjami [[Sui]] ë [[Tang]]. Ùsôdzoné kòle dzysdniowégò Seulu pôłniowòzôpadne królestwò Baekje w cządze swòjégò szczitowégò panowaniô w IV s., òbjimało òbéńdã nawetka do Pyeongyangù ë dali. Ùsôdzenié ë rozwij królestwa Silla miało swój môl nôpózdze z wszëtczéch nëch królestw. Òd V do VII s. Silla pòstãpno dobéwôła nowé dzéle Kòreji. Nôpierwi zaanektowóła leżącą kòl ni kònfederacëjã Gaya. W latach 60 V s. sformòwôła alians z chińską dynestëją Tang ë zawòjowôła Baekje a pózdni Goguryeo. Pò wënëkaniém chińsczich wòjsk, Silla ùsôdzëła pierszé zunifikòwóné państwò, chtërne òbjimało wikszé dzél Kòrejańsczégò Półòstrowa - cząd ten zwóny je Zrzëszonô Silla. Pò ùpadniãcym Goguryeo, ji dôwny generała Dae Joyeong pòprôwadzëł grëpã Kòrejanów do òbéńdë Jilin w Mandżurëji ë ùsôdzëł Balhae (689 - 926) jakò pòsobnicã Goguryeo. Państwò to òsta dobétë bez Kitanów w 926 a wielu zjegò mieszkańców òsta naszińcama Goryeo. Zrzëszonô Silla rozpôdła sã w pózdnym IX s., a na ji môl nadszedł cząd Pózdniszi Zrzëszony Silli (892 - 936), jaczi zakùńczëł sã ùsôdzenim dynastëji Goryeo. Òbczas cządu Goryeo skòdifikòwóné òsta nowi prawò, ùsôdzoné cywilny służbë a wprowadzony buddizm. Naczął rosnąc kònflikt midzë cywilnyma ë wòjskòwima służbama, bò ti drëdżé bëłë baro lechò òpłacóny. W [[1238]] na krôj napadło Mòngòlsczé Czezerstwò. Pò wnetka 30-letni wòjnie, òbie starnë pòdpisôłë zgòdã na pòkój, chòc òdbëło so to ze zwënegą Mòngołów. W latach [[1340]], pò chùtczim rozpôdze Czezerstwa Mòngołów, Kòreja bëła a sztądze robic refòrmë bez ingerencëji jinëch państwów. W [[1392]] pò wiôldżim bezkrwawim zôchwace rządu generał [[Yi Seong-gye]] ùsôdzëł dynastëjã Joseon (1392 - 1910). Mëszlë sã, że to je nôdłëżi rzãdzącô dinastëjô w Pòréńkòwi Azëji. Król [[Sejong Wiôldżi]] (1418 - 1450) ùsôdzëł kòrejańsczi alfabét [[hangul]] a sóm cząd béł czasã wielu wôżnëch kùlturowich ë technologijowich zwënégów. Midze 1592 a 1598 na Kòrejã napadłô [[Japóńskô]], le òsta dobétô dzãka pòmòce Chinów. W latach 20 a 30 XV s. państwò cządu Joseon zaatakòwóné òsta przez dinastëjã Manchu Qing, chtërni dobélë téż nad chińską dinastëją Ming. Z zaczątkã lat 70 XVII s. Japóńskô naczãło proces zmiészaniô chińsczich ćësków w Kòreji a zwiékszaniô swòjëch. W [[1895]] kòrejańsczi czezerowô Myeongseong òstôłô zamòrdowónô bez Japóńczików pòd czérownictwã ambasadora Miura Goro. W [[1910]] Japóńskô zmùszëła Kòrejã do pòdpisaniô traktat ò aneksëji Kòreji. Òpiéra Kòrejanów na sërą òkùpacëjã zamanfestowôłô sã w wiôldżi pòkòjowi rësznoce [[1 strëmiannika]] [[1919]], czedë kòl 7000 lëdzy òsta zamòrdowónëch bez japóńsczéch szandarów ë wòjskò. Pò tim samòstójnotnô rësznota baro aktiwno dzejała w Mandżurëji ë Syberëji. Wicy jakno piãc milionów Kòrejanów bëło régòwónych do robòtë òd 1939 a dzesątczi tësąców chłopów wcygnionych do japóńsczégò wòjska.. Kòl 200&nbsp;000 dzéwùsów ë białków, w wikszim dzélu z Kòreji ë Chinów, bëło zmùszônëch do prostitucëji, jakno tak zwóné "kòmfortowé białczi". Kòrejańsczi jãzëk òstôł zakôzany w òficjalnëch dokùmentach a Kòrejanie zmùszani do adoptowania swòjich mionów na japóńsczi ôrt. Wiele z kòrejańsczich kùlturowëch dokôzów òsta zniszczonëch abò wzãtëch do Japóńsczi. Do dzysô téż wiele z nich nalezc jidze w japóńsczich mùzeach abò wëstrzód priwatnëch kòlekcjonérów w USA ë Japóńsczi. Pò dobécëm nad Japóńską w [[1945]], ÒZN zjiscëła plan pòdzélu Półòstrowa na dwie òbéńdë, jedna (nordowô) sprôwiana bez sowietów a drëga (pôłniowô) bez amerikanów. Greńcã ùsôdzëlë na 38 równoleżnikù. Pòlitika Zëmny Wòjny sprawiła, że w [[1948]] rokù ùsôdzone òstałë dwa apartne rządy ë państwa, Nordowi ë Pôłniowi Kòreji. W czerwińcu [[1950]] rokù naczãła sã [[kòrejańskô wòjna]], a zakùńczëła w [[1953]]. Milionë cywilów zdżinãło a òbczas bòmbòwëch ataków przeprowadzonëch bez amerikańsczé wòjska zniszczonëch òsta wikszi dzél nordowëch gardów. Wòjna zakùńcza sã ùgòdą z wnetka taką samą greńcą jaka bëła ùsôdzona przóde. Òba państwa kòrejańsczé òficjalno prowadzą pòlitiką sprałãczenia Kòreji. == Sparłãczenié Kòreji == [[Òbrôzk:DMZ seen from the north, 2005.jpg|mały|Zdemilitarizowónô cona w Kòreji, òd starnë Nordowi Kòreji]] Wëszëzne kòrejańsczich krajów baro pòwòżno pòdchôdzą do problemù sparłãczënia. Wiele gôdków na tą temã miało ju môl, leno jesz niżódna nie dała rozwiązaniô, w pierszi réze przez òbzéranie sã na dejologiczne ë pòliticzne zjinaczi. Westrzód Kòrejanów nie dżinie mëszl ò kùlturowi ë nôrodny blëzotë òbù państw a wiele rodzëzn je pòdzélonëch sztëczną greńcą. Nót je dostrzéc, że òd czasu zakùńczeniô [[kòrejańskô wòjna|kòrejańsczi wòjny]] w [[1953]] rokù, Kòreje nie pòdpisałë pòkòjowiégò traktatu, tedë są jesz w stónie wòjny. [[Òbrôzk:Bridge of no return.jpg|mały|left|"Mòst bez przińdzenia nazôd" w Panmunjeom (greńca midze Kòrejama)]] Zôwadą w zrzëszenim mòże bëc téż lãk Kòrejanów przed mòżlëwima problemama jaczi mògą z tegò wińc. Òbie Kòreje mają apartny rozwij, tedë jich gòspòdarka je na jinëch równiszczach. W przërównanim do sparłãczenia [[Miemckô|Miemców]], nót je dozdrzéc, że stón gòspòdarczi Pôłniowi Kòreji je wiele lechszi nigle ti w Zôpadny Miemiecczi, a ekònomija Nordowi Kòreji na zacht lechszi równiszcze nigle bëło to we Pòrénkòwi Miemiecczi. Kùltura òbù krôjów téż naczina sã jinaczëc, równak stôrôkòrejańsczé zwëczi ë kùltura są òglowò znóné. W [[1991]] rokù na mionkach w stołowim tenise w [[Chiba]] w [[Japóńskô|Japóńsczi]] nôrodne zdrëszënë òbù krôjów wëstãpiłe jakno jedna zdrëszëna Kòreji. W rokù [[2000]] na latny òlimpiadze w [[Sydney]] a téż w [[2004]] w [[Atenë|Atenach]] zdrëszënë pòłniowò- ë nordowòkòrejańsczé wëstãpiłe na naczãcé pòd jedną faną. Na latny òlimpiadze w [[Pekin]]ie ùmësloné je całowny sparłãczenié òbù zdrëszënów. == Pòlitika == Nordowô Kòreja òficjalno rozpòmionëjë pòlitikã samòòbstojenia (Juche), równak baro mòcno zanôlégô òd pòmòcë z Chin, Rùsczi, Pôłniowi Kòreji ë [[ÒZN]]. Dlô procëmnotë, Pôłniowô Kòreja, chternëj gòspòdarka je wòlnorënkòwô, je w pierszi dzesątce nôlepi rozwiniãtich krôjów na swiece. Òba te krôje mają dbã, żebë znowa sparłãczëc Kòrejã w jedno państwò. == Geògrafiô == [[Òbrôzk:Seoraksan1.jpg|mały|Wëzdrzatk na górë Seoraksan]] [[Òbrôzk:N_Korea_sat_image.jpg|mały|left|Satelitarnô karta Kòrejańsczégò Półòstrowa]] Kòreja pòłożonô je na Kòrejańsczim Półòstrowie w nordowò-pòrénkòwy [[Azëja|Azëji]]. Grańczë z dwoma krôjama ë trzema mòrzama. Òd starnë nordowòzôpadny rzéka [[Yalu]] òddzelô Kòrejã òd [[Chinë|Chin]] a òd nordowòpòrénkòwi rzéka [[Tumen]] z [[Ruskô|Ruską]]. Pò zôpadny starnie Kòreji je [[Żółti Mòrze]], na pôłnim je [[Zôpadnochińsczé Mòrze]] a òd pòrénkù [[Japóńsczé Mòrze]] (zwóne w Kòreji ''Pòrénkòwim Mòrzã'' abò ''Pòrénkòwòkòrejańsczim Mòrzã''). Wikszé òstrowë to [[Jeju-do]], [[Ulleung-do]] ë [[Dokdo]]. Pôłniowi ë zôpadny part Kòreji to dobrze rozwiti rówiznë, a pòrénkòwi ë nordowi są barżi górzistim môlã. Górë òbstąją na 70% wiéchrzëznë krôju. Nôwikszim szczitã Kòreji je [[Baekdu]] (2744 m n.r.m., w Chiach miono ti górë to Changbaishan). Góra ta je téż greńcã z Chinama. Na pôłnie òd ti góry rozcygô sã górzisti môl zwóny [[Gaema Gowon]]. Te górë pòwsta w przédnym dzélu òbczas kenozojowi òrogenezë ë dzélkama òbkrëti są wùlkanowim szofã. Na pôłnie òd Gaema Gowon wësoczi górë rozcygają sã zdłużą pòrénkòwégò ùbrzegù półòstrowa. Òne zwóné sã [[Baekdudaegan]]. Niechtërne z ji wikszich szczitów to Sobaeksan (2184 m), Baeksan (1724 m), Geumgangsan (1638 m), Seoraksan (1708 m), Taebaeksan (1567 m) ë Jirisan (1915 m). Je téż wiele mniészëch rézów gór jidącëch zdłużą rézë Baekdudaegan. Òstałë òne zrobioné òbczas mezozojowi òrogenezë. W procëmnoce do stôrszëch górów w kòntinentalny Kòreji, wiele wôżnëch òstrowów pòwsta dzãka aktiwnotë wùlkanów w cządze kenozojowi òrogenezë. Jeju-do, chtërne naleze sã za pôłnowim ùbrzëgã, je wiôldżim wùlkanowim òstrowã, chtërnegò nôwëższa góra [[Halla]] (1950m), je téż nôwëższô w Pôłniowi Kòreji. Ulleung-do je wùlkanowim òstrowã na Japóńsczim Mòrzu. == Kùltura == W stôrëch chińsczich tekstach Kòreja zwónô je ''Kumsu Kangsan'', co dokładno òznôczô "rzéka ë górë wëszëtë na jedwabiu". Chińczycë flot rechòwalë sã z mésternotã mieszkańców Kòreji w robienim nôlepszégò jedwôbiu. W VII ë VIII s. òbstojałë wòdne ë lądowi hańdlowi szlachë z Kòreji do arabsczich krôjów. Òd [[751]] rokù brëkòwano w Kòreji drzewianëch bloków do zapisënków. W [[1232]], na dołgò przed [[Gutenberg]]ã, pierszi rôz ùżëto rësznë drëkarsczé znaczi z metalu do wëdawania tekstów. Òbczas cządu Goreyo rozpòmiónowôła sã na całi òbéńdze jedwôbnô przerobina, a ceramiowi wërobinë z niebieskò-zelonégò celadonu òstałë sã kòrejańską òsoblëwòscą. Pòriwny rost kùlturë w cządze Joseon, sprôwiony bëł rozszérzaniém sã kùlturë Chin z czasu dinastëji Ming. W cządze tim rozwijała aã zwëkòwô kùńszta ë rzemiãsła, jakno ceramika z biôłegò caledonu, lepszi jedwôb ë papiér, ruchna ë wiejôcze. Tedë téż pòwstôł kòrejańsczi alfabét [[hangeul]] ë zrobiono a ùżëto pierszi na swiece pancerny wòjnowi òkrãt. === Planszowé ë kôrtowé grë === [[Òbrôzk:Janggi.png|75px|mały|Plansza do grë w janggi]] W Kòreji je wiele widzałëch planszowëch grów. Baro widzałô wëstrzódka stôrszëch ë młodszëch chłopów je gra [[go]], zwónô w Kòreji ''baduk''. Kòrejańskô wersëjô szachów mô miono [[janggi]] ë ji pòdspòdlim je stôrô wersëjô chińsczéch szachów. Widzałą rodzynną grą na całi òbéńdze Kòreji je ''yut''. Zwëkòwą grą je téż ''golpae'', czëlë chińsczé [[domino]]. Westrzódka kôrtowëch grów widzałé są ''minhato'' a téż ''hulla''. === Kùchnia === [[Òbrôzk:Korea_style_meal.jpg|100px|left]] Kòrejańskô jôda je choba nôbarżi znónô z [[kimchi]], czëlë zaprawiónëch ë kwaszonëch ògrodzëznów, w przédnym dzélu kapùstë a téż paprikow chilli. Barô wôżny môl zajimają téż rëbë z rostu, piekłi ë gòtowóné. Widzałima przëzjôdkama są [[bulgogi]], [[galbi]] ë [[samgyeopsal]]. Kòrejańsczé môltëchë zamëkają w se téż zupë czë piekłi miãso czãsto robioné z bónkòwą pastą dwenjang. Òglowé dania to [[bibimbap]], [[naengmyeon]], [[galbitang]] ë [[dwenjang jjigae]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Pòrtal}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòreja| ]] kwbedgly60nfz66tqi80qd1iqkew8j5 0 3167 206580 194778 2026-07-10T12:34:17Z Terrus38 14026 206580 wikitext text/x-wiki {{Jãzëk| farwa=eeeeee| farba=| apartne miono=한국말 / 조선말| kraj, òbénda1= [[Kòreja]], [[Chinë]], [[Ruskô]], [[Japóńskô]], [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]]|, [[Brazyliô]]| lëczba=78 milionów| môl=13.| rodzëzna=[[Izolowóne jãzëczi]] *Kòrejańsczi jãzëk| alfabét=[[hangeul]]| kraj, òbénda2=[[Kòreja]]| agencëjô=Rząd Nordowi Kòreji, Rząd Pôłniowi Kòreji| iso1=ko| iso2=kor| iso3=kor | sil=KOR | kod=ko| znankównik=Kòrejańskô| jãzëk=kòrejańsczi|znankòwnik2=kòrejańsczégò }} '''Kòrejańsczi jãzëk''' (한국말/조선말) je ùrzãdnym jãzëkã òbëdwóch Kòrejów: [[Repùblika Kòreji|Pôłniowi]] ë [[Nordowô Kòreja|Nordowi]]. Je téż jednym z dwóch òficjalnëch jãżëków w prowincëji [[Yanbian]] w [[Chinë|Chinach]]. Na całownym swiece je kòl 78 milionów lëdzy, chtërni gôdôją w nym jãzëkù, wrechòwując w to wiôldżé grëpë w [[Ruskô|Rusczi]], Chinach, [[Aùstraliô|Aùstralii]], [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]], [[Kanada|Kanadze]], [[Brazyliô|Brazylii]], [[Japóńskô|Japóńsczi]] a slédnio téż na [[Filipinë|Filipinach]]. Genealogòwi régòwanié kòrejańsczégò je dzysdniowò diskùtowane. Wiele mòwòùczałich daje nen jãzëk do grëpy [[ałtajsczé jãzëczi|ałtajsczich jãzëków]], jinszi do jãzëków izolowónëch. Kòrejańsczi je aglunatiwny w mòrfologiji ë òrtu [[jãzëk ôrtu SOV|SOV]] w syntakse. Czile słów bëło wimpòrtowónëch z [[chińsczi jãzëk|chińsczégò jãzëka]] abò zrobionëch na ôrt chińsczich słów. == Miona == Kòrejańsczé miono jãzëka wëprowadzô sã òd miona Kòreji brëkòwónej w gwësnëch òbéndach negò kraju. Tedë w Nordowi Kòreji, jãzëk zwie sã ''Chosŏnmal'' (조선말), abò ''Chosŏnŏ'' (조선어) a w Pôłniowi nôczãsci zwie sã ''Hangungmal'' (한국말), abò ''Hangugeo'' (한국어) czë ''Gugeo'' (국어, nôrodowi abò domòcy jãzëk). Czasã zwëczajno zwie sã gò ''Urimal'' ("naji jãzëk"; 우리말 jakò jedno słowò w Pôłniowi Kòreji, 우리 말 ze spacją w Nordowi). == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi swiata]] * [[Japóńsczi jãzëk]] * [[Hangeul]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Kòrejańsczi jãzëk|Kòrejańsczi jãzëk]] 680fje9pylg13jr1opt22wdkano9ctq 206841 206580 2026-07-10T16:49:51Z Iketsi 3254 '''kòreańsczi jãzëk'''<ref>{{RKJ|2013|132}}</ref> 206841 wikitext text/x-wiki {{Jãzëk| farwa=eeeeee| farba=| apartne miono=한국말 / 조선말| kraj, òbénda1= [[Kòreja]], [[Chinë]], [[Ruskô]], [[Japóńskô]], [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]]|, [[Brazyliô]]| lëczba=78 milionów| môl=13.| rodzëzna=[[Izolowóne jãzëczi]] *Kòrejańsczi jãzëk| alfabét=[[hangeul]]| kraj, òbénda2=[[Kòreja]]| agencëjô=Rząd Nordowi Kòreji, Rząd Pôłniowi Kòreji| iso1=ko| iso2=kor| iso3=kor | sil=KOR | kod=ko| znankównik=Kòrejańskô| jãzëk=kòrejańsczi|znankòwnik2=kòrejańsczégò }} '''Kòreańsczi jãzëk'''<ref>{{RKJ|2013|132}}</ref> abò '''kòrejańsczi jãzëk'''{{Zdrzódło}} (한국말/조선말) je ùrzãdnym jãzëkã òbëdwóch Kòrejów: [[Repùblika Kòreji|Pôłniowi]] ë [[Nordowô Kòreja|Nordowi]]. Je téż jednym z dwóch òficjalnëch jãżëków w prowincëji [[Yanbian]] w [[Chinë|Chinach]]. Na całownym swiece je kòl 78 milionów lëdzy, chtërni gôdôją w nym jãzëkù, wrechòwując w to wiôldżé grëpë w [[Ruskô|Rusczi]], Chinach, [[Aùstraliô|Aùstralii]], [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]], [[Kanada|Kanadze]], [[Brazyliô|Brazylii]], [[Japóńskô|Japóńsczi]] a slédnio téż na [[Filipinë|Filipinach]]. Genealogòwi régòwanié kòrejańsczégò je dzysdniowò diskùtowane. Wiele mòwòùczałich daje nen jãzëk do grëpy [[ałtajsczé jãzëczi|ałtajsczich jãzëków]], jinszi do jãzëków izolowónëch. Kòrejańsczi je aglunatiwny w mòrfologiji ë òrtu [[jãzëk ôrtu SOV|SOV]] w syntakse. Czile słów bëło wimpòrtowónëch z [[chińsczi jãzëk|chińsczégò jãzëka]] abò zrobionëch na ôrt chińsczich słów. == Miona == Kòrejańsczé miono jãzëka wëprowadzô sã òd miona Kòreji brëkòwónej w gwësnëch òbéndach negò kraju. Tedë w Nordowi Kòreji, jãzëk zwie sã ''Chosŏnmal'' (조선말), abò ''Chosŏnŏ'' (조선어) a w Pôłniowi nôczãsci zwie sã ''Hangungmal'' (한국말), abò ''Hangugeo'' (한국어) czë ''Gugeo'' (국어, nôrodowi abò domòcy jãzëk). Czasã zwëczajno zwie sã gò ''Urimal'' ("naji jãzëk"; 우리말 jakò jedno słowò w Pôłniowi Kòreji, 우리 말 ze spacją w Nordowi). == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi swiata]] * [[Japóńsczi jãzëk]] * [[Hangeul]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Kòrejańsczi jãzëk|Kòrejańsczi jãzëk]] t8e5tyahsw9iqs6cyun04ofmnowmpoa 206842 206841 2026-07-10T16:50:27Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 206842 wikitext text/x-wiki {{Jãzëk| farwa=eeeeee| farba=| apartne miono=한국말 / 조선말| kraj, òbénda1= [[Kòreja]], [[Chinë]], [[Ruskô]], [[Japóńskô]], [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]]|, [[Brazyliô]]| lëczba=78 milionów| môl=13.| rodzëzna=[[Izolowóne jãzëczi]] *Kòrejańsczi jãzëk| alfabét=[[hangeul]]| kraj, òbénda2=[[Kòreja]]| agencëjô=Rząd Nordowi Kòreji, Rząd Pôłniowi Kòreji| iso1=ko| iso2=kor| iso3=kor | sil=KOR | kod=ko| znankównik=Kòrejańskô| jãzëk=kòrejańsczi|znankòwnik2=kòrejańsczégò }} '''Kòreańsczi jãzëk'''<ref>{{RKJ|2013|132}}</ref> abò '''kòrejańsczi jãzëk'''{{Zdrzódło}} (한국말/조선말) je ùrzãdnym jãzëkã òbëdwóch Kòrejów: [[Repùblika Kòreji|Pôłniowi]] ë [[Nordowô Kòreja|Nordowi]]. Je téż jednym z dwóch òficjalnëch jãżëków w prowincëji [[Yanbian]] w [[Chinë|Chinach]]. Na całownym swiece je kòl 78 milionów lëdzy, chtërni gôdôją w nym jãzëkù, wrechòwując w to wiôldżé grëpë w [[Ruskô|Rusczi]], Chinach, [[Aùstraliô|Aùstralii]], [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]], [[Kanada|Kanadze]], [[Brazyliô|Brazylii]], [[Japóńskô|Japóńsczi]] a slédnio téż na [[Filipinë|Filipinach]]. Genealogòwi régòwanié kòrejańsczégò je dzysdniowò diskùtowane. Wiele mòwòùczałich daje nen jãzëk do grëpy [[ałtajsczé jãzëczi|ałtajsczich jãzëków]], jinszi do jãzëków izolowónëch. Kòrejańsczi je aglunatiwny w mòrfologiji ë òrtu [[jãzëk ôrtu SOV|SOV]] w syntakse. Czile słów bëło wimpòrtowónëch z [[chińsczi jãzëk|chińsczégò jãzëka]] abò zrobionëch na ôrt chińsczich słów. == Miona == Kòrejańsczé miono jãzëka wëprowadzô sã òd miona Kòreji brëkòwónej w gwësnëch òbéndach negò kraju. Tedë w Nordowi Kòreji, jãzëk zwie sã ''Chosŏnmal'' (조선말), abò ''Chosŏnŏ'' (조선어) a w Pôłniowi nôczãsci zwie sã ''Hangungmal'' (한국말), abò ''Hangugeo'' (한국어) czë ''Gugeo'' (국어, nôrodowi abò domòcy jãzëk). Czasã zwëczajno zwie sã gò ''Urimal'' ("naji jãzëk"; 우리말 jakò jedno słowò w Pôłniowi Kòreji, 우리 말 ze spacją w Nordowi). == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi swiata]] * [[Japóńsczi jãzëk]] * [[Hangeul]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòrejańsczi jãzëk| ]] c0nc6qgsnhivoq8kuhi6dispwpl7wjt 206843 206842 2026-07-10T16:50:37Z Iketsi 3254 == Przëpisë == {{Przëpisë}} 206843 wikitext text/x-wiki {{Jãzëk| farwa=eeeeee| farba=| apartne miono=한국말 / 조선말| kraj, òbénda1= [[Kòreja]], [[Chinë]], [[Ruskô]], [[Japóńskô]], [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]]|, [[Brazyliô]]| lëczba=78 milionów| môl=13.| rodzëzna=[[Izolowóne jãzëczi]] *Kòrejańsczi jãzëk| alfabét=[[hangeul]]| kraj, òbénda2=[[Kòreja]]| agencëjô=Rząd Nordowi Kòreji, Rząd Pôłniowi Kòreji| iso1=ko| iso2=kor| iso3=kor | sil=KOR | kod=ko| znankównik=Kòrejańskô| jãzëk=kòrejańsczi|znankòwnik2=kòrejańsczégò }} '''Kòreańsczi jãzëk'''<ref>{{RKJ|2013|132}}</ref> abò '''kòrejańsczi jãzëk'''{{Zdrzódło}} (한국말/조선말) je ùrzãdnym jãzëkã òbëdwóch Kòrejów: [[Repùblika Kòreji|Pôłniowi]] ë [[Nordowô Kòreja|Nordowi]]. Je téż jednym z dwóch òficjalnëch jãżëków w prowincëji [[Yanbian]] w [[Chinë|Chinach]]. Na całownym swiece je kòl 78 milionów lëdzy, chtërni gôdôją w nym jãzëkù, wrechòwując w to wiôldżé grëpë w [[Ruskô|Rusczi]], Chinach, [[Aùstraliô|Aùstralii]], [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]], [[Kanada|Kanadze]], [[Brazyliô|Brazylii]], [[Japóńskô|Japóńsczi]] a slédnio téż na [[Filipinë|Filipinach]]. Genealogòwi régòwanié kòrejańsczégò je dzysdniowò diskùtowane. Wiele mòwòùczałich daje nen jãzëk do grëpy [[ałtajsczé jãzëczi|ałtajsczich jãzëków]], jinszi do jãzëków izolowónëch. Kòrejańsczi je aglunatiwny w mòrfologiji ë òrtu [[jãzëk ôrtu SOV|SOV]] w syntakse. Czile słów bëło wimpòrtowónëch z [[chińsczi jãzëk|chińsczégò jãzëka]] abò zrobionëch na ôrt chińsczich słów. == Miona == Kòrejańsczé miono jãzëka wëprowadzô sã òd miona Kòreji brëkòwónej w gwësnëch òbéndach negò kraju. Tedë w Nordowi Kòreji, jãzëk zwie sã ''Chosŏnmal'' (조선말), abò ''Chosŏnŏ'' (조선어) a w Pôłniowi nôczãsci zwie sã ''Hangungmal'' (한국말), abò ''Hangugeo'' (한국어) czë ''Gugeo'' (국어, nôrodowi abò domòcy jãzëk). Czasã zwëczajno zwie sã gò ''Urimal'' ("naji jãzëk"; 우리말 jakò jedno słowò w Pôłniowi Kòreji, 우리 말 ze spacją w Nordowi). == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi swiata]] * [[Japóńsczi jãzëk]] * [[Hangeul]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòrejańsczi jãzëk| ]] 0452i4nww3pid29nwxcyrcckrt6gqgq 206847 206843 2026-07-10T16:55:31Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Kòrejańsczi jãzëk]] do [[Kòreańsczi jãzëk]]: kòrejańsczi jãzëk→kòreańsczi jãzëk RKJ 2013 s. 132 206843 wikitext text/x-wiki {{Jãzëk| farwa=eeeeee| farba=| apartne miono=한국말 / 조선말| kraj, òbénda1= [[Kòreja]], [[Chinë]], [[Ruskô]], [[Japóńskô]], [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]]|, [[Brazyliô]]| lëczba=78 milionów| môl=13.| rodzëzna=[[Izolowóne jãzëczi]] *Kòrejańsczi jãzëk| alfabét=[[hangeul]]| kraj, òbénda2=[[Kòreja]]| agencëjô=Rząd Nordowi Kòreji, Rząd Pôłniowi Kòreji| iso1=ko| iso2=kor| iso3=kor | sil=KOR | kod=ko| znankównik=Kòrejańskô| jãzëk=kòrejańsczi|znankòwnik2=kòrejańsczégò }} '''Kòreańsczi jãzëk'''<ref>{{RKJ|2013|132}}</ref> abò '''kòrejańsczi jãzëk'''{{Zdrzódło}} (한국말/조선말) je ùrzãdnym jãzëkã òbëdwóch Kòrejów: [[Repùblika Kòreji|Pôłniowi]] ë [[Nordowô Kòreja|Nordowi]]. Je téż jednym z dwóch òficjalnëch jãżëków w prowincëji [[Yanbian]] w [[Chinë|Chinach]]. Na całownym swiece je kòl 78 milionów lëdzy, chtërni gôdôją w nym jãzëkù, wrechòwując w to wiôldżé grëpë w [[Ruskô|Rusczi]], Chinach, [[Aùstraliô|Aùstralii]], [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]], [[Kanada|Kanadze]], [[Brazyliô|Brazylii]], [[Japóńskô|Japóńsczi]] a slédnio téż na [[Filipinë|Filipinach]]. Genealogòwi régòwanié kòrejańsczégò je dzysdniowò diskùtowane. Wiele mòwòùczałich daje nen jãzëk do grëpy [[ałtajsczé jãzëczi|ałtajsczich jãzëków]], jinszi do jãzëków izolowónëch. Kòrejańsczi je aglunatiwny w mòrfologiji ë òrtu [[jãzëk ôrtu SOV|SOV]] w syntakse. Czile słów bëło wimpòrtowónëch z [[chińsczi jãzëk|chińsczégò jãzëka]] abò zrobionëch na ôrt chińsczich słów. == Miona == Kòrejańsczé miono jãzëka wëprowadzô sã òd miona Kòreji brëkòwónej w gwësnëch òbéndach negò kraju. Tedë w Nordowi Kòreji, jãzëk zwie sã ''Chosŏnmal'' (조선말), abò ''Chosŏnŏ'' (조선어) a w Pôłniowi nôczãsci zwie sã ''Hangungmal'' (한국말), abò ''Hangugeo'' (한국어) czë ''Gugeo'' (국어, nôrodowi abò domòcy jãzëk). Czasã zwëczajno zwie sã gò ''Urimal'' ("naji jãzëk"; 우리말 jakò jedno słowò w Pôłniowi Kòreji, 우리 말 ze spacją w Nordowi). == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi swiata]] * [[Japóńsczi jãzëk]] * [[Hangeul]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòrejańsczi jãzëk| ]] 0452i4nww3pid29nwxcyrcckrt6gqgq 206850 206847 2026-07-10T16:58:55Z Iketsi 3254 {{jãz.|ko}} 206850 wikitext text/x-wiki {{Jãzëk| farwa=eeeeee| farba=| apartne miono=한국말 / 조선말| kraj, òbénda1= [[Kòreja]], [[Chinë]], [[Ruskô]], [[Japóńskô]], [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]]|, [[Brazyliô]]| lëczba=78 milionów| môl=13.| rodzëzna=[[Izolowóne jãzëczi]] *Kòrejańsczi jãzëk| alfabét=[[hangeul]]| kraj, òbénda2=[[Kòreja]]| agencëjô=Rząd Nordowi Kòreji, Rząd Pôłniowi Kòreji| iso1=ko| iso2=kor| iso3=kor | sil=KOR | kod=ko| znankównik=Kòrejańskô| jãzëk=kòrejańsczi|znankòwnik2=kòrejańsczégò }} '''Kòreańsczi jãzëk'''<ref>{{RKJ|2013|132}}</ref> abò '''kòrejańsczi jãzëk'''{{Zdrzódło}} ({{jãz.|ko}} 한국말/조선말) je ùrzãdnym jãzëkã òbëdwóch Kòrejów: [[Repùblika Kòreji|Pôłniowi]] ë [[Nordowô Kòreja|Nordowi]]. Je téż jednym z dwóch òficjalnëch jãżëków w prowincëji [[Yanbian]] w [[Chinë|Chinach]]. Na całownym swiece je kòl 78 milionów lëdzy, chtërni gôdôją w nym jãzëkù, wrechòwując w to wiôldżé grëpë w [[Ruskô|Rusczi]], Chinach, [[Aùstraliô|Aùstralii]], [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]], [[Kanada|Kanadze]], [[Brazyliô|Brazylii]], [[Japóńskô|Japóńsczi]] a slédnio téż na [[Filipinë|Filipinach]]. Genealogòwi régòwanié kòrejańsczégò je dzysdniowò diskùtowane. Wiele mòwòùczałich daje nen jãzëk do grëpy [[ałtajsczé jãzëczi|ałtajsczich jãzëków]], jinszi do jãzëków izolowónëch. Kòrejańsczi je aglunatiwny w mòrfologiji ë òrtu [[jãzëk ôrtu SOV|SOV]] w syntakse. Czile słów bëło wimpòrtowónëch z [[chińsczi jãzëk|chińsczégò jãzëka]] abò zrobionëch na ôrt chińsczich słów. == Miona == Kòrejańsczé miono jãzëka wëprowadzô sã òd miona Kòreji brëkòwónej w gwësnëch òbéndach negò kraju. Tedë w Nordowi Kòreji, jãzëk zwie sã ''Chosŏnmal'' (조선말), abò ''Chosŏnŏ'' (조선어) a w Pôłniowi nôczãsci zwie sã ''Hangungmal'' (한국말), abò ''Hangugeo'' (한국어) czë ''Gugeo'' (국어, nôrodowi abò domòcy jãzëk). Czasã zwëczajno zwie sã gò ''Urimal'' ("naji jãzëk"; 우리말 jakò jedno słowò w Pôłniowi Kòreji, 우리 말 ze spacją w Nordowi). == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi swiata]] * [[Japóńsczi jãzëk]] * [[Hangeul]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòrejańsczi jãzëk| ]] rm539i6cf0l31emnsh1og9qhet6trr9 0 3174 206625 204001 2026-07-10T12:59:17Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Francëjô]] do [[Francjô]]: pisënk 204001 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = République française |miono = Francëskô Repùblika |miono-genitiw = Francësczi |fana = Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg |herb = Armoiries_république_française.svg |na karce = EU-France (without inset).svg |mòtto = Liberté, Égalité, Fraternité<br>(Wòlnosc, Równosc, Braterstwò) |himn = La Marseillaise<br>(Marsëliankô) [[Òbrôzk:La Marseillaise.ogg|La Marseillaise]]</center> |jãzëk = [[Francësczi jãzëk|francësczi]] |stolëca = [[Pariz]] |fòrma państwa = [[repùblika]] |wiéchrzëzna = 547.026 |lëdztwò = 66,746,401<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/france-population/ France Population (LIVE)], worldometers.info.</ref> |rok = 2026 |dëtk = [[Eùro]] |kòd dëtka = EUR, € |czasowô cona = +0 |swiãto = [[14 lëpińca]] |kòd = FR, FRA |Internet = .fr |telefón = +345 |Prezydeńt=Emmanuel Macron |Premiéra=Sébastien Lecornu |aùtowi kòd=F |kònstitucjô=Kònstitucjô Francësczi}} '''Francjô, Francëskô Repùblika''' ({{jãz.|fr}} ''France, République française'') – państwò w zôpadny i pôłniowi [[Eùropa|Eùropie]], jaczé mô téż zamòrsczé teritoria na jinszëch kòntinentach. Grańczi z [[Belgijskô|Belgią]], [[Luksembùrg|Luksembùrgã]], [[Niemieckô|Niemiecką]], [[Szwajcariô|Szwajcarią]], [[Italskô|Italską]], [[Mònakò]], [[Andorra|Andorą]] i [[Szpańskô|Szpańską]]. Zamòrsczé teritoria grańczą z [[Brazylskô|Brazylią]], [[Surinam|Surinamã]] i [[Néderlandzkô|Néderlandzką]]. Kraj je sparłãczony z [[Wiôlgô Britanijô|Wiôlgą Britanią]] Eùrotunelã, jaczi je pòd kanałã La Manche. Francëskô Repùblika je semiprezydencką repùbliką, w jaczi wôżną rolã mô prezydent. Je piątim z nôlepi rozwiniãtëch krajów swiata i dzewiątim ze wzglãdu na warënczi żëcégò. W swòji kònstytucje narzeszô do [[Deklaracjô Praw Człowieka i Òbëwatela|Deklaracje Praw Człowieka i Òbëwatela]] z 1789 rokù<ref>[https://biblioteka.sejm.gov.pl/wp-content/uploads/2015/10/Francja_pol_010711.pdf Konstytucja Republiki Francuskiej z dnia 4 października 1958 r.], biblioteka.sejm.gov.pl.</ref>. Francëskô je nôleżnikã i jednym z załóżców [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùnie]] i Òrganizacje Zjednónëch Narodów. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Euro}} {{Eùropa}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Francëjô]] as64goatb060l5oj8csux8e0l09cjbf 0 3182 206853 12751 2026-07-10T17:57:58Z Iketsi 3254 {{Commons}} {{Kòntrola}} 206853 wikitext text/x-wiki '''Eumhun''' to òdczëtanié zwãkù (''eum'') ë znaczeniô (''hun'') [[hanji]] (chińsczégò znakù). W dzysdniowim [[kòreańsczi jãzëk|kòreańsczim]], czede hanja zjôwiô sã jakò słowò abò jegò dzél, je wiedno òdczëtiwóny ji zwãk. Abë zrozmiec sóm znak, słowôrze ë szkòłowé ùczbòwniczi pòdôjã nie blós zwãk a téż znaczënk. Baro czãsto słowò abò słowa w znaczënkù są słowama kòreańsczi a nié chińsczi rodowiznë. Na przëmiôr, znak 愛 w słowôrzach dolmaczony je jakno ''sarang ae'' (사랑 애 w [[hangeul]]u), ga ''sarang'' òznoczô ''lubòta'' (znaczënk słowa) a ''ae'' jegò zwãk. Znak 人 czëtô sã ''saram in'' (사람 인), ga samò ''saram'' òznôczô ''òsoba'' a ''in'' to zwãk negò znakù. Czede dwa znaczi są razã ë robią jedno słowò 愛人, czëtô sã je ''aein'' (애인; pò kaszëbskù czëtôj "aj-in"), a òznôczô to mùlka (''lubòta'' + ''òsoba''). == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòrejańsczi jãzëk]] p6n2cjbqlinry8jspkd0p06ig39cuf3 206856 206853 2026-07-10T18:01:42Z Iketsi 3254 {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} 206856 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Eumhun''' to òdczëtanié zwãkù (''eum'') ë znaczeniô (''hun'') [[hanji]] (chińsczégò znakù). W dzysdniowim [[kòreańsczi jãzëk|kòreańsczim]], czede hanja zjôwiô sã jakò słowò abò jegò dzél, je wiedno òdczëtiwóny ji zwãk. Abë zrozmiec sóm znak, słowôrze ë szkòłowé ùczbòwniczi pòdôjã nie blós zwãk a téż znaczënk. Baro czãsto słowò abò słowa w znaczënkù są słowama kòreańsczi a nié chińsczi rodowiznë. Na przëmiôr, znak 愛 w słowôrzach dolmaczony je jakno ''sarang ae'' (사랑 애 w [[hangeul]]u), ga ''sarang'' òznoczô ''lubòta'' (znaczënk słowa) a ''ae'' jegò zwãk. Znak 人 czëtô sã ''saram in'' (사람 인), ga samò ''saram'' òznôczô ''òsoba'' a ''in'' to zwãk negò znakù. Czede dwa znaczi są razã ë robią jedno słowò 愛人, czëtô sã je ''aein'' (애인; pò kaszëbskù czëtôj "aj-in"), a òznôczô to mùlka (''lubòta'' + ''òsoba''). == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòrejańsczi jãzëk]] lmiu20l6260hgvo6vjjjnzg2u9aybc6 0 3296 206630 199904 2026-07-10T13:03:29Z Terrus38 14026 206630 wikitext text/x-wiki {{Kòrejańsczé_miono| miono= Hanja | pòprawionô= Hanja | MCR= Hancha | hangeul= 한자 | hanja= 漢字 | IPA= &nbsp; | wëmòwa= handza | }} '''Hanja''' (한자, 漢字; "znaczi Han") to [[kòrejańsczi jãzëk|kòrejańsczé]] miono dlô [[chińsczi jãzëk|chińsczich]] znaków ([[hanzi]]). Dokładnie, miono to tikô sã blós tëch znaków, chtërne òsta zapòżëczony do kòrejańsczégò jãzëka a jich wëmòwô dopasowónô do kòrejańsczi. W procëmnoce do [[japóńsczi jãzëk|japóńsczich]] znaków [[kanji]], hanja nie òsta ùprosconô ë ùtrzimô wëzdrzatk taczi jakno mają zwëkòwe chińsczé znaczi. ''Hanja-mal'' abò ''[[hanja-eo]]'' òznôczô słowa, chtërne mògą bëc zapisóne znakama hanja a ''hanmun'' òznôczô klasykòwe chińsczé pismiono, leno dzysdniowò słowò "hanja" czãsto tikô sã òbuch znaczeniów. [[Òbrôzk:Hanja.svg|center|mały|330px|Słowò '''hanja''' zapisóne znakama hanja ë [[hangeul]]]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{kòreja-stub}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòrejańsczi jãzëk]] e75h2knnotj6gbtio7y42yzn180lg80 0 3297 206877 205966 2026-07-10T19:13:30Z Iketsi 3254 {{jãz.|es}} 206877 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Cartel-no-pasaran-madrid-cke.jpg|mały]] '''¡No pasarán!''' ({{jãz.|es}} ''nie przelézą!'') – zéwiszcze rzekłé przez [[Dolores Ibárruri Gómez]], w radiowi przemòwie [[19 lëpińca]] [[1936]] rokù. Brëkòwana òb czas [[Szpańskô domôcô wòjna|szpańsczi domôcy wòjnë]] w latach [[1936]]–[[1939]] a dzysdnia je pòpùlarnô w strzodowiszczach komùnistów ë anarchistów. == Òbaczë téż == * [[Szpańskô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Szpańskô]] tin5496kd5l4urpdx6lcrkm177mzbaw 0 3320 206544 204222 2026-07-10T12:12:19Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Kòrejańskô Lëdowò-Demokratnô Repùblika]] do [[Kòrejańskô Lëdowò-Demokraticznô Repùblika]]: pisënk 204222 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=조선민주주의인민공화국|miono=Kòrejańskô Lëdowò-Demokratnô Repùblika|fana=Flag of North Korea.svg|herb=Emblem of North Korea.svg|himn=[[Himn Nordowi Kòreji|Aegukka]]|na karce=Locator map of North Korea.svg|Prezydeńt=Kim Dzong Un|Premiéra=Pak Thae-song|wiéchrzëzna=120 540|procent-wòdë=0,1|rok=2005|lëdztwò=22 912 177|dëtk=[[nordowòkòrejańsczi won]]|kòd dëtka=KPW|czasowô cona=+9:00|kòd=KP|Internet=''felënk (zarezerwowóné je .kp)''|telefón=+850|stolëca=P'yŏngyang|fòrma państwa=totalitarizm|miono-genitiw=Nordowi Kòreji|data ùsôdzenia=15 zélnika 1945|aùtowi kòd=KP|jãzëk=kòrejańsczi }} '''Kòrejańskô Lëdowò-Demokratnô Repùblika''' (kòr. 조선민주주의인민공화국, hanja 朝鮮民主主義人民共和國, MCR. Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk, Nordowô Kòreja, skrodz. KLDR) je pòrénkòwòazjatëcczim państwã, chtërne pòwsta w nordowim dzélu [[Kòreja|Kòrejańsczégò Półòstrowa]] pò [[II swiatowô wòjna|II swiatowi wòjnie]] na òbéńdach zajëmniãtich przez [[Czerwionô Armija|Czerwioną Armijã]]. Òficjalno je to kòmùnisticznô jednopartijna systema, chtërnej prowôdnikã je Kim Dzong Un. Totalitarną wëszëznã sprôwiô òpiartô na deji [[dżucze]] [[Partëja Ròbòtë Kòreji]]. Greńczy z [[Ruskô|Ruską]] na nordowim pòrénkù, [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]] na nordze, [[Repùblika Kòreji|Pôłniową Kòreją]] na pôłnim. W Chinach a téż w sami Nordowi Kòreji, krôj zwóny je Pukchosŏn ("Nordowi Chosŏn"; 북조선; 北朝鮮). Bukhan ("Nordowi Han"; 북한; 北韓) to òglowé miono westrzód mieszkańców Pôłniowi Kòreji na krôj sąsadów. == Historëjô == Pò japòńsczi òkùpacëji Kòreji, chtërna skùńczëła sã razã z przegraną Japòńsczi w II swiatowi wòjnie w [[1945]], Kòreja òsta pòdzélonô na dwa partë zdłużą 38 równoleżnika. [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Sowiecczi Związk]] kòntrolowôł nordowi dzél a [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]] pôłniowi. Kòrejanë z zelgã pòwitôle wëzwòlenié òd Japònów, leno nie chcele zgòdzëc sã na wprowôdzanié cëzëch praw na òbéńdã półòstrowa. Rusczé ë Amerikane nie chcele zôs zgòdzëc sã na wespólne sprôwianié Kòreją. Dotëgòwało to do ùsôdzeniô w [[1948]] rokù apartnëch rządów w nordowim ë pôłniowim parce, jaczé zarôzkù ògłoszëłë sã jedinyma legalnëma rządama całowny Kòreji. Narôstającé napiãcé ë greńcowi biôtczi midze òba krôjama doprowôdzëłë do domôcy [[kòrejańskô wòjna|kòrejańsczi wòjnë]]. [[25 czerwińca]] [[1950]] rokù (Nordowô) [[Kòrejańskô Lëdowô Armija]] narëszëła 38 równoleżnik abë sparłãczëc òba państwa w jedną pòliticzną systemã pòd swòjim przédnictwã. Wòjna dérała do [[27 lëpińca]] [[1953]] rokù, czedë òddzélë [[ÒZN|Zrzëszonéch Nôrodów]], Kòrejańsczi Lëdowi Armiji ë [[Armijô Chińsczëch Dobrowòlników]] pòdpisale przedspòkój (zgòdã na spòkój) ë ùsôdzëlë [[Kòrejańskô Zdemilitarizowónô Cona|Zdemilitarizowóną Conã]] midze Nordową a Pôłniową Kòreją. === Galeriô – Przédnicë === <gallery widths=250 heights=200 mode="packed"> Òbrôzk:Kim Il Sung Portrait-4.jpg|Kim Il Sen<br>(1972–1994)<ref>Jako prezydeńt</ref> Òbrôzk:Kim Jong il Portrait-2.jpg|Kim Dzong Il<br>(1994–2011) Òbrôzk:Kim Jong-un and Vladimir Putin (2023-09-13) 12 (cropped).jpg|Kim Dzong Un<br>(2011–) </gallery> == Ùrzãdny pòdzélk == [[Òbrôzk:North_Korea_Div.png|mały|Ùrzãdnô karta Nordowi Kòreji]] Nordowô Kòreja pòdzélonô je na dzewiãc prowincjów, trzë specjalnë òbéńdë ë dwa gardë sprôwióny bez rząd (''chikhalsi'', 직할시, 直轄市). {| border="1" class="infobox" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border-collapse: collapse; ;" ! Miono !! Hangeul !! Hanja |- !colspan="3"| Prowincëje |- | [[Chagang-do]] || 자강도 || 慈江道 |- | [[Nordowi Hamgyŏng]] || 함경북도 || 咸鏡北道 |- | [[Pôłniowi Hamgyŏng]] || 함경남도 || 咸鏡南道 |- | [[Nordowi Hwanghae]] || 황해북도 || 黃海北道 |- | [[Pôłniowi Hwanghae]] || 황해남도 || 黃海南道 |- | [[Kangwŏn-do]] || 강원도 || 江原道 |- | [[Nordowi P'yŏngan]] || 평안북도 || 平安北道 |- | [[Pôłniowi P'yŏngan]] || 평안남도 || 平安南道 |- | [[Ryanggang-do]]&nbsp;^{<small>*</small>} || 량강도 || 兩江道 |- !colspan="3"| Òbéńdë |- | [[Kaesŏng Kong-ŏp Chigu]] || 개성공업지구 || 開城工業地區 |- | [[Kŭmgangsan Kwangwang Chigu]] || 금강산관광지구 || 金剛山觀光地區 |- | [[Sinŭiju T'ŭkpyŏl Haengjŏnggu]] || 신의주특별행정구 || 新義州特別行政區 |- !colspan="3"| Gardë sprôwióny direkt bez rząd |- | [[P'yŏngyang]] || 평양직할시 || 平壤直轄市 |- | [[Rasŏn]] || 라선(라진-선봉)직할시 || 羅先(羅津-先鋒)直轄市 |} ^{<small>*</small>} Czasã pisóné "Yanggang". ; <span style="font-size:120%;">Przédny gardë</span> * [[Sinuiju]] * [[Kaesong]] * [[Nampho]] * [[Chongjin]] * [[Wonsan]] * [[Hoeryong]] * [[Hamhung]] * [[Haeju]] * [[Kanggye]] * [[Hyesan]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Òbaczë téż == * [[Repùblika Kòreji]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mojestrone.com/artykul/nowi-turisticzny-krort-n1688044 {{Azëjô}} {{kòreja-stub}} {{Pòrtal|Kòreja}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nordowô Kòreja| ]] t9yht5mgzfk8r1v46f5qnl8oxlenwjr 0 3412 206890 199903 2026-07-10T21:31:16Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' – to je '→' – ' 206890 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Lesser Poland in Poland (+rivers).svg|mały|]] '''Małopòlsczé wòjewództwò''' ({{jãz.|pl}} ''Województwo małopolskie'') – jedną z 16 jednostków administracëjnégò pòdzélënkù [[Pòlskô|Pòlsczi Repùbliczi]]. Stolëcznym gardã małopòlsczégò wòjewództwa je [[Krakòwò]]. == Pòdôwczi == * Lédztwò: 3 270 400 * Wiéchrzëzna: 15 108 km² == Gardë == 20 nôwikszich gardów: {| class="wikitable" ! Lp. !! Herb!! Gard!! Lëdztwò!!Wiéchrzëzna |- |1||[[Òbrôzk:POL Kraków COA.svg|24px]]||[[Krakòwò]]||756 629||326,80 km² |- |2||[[Òbrôzk:POL Tarnów COA.svg|24px]]||[[Tarnów]]||117 560||72,38 km² |- |3||[[Òbrôzk:POL Nowy Sącz COA.svg|24px]]||[[Nowi Sóncz]]||84 729||57,06 km² |- |4||[[Òbrôzk:POL Oświęcim COA.svg|24px]]||[[Oświęcim]]||41 134||30,30 km² |- |5||[[Òbrôzk:POL Chrzanów COA.svg|31x31px]]||[[Chrzanów]]||39 944||38,31 km² |- |6||[[Òbrôzk:POL Olkusz COA.svg|24px]]||[[Olkusz]]||37 616||25,66 km² |- |7||[[Òbrôzk:POL Nowy Targ COA.svg|24px]]|| [[Nowy Targ]]||33 460||50,42 km² |- |8||[[Òbrôzk:Herb Bochni.svg|27x27px]]||[[Bochnia]]||29 487||29,89 km² |- |9||[[Òbrôzk:POL Gorlice COA.svg|24px]]||[[Gorlice]]||28 628||23,56 km² |- |10||[[Òbrôzk:POL Zakopane COA.svg|24px]]||[[Zakopane]]||27 610||84,35 km² |- |11||[[Òbrôzk:POL Skawina COA.svg|24px]]||[[Skawina]]||23 731||20,48 km² |- |12||[[Òbrôzk:POL Andrychów COA.svg|24px]]||[[Andrychów]]||21 733||10,28 km² |- |13||[[Òbrôzk:POL Kęty COA.svg|24px]]||[[Kęty]]||19 266||23,14 km² |- |14||[[Òbrôzk:Wadowice herb.svg|24px]]||[[Wadowice]]||19 200||10,63 km² |- |15||[[Òbrôzk:POL Wieliczka COA 1.svg|26x26px]]||[[Wieliczka]]||19 128||13,37 km² |- |16||[[Òbrôzk:POL Trzebinia COA.svg|24px]]||[[Trzebinia]]||18 831||31,30 km² |- |17||[[Òbrôzk:POL Myślenice COA.svg|24px]]||[[Myślenice]]||18 109||30,14 km² |- |18||[[Òbrôzk:POL Libiąż COA.svg|24px]]||[[Libiąż]]||17 640||35,88 km² |- |19||[[Òbrôzk:POL Brzesko COA 1.svg|24x24px]]||[[Brzesko]]||16 853||11,73 km² |- |20||[[Òbrôzk:POL Limanowa COA (do 2026).svg|24px]]||[[Limanowa]]||14 624||18,64 km² |} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Małopòlsczé wòjewództwò| ]] 5i7outqc0vsc5opwmlomjcfg7yatjah 2 3590 206553 16832 2026-07-10T12:18:07Z Terrus38 14026 206553 wikitext text/x-wiki __notoc__ <div style="background: white; padding: 0.5em; border: 1px solid green"> <!---------------- Wëdowiédzô ò témie pòrtalu -----------------> <span style="text-align: center; font-size: 140%;line-height: 1.3"> '''Pòrtal Kòreja''' </span> <br><br> [[Òbrôzk:Buryeongsa.jpg|left|200px|Korea]] '''Kòreja''' to cywilizacjowô ë geògrafnô òbéńda [[Kòrejańsczi Półòstrów|Kòrejańsczégò Półòstrowa]] w pòrénkòwi [[Azëjô|Azëji]], greńcząca òd zapôdu z [[Chinë|Chinama]] a z [[Ruskô|Ruską]] òd norde ë [[Japòńskô|Japòńską]] przez [[Kòrejańskô Gardzelëzna|Kòrejańską Gardzelëznã]]. Zwónô je czãsto "Zemią pòrénszégò miru". To jedna z nôstarszëch cywilizacëji, ji historëja je ju znónô òd kòl 3000 lat. Dłëdżé cządë miru przeczëdóny bëłë pòjedinczëma napadama cëzëch krôjów. W [[1905]] rokù Kòreja òsta zaanektowónô bez Japòńską ë [[1910|5 lat pózdze]] òsta ji kòloniją. W sztądze II swiatowi wòjne òsta wëzwòlonô bez wòjska [[Sowiecczi Związk|Sowiecczégò Związkù]] ë [[USA]] ë pòdzélonô na dwa pòliticzne dzélë, [[Kòrejańskô Lëdowò-Demokratnô Repùblika|Nordową]] ë [[Repùblika Kòreji|Pôłniową Kòrejã]] z grańcą midze nima na równoleżnikù 38^o. Nordowô Kòreja je kòmùnistowim państwã , czasã zwónym stalinowsczim ë izolacjowim. Pôłniowô Kòreja to kapitalistnô, liberalnô demokracëja jaka je na 10 môlu w ekònomòwich rankingach. W òbéńdze Kòreji mieszkô etniczno jednotne karno [[Kòrejanë|Kòrejanów]], co gôdają jednym jãzëkã zwónym [[kòrejańsczi jãzëk|kòrejańsczim]] a do pisaniô brëkùją apartnegò skriptu [[hangeul]]. <div align="right">[[Kòreja|Czëtôj wicy ò Kòreji...]]</div> <!---------------//Wëdowiédzë ò pòrtalu -----------------> <br clear="all"> <!------------- Tabela z 4 dzélama ---------> {| align="center" width="100%" cellspacing="7" cellpadding="0" |width="50%" valign="top"| <!------------- Wëbróny artikel ---------------------> {{snôga zaczątk|niebiesczi}} <div style="background: #e0e0e0; padding: 0.3em; text-align: center;">'''Wëbróny artikel'''</div> <!--{{Pòrtal:Kòreja/Wëbróny artikel}}--> '''Kòrejańsczi jãzëk''' (한국어/조선어) je ùrzãdnym jãzëkã òbëdwóch Kòrejów: [[Repùblika Kòreji|Pôłniowi]] ë [[Nordowô Kòreja|Nordowi]]. Je téż jednym z dwóch òficjalnëch jãżëków w prowincëji [[Yanbian]] w [[Chinë|Chinach]]. Na całownym swiece je kòl 78 milionów lëdzy, chtërni gôdôją w nym jãzëkù, wrechòwując w to wiôldżé grëpë w [[Ruskô|Rusczi]], Chinach, [[Aùstraliô|Aùstralëji]], [[USA]], [[Kanada|Kanadze]], [[Brazyliô|Brazylëji]], [[Japóńskô|Japòńsczi]] a slédnio téż na [[Filipinë|Filipinach]]. Genealogòwi régòwanié kòrejańsczégò je dzysdniowò diskùtowane. Wiele mòwòùczałich daje nen jãzëk do grëpy [[ałtajsczé jãzëczi|ałtajsczich jãzëków]], jinszi do jãzëków izolowónëch. Kòrejańsczi je aglunatiwny w mòrfologiji ë òrtu [[jãzëk ôrtu SOV|SOV]] w syntakse. Czile słów bëło wimpòrtowónëch z [[chińsczi jãzëk|chińsczégò jãzëka]] abò zrobionëch na ôrt chińsczich słów. <div style="text-align: right">[[Kòrejańsczi jãzëk|Czëtôj wicy...]]</div> {{snôga kùńc}} <!-------------//Wëbróny artikel --------------------> <!-----------------Wëbróny òdjimk------------------------> <div style="margin-top:0.5em;"> {{snôga zaczątk|niebiesczi}} <div style="background: #e0e0e0; padding: 0.3em; text-align: center; color: #000000;">'''Wëbróny òdjimk'''</div> <div style="background-color:#ffffff; border:0.4em solid #FCFCFC; padding:0 0.3em;"> <!--{{Pòrtal:Kòreja/Wëbróny òdjimk}}--> [[Òbrôzk:Hwaseong2.jpg|400px]] [[Hwaseong]] pòłożony je w [[Suwon]] w [[Pôłniowô Kòreja|Pôłniowi Kòreji]], kòle [[Seul|Seula]]. Bùdowóny béł òd [[1794]] do [[1796]]. </div> {{snôga kùńc}} </div> <!----------------//Wëbróny òdjimk-----------------------> <!----------------Do napisaniô---------------> <div style="margin-top:0.5em;"> {{snôga zaczątk|szari}} <div style="background: #e0e0e0; padding: 0.3em; text-align: center;">'''Do napisaniô'''</div> <div style="background-color:#ffffff; border:0.4em solid #FCFCFC; padding:0 0.3em;"> <!--{{Pòrtal:Kòreja/Do napisaniô}}--> '''Pòlitika ë gòspòdarka''' ---- Òglowò: [[Pòlitika Pôłniowi Kòreji]] - [[Pòlitika Nordowi Kòreji]] - [[Fana Sparłãczeniô]] - [[Juche]] Sztaturë: [[Kim De Dzung]] - [[Goh Kun]] - [[Kim Dong Jo]] - [[Gim Jeong-il]] - [[Gim Ilsong]] - [[Lee Hae Chan]] - [[Li Syng Man]] - [[Pak Pong Ju]] - [[Baek Sang Seung]] - [[Lee Hae Chan]] - [[Han Seung Soo]] - [[Choi Kyu Ha]] - [[Chun Doo Hwan]] - [[Kim De Dzung|Kim Dae Jung]] - [[Kim Young Sam]] - [[Park Chung Hee]] - [[Roh Moo Hyun]] - [[Roh Tae Woo]] - [[Syngman Rhee]] - [[Yun Po Sun]] '''Historëjô''' ---- Òglowò: [[Historëjô Kòreji]] - [[Historëjô Nordowi Kòreji]] - [[Historëjô Pôłniowi Kòreji]] Pòchwôtë: [[Go-Joseon]] - [[Samhan]] - [[Trzë Królestwa Kòreji]] - [[Koguryŏ]] - [[Paekche]] - [[Silla]] - [[Zrzëszonô Silla]] - [[Balhae]] - [[Koryŏ]] - [[Dinastëjô Joseon]] - [[Japòńskô òkùpacëjô Kòreji]] - [[Pòdzélënk Kòreji]] - [[Kòrejańskô wòjna]] </div> {{snôga kùńc}} </div> <!--------------//Do napisaniô---------------> <!-----------------Wëbrónô biografija------------------------> |width="50%" valign="top"| {{snôga zaczątk|zelony}} <div style="background: #e0e0e0; padding: 0.3em; text-align: center;">'''Wëbrónô biografija'''</div> [[Òbrôzk:Jang_Youngsil_3.jpg|right|100px]] '''[[Jang Yeong-sil]]''' béł kòrejańsczim ùczałim ë astronomã òbczas dinastëji Joseon ([[1392]]-[[1910]]). Ùrodzëł sã jakno słëga, leno nowô pòlitika króla [[Sejong Wiôldżi|Sejonga Wiôldżégò]] znosënia klasnëch różnic pòzwòliła Jangòwi robic w nôrodny cywilny służbie. Wënalôzczi Janga, jakno deszczomierzôk ë wòdomierzôk, pòdczorchniają technologòwé awansowónié dynastëji Joseon. <div style="text-align: right">[[Jang Yeong-sil|Czëtôj wicy...]]</div> {{snôga kùńc}} <!----------------Czë wiész, że---------------> <div style="margin-top:0.5em;"> {{snôga zaczątk|zelony}} <div style="background: #e0e0e0; padding: 0.3em; text-align: center;">'''Czë wiész, że...'''</div> <div style="background-color:#ffffff; border:0.4em solid #FCFCFC; padding:0 0.3em; text-align: center;"> ...pierszô zwada midze [[Ruskô|Ruską]] a [[Kòreja|Kòreją]] miôła swój môl czedë wòjska dynastëji Joseon pòd prowôdzëzną [[Sin Ryu]] dobéłë nad wòjskama Rusków w [[1650]]? ...[[Pôłniowô Kòreja]] bëła pierszim na swiece krajã, w jaczim we wszëtczéch szkòłach bëł chùtczi przistãp do internetu? ...Hotel Ryugyong w [[Pyeongyang|Pyeongyangù]] (''Phenianie''), mògł bë bëc nôwëższim hotelã na swiece, eżlë bë òstôł skùńczony? ...[[Jikji]] (Baekun Hwasang Chorok Buljo Jikji Simche yojeol, wëdóny 1377) je nôstarszą wëdrëkòwóną na metalu knéżką? </div> {{snôga kùńc}} </div> <!--------------//Czë wiész, że---------------> <!----------------Do napisaniô---------------> <div style="margin-top:0.5em;"> {{snôga zaczątk|szari}} <div style="background: #e0e0e0; padding: 0.3em; text-align: center;">'''Do napisaniô'''</div> <div style="background-color:#ffffff; border:0.4em solid #FCFCFC; padding:0 0.3em;"> <!--{{Pòrtal:Kòreja/Do napisaniô}}--> '''Òglowò wëdowiédza''' ---- [[Kòreja]] - [[Nordowô Kòreja]] - [[Pôłniowô Kòreja]] '''Geògrafijô''' ---- Òglowò: [[Ùrzãdny pòdzélk Nordowi Kòreji]] - [[Ùrzãdny pòdzélk Pôłniowi Kòreji]] Pòchwôtë: [[Pyeongyang]] - [[Seul]] '''Kùltura ë kùńszt''' ---- Òglowò: [[Zwëkòwô kùltura Kòreji]] - [[Himn Nordowi Kòreji]] - [[Himn Pôłniowi Kòreji]] Pòchwôtë: [[Arirang]] - [[Celadon]] - [[Shinhwa]] - [[Chima jeogori]] - [[Ondol]] - [[Kimchi]] - [[Beopju]] - [[Bibimbap]] - [[Bulgogi]] - [[Gaegogi]] - [[Galbi]] - [[Gimbap]] - [[Żeń-szeń|Żeńszeń]] - [[Gochujang]] - [[Hoe]] - [[Jiaozi]] - [[Kimchi bokkeumbap]] - [[Kimchi jjigae]] - [[Kòrejańskô kùchnia]] - [[Makkeolli]] - [[Milkis]] - [[Samgyeopsal]] - [[Naengmyeon]] - [[Soju]] - [[Sojowi zós]] - [[Sujeo]] - [[Tofu]] '''Òbaczë téż:''' ---- [[:Kategòrëjô:Ùzémczi artiklów - Kòreja]] </div> {{snôga kùńc}} </div> <!--------------//Do napisaniô---------------> |} 9tfh72v2uusd0ji3brb6qe6eoec0mfp 0 3599 206609 16812 2026-07-10T12:46:39Z Terrus38 14026 Zmiana elementu docelowego przekierowania z [[Kòrejańskô Lëdowò-Demokratnô Repùblika]] na [[Kòrejańskô Lëdowò-Demokraticznô Repùblika]] 206609 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Kòrejańskô Lëdowò-Demokraticznô Repùblika]] atoooi1lqmh2nla8ak1glqtnngalzio 0 3602 206610 204247 2026-07-10T12:47:38Z Terrus38 14026 206610 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Repùblika Kòreji|gwôsné miono=대한민국 大韓民國<br>Daehan Minguk|fana=Flag of South Korea.svg|miono-genitiw=Pôłniowi Kòreji|herb=Emblem of South Korea.svg|mòtto=널리 인간세상을 이롭게 하라 (홍익인간)<br>(Przëniesc zwësk wszëtczim lëdzom)|himn=[[Himn Pôłniowi Kòreji|Aegukka]] (Piésniô miłotë do tatczëznë)|na karce=Locator map of South Korea.svg|jãzëk=[[Kòrejańsczi jãzëk|kòrejańsczi]]|stolëca=Seul|fòrma państwa=demokracëjô|Prezydeńt=Lee Jae-myung|Premiéra=Kim Min-seok|wiéchrzëzna=99 274|lëdztwò=48 920 00|rok=2006|dëtk=[[pôłniowòkòrejańsczi won]]|procent-wòdë=0,3|kòd dëtka=KRW|czasowô cona=+9|kòd=KR|Internet=.kr|aùtowi kòd=ROK|telefón=+82}} '''Repùblika Kòreji''' ([[kòrejańsczi jãzëk|kòr.]] 대한민국, hanja 大韓民國, MCR. Taehan Min'guk, skr. 한국; 韓國; Han'guk, Pôłniowô Kòreja, [[Media:Ko-Daehan Minguk.ogg|''ùczëjë apartną wëmòwã'']]) – państwò w [[Azëjô|Azëji]], pôłniowim dzélu [[Kòreja|Kòrejańsczégò Półòstrowa]], jaczé pòwsta pò [[II swiatowô wòjna|II swiatowi wòjnie]] na òbéńdze zajëmniãti przez wòjska [[USA]]. Pôłniowô Kòreja òficjalnie mô pretensëje do całowny òbéńdë [[Kòreja|Kòreji]]. == Historëjô == W 1910 Japońskô zaanektowała Korejańsczie Czezerstwò<ref>Kim Ji-hyung: [https://ijkh.khistory.org/upload/pdf/03._IJKH_16-2_Kim_JI-hyung.pdf The Japanese Annexation of Korea as Viewed from the British and American Press: focus on The Times and The New York Times] International Journal of Korean History</ref>. Pòd kùńc II swiatowi wòjnë, [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczé]] ë [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|sowiecczé]] wòjska òkùpòwôłe pôłniowi ë nordowi partë Kòreji, dzéląc midze sebie półòstrów zdłużą 38 równoleżnika. Nimò òbiecënkù jednegò ë zrzeszonégò kòrejańsczégò państwa, doprowadzële do pòwstania dwóch apartnëch rządów: kòmùnistny nordë ë demòkraticznegò pôłnia. Rusczé zarôzkù ùsôdzelë [[Kim Il-Sung|Kim Il-Sunga]] jakno prémierã Nordowi Kòreji. Wiele Kòrejanów chcało nôrodnegò wëlowaniô przédnika całownégò państwa, kòmùnistë òdcësnële to rzãdanié ë nie ùmòżebnile to blokùjąc greńce Nordowi Kòreji. W demòkraticzny welacje przédnikã w Pôłniowi Kòreji òstôł [[Syngman Rhee]]. Repùblika Kòreji òsta jedinym rządã Kòreji, jaczé zaaprobòwôła w tim czase [[ÒZN|Òrganizacëjô Zrzëszonëch Nôrodów]]. == Pòlitika == Pôłniowô Kòreja je [[repùblika|repùbliką]]. Kònstitucëjô państwa òsta ùchwalonô w rokù [[1988]]. Ùstawodôwcza wëszëzna przënôlégô do Nôrodnégò Zgromadzeniô. Głową państwa je prezydenta, welowóny w wòlnych wëbòrach. Wëkònawczą wëszëznã mô rząd z premiérã, chtëren je pòwòłiwóny bez prezydenta. === Partijnô systema === Wielopartijnô systema, nôwikszi cësk mają: Nôrodny Kòngres na rzecz Nowi Pòliticzi (zał. [[1995]]), Wielgô Nôrodnô Partiô (zał [[1990]], terné miono òd [[1997]]) a téż Zrzeszenii Liberalni Demòkratowie (zał. 1995). == Ùrzãdny pòdzélk == [[Òbrôzk:Provinces of South Korea.png|mały|330px|Pòdzélk Pôłniowi Kòreji]] Pôłniowô Kòreja pòdzélonô je na òsmë prowincëjów, jedną specjalną aùtonomiową prowincëjã, szesc metropòlijów ë jeden gard na specjalnëch prawach. {| border="1" class="infobox" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border-collapse: collapse; ;" ! !! Miono !! Hangeul !! Hanja |- !colspan="4"| Gard na specjalnëch prawach (''Teukbyeolsi'') |- | 1 || [[Seul]] || 서울특별시 || 서울特別市 |- !colspan="4"| Metropòlijowi gardë (''Gwangyeoksi'') |- | 2 || [[Busan]] || 부산광역시 || 釜山廣域市 |- | 3 || [[Daegu]] || 대구광역시 || 大邱廣域市 |- | 4 || [[Incheon]] || 인천광역시 || 仁川廣域市 |- | 5 || [[Gwangju]] || 광주광역시 || 光州廣域市 |- | 6 || [[Daejeon]] || 대전광역시 || 大田廣域市 |- | 7 || [[Ulsan]] || 울산광역시 || 蔚山廣域市 |- !colspan="4"| Prowincëje |- | 8 || [[Gyeonggi-do]] || 경기도 || 京畿道 |- | 9 || [[Gangwon-do]] || 강원도 || 江原道 |- | 10 || [[Chungcheongbuk-do]] || 충청북도 || 忠淸北道 |- | 11 || [[Chungcheongnam-do]] || 충청남도 || 忠淸南道 |- | 12 || [[Jeollabuk-do]] || 전라북도 || 全羅北道 |- | 13 || [[Jeollanam-do]] || 전라남도 || 全羅南道 |- | 14 || [[Gyeongsangbuk-do]] || 경상북도 || 慶尙北道 |- | 15 || [[Gyeongsangnam-do]] || 경상남도 || 慶尙南道 |- !colspan="4"| Specjalnô aùtonomiowô prowincëjô (''Teukbyeoljachi-do'') |- | 16 || [[Jeju]] || 제주특별자치도 || 濟州特別自治道 |} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azëjô}} {{kòreja-stub}} {{Kòntrola}} {{Pòrtal|Kòreja}} [[Kategòrëjô:Pôłniowô Kòreja| ]] [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] fbuu85mu17u7aeqfg0oql3mf0swqeu0 0 3606 206823 169892 2026-07-10T16:20:13Z Iketsi 3254 {{jãz.|ko}}; ò 206823 wikitext text/x-wiki {{Pôłniowô Kòreja administracëjô infobox| miono = Specjalny gard Seul | pòprawionô_transkripcëjô = Seoul Teukbyeolsi | transkripcëjô_MCR = Sŏul T'ŭkpyŏlshi | hangeul = 서울 특별시 | hanja = 서울 特別市 <small>(nie mô zapisënkù hanja dlô słowa "Seul" (서울))</small> | krótczé_miono = Seul (Sŏul; Seoul; 서울) | lëdztwò_rok = 2003 | lëdztwò = 10 276 968 | wiéchrzëzna = 614 | administracëjô = Stolica [[Pôłniowô Kòreja|Pôłniowi Kòreji]] | ùrzãdny_pòdzélk = 25 dzélów ("Gu") | òbéńda = Sudogwon | dialekt = seulsczi | pòłożenié = (37°33' N 126°59 E)| karta = The administration map of Seoul Special City.jpg | }} '''Seul''' ({{jãz.|ko}} 서울, Seoul, Sŏul; [[Media:Ko-Seoul.ogg|''ùczëjë apartną wëmòwã'']]) to òd wicy jakno 600 lat stolëca [[Kòreja|Kòreji]]. Òd kùńca [[II swiatowô wòjna|II swiatowi wòjnë]], pò pòdzélënkù Kòreji na dwa państwa, Seul òstôł stolëcã [[Repùblika Kòreji|Repùbliczi Kòreji]], a [[P'yŏngyang]] - [[Nordowi Kòreji]]. Òbczas [[kòrejańskô wòjna|kòrejańsczi wòjnë]] òb krótczi czas Seul béł zajëmniãti przez kòmùnisticznëch òkùpantów, a stolëca Pôłniowi Kòreji przeniosłô bëła do jińszëgò gardu. Seul je w wëstrzódno-zôpadnym dzélu [[Kòrejańsczi Półòstrów|Kòrejańsczégò Półòstrowa]]. Gard pòłożony je krótkò na pôłnié òd zdemilitarizowóne conë (DMZ), nad rzékã Han. Seul je pòlitikòwim, spòlëznym ë ekònomicznym centróm Pôłniowi Kòreji. Z gsscëzną lëdztwa wicy jakno 15 tys/km² je jednym z nôbarżi zatłoczonych gardów na swiece. Równoczasno mô nôwikszą lëczbã chùtczich sécowych łączów a téż przistãpòwych pùnktów WiFi. W Seulu je téż zaregisterowóné wicy jakno 1 mln mòtorowich wozów. Blëżô Seulu do DMZ to sprawa zwikszónégò bôczënkù sztrategów. Wedle ekspertów CIA wòjskò kòmùnisticzné nordë w razu zwadë je w stónie w cządze czilu gòdzënów zniszczëc gard brëkùjąc raczétów zemia-zemia. Ùgòda dérô, bò Pôłniowô Kòreja ë USA dają reżimòwi ekònomiczną pòmòc, trzëmająca zniszczoną nordowòkòrejańską gòspòdarkã. Zwada midze Kòrejama słëcha kąsk za [[Zemna wòjna|zemną wòjną]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} {{kòreja-stub}} [[Kategòrëjô:Pôłniowô Kòreja]] 6ezx0rvfo66n17ccf1ddgu5rcpgzv3f 0 3607 206614 161771 2026-07-10T12:49:55Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Kòrejanë]] do [[Kòrejańczicë]]: pisënk 161771 wikitext text/x-wiki '''Kòrejanë''' to jedno z przédnëch etnicznëch karnów Pòrénkòwi [[Azëjô|Azëji]]. Nôwikszi jich dzél mieszkô na [[Kòreja|Kòrejańsczim Półòstrowie]] ë gôdô [[kòrejańsczi jãzëk|kòrejńsczim jãzëkã]]. Lëdztwò [[Kòreja|Kòreji]] je etniczno ë jãzëkòwò jednorodne, z niewiôldżima mniészoscama [[Chińczicë|Chińczików]] ë [[Japònë|Japònów]] w [[Nordowô Kòreja|Nordowi]] ë [[Pôłniowô Kòreja|Pôłniowi Kòreji]]. {{kòreja-stub}} nzbjjhysqlpljhog71fnpvsnk2gil7q 206634 206614 2026-07-10T14:03:00Z Iketsi 3254 kat. 206634 wikitext text/x-wiki '''Kòrejanë''' to jedno z przédnëch etnicznëch karnów Pòrénkòwi [[Azëjô|Azëji]]. Nôwikszi jich dzél mieszkô na [[Kòreja|Kòrejańsczim Półòstrowie]] ë gôdô [[kòrejańsczi jãzëk|kòrejńsczim jãzëkã]]. Lëdztwò [[Kòreja|Kòreji]] je etniczno ë jãzëkòwò jednorodne, z niewiôldżima mniészoscama [[Chińczicë|Chińczików]] ë [[Japònë|Japònów]] w [[Nordowô Kòreja|Nordowi]] ë [[Pôłniowô Kòreja|Pôłniowi Kòreji]]. == Òbaczë téż == * [[Kòreja]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{kòreja-stub}} [[Kategòrëjô:Kòreja]] [[Kategòrëjô:Lëdzë wedle nôrodnoscë]] 2s7unb8xpdjyrrpz7dg2dyauer77sph 0 3609 206582 189731 2026-07-10T12:34:54Z Terrus38 14026 206582 wikitext text/x-wiki __notoc__ <div style="background: white; padding: 0.5em; border: 1px solid green"> <!---------------- Wëdowiédzô ò témie pòrtalu -----------------> <span style="text-align: center; font-size: 140%;line-height: 1.3"> '''Pòrtal Kòreja''' </span> <br /><br /> [[Òbrôzk:Buryeongsa.jpg|left|200px|Korea]] '''Kòreja''' to cywilizacëjowô ë geògrafnô òbéńda Kòrejańsczégò Półòstrowa w pòrénkòwi [[Azëjô|Azëji]], greńcząca òd zapôdu z [[Chinë|Chinama]] a z [[Ruskô|Ruską]] òd norde ë [[Japóńskô|Japóńską]] przez [[Kòrejańskô Gardzelëzna|Kòrejańską Gardzelëznã]]. Zwónô je czãsto "Zemią pòrénszégò miru". To jedna z nôstarszëch cywilizacëji, ji historëja je ju znónô òd kòl 3000 lat. Dłëdżé cządë miru przeczëdóny bëłë pòjedinczëma napadama cëzëch krôjów. W [[1905]] rokù Kòreja òsta zaanektowónô bez Japóńską ë [[1910|5 lat pózdze]] òsta ji kòloniją. W sztądze II swiatowi wòjne òsta wëzwòlonô bez wòjska [[Sowiecczi Związk|Sowiecczégò Związkù]] ë [[USA]] ë pòdzélonô na dwa pòliticzne dzélë, [[Kòrejańskô Lëdowò-Demokratnô Repùblika|Nordową]] ë [[Repùblika Kòreji|Pôłniową Kòrejã]] z grańcą midze nima na równoleżnikù 38^o. Nordowô Kòreja je kòmùnistowim państwã, czasã zwónym stalinowsczim ë izolacjowim. Pôłniowô Kòreja to kapitalistnô, liberalnô demokracëja jaka je na 10 môlu w ekònomòwich rankingach. W òbéńdze Kòreji mieszkô etniczno jednotne karno [[Kòrejanë|Kòrejanów]], co gôdają jednym jãzëkã zwónym [[kòrejańsczi jãzëk|kòrejańsczim]] a do pisaniô brëkùją apartnegò skriptu [[hangeul]]. <div align="right">[[Kòreja|Czëtôj wicy ò Kòreji...]]</div> <!---------------//Wëdowiédzë ò pòrtalu -----------------> <br clear="all"> <!------------- Tabela z 4 dzélama ---------> {| align="center" width="100%" cellspacing="7" cellpadding="0" |width="50%" valign="top"| <!------------- Wëbróny artikel ---------------------> {{snôga zaczątk|niebiesczi}} <div style="background: #e0e0e0; padding: 0.3em; text-align: center;">'''Wëbróny artikel'''</div> <!--{{Pòrtal:Kòreja/Wëbróny artikel}}--> '''Kòrejańsczi jãzëk''' (한국어/조선어) je ùrzãdnym jãzëkã òbëdwóch Kòrejów: [[Repùblika Kòreji|Pôłniowi]] ë [[Nordowô Kòreja|Nordowi]]. Je téż jednym z dwóch òficjalnëch jãżëków w prowincëji [[Yanbian]] w [[Chinë|Chinach]]. Na całownym swiece je kòl 78 milionów lëdzy, chtërni gôdôją w nym jãzëkù, wrechòwując w to wiôldżé grëpë w [[Ruskô|Rusczi]], Chinach, [[Aùstraliô|Aùstralii]], [[USA]], [[Kanada|Kanadze]], [[Brazyliô|Brazylii]], [[Japóńskô|Japóńsczi]] a slédnio téż na [[Filipinë|Filipinach]]. Genealogòwi régòwanié kòrejańsczégò je dzysdniowò diskùtowane. Wiele mòwòùczałich daje nen jãzëk do grëpy [[ałtajsczé jãzëczi|ałtajsczich jãzëków]], jinszi do jãzëków izolowónëch. Kòrejańsczi je aglunatiwny w mòrfologiji ë òrtu [[jãzëk ôrtu SOV|SOV]] w syntakse. Czile słów bëło wimpòrtowónëch z [[chińsczi jãzëk|chińsczégò jãzëka]] abò zrobionëch na ôrt chińsczich słów. <div style="text-align: right">[[Kòrejańsczi jãzëk|Czëtôj wicy...]]</div> {{snôga kùńc}} <!-------------//Wëbróny artikel --------------------> <!-----------------Wëbróny òdjimk------------------------> <div style="margin-top:0.5em;"> {{snôga zaczątk|niebiesczi}} <div style="background: #e0e0e0; padding: 0.3em; text-align: center; color: #000000;">'''Wëbróny òdjimk'''</div> <div style="background-color:#ffffff; border:0.4em solid #FCFCFC; padding:0 0.3em;"> <!--{{Pòrtal:Kòreja/Wëbróny òdjimk}}--> [[Òbrôzk:Korean.dance-Taepyeongmu-01.jpg|center|400px]] Taepyeongmu (태평무), to Kòrejańsczi tùńc bãdący proszbą ò pòkój dlô kraju. Jegò pòchodzënk nie je znóny, trzëmô sã, że béł òkazjonalnié tùńczony przez królów òb czas panowaniô [[Dynastëjô Joseon|dynastëji Joseon]]. Na zaczątkù 20 stalata òstôł rearanżowóny przez Hahn Seungjuna (한성준 韓成俊 1875-1941) ë òn téż zabédowôł, że ruchna brëkòwóné bez tùńcerzów szlachùją za królewsczima [[gwanbok]] (관복, òficjalné ruchna). Taepyeongmu je jednym z Wôżnëch Niematerialnëch Kùlturowëch Swòjiznów [[Pôłniowô Kòreja|Pôłniowi Kòreji]]. </div> {{snôga kùńc}} </div> <!----------------//Wëbróny òdjimk-----------------------> <!----------------Do napisaniô---------------> <div style="margin-top:0.5em;"> {{snôga zaczątk|szari}} <div style="background: #e0e0e0; padding: 0.3em; text-align: center;">'''Do napisaniô'''</div> <div style="background-color:#ffffff; border:0.4em solid #FCFCFC; padding:0 0.3em;"> <!--{{Pòrtal:Kòreja/Do napisaniô}}--> '''Pòlitika ë gòspòdarka''' ---- Òglowò: [[Pòlitika Pôłniowi Kòreji]] - [[Pòlitika Nordowi Kòreji]] - [[Fana Sparłãczeniô]] - [[Juche]] Sztaturë: [[Goh Kun]] - [[Kim Dong Jo]] - [[Gim Jeong-il]] - [[Gim Ilsong]] - [[Lee Hae Chan]] - [[Li Syng Man]] - [[Pak Pong Ju]] - [[Baek Sang Seung]] - [[Lee Hae Chan]] - [[Han Seung Soo]] - [[Choi Kyu Ha]] - [[Chun Doo Hwan]] - [[Kim Dae Jung]] - [[Kim Young Sam]] - [[Park Chung Hee]] - [[Park Jung-yang]] - [[Roh Moo Hyun]] - [[Roh Tae Woo]] - [[Seo Jae-pil]] - [[Syngman Rhee]] - [[Yun Chi-ho]] - [[Yun Po Sun]] '''Historëjô''' ---- Òglowò: [[Historëjô Kòreji]] - [[Historëjô Nordowi Kòreji]] - [[Historëjô Pôłniowi Kòreji]] Pòchwôtë: [[Go-Joseon]] - [[Buyeo]] - [[Samhan]] - [[Trzë Królestwa Kòreji]] - [[Koguryŏ]] - [[Paekche]] - [[Silla]] - [[Zrzëszonô Silla]] - [[Balhae]] - [[Koryŏ]] - [[Dinastëjô Joseon]] - [[Japóńskô òkùpacëjô Kòreji]] - [[Pòdzélënk Kòreji]] - [[Kòrejańskô wòjna]] </div> {{snôga kùńc}} </div> <!--------------//Do napisaniô---------------> <!-----------------Wëbrónô biografija------------------------> |width="50%" valign="top"| {{snôga zaczątk|zelony}} <div style="background: #e0e0e0; padding: 0.3em; text-align: center;">'''Wëbrónô biografija'''</div> [[Òbrôzk:Jang_Youngsil_3.jpg|right|100px]] '''[[Jang Yeong-sil]]''' béł kòrejańsczim ùczałim ë astronomã òbczas dinastëji Joseon ([[1392]]-[[1910]]). Ùrodzëł sã jakno słëga, leno nowô pòlitika króla [[Sejong Wiôldżi|Sejonga Wiôldżégò]] znosënia klasnëch różnic pòzwòliła Jangòwi robic w nôrodny cywilny służbie. Wënalôzczi Janga, jakno deszczomierzôk ë wòdomierzôk, pòdczorchniają technologòwé awansowónié dynastëji Joseon. <div style="text-align: right">[[Jang Yeong-sil|Czëtôj wicy...]]</div> {{snôga kùńc}} <!----------------Czë wiész, że---------------> <div style="margin-top:0.5em;"> {{snôga zaczątk|zelony}} <div style="background: #e0e0e0; padding: 0.3em; text-align: center;">'''Czë wiész, że...'''</div> <div style="background-color:#ffffff; border:0.4em solid #FCFCFC; padding:0 0.3em; text-align: center;"> ...pierszô zwada midze [[Ruskô|Ruską]] a [[Kòreja|Kòreją]] miôła swój môl czedë wòjska dynastëji Joseon pòd prowôdzëzną [[Sin Ryu]] dobéłë nad wòjskama Rusków w [[1650]]? ...[[Pôłniowô Kòreja]] bëła pierszim na swiece krajã, w jaczim we wszëtczéch szkòłach bëł chùtczi przistãp do internetu? ...Hotel Ryugyong w [[P'yŏngyang]] (''Phenianie''), mògł bë bëc nôwëższim hotelã na swiece, eżlë bë òstôł skùńczony? ...[[Jikji]] (Baekun Hwasang Chorok Buljo Jikji Simche yojeol, wëdóny 1377) je nôstarszą wëdrëkòwóną na metalu knéżką? </div> {{snôga kùńc}} </div> <!--------------//Czë wiész, że---------------> <!----------------Kòrejańsczé słowò---------------> <div style="margin-top:0.5em;"> {{snôga zaczątk|czerwòny}} <div style="background: #e0e0e0; padding: 0.3em; text-align: center;">'''Kòrejańsczé słowò'''</div> <div style="background-color:#ffffff; border:0.4em solid #ffffff; padding:0 0.3em; text-align: center; font-size: 150%"> '''[[wikt:가을|가을]] ''gaeul''''' </div> <div style="text-align: center;"> '''jeséń''' <small>''Nie widzysz kòrejańsczéch céchów - zainstalëjë wspiarcë dlô azjatëcczëch jãzëków abò kòrejańsczé fòntë''</small> </div> {{snôga kùńc}} </div> <!--------------//Kòrejańsczé słowò---------------> <!----------------Do napisaniô---------------> <div style="margin-top:0.5em;"> {{snôga zaczątk|szari}} <div style="background: #e0e0e0; padding: 0.3em; text-align: center;">'''Do napisaniô'''</div> <div style="background-color:#ffffff; border:0.4em solid #FCFCFC; padding:0 0.3em;"> <!--{{Pòrtal:Kòreja/Do napisaniô}}--> '''Òglowò wëdowiédza''' ---- [[Kòreja]] - [[Nordowô Kòreja]] - [[Pôłniowô Kòreja]] '''Geògrafijô''' ---- Òglowò: [[Ùrzãdny pòdzélk Nordowi Kòreji]] - [[Ùrzãdny pòdzélk Pôłniowi Kòreji]] Pòchwôtë: [[P'yŏngyang]] - [[Seul]] '''Kùltura ë kùńszt''' ---- Òglowò: [[Zwëkòwô kùltura Kòreji]] - [[Himn Nordowi Kòreji]] - [[Himn Pôłniowi Kòreji]] Pòchwôtë: [[Arirang]] - [[Celadon]] - [[Shinhwa]] - [[Chima jeogori]] - [[Ondol]] - [[Kimchi]] - [[Beopju]] - [[Bibimbap]] - [[Bulgogi]] - [[Gaegogi]] - [[Galbi]] - [[Gimbap]] - [[Żeń-szeń|Żeńszeń]] - [[Gochujang]] - [[Hoe]] - [[Jiaozi]] - [[Kimchi bokkeumbap]] - [[Kimchi jjigae]] - [[Kòrejańskô kùchnia]] - [[Makkeolli]] - [[Milkis]] - [[Samgyeopsal]] - [[Naengmyeon]] - [[Soju]] - [[Sojowi zós]] - [[Sujeo]] - [[Tofu]] '''Òbaczë téż:''' ---- [[:Kategòrëjô:Ùzémczi artiklów - Kòreja]] </div> {{snôga kùńc}} </div> <!--------------//Do napisaniô---------------> |} [[Kategòrëjô:Kòreja|!]] quo106hzmir28a7i2p25c7i8fkhniy6 206612 206582 2026-07-10T12:48:17Z Terrus38 14026 206612 wikitext text/x-wiki __notoc__ <div style="background: white; padding: 0.5em; border: 1px solid green"> <!---------------- Wëdowiédzô ò témie pòrtalu -----------------> <span style="text-align: center; font-size: 140%;line-height: 1.3"> '''Pòrtal Kòreja''' </span> <br /><br /> [[Òbrôzk:Buryeongsa.jpg|left|200px|Korea]] '''Kòreja''' to cywilizacëjowô ë geògrafnô òbéńda Kòrejańsczégò Półòstrowa w pòrénkòwi [[Azëjô|Azëji]], greńcząca òd zapôdu z [[Chinë|Chinama]] a z [[Ruskô|Ruską]] òd norde ë [[Japóńskô|Japóńską]] przez [[Kòrejańskô Gardzelëzna|Kòrejańską Gardzelëznã]]. Zwónô je czãsto "Zemią pòrénszégò miru". To jedna z nôstarszëch cywilizacëji, ji historëja je ju znónô òd kòl 3000 lat. Dłëdżé cządë miru przeczëdóny bëłë pòjedinczëma napadama cëzëch krôjów. W [[1905]] rokù Kòreja òsta zaanektowónô bez Japóńską ë [[1910|5 lat pózdze]] òsta ji kòloniją. W sztądze II swiatowi wòjne òsta wëzwòlonô bez wòjska [[Sowiecczi Związk|Sowiecczégò Związkù]] ë [[USA]] ë pòdzélonô na dwa pòliticzne dzélë, [[Kòrejańskô Lëdowò-Demokraticznô Repùblika|Nordową]] ë [[Repùblika Kòreji|Pôłniową Kòrejã]] z grańcą midze nima na równoleżnikù 38^o. Nordowô Kòreja je kòmùnistowim państwã, czasã zwónym stalinowsczim ë izolacjowim. Pôłniowô Kòreja to kapitalistnô, liberalnô demokracëja jaka je na 10 môlu w ekònomòwich rankingach. W òbéńdze Kòreji mieszkô etniczno jednotne karno [[Kòrejańczicë|Kòrejańczików]], co gôdają jednym jãzëkã zwónym [[kòrejańsczi jãzëk|kòrejańsczim]] a do pisaniô brëkùją apartnegò skriptu [[hangeul]]. <div align="right">[[Kòreja|Czëtôj wicy ò Kòreji...]]</div> <!---------------//Wëdowiédzë ò pòrtalu -----------------> <br clear="all"> <!------------- Tabela z 4 dzélama ---------> {| align="center" width="100%" cellspacing="7" cellpadding="0" |width="50%" valign="top"| <!------------- Wëbróny artikel ---------------------> {{snôga zaczątk|niebiesczi}} <div style="background: #e0e0e0; padding: 0.3em; text-align: center;">'''Wëbróny artikel'''</div> <!--{{Pòrtal:Kòreja/Wëbróny artikel}}--> '''Kòrejańsczi jãzëk''' (한국어/조선어) je ùrzãdnym jãzëkã òbëdwóch Kòrejów: [[Repùblika Kòreji|Pôłniowi]] ë [[Nordowô Kòreja|Nordowi]]. Je téż jednym z dwóch òficjalnëch jãżëków w prowincëji [[Yanbian]] w [[Chinë|Chinach]]. Na całownym swiece je kòl 78 milionów lëdzy, chtërni gôdôją w nym jãzëkù, wrechòwując w to wiôldżé grëpë w [[Ruskô|Rusczi]], Chinach, [[Aùstraliô|Aùstralii]], [[USA]], [[Kanada|Kanadze]], [[Brazyliô|Brazylii]], [[Japóńskô|Japóńsczi]] a slédnio téż na [[Filipinë|Filipinach]]. Genealogòwi régòwanié kòrejańsczégò je dzysdniowò diskùtowane. Wiele mòwòùczałich daje nen jãzëk do grëpy [[ałtajsczé jãzëczi|ałtajsczich jãzëków]], jinszi do jãzëków izolowónëch. Kòrejańsczi je aglunatiwny w mòrfologiji ë òrtu [[jãzëk ôrtu SOV|SOV]] w syntakse. Czile słów bëło wimpòrtowónëch z [[chińsczi jãzëk|chińsczégò jãzëka]] abò zrobionëch na ôrt chińsczich słów. <div style="text-align: right">[[Kòrejańsczi jãzëk|Czëtôj wicy...]]</div> {{snôga kùńc}} <!-------------//Wëbróny artikel --------------------> <!-----------------Wëbróny òdjimk------------------------> <div style="margin-top:0.5em;"> {{snôga zaczątk|niebiesczi}} <div style="background: #e0e0e0; padding: 0.3em; text-align: center; color: #000000;">'''Wëbróny òdjimk'''</div> <div style="background-color:#ffffff; border:0.4em solid #FCFCFC; padding:0 0.3em;"> <!--{{Pòrtal:Kòreja/Wëbróny òdjimk}}--> [[Òbrôzk:Korean.dance-Taepyeongmu-01.jpg|center|400px]] Taepyeongmu (태평무), to Kòrejańsczi tùńc bãdący proszbą ò pòkój dlô kraju. Jegò pòchodzënk nie je znóny, trzëmô sã, że béł òkazjonalnié tùńczony przez królów òb czas panowaniô [[Dynastëjô Joseon|dynastëji Joseon]]. Na zaczątkù 20 stalata òstôł rearanżowóny przez Hahn Seungjuna (한성준 韓成俊 1875-1941) ë òn téż zabédowôł, że ruchna brëkòwóné bez tùńcerzów szlachùją za królewsczima [[gwanbok]] (관복, òficjalné ruchna). Taepyeongmu je jednym z Wôżnëch Niematerialnëch Kùlturowëch Swòjiznów [[Pôłniowô Kòreja|Pôłniowi Kòreji]]. </div> {{snôga kùńc}} </div> <!----------------//Wëbróny òdjimk-----------------------> <!----------------Do napisaniô---------------> <div style="margin-top:0.5em;"> {{snôga zaczątk|szari}} <div style="background: #e0e0e0; padding: 0.3em; text-align: center;">'''Do napisaniô'''</div> <div style="background-color:#ffffff; border:0.4em solid #FCFCFC; padding:0 0.3em;"> <!--{{Pòrtal:Kòreja/Do napisaniô}}--> '''Pòlitika ë gòspòdarka''' ---- Òglowò: [[Pòlitika Pôłniowi Kòreji]] - [[Pòlitika Nordowi Kòreji]] - [[Fana Sparłãczeniô]] - [[Juche]] Sztaturë: [[Goh Kun]] - [[Kim Dong Jo]] - [[Gim Jeong-il]] - [[Gim Ilsong]] - [[Lee Hae Chan]] - [[Li Syng Man]] - [[Pak Pong Ju]] - [[Baek Sang Seung]] - [[Lee Hae Chan]] - [[Han Seung Soo]] - [[Choi Kyu Ha]] - [[Chun Doo Hwan]] - [[Kim Dae Jung]] - [[Kim Young Sam]] - [[Park Chung Hee]] - [[Park Jung-yang]] - [[Roh Moo Hyun]] - [[Roh Tae Woo]] - [[Seo Jae-pil]] - [[Syngman Rhee]] - [[Yun Chi-ho]] - [[Yun Po Sun]] '''Historëjô''' ---- Òglowò: [[Historëjô Kòreji]] - [[Historëjô Nordowi Kòreji]] - [[Historëjô Pôłniowi Kòreji]] Pòchwôtë: [[Go-Joseon]] - [[Buyeo]] - [[Samhan]] - [[Trzë Królestwa Kòreji]] - [[Koguryŏ]] - [[Paekche]] - [[Silla]] - [[Zrzëszonô Silla]] - [[Balhae]] - [[Koryŏ]] - [[Dinastëjô Joseon]] - [[Japóńskô òkùpacëjô Kòreji]] - [[Pòdzélënk Kòreji]] - [[Kòrejańskô wòjna]] </div> {{snôga kùńc}} </div> <!--------------//Do napisaniô---------------> <!-----------------Wëbrónô biografija------------------------> |width="50%" valign="top"| {{snôga zaczątk|zelony}} <div style="background: #e0e0e0; padding: 0.3em; text-align: center;">'''Wëbrónô biografija'''</div> [[Òbrôzk:Jang_Youngsil_3.jpg|right|100px]] '''[[Jang Yeong-sil]]''' béł kòrejańsczim ùczałim ë astronomã òbczas dinastëji Joseon ([[1392]]-[[1910]]). Ùrodzëł sã jakno słëga, leno nowô pòlitika króla [[Sejong Wiôldżi|Sejonga Wiôldżégò]] znosënia klasnëch różnic pòzwòliła Jangòwi robic w nôrodny cywilny służbie. Wënalôzczi Janga, jakno deszczomierzôk ë wòdomierzôk, pòdczorchniają technologòwé awansowónié dynastëji Joseon. <div style="text-align: right">[[Jang Yeong-sil|Czëtôj wicy...]]</div> {{snôga kùńc}} <!----------------Czë wiész, że---------------> <div style="margin-top:0.5em;"> {{snôga zaczątk|zelony}} <div style="background: #e0e0e0; padding: 0.3em; text-align: center;">'''Czë wiész, że...'''</div> <div style="background-color:#ffffff; border:0.4em solid #FCFCFC; padding:0 0.3em; text-align: center;"> ...pierszô zwada midze [[Ruskô|Ruską]] a [[Kòreja|Kòreją]] miôła swój môl czedë wòjska dynastëji Joseon pòd prowôdzëzną [[Sin Ryu]] dobéłë nad wòjskama Rusków w [[1650]]? ...[[Pôłniowô Kòreja]] bëła pierszim na swiece krajã, w jaczim we wszëtczéch szkòłach bëł chùtczi przistãp do internetu? ...Hotel Ryugyong w [[P'yŏngyang]] (''Phenianie''), mògł bë bëc nôwëższim hotelã na swiece, eżlë bë òstôł skùńczony? ...[[Jikji]] (Baekun Hwasang Chorok Buljo Jikji Simche yojeol, wëdóny 1377) je nôstarszą wëdrëkòwóną na metalu knéżką? </div> {{snôga kùńc}} </div> <!--------------//Czë wiész, że---------------> <!----------------Kòrejańsczé słowò---------------> <div style="margin-top:0.5em;"> {{snôga zaczątk|czerwòny}} <div style="background: #e0e0e0; padding: 0.3em; text-align: center;">'''Kòrejańsczé słowò'''</div> <div style="background-color:#ffffff; border:0.4em solid #ffffff; padding:0 0.3em; text-align: center; font-size: 150%"> '''[[wikt:가을|가을]] ''gaeul''''' </div> <div style="text-align: center;"> '''jeséń''' <small>''Nie widzysz kòrejańsczéch céchów - zainstalëjë wspiarcë dlô azjatëcczëch jãzëków abò kòrejańsczé fòntë''</small> </div> {{snôga kùńc}} </div> <!--------------//Kòrejańsczé słowò---------------> <!----------------Do napisaniô---------------> <div style="margin-top:0.5em;"> {{snôga zaczątk|szari}} <div style="background: #e0e0e0; padding: 0.3em; text-align: center;">'''Do napisaniô'''</div> <div style="background-color:#ffffff; border:0.4em solid #FCFCFC; padding:0 0.3em;"> <!--{{Pòrtal:Kòreja/Do napisaniô}}--> '''Òglowò wëdowiédza''' ---- [[Kòreja]] - [[Nordowô Kòreja]] - [[Pôłniowô Kòreja]] '''Geògrafijô''' ---- Òglowò: [[Ùrzãdny pòdzélk Nordowi Kòreji]] - [[Ùrzãdny pòdzélk Pôłniowi Kòreji]] Pòchwôtë: [[P'yŏngyang]] - [[Seul]] '''Kùltura ë kùńszt''' ---- Òglowò: [[Zwëkòwô kùltura Kòreji]] - [[Himn Nordowi Kòreji]] - [[Himn Pôłniowi Kòreji]] Pòchwôtë: [[Arirang]] - [[Celadon]] - [[Shinhwa]] - [[Chima jeogori]] - [[Ondol]] - [[Kimchi]] - [[Beopju]] - [[Bibimbap]] - [[Bulgogi]] - [[Gaegogi]] - [[Galbi]] - [[Gimbap]] - [[Żeń-szeń|Żeńszeń]] - [[Gochujang]] - [[Hoe]] - [[Jiaozi]] - [[Kimchi bokkeumbap]] - [[Kimchi jjigae]] - [[Kòrejańskô kùchnia]] - [[Makkeolli]] - [[Milkis]] - [[Samgyeopsal]] - [[Naengmyeon]] - [[Soju]] - [[Sojowi zós]] - [[Sujeo]] - [[Tofu]] '''Òbaczë téż:''' ---- [[:Kategòrëjô:Ùzémczi artiklów - Kòreja]] </div> {{snôga kùńc}} </div> <!--------------//Do napisaniô---------------> |} [[Kategòrëjô:Kòreja|!]] 9spbvt0owwdhihs3iqv065bnqzsipj6 206766 206612 2026-07-10T14:34:20Z Iketsi 3254 Geògrafijô→Geògrafiô 206766 wikitext text/x-wiki __notoc__ <div style="background: white; padding: 0.5em; border: 1px solid green"> <!---------------- Wëdowiédzô ò témie pòrtalu -----------------> <span style="text-align: center; font-size: 140%;line-height: 1.3"> '''Pòrtal Kòreja''' </span> <br /><br /> [[Òbrôzk:Buryeongsa.jpg|left|200px|Korea]] '''Kòreja''' to cywilizacëjowô ë geògrafnô òbéńda Kòrejańsczégò Półòstrowa w pòrénkòwi [[Azëjô|Azëji]], greńcząca òd zapôdu z [[Chinë|Chinama]] a z [[Ruskô|Ruską]] òd norde ë [[Japóńskô|Japóńską]] przez [[Kòrejańskô Gardzelëzna|Kòrejańską Gardzelëznã]]. Zwónô je czãsto "Zemią pòrénszégò miru". To jedna z nôstarszëch cywilizacëji, ji historëja je ju znónô òd kòl 3000 lat. Dłëdżé cządë miru przeczëdóny bëłë pòjedinczëma napadama cëzëch krôjów. W [[1905]] rokù Kòreja òsta zaanektowónô bez Japóńską ë [[1910|5 lat pózdze]] òsta ji kòloniją. W sztądze II swiatowi wòjne òsta wëzwòlonô bez wòjska [[Sowiecczi Związk|Sowiecczégò Związkù]] ë [[USA]] ë pòdzélonô na dwa pòliticzne dzélë, [[Kòrejańskô Lëdowò-Demokraticznô Repùblika|Nordową]] ë [[Repùblika Kòreji|Pôłniową Kòrejã]] z grańcą midze nima na równoleżnikù 38^o. Nordowô Kòreja je kòmùnistowim państwã, czasã zwónym stalinowsczim ë izolacjowim. Pôłniowô Kòreja to kapitalistnô, liberalnô demokracëja jaka je na 10 môlu w ekònomòwich rankingach. W òbéńdze Kòreji mieszkô etniczno jednotne karno [[Kòrejańczicë|Kòrejańczików]], co gôdają jednym jãzëkã zwónym [[kòrejańsczi jãzëk|kòrejańsczim]] a do pisaniô brëkùją apartnegò skriptu [[hangeul]]. <div align="right">[[Kòreja|Czëtôj wicy ò Kòreji...]]</div> <!---------------//Wëdowiédzë ò pòrtalu -----------------> <br clear="all"> <!------------- Tabela z 4 dzélama ---------> {| align="center" width="100%" cellspacing="7" cellpadding="0" |width="50%" valign="top"| <!------------- Wëbróny artikel ---------------------> {{snôga zaczątk|niebiesczi}} <div style="background: #e0e0e0; padding: 0.3em; text-align: center;">'''Wëbróny artikel'''</div> <!--{{Pòrtal:Kòreja/Wëbróny artikel}}--> '''Kòrejańsczi jãzëk''' (한국어/조선어) je ùrzãdnym jãzëkã òbëdwóch Kòrejów: [[Repùblika Kòreji|Pôłniowi]] ë [[Nordowô Kòreja|Nordowi]]. Je téż jednym z dwóch òficjalnëch jãżëków w prowincëji [[Yanbian]] w [[Chinë|Chinach]]. Na całownym swiece je kòl 78 milionów lëdzy, chtërni gôdôją w nym jãzëkù, wrechòwując w to wiôldżé grëpë w [[Ruskô|Rusczi]], Chinach, [[Aùstraliô|Aùstralii]], [[USA]], [[Kanada|Kanadze]], [[Brazyliô|Brazylii]], [[Japóńskô|Japóńsczi]] a slédnio téż na [[Filipinë|Filipinach]]. Genealogòwi régòwanié kòrejańsczégò je dzysdniowò diskùtowane. Wiele mòwòùczałich daje nen jãzëk do grëpy [[ałtajsczé jãzëczi|ałtajsczich jãzëków]], jinszi do jãzëków izolowónëch. Kòrejańsczi je aglunatiwny w mòrfologiji ë òrtu [[jãzëk ôrtu SOV|SOV]] w syntakse. Czile słów bëło wimpòrtowónëch z [[chińsczi jãzëk|chińsczégò jãzëka]] abò zrobionëch na ôrt chińsczich słów. <div style="text-align: right">[[Kòrejańsczi jãzëk|Czëtôj wicy...]]</div> {{snôga kùńc}} <!-------------//Wëbróny artikel --------------------> <!-----------------Wëbróny òdjimk------------------------> <div style="margin-top:0.5em;"> {{snôga zaczątk|niebiesczi}} <div style="background: #e0e0e0; padding: 0.3em; text-align: center; color: #000000;">'''Wëbróny òdjimk'''</div> <div style="background-color:#ffffff; border:0.4em solid #FCFCFC; padding:0 0.3em;"> <!--{{Pòrtal:Kòreja/Wëbróny òdjimk}}--> [[Òbrôzk:Korean.dance-Taepyeongmu-01.jpg|center|400px]] Taepyeongmu (태평무), to Kòrejańsczi tùńc bãdący proszbą ò pòkój dlô kraju. Jegò pòchodzënk nie je znóny, trzëmô sã, że béł òkazjonalnié tùńczony przez królów òb czas panowaniô [[Dynastëjô Joseon|dynastëji Joseon]]. Na zaczątkù 20 stalata òstôł rearanżowóny przez Hahn Seungjuna (한성준 韓成俊 1875-1941) ë òn téż zabédowôł, że ruchna brëkòwóné bez tùńcerzów szlachùją za królewsczima [[gwanbok]] (관복, òficjalné ruchna). Taepyeongmu je jednym z Wôżnëch Niematerialnëch Kùlturowëch Swòjiznów [[Pôłniowô Kòreja|Pôłniowi Kòreji]]. </div> {{snôga kùńc}} </div> <!----------------//Wëbróny òdjimk-----------------------> <!----------------Do napisaniô---------------> <div style="margin-top:0.5em;"> {{snôga zaczątk|szari}} <div style="background: #e0e0e0; padding: 0.3em; text-align: center;">'''Do napisaniô'''</div> <div style="background-color:#ffffff; border:0.4em solid #FCFCFC; padding:0 0.3em;"> <!--{{Pòrtal:Kòreja/Do napisaniô}}--> '''Pòlitika ë gòspòdarka''' ---- Òglowò: [[Pòlitika Pôłniowi Kòreji]] - [[Pòlitika Nordowi Kòreji]] - [[Fana Sparłãczeniô]] - [[Juche]] Sztaturë: [[Goh Kun]] - [[Kim Dong Jo]] - [[Gim Jeong-il]] - [[Gim Ilsong]] - [[Lee Hae Chan]] - [[Li Syng Man]] - [[Pak Pong Ju]] - [[Baek Sang Seung]] - [[Lee Hae Chan]] - [[Han Seung Soo]] - [[Choi Kyu Ha]] - [[Chun Doo Hwan]] - [[Kim Dae Jung]] - [[Kim Young Sam]] - [[Park Chung Hee]] - [[Park Jung-yang]] - [[Roh Moo Hyun]] - [[Roh Tae Woo]] - [[Seo Jae-pil]] - [[Syngman Rhee]] - [[Yun Chi-ho]] - [[Yun Po Sun]] '''Historëjô''' ---- Òglowò: [[Historëjô Kòreji]] - [[Historëjô Nordowi Kòreji]] - [[Historëjô Pôłniowi Kòreji]] Pòchwôtë: [[Go-Joseon]] - [[Buyeo]] - [[Samhan]] - [[Trzë Królestwa Kòreji]] - [[Koguryŏ]] - [[Paekche]] - [[Silla]] - [[Zrzëszonô Silla]] - [[Balhae]] - [[Koryŏ]] - [[Dinastëjô Joseon]] - [[Japóńskô òkùpacëjô Kòreji]] - [[Pòdzélënk Kòreji]] - [[Kòrejańskô wòjna]] </div> {{snôga kùńc}} </div> <!--------------//Do napisaniô---------------> <!-----------------Wëbrónô biografija------------------------> |width="50%" valign="top"| {{snôga zaczątk|zelony}} <div style="background: #e0e0e0; padding: 0.3em; text-align: center;">'''Wëbrónô biografija'''</div> [[Òbrôzk:Jang_Youngsil_3.jpg|right|100px]] '''[[Jang Yeong-sil]]''' béł kòrejańsczim ùczałim ë astronomã òbczas dinastëji Joseon ([[1392]]-[[1910]]). Ùrodzëł sã jakno słëga, leno nowô pòlitika króla [[Sejong Wiôldżi|Sejonga Wiôldżégò]] znosënia klasnëch różnic pòzwòliła Jangòwi robic w nôrodny cywilny służbie. Wënalôzczi Janga, jakno deszczomierzôk ë wòdomierzôk, pòdczorchniają technologòwé awansowónié dynastëji Joseon. <div style="text-align: right">[[Jang Yeong-sil|Czëtôj wicy...]]</div> {{snôga kùńc}} <!----------------Czë wiész, że---------------> <div style="margin-top:0.5em;"> {{snôga zaczątk|zelony}} <div style="background: #e0e0e0; padding: 0.3em; text-align: center;">'''Czë wiész, że...'''</div> <div style="background-color:#ffffff; border:0.4em solid #FCFCFC; padding:0 0.3em; text-align: center;"> ...pierszô zwada midze [[Ruskô|Ruską]] a [[Kòreja|Kòreją]] miôła swój môl czedë wòjska dynastëji Joseon pòd prowôdzëzną [[Sin Ryu]] dobéłë nad wòjskama Rusków w [[1650]]? ...[[Pôłniowô Kòreja]] bëła pierszim na swiece krajã, w jaczim we wszëtczéch szkòłach bëł chùtczi przistãp do internetu? ...Hotel Ryugyong w [[P'yŏngyang]] (''Phenianie''), mògł bë bëc nôwëższim hotelã na swiece, eżlë bë òstôł skùńczony? ...[[Jikji]] (Baekun Hwasang Chorok Buljo Jikji Simche yojeol, wëdóny 1377) je nôstarszą wëdrëkòwóną na metalu knéżką? </div> {{snôga kùńc}} </div> <!--------------//Czë wiész, że---------------> <!----------------Kòrejańsczé słowò---------------> <div style="margin-top:0.5em;"> {{snôga zaczątk|czerwòny}} <div style="background: #e0e0e0; padding: 0.3em; text-align: center;">'''Kòrejańsczé słowò'''</div> <div style="background-color:#ffffff; border:0.4em solid #ffffff; padding:0 0.3em; text-align: center; font-size: 150%"> '''[[wikt:가을|가을]] ''gaeul''''' </div> <div style="text-align: center;"> '''jeséń''' <small>''Nie widzysz kòrejańsczéch céchów - zainstalëjë wspiarcë dlô azjatëcczëch jãzëków abò kòrejańsczé fòntë''</small> </div> {{snôga kùńc}} </div> <!--------------//Kòrejańsczé słowò---------------> <!----------------Do napisaniô---------------> <div style="margin-top:0.5em;"> {{snôga zaczątk|szari}} <div style="background: #e0e0e0; padding: 0.3em; text-align: center;">'''Do napisaniô'''</div> <div style="background-color:#ffffff; border:0.4em solid #FCFCFC; padding:0 0.3em;"> <!--{{Pòrtal:Kòreja/Do napisaniô}}--> '''Òglowò wëdowiédza''' ---- [[Kòreja]] - [[Nordowô Kòreja]] - [[Pôłniowô Kòreja]] '''Geògrafiô''' ---- Òglowò: [[Ùrzãdny pòdzélk Nordowi Kòreji]] - [[Ùrzãdny pòdzélk Pôłniowi Kòreji]] Pòchwôtë: [[P'yŏngyang]] - [[Seul]] '''Kùltura ë kùńszt''' ---- Òglowò: [[Zwëkòwô kùltura Kòreji]] - [[Himn Nordowi Kòreji]] - [[Himn Pôłniowi Kòreji]] Pòchwôtë: [[Arirang]] - [[Celadon]] - [[Shinhwa]] - [[Chima jeogori]] - [[Ondol]] - [[Kimchi]] - [[Beopju]] - [[Bibimbap]] - [[Bulgogi]] - [[Gaegogi]] - [[Galbi]] - [[Gimbap]] - [[Żeń-szeń|Żeńszeń]] - [[Gochujang]] - [[Hoe]] - [[Jiaozi]] - [[Kimchi bokkeumbap]] - [[Kimchi jjigae]] - [[Kòrejańskô kùchnia]] - [[Makkeolli]] - [[Milkis]] - [[Samgyeopsal]] - [[Naengmyeon]] - [[Soju]] - [[Sojowi zós]] - [[Sujeo]] - [[Tofu]] '''Òbaczë téż:''' ---- [[:Kategòrëjô:Ùzémczi artiklów - Kòreja]] </div> {{snôga kùńc}} </div> <!--------------//Do napisaniô---------------> |} [[Kategòrëjô:Kòreja|!]] lvvw2gfr7ikk76artdi06cnnbdbi9q5 0 3736 206583 203929 2026-07-10T12:35:07Z Terrus38 14026 206583 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Aleks, Anéta, Bògdón, Jadwiga, Kónstancja, Léón * [[Japóńskô]], [[Kyoto]] - festiwal Gion Matsuri * [[Repùblika Kòreji|Półniowô Kòrejô]] - Dzéń Kònstitùcji === Wëdarzenia === * [[1918]] - Radzeccë bolszewicë pòmòrdowelë slédnégò rusczégò cara Nikołaja z rodzëzną. === Ùrodzëlë sã === * [[1952]] - David Hasselhoff, amerikańsczi teatrownik telewizijni * [[1954]] - [[Angela Merkel]], kanclôrka Miemiec * [[1961]] - [[Zbigniew Zamachowski|Zbigniew Zamachowsczi]], pòlsczi teatrownik === Ùmarlë === * [[1918]] - [[Nikołaj II Romanow]], slédni rusczi car (ùr. 1868) i jigo rodzëzna Romanow. * [[1959]] - [[Billie Holiday]], amerikańskô spiewôrka w sztilù jazz i blues == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} mwf0iapst3xzrmtw3uib0u0mg56g6b1 0 4096 206673 206503 2026-07-10T14:06:53Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Geògrafijô]] to [[Category:Geògrafiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206673 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Africa_satellite_orthographic.jpg|mały|Afrika - satelitarny odjimk]] '''Afrika''' – stolemna dzél [[Zemia|swiata]], na pôłnie od Eùropë i na zôpadze od [[Azëjô|Azëji]], z chtërną je sparłaczona lądowo przez Suez. We wschòdnym i pôłniowim dzélu Africzi roscą nisczé i wësoczé trôwë, pòjedińczé drzewa (palmë, baòbabë, akacje), a téż préklowaté chwarzna. === Lëdztwò === [[Òbrôzk:Africa in the world (red) (W3).svg|mały|Afrika]] W Africe mieszkô kòle 920 mln lëdzy. === Kraje Africzi === W Africe je 54 [[Państwò|państwów]] ë zanôléżnych òbéńdów. {| class="wikitable sortable" style="font-size:85%" ! Fana ! Państwò ! Nôrodné miono kraju ! Stolëca ! Ùrzãdné i brëkòwané jãzëczi ! Dëtkòwô jednota |- | [[Òbrôzk:Flag of Algeria.svg|center|50px|border]] | [[Algeriô]] abò Algerskô | الجزائر‎ | [[Algiers]] | [[arabsczi_jãzëk|arabsczi]], [[berbersczi_jãzëk|berbersczi]], [[Francësczi_jãzëk|francësczi]] | Algersczi dënar |- | [[Òbrôzk:Flag of Angola.svg|center|50px|border]] | [[Angòla]] | Angola | [[Luanda]] | [[Pòrtugalsczi_jãzëk|pòrtugalsczi]], Kikongo, Kimbundu, Umbundu | Angòlskô kwanza |- | [[Òbrôzk:Flag of Benin.svg|center|50px|border]] | [[Benin]] | Bénin | [[Porto Novo]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Yoruba_jãzëk|Yòruba]], [[Fòn_jãzëk|Fòn]] | frank CFA |- | [[Òbrôzk:Flag of Botswana.svg|center|50px|border]] | [[Bòtswana]] | Botswana | [[Gaborone]] | [[Setswana_jãzëk|Setswana]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Botswańskô pula |- | [[Òbrôzk:Flag of Burkina Faso.svg|center|50px|border]] | [[Bùrkina Faso]] | Burkina Faso | [[Ouagadougou]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Mòoré, Fula, Dioula | Zôpadnôafrikańsczi frank CFA |- | [[Òbrôzk:Flag of Burundi.svg|center|50px|border]] | [[Bùrundi]] | Burundi | [[Gitega]] | [[Kirundi_jãzëk|Kirundi]], [[Francësczi_jãzëk|francësczi]] | Bùrundiańsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Chad.svg|center|50px|border]] | [[Czad]] | Tchad | [[Ndżamena]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]] | frank CFA |- | [[Òbrôzk:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|center|50px|border]] | [[Demòkraticzna Repùblika Kòngo]] | République démocratique du Congo | [[Kinszasa]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Lingala, Kikongo, Swahili, Tshiluba | Kòngolësczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Djibouti.svg|center|50px|border]] | [[Dżibùti]] | Djibouti | [[Dżibùti (gard)]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]], Afarsczi, Somali | Dżibùtëńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Egypt.svg|center|50px|border]] | [[Egipt]] | مصر‎ | [[Kairo]] | [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]] (egipsczi dialekt) | Egipsczi funt |- | [[Òbrôzk:Flag of Eritrea.svg|center|50px|border]] | [[Eritrejô]] | ኤርትራ | [[Asmara]] | Tigrinya, Beja, [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]], Tigre, Kunama, Saho, Bilen, Nara, Afar, [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Eritreańskô nakfa |- | [[Òbrôzk:Flag_of_Eswatini.svg|center|50px|border]] | [[Eswatini]] abò Swaziland | weSwatini, Eswatini | [[Mbabane]] | Swazi jãzëk, anielsczi | Swazisczi lilangeni, pôłniowôafrikaańsczi rand |- | [[Òbrôzk:Flag of Ethiopia.svg|center|50px|border]] | [[Etiopiô]] | Iትዮጵያ Ītyōṗṗyā | [[Addis Abeba]] | [[Amharsczi]] | Etiopsczi birr |- | [[Òbrôzk:Flag of Gabon.svg|center|50px|border]] | [[Gabón]] | Gabon | [[Libreville]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Fang, Myene, Punu, Nzebi | frank CFA |- | [[Òbrôzk:Flag of Gambia.svg|center|50px|border]] | [[Gambiô]] | Gambia | [[Bandżul]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]], Mandinka, Fula, Wolof, Serer, Jola | Gambijsczi dalasi |- | [[Òbrôzk:Flag of Ghana.svg|center|50px|border]] | [[Ghanô]] | Ghana | [[Accra]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]], Asante Twi, Bono, Dagbani, Frafra, Kusaal, Hausa | Ghańsczi cedi |- | [[Òbrôzk:Flag of Guinea.svg|center|50px|border]] | [[Gwinejô]] | Guinée | [[Conakry]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Fulani, Mandinka, Susu | Gwinejsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Guinea-Bissau.svg|center|50px|border]] | [[Gwinejô Bissau]] | Guinea-Bissau | [[Bisseau]] | [[Pòrtugalsczi_jãzëk|pòrtugalsczi]], górnowinejsczi kreole | Zôpadnôafrikańsczi frank CFA |- | [[Òbrôzk:Flag of Cameroon.svg|center|50px|border]] | [[Kamerùn]] | Cameroon | [[Jaunde]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]], Fula, Ewondo | frank CFA |- | [[Òbrôzk:Flag of Kenya.svg|center|50px|border]] | [[Keniô]] | Kenya | [[Nairobi]] | [[Swahili]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Kenijsczi sziling |- | [[Òbrôzk:Flag of Comoros.svg|center|50px|border]] | [[Kòmòrë]] | Komori | [[Moroni]] | [[Kòmòrôńsczi_jãzëk|kòmòrôńsczi]], [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]] | Kòmòròńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Republic of the Congo.svg|center|50px|border]] | [[Kòngo]] | Congo | [[Brazzaville]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Kituba, Kikongo, Lingala | frank CFA |- | [[Òbrôzk:Flag of Lesotho.svg|center|50px|border]] | [[Lesòthò]] | Lesotho | [[Maseru]] | [[Sotho]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Lesothòńsczi loti |- | [[Òbrôzk:Flag of Liberia.svg|center|50px|border]] | [[Liberiô]] | Liberia | [[Monrowia]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Liberańsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Libya.svg|center|50px|border]] | [[Libiô]] | ليبيا‎ | [[Tripolis]] | [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]], [[Berbersczi_jãzëk|berbersczi]] | Libijsczi dinar |- | [[Òbrôzk:Flag of Madagascar.svg|center|50px|border]] | [[Madagaskar]] | Madagascar | [[Antananarivo]] | [[Malagasczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Malagasczi ariary |- | [[Òbrôzk:Flag of Malawi.svg|center|50px|border]] | [[Malawi]] | Malawi | [[Lilongwe]] | [[Chichewi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Malawijskô kwacha |- | [[Òbrôzk:Flag of Mali.svg|center|50px|border]] | [[Mali]] | Mali | [[Bamako]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Bambara | Zôpadnôafrikańsczi frank CFA |- | [[Òbrôzk:Flag of Morocco.svg|center|50px|border]] | [[Marokò]] | al-Maġhrib | [[Rabat]] | [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]], [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], | Marokańsczi dirham |- | [[Òbrôzk:Flag of Mauritania.svg|center|50px|border]] | [[Maùretaniô]] | ‏موريتانيا‎ | [[Nouakchott]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Maùretańskô ouguiya |- | [[Òbrôzk:Flag of Mauritius.svg|center|50px|border]] | [[Maùritjùs]] | Mauritius | [[Port Louis]] | Kreole, Bhojpuri, [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Mauritjùskô rupia |- | [[Òbrôzk:Flag of Mozambique.svg|center|50px|border]] | [[Mòzambik]] | Mozambique | [[Maputo]] | [[Pòrtugalsczi jãzëk|pòrtugalsczi]] | Mòzambijsczi metikal |- | [[Òbrôzk:Flag of Namibia.svg|center|50px|border]] | [[Namibiô]] | Namibia | [[Windhoek]] | Afrikaans, [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]], miemiecczi, RuKwangali, Setswana, siLozi, !Kung | Nambijsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Niger.svg|center|50px|border]] | [[Niger]] | Niger | [[Niamey]] | Hausa, Kanuri, [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]] | Zôpadnôafrikańsczi frank CFA |- | [[Òbrôzk:Flag of Nigeria.svg|center|50px|border]] | [[Nigeriô]] | Nigeria | [[Abuja]] | Hausa, Igbo, Joruba, [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Nigeriôńskô naira |- | [[Òbrôzk:Flag of São Tomé and Príncipe.svg|center|50px|border]] | [[Òstrowë Swiãtégò Tomasza i Ksążãcô]] | São Tomé e Príncipe | [[São Tomé]] | [[Pòrtugalsczi_jãzëk|pòrtugalsczi]], saotomeńsczi kreole, forro, angòlsczi kreole | Saotomeńskô dobra |- | [[Òbrôzk:Flag of South Africa.svg|center|50px|border]] | [[Pôłniowô Afrika]], RPA | South Africa | [[Pretoria]], [[Johannesburg]], [[Bloomfontain]] | Zulu, Xhosa, Sotho, Tswana, Afrikaans, [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Pôłniowôafrikaańsczi rand |- | [[Òbrôzk:Flag of South Sudan.svg|center|50px|border]] | [[Pôłniowi Sudan]] | South Sudan | [[Dżuba]] | Bari, Dinka, Luo, Murle, Nuer, Zande, [[Arabsczi_jãzëk|Jubôarabsczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Pôłniowôsudańsczi funt |- | [[Òbrôzk:Flag of Cape Verde.svg|center|50px|border]] | [[Repùblika Zelonégò Przilądka]] | Cabo Verde | [[Praia]] | [[Pòrtugalsczi_jãzëk|pòrtugalsczi]], zelonòprzilądkòsczi creole | Zelonòprzilądkòsczi escudo |- | [[Òbrôzk:Flag of Central African Republic.svg|center|50px|border]] | [[Westrzédnoafrikańskô Repùblika]] | République Centrafricaine | [[Bangui]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Sango_jãzëk|sango]] | frank CFA |- | [[Òbrôzk:Flag of Equatorial Guinea.svg|center|50px|border]] | [[Równikòwô Gwinejô]] | Guinea Ecuatorial | [[Molobo]] | [[Szpańsczi_jãzëk|szpańsczi]], [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Pòrtugalsczi_jãzëk|pòrtugalsczi]], Fang, Bube, Combe, Annobonesczi, Igbo | frank CFA |- | [[Òbrôzk:Flag of Rwanda.svg|center|50px|border]] | [[Rwandô]] | Rwanda | [[Kigali]] | Swahili, [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Rwandejsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Senegal.svg|center|50px|border]] | [[Senegal]] | Sénégal | [[Dakar]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Wolof | Zôpadnôafrikańsczi frank CFA |- | [[Òbrôzk:Flag of Seychelles.svg|center|50px|border]] | [[Seszele]] | Seychelles | [[Victoria]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]], seszelsczi kreole | Seszelskô rupiô |- | [[Òbrôzk:Flag of Sierra Leone.svg|center|50px|border]] | [[Sierra Leone]] | Sierra Leone | [[Freetown (Sierra Leone)]] | Temne, Mende, [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Sierraleońsczi leon |- | [[Òbrôzk:Flag of Somalia.svg|center|50px|border]] | [[Somaliô]] | Soomaaliya | [[Mogadiszu]] | Somali, [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]] | Somalsczi sziling |- | [[Òbrôzk:Flag of Sudan.svg|center|50px|border]] | [[Sudan]] | السودان | [[Chartum]] | [[Arabsczi_jãzëk|Sudańsczi arabsczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Sudańsczi funt |- | [[Òbrôzk:Flag of Tanzania.svg|center|50px|border]] | [[Tanzaniô]] | Tanzania | [[Dodoma]] | Swahili, [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Tanzańsczi sziling |- | [[Òbrôzk:Flag of Togo (3-2).svg|center|50px|border]] | [[Togo]] | Togo | [[Lomé]] | Ewe, Kabiyé, [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], | Zôpadnôafrikańsczi frank CFA |- | [[Òbrôzk:Flag of Tunisia.svg|center|50px|border]] | [[Tunezjô]] | تونس‎ | [[Tunis]] | [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]], berbersczi, [[Francësczi_jãzëk|francësczi]] | Tùnezejsczi dinar |- | [[Òbrôzk:Flag of Uganda.svg|center|50px|border]] | [[Ùgandô]] | Uganda | [[Kampala]] | [[Swahili]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Ùgandejsczi sziling |- | [[Òbrôzk:Flag of Zambia.svg|center|50px|border]] | [[Zambiô]] | Zambia | [[Lusaka]] | Bemba, Nyanja, Tonga, Lozi, [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Zambijsko kwacha |- | [[Òbrôzk:Flag of the Sahrawi Arab Democratic Republic.svg|center|50px|border]] | [[Zôpadnô Sahara]], dzelowô Sahrawi | Western Sahara; dzelowô Sahrawi | [[Laayounea]], [[Tifariti]] | [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]], [[Francësczi_jãzëk|francësczi]] | Sahrawiskô peseta, marokańsczi dirham, algersczi dinar, mauritansko ouguiya |- | [[Òbrôzk:Flag of Zimbabwe.svg|center|50px|border]] | [[Zimbabwe]] | Zimbabwe | [[Harare]] | Shona, Ndebele, klikowi Koisan, [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]], Sotho, Tonga, Tswana, Xhosa, etc. | Zimbaweńsczi rozrachunkowi brutto dolar (zolar), pôłniowôafrikaańsczi rand, amerikańsczi dolar, eùro |- | [[Òbrôzk:Flag of Côte d'Ivoire.svg|center|50px|border]] | [[Ùbrzég Słoniowëch Kłów]] | Côte d'Ivoire | [[Jamusukro]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Bété, Dioula, Baoulé, Abron, Agni, Cebaara, Senufo, etc. | Zôpadnôafrikańsczi frank CFA |} '''Zanôléżné teritoria:''' Ceuta| [[Kanarejscze Òstrowë]]| Madera| Melilla| Òstrów Sw. Helenë| Pelagijscze Òstrowë| Réunion| Sokotra '''Teritoria z ògrańczoném ùznaniém:''' Somaliland| Zôpadnô Sahara (Sahrawi) [[Òbrôzk:Gdańsk muzeum archeologiczne głowica kolumny z piaskowca 09.07.10 pl.jpg|mały|220px|left|Głowica z Africzi w mùzeum w [[Gduńsk]]ù]] == Òbaczë téż == * [[Azëjô]] * [[Eùropa]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mojestrone.com/artykul/kaszbscz-zczb-n2254356 {{Afrika}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Afrika| ]] [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] anxe5boprwx6ai9c4gkz1snchetcghl 14 4286 206661 195172 2026-07-10T14:06:51Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Geògrafijô]] to [[Category:Geògrafiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206661 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Pòlskô]] [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] gakemxpomobjwv1wdv0zozxq28tbyzj 206789 206661 2026-07-10T15:15:26Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Kategòrëjô:Geògrafijô Pòlsczi]] do [[Kategòrëjô:Geògrafiô Pòlsczi]]: ijô→iô 206661 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Pòlskô]] [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] gakemxpomobjwv1wdv0zozxq28tbyzj 0 4420 206695 204253 2026-07-10T14:07:03Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Geògrafijô]] to [[Category:Geògrafiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206695 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Location North America.svg|mały|Nordowô Amerika]] '''Nordowô Amerika''' – dzél swiata. Ma lądowë sparłãczenie z kòntinenta [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowej Ameriki]] przez Strzédamerike (''Mesoamerica''). W Nordowej Americe je 23 [[Państwò|państwów]] ë zanôléżnych òbéńdów. 3 nôwiksze państwa - [[Kanada]], [[USA]] i [[Meksyk]] - to cołka wiéchrzëzna nordowego kontinentu. 20 baro mniészéch państwów na pôłniu to państwa strzédamerikanscze i òstrowë Karaibsczégò Mòrza. Od Nordowi Americzi òddzéleni je téż polarni òstrów Grenlandëjô na nordzie, chtërni je dënsczim protektoratã. == Kraje Nordowi Americzi == {| class="wikitable sortable" style="font-size:85%" ! Fana ! Państwò ! Nôrodné miono kraju ! Stolëca ! Ùrzãdny jãzëk ! Dëtkòwô jednota |- | [[Òbrôzk:Flag of Antigua and Barbuda.svg|center|50px|border]] | [[Antigua i Barbuda]] | Antigua and Barbuda | [[St. John's]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Pòrénkòwòkaraibsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of the Bahamas.svg|center|50px|border]] | [[Bahamë]] | Commonwealth of The Bahamas | [[Nassau]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Bahamsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Barbados.svg|center|50px|border]] | [[Barbadós]] | Barbados | [[Bridgetown]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Barbadosczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Belize.svg|center|50px|border]] | [[Belize]] | Belize | [[Belmopan]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Belizejsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Canada.svg|center|50px|border]] | [[Kanada]] | Canada | [[Ottawa]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]], [[Francësczi_jãzëk|francësczi]] | Kanadejsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Costa Rica.svg|center|50px|border]] | [[Kòstarika]] | Costa Rica | [[San José]] | [[Szpańsczi_jãzëk|szpańsczi]] | Kostaricańsczi colón |- | [[Òbrôzk:Flag of Cuba.svg|center|50px|border]] | [[Kùba]] | Cuba | [[Hawana]] | [[Szpańsczi_jãzëk|szpańsczi]] | Kùbańscze peso |- | [[Òbrôzk:Flag of Dominica.svg|center|50px|border]] | [[Dominika]] | Commonwealth of Dominica | [[Roseau]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Pòrénkòwòkaraibsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of the Dominican Republic.svg|center|50px|border]] | [[Dominikańskô Repùblika]] | República Dominicana | [[Santo Domingo]] | [[Szpańsczi_jãzëk|szpańsczi]] | Dominikańscze peso |- | [[Òbrôzk:Flag of El Salvador.svg|center|50px|border]] | [[Salwadór]] | El Salvador | [[San Salvador]] | [[Szpańsczi_jãzëk|szpańsczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Amerikańsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Grenada.svg|center|50px|border]] | [[Grenada]] | Grenada | [[St George's]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Pòrénkòwòkaraibsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Guatemala.svg|center|50px|border]] | [[Gwatemala]] | Guatemala | [[Gwatemala (gard)]] | [[Szpańsczi_jãzëk|szpańsczi]] | Gwatemalańsczi quetzal |- | [[Òbrôzk:Flag of Haiti.svg|center|50px|border]] | [[Haiti]] | Haiti | [[Port-au-Prince]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]] | Haitiańscze gourde |- | [[Òbrôzk:Flag of Honduras (2022–present).svg|center|50px|border]] | [[Hònduras]] | Honduras | [[Tegucigalpa]] | [[Szpańsczi_jãzëk|szpańsczi]] | Hondurańskô lempira |- | [[Òbrôzk:Flag of Jamaica.svg|center|50px|border]] | [[Jamajka]] | Jamaica | [[Kingston]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Jamajsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Mexico.svg|center|50px|border]] | [[Meksyk]] | Mexico | [[Meksyk (gard)]] | [[Szpańsczi_jãzëk|szpańsczi]] | Meksykańscze peso |- | [[Òbrôzk:Flag of Nicaragua.svg|center|50px|border]] | [[Nikaragua]] | Nicaragua | [[Managua]] | [[Szpańsczi_jãzëk|szpańsczi]] | Nicaraguanskô córdoba |- | [[Òbrôzk:Flag of Panama.svg|center|50px|border]] | [[Panama]] | Panamá | [[Panama (gard)]] | [[Szpańsczi_jãzëk|szpańsczi]] | Panamskô balboa, amerikańsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Saint Kitts and Nevis.svg|center|50px|border]] | [[Saint Kitts i Nevis]] | Saint Kitts and Nevis | [[Basseterre]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Pòrénkòwòkaraibsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Saint Lucia.svg|center|50px|border]] | [[Saint Lucia]] | Saint Lucia | [[Castries]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Pòrénkòwòkaraibsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Saint Vincent and the Grenadines.svg|center|50px|border]] | [[Saint Vincent i Grenadyny]] | Saint Vincent and the Grenadines | [[Kingstown SVG]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Pòrénkòwòkaraibsczi dollar |- | [[Òbrôzk:Flag of Trinidad and Tobago.svg|center|50px|border]] | [[Trynidad i Tobago]] | Trinidad and Tobago | [[Port of Spain]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Trynidadzczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of the United States.svg|center|50px|border]] | [[Zjednóné_Kraje_Americzi|USA]] | United States of America | [[Waszington]] (okrãżé Kòlumbii) | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Amerikańsczi dolar |} == Òbaczë téż == * [[Pôłniowô Amerika]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nordowô Amerika| ]] [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] hmkm2jrlph8hnfwb4htd7t83kyt7edq 0 4469 206585 193060 2026-07-10T12:35:23Z Terrus38 14026 206585 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Various kimchi.jpg|mały|Kimchi]] {{Kòrejańsczé miono| miono = Kimchi | pòprawionô=Gimchi| MCR=Kimch'i| hangeul=김치 | hanja=沈菜 (arch.)| IPA= Kimci | wëmòwa= Kimczi | }} [[Òbrôzk:Korean Gimchi01.jpg|thumb|250px|Kimchi]] '''Kimchi''' – je zwëkòwé, [[Kòrejańskô kùchniô|kòrejańsczé zjestkù]], w skłôd chtërnégò wchòdô zaprawionô abò kwaszonô [[ògrodowizna]], w przédnëm dzélu [[kapùsta]] ë [[paprika chili]]. Przédny skłôd to pekińskô (abò chińskô) kapùsta, japóńskô radiska, czosniôk, paprika chilli, cëbùla, zaprawioné krewetczi abò jiny brzód mòrza, jingwer, sól a téż cëczér. Nôwidzalzé kimchi (baechu kimchi) mô w se kwaszoną chińską kapùstã, je fest pòsoloné ë z dodôwkã chili, jingweru a czosniôkù. Je wiele jinëch ôrtów tegò pòdôwkù, czãsto le ò môlowim a cządowim sygù, włączając w to np. kaktugi, chtërnegò pòdspòdlém je radiska, bez dodôwkù kapùstë. Mòże téż zrobic ne zjestkù z jinëma ôrtama kapùstë, dostôwô sã téj strôwã "lżészą" a mni pikantną. ''Baechu kimchi'', nimò że je terô barô lëdóné, pòwsta dosc pózdno. Paprika chilli òsta wprowadzoné do [[Kòreja|Kòreji]] (bez [[Japóńskô|Japóńską]] na zaczątkù XVII s., a dopiérze 200 lat pózdni dóno je do robionégò kimchi. Chińskô kapùsta (kr. baechu) dotëgòwóné mô do Kòreji z Chinów, gwësno w XIX s., do tegò czasu dobierano le môlową ògrodowiznã. Dôwni trzëmano kimchi w glënianëch grôpach, ùstawionëch dali òd jinëch produktów ë domocëch (bez jintensywny pôch), w dzélu zakòpóné w zemi. Terô brëkùje sã specjalnëch lodowniców. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Kòreja]] nsxjrt5mo47u7apqbmuu79p02hpl55z 0 4486 206556 205238 2026-07-10T12:20:32Z Iketsi 3254 [[miemiecczi jãzëk|miem.]]→{{jãz.|de}}; ' – to je '→' – ' 206556 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox | Gard = Bielsko-Biała | dopełniacz = Bielska-Białej | céch = POL Bielsko-Biała COA.svg | fana = POL Bielsko Biała flag.svg | karta = POL Bielsko-Biała map.svg | wòjewództwò = szląsczé | kréz = | grodzki = tak | rodzaj_gminy = miejska | gmina = | miejska = tak | zarządzający = Prezydent | prezydent = Jarosław Klimaszewski | bùrméster = Jarosław Klimaszewski | mail = prezydent@um.bielsko.pl | adres_um = plac&nbsp;Ratuszowy&nbsp;1 | kod_poczt_um = 43-300 | tel_um = (33)&nbsp;497-14-97 | fax_um = (33)&nbsp;497-17-86,<br /> 497-17-87 | mail_um = um@um.bielsko.pl | wiéchrzëzna = 124,51 | stopniN = 49 | minutN = 49 | sekundN = 21 | stopniE = 19 | minutE = 02 | sekundE = 40 | wysokość = 262 - 1117 m n.p.m. | rok = 2017 | lëdztwò = 171 277 | gęstość = 1384,7 | aglomeracja = bielska | czerënkòwi numer =(+48) 33 | pòcztowi kòd = òd 43-300 do 43-382 | registracëjné tôfle = SB | TERYT = 246101 1 | SIMC = | miasta_partnerskie = | www = http://www.um.bielsko.pl | założone = | prawa_miejskie=1312 (Bielsko)<br />1723 (Biała) }} [[Òbrôzk:Bielsko-Biała Montage 2.jpg|mały|left|Bielsko-Biała]] '''Bielsko-Biała''' ({{jãz.|cs}} ''Bílsko-Bělá'', {{jãz.|de}} ''Bielitz-Biala'') – gard na prawach krézu w [[Szląsczé wòjewództwò|szląsczim wòjewództwie]]. Starodôwnotą je tu katédra sw. Mikòłôja. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Szląsczé wòjewództwò]] 3omzq5mybiaut66zjfdz6v796wnp952 0 4637 206831 206423 2026-07-10T16:27:42Z Iketsi 3254 {{jãz.|fa}} 206831 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=‏جمهوری اسلامی ایران‎ |miono=Islamskô Repùblika Iranu|fana=Flag of Iran.svg|miono-genitiw=Iranu|herb=Emblem of Iran.svg|mòtto=استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی<br /> Esteghlâl, âzâdi, dżomhuri-je eslâmi<br>(Samòstójnota, Wòlnosc, Islamskô Repùblika)|na karce=Iran in its region.svg|jãzëk=[[Persczi jãzëk|Persczi]]|stolëca=Teheran|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=1 628 771|procent-wòdë=0,7|rok=2015|lëdztwò=81 423 000|dëtk=Rial|kòd dëtka=IRR|czasowô cona= +3:30|swiãto=1 łżëkwiata|himn=Sorud-e Melli-e Dżomhuri-je Eslāmi-je Irān <center>[[Òbrôzk:Sorud-e Mellí-e Yomhurí-e Eslamí-e Irán (instrumental).oga]]</center>|kòd=IR|Internet=.ir|telefón=+98|Prezydeńt=Masud Pezeszkian|Mònarcha=Modżtaba Chamenei|aùtowi kòd=IR|kònstitucjô=Kònstitucjô Iranu z 3 gòdnika 1979}} '''Iran''' ({{jãz.|fa}} ایران) je państwã w [[Azëjô|Azëji]]. Stolecznym gardã je [[Teheran]]. Państwòwą religią je [[islam]]. == Historiô == Perskô to jednô z nôstarszich cywilizacji na swiece. Stôrożëtnô Perskô bëłô rządzonô bez m.jin. dinastiã Achemenidów, z jaczi pòchòdzëlë Cërus II Wiôldżi ë Dark I Wiôldżi, chtërni stwòrzëlë stolëmné persczé państwò. Pò ti państwã włôdôlë Partë ë Sasónidë<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20250827224504/https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Iran-Historia;4270155.html Iran. Historia] Encyklopedia PWN</ref>. Religią Stôrożëtny Persczi bëł zaratùsztriónizm. W VII stalata zemie òstałë zdobëte przez [[Arabòwie|Arabów]], chtërni zapròwadzëlë w krôju [[islam]]<ref>[https://www.britannica.com/place/Iran/History History of Iran] Encyclopedia Britannica</ref>. Pònemù Perskô przechôdzëłô wszelejaczé dinastie, midzë jinszima: Safawidów (1501–1722)<ref>[https://www.iranicaonline.org/articles/safavids/ Safavids] Encyclopedia Iranica</ref>, chtërni ùcwiérdzëlë szyicczi islam, czedë ùczënëlë gò państwòwą religią<ref>[https://www.theguardian.com/world/2016/sep/29/iran-shia-islam-matter-of-state Removal of the heart: how Islam became a matter of state in Iran] The Guardian</ref>, a téż Afszaridów (1736–1796<ref>[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803095355440 Afsharid dynasty] Oxford Reference</ref>), Zandów (1750–1794<ref>[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803133352463 Zand dynasty] Oxford Reference</ref>), Kadżarów (1794–1925), za jich rządów Iran przëjął swòją pierszą kònstitucjã ë wpròwôdzono parlamentarny system<ref>''[https://projekty.ncn.gov.pl/opisy/459713-pl.pdf Protokoły pierwszego parlamentu Iranu 1906-1908. Tłumaczenie i analiza językowo-literacka i historyczna.]'' [online], Narodowe Centrum Nauki [dost. 2025-07-17] (<abbr>pòl.</abbr>).</ref>, ë slédnô dinastiô Pahlawi (1925–1979)<ref name=":0" />. W 1935 Perskô zmieniłô miono na Iran<ref>[https://en.majalla.com/node/288096/documents-memoirs/day-history-persia-renamed-%E2%80%98iran%E2%80%99 This day in history: Persia renamed ‘Iran’] Al Majalla</ref>. W 1979 z przëczënë islamsczi rewòlucje dinastiô Pahlawi òstała òbôlonô ë 1 łżëkwiata Iran stôł sã islamską repùbliką<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/politics-and-government/iran-becomes-islamic-republic Iran Becomes an Islamic Republic] EBSCO</ref>. 3 gòdnika 1979 z przëczënë referendum przëjãto nową kònstitucjã<ref>''Historia Powszechna – Świat po upadku ZSRR. Czasy współczesne. Indeksy'', Biblioteka Gazety Wyborczej, 2008, s. 64, ISBN&#x20;978-84-9819-827-0 (<abbr>pòl.</abbr>).</ref>. == Geògrafiô == === Pòłożenié === Leżi na Blësczim Pòrénkù ù brzégu Òmańsczi Roztoczi, Persczi Roztoczi ë [[Kaspijsczé Mòrzé|Kaspijsczégò Mòrza]]. === Wiéchrzëzna === * całownô: 1,648,195 km² * wiéchrzëzna lądu: 1,531,595 km² * wiéchrzëzna wòdów: 116,600 km² * môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 19. === Lądowé grańce === * òglowô długòsc wszëtczich grańców: 5,894 km * państwa, z jaczima mô grańce: [[Afganistón|Afghanistón]] 921 km; [[Armeniô]] 44 km; [[Azerbejdżan]] 689 km; [[Irak]] 1,599 km; [[Pakistan]] 959 km; [[Tëreckô]] 534 km; [[Turkmenistan]] 1,148 km === Brzegòwô liniô === 12,440 km, grańca z Kaspijsczim Mòrzã (740 km) === Klimat === Klimat sëchi lub półsëchi, subtropikalny zdłuż ùbrzégù Kaspijsczégò Mòrza === Ùsztôłcenié terenu === Teren je nierówny, brzeg je wësoczi, centralny basén z piôszczëznami ë górama; môłé, nieprzeriwne równinë zdłuż òbù brzégów. === Wësokòsc terenu === * strzédnô wësokòsc: 1,305 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: -28 m. n.r.m. (Kaspijsczé Mòrze) * nôwëższi czëp: 5,625 m. n.r.m. (Demawend) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 29% (w tim 9.7% òrnëch gruńtów) * lasë 6.6% (wôrtoscë szacowóné na 2023) == Sprôwné pòdzelenié == Iran dzeli sã na 31 prowincjów (''ostán''), jaczimi rządzą gùbernatorzë (استاندار, ''ostándár''). Prowincje dzelą sã na pòdprowincje (''šahrestán''), te zôs na gminë miesczé (''bachš'') i wiesczé (''dehestán''). [[Òbrôzk:IranNumbered.png|330px|center|Iransczé prowincje.]] {| style="background:transparent;" |- valign="top" | {| style="background:transparent; font-size:90%;" | 1. || Teheran (تهران Tehrān) |- | 2. || Kom (قم Qom) |- | 3. || Markazi (مرکزی Markazī) |- | 4. || Kazwin (قزوین Qazvīn) |- | 5. || Gilan (گیلان Gīlān) |- | 6. || Ardabil (اردبیل Ardabīl) |- | 7. || Zandżan (زنجان Zanjān) |- | 8. || Pòrénkòwi Azerbejdżan (آذربایجان شرقی Āzarbāījān-e Sharqī) |- | 9. || Zôpadny Azerbejdżan (آذربایجان غربی Āzarbāījān-e Gharbī) |- | 10. || Kùrdistan (کردستان Kordestān) |} | {| style="background:transparent; font-size:90%;" | 11. || Hamadan (همدان Hamadān) |- | 12. || Kermanszach (کرمانشاه Kermānshāh) |- | 13. || Ilam (ایلام Īlām) |- | 14. || Lorestan (لرستان Lorestān) |- | 15. || Chùzestan (خوزستان Khūzestān) |- | 16. || Czahar Mahal wa Bachtijari (چهارمحال و بختیاری Chahārmahāl va Bakhtiyārī) |- | 17. || Kohgiluje wa Bujerahmad (کهگیلویه و بویراحمد Kohgīluyeh va Bōyer-Ahmad) |- | 18. || Buszehr (بوشهر Būshehr) |- | 19. || Fars (فارس Fārs) |- | 20. || Hòrmozgan (هرمزگان Hormozgān) |} | {| style="background:transparent; font-size:90%;" | 21. || Sistan i Beludżistan (سیستان و بلوچستان Sīstān va Balūchestān) |- | 22. || Kerman (کرمان Kermān) |- | 23. || Jazd (یزد Yazd) |- | 24. || Isfahan (اصفهان Esfahān) |- | 25. || Semnan (سمنان Semnān) |- | 26. || Mazandaran (مازندران Māzandarān) |- | 27. || Gòlestan (گلستان Golestān) |- | 28. || Nordowi Chòrasan (خراسان شمالی Khorāsān Shamālī) |- | 29. || Chòrasan Razawi (خراسان رضوی Khorāsān Razavī) |- | 30. || Pôłniowi Chòrasan (خراسان جنوبی Khorāsān Janūbī) |- | 31. || Albòrz (استان البرز Alborz) |} | |} == Demografiô == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 92,417,681 (2025)<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/iran-population/ Iran Population <small>(LIVE)</small>] Worldometer</ref> === Etniczné karna === Persowie, Azerowie, Kurdowie, Lurowie, Balochowie, Arabòwie, Turkmeni ë Tërkuci === Jãzëczi === Òglowò ùżiwónym jãzëkã je persczi, le brëkòwane sã też azersczi jinsze tërkuccze dialektë, kurdijsczi, gilaki, mazandarani, luri, balochi, arabsczi === Religijné karna === [[Islam|Mùzułmanie]] (państwòwô religiô) 98.5%, [[Chrzescëjaństwò|chrzescëjani]] 0.7%, bahaici 0.3%, agnosticë 0.3%, jinszi (w tim zaratusztrianie, żëdzë, hinduiści) 0.2% (2020) === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 77.3% == Pòliticzny system == Iran to [[teokracëjô]] ë islamskô repùblika z systemã prezydencczim. Przédnikã kraju je Nôweższi Wódca, wëbierany je przez Gromadã Ekspertów. Przédnikã rządu je prezydent, wëbierany na 4 lata. Parlament Islamskô Konsultatywnô Gromada je jednojizbowi ë mô 290 członków<ref>[https://www.asianparliament.org/parliament/information/majles-shoraye-eslami--islamic-parliament-of-iran-/3/1/view/ Majles Shoraye Eslami (Islamic Parliament of Iran)] Asian Parliamentary Assembly</ref>, wëbierany je na sztërëlatną kadencjã<ref>[https://commonslibrary.parliament.uk/irans-2024-elections/ Iran’s 2024 elections] House of Commons Library</ref>. * Nôweższi Wódca: Modżtaba Chamenei * Prezydent: Masud Pezeszkian == Galeriô == <gallery> Òbrôzk:Gate of All Nations, Persepolis.jpg Òbrôzk:Hafez 880714 095.jpg Òbrôzk:981012-Damavand-South-IMG 9861-2.jpg Òbrôzk:Kish beach 02.jpg Òbrôzk:Naghshe Jahan Square Isfahan modified.jpg Òbrôzk:Ferdowsi tomb4.jpg Òbrôzk:Aerial View of Tehran 26.11.2008 04-35-03.JPG Òbrôzk:Rasht Municipality Mansion in an Autumn night.jpg Òbrôzk:Towers in Tehran City at night.jpg Òbrôzk:RezaShrine.jpg Òbrôzk:Mozaffariyeh, Grand Bazzar of Tabriz, IRAN.jpg Òbrôzk:The misty mountains.jpg </gallery> == Òbaczë téż == * [[Nôweższi Wódca Iranu]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azëjô}} [[Kategòrëjô:Iran| ]] 07njlltecf9325evqrmexmt5hdo07pr 206832 206831 2026-07-10T16:28:06Z Iketsi 3254 P→p 206832 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=‏جمهوری اسلامی ایران‎ |miono=Islamskô Repùblika Iranu|fana=Flag of Iran.svg|miono-genitiw=Iranu|herb=Emblem of Iran.svg|mòtto=استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی<br /> Esteghlâl, âzâdi, dżomhuri-je eslâmi<br>(Samòstójnota, Wòlnosc, Islamskô Repùblika)|na karce=Iran in its region.svg|jãzëk=[[persczi jãzëk|Persczi]]|stolëca=Teheran|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=1 628 771|procent-wòdë=0,7|rok=2015|lëdztwò=81 423 000|dëtk=Rial|kòd dëtka=IRR|czasowô cona= +3:30|swiãto=1 łżëkwiata|himn=Sorud-e Melli-e Dżomhuri-je Eslāmi-je Irān <center>[[Òbrôzk:Sorud-e Mellí-e Yomhurí-e Eslamí-e Irán (instrumental).oga]]</center>|kòd=IR|Internet=.ir|telefón=+98|Prezydeńt=Masud Pezeszkian|Mònarcha=Modżtaba Chamenei|aùtowi kòd=IR|kònstitucjô=Kònstitucjô Iranu z 3 gòdnika 1979}} '''Iran''' ({{jãz.|fa}} ایران) je państwã w [[Azëjô|Azëji]]. Stolecznym gardã je [[Teheran]]. Państwòwą religią je [[islam]]. == Historiô == Perskô to jednô z nôstarszich cywilizacji na swiece. Stôrożëtnô Perskô bëłô rządzonô bez m.jin. dinastiã Achemenidów, z jaczi pòchòdzëlë Cërus II Wiôldżi ë Dark I Wiôldżi, chtërni stwòrzëlë stolëmné persczé państwò. Pò ti państwã włôdôlë Partë ë Sasónidë<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20250827224504/https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Iran-Historia;4270155.html Iran. Historia] Encyklopedia PWN</ref>. Religią Stôrożëtny Persczi bëł zaratùsztriónizm. W VII stalata zemie òstałë zdobëte przez [[Arabòwie|Arabów]], chtërni zapròwadzëlë w krôju [[islam]]<ref>[https://www.britannica.com/place/Iran/History History of Iran] Encyclopedia Britannica</ref>. Pònemù Perskô przechôdzëłô wszelejaczé dinastie, midzë jinszima: Safawidów (1501–1722)<ref>[https://www.iranicaonline.org/articles/safavids/ Safavids] Encyclopedia Iranica</ref>, chtërni ùcwiérdzëlë szyicczi islam, czedë ùczënëlë gò państwòwą religią<ref>[https://www.theguardian.com/world/2016/sep/29/iran-shia-islam-matter-of-state Removal of the heart: how Islam became a matter of state in Iran] The Guardian</ref>, a téż Afszaridów (1736–1796<ref>[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803095355440 Afsharid dynasty] Oxford Reference</ref>), Zandów (1750–1794<ref>[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803133352463 Zand dynasty] Oxford Reference</ref>), Kadżarów (1794–1925), za jich rządów Iran przëjął swòją pierszą kònstitucjã ë wpròwôdzono parlamentarny system<ref>''[https://projekty.ncn.gov.pl/opisy/459713-pl.pdf Protokoły pierwszego parlamentu Iranu 1906-1908. Tłumaczenie i analiza językowo-literacka i historyczna.]'' [online], Narodowe Centrum Nauki [dost. 2025-07-17] (<abbr>pòl.</abbr>).</ref>, ë slédnô dinastiô Pahlawi (1925–1979)<ref name=":0" />. W 1935 Perskô zmieniłô miono na Iran<ref>[https://en.majalla.com/node/288096/documents-memoirs/day-history-persia-renamed-%E2%80%98iran%E2%80%99 This day in history: Persia renamed ‘Iran’] Al Majalla</ref>. W 1979 z przëczënë islamsczi rewòlucje dinastiô Pahlawi òstała òbôlonô ë 1 łżëkwiata Iran stôł sã islamską repùbliką<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/politics-and-government/iran-becomes-islamic-republic Iran Becomes an Islamic Republic] EBSCO</ref>. 3 gòdnika 1979 z przëczënë referendum przëjãto nową kònstitucjã<ref>''Historia Powszechna – Świat po upadku ZSRR. Czasy współczesne. Indeksy'', Biblioteka Gazety Wyborczej, 2008, s. 64, ISBN&#x20;978-84-9819-827-0 (<abbr>pòl.</abbr>).</ref>. == Geògrafiô == === Pòłożenié === Leżi na Blësczim Pòrénkù ù brzégu Òmańsczi Roztoczi, Persczi Roztoczi ë [[Kaspijsczé Mòrzé|Kaspijsczégò Mòrza]]. === Wiéchrzëzna === * całownô: 1,648,195 km² * wiéchrzëzna lądu: 1,531,595 km² * wiéchrzëzna wòdów: 116,600 km² * môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 19. === Lądowé grańce === * òglowô długòsc wszëtczich grańców: 5,894 km * państwa, z jaczima mô grańce: [[Afganistón|Afghanistón]] 921 km; [[Armeniô]] 44 km; [[Azerbejdżan]] 689 km; [[Irak]] 1,599 km; [[Pakistan]] 959 km; [[Tëreckô]] 534 km; [[Turkmenistan]] 1,148 km === Brzegòwô liniô === 12,440 km, grańca z Kaspijsczim Mòrzã (740 km) === Klimat === Klimat sëchi lub półsëchi, subtropikalny zdłuż ùbrzégù Kaspijsczégò Mòrza === Ùsztôłcenié terenu === Teren je nierówny, brzeg je wësoczi, centralny basén z piôszczëznami ë górama; môłé, nieprzeriwne równinë zdłuż òbù brzégów. === Wësokòsc terenu === * strzédnô wësokòsc: 1,305 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: -28 m. n.r.m. (Kaspijsczé Mòrze) * nôwëższi czëp: 5,625 m. n.r.m. (Demawend) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 29% (w tim 9.7% òrnëch gruńtów) * lasë 6.6% (wôrtoscë szacowóné na 2023) == Sprôwné pòdzelenié == Iran dzeli sã na 31 prowincjów (''ostán''), jaczimi rządzą gùbernatorzë (استاندار, ''ostándár''). Prowincje dzelą sã na pòdprowincje (''šahrestán''), te zôs na gminë miesczé (''bachš'') i wiesczé (''dehestán''). [[Òbrôzk:IranNumbered.png|330px|center|Iransczé prowincje.]] {| style="background:transparent;" |- valign="top" | {| style="background:transparent; font-size:90%;" | 1. || Teheran (تهران Tehrān) |- | 2. || Kom (قم Qom) |- | 3. || Markazi (مرکزی Markazī) |- | 4. || Kazwin (قزوین Qazvīn) |- | 5. || Gilan (گیلان Gīlān) |- | 6. || Ardabil (اردبیل Ardabīl) |- | 7. || Zandżan (زنجان Zanjān) |- | 8. || Pòrénkòwi Azerbejdżan (آذربایجان شرقی Āzarbāījān-e Sharqī) |- | 9. || Zôpadny Azerbejdżan (آذربایجان غربی Āzarbāījān-e Gharbī) |- | 10. || Kùrdistan (کردستان Kordestān) |} | {| style="background:transparent; font-size:90%;" | 11. || Hamadan (همدان Hamadān) |- | 12. || Kermanszach (کرمانشاه Kermānshāh) |- | 13. || Ilam (ایلام Īlām) |- | 14. || Lorestan (لرستان Lorestān) |- | 15. || Chùzestan (خوزستان Khūzestān) |- | 16. || Czahar Mahal wa Bachtijari (چهارمحال و بختیاری Chahārmahāl va Bakhtiyārī) |- | 17. || Kohgiluje wa Bujerahmad (کهگیلویه و بویراحمد Kohgīluyeh va Bōyer-Ahmad) |- | 18. || Buszehr (بوشهر Būshehr) |- | 19. || Fars (فارس Fārs) |- | 20. || Hòrmozgan (هرمزگان Hormozgān) |} | {| style="background:transparent; font-size:90%;" | 21. || Sistan i Beludżistan (سیستان و بلوچستان Sīstān va Balūchestān) |- | 22. || Kerman (کرمان Kermān) |- | 23. || Jazd (یزد Yazd) |- | 24. || Isfahan (اصفهان Esfahān) |- | 25. || Semnan (سمنان Semnān) |- | 26. || Mazandaran (مازندران Māzandarān) |- | 27. || Gòlestan (گلستان Golestān) |- | 28. || Nordowi Chòrasan (خراسان شمالی Khorāsān Shamālī) |- | 29. || Chòrasan Razawi (خراسان رضوی Khorāsān Razavī) |- | 30. || Pôłniowi Chòrasan (خراسان جنوبی Khorāsān Janūbī) |- | 31. || Albòrz (استان البرز Alborz) |} | |} == Demografiô == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 92,417,681 (2025)<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/iran-population/ Iran Population <small>(LIVE)</small>] Worldometer</ref> === Etniczné karna === Persowie, Azerowie, Kurdowie, Lurowie, Balochowie, Arabòwie, Turkmeni ë Tërkuci === Jãzëczi === Òglowò ùżiwónym jãzëkã je persczi, le brëkòwane sã też azersczi jinsze tërkuccze dialektë, kurdijsczi, gilaki, mazandarani, luri, balochi, arabsczi === Religijné karna === [[Islam|Mùzułmanie]] (państwòwô religiô) 98.5%, [[Chrzescëjaństwò|chrzescëjani]] 0.7%, bahaici 0.3%, agnosticë 0.3%, jinszi (w tim zaratusztrianie, żëdzë, hinduiści) 0.2% (2020) === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 77.3% == Pòliticzny system == Iran to [[teokracëjô]] ë islamskô repùblika z systemã prezydencczim. Przédnikã kraju je Nôweższi Wódca, wëbierany je przez Gromadã Ekspertów. Przédnikã rządu je prezydent, wëbierany na 4 lata. Parlament Islamskô Konsultatywnô Gromada je jednojizbowi ë mô 290 członków<ref>[https://www.asianparliament.org/parliament/information/majles-shoraye-eslami--islamic-parliament-of-iran-/3/1/view/ Majles Shoraye Eslami (Islamic Parliament of Iran)] Asian Parliamentary Assembly</ref>, wëbierany je na sztërëlatną kadencjã<ref>[https://commonslibrary.parliament.uk/irans-2024-elections/ Iran’s 2024 elections] House of Commons Library</ref>. * Nôweższi Wódca: Modżtaba Chamenei * Prezydent: Masud Pezeszkian == Galeriô == <gallery> Òbrôzk:Gate of All Nations, Persepolis.jpg Òbrôzk:Hafez 880714 095.jpg Òbrôzk:981012-Damavand-South-IMG 9861-2.jpg Òbrôzk:Kish beach 02.jpg Òbrôzk:Naghshe Jahan Square Isfahan modified.jpg Òbrôzk:Ferdowsi tomb4.jpg Òbrôzk:Aerial View of Tehran 26.11.2008 04-35-03.JPG Òbrôzk:Rasht Municipality Mansion in an Autumn night.jpg Òbrôzk:Towers in Tehran City at night.jpg Òbrôzk:RezaShrine.jpg Òbrôzk:Mozaffariyeh, Grand Bazzar of Tabriz, IRAN.jpg Òbrôzk:The misty mountains.jpg </gallery> == Òbaczë téż == * [[Nôweższi Wódca Iranu]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azëjô}} [[Kategòrëjô:Iran| ]] q4bsktyk1oqn5tuj81qb1j3bixt3d5e 206833 206832 2026-07-10T16:28:19Z Iketsi 3254 Pp 206833 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=‏جمهوری اسلامی ایران‎ |miono=Islamskô Repùblika Iranu|fana=Flag of Iran.svg|miono-genitiw=Iranu|herb=Emblem of Iran.svg|mòtto=استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی<br /> Esteghlâl, âzâdi, dżomhuri-je eslâmi<br>(Samòstójnota, Wòlnosc, Islamskô Repùblika)|na karce=Iran in its region.svg|jãzëk=[[Persczi jãzëk|persczi]]|stolëca=Teheran|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=1 628 771|procent-wòdë=0,7|rok=2015|lëdztwò=81 423 000|dëtk=Rial|kòd dëtka=IRR|czasowô cona= +3:30|swiãto=1 łżëkwiata|himn=Sorud-e Melli-e Dżomhuri-je Eslāmi-je Irān <center>[[Òbrôzk:Sorud-e Mellí-e Yomhurí-e Eslamí-e Irán (instrumental).oga]]</center>|kòd=IR|Internet=.ir|telefón=+98|Prezydeńt=Masud Pezeszkian|Mònarcha=Modżtaba Chamenei|aùtowi kòd=IR|kònstitucjô=Kònstitucjô Iranu z 3 gòdnika 1979}} '''Iran''' ({{jãz.|fa}} ایران) je państwã w [[Azëjô|Azëji]]. Stolecznym gardã je [[Teheran]]. Państwòwą religią je [[islam]]. == Historiô == Perskô to jednô z nôstarszich cywilizacji na swiece. Stôrożëtnô Perskô bëłô rządzonô bez m.jin. dinastiã Achemenidów, z jaczi pòchòdzëlë Cërus II Wiôldżi ë Dark I Wiôldżi, chtërni stwòrzëlë stolëmné persczé państwò. Pò ti państwã włôdôlë Partë ë Sasónidë<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20250827224504/https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Iran-Historia;4270155.html Iran. Historia] Encyklopedia PWN</ref>. Religią Stôrożëtny Persczi bëł zaratùsztriónizm. W VII stalata zemie òstałë zdobëte przez [[Arabòwie|Arabów]], chtërni zapròwadzëlë w krôju [[islam]]<ref>[https://www.britannica.com/place/Iran/History History of Iran] Encyclopedia Britannica</ref>. Pònemù Perskô przechôdzëłô wszelejaczé dinastie, midzë jinszima: Safawidów (1501–1722)<ref>[https://www.iranicaonline.org/articles/safavids/ Safavids] Encyclopedia Iranica</ref>, chtërni ùcwiérdzëlë szyicczi islam, czedë ùczënëlë gò państwòwą religią<ref>[https://www.theguardian.com/world/2016/sep/29/iran-shia-islam-matter-of-state Removal of the heart: how Islam became a matter of state in Iran] The Guardian</ref>, a téż Afszaridów (1736–1796<ref>[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803095355440 Afsharid dynasty] Oxford Reference</ref>), Zandów (1750–1794<ref>[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803133352463 Zand dynasty] Oxford Reference</ref>), Kadżarów (1794–1925), za jich rządów Iran przëjął swòją pierszą kònstitucjã ë wpròwôdzono parlamentarny system<ref>''[https://projekty.ncn.gov.pl/opisy/459713-pl.pdf Protokoły pierwszego parlamentu Iranu 1906-1908. Tłumaczenie i analiza językowo-literacka i historyczna.]'' [online], Narodowe Centrum Nauki [dost. 2025-07-17] (<abbr>pòl.</abbr>).</ref>, ë slédnô dinastiô Pahlawi (1925–1979)<ref name=":0" />. W 1935 Perskô zmieniłô miono na Iran<ref>[https://en.majalla.com/node/288096/documents-memoirs/day-history-persia-renamed-%E2%80%98iran%E2%80%99 This day in history: Persia renamed ‘Iran’] Al Majalla</ref>. W 1979 z przëczënë islamsczi rewòlucje dinastiô Pahlawi òstała òbôlonô ë 1 łżëkwiata Iran stôł sã islamską repùbliką<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/politics-and-government/iran-becomes-islamic-republic Iran Becomes an Islamic Republic] EBSCO</ref>. 3 gòdnika 1979 z przëczënë referendum przëjãto nową kònstitucjã<ref>''Historia Powszechna – Świat po upadku ZSRR. Czasy współczesne. Indeksy'', Biblioteka Gazety Wyborczej, 2008, s. 64, ISBN&#x20;978-84-9819-827-0 (<abbr>pòl.</abbr>).</ref>. == Geògrafiô == === Pòłożenié === Leżi na Blësczim Pòrénkù ù brzégu Òmańsczi Roztoczi, Persczi Roztoczi ë [[Kaspijsczé Mòrzé|Kaspijsczégò Mòrza]]. === Wiéchrzëzna === * całownô: 1,648,195 km² * wiéchrzëzna lądu: 1,531,595 km² * wiéchrzëzna wòdów: 116,600 km² * môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 19. === Lądowé grańce === * òglowô długòsc wszëtczich grańców: 5,894 km * państwa, z jaczima mô grańce: [[Afganistón|Afghanistón]] 921 km; [[Armeniô]] 44 km; [[Azerbejdżan]] 689 km; [[Irak]] 1,599 km; [[Pakistan]] 959 km; [[Tëreckô]] 534 km; [[Turkmenistan]] 1,148 km === Brzegòwô liniô === 12,440 km, grańca z Kaspijsczim Mòrzã (740 km) === Klimat === Klimat sëchi lub półsëchi, subtropikalny zdłuż ùbrzégù Kaspijsczégò Mòrza === Ùsztôłcenié terenu === Teren je nierówny, brzeg je wësoczi, centralny basén z piôszczëznami ë górama; môłé, nieprzeriwne równinë zdłuż òbù brzégów. === Wësokòsc terenu === * strzédnô wësokòsc: 1,305 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: -28 m. n.r.m. (Kaspijsczé Mòrze) * nôwëższi czëp: 5,625 m. n.r.m. (Demawend) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 29% (w tim 9.7% òrnëch gruńtów) * lasë 6.6% (wôrtoscë szacowóné na 2023) == Sprôwné pòdzelenié == Iran dzeli sã na 31 prowincjów (''ostán''), jaczimi rządzą gùbernatorzë (استاندار, ''ostándár''). Prowincje dzelą sã na pòdprowincje (''šahrestán''), te zôs na gminë miesczé (''bachš'') i wiesczé (''dehestán''). [[Òbrôzk:IranNumbered.png|330px|center|Iransczé prowincje.]] {| style="background:transparent;" |- valign="top" | {| style="background:transparent; font-size:90%;" | 1. || Teheran (تهران Tehrān) |- | 2. || Kom (قم Qom) |- | 3. || Markazi (مرکزی Markazī) |- | 4. || Kazwin (قزوین Qazvīn) |- | 5. || Gilan (گیلان Gīlān) |- | 6. || Ardabil (اردبیل Ardabīl) |- | 7. || Zandżan (زنجان Zanjān) |- | 8. || Pòrénkòwi Azerbejdżan (آذربایجان شرقی Āzarbāījān-e Sharqī) |- | 9. || Zôpadny Azerbejdżan (آذربایجان غربی Āzarbāījān-e Gharbī) |- | 10. || Kùrdistan (کردستان Kordestān) |} | {| style="background:transparent; font-size:90%;" | 11. || Hamadan (همدان Hamadān) |- | 12. || Kermanszach (کرمانشاه Kermānshāh) |- | 13. || Ilam (ایلام Īlām) |- | 14. || Lorestan (لرستان Lorestān) |- | 15. || Chùzestan (خوزستان Khūzestān) |- | 16. || Czahar Mahal wa Bachtijari (چهارمحال و بختیاری Chahārmahāl va Bakhtiyārī) |- | 17. || Kohgiluje wa Bujerahmad (کهگیلویه و بویراحمد Kohgīluyeh va Bōyer-Ahmad) |- | 18. || Buszehr (بوشهر Būshehr) |- | 19. || Fars (فارس Fārs) |- | 20. || Hòrmozgan (هرمزگان Hormozgān) |} | {| style="background:transparent; font-size:90%;" | 21. || Sistan i Beludżistan (سیستان و بلوچستان Sīstān va Balūchestān) |- | 22. || Kerman (کرمان Kermān) |- | 23. || Jazd (یزد Yazd) |- | 24. || Isfahan (اصفهان Esfahān) |- | 25. || Semnan (سمنان Semnān) |- | 26. || Mazandaran (مازندران Māzandarān) |- | 27. || Gòlestan (گلستان Golestān) |- | 28. || Nordowi Chòrasan (خراسان شمالی Khorāsān Shamālī) |- | 29. || Chòrasan Razawi (خراسان رضوی Khorāsān Razavī) |- | 30. || Pôłniowi Chòrasan (خراسان جنوبی Khorāsān Janūbī) |- | 31. || Albòrz (استان البرز Alborz) |} | |} == Demografiô == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 92,417,681 (2025)<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/iran-population/ Iran Population <small>(LIVE)</small>] Worldometer</ref> === Etniczné karna === Persowie, Azerowie, Kurdowie, Lurowie, Balochowie, Arabòwie, Turkmeni ë Tërkuci === Jãzëczi === Òglowò ùżiwónym jãzëkã je persczi, le brëkòwane sã też azersczi jinsze tërkuccze dialektë, kurdijsczi, gilaki, mazandarani, luri, balochi, arabsczi === Religijné karna === [[Islam|Mùzułmanie]] (państwòwô religiô) 98.5%, [[Chrzescëjaństwò|chrzescëjani]] 0.7%, bahaici 0.3%, agnosticë 0.3%, jinszi (w tim zaratusztrianie, żëdzë, hinduiści) 0.2% (2020) === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 77.3% == Pòliticzny system == Iran to [[teokracëjô]] ë islamskô repùblika z systemã prezydencczim. Przédnikã kraju je Nôweższi Wódca, wëbierany je przez Gromadã Ekspertów. Przédnikã rządu je prezydent, wëbierany na 4 lata. Parlament Islamskô Konsultatywnô Gromada je jednojizbowi ë mô 290 członków<ref>[https://www.asianparliament.org/parliament/information/majles-shoraye-eslami--islamic-parliament-of-iran-/3/1/view/ Majles Shoraye Eslami (Islamic Parliament of Iran)] Asian Parliamentary Assembly</ref>, wëbierany je na sztërëlatną kadencjã<ref>[https://commonslibrary.parliament.uk/irans-2024-elections/ Iran’s 2024 elections] House of Commons Library</ref>. * Nôweższi Wódca: Modżtaba Chamenei * Prezydent: Masud Pezeszkian == Galeriô == <gallery> Òbrôzk:Gate of All Nations, Persepolis.jpg Òbrôzk:Hafez 880714 095.jpg Òbrôzk:981012-Damavand-South-IMG 9861-2.jpg Òbrôzk:Kish beach 02.jpg Òbrôzk:Naghshe Jahan Square Isfahan modified.jpg Òbrôzk:Ferdowsi tomb4.jpg Òbrôzk:Aerial View of Tehran 26.11.2008 04-35-03.JPG Òbrôzk:Rasht Municipality Mansion in an Autumn night.jpg Òbrôzk:Towers in Tehran City at night.jpg Òbrôzk:RezaShrine.jpg Òbrôzk:Mozaffariyeh, Grand Bazzar of Tabriz, IRAN.jpg Òbrôzk:The misty mountains.jpg </gallery> == Òbaczë téż == * [[Nôweższi Wódca Iranu]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azëjô}} [[Kategòrëjô:Iran| ]] jxpmzhwyfaejfq0u748q0xvv2mhaz04 0 4638 206528 206179 2026-07-10T12:06:21Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Jindonezjô]] do [[Indonezjô]]: pisënk 206179 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Republik Indonesia|miono=Repùblika Indonezje|fòrma państwa=repùblika|himn=Indonesia Raya<br>Wiôlgô Indonezjô <center>[[Òbrôzk:Indonesia Raya instrumental.ogg]]</center>|lëdztwò=283 487 931|rok=2024|dëtk=indonezyjskô rupiô|kòd dëtka=IDR|kòd=ID|telefón=+62|Internet=.id|wiéchrzëzna=1 904 569|swiãto=17 zélnika|procent-wòdë=|stolëca=Dżakarta|jãzëk=indonezyjsczi|na karce=LocationIndonesia.svg|mòtto=Bhinneka Tunggal Ika<br>(Jednota w różnoscë)|herb=National emblem of Indonesia Garuda Pancasila.svg|fana=Flag of Indonesia.svg|miono-genitiw=Indonezje|czasowô cona=7 do +9|Prezydeńt=Prabowo Subianto|aùtowi kòd=RI}} '''Indonezjô''' je państwã na òstrowach w pôłniowo-pòrénczny [[Azëjô|Azje]] a téż [[Òceaniô|Òceanie]]. Stolëcznym gardã je Dżakarta (dôwni Batavia<ref>Centre&nbsp;U.W.H., ''[https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6010/ The Old Town of Jakarta (Formerly old Batavia) and 4 Outlying Islands (Onrust, Kelor, Cipir dan Bidadari)]'' [online], UNESCO World Heritage Centre [dost. 2026-07-03] ({{jãz.|en}}).</ref>). Grańczi z [[Malezjô|Malezją]], [[Papùa-Nowô Gwinejô|Papùą-Nową Gwineją]] ë [[Pòrënkòwi Timor|Pòréncznym Timòrã]]. == Historiô == Przez stalata nen krôj béł wôżnym placã hańdlowëch szlachów, spòtikałë sã tam kùlturë: indijskô, arabskô, chińskô ë eùropejskô. Sami Eùropejczicë doprzëszlë na òstrowë w XVI stalatim<ref name=":0">[https://wydarzenia.interia.pl/tematy-indonezja,gsbi,6674 Indonezja - wiadomości, zdjęcia ] [online], wydarzenia.interia.pl [dostęp 2026-07-03].</ref>. Indonezjô zwëska samòstójnotã [[17 zélnika]] 1945 òd [[Néderlandzkô|Holandie]]<ref>[https://www.census.gov/newsroom/stories/indonesia-independence-day.html 78th Indonesian Independence Day (1945): August 17, 2023] United States Census Bureau [2025-08-29]</ref><ref>[https://www.naa.gov.au/help-your-research/fact-sheets/indonesian-independence Indonesian independence] National Archives of Australia [2025-08-29]</ref>, a pò biotkach z Holendrama òstała szerzi ùznónô w 1949<ref name=":0" />. Òd lat 60. do lat 90. XX st. bëła tu diktatura prezydenta Suharto<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cn40p2vwyn7o Indonesia names former dictator Suharto a 'national hero'] [online], www.bbc.com, 10 lëstopadnika 2025 [dost. 2026-07-03] ({{jãz.|en}}).</ref>, le òd zôczątkù XXI st. krôj rozwijô sã jakno demòkraticznô repùblika<ref name=":0" />. == Demografiô == Lëdztwò w 2024 wënosëło 283 487 931 mieszkańców<ref>[https://data.worldbank.org/country/indonesia Indonesia] World Bank Group data [2025-08-29]</ref>. Nôwikszą religią w Indonezje je [[islam]]. {| class="wikitable" |+Religijnô identifikacjô w 2010<ref>''[https://www.indonesia-investments.com/culture/religion/item69 Religion in Indonesia - Religious Pluralism in Society | Indonesia Investments]'' [online], www.indonesia-investments.com [dost. 2026-07-03].</ref> !Religiô !Procent lëdztwa !Lëczba wëznôwców (w milionach) |- |[[Islam]] |87.2% |207.2 |- |[[Protestantizm]] |6.9% |16.5 |- |[[Katolëcczi Kòscół|Katolëcyzm]] |2.9% |6.9 |- |[[Hindujizm]] |1.7% |4.0 |- |[[Bùddiizm|Bùddizm]] |0.7% |4.0 |- |[[Kònfucjonizm]] |0.05% |0.1 |} == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Museum Nasional Indonesia.jpg|Nôrodné Mùzeùm Indonezje w centrum Dżakartë Òbrôzk:Jakarta Skyline Part 2.jpg|[[Wisma 46]], nôwëższi biórówc w Indonezje. Òbrôzk:Central Jakarta.JPG|Jalan Thamrin, główné szasé centralny Dżakartë Òbrôzk:Gambir Station Platform.jpg|Bana na stacji [[Gambir]] w centrum Dżakartë Òbrôzk:BungKarno-indonoob.JPG|Sztadión [[Bung Karno]], mòże gòscëc 100 000 lëdzy Òbrôzk:Jalan malioboro - Jogjakarta.JPG|Malioboro, nôpòpùlarniészô sztrasa w Jogjakarce Òbrôzk:Transjogja.jpg|Aùtobùs Trans Jogja w Jogjakarcie Òbrôzk:SOTO FOOD.jpg|Indonezyjskô kùchniô Òbrôzk:Indonesian Army infantryman participating in the GPOI.jpg|Żôłnérz indonezyjsczi armie Òbrôzk:ID diesel loco CC 201-05 060327 4217 kta.jpg|GE U20C w Indonezje, #CC201-05 Òbrôzk:Diesel locomotive CC 203 22 at Gambir Station.jpg|GE U20C "Full-Width Cabin" w Indonezje, #CC203-22 Òbrôzk:ID diesel loco CC 204-06 060403 2512 mri.jpg|GE U20C, lokòmòtiwa kòntrolowónô całowno przez kómpùter, #CC204-0 </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azëjô}}{{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Jindonezjô| ]] [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] omq01nnvd0t7ua0epiv3gxcv2tfd97a 0 4642 206537 201366 2026-07-10T12:08:18Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Saudëjskô Arabijô]] do [[Saudijskô Arabiô]]: pisënk 201366 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=المملكة العربيّة السّعوديّة|miono=Królestwò Saudëjsczi Arabii|fana=Flag of Saudi Arabia.svg|miono-genitiw=Saudëjsczi Arabii|herb=Emblem of Saudi Arabia.svg|mòtto=لا إله إلا الله محمد رسول الله<br>(Nié mô Bòga nad Allaha a Mahomet je jegò prorokã)|na karce=Saudi Arabia in its region.svg|jãzëk=arabsczi|stolëca=Rijad|fòrma państwa=absolutna mònarchiô|wiéchrzëzna=2 149 690|procent-wòdë=0|rok=2021|lëdztwò=34 783 757|dëtk=rial|kòd dëtka=SAR|czasowô cona=3|swiãto=23 séwnika|himn= عاش المليك<br>Asz Al Malik<br>(Niech żëje król) <center>[[Òbrôzk:Saudi Arabian national anthem, performed by the United States Navy Band.oga]]</center>|kòd=SA|Internet=.sa|telefón=+966|Mònarcha=Salman ibn Abd al-Aziz Al Su’ud|Premiéra=Muhammad ibn Salman ibn Abd al-Aziz Al Su’ud|aùtowi kòd=SA|data ùsôdzenia=23 séwnika 1932}} '''Saudëjskô Arabijô''' je państwã w [[Azëjô|Azëji]], na [[Arabsczi Półòstrów|Arabsczim Półòstrowie]]. Stolecznym gardã je [[Rijad]]. Państwòwą religią je [[Islam|Mahòmetanizm]], w Saudëjsczi Arabii nachôdô sã Mekka i Medyna, swiãte môle mùzułmónów. Tu żëł islamsczi prorok Mahomet. Greńcze z [[Jordaniô|Jordanią]], [[Irak|Irakã]], [[Kùwejt|Kùwejtã]], [[Katar|Katarã]], [[Zjednóné Arabsczie Emiratë|Zjednónymi Arabsczimi Emiratami]], [[Òman|Òmanã]] i [[Jemen|Jemenã]]<ref>[https://www.dfat.gov.au/geo/saudi-arabia/saudi-arabia-country-brief Saudi Arabia country brief] Australian Department of Foreign Affairs and Trade [2025-08-20]</ref>. * lëdztwò (2021): 34 783 757<ref>''[https://web.archive.org/web/20210319180722/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/saudi-arabia The World Factbook]''</ref> mieszkańców * wiéchrzëzna: 2,149,690 km², tereny Saudëjsczi Arabii to w wikszosci tereny pustkòwia, nié mô tam sztabilnéj [[Rzéka|rzéczi]]<ref>[https://timesofindia.indiatimes.com/world/countries-that-do-not-have-rivers-including-saudi-arabia-qatar-oman-and-more/articleshow/118584303.cms Countries that do not have rivers including Saudi Arabia] [2025-02-27] Times of India [dost. 2025-08-29]</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Saudi Arabia population density 2010.png|Gãstosc zalëdzeniô w Saudëjsczi Arabje Òbrôzk:Saudi Arabia Topography.png|Topografiô Saudëjsczi Arabje Òbrôzk:The Ka'ba, Great Mosque of Mecca, Saudi Arabia (4).jpg|Swiãtnica Al-Kaba w Mekce Òbrôzk:Falafel_1.JPG|Falafel, jedno z tradicjowëch daniów Saudëjsczi Arabje </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azëjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] j5cmp14rtg5tqjyup798up1401n0htj 0 4644 206871 201115 2026-07-10T18:56:32Z Iketsi 3254 <abbr>an.</abbr>→{{jãz.|en}}; <abbr>pòl.</abbr>→{{jãz.|pl}} 206871 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Repùblika Turkmenistanu|gwôsné miono=Türkmenistan Respublikasy|fòrma państwa=repùblika|Prezydeńt=Serdar Berdimuhamedow|data ùsôdzenia=27 pazdzérznika 1991|lëdztwò=7,736,632<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/turkmenistan-population/ Turkmenistan Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-03-28] ({{jãz.|en}}).</ref>|rok=2026|dëtk=turkmeńsczi manat|kòd dëtka=TMT|czasowô cona=+5|kòd=TM|telefón=+993|aùtowi kòd=TM|Internet=.tm|wiéchrzëzna=488 100|jãzëk=turkmeńsczi|stolëca=Aszchabad|herb=Emblem of Turkmenistan.svg|fana=Flag of Turkmenistan.svg|miono-genitiw=Turkmenistanu|mòtto=Türkmenistan Bitaraplygyň watanydyr<br>(Turkmenistan je tatczëzną neùtralnosci)|na karce=LocationTurkmenistan.svg|himn=Garaşsyz, Bitarap,Türkmenistanyň Döwlet Gimni <center>(Państwòwi Hymn Samòstójnegò, Neùtralnegò Turkmenistanu)</center> <center>[[Òbrôzk:National anthem of Turkmenistan, performed by the United States Navy Band.oga]]</center>}}'''Turkmenistan''' ([[Turkmeńsczi jãzëk|turk]]. Türkmenistan) je państwã w westrzédny [[Azëjô|Azëji]]. Stolëcznym gardã je Aszchabad, greńczë z [[Kazachstan|Kazachstanã]] (długosc grańcy 379 km), [[Ùzbekistan|Ùzbekistanã]] (1621 km), [[Afganistón|Afganistónã]] (744 km) i [[Iran|Iranã]] (992 km)<ref>Radosław Herka: [https://docs.google.com/document/d/1YhL9mYp9W7l3U5antN3yvGwZIxhNvE8kzIKWwwgusO8/preview Turkmenbasza - Batiuszka Nijazow, Model przywództwa politycznego w Turkmenistanie.] Uniwersytet Warszawski. [dost. 2014-10-28]. ({{jãz.|pl}}).</ref>. Ma przëstãp [[Kaspijsczé Mòrzé|Kaspijsczégò Mòrza]] (długosc brzegù 1768 km). Bëł dzélã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Związkù Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików]]. == Òbaczë téż == * [[Aszchabad]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{CIS}} {{Azëjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] kq3hgwuskfgr85151mz8lgq3q61n03j 206872 206871 2026-07-10T19:02:01Z Iketsi 3254 {{jãz.|tk}} 206872 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Repùblika Turkmenistanu|gwôsné miono=Türkmenistan Respublikasy|fòrma państwa=repùblika|Prezydeńt=Serdar Berdimuhamedow|data ùsôdzenia=27 pazdzérznika 1991|lëdztwò=7,736,632<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/turkmenistan-population/ Turkmenistan Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-03-28] ({{jãz.|en}}).</ref>|rok=2026|dëtk=turkmeńsczi manat|kòd dëtka=TMT|czasowô cona=+5|kòd=TM|telefón=+993|aùtowi kòd=TM|Internet=.tm|wiéchrzëzna=488 100|jãzëk=turkmeńsczi|stolëca=Aszchabad|herb=Emblem of Turkmenistan.svg|fana=Flag of Turkmenistan.svg|miono-genitiw=Turkmenistanu|mòtto=Türkmenistan Bitaraplygyň watanydyr<br>(Turkmenistan je tatczëzną neùtralnosci)|na karce=LocationTurkmenistan.svg|himn=Garaşsyz, Bitarap,Türkmenistanyň Döwlet Gimni <center>(Państwòwi Hymn Samòstójnegò, Neùtralnegò Turkmenistanu)</center> <center>[[Òbrôzk:National anthem of Turkmenistan, performed by the United States Navy Band.oga]]</center>}}'''Turkmenistan''' ({{jãz.|tk}} Türkmenistan) je państwã w westrzédny [[Azëjô|Azëji]]. Stolëcznym gardã je Aszchabad, greńczë z [[Kazachstan|Kazachstanã]] (długosc grańcy 379 km), [[Ùzbekistan|Ùzbekistanã]] (1621 km), [[Afganistón|Afganistónã]] (744 km) i [[Iran|Iranã]] (992 km)<ref>Radosław Herka: [https://docs.google.com/document/d/1YhL9mYp9W7l3U5antN3yvGwZIxhNvE8kzIKWwwgusO8/preview Turkmenbasza - Batiuszka Nijazow, Model przywództwa politycznego w Turkmenistanie.] Uniwersytet Warszawski. [dost. 2014-10-28]. ({{jãz.|pl}}).</ref>. Ma przëstãp [[Kaspijsczé Mòrzé|Kaspijsczégò Mòrza]] (długosc brzegù 1768 km). Bëł dzélã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Związkù Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików]]. == Òbaczë téż == * [[Aszchabad]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{CIS}} {{Azëjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] 55p0tfvu0d31736fqye68c84d4ocbgv 0 4653 206523 202147 2026-07-10T12:03:56Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Afganistón]] do [[Afganistan]]: pisënk 202147 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = ‏د افغانستان اسلامي امارت‎ | miono = Islamsczi Emirat Afganistanu | miono-genitiw = Afganistónu| fana = Flag_of_Taliban.svg | herb = Arms of the Islamic Emirate of Afghanistan.svg| na karce = LocationAfghanistan.svg| mòtto = لا إله إلا الله محمد رسول الله <br>(Nié mô Bòga nad Allaha a Mahomet je jegò prorokã) | jãzëk = paszto | stolëca = Kabul | fòrma państwa = emirat | wiéchrzëzna = 652 864 | procent-wòdë = ~0| lëdztwò = 39 907 500 | rok = 2020 | dëtk = afgani | kòd dëtka = AFN | czasowô cona = +4:30 | swiãto = [[24 czerwińca]]| himn = دا د باتورانو کور (To je dóm bòhaterów)| kòd = AF | Internet = .af | telefón = 93 | Mònarcha=Hibatullah Achundzada| Premiéra=Hasan Achund|aùtowi kòd=AFG}} '''Afganistón''' ([[Persczi jãzëk|Persczi]] i [[Jãzëk Paszto|Paszto]]: افغانستان) je państwã w [[Azëjô|Azëji]], bez przëstãpù do mòrza. Greńczë z [[Pakistan|Pakistanã]], [[Iran|Iranã]], [[Turkmenistan|Turkmenistanã]], [[Tadżikistan|Tadżikistanã]], [[Ùzbekistan|Ùzbekistanã]] i [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinami]]<ref>[https://web.archive.org/web/20250806213722/https://www.afghanembassy.au/about-afghanistan/brief-country-profile.html BRIEF COUNTRY PROFILE] Embassy of the Islamic Republic of Afghanistan, Canberra [2025-09-10]</ref>. Stolecznym gardã je [[Kabul]]. Rząd Afganistónu òd 2021, czedë władzã przejimieli Talibowie, je nëuznoném na midzënôrodny arenie. Przédnikã kraju je emir, Hibatullah Achundzada, chtëren mo plac w Kandaharze. Premiérã w stolëcë je mułła Hasan Achund. Prawo je òpiarte na prawie szariatu<ref>[https://www.pism.pl/publikacje/afganistan-rok-po-przejeciu-wladzy-przez-talibow Afganistan rok po przejęciu władzy przez talibów] [2022-08-11] PISM [2025-09-06]</ref><ref>[https://www.national-geographic.pl/historia/jak-wyglada-dzisiaj-afganistan-to-kraj-na-styku-wielu-kultur-religii-i-wplywow/#afganistan-jest-dzis-zarzadzany-przez-talibow Jak wygląda dzisiaj Afganistan? To kraj na styku wielu kultur, religii i wpływów] National Geographic [2025-09-06]</ref>. [[Islam|Mahòmetanizm]] wic je tam państwòwą religiją. == Òbaczë téż == * [[Adóm Szada-Bòrzëszkòwsczi]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azëjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] g9amx6xqhvgwurbt8f2k828epd6wgj4 0 4737 206767 199949 2026-07-10T14:34:35Z Iketsi 3254 Geògrafijô→Geògrafiô 206767 wikitext text/x-wiki {{N-KOR prowincëjô infobox| miono = Prowincëjô Chagang | pòprawionô = Jagang-do | MCR = Chagang-do | hangeul = 자강도 | hanja = 慈江道 | krótczé_miono = Chagang (Jagang; 자강) | lëdztwò_rok = 2005 | lëdztwò = 1&nbsp;147&nbsp;946 | wiéchrzëzna = 16&nbsp;613 | stolëca = [[Kanggye]] | ùrzãdny_pòdzélk = 3 gardë ("Si"); 15 krézów ("Kun") | òbéńda = Kwansŏ | dialekt = P'yŏngan| pòłożenié = | kôrta = NK-chagang.png | }} '''Chagang''' (''Chagang-do'') je [[Ùrzãdny pòdzélk Nordowi Kòreji|prowincëją]] w [[Nordowô Kòreja|Nordowi Kòreji]]. Z nordë greńczë z [[Chinë|Chinama]], òd pòrénkù z [[Ryanggang]] ë [[Pôłniowé Hamgyŏng|Pôłniowim Hamgyŏng]], òd pôłnia z [[Pôłniowé P'yŏngan|Pôłniowim P'yŏngan]] a òd zôpadu z [[Nordowé P'yŏngan|Nordowim P'yŏngan]]. Na prowincëjô òsta w [[1949]] rokù wëłączonô z prowincëji Nordowi P'yŏngan. Stolëcą je [[Kanggye]]. == Geògrafiô == Prowincëjô Chagang je w nordowòzôpadnym parce Kòreji. To nôbarżi górskô prowincëjô, górë są na 98 procentach wiéchrzëznë. Strzédnô wiżô nad równią mòrza to 750 métrów a nadżib terenu w wikszim parce prowincëji to 15-40 gradusów. Prowincëjô je pòd cëskã kòntinentalnégò klimatu z wiôldżim wpłiwã [[Azëjô|kòntinentalny Azëji]]. Są henë mrozné a dłudżé zëmë. Cepłota dërno rosce na zymk a zmnészô sã na jeséń, dzãka czemù zymk a jeséń są baro krótczima cządama rokù. Latã czãsto padô dzeszcz, szkwôłë ë grzëmòtë z piorunama nie są rzôdczëzną. == Ùrzãdny pòdzélk == Chagang pòdzéloné je na 3 gardë ("Si") ë 15 krézów ("Kun"). === Gardë === * [[Kanggye]]-si (강계시; 江界市; w [[gòdnik|gòdnikù]] 1949 przemianowóné z krézu) * [[Hŭich'ŏn]]-si (희천시; 熙川市; gard òdd [[rujan]]a [[1967]]) * [[Manp'o]]-si (만포시; 滿浦市; gard òd rujana 1967) === Krézë === * [[Changgang-kun]] (장강군; 長江郡) * [[Chasŏng-kun]] (자성군; 慈城郡) * [[Chŏnch'ŏn-kun]] (전천군; 前川郡) * [[Ch'osan-kun]] (초산군; 楚山郡) * [[Chunggang-kun]] (중강군; 中江郡) * [[Hwap'yŏng-kun]] (화평군; 和坪郡) * [[Kop'ung-kun]] (고풍군; 古豐郡) * [[Rangrim-kun]] (랑림군; 狼林郡) * [[Ryongrim-kun]] (룡림군; 龍林郡) * [[Sijung-kun]] (시중군; 時中郡) * [[Sŏnggan-kun]] (성간군; 城干郡) * [[Songwŏn-kun]] (송원군; 松原郡) * [[Usi-kun]] (우시군; 雩時郡) * [[Wiwŏn-kun]] (위원군; 渭原郡) * [[Tongsin-kun]] (동신군; 東新郡) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20040514171020/http://210.145.168.243/pk/084th_issue/9903303.htm The People's Korea: Chagang] w anielsczim jãzëkù. {{Nordowô Kòreja}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nordowô Kòreja]] akczlirn12w1j6qixuhgmdd65nf5m59 206769 206767 2026-07-10T14:36:27Z Iketsi 3254 -' ' 206769 wikitext text/x-wiki {{N-KOR prowincëjô infobox| miono = Prowincëjô Chagang | pòprawionô = Jagang-do | MCR = Chagang-do | hangeul = 자강도 | hanja = 慈江道 | krótczé_miono = Chagang (Jagang; 자강) | lëdztwò_rok = 2005 | lëdztwò = 1&nbsp;147&nbsp;946 | wiéchrzëzna = 16&nbsp;613 | stolëca = [[Kanggye]] | ùrzãdny_pòdzélk = 3 gardë ("Si"); 15 krézów ("Kun") | òbéńda = Kwansŏ | dialekt = P'yŏngan| pòłożenié = | kôrta = NK-chagang.png | }} '''Chagang''' (''Chagang-do'') je [[Ùrzãdny pòdzélk Nordowi Kòreji|prowincëją]] w [[Nordowô Kòreja|Nordowi Kòreji]]. Z nordë greńczë z [[Chinë|Chinama]], òd pòrénkù z [[Ryanggang]] ë [[Pôłniowé Hamgyŏng|Pôłniowim Hamgyŏng]], òd pôłnia z [[Pôłniowé P'yŏngan|Pôłniowim P'yŏngan]] a òd zôpadu z [[Nordowé P'yŏngan|Nordowim P'yŏngan]]. Na prowincëjô òsta w [[1949]] rokù wëłączonô z prowincëji Nordowi P'yŏngan. Stolëcą je [[Kanggye]]. == Geògrafiô == Prowincëjô Chagang je w nordowòzôpadnym parce Kòreji. To nôbarżi górskô prowincëjô, górë są na 98 procentach wiéchrzëznë. Strzédnô wiżô nad równią mòrza to 750 métrów a nadżib terenu w wikszim parce prowincëji to 15-40 gradusów. Prowincëjô je pòd cëskã kòntinentalnégò klimatu z wiôldżim wpłiwã [[Azëjô|kòntinentalny Azëji]]. Są henë mrozné a dłudżé zëmë. Cepłota dërno rosce na zymk a zmnészô sã na jeséń, dzãka czemù zymk a jeséń są baro krótczima cządama rokù. Latã czãsto padô dzeszcz, szkwôłë ë grzëmòtë z piorunama nie są rzôdczëzną. == Ùrzãdny pòdzélk == Chagang pòdzéloné je na 3 gardë ("Si") ë 15 krézów ("Kun"). === Gardë === * [[Kanggye]]-si (강계시; 江界市; w [[gòdnik|gòdnikù]] 1949 przemianowóné z krézu) * [[Hŭich'ŏn]]-si (희천시; 熙川市; gard òdd [[rujan]]a [[1967]]) * [[Manp'o]]-si (만포시; 滿浦市; gard òd rujana 1967) === Krézë === * [[Changgang-kun]] (장강군; 長江郡) * [[Chasŏng-kun]] (자성군; 慈城郡) * [[Chŏnch'ŏn-kun]] (전천군; 前川郡) * [[Ch'osan-kun]] (초산군; 楚山郡) * [[Chunggang-kun]] (중강군; 中江郡) * [[Hwap'yŏng-kun]] (화평군; 和坪郡) * [[Kop'ung-kun]] (고풍군; 古豐郡) * [[Rangrim-kun]] (랑림군; 狼林郡) * [[Ryongrim-kun]] (룡림군; 龍林郡) * [[Sijung-kun]] (시중군; 時中郡) * [[Sŏnggan-kun]] (성간군; 城干郡) * [[Songwŏn-kun]] (송원군; 松原郡) * [[Usi-kun]] (우시군; 雩時郡) * [[Wiwŏn-kun]] (위원군; 渭原郡) * [[Tongsin-kun]] (동신군; 東新郡) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20040514171020/http://210.145.168.243/pk/084th_issue/9903303.htm The People's Korea: Chagang] w anielsczim jãzëkù. {{Nordowô Kòreja}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nordowô Kòreja]] 3qtvwd4hrm63vn0ajtddm6ke8h4s7zk 0 4832 206919 52704 2026-07-11T09:18:38Z Terrus38 14026 206919 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Kirgistan]] {{ADR|czësto nieprosti, baro nieprosti pisënk XD}} 23oat7n6l58q8b204vlmknkxcej1k00 0 4893 206777 206476 2026-07-10T14:56:09Z Iketsi 3254 {{jãz.|en}} 206777 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Wspólnota Aùstralii|gwôsné miono=Commonwealth of Australia|fana=Flag of Australia (converted).svg|miono-genitiw=Aùstralii|herb=Coat of arms of the Commonwealth of Australia.svg|mòtto=fëlëje òficjalné rzëczenié (dôwni Advance Australia)|himn=[[Himn Aùstralii|Advance Australia Fair]] (Prosperuj, Snożno Aùstraliô)|na karce=Australia with AAT (orthographic projection).svg|jãzëk=[[anielsczi]] (de facto)|stolëca=Canberra|fòrma państwa=kònstitucëjnô mònarchijô|Mònarcha=[[Karól III]]|Prezydeńt=Samantha Mostyn|Premiéra=Anthony Albanese|wiéchrzëzna=7.692.024 835|procent-wòdë=0,76%|rok=2017|lëdztwò=23.401.892|dëtk=aùstralijsczi dolar|kòd dëtka=AUD|czasowô cona=+8 do +11|kòd=AU|Internet=.au|aùtowi kòd=AU|telefón=+61 }} '''Aùstraliô''' ({{jãz.|en}} Commonwealth of Australia) je państwã na [[Aùstraliô_(kòntinent)|Aùstralijsczim kòntinence]], Tasmanji i jin. òstrowach Spòkójnégò Òceanu, Aùstraliô ma też teritoria w Azeji: Òstrów Gòdów i Kòkòsowe Òstrowë i teritorium na Antarktidze). Stolëcą Aùstralii je gard [[Canberra]], a nôwikszi gard to [[Sydney]]. Jine wiksze gardë Aùstralii to [[Melbourne]], [[Brisbane]], [[Perth]] i [[Adelaide]]. Aùstraliô òkrążają dwa òceanë: òd nordë i pòrénkù [[Spòkójny Òcean]], a òd pôłniô i zôpadu [[Jindijsczi Òcean]]. Państwa w blëze to [[Papua Nowô Gwinëjô]], [[Jindonezjô]] i [[Pòrënkòwi Timor]] na nordë; [[Òstrowë Solomona]] i [[Vanuatu]] na nordë i pòrénkù; i [[Nowô_Zelandzkô|Nowô Zelandzkô]] na pòrénkù pôłniôwem. Dzele Aùstralii to krezowe teritoria: Nowô Pôłniôwô Walijô, Wiktoria, Pôłniôwô Aùstraliô, Queensland, Zôpadnô Aùstraliô, Nordowe Teritorium, Òstrowë Tasmanija i Arnhem Land. Pòpùlacjô wielëna lëdztwa to 23.401.892 (stój na 2017)<ref>[http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2016/quickstat/ Census AUS id 036]</ref>. Australejo to dawni beła kolonija [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britaniji]], z chtërną dali ma dzysdnowo Commonwealth (gòspòdarczô spóldnota), i temu przédnik kraju to formalnie je dali anielsczi mònarcha i generalni gubernator anielskiej monarchii na Australije, le wëkònôwczô władza to demokratecznë welowanë aùstralijsczi premiera i parlament.<ref>[http://www.comlaw.gov.au/Details/C2005Q00193/0332ed71-e2d9-4451-b6d1-33ec4b570e9f Constitution of Australia 2011: It shall be lawful for the Queen, with the advice of the Privy Council, to declare by proclamation that, on and after a day therein appointed, not being later than one year after the passing of this Act, the people of New South Wales, Victoria, South Australia, Queensland, and Tasmania, and also, if Her Majesty is satisfied that the people of Western Australia have agreed thereto, of Western Australia, shall be united in a Federal Commonwealth under the name of the Commonwealth of Australia.]</ref> Aùstraliô je zameszkana przez Abòrigenów, starożetnech aùstralijsczich lëdzë, od kól 60.000 lat pre kolonizacëjo niderlandzkô i britijskô. Aborigeni brëkuja barni do jagowania [[bumerang]] i mùzycznego jinstrumentu dmùsznego yirdaki ([[didgeridoo]]). Brëkowale tez 250 apartnech karnów jãzekowech. Swiãtô góra abòrigeńskô to czerwiona góra Uluru, po anielsczemu Ayers Rock. == Fauna i flora == W Aùstralii je baro wiela apartnech zwierzãtów, jako [[koala]], [[kangur]]ë, [[dingo]], [[dzëbôl]], kookaburra (dacelo), [[tasmansczi purtk]] i jin. <br> Z roslen je eukaliptus i tea-tree: herbaciane drzewo. == Miono == Pierszi rezownik europejsczi w Aùstraliô to beł Abel Tasman z Niderlandzkô, chtëren w 1646 dawa kontinentowi miono Nieuw Holland - Nowo Niderlandzko, i ostrowe Tasmaniji jigo miono.<br> Wiolgô Britanijô dawa kolonji miono Aùstraliô z łacyńsczego jãzeka ''Terra Australis Incognito'', Zemia Półniowô Nieznanô. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Uluru,_helicopter_view,_cropped.jpg|Uluru (Ayers Rock), swiãtô góra abòrigeńskô Òbrôzk:Didgeridoo_(Imagicity_1070).jpg|Abòrigeńsczi chłop z yirdaki (didgeridoo) Òbrôzk:Sydney_Opera_House_Sails_edit02.jpg|Opera w Sydney Òbrôzk:Koala_and_joey.jpg|[[Koala]] mema i koala dzec Òbrôzk:Sarcophilus_harrisii_taranna.jpg|[[Tasmansczi purtk]] Òbrôzk:Gold_Coast_skyline.jpg|Gard Queensland Òbrôzk:Platypus.jpg|[[Dzëbôl]] Òbrôzk:Kangaroo-in-flight.jpg|Kangur Òbrôzk:Brisbane_May_2013.jpg|Brisbane Òbrôzk:Australia_Cairns_Boomerang.jpg|Bumerangi aborigenscze w Cairns </gallery> == Miona Abòrigeńsczëch plemion w Aùstraliô == * Murrawarri * Koori (abò Koorie) w New South Wales i Wiktoria (Abòrigeńsczi Wiktoriônie); * Ngunnawal w Aùstralijsczim Stolecznem Teritorium i New South Wales; * Goorie w South East Queensland i nordowe dzele New South Wales; * Murrdi w Southwest & Central Queensland; * Nyungar w polniowej Western Australia; * Yamatji w centralnej Western Australia; * Wangai w Western Australian Goldfields; * Nunga w polniowej South Australia; * Anangu w nordowej South Australia, i bleze dzele Western Australia i Northern Territorium; * Yapa w zôpadnim Northern Territory; * Arrernte w centralnej Australia; * Yolngu w pòrënkòwim Arnhem Land (NT); * Bininj w zôpadnim Arnhem Land (NT); * Tiwi na òstrów Tiwi kol Arnhem Land. * Anindilyakwa na òstrów Groote Eylandt kol Arnhem Land; * Palawah (abò Pallawah) na Tasmanji == Òbaczë téż == * [[Nowô Zelandzkô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.australia.com/ Tourism Australia] * [http://www.gov.au/ Governments of Australia website] (federal, states and territories) * [https://web.archive.org/web/20201111201936/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/as.html Australia in the World Factbook] {{Aùstraliô i Òceaniô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Aùstraliô]] [[Kategòrëjô:Państwa w Aùstralie i Oceanie]] kr53vd9gn34byume55u1m71xzce04kq 206778 206777 2026-07-10T14:57:22Z Iketsi 3254 [[Angelsczi jãzëk|angelsczi]] 206778 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Wspólnota Aùstralii|gwôsné miono=Commonwealth of Australia|fana=Flag of Australia (converted).svg|miono-genitiw=Aùstralii|herb=Coat of arms of the Commonwealth of Australia.svg|mòtto=fëlëje òficjalné rzëczenié (dôwni Advance Australia)|himn=[[Himn Aùstralii|Advance Australia Fair]] (Prosperuj, Snożno Aùstraliô)|na karce=Australia with AAT (orthographic projection).svg|jãzëk=[[Angelsczi jãzëk|angelsczi]] (de facto)|stolëca=Canberra|fòrma państwa=kònstitucëjnô mònarchijô|Mònarcha=[[Karól III]]|Prezydeńt=Samantha Mostyn|Premiéra=Anthony Albanese|wiéchrzëzna=7.692.024 835|procent-wòdë=0,76%|rok=2017|lëdztwò=23.401.892|dëtk=aùstralijsczi dolar|kòd dëtka=AUD|czasowô cona=+8 do +11|kòd=AU|Internet=.au|aùtowi kòd=AU|telefón=+61 }} '''Aùstraliô''' ({{jãz.|en}} Commonwealth of Australia) je państwã na [[Aùstraliô_(kòntinent)|Aùstralijsczim kòntinence]], Tasmanji i jin. òstrowach Spòkójnégò Òceanu, Aùstraliô ma też teritoria w Azeji: Òstrów Gòdów i Kòkòsowe Òstrowë i teritorium na Antarktidze). Stolëcą Aùstralii je gard [[Canberra]], a nôwikszi gard to [[Sydney]]. Jine wiksze gardë Aùstralii to [[Melbourne]], [[Brisbane]], [[Perth]] i [[Adelaide]]. Aùstraliô òkrążają dwa òceanë: òd nordë i pòrénkù [[Spòkójny Òcean]], a òd pôłniô i zôpadu [[Jindijsczi Òcean]]. Państwa w blëze to [[Papua Nowô Gwinëjô]], [[Jindonezjô]] i [[Pòrënkòwi Timor]] na nordë; [[Òstrowë Solomona]] i [[Vanuatu]] na nordë i pòrénkù; i [[Nowô_Zelandzkô|Nowô Zelandzkô]] na pòrénkù pôłniôwem. Dzele Aùstralii to krezowe teritoria: Nowô Pôłniôwô Walijô, Wiktoria, Pôłniôwô Aùstraliô, Queensland, Zôpadnô Aùstraliô, Nordowe Teritorium, Òstrowë Tasmanija i Arnhem Land. Pòpùlacjô wielëna lëdztwa to 23.401.892 (stój na 2017)<ref>[http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2016/quickstat/ Census AUS id 036]</ref>. Australejo to dawni beła kolonija [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britaniji]], z chtërną dali ma dzysdnowo Commonwealth (gòspòdarczô spóldnota), i temu przédnik kraju to formalnie je dali anielsczi mònarcha i generalni gubernator anielskiej monarchii na Australije, le wëkònôwczô władza to demokratecznë welowanë aùstralijsczi premiera i parlament.<ref>[http://www.comlaw.gov.au/Details/C2005Q00193/0332ed71-e2d9-4451-b6d1-33ec4b570e9f Constitution of Australia 2011: It shall be lawful for the Queen, with the advice of the Privy Council, to declare by proclamation that, on and after a day therein appointed, not being later than one year after the passing of this Act, the people of New South Wales, Victoria, South Australia, Queensland, and Tasmania, and also, if Her Majesty is satisfied that the people of Western Australia have agreed thereto, of Western Australia, shall be united in a Federal Commonwealth under the name of the Commonwealth of Australia.]</ref> Aùstraliô je zameszkana przez Abòrigenów, starożetnech aùstralijsczich lëdzë, od kól 60.000 lat pre kolonizacëjo niderlandzkô i britijskô. Aborigeni brëkuja barni do jagowania [[bumerang]] i mùzycznego jinstrumentu dmùsznego yirdaki ([[didgeridoo]]). Brëkowale tez 250 apartnech karnów jãzekowech. Swiãtô góra abòrigeńskô to czerwiona góra Uluru, po anielsczemu Ayers Rock. == Fauna i flora == W Aùstralii je baro wiela apartnech zwierzãtów, jako [[koala]], [[kangur]]ë, [[dingo]], [[dzëbôl]], kookaburra (dacelo), [[tasmansczi purtk]] i jin. <br> Z roslen je eukaliptus i tea-tree: herbaciane drzewo. == Miono == Pierszi rezownik europejsczi w Aùstraliô to beł Abel Tasman z Niderlandzkô, chtëren w 1646 dawa kontinentowi miono Nieuw Holland - Nowo Niderlandzko, i ostrowe Tasmaniji jigo miono.<br> Wiolgô Britanijô dawa kolonji miono Aùstraliô z łacyńsczego jãzeka ''Terra Australis Incognito'', Zemia Półniowô Nieznanô. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Uluru,_helicopter_view,_cropped.jpg|Uluru (Ayers Rock), swiãtô góra abòrigeńskô Òbrôzk:Didgeridoo_(Imagicity_1070).jpg|Abòrigeńsczi chłop z yirdaki (didgeridoo) Òbrôzk:Sydney_Opera_House_Sails_edit02.jpg|Opera w Sydney Òbrôzk:Koala_and_joey.jpg|[[Koala]] mema i koala dzec Òbrôzk:Sarcophilus_harrisii_taranna.jpg|[[Tasmansczi purtk]] Òbrôzk:Gold_Coast_skyline.jpg|Gard Queensland Òbrôzk:Platypus.jpg|[[Dzëbôl]] Òbrôzk:Kangaroo-in-flight.jpg|Kangur Òbrôzk:Brisbane_May_2013.jpg|Brisbane Òbrôzk:Australia_Cairns_Boomerang.jpg|Bumerangi aborigenscze w Cairns </gallery> == Miona Abòrigeńsczëch plemion w Aùstraliô == * Murrawarri * Koori (abò Koorie) w New South Wales i Wiktoria (Abòrigeńsczi Wiktoriônie); * Ngunnawal w Aùstralijsczim Stolecznem Teritorium i New South Wales; * Goorie w South East Queensland i nordowe dzele New South Wales; * Murrdi w Southwest & Central Queensland; * Nyungar w polniowej Western Australia; * Yamatji w centralnej Western Australia; * Wangai w Western Australian Goldfields; * Nunga w polniowej South Australia; * Anangu w nordowej South Australia, i bleze dzele Western Australia i Northern Territorium; * Yapa w zôpadnim Northern Territory; * Arrernte w centralnej Australia; * Yolngu w pòrënkòwim Arnhem Land (NT); * Bininj w zôpadnim Arnhem Land (NT); * Tiwi na òstrów Tiwi kol Arnhem Land. * Anindilyakwa na òstrów Groote Eylandt kol Arnhem Land; * Palawah (abò Pallawah) na Tasmanji == Òbaczë téż == * [[Nowô Zelandzkô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.australia.com/ Tourism Australia] * [http://www.gov.au/ Governments of Australia website] (federal, states and territories) * [https://web.archive.org/web/20201111201936/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/as.html Australia in the World Factbook] {{Aùstraliô i Òceaniô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Aùstraliô]] [[Kategòrëjô:Państwa w Aùstralie i Oceanie]] horqjw3swdo35aagf8tuo06kpv9arv8 0 5061 206572 206501 2026-07-10T12:29:43Z Terrus38 14026 206572 wikitext text/x-wiki ISO 3166-1 Lësta krajów * AF [[Afganistan]] * AL [[Albańskô]] * DZ [[Algerskô]] * AD [[Andora]] * AO [[Angòla]] * AI [[Anguilla]] * AQ [[Antarktida]] * AG [[Antigùa i Barbùda]] * AN [[Holendersczé Antile]] * AR [[Argentińskô]] * AM [[Armeniô]] * AW [[Aruba]] * AU [[Australiô]] * AT [[Aùstriackô]] * AZ [[Azerbejdżan]] * BS [[Bahamë]] * BH [[Bahrajn]] * BD [[Bangladesz]] * BB [[Barbadós]] * BE [[Belgiô]] * BZ [[Belize]] * BJ [[Benin]] * BM [[Bermùdë]] * BT [[Bhutan]] * BY [[Biôłoruskô]] * BO [[Bòliwiô]] * BA [[Bòsniô ë Hercegowina]] * BW [[Bòtswana]] * BR [[Brazylskô]] * VG [[Britijsczé Dzewiczé Wëspë]] * IO [[Britijsczé Teritorium Indijsczégò Òceanu]] * BN [[Brunei]] * BG [[Bùłgarskô]] * BF [[Bùrkina Faso]] * BI [[Bùrundi]] * CY [[Cyper]] * TD [[Czad]] * CZ [[Czeskô]] * ME [[Czôrnogóra]] * UM [[Daleczã Mniészé Wëspë Zjednónëch Stanów]] * DK [[Dëńskô]] * DM [[Dominika]] * VI [[Dzewiczé Wëspë Zjednónëch Stanów]] * DJ [[Dżibùti]] * EG [[Egipt]] * EC [[Ekwadór]] * ER [[Eritrea]] * EE [[Estóńskô]] * ET [[Etiopiô]] * FK [[Falklandë (Malwinë)]] * FO [[Farersczé Òstrowë]] * FJ [[Fidżi]] * PH [[Filipinë]] * FI [[Fińskô]] * FR [[Francjô]] * TF [[Francësczé Pôłniowé Wiechrzëznë]] * GF [[Francëskô Gùjana]] * PF [[Francëskô Pòlinezjô]] * GA [[Gabón]] * GM [[Gambiô]] * GH [[Ghana]] * GI [[Gibraltar]] * GR [[Greckô]] * GD [[Grenada]] * GE [[Grëzjô]] * GL [[Grëzóńskô]] * GU [[Guam]] * GG [[Guernsey]] * GY [[Gùjana]] * GP [[Gwadelupa]] * GT [[Gwatemala]] * GN [[Gwinea]] * GW [[Gwinea Bissau]] * HT [[Haiti]] * HN [[Hònduras]] * HK [[Hongkong]] * CL [[Chile]] * CN [[Chinë]] * HR [[Chòrwackô]] * IN [[Indie]] * IQ [[Irak]] * IR [[Iran]] * IE [[Irlandzkô]] * IS [[Islandzkô]] * IT [[Italskô]] * IL [[Izrael]] * JM [[Jamajka]] * JP [[Japòńskô]] * YE [[Jemen]] * JE [[Jersey]] * ID [[Jindonezjô]] * JO [[Jordaniô]] * KY [[Kajmanë]] * KH [[Kambòdżô]] * CM [[Kamerun]] * CA [[Kanada]] * QA [[Katar]] * KZ [[Kazachstan]] * KE [[Keniô]] * KG [[Kirgistan]] * KI [[Kiribati]] * CO [[Kòlumbiô]] * KM [[Kòmòrë]] * CG [[Kòngò]] * CR [[Kòstarika]] * CU [[Kùba]] * KW [[Kùwejt]] * LA [[Laòs]] * LS [[Lesotho]] * LT [[Lëtewskô]] * LB [[Liban]] * LR [[Liberiô]] * LY [[Libiô]] * LI [[Liechtenstein]] * LV [[Łotewskô]] * LU [[Luksembùrskô]] * MK [[Nordowô Macedoniô]] * MG [[Madagaskar]] * HU [[Madżarskô]] * YT [[Majotta]] * MO [[Makaù]] * MW [[Malawi]] * MV [[Malediwë]] * MY [[Malezjô]] * ML [[Mali]] * MT [[Malta]] * MA [[Marokò]] * MQ [[Martinika]] * MR [[Maùretaniô]] * MU [[Mauritius]] * MX [[Meksyk]] * DE [[Miemieckô (Miemcë)]] * FM [[Mikronezjô]] * MD [[Mòłdawskô]] * MC [[Mònakò]] * MN [[Mòngolskô]] * MS [[Montserrat]] * MZ [[Mòzambik]] * MM [[Myanmar (Birma)]] * NA [[Namibiô]] * NR [[Nauru]] * NL [[Néderlandzkô (Hòlandzkô)]] * NP [[Nepal]] * NE [[Niger]] * NG [[Nigeriô]] * NI [[Nikaragua]] * NU [[Niue]] * MP [[Nordowé Marianë]] * KP [[Nordowô Kòreja]] * NF [[Norfòlk]] * NO [[Norweskô]] * NC [[Nowô Kaledoniô]] * NZ [[Nowô Zelandiô]] * OM [[Òman]] * PK [[Pakistan]] * PW [[Palau]] * PA [[Panama]] * PG [[Papua-Nowô Gwineja]] * PY [[Paragwaj]] * PE [[Peru]] * PN [[Pitcairn]] * KR [[Półniowò Kòreja]] * PL [[Pòlskô]] * TL [[Pòrënkòwi Timor]] * PR [[Pòrtorikò]] * PT [[Pòrtugalskô]] * ZA [[Pôłniowô Afrika]] * GS [[Pôłniowô Georgia i Pôłniowi Sandwich]] * DO [[Dominikańskô Repùblika]] * CF [[Westrzédnoafrikańskô Repùblika]] * CV [[Repùblika Zelonégò Przilądka]] * RE [[Reunion]] * GQ [[Równikòwô Gwinea]] * RO [[Rumùńskô]] * RU [[Ruskô]] * RW [[Rwanda]] * EH [[Sahara Zôpadnô]] * KN [[Saint Kitts i Nevis]] * LC [[Saint Lucia]] * VC [[Saint Vincent i Grenadyny]] * PM [[Saint-Pierre i Miquelon]] * SV [[Salwadór]] * WS [[Samòa]] * AS [[Samòa Amerykańsczé]] * SM [[San Marino]] * SA [[Saudijskô Arabiô]] * SN [[Senegal]] * RS [[Serbskô]] * SC [[Seszele]] * SL [[Sierra Leone]] * SG [[Singapùr]] * SK [[Słowackô]] * SI [[Sloweńskô]] * SO [[Somaliô]] * LK [[Sri Lanka]] * SZ [[Suazi]] * SD [[Sudan]] * SR [[Surinam]] * SJ [[Svalbard i Jan Mayen (wëspa)]] * SH [[Swiãtô Helena]] * SY [[Syriô]] * ES [[Szpańskô]] * CI [[Sztrąd Słoniowëch Gnatów]] * CH [[Szwajcarskô]] * SE [[Szwedzkô]] * TJ [[Tadżykistan]] * TH [[Tajlandiô]] * TW [[Tajwan]] * TZ [[Tanzaniô]] * TR [[Tëreckô]] * TG [[Togo]] * TK [[Tokelau]] * TO [[Tonga]] * TT [[Trynidad i Tobago]] * TN [[Tunezjô]] * TM [[Turkmenistan]] * TV [[Tuvalu]] * UG [[Ùganda]] * UA [[Ùkrajińskô]] * UY [[Ùrugwaj]] * UZ [[Ùzbeczistan]] * VU [[Vanuatu]] * WF [[Wallis i Futuna]] * VA [[Watikan]] * VE [[Wenezuela]] * BV [[Wëspa Bouveta]] * CX [[Wëspa Gòdowô]] * IM [[Wëspa Man]] * CK [[Wëspë Cooka]] * HM [[Wëspë Heard i McDonalda]] * CC [[Wëspë Kòkòsowé]] * MH [[Wëspë Marshalla]] * SB [[Wëspë Salomóna]] * ST [[Wëspë Swiãtégò Tomasza i Ksążãcô]] * TC [[Wëspë Turks i Caicos]] * VN [[Wietnam]] * GB [[Wiôlgô Britaniô]] * ZR [[Zair]] * ZM [[Zambiô]] * ZW [[Zimbabwe]] * AE [[Zjednóné Arabsczé Emiratë]] * US [[Zjednóné Kraje Americzi]] == Òbaczë téż == * [[ISO 639]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20040923013951/http://www.iso.org/iso/en/prods-services/iso3166ma/index.html ISO 3166/MA] – ISO 3166 Maintenance Agency przë Midzënôrodny Normalizacjowi Òrganizacje (ISO) – zamëkô w se lëstã dwalëterowich kòdów. [[Kategòrëjô:Kòdë]] q5hfbb5osvm5hyepsgv0n2hg6kaa68h 206586 206572 2026-07-10T12:35:52Z Terrus38 14026 206586 wikitext text/x-wiki ISO 3166-1 Lësta krajów * AF [[Afganistan]] * AL [[Albańskô]] * DZ [[Algerskô]] * AD [[Andora]] * AO [[Angòla]] * AI [[Anguilla]] * AQ [[Antarktida]] * AG [[Antigùa i Barbùda]] * AN [[Holendersczé Antile]] * AR [[Argentińskô]] * AM [[Armeniô]] * AW [[Aruba]] * AU [[Australiô]] * AT [[Aùstriackô]] * AZ [[Azerbejdżan]] * BS [[Bahamë]] * BH [[Bahrajn]] * BD [[Bangladesz]] * BB [[Barbadós]] * BE [[Belgiô]] * BZ [[Belize]] * BJ [[Benin]] * BM [[Bermùdë]] * BT [[Bhutan]] * BY [[Biôłoruskô]] * BO [[Bòliwiô]] * BA [[Bòsniô ë Hercegowina]] * BW [[Bòtswana]] * BR [[Brazylskô]] * VG [[Britijsczé Dzewiczé Wëspë]] * IO [[Britijsczé Teritorium Indijsczégò Òceanu]] * BN [[Brunei]] * BG [[Bùłgarskô]] * BF [[Bùrkina Faso]] * BI [[Bùrundi]] * CY [[Cyper]] * TD [[Czad]] * CZ [[Czeskô]] * ME [[Czôrnogóra]] * UM [[Daleczã Mniészé Wëspë Zjednónëch Stanów]] * DK [[Dëńskô]] * DM [[Dominika]] * VI [[Dzewiczé Wëspë Zjednónëch Stanów]] * DJ [[Dżibùti]] * EG [[Egipt]] * EC [[Ekwadór]] * ER [[Eritrea]] * EE [[Estóńskô]] * ET [[Etiopiô]] * FK [[Falklandë (Malwinë)]] * FO [[Farersczé Òstrowë]] * FJ [[Fidżi]] * PH [[Filipinë]] * FI [[Fińskô]] * FR [[Francjô]] * TF [[Francësczé Pôłniowé Wiechrzëznë]] * GF [[Francëskô Gùjana]] * PF [[Francëskô Pòlinezjô]] * GA [[Gabón]] * GM [[Gambiô]] * GH [[Ghana]] * GI [[Gibraltar]] * GR [[Greckô]] * GD [[Grenada]] * GE [[Grëzjô]] * GL [[Grëzóńskô]] * GU [[Guam]] * GG [[Guernsey]] * GY [[Gùjana]] * GP [[Gwadelupa]] * GT [[Gwatemala]] * GN [[Gwinea]] * GW [[Gwinea Bissau]] * HT [[Haiti]] * HN [[Hònduras]] * HK [[Hongkong]] * CL [[Chile]] * CN [[Chinë]] * HR [[Chòrwackô]] * IN [[Indie]] * IQ [[Irak]] * IR [[Iran]] * IE [[Irlandzkô]] * IS [[Islandzkô]] * IT [[Italskô]] * IL [[Izrael]] * JM [[Jamajka]] * JP [[Japóńskô]] * YE [[Jemen]] * JE [[Jersey]] * ID [[Indonezjô]] * JO [[Jordaniô]] * KY [[Kajmanë]] * KH [[Kambòdżô]] * CM [[Kamerun]] * CA [[Kanada]] * QA [[Katar]] * KZ [[Kazachstan]] * KE [[Keniô]] * KG [[Kirgistan]] * KI [[Kiribati]] * CO [[Kòlumbiô]] * KM [[Kòmòrë]] * CG [[Kòngò]] * CR [[Kòstarika]] * CU [[Kùba]] * KW [[Kùwejt]] * LA [[Laòs]] * LS [[Lesotho]] * LT [[Lëtewskô]] * LB [[Liban]] * LR [[Liberiô]] * LY [[Libiô]] * LI [[Liechtenstein]] * LV [[Łotewskô]] * LU [[Luksembùrskô]] * MK [[Nordowô Macedoniô]] * MG [[Madagaskar]] * HU [[Madżarskô]] * YT [[Majotta]] * MO [[Makaù]] * MW [[Malawi]] * MV [[Malediwë]] * MY [[Malezjô]] * ML [[Mali]] * MT [[Malta]] * MA [[Marokò]] * MQ [[Martinika]] * MR [[Maùretaniô]] * MU [[Mauritius]] * MX [[Meksyk]] * DE [[Miemieckô (Miemcë)]] * FM [[Mikronezjô]] * MD [[Mòłdawskô]] * MC [[Mònakò]] * MN [[Mòngolskô]] * MS [[Montserrat]] * MZ [[Mòzambik]] * MM [[Myanmar (Birma)]] * NA [[Namibiô]] * NR [[Nauru]] * NL [[Néderlandzkô (Hòlandzkô)]] * NP [[Nepal]] * NE [[Niger]] * NG [[Nigeriô]] * NI [[Nikaragua]] * NU [[Niue]] * MP [[Nordowé Marianë]] * KP [[Nordowô Kòreja]] * NF [[Norfòlk]] * NO [[Norweskô]] * NC [[Nowô Kaledoniô]] * NZ [[Nowô Zelandiô]] * OM [[Òman]] * PK [[Pakistan]] * PW [[Palau]] * PA [[Panama]] * PG [[Papua-Nowô Gwineja]] * PY [[Paragwaj]] * PE [[Peru]] * PN [[Pitcairn]] * KR [[Półniowò Kòreja]] * PL [[Pòlskô]] * TL [[Pòrënkòwi Timor]] * PR [[Pòrtorikò]] * PT [[Pòrtugalskô]] * ZA [[Pôłniowô Afrika]] * GS [[Pôłniowô Georgia i Pôłniowi Sandwich]] * DO [[Dominikańskô Repùblika]] * CF [[Westrzédnoafrikańskô Repùblika]] * CV [[Repùblika Zelonégò Przilądka]] * RE [[Reunion]] * GQ [[Równikòwô Gwinea]] * RO [[Rumùńskô]] * RU [[Ruskô]] * RW [[Rwanda]] * EH [[Sahara Zôpadnô]] * KN [[Saint Kitts i Nevis]] * LC [[Saint Lucia]] * VC [[Saint Vincent i Grenadyny]] * PM [[Saint-Pierre i Miquelon]] * SV [[Salwadór]] * WS [[Samòa]] * AS [[Samòa Amerykańsczé]] * SM [[San Marino]] * SA [[Saudijskô Arabiô]] * SN [[Senegal]] * RS [[Serbskô]] * SC [[Seszele]] * SL [[Sierra Leone]] * SG [[Singapùr]] * SK [[Słowackô]] * SI [[Sloweńskô]] * SO [[Somaliô]] * LK [[Sri Lanka]] * SZ [[Suazi]] * SD [[Sudan]] * SR [[Surinam]] * SJ [[Svalbard i Jan Mayen (wëspa)]] * SH [[Swiãtô Helena]] * SY [[Syriô]] * ES [[Szpańskô]] * CI [[Sztrąd Słoniowëch Gnatów]] * CH [[Szwajcarskô]] * SE [[Szwedzkô]] * TJ [[Tadżykistan]] * TH [[Tajlandiô]] * TW [[Tajwan]] * TZ [[Tanzaniô]] * TR [[Tëreckô]] * TG [[Togo]] * TK [[Tokelau]] * TO [[Tonga]] * TT [[Trynidad i Tobago]] * TN [[Tunezjô]] * TM [[Turkmenistan]] * TV [[Tuvalu]] * UG [[Ùganda]] * UA [[Ùkrajińskô]] * UY [[Ùrugwaj]] * UZ [[Ùzbeczistan]] * VU [[Vanuatu]] * WF [[Wallis i Futuna]] * VA [[Watikan]] * VE [[Wenezuela]] * BV [[Wëspa Bouveta]] * CX [[Wëspa Gòdowô]] * IM [[Wëspa Man]] * CK [[Wëspë Cooka]] * HM [[Wëspë Heard i McDonalda]] * CC [[Wëspë Kòkòsowé]] * MH [[Wëspë Marshalla]] * SB [[Wëspë Salomóna]] * ST [[Wëspë Swiãtégò Tomasza i Ksążãcô]] * TC [[Wëspë Turks i Caicos]] * VN [[Wietnam]] * GB [[Wiôlgô Britaniô]] * ZR [[Zair]] * ZM [[Zambiô]] * ZW [[Zimbabwe]] * AE [[Zjednóné Arabsczé Emiratë]] * US [[Zjednóné Kraje Americzi]] == Òbaczë téż == * [[ISO 639]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20040923013951/http://www.iso.org/iso/en/prods-services/iso3166ma/index.html ISO 3166/MA] – ISO 3166 Maintenance Agency przë Midzënôrodny Normalizacjowi Òrganizacje (ISO) – zamëkô w se lëstã dwalëterowich kòdów. [[Kategòrëjô:Kòdë]] 71vd7884gd43wbiibmvqgkwc8bkm7pb 206616 206586 2026-07-10T12:50:45Z Terrus38 14026 206616 wikitext text/x-wiki ISO 3166-1 Lësta krajów * AF [[Afganistan]] * AL [[Albańskô]] * DZ [[Algerskô]] * AD [[Andora]] * AO [[Angòla]] * AI [[Anguilla]] * AQ [[Antarktida]] * AG [[Antigùa i Barbùda]] * AN [[Holendersczé Antile]] * AR [[Argentińskô]] * AM [[Armeniô]] * AW [[Aruba]] * AU [[Australiô]] * AT [[Aùstriackô]] * AZ [[Azerbejdżan]] * BS [[Bahamë]] * BH [[Bahrajn]] * BD [[Bangladesz]] * BB [[Barbadós]] * BE [[Belgiô]] * BZ [[Belize]] * BJ [[Benin]] * BM [[Bermùdë]] * BT [[Bhutan]] * BY [[Biôłoruskô]] * BO [[Bòliwiô]] * BA [[Bòsniô ë Hercegowina]] * BW [[Bòtswana]] * BR [[Brazylskô]] * VG [[Britijsczé Dzewiczé Wëspë]] * IO [[Britijsczé Teritorium Indijsczégò Òceanu]] * BN [[Brunei]] * BG [[Bùłgarskô]] * BF [[Bùrkina Faso]] * BI [[Bùrundi]] * CY [[Cyper]] * TD [[Czad]] * CZ [[Czeskô]] * ME [[Czôrnogóra]] * UM [[Daleczã Mniészé Wëspë Zjednónëch Stanów]] * DK [[Dëńskô]] * DM [[Dominika]] * VI [[Dzewiczé Wëspë Zjednónëch Stanów]] * DJ [[Dżibùti]] * EG [[Egipt]] * EC [[Ekwadór]] * ER [[Eritrea]] * EE [[Estóńskô]] * ET [[Etiopiô]] * FK [[Falklandë (Malwinë)]] * FO [[Farersczé Òstrowë]] * FJ [[Fidżi]] * PH [[Filipinë]] * FI [[Fińskô]] * FR [[Francjô]] * TF [[Francësczé Pôłniowé Wiechrzëznë]] * GF [[Francëskô Gùjana]] * PF [[Francëskô Pòlinezjô]] * GA [[Gabón]] * GM [[Gambiô]] * GH [[Ghana]] * GI [[Gibraltar]] * GR [[Greckô]] * GD [[Grenada]] * GE [[Grëzjô]] * GL [[Grëzóńskô]] * GU [[Guam]] * GG [[Guernsey]] * GY [[Gùjana]] * GP [[Gwadelupa]] * GT [[Gwatemala]] * GN [[Gwinea]] * GW [[Gwinea Bissau]] * HT [[Haiti]] * HN [[Hònduras]] * HK [[Hongkong]] * CL [[Chile]] * CN [[Chinë]] * HR [[Chòrwackô]] * IN [[Indie]] * IQ [[Irak]] * IR [[Iran]] * IE [[Irlandzkô]] * IS [[Islandzkô]] * IT [[Italskô]] * IL [[Izrael]] * JM [[Jamajka]] * JP [[Japóńskô]] * YE [[Jemen]] * JE [[Jersey]] * ID [[Indonezjô]] * JO [[Jordaniô]] * KY [[Kajmanë]] * KH [[Kambòdżô]] * CM [[Kamerun]] * CA [[Kanada]] * QA [[Katar]] * KZ [[Kazachstan]] * KE [[Keniô]] * KG [[Kirgistan]] * KI [[Kiribati]] * CO [[Kòlumbiô]] * KM [[Kòmòrë]] * CG [[Kòngò]] * CR [[Kòstarika]] * CU [[Kùba]] * KW [[Kùwejt]] * LA [[Laòs]] * LS [[Lesotho]] * LT [[Lëtewskô]] * LB [[Liban]] * LR [[Liberiô]] * LY [[Libiô]] * LI [[Liechtenstein]] * LV [[Łotewskô]] * LU [[Luksembùrskô]] * MK [[Nordowô Macedoniô]] * MG [[Madagaskar]] * HU [[Madżarskô]] * YT [[Majotta]] * MO [[Makaù]] * MW [[Malawi]] * MV [[Malediwë]] * MY [[Malezjô]] * ML [[Mali]] * MT [[Malta]] * MA [[Marokò]] * MQ [[Martinika]] * MR [[Maùretaniô]] * MU [[Mauritius]] * MX [[Meksyk]] * DE [[Miemieckô (Miemcë)]] * FM [[Mikronezjô]] * MD [[Mòłdawskô]] * MC [[Mònakò]] * MN [[Mòngòliô]] * MS [[Montserrat]] * MZ [[Mòzambik]] * MM [[Myanmar (Birma)]] * NA [[Namibiô]] * NR [[Nauru]] * NL [[Néderlandzkô (Hòlandzkô)]] * NP [[Nepal]] * NE [[Niger]] * NG [[Nigeriô]] * NI [[Nikaragua]] * NU [[Niue]] * MP [[Nordowé Marianë]] * KP [[Nordowô Kòreja]] * NF [[Norfòlk]] * NO [[Norweskô]] * NC [[Nowô Kaledoniô]] * NZ [[Nowô Zelandiô]] * OM [[Òman]] * PK [[Pakistan]] * PW [[Palau]] * PA [[Panama]] * PG [[Papua-Nowô Gwineja]] * PY [[Paragwaj]] * PE [[Peru]] * PN [[Pitcairn]] * KR [[Półniowò Kòreja]] * PL [[Pòlskô]] * TL [[Pòrënkòwi Timor]] * PR [[Pòrtorikò]] * PT [[Pòrtugalskô]] * ZA [[Pôłniowô Afrika]] * GS [[Pôłniowô Georgia i Pôłniowi Sandwich]] * DO [[Dominikańskô Repùblika]] * CF [[Westrzédnoafrikańskô Repùblika]] * CV [[Repùblika Zelonégò Przilądka]] * RE [[Reunion]] * GQ [[Równikòwô Gwinea]] * RO [[Rumùńskô]] * RU [[Ruskô]] * RW [[Rwanda]] * EH [[Sahara Zôpadnô]] * KN [[Saint Kitts i Nevis]] * LC [[Saint Lucia]] * VC [[Saint Vincent i Grenadyny]] * PM [[Saint-Pierre i Miquelon]] * SV [[Salwadór]] * WS [[Samòa]] * AS [[Samòa Amerykańsczé]] * SM [[San Marino]] * SA [[Saudijskô Arabiô]] * SN [[Senegal]] * RS [[Serbskô]] * SC [[Seszele]] * SL [[Sierra Leone]] * SG [[Singapùr]] * SK [[Słowackô]] * SI [[Sloweńskô]] * SO [[Somaliô]] * LK [[Sri Lanka]] * SZ [[Suazi]] * SD [[Sudan]] * SR [[Surinam]] * SJ [[Svalbard i Jan Mayen (wëspa)]] * SH [[Swiãtô Helena]] * SY [[Syriô]] * ES [[Szpańskô]] * CI [[Sztrąd Słoniowëch Gnatów]] * CH [[Szwajcarskô]] * SE [[Szwedzkô]] * TJ [[Tadżykistan]] * TH [[Tajlandiô]] * TW [[Tajwan]] * TZ [[Tanzaniô]] * TR [[Tëreckô]] * TG [[Togo]] * TK [[Tokelau]] * TO [[Tonga]] * TT [[Trynidad i Tobago]] * TN [[Tunezjô]] * TM [[Turkmenistan]] * TV [[Tuvalu]] * UG [[Ùganda]] * UA [[Ùkrajińskô]] * UY [[Ùrugwaj]] * UZ [[Ùzbeczistan]] * VU [[Vanuatu]] * WF [[Wallis i Futuna]] * VA [[Watikan]] * VE [[Wenezuela]] * BV [[Wëspa Bouveta]] * CX [[Wëspa Gòdowô]] * IM [[Wëspa Man]] * CK [[Wëspë Cooka]] * HM [[Wëspë Heard i McDonalda]] * CC [[Wëspë Kòkòsowé]] * MH [[Wëspë Marshalla]] * SB [[Wëspë Salomóna]] * ST [[Wëspë Swiãtégò Tomasza i Ksążãcô]] * TC [[Wëspë Turks i Caicos]] * VN [[Wietnam]] * GB [[Wiôlgô Britaniô]] * ZR [[Zair]] * ZM [[Zambiô]] * ZW [[Zimbabwe]] * AE [[Zjednóné Arabsczé Emiratë]] * US [[Zjednóné Kraje Americzi]] == Òbaczë téż == * [[ISO 639]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20040923013951/http://www.iso.org/iso/en/prods-services/iso3166ma/index.html ISO 3166/MA] – ISO 3166 Maintenance Agency przë Midzënôrodny Normalizacjowi Òrganizacje (ISO) – zamëkô w se lëstã dwalëterowich kòdów. [[Kategòrëjô:Kòdë]] s9bd07eq4fxa3owuz4ixpwzpdk7clp5 206619 206616 2026-07-10T12:54:59Z Terrus38 14026 206619 wikitext text/x-wiki ISO 3166-1 Lësta krajów * AF [[Afganistan]] * AL [[Albańskô]] * DZ [[Algerskô]] * AD [[Andora]] * AO [[Angòla]] * AI [[Anguilla]] * AQ [[Antarktida]] * AG [[Antigùa i Barbùda]] * AN [[Holendersczé Antile]] * AR [[Argentińskô]] * AM [[Armeniô]] * AW [[Aruba]] * AU [[Australiô]] * AT [[Aùstriackô]] * AZ [[Azerbejdżan]] * BS [[Bahamë]] * BH [[Bahrajn]] * BD [[Bangladesz]] * BB [[Barbadós]] * BE [[Belgiô]] * BZ [[Belize]] * BJ [[Benin]] * BM [[Bermùdë]] * BT [[Bhutan]] * BY [[Biôłoruskô]] * BO [[Bòliwiô]] * BA [[Bòsniô ë Hercegowina]] * BW [[Bòtswana]] * BR [[Brazylskô]] * VG [[Britijsczé Dzewiczé Wëspë]] * IO [[Britijsczé Teritorium Indijsczégò Òceanu]] * BN [[Brunei]] * BG [[Bùłgarskô]] * BF [[Bùrkina Faso]] * BI [[Bùrundi]] * CY [[Cyper]] * TD [[Czad]] * CZ [[Czeskô]] * ME [[Czôrnogóra]] * UM [[Daleczã Mniészé Wëspë Zjednónëch Stanów]] * DK [[Dëńskô]] * DM [[Dominika]] * VI [[Dzewiczé Wëspë Zjednónëch Stanów]] * DJ [[Dżibùti]] * EG [[Egipt]] * EC [[Ekwadór]] * ER [[Eritrea]] * EE [[Estóńskô]] * ET [[Etiopiô]] * FK [[Falklandë (Malwinë)]] * FO [[Farersczé Òstrowë]] * FJ [[Fidżi]] * PH [[Filipinë]] * FI [[Fińskô]] * FR [[Francjô]] * TF [[Francësczé Pôłniowé Wiechrzëznë]] * GF [[Francëskô Gùjana]] * PF [[Francëskô Pòlinezjô]] * GA [[Gabón]] * GM [[Gambiô]] * GH [[Ghana]] * GI [[Gibraltar]] * GR [[Greckô]] * GD [[Grenada]] * GE [[Grëzjô]] * GL [[Grëzóńskô]] * GU [[Guam]] * GG [[Guernsey]] * GY [[Gùjana]] * GP [[Gwadelupa]] * GT [[Gwatemala]] * GN [[Gwinea]] * GW [[Gwinea Bissau]] * HT [[Haiti]] * HN [[Hònduras]] * HK [[Hongkong]] * CL [[Chile]] * CN [[Chinë]] * HR [[Chòrwackô]] * IN [[Indie]] * IQ [[Irak]] * IR [[Iran]] * IE [[Irlandzkô]] * IS [[Islandzkô]] * IT [[Italskô]] * IL [[Izrael]] * JM [[Jamajka]] * JP [[Japóńskô]] * YE [[Jemen]] * JE [[Jersey]] * ID [[Indonezjô]] * JO [[Jordaniô]] * KY [[Kajmanë]] * KH [[Kambòdżô]] * CM [[Kamerun]] * CA [[Kanada]] * QA [[Katar]] * KZ [[Kazachstan]] * KE [[Keniô]] * KG [[Kirgistan]] * KI [[Kiribati]] * CO [[Kòlumbiô]] * KM [[Kòmòrë]] * CG [[Kòngò]] * CR [[Kòstarika]] * CU [[Kùba]] * KW [[Kùwejt]] * LA [[Laòs]] * LS [[Lesotho]] * LT [[Lëtewskô]] * LB [[Liban]] * LR [[Liberiô]] * LY [[Libiô]] * LI [[Liechtenstein]] * LV [[Łotewskô]] * LU [[Luksembùrskô]] * MK [[Nordowô Macedoniô]] * MG [[Madagaskar]] * HU [[Madżarskô]] * YT [[Majotta]] * MO [[Makaù]] * MW [[Malawi]] * MV [[Malediwë]] * MY [[Malezjô]] * ML [[Mali]] * MT [[Malta]] * MA [[Marokò]] * MQ [[Martinika]] * MR [[Maùretaniô]] * MU [[Mauritius]] * MX [[Meksyk]] * DE [[Miemieckô (Miemcë)]] * FM [[Mikronezjô]] * MD [[Mòłdawskô]] * MC [[Mònakò]] * MN [[Mòngòliô]] * MS [[Montserrat]] * MZ [[Mòzambik]] * MM [[Myanmar (Birma)]] * NA [[Namibiô]] * NR [[Nauru]] * NL [[Néderlandzkô (Hòlandzkô)]] * NP [[Nepal]] * NE [[Niger]] * NG [[Nigeriô]] * NI [[Nikaragua]] * NU [[Niue]] * MP [[Nordowé Marianë]] * KP [[Nordowô Kòreja]] * NF [[Norfòlk]] * NO [[Norweskô]] * NC [[Nowô Kaledoniô]] * NZ [[Nowô Zelandiô]] * OM [[Òman]] * PK [[Pakistan]] * PW [[Palau]] * PA [[Panama]] * PG [[Papua-Nowô Gwineja]] * PY [[Paragwaj]] * PE [[Peru]] * PN [[Pitcairn]] * KR [[Półniowò Kòreja]] * PL [[Pòlskô]] * TL [[Pòrénczny Timór]] * PR [[Pòrtorikò]] * PT [[Pòrtugalskô]] * ZA [[Pôłniowô Afrika]] * GS [[Pôłniowô Georgia i Pôłniowi Sandwich]] * DO [[Dominikańskô Repùblika]] * CF [[Westrzédnoafrikańskô Repùblika]] * CV [[Repùblika Zelonégò Przilądka]] * RE [[Reunion]] * GQ [[Równikòwô Gwinea]] * RO [[Rumùńskô]] * RU [[Ruskô]] * RW [[Rwanda]] * EH [[Sahara Zôpadnô]] * KN [[Saint Kitts i Nevis]] * LC [[Saint Lucia]] * VC [[Saint Vincent i Grenadyny]] * PM [[Saint-Pierre i Miquelon]] * SV [[Salwadór]] * WS [[Samòa]] * AS [[Samòa Amerykańsczé]] * SM [[San Marino]] * SA [[Saudijskô Arabiô]] * SN [[Senegal]] * RS [[Serbskô]] * SC [[Seszele]] * SL [[Sierra Leone]] * SG [[Singapùr]] * SK [[Słowackô]] * SI [[Sloweńskô]] * SO [[Somaliô]] * LK [[Sri Lanka]] * SZ [[Suazi]] * SD [[Sudan]] * SR [[Surinam]] * SJ [[Svalbard i Jan Mayen (wëspa)]] * SH [[Swiãtô Helena]] * SY [[Syriô]] * ES [[Szpańskô]] * CI [[Sztrąd Słoniowëch Gnatów]] * CH [[Szwajcarskô]] * SE [[Szwedzkô]] * TJ [[Tadżykistan]] * TH [[Tajlandiô]] * TW [[Tajwan]] * TZ [[Tanzaniô]] * TR [[Tëreckô]] * TG [[Togo]] * TK [[Tokelau]] * TO [[Tonga]] * TT [[Trynidad i Tobago]] * TN [[Tunezjô]] * TM [[Turkmenistan]] * TV [[Tuvalu]] * UG [[Ùganda]] * UA [[Ùkrajińskô]] * UY [[Ùrugwaj]] * UZ [[Ùzbeczistan]] * VU [[Vanuatu]] * WF [[Wallis i Futuna]] * VA [[Watikan]] * VE [[Wenezuela]] * BV [[Wëspa Bouveta]] * CX [[Wëspa Gòdowô]] * IM [[Wëspa Man]] * CK [[Wëspë Cooka]] * HM [[Wëspë Heard i McDonalda]] * CC [[Wëspë Kòkòsowé]] * MH [[Wëspë Marshalla]] * SB [[Wëspë Salomóna]] * ST [[Wëspë Swiãtégò Tomasza i Ksążãcô]] * TC [[Wëspë Turks i Caicos]] * VN [[Wietnam]] * GB [[Wiôlgô Britaniô]] * ZR [[Zair]] * ZM [[Zambiô]] * ZW [[Zimbabwe]] * AE [[Zjednóné Arabsczé Emiratë]] * US [[Zjednóné Kraje Americzi]] == Òbaczë téż == * [[ISO 639]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20040923013951/http://www.iso.org/iso/en/prods-services/iso3166ma/index.html ISO 3166/MA] – ISO 3166 Maintenance Agency przë Midzënôrodny Normalizacjowi Òrganizacje (ISO) – zamëkô w se lëstã dwalëterowich kòdów. [[Kategòrëjô:Kòdë]] 0p51b7z1j6vlqgsz06lvtpuwoid8k04 206621 206619 2026-07-10T12:56:56Z Terrus38 14026 206621 wikitext text/x-wiki ISO 3166-1 Lësta krajów * AF [[Afganistan]] * AL [[Albańskô]] * DZ [[Algerskô]] * AD [[Andora]] * AO [[Angòla]] * AI [[Anguilla]] * AQ [[Antarktida]] * AG [[Antigùa i Barbùda]] * AN [[Holendersczé Antile]] * AR [[Argentińskô]] * AM [[Armeniô]] * AW [[Aruba]] * AU [[Australiô]] * AT [[Aùstriackô]] * AZ [[Azerbejdżan]] * BS [[Bahamë]] * BH [[Bahrajn]] * BD [[Bangladesz]] * BB [[Barbadós]] * BE [[Belgiô]] * BZ [[Belize]] * BJ [[Benin]] * BM [[Bermùdë]] * BT [[Bhutan]] * BY [[Biôłoruskô]] * BO [[Bòliwiô]] * BA [[Bòsniô ë Hercegowina]] * BW [[Bòtswana]] * BR [[Brazylskô]] * VG [[Britijsczé Dzewiczé Wëspë]] * IO [[Britijsczé Teritorium Indijsczégò Òceanu]] * BN [[Brunei]] * BG [[Bùłgarskô]] * BF [[Bùrkina Faso]] * BI [[Bùrundi]] * CY [[Cyper]] * TD [[Czad]] * CZ [[Czeskô]] * ME [[Czôrnogóra]] * UM [[Daleczã Mniészé Wëspë Zjednónëch Stanów]] * DK [[Dëńskô]] * DM [[Dominika]] * VI [[Dzewiczé Wëspë Zjednónëch Stanów]] * DJ [[Dżibùti]] * EG [[Egipt]] * EC [[Ekwadór]] * ER [[Eritrea]] * EE [[Estóńskô]] * ET [[Etiopiô]] * FK [[Falklandë (Malwinë)]] * FO [[Farersczé Òstrowë]] * FJ [[Fidżi]] * PH [[Filipinë]] * FI [[Fińskô]] * FR [[Francjô]] * TF [[Francësczé Pôłniowé Wiechrzëznë]] * GF [[Francëskô Gùjana]] * PF [[Francëskô Pòlinezjô]] * GA [[Gabón]] * GM [[Gambiô]] * GH [[Ghana]] * GI [[Gibraltar]] * GR [[Greckô]] * GD [[Grenada]] * GE [[Grëzjô]] * GL [[Grëzóńskô]] * GU [[Guam]] * GG [[Guernsey]] * GY [[Gùjana]] * GP [[Gwadelupa]] * GT [[Gwatemala]] * GN [[Gwinea]] * GW [[Gwinea Bissau]] * HT [[Haiti]] * HN [[Hònduras]] * HK [[Hongkong]] * CL [[Chile]] * CN [[Chinë]] * HR [[Chòrwackô]] * IN [[Indie]] * IQ [[Irak]] * IR [[Iran]] * IE [[Irlandzkô]] * IS [[Islandzkô]] * IT [[Italskô]] * IL [[Izrael]] * JM [[Jamajka]] * JP [[Japóńskô]] * YE [[Jemen]] * JE [[Jersey]] * ID [[Indonezjô]] * JO [[Jordaniô]] * KY [[Kajmanë]] * KH [[Kambòdżô]] * CM [[Kamerun]] * CA [[Kanada]] * QA [[Katar]] * KZ [[Kazachstan]] * KE [[Keniô]] * KG [[Kirgistan]] * KI [[Kiribati]] * CO [[Kòlumbiô]] * KM [[Kòmòrë]] * CG [[Kòngò]] * CR [[Kòstarika]] * CU [[Kùba]] * KW [[Kùwejt]] * LA [[Laòs]] * LS [[Lesotho]] * LT [[Lëtewskô]] * LB [[Liban]] * LR [[Liberiô]] * LY [[Libiô]] * LI [[Liechtenstein]] * LV [[Łotewskô]] * LU [[Luksembùrskô]] * MK [[Nordowô Macedoniô]] * MG [[Madagaskar]] * HU [[Madżarskô]] * YT [[Majotta]] * MO [[Makaù]] * MW [[Malawi]] * MV [[Malediwë]] * MY [[Malezjô]] * ML [[Mali]] * MT [[Malta]] * MA [[Marokò]] * MQ [[Martinika]] * MR [[Maùretaniô]] * MU [[Mauritius]] * MX [[Meksyk]] * DE [[Miemieckô (Miemcë)]] * FM [[Mikronezjô]] * MD [[Mòłdawskô]] * MC [[Mònakò]] * MN [[Mòngòliô]] * MS [[Montserrat]] * MZ [[Mòzambik]] * MM [[Myanmar (Birma)]] * NA [[Namibiô]] * NR [[Nauru]] * NL [[Néderlandzkô (Hòlandzkô)]] * NP [[Nepal]] * NE [[Niger]] * NG [[Nigeriô]] * NI [[Nikaragua]] * NU [[Niue]] * MP [[Nordowé Marianë]] * KP [[Nordowô Kòreja]] * NF [[Norfòlk]] * NO [[Norweskô]] * NC [[Nowô Kaledoniô]] * NZ [[Nowô Zelandiô]] * OM [[Òman]] * PK [[Pakistan]] * PW [[Palau]] * PA [[Panama]] * PG [[Papua-Nowô Gwineja]] * PY [[Paragwaj]] * PE [[Peru]] * PN [[Pitcairn]] * KR [[Półniowò Kòreja]] * PL [[Pòlskô]] * TL [[Pòrénczny Timór]] * PR [[Pòrtorikò]] * PT [[Pòrtugalskô]] * ZA [[Pôłniowô Afrika]] * GS [[Pôłniowô Georgia i Pôłniowi Sandwich]] * DO [[Dominikańskô Repùblika]] * CF [[Westrzédnoafrikańskô Repùblika]] * CV [[Repùblika Zelonégò Przilądka]] * RE [[Reunion]] * GQ [[Równikòwô Gwinea]] * RO [[Rumùńskô]] * RU [[Ruskô]] * RW [[Rwanda]] * EH [[Sahara Zôpadnô]] * KN [[Saint Kitts i Nevis]] * LC [[Saint Lucia]] * VC [[Saint Vincent i Grenadyny]] * PM [[Saint-Pierre i Miquelon]] * SV [[Salwadór]] * WS [[Samòa]] * AS [[Samòa Amerykańsczé]] * SM [[San Marino]] * SA [[Saudijskô Arabiô]] * SN [[Senegal]] * RS [[Serbskô]] * SC [[Seszele]] * SL [[Sierra Leòne]] * SG [[Syngapùr]] * SK [[Słowackô]] * SI [[Sloweńskô]] * SO [[Somaliô]] * LK [[Sri Lanka]] * SZ [[Suazi]] * SD [[Sudan]] * SR [[Surinam]] * SJ [[Svalbard i Jan Mayen (wëspa)]] * SH [[Swiãtô Helena]] * SY [[Syriô]] * ES [[Szpańskô]] * CI [[Sztrąd Słoniowëch Gnatów]] * CH [[Szwajcarskô]] * SE [[Szwedzkô]] * TJ [[Tadżykistan]] * TH [[Tajlandiô]] * TW [[Tajwan]] * TZ [[Tanzaniô]] * TR [[Tëreckô]] * TG [[Togo]] * TK [[Tokelau]] * TO [[Tonga]] * TT [[Trynidad i Tobago]] * TN [[Tunezjô]] * TM [[Turkmenistan]] * TV [[Tuvalu]] * UG [[Ùganda]] * UA [[Ùkrajińskô]] * UY [[Ùrugwaj]] * UZ [[Ùzbeczistan]] * VU [[Vanuatu]] * WF [[Wallis i Futuna]] * VA [[Watikan]] * VE [[Wenezuela]] * BV [[Wëspa Bouveta]] * CX [[Wëspa Gòdowô]] * IM [[Wëspa Man]] * CK [[Wëspë Cooka]] * HM [[Wëspë Heard i McDonalda]] * CC [[Wëspë Kòkòsowé]] * MH [[Wëspë Marshalla]] * SB [[Wëspë Salomóna]] * ST [[Wëspë Swiãtégò Tomasza i Ksążãcô]] * TC [[Wëspë Turks i Caicos]] * VN [[Wietnam]] * GB [[Wiôlgô Britaniô]] * ZR [[Zair]] * ZM [[Zambiô]] * ZW [[Zimbabwe]] * AE [[Zjednóné Arabsczé Emiratë]] * US [[Zjednóné Kraje Americzi]] == Òbaczë téż == * [[ISO 639]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20040923013951/http://www.iso.org/iso/en/prods-services/iso3166ma/index.html ISO 3166/MA] – ISO 3166 Maintenance Agency przë Midzënôrodny Normalizacjowi Òrganizacje (ISO) – zamëkô w se lëstã dwalëterowich kòdów. [[Kategòrëjô:Kòdë]] tmm1g0u8zicfyv3144t92bqzy495rex 206917 206621 2026-07-11T09:07:11Z Terrus38 14026 206917 wikitext text/x-wiki ISO 3166-1 Lësta krajów * AF [[Afganistan]] * AL [[Albańskô]] * DZ [[Algerskô]] * AD [[Andora]] * AO [[Angòla]] * AI [[Anguilla]] * AQ [[Antarktida]] * AG [[Antigùa i Barbùda]] * AN [[Holendersczé Antile]] * AR [[Argentińskô]] * AM [[Armeniô]] * AW [[Aruba]] * AU [[Australiô]] * AT [[Aùstriackô]] * AZ [[Azerbejdżan]] * BS [[Bahamë]] * BH [[Bahrajn]] * BD [[Bangladesz]] * BB [[Barbadós]] * BE [[Belgiô]] * BZ [[Belize]] * BJ [[Benin]] * BM [[Bermùdë]] * BT [[Bhutan]] * BY [[Biôłoruskô]] * BO [[Bòliwiô]] * BA [[Bòsniô ë Hercegowina]] * BW [[Bòtswana]] * BR [[Brazylskô]] * VG [[Britijsczé Dzewiczé Wëspë]] * IO [[Britijsczé Teritorium Indijsczégò Òceanu]] * BN [[Brunei]] * BG [[Bùłgarskô]] * BF [[Bùrkina Faso]] * BI [[Bùrundi]] * CY [[Cyper]] * TD [[Czad]] * CZ [[Czeskô]] * ME [[Czôrnogóra]] * UM [[Daleczé Mniészé Wëspë Zjednónëch Stanów]] * DK [[Duńskô]] * DM [[Dominika]] * VI [[Dzewiczé Wëspë Zjednónëch Stanów]] * DJ [[Dżibùti]] * EG [[Egipt]] * EC [[Ekwadór]] * ER [[Eritrea]] * EE [[Estóńskô]] * ET [[Etiopiô]] * FK [[Falklandë (Malwinë)]] * FO [[Farersczé Òstrowë]] * FJ [[Fidżi]] * PH [[Filipinë]] * FI [[Fińskô]] * FR [[Francjô]] * TF [[Francësczé Pôłniowé Wiechrzëznë]] * GF [[Francëskô Gùjana]] * PF [[Francëskô Pòlinezjô]] * GA [[Gabón]] * GM [[Gambiô]] * GH [[Ghana]] * GI [[Gibraltar]] * GR [[Greckô]] * GD [[Grenada]] * GE [[Grëzjô]] * GL [[Grëzóńskô]] * GU [[Guam]] * GG [[Guernsey]] * GY [[Gùjana]] * GP [[Gwadelupa]] * GT [[Gwatemala]] * GN [[Gwinea]] * GW [[Gwinea Bissau]] * HT [[Haiti]] * HN [[Hònduras]] * HK [[Hongkong]] * CL [[Chile]] * CN [[Chinë]] * HR [[Chòrwackô]] * IN [[Indie]] * IQ [[Irak]] * IR [[Iran]] * IE [[Irlandzkô]] * IS [[Islandzkô]] * IT [[Italskô]] * IL [[Izrael]] * JM [[Jamajka]] * JP [[Japóńskô]] * YE [[Jemen]] * JE [[Jersey]] * ID [[Indonezjô]] * JO [[Jordaniô]] * KY [[Kajmanë]] * KH [[Kambòdżô]] * CM [[Kamerun]] * CA [[Kanada]] * QA [[Katar]] * KZ [[Kazachstan]] * KE [[Keniô]] * KG [[Kirgistan]] * KI [[Kiribati]] * CO [[Kòlumbiô]] * KM [[Kòmòrë]] * CG [[Kòngò]] * CR [[Kòstarika]] * CU [[Kùba]] * KW [[Kùwejt]] * LA [[Laòs]] * LS [[Lesotho]] * LT [[Lëtewskô]] * LB [[Liban]] * LR [[Liberiô]] * LY [[Libiô]] * LI [[Liechtenstein]] * LV [[Łotewskô]] * LU [[Luksembùrskô]] * MK [[Nordowô Macedoniô]] * MG [[Madagaskar]] * HU [[Madżarskô]] * YT [[Majotta]] * MO [[Makaù]] * MW [[Malawi]] * MV [[Malediwë]] * MY [[Malezjô]] * ML [[Mali]] * MT [[Malta]] * MA [[Marokò]] * MQ [[Martinika]] * MR [[Maùretaniô]] * MU [[Maùritius]] * MX [[Meksyk]] * DE [[Miemieckô]] * FM [[Mikronezjô]] * MD [[Mòłdawskô]] * MC [[Mònakò]] * MN [[Mòngòliô]] * MS [[Montserrat]] * MZ [[Mòzambik]] * MM [[Myanmar (Birma)]] * NA [[Namibiô]] * NR [[Nauru]] * NL [[Holandiô]] * NP [[Nepal]] * NE [[Niger]] * NG [[Nigeriô]] * NI [[Nikaragua]] * NU [[Niue]] * MP [[Nordowé Marianë]] * KP [[Nordowô Kòreja]] * NF [[Norfòlk]] * NO [[Norweskô]] * NC [[Nowô Kaledoniô]] * NZ [[Nowô Zelandiô]] * OM [[Òman]] * PK [[Pakistan]] * PW [[Palau]] * PA [[Panama]] * PG [[Papua-Nowô Gwineja]] * PY [[Paragwaj]] * PE [[Peru]] * PN [[Pitcairn]] * KR [[Półniowò Kòreja]] * PL [[Pòlskô]] * TL [[Pòrénczny Timór]] * PR [[Pòrtorikò]] * PT [[Pòrtugalskô]] * ZA [[Pôłniowô Afrika]] * GS [[Pôłniowô Georgia i Pôłniowi Sandwich]] * DO [[Dominikańskô Repùblika]] * CF [[Westrzédnoafrikańskô Repùblika]] * CV [[Repùblika Zelonégò Cëpla]] * RE [[Reunion]] * GQ [[Równikòwô Gwinea]] * RO [[Rumùńskô]] * RU [[Ruskô]] * RW [[Rwanda]] * EH [[Sahara Zôpadnô]] * KN [[Saint Kitts i Nevis]] * LC [[Saint Lucia]] * VC [[Saint Vincent i Grenadyny]] * PM [[Saint-Pierre i Miquelon]] * SV [[Salwadór]] * WS [[Samòa]] * AS [[Amerikańskô Samòa]] * SM [[San Marino]] * SA [[Saudijskô Arabiô]] * SN [[Senegal]] * RS [[Serbskô]] * SC [[Seszele]] * SL [[Sierra Leòne]] * SG [[Syngapùr]] * SK [[Słowackô]] * SI [[Sloweńskô]] * SO [[Somaliô]] * LK [[Sri Lanka]] * SZ [[Suazi]] * SD [[Sudan]] * SR [[Surinam]] * SJ [[Svalbard i Jan Mayen (wëspa)]] * SH [[Swiãtô Helena]] * SY [[Syriô]] * ES [[Szpańskô]] * CI [[Sztrąd Słoniowëch Gnatów]] * CH [[Szwajcarskô]] * SE [[Szwedzkô]] * TJ [[Tadżykistan]] * TH [[Tajlandiô]] * TW [[Tajwan]] * TZ [[Tanzaniô]] * TR [[Tëreckô]] * TG [[Togò]] * TK [[Tokelau]] * TO [[Tonga]] * TT [[Trinidad i Tobagò]] * TN [[Tunezjô]] * TM [[Turkmenistan]] * TV [[Tuvalu]] * UG [[Ùganda]] * UA [[Ùkrajińskô]] * UY [[Ùrugwaj]] * UZ [[Ùzbeczistan]] * VU [[Vanuatu]] * WF [[Wallis i Futuna]] * VA [[Watikan]] * VE [[Wenezuela]] * BV [[Wëspa Bouveta]] * CX [[Wëspa Gòdowô]] * IM [[Wëspa Man]] * CK [[Wëspë Cooka]] * HM [[Wëspë Heard i McDonalda]] * CC [[Wëspë Kòkòsowé]] * MH [[Wëspë Marshalla]] * SB [[Wëspë Salomóna]] * ST [[Wëspë Swiãtégò Tomasza i Ksążãcô]] * TC [[Wëspë Turks i Caicos]] * VN [[Wietnam]] * GB [[Wiôlgô Britaniô]] * ZR [[Zajir]] * ZM [[Zambiô]] * ZW [[Zimbabwe]] * AE [[Zjednóné Arabsczé Emiratë]] * US [[Zjednóné Kraje Americzi]] == Òbaczë téż == * [[ISO 639]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20040923013951/http://www.iso.org/iso/en/prods-services/iso3166ma/index.html ISO 3166/MA] – ISO 3166 Maintenance Agency przë Midzënôrodny Normalizacjowi Òrganizacje (ISO) – zamëkô w se lëstã dwalëterowich kòdów. [[Kategòrëjô:Kòdë]] damwgssa1bafjnfbckj6ynfkec05jcj 0 5153 206902 206101 2026-07-10T21:54:39Z Terrus38 14026 206902 wikitext text/x-wiki {{Bez òdjimka}} '''Jerzi Tréder''' ({{jãz.|pl}} ''Jerzy Treder''; ùr. [[14 łżëkwiata]] [[1942]], ùm. [[2 łżëkwiata]] [[2015]]) – jãzëkòznajôrz, [[Pòlonistika|pòlonista]], [[Kaszëbistika|kaszëbista]], òd [[1994]] rokù profesor [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczégò Uniwersytetu]]. Ùsôdzca wicy jak 300 ùczbòwëch robòtów, w tim 15 ksążków. To béł [[Ricerz Witosława]] za „nadzwëkòwé przëczënienié sã do rozwiju, òchronë i rozszerzwianiô [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]] w szkòłowim, akademicczim i òglowim ùżëcym”. Przë jegò wespółrobòcë pòwstałë m.jin. materiałë dlô szkólnëch. Dosc wiele ò nim napisôł prof. Majewicz. Jegò grób je w [[Réda|Rédze]]<ref>http://www.dziennikbaltycki.pl/artykul/3813927,w-wejherowie-pozegnano-prof-jerzego-tredera,id,t.html</ref>. == Ùsôdztwò (wëjimk) == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, [[Gduńsk]] 1999. * W. Czedrowskô, D. Pioch, J. Tréder: Ùczba kaszëbsczégo jãzëka w szkòle. Materiałë dlô szkólnëch. Programy, rozkłady, konspekty i scenariusze. Oficyna CZEC Gduńsk 2001. * S. Janke, J. Tréder [red.] Kaszëbskô nôtëra; antologiô pòwiôstków nôdgrodzonëch w Òglowòpòlsczim Kònkùrsu Prozatorsczim miona Jana Drzéżdżóna w latach 1996 - 2000, Wejrowò - Gduńsk 2001 ISBN 8391163873. * [[Jan Trepczik|J. Trepczyk]]: Słownik polsko-kaszubski, [[Gduńsk]] 1994 (nôùkòwò przërëchtowôł gò do wëdaniô prof. Jerzi Tréder). * Tërwôj, sztócëkù, bò jes piãkny [rec.: Dërchôj królewiónkò. Antologia dzysdniowi prozë kaszëbsczi. Zebrôł i òprôcowôł E. Prëczkòwsczi, [[Gdiniô]] 1996], "Pomerania" 1997, nr 4/5, s. 82-84. * Wstãpné słowò, w: Kaszëbsczé dzeje ë dzysészé żëcé. Dokôzë kaszëbsczi prozë. Zwësk Òglowòpòlsczégò Kònkùrsu... Ùszëkòwôł... J. Tréder, [[Wejrowò]] 2004 ISBN 8391624498. * Kaszubszczyzna w przeszłości i dziś / praca zbiorowa pod redakcją Jerzego Tredera = Kaszëbizna dôwni ë dzys / zbiérnô prôca w red. Jerzégò Trédra - 2006 [http://lccn.loc.gov/2007419963]. * Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie - [[Gduńsk]] 2014.<ref>https://web.archive.org/web/20240320195856/http://bibliotekacyfrowa.eu/dlibra/show-content/publication/35902/edition/32491/?format_id=2</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * Alfred Majewicz: Méster Jerzi Tréder. ''Litteraria Copernicana'' 2 (30), 199–209. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://fil.ug.edu.pl/strona/14914/prof_dr_hab_jerzy_Treder Publikacëje] * [https://scholar.google.com/scholar?hl=pl&as_sdt=0%2C5&q=Jerzy+Treder&btnG= scholar.google] * [http://archive.is/O6g0c Z historii badań Kaszubszczyzny] {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Tréder Jerzi}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Pòlsczi jãzëkòznôwcë]] 66ovzs2hdodjv6ejj086q7lxs3zu9sd 0 5162 206694 203134 2026-07-10T14:07:02Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Geògrafijô]] to [[Category:Geògrafiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206694 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka}} '''Jón Mòrdawsczi''' (''Jan Mordawski'') – doktor geògraficznëch nôùków. Mieszkô w Gdini. Wiele lat robił na [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczim Ùniwersytece]]. Napisôł wicy jak 170 dokôzów pòswiãconëch geògrafie m.jin. "Geografia Kaszub = Geògrafia Kaszëb" (2008) [http://lccn.loc.gov/2009357619]. Wiele jezdzëł pò swiece. == Lëteratura == * [[Jerzi Tréder]]: Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie – [[Gduńsk]] 2014, ss. 220–221 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://kaszebi.rastko.net/?p=53 Geògrafia dzysészëch Kaszëbów] {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Mòrdawsczi Jan}} [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] 4byvay7t0h3kcck1rrx9jcqgl4govgs 0 5252 206900 199454 2026-07-10T21:54:16Z Terrus38 14026 206900 wikitext text/x-wiki '''Jón Rómpsczi''' ([[8 gòdnika]] [[1913]] – 30 gòdnika [[1969]]), kaszëbsczi ùtwórca, spòlezniany dzejôrz. Jak òn miôł pińcnôsce lat ùmarła jegò matka, a òn mùszôł sóm sobie radzec. Béł zécrã i zarôbiôł w drëkarni, zesôdzôł cządnik "[[Zrzesz Kaszëbskô]]". Zaczął sã ùczëc i zdôł maturã jakno eksterna. Przed wòjną robił jakno referent w wejrowsczi radnicë. W [[II swiatowi wòjna|II swiatowi wòjnie]] przeżiwôł wszëtczé tragedëje, chtërne przeniosła [[Kaszëbi|Kaszëbóm]] òkupacëjô. Béł w [[Krëjamnô Wòjskòwô Òrganizacëjô "Pòmòrsczi Grif"|Krëjamny Wòjskòwi Òrganizacëji "Pòmòrsczi Grif"]], a pòtemù w lagrze [[Stutthof]]. Pò wòjnie skùncził sztudia na ùniwersytece w gardze [[Torń]]. Béł nôleżnikiem [[Kaszëbsczé Zrzeszenié|Kaszëbsczégò Zrzeszeniô]], ale tu miôł procëmników. Òn òd 1964 rokù béł nôleżnika [[Pòlskô Zjednónô Robòtniczô Partiô|Pòlsczi Zjednóny Robòtniczi Partie]], ale nie ùdżibôł sã z òrądze procemnot, a béł dbë, że nadińdze czas, czej zôwadë rozwijani kaszëbiznë zdżiną. Jegò zbiérk ''Pomión zwonów'' (1970) przeniósł wiérztë sparłãczoné z II swiatową wòjną. Strach ò kawel jãzëka przewijô sã ù niegò równak w zbiérkù pòsmiertnym ''Wiérzte'' (1980)[http://lccn.loc.gov/81139575], np.: "Zabëtô! Bôczë, jaczi tną ję miecze/ I jakô zewsządk sę na nię dôka wlecze –/ Nie widzysz skrëchłé zlepiszcza kol sebie?.../Ach, mowa mojëch tatków, zwęcznô strëna!/ Czë możno, żebë lud ję wôżëł zgubic?!/ Jakbë sę modlëc, szeptac zdrowas z rena?” (''Apartnô fuga''). Napisôł ''Ścinanie kani. Kaszubski zwyczaj ludowy'' (1973). Jegò są słowa kòlãdë „Swiat przed Tobą klãkł”. Òn pisôł téż dramë. == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, [[Jerzi Tréder|J. Tréder]]: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów; pòd red. Jana Mòrdawsczégò, tołmaczënk Jerzi Tréder, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, [[Gduńsk]] 1999. * [[Ferdinand Neureiter|F. Neureiter]]: Geschichte der kaschubischen Literatur : Versuch einer zusammenfassenden Darstellung, 2. verb. u. erw. Auflage, Sagner, München 1991. * F. Neureiter: Historia literatury kaszubskiej : próba zarysu, przełożyła Maria Boduszyńska-Borowikowa ; wstępem opatrzył Tadeusz Bolduan, Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, Oddział Miejski, 1982. * G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 341 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.worldcat.org/wcidentities/lccn-n86046941 Worldcat] * [https://web.archive.org/web/20080321122600/http://www.kaszubia.com/pl/teksty/koleda/kol_aut.htm#jr kòlãda „Swiat przed Tobą klãkł”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Rómpsczi Jan}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Stutthof]] b2rwm1dbkkp2gwxzun8p8s81336ka2l 0 5261 206916 206098 2026-07-11T00:04:47Z InternetArchiveBot 14136 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 206916 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Stefan Ramułt (cropped).jpg|mały|Stefan Ramułt]] '''Stefan Ramułt''' (1859–1913) pòlsczi ùczałi, jãzëkòznajôrz, ùr. w Liszkach kòl Krosna. Òn sztudirowôł na Ùniwersytece we Lwòwie, a za swoje dzeło: ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego'' béł wëprzédniony w 1889 rokù nôdgrodą [[Akademia Umiejętności|Akademii Umiejãtnoscë]] w kònkùrsu miona Lindegò. Dlô [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]] òn mô wiele zrobioné. == Ùsôdztwò == * ''Podania i opowieści ludu kaszubskiego'' ; [[Krakòwò]] [[1893]] * ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego'', [[Krakòwò]] [[1893]]<ref>https://archive.org/details/pbc.gda.pl.MBPG_20838_1893_male</ref><ref>https://pbc.gda.pl/dlibra/publication/11446/edition/7469?language=pl</ref> * ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego'' dzél II; [[Krakòwò]] [[1993]]. Przërëchtowanié ë wstãp H.Horodyska.<ref>https://czec.pl/slownik-jezyka-pomorskiego-czyli-kaszubskiego</ref><ref>https://pau.krakow.pl/index.php/en/wydawnictwo/spis-publikacji/wydawnictwa-pozaseryjne/1993/596-stefan-ramult-slownik-jezyka-pomorskiego-czyli-kaszubskiego</ref><ref>https://bhp.ihpan.edu.pl/index.php?KatID=0&typ=record&001=IHPAN22225229</ref><ref>http://www.isybislaw.ispan.waw.pl/ShowDocument.do?documentId=458127</ref> ** ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego. Scalił i znormalizował Jerzy Treder, w''ëd. Czec. Gduńsk [[2003]]<ref>Edycja zawiera część pierwszą słownika z 1893 r. oraz część drugą z 1993 r. Hasła zostały połączone w jeden ciąg alfabetyczny i znormalizowane ortograficznie i gramatycznie. (JB)http://www.isybislaw.ispan.waw.pl/ShowDocument.do?documentId=597330</ref><ref>Ramułt S., ''Słownik języka pomorskiego, czyli kaszubskiego'', scalił i znormalizował J. Treder według wydań AU z roku 1893 i PAU z roku 1993, Gdańsk 2003, ss. 520; , fototypowe s. 457/IX-520/298 zawierające teksty tylko w wyd. 1, w kolejnych wyd. Wydawnictwa Region stron tych nie https://web.archive.org/web/20260414085618/https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/slowniki/</ref> ** ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego. Redakcja i korekta Jerzy Treder,'' wëd. [[Wëdôwizna „Region”|Region]]. Gdiniô [[2011]] ISBN 978-83-7591-212-8<ref name=":0">https://web.archive.org/web/20260709222000/https://www.ksiegarnia.slupsk.edu.pl/pomeranika/255-slownik-jezyka-pomorskiego-czyli-kaszubskiego.html</ref> ** ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego. Redakcja i korekta Jerzy Treder,'' wëd. [[Wëdôwizna „Region”|Region]]. Gdiniô [[2017]] (dzél I + II) ISBN 978-83-7591-586-0<ref>https://fundacjakaszuby.org/produkt/slownik-jezyka-pomorskiego-czyli-kaszubskiego/</ref><ref>https://czec.pl/slownik-jezyka-pomorskiego-czyli-kaszubskiego-ramult</ref><ref>https://kaszubskaksiazka.pl/encyklopedie-i-leksykony/681-slownik-jezyka-pomorskiego-czyli-kaszubskiego.html</ref> * ''Statystyka ludności kaszubskiej'', [[Krakòwò]] [[1899]] == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego 2011.jpg|2011<ref name=":0" /> Òbrôzk:Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego 2017.jpg|2017<ref>https://www.wydawnictworegion.pl/ksiazki/slownik/</ref> </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * Dzieje Pomorza Nadwiślańskiego od VII wieku do 1945 roku / [Stanisław Mielczarski et al. ; koordynacja całości Wacław Odyniec], Gdańsk : Wydaw. Morskie, 1978, s. 413. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20090314061729/http://pl.kaszubia.com/kultura/jezyk-kaszubski/slownik-jezyka-pomorskiego-czyli-kaszubskiego-stefana-ramulta Wëjimczi ze słowarza (''Czile słów ò Kaszëbach ë jich mòwie'')] * [http://pbc.gda.pl/dlibra/doccontent?id=7469 ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego'' na starnach PBC] * [https://fbc.pionier.net.pl/details/nnhmVnf ''Statystyka ludności kaszubskiej''] * [http://opac.vatlib.it/iguana/www.main.cls?sUrl=search&t=1361777622030&searchProfile=ALL#anchor_Results Ramult, Stefan] * [http://www.gutenberg.org/files/40863/40863-h/40863-h.htm#ar183 plur. Kaszëbi] * [https://opac.vatlib.it/auth/detail/495_251966 Watikan - Bibloteka] * [https://web.archive.org/web/20100529021029/http://ec.europa.eu/education/languages/archive/languages/langmin/euromosaic/pol3_en.html ''Arts and Culture'' (en)] {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Ramułt Stefan}} [[Kategòrëjô:Pòlsczi jãzëkòznôwcë]] 0r3ytojcqu9ik0uysddfvvgehoho7nr 0 5337 206897 200763 2026-07-10T21:53:45Z Terrus38 14026 206897 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Aleksandr Hilferding.jpg|mały|Aleksander Hilferding]] '''Aleksander Hilferding''' (1831-1872) béł rusczim ùczałim, slawistim i fòlkloristą. Òn wiele zrobił dlô [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]], bò napisôł ksążkã ''Остатки славян на южном берегу Балтийского Моря'', Sankt-Petersburg (1862) - „Nëdżi Słowianów na pôłniowym brzegù Bôłtu”. Òb lato 1856 rokù òn i [[Florian Cenôwa]] jachale òd [[Gduńsk]]a przez [[Wejrowò]] i [[Lãbòrg]] do Główczëc i do [[Bëtowò|Bëtowa]]. Stądka Ceynowa òdjachôł, a Hilferding sóm robił badania na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Òn òpisôł téż [[Słowińcë|Słowińców]]. Hilferding w pòłowie XIX stalata pòdzelił kaszëbiznã „pôłnikòwò” na: 1. gwarã [[Pòmrë|pòmerańsczich]] Słowińców i Kaszëbów: a) Słowińców, np. [[Wiôlgô Gardna]], [[Klëczi]], [[Smôłdzëno]]; b) Kabôtków, np. [[Główczëce]], [[Rowë]]; dzys ji ju ni ma; 2. gwarã [[Pòmrë|pòmerańsczich]] Kaszëbów: 2.1) nad jez. [[Łebskò]], np. [[Jizbica]] i [[Łeba]], 2.2) za Jezorem Łebsczim, np. [[Charbrowò]], [[Sôrbsk]], [[Òseczi]], c) w Bëtowsczém, np. [[Bëtowò]], [[Grzmiącô]]; slédnô dzélã je zachòwónô, np. w Czôrny Dąbrowie i [[Rekòwò|Rekòwie]]; 3. gwarã kaszëbską w [[Zôpadné Prësë|Zôpadnëch Prësach]], np. [[Żarnówc]], [[Swôrzewò]], [[Chałëpë]], [[Wejrowò]], [[Kartuzë]], [[Stãżëca]], [[Kòscérzëna]], [[Lésno]] i [[Skarszewò]]. == Ùsôdztwò (wëjimk) == * ''[[commons:File:Гильфердинг А.Ф. - Остатки славян на южном берегу Балтийского моря.djvu|Остатки славян на южном берегу Балтийского моря]] Sankt-Petersburg 1862 (wyd. polskie Resztki Słowian na południowym wybrzeżu Morza Bałtyckiego, tłum. Nina Perczyńska, oprac. Jerzy Treder, Gdańsk'' 1989, ISBN 83-85011-57-9 * [https://books.google.de/books?id=B1wtAAAAYAAJ&pg=PA81&hl=fr#v=onepage&q&f=false ''Die Ueberreste der Slawen auf der Südküste des baltischen Meeres''] Zeitschrift für slavische Literatur, Kunst und Wissenschaft, 1862 ; Google * О сродстве языка Славянского с Санскритским. Санктперербург, 1853 (''Ò rëdze słowiańsczégò jãzëka z sanskrytem'') * История балтийских славян (''Historiô bôłtëcczich Słowión'') 1855 * Борьба славян с немцами на Балтийском поморье в средние века (''Wòjnë Słowión z Miemcama na ùbrzegù bôłtëcczim w strzédnowiekù'') 1861 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Hilferding Aleksander}} [[Kategòrëjô:Lingwistika]] hz1d1z0bz75p23fkbr7k2xq5x19wo70 0 5544 206819 205401 2026-07-10T16:15:09Z Iketsi 3254 ò; [[Dialekt Szwajcarsczi Miemieczégò Jãzëka|sch-de]]. → {{jãz.|gsw}} 206819 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = ''Schweiz, Confoederatio Helvetica''| miono = Szwajcarskô | miono-genitiw = Szwajcarsczi | fana = Flag of Switzerland (Pantone).svg| herb = Coat of Arms of Switzerland (Pantone).svg | na karce = LocationSwitzerland.png| mòtto = Unus pro omnibus, omnes pro uno| jãzëk = [[Miemiecczi jãzëk|miemiecczi]], [[Francësczi jãzëk|francësczi]], [[Italsczi jãzëk|italsczi]], [[jãzëk romansz]]| stolëca = Berno | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 41.290 | procent-wòdë = - | lëdztwò = 8 962 258 | rok = 2023 | dëtk = [[Szwajcarzczi frank]] | kòd dëtka = CHF | czasowô cona = +1 | swiãto = 1 zélnika Bundesfeiertag| himn = Szwajcarsczi Psalm | kòd = CH | Internet = .ch | telefón = 41 |Prezydeńt=Guy Parmelin }} '''Szwajcariô'''<ref>Felicja Baska-Borzyszkowska; Wojciech Myszk ''Jô w Kaszëbsczi, Kaszëbskô w swiece – dzél III – Ùczbòwnik do kaszëbsczégò jãzëka dlô IV etapù sztôłceniô''.</ref> abò '''Szwajcarskô''' ({{jãz.|de}} ''Schweiz'', {{jãz.|fr}} ''Suisse'', {{jãz.|it}} ''Svizzera'', {{jãz.|rm}} ''Svizra,'' {{jãz.|gsw}} ''Schwiz'') państwò w zôpadni [[Eùropa|Eùropie]]. Ji stolëcą je [[Berno]]. Szwajcarskô òd Wideńsczégò Kòngresù (1815) je neutalnym państwã. Kònféderacëjô przistąpiła do ÒZN w 2002 pò dobétnym referendum 52% głosów za. Nie je partã [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczé Ùnji]], ani [[Eùropejskô Ekònomicznô Zona|Eùropejsczé Ekònomiczné Zonë]]. Szwajcarskô je w [[Zona Schengen|Zonie Schengen]], tak jak wszëtczi ji sąsôdzë, co òznaczô brak grańcznych kòntroli. == Jãzëczi == Szwajcarskô mô 4 ùrzãdné jãzëczi, [[Miemiecczi jãzëk|miemieczi]], [[Francësczi jãzëk|francësczi]], [[Italsczi jãzëk|italsczi]] ë [[romansch]]. Kònstitucëjë Kantonów ùsôdzają ùrzãdny jãzëk kantonu. Kòżdodzénnym jãzëkã Szwajcarów z miemieckojãzëcznych kantonów je [[alemańsczi dialekt]] zwôny w Szwajcarsczi ''Schwizerdütsch'', nyn dialekt je apartny w kôżdym kantonié ë nie je zrozumiôły przez lëdzë dlô chtërëch rôdną mòwą je sztandardny miemieczi ''Hochdeutsch''. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Sprachen CH 2000 EN.svg|Jãzëkòwô kôrta Szwajcarsczi Òbrôzk:Bern_007_(35250800705).jpg|[[Berno]] Òbrôzk:United Nations Flags - cropped.jpg|[[Genf]] </gallery> == Òbaczë téż == * [[Kaszëbskô Szwajcariô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Szwajcarskô| ]] 6kuwuh7cpktuvwufpgt7s3du0ldsqtv 206820 206819 2026-07-10T16:17:39Z Iketsi 3254 CH; {{jãz.|la}} 206820 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = ''Schweiz, Confoederatio Helvetica''| miono = Szwajcarskô | miono-genitiw = Szwajcarsczi | fana = Flag of Switzerland (Pantone).svg| herb = Coat of Arms of Switzerland (Pantone).svg | na karce = LocationSwitzerland.png| mòtto = Unus pro omnibus, omnes pro uno| jãzëk = [[Miemiecczi jãzëk|miemiecczi]], [[Francësczi jãzëk|francësczi]], [[Italsczi jãzëk|italsczi]], [[jãzëk romansz]]| stolëca = Berno | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 41.290 | procent-wòdë = - | lëdztwò = 8 962 258 | rok = 2023 | dëtk = [[Szwajcarzczi frank]] | kòd dëtka = CHF | czasowô cona = +1 | swiãto = 1 zélnika Bundesfeiertag| himn = Szwajcarsczi Psalm | kòd = CH | Internet = .ch | telefón = 41 |Prezydeńt=Guy Parmelin }} '''Szwajcariô'''<ref>Felicja Baska-Borzyszkowska; Wojciech Myszk ''Jô w Kaszëbsczi, Kaszëbskô w swiece – dzél III – Ùczbòwnik do kaszëbsczégò jãzëka dlô IV etapù sztôłceniô''.</ref> abò '''Szwajcarskô''' (òficjalny akronim '''CH''', {{jãz.|la}} ''Confoederatio Helvetica'', Helvetia, {{jãz.|de}} ''Schweiz'', {{jãz.|fr}} ''Suisse'', {{jãz.|it}} ''Svizzera'', {{jãz.|rm}} ''Svizra,'' {{jãz.|gsw}} ''Schwiz'') – państwò w zôpadni [[Eùropa|Eùropie]]. Ji stolëcą je [[Berno]]. Szwajcarskô òd Wideńsczégò Kòngresù (1815) je neutalnym państwã. Kònféderacëjô przistąpiła do ÒZN w 2002 pò dobétnym referendum 52% głosów za. Nie je partã [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczé Ùnji]], ani [[Eùropejskô Ekònomicznô Zona|Eùropejsczé Ekònomiczné Zonë]]. Szwajcarskô je w [[Zona Schengen|Zonie Schengen]], tak jak wszëtczi ji sąsôdzë, co òznaczô brak grańcznych kòntroli. == Jãzëczi == Szwajcarskô mô 4 ùrzãdné jãzëczi, [[Miemiecczi jãzëk|miemieczi]], [[Francësczi jãzëk|francësczi]], [[Italsczi jãzëk|italsczi]] ë [[romansch]]. Kònstitucëjë Kantonów ùsôdzają ùrzãdny jãzëk kantonu. Kòżdodzénnym jãzëkã Szwajcarów z miemieckojãzëcznych kantonów je [[alemańsczi dialekt]] zwôny w Szwajcarsczi ''Schwizerdütsch'', nyn dialekt je apartny w kôżdym kantonié ë nie je zrozumiôły przez lëdzë dlô chtërëch rôdną mòwą je sztandardny miemieczi ''Hochdeutsch''. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Sprachen CH 2000 EN.svg|Jãzëkòwô kôrta Szwajcarsczi Òbrôzk:Bern_007_(35250800705).jpg|[[Berno]] Òbrôzk:United Nations Flags - cropped.jpg|[[Genf]] </gallery> == Òbaczë téż == * [[Kaszëbskô Szwajcariô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Szwajcarskô| ]] a8pdg062cwk3ty8l674utq09etf8hz4 14 5563 206640 200237 2026-07-10T14:04:51Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Biologijô]] to [[Category:Biologiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206640 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Biologiô]] q15qzx5s2yl151p0jevl795rh76jqq9 14 5564 206643 162925 2026-07-10T14:04:52Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Biologijô]] to [[Category:Biologiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206643 wikitext text/x-wiki [[Kategòrëjô:Biologiô]] ff12yecjhipi8p45dxshrczc4zlaiiv 0 5580 206798 200527 2026-07-10T15:33:35Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; Galeriô 206798 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Smażëno | rodzôcz_wsë=Smażëna | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=wejrowsczi | gmina=Lëniô | szôłtëstwò=Smażëno | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=29 | sekùndëN=03.6 | gradëE=18 | minutëE=06 | sekùndëE=33.1 | wiżô= | rok=2006 | lëdztwò=224 | gãscëzna= | nr_czér=58 | pòcztowi_kòd=84-217 | reg_tôfla=GWE | SIMC= | szôłtës=Czesłôw Hinc | www= | òdjimk= | galerëjô_commons= |}} '''Smażëno''' ({{jãz.|pl}} ''Smażyno'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[Pòlskô|Pòlsce]], pòłożonô w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], we [[wejrowsczi kréz|wejrowsczim krézu]], w [[gmina Lëniô|gminie Lëniô]]. Smażëno je pòłożoné kòl 19 km òd krézowégò gardu [[Wejrowò]]. '''Smażëno''' leżi na nordowò-wschòdnym zberkù [[gmina Lëniô|gminë Lëniô]], kòle drodżi do Wejrowa. Pòzwa wsë pòchôdô òd słowa "''smaga''", co òznôczô pragniączkã. == Historiô == Pierszé wiadło ò Smażënie pòchôdô z 1348 rokù. W czasach 1. Pòlsczi Repùbliczi Smażëno bëło królewizną, do jaczich słëchałë 2 fòlwarczi - [[Głodowò]] i [[Nowô Wies]]. W 1701 rokù na 49 sztëk mieszkeńców Smażëna bëło 39 katolëków a 10 lëtrów. Òd 1778 rokù smażińsczi majątk słëchôł do pòmòrsczi familie Wòbeserów. Pòd kùńc 19. stalatégò wikszosc mieszkeńców wsë bëła ju lëtrama. W 1862 rokù lëtersczi miéwcowie majątków z òkòlégò zarzeszëlë kòmitet bùdacje kòscoła, jaczi stanął tu w 1865 rokù. Pò [[II swiatowô wòjna|II swiatowi wòjnie]] swiątnica òstała wëswiãconô jakno katolëcczi kòscół. Dzysô Smażëno je tipiczno gbùrską wsą. == Czekawinczi == W ceńtrum '''Smażëna''' zaòstôł sã ''19-stalatny dwór'' (dzysô je tuwò Òstrzódk Rehabilitacje dlô Ùzależnionëch Lëdzy). Stôrodôwnotą je tu ''19-stalatny młin'' na [[Bólszewka|Bólszewce]]. Tu mòże téż òbezdrzec neogòticczi parafialny ''kòscół''. ---- W '''Smażënie''' stoji szlachòta '''[[Bòrowô Cotka|Bòrowi Cotczi]]''' - Dëcha ze szlachù "[[Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha|Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha]]" w gminie Lëniô. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Smażëno - kòscół.JPG|Kòscół Òbrôzk:Smażyno - krzyż 2.jpg| </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Gmina Lëniô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Lëniô]] 4ca9yrx35ii0y42bngk4qxp6og2eo34 0 5666 206587 206203 2026-07-10T12:36:45Z Terrus38 14026 206587 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:HarukiMurakami.png|mały|Murakami w 2005]] '''Haruki Murakami''' (村上春樹, ''Murakami Haruki''; ùr. [[12 stëcznika]] [[1949]] w [[Kioto]]) – znôny szerok w swiece dzysdniowi [[japóńskô|japóńsczi]] [[runita]] ë dolmôcz. == Biografijô == Ùrodzëł sã w [[Kioto]], młodé lata spãdzëł w [[Kobe]]. Jegò starkã bëł [[buddajizna|buddajsczi]] mnich. Skùńcził [[Drama|dramã]] w Klasykòwim Dzélu Lëteraturë [[Ùniwersytet Waseda|Ùniwersytetu Waseda]] w [[Tokio]] w [[1975]] r. W latach [[1974]]-[[1981]], do grëpë z białką Yoko, sprôwiôł [[Jazz|jazzowim]] klubã "Peter Cat" w dzélu Tokio [[Kokobunji]]. Pierszą swòją pòwiesc, ''Hear the Wind Sing'' ([[1979]]), wëdôł jak bëł 30 lat stôri. Pò tim jak jã napisôł miôł jã wësłóné na lëteracczi kònkùrs, na jaczim to dobëł prawie pierszi plac ë nôdgrodã Gunzō. Nôslédnyma jegò ùsôdztwama bëłë: ''Pinball, 1973'' ([[1980]]) ë ''Przigòda z òwcą'' ([[1982]]). Trilogijô (tzw. Trilogijô Szczura) òsta nôdgrodzonô Lëteracką Nôdgrodą Naoma dla zôczątkùjãcëch [[Runita|runitów]]. Nôslédné ksążczi tacze jak : ''Kùńc Swiata ë Hard-boiled Wonderland'' ([[1985]], nôdgroda Junichi Tanizaki), ''Tuńczë, tuńczë, tuńczë'' ([[1988]]) ë ''Na pôłnié òd grëńcë, na zôpôd òd słuńca'' ([[1992]]) zmòcniłe jegò plac jakno runitë, a téż pòcygnãłé ze sobą zôpôdną pòpùlarnotã, òsoblëwié w [[Zjednóné Kraje Americzi |Zjednónëch Krajach Nordowi Americzi]]. W latach [[1986]]-[[1988]] mieszkôł Haruki Murakami w [[Italskô|Italsce]], dze to napisôł jedną z niewielu, w swòjim ùsôdztwie, [[realnô pòwiesc|realnëch pòwiesców]], ''Norwegian Wood'' ([[1987]]). Ksążka dożda sã swòjegò wiôldżegò sukcesu, a sóm Murakami òstôł sã gwôzdą mediów. W [[1991]] r. przeprowôdzëł sã do [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]], dze robił na [[Ùniwersytet Princeton|Ùniwersytece Princeton]], a òd [[1993]] na [[Ùniwersytet Williama Howarda Tafta|Ùniwersytece Williama Howarda Tafta]] w [[Santa Ana (Kalifòrnijô)|Santa Ana]]. Pò [[trzãsenié zemi|trzãseniu zemi]] jacze miało swój plac w [[Kobe]], a téż pò gazowim napôdze sektë [[Nôwëższô Prôwda]] w [[Tokio|tokijsczim]] [[metro|metrze]] w [[1995]] r. przëjachôł nazôd do [[Japóńskô|Japóńsczi]]. W tim to rokù wëdanô òsta ''Kronika ptôcha nacëgôcza'', òtaksowónô przez kritików na nôwikszé lëteracczi dokôz runitë ([[nôgroda Yomiuri]] w [[1996]] r.). W [[1997]] napisôł ''Underground'', w [[1999]] r. ''Sputnik Sweetheart'', a w [[2002]] - ''Kafka nad mòrzã''. Je ùsôdzcą czile zbiérków kôrbionków. Murakami je téż ùsôdzcą dolaczënków z anielsczegò, taczich runitów jakno m.jin. [[Francis Scott Fitzgerald]], [[Raymond Carver]], [[John Irving]], [[Truman Capote]]. Kaszëbsczich dolmaczënków dożda sã proza Haruki Murakamiegò ze starnë wòlnegò karna ùsôdzców sparłãczonegò z kaszëbsczim lëteracczim pòrtalã [[Czëtnica]]. == Ùsôdztwò == === Pòwiescë === {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center"|- | colspan="2"|'''Kaszëbsczi dolmaczënk z pòlsczegò wëdôwkù''' | colspan="2"|'''Òridżinalny titel''' |- bgcolor="#FFCCCC" align="center"|- | Rok wëdôwkù | Titel | Rok wëdôwkù | Titel |- | felënk | ({{jãz.|en}} ''Hear the Wind Sing'') | [[1979]] | 風の歌を聴け<br>''Kaze no uta o kike'' |- | felënk | ({{jãz.|en}} ''Pinball, 1973'') | [[1980]] | 1973年のピンボール<br>''1973-nen no pinbōru'' |- | 1995 | ''[[Przigòda z òwcą]]'' | [[1982]] | 羊をめぐる冒険<br>''Hitsuji o meguru bōken'' |- | 2004 | ''[[Kùńc swiata ë hard-boiled wonderland]]'' | [[1985]] | 世界の終りとハードボイルド・ワンダーランド<br>''Sekai no owari to hādoboirudo wandārando'' |- | 2006 | ''[[Norwegian Wood]]'' | [[1987]] | ノルウェイの森<br>''Noruwei no mori'' |- | 2005 | ''[[Tuńczë, tuńczë, tuńczë]]'' | [[1988]] | ダンス・ダンス・ダンス<br>''Dansu dansu dansu'' |- | 2003 | ''[[Na pôłnié òd grańcë, na zôpôd òd słuńca]]'' | [[1992]] | 国境の南、太陽の西<br>''Kokkyō no minami, taiyō no nishi'' |- | 2004 | ''[[Kronika ptôcha nacëgôcza]]'' | [[1992]]-[[1995]] | ねじまき鳥クロニクル<br>''Nejimaki-dori kuronikuru'' |- | 2003 | ''[[Sputnik Sweetheart]]'' | [[1999]] | スプートニクの恋人<br>''Supūtoniku no koibito'' |- | 2007 | ''[[Kafka nad mòrzã]]'' | [[2002]] | 海辺のカフカ<br>''Umibe no Kafuka'' |- | 2007 | ''[[Pò smòrkù]]'' | [[2004]] | アフターダーク<br>''Afutā Dāku'' |- | felënk | (jap. ''1Q84'') | [[2009]] | 1Q84<br>''ichi-kew-hachi-yon'' |} === Zbiérczi kôrbionków === * ''[[Slepô wierzba ë spiącô białka]]'' ([[2006]]) * ''[[Wszëtczé bòżé dzecë tańcëją]]'' ([[2008]]) * ''[[The Elephant Vanishes]]'' ([[2003]] w USA) * ''Tōkyō Kitanshū'' ([[2005]] w Japóńsce) === Ekranizacëje === * ''Tony Takitani'' ([[2004]], Japóńskô) * ''Na pôłnié òd grańcë'' ([[2006]], Pòlskô) * ''All God's Children Can Dance'' ([[2007]], USA) * ''Norwegian Wood'' ([[2010]]) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.harukimurakami.com/ Domôcô starna Haruki Murakamiegò] (en) * [http://www.czetnica.org/dolmaczenczi/murakami-haruki/ Kaszëbsczé dolmaczënczi prozë Haruki Murakamiegò] (csb) {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Murakami, Haruki}} [[Kategòrëjô:Pisarze]] 7qegfg3sd413pihvau3f45bhw2g38h0 14 5691 206735 77407 2026-07-10T14:15:19Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Astronomijô]] to [[Category:Astronomiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206735 wikitext text/x-wiki [[Kategòrëjô:Astronomiô]] dblqrq0oh170sqym7t23tmib0q8om9v 14 5720 206639 162726 2026-07-10T14:04:51Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Biologijô]] to [[Category:Biologiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206639 wikitext text/x-wiki [[Kategòrëjô:Biologiô]] ff12yecjhipi8p45dxshrczc4zlaiiv 0 5802 206749 203038 2026-07-10T14:15:23Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Astronomijô]] to [[Category:Astronomiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206749 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Zirkumpolar ani.gif|mały|Jak je z tegò widzec òb całą noc nordowô gwiôzda je wnetka w tim samim placu.]] '''Nordowô gwiôzda''' abò '''Panajezësów pies''' (''Alfa Ursae Minoris'') – òd stalat ta gwiôzda je wiedno na nordze i pòmôgô lëdzóm nalezc czierënczi swiata. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Astronomiô]] 2a7d2gytwdlxr58vn1d8vtfcup6lug9 0 5804 206803 200199 2026-07-10T15:37:34Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}} 206803 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL gmina Dziemiany COA.svg|mały|Herb Gminë Dzemiónë]] '''Gmina Dzemiónë''' ({{jãz.|pl}} ''Gmina Dziemiany'') to je wieskô gmina w [[Kòscérsczi kréz|kòscérsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. [[Dzemiónë]] je stolëcą ti gminë. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Kòscérsczi kréz}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Dzemiónë| ]] [[Kategòrëjô:Kòscérsczi kréz]] 48l56mb1nbmwmtedugq4qvqszkqby7b 0 5807 206588 199232 2026-07-10T12:36:57Z Terrus38 14026 206588 wikitext text/x-wiki {{verify}} [[Òbrôzk:Huang Xianfan's Graduation Photo.jpg|mały|Òdjimk z skùńczeniô szkòłë Huanga Xianfana (1932 r.)]] '''Huang Xianfan''' (chiń: 黄現璠; pinyin ''Huáng Xiànfán''; pierwòszné nôzwëstkò: Gan Jinying, chiń. 甘锦英; ùr. [[13 lëstopadnika]] [[1899]] w Fusui kòl Kuangsi; ùm. [[18 stëcznika]] [[1982]] w Guilin w Kuangsi) – chińsczi (nôleżôł do nôrodu Zhuang<ref>[https://www.heychinaculture.com/list_46/3144.html ''Huang Xianfan''] [online], Fantastic China, 20 maja 2024 [przëstãp 2026-05-17] (anielsczi). </ref>) dzejopisôrz, etnolog, antropòlog, spòlëznowi dzejôrz. Czãscy trzëmóny za jednégò z nôwëbitniszëch dzysdniowëch chińsczich antropòlogów. Do spòdleczny szkòłë chòdzył w [[Qusi]], [[Qujiu]] i [[Fusui]]. W [[1926]] r. skùńcził Pedagògiczny Ùniwersytet [[Nanning]] we [[Kuangsi]]. W 1926 rokù zapisôł sã na dzeje sztudia Pedagògicznégò Ùniwersytetu w Pekingù (1926-1935). W latach [[1935]]-[[1937]] sztudérowôł dali w [[Japóńskô|Japóńsce]]. W 1937 r. skùńcził [[Tokio]] Ùniwersytetu we Japóńskô ë zaczął robic jakno szkólny w Kuangsi. Òd [[1938]] r. ùczałim na Kuangsi Ùniwersytece. Òd [[1940]] r. béł adiunktã na Kuangsi Ùniwersytece w [[Guilin]]. Òd [[1941]] rokù béł biskùpã dzieje profesor na Sun Yatsen Ùniwersytece w Guangdong. Òd [[1943]] r. béł profesor na Kuangsi Ùniwersytece(1943-1953). Òd [[1954]] r. béł profesor na Kuangsi Pedagògiczny Ùniwersytece(1954-1982). Pò cãżczi chòroscë 18 stëcznik [[1982]] r. we Guilin. Jegò grób je w Nanning. == Ùsôdztwò / Pùblikacëje == * Chińsczé dzieje, Pekin 1932-1934. * Dziejów Zhuang, Nanning, 1957,1988. * Nong Zhi Gao, Nanning,1983. == Słôwny lëdze == * (en)[http://knol.google.com/k/burz-arlatt/the-bagui-school/1hj800ogjxlka/2# Bagui Szkòłë] * (en)[http://en.wikipedia.org/wiki/Huang_group Huang Szkòłë] == Przëpisë == <references /> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * (zh)[http://www.china.com.cn/aboutchina/zhuanti/zzfq08/2008-12/08/content_16914964.htm www.china.com.cn/中国网-Huang Xianfan- Chińsczé dzejownik] * (zh)[https://web.archive.org/web/20110828191933/http://gov.people.com.cn/GB/46728/84059/84063/7228493.html gov.people.com.cn/中国政府新闻] [[Kategòrëjô:Chinë]] fun04qhq9dznd5nn76u18ck9w6sbhhv 0 5935 206654 199438 2026-07-10T14:04:55Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Biologijô]] to [[Category:Biologiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206654 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Cladonia_rangiferina.jpg|mały|Zôdësznik]] [[Òbrôzk:Cladonia rangifera underside.JPG|mały|''C. rangiferina'']] '''Zôdësznik''' abò '''strzébrzny mech''' (''Cladonia rangiferina'') – to je narwa. M. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] w bòrach rosce gò jesz dosc wiele. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.pnbt.com.pl/kacik_kaszubski-349,325,545 Zôdësznik] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Biologiô]] c1p9klazpci348x3ygdm2dyp8tzw543 0 6021 206796 161151 2026-07-10T15:32:33Z Kama95 9880 Dodano język niemiecki 206796 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Mrzeżyno | rodzôcz_wsë=Mrzeżyno | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=zôpadnopòmòrsczé | kréz= | gmina=Trzebiatów | szôłtëstwò= | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=08 | sekùndëN=38 | gradëE=15 | minutëE=17 | sekùndëE=30 | wiżô= | rok=2007 | lëdztwò=1727 | gãscëzna= | nr_czér=91 | pòcztowi_kòd=72-330 | reg_tôfla=ZGY | SIMC=0784697 | szôłtës= | www= | òdjimk=East Mrzezyno bird's-eye view 2007-10.jpg | galerëjô_commons= |}} [[Òbrôzk:Zaslubiny z morzem w mrzezynie.jpg|thumb|200px|left|]] '''Mrzeżyno''' ([[pòlsczi jãzëk|pòlskô]] wëmòwa: [[Midzenôrodni Fòneticzni Alfabét|[mʐɛˈʐɨnɔ]]], {{jãz.|de}} ''Treptower Deep'', ''Regamünde'') je osada nad [[Bôłt|Bôłtã]], w [[Pòlskô|Pòlsce]], w [[zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò|zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie]], w [[gmina Trzebiatów|gminie Trzebiatów]], leżącô nad rzéką [[Rega|Regą]]. [[Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò]] 1z9pos7cpvdf8inurl3vivgze4p32dt 206797 206796 2026-07-10T15:33:16Z Kama95 9880 Zmiana obrazu 206797 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Mrzeżyno | rodzôcz_wsë=Mrzeżyno | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=zôpadnopòmòrsczé | kréz= | gmina=Trzebiatów | szôłtëstwò= | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=08 | sekùndëN=38 | gradëE=15 | minutëE=17 | sekùndëE=30 | wiżô= | rok=2007 | lëdztwò=1727 | gãscëzna= | nr_czér=91 | pòcztowi_kòd=72-330 | reg_tôfla=ZGY | SIMC=0784697 | szôłtës= | www= | òdjimk=Wyjście z portu w Mrzeżynie aerial 2024.jpg | galerëjô_commons= |}} [[Òbrôzk:Zaslubiny z morzem w mrzezynie.jpg|thumb|200px|left|]] '''Mrzeżyno''' ([[pòlsczi jãzëk|pòlskô]] wëmòwa: [[Midzenôrodni Fòneticzni Alfabét|[mʐɛˈʐɨnɔ]]], {{jãz.|de}} ''Treptower Deep'', ''Regamünde'') je osada nad [[Bôłt|Bôłtã]], w [[Pòlskô|Pòlsce]], w [[zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò|zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie]], w [[gmina Trzebiatów|gminie Trzebiatów]], leżącô nad rzéką [[Rega|Regą]]. [[Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò]] 86mzpro62931w9su218cb6x0he16p0b 206800 206797 2026-07-10T15:34:31Z Kama95 9880 Dodano krótki opis 206800 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Mrzeżyno | rodzôcz_wsë=Mrzeżyno | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=zôpadnopòmòrsczé | kréz=Gryficczi | gmina=Trzebiatów | szôłtëstwò= | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=08 | sekùndëN=38 | gradëE=15 | minutëE=17 | sekùndëE=30 | wiżô= | rok=2007 | lëdztwò=1727 | gãscëzna= | nr_czér=91 | pòcztowi_kòd=72-330 | reg_tôfla=ZGY | SIMC=0784697 | szôłtës= | www= | òdjimk=Wyjście z portu w Mrzeżynie aerial 2024.jpg | galerëjô_commons= |}} [[Òbrôzk:Zaslubiny z morzem w mrzezynie.jpg|thumb|200px|left|]] '''Mrzeżyno''' ([[pòlsczi jãzëk|pòlskô]] wëmòwa: [[Midzenôrodni Fòneticzni Alfabét|[mʐɛˈʐɨnɔ]]], {{jãz.|de}} ''Treptower Deep'', ''Regamünde'') je osada nad [[Bôłt|Bôłtã]], w [[Pòlskô|Pòlsce]], w [[zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò|zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie]], w [[gmina Trzebiatów|gminie Trzebiatów]], leżącô nad rzéką [[Rega|Regą]]. [[Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò]] q2inwfycjjr4der0pi0gnoldimknbnz 0 6081 206925 198965 2026-07-11T09:26:37Z Terrus38 14026 UWAGA! Zastąpienie treści hasła bardzo krótkim tekstem: „{{ADR|nieprosti pisënk}}” 206925 wikitext text/x-wiki {{ADR|nieprosti pisënk}} g9kjhqnrb7jtzvy9ny5rafzo5ien95u 206938 206925 2026-07-11T10:42:12Z Tsca 12 Edicje brëkòwnika [[Special:Contributions/Terrus38|Terrus38]] ([[User talk:Terrus38|diskùsjô]]) òstałë òdrzucóné. Aùtorã przëwrócóny wersji je [[User:Iketsi|Iketsi]]. 198965 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Billung March around 1000 (134037775).jpg|mały|Pòłabsczi Słowiónie kòl 1000 rokù]] '''Drzewióna''' to béł [[Pòłabsczi Słowiónie|Pòlabsczi Słowión]]. Ti Pòlabsczi Słowióni bële z plemienia Òbòdritów. Òni gôdale jesz w XVIII w. [[Pòlabsczi jãzëk|pòlabsczim jãzëkiem]]. == Òbaczë téż == * [[Słowiańsczé plemiona]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Słowiónie]] 5p0u2b5zqgxhotz5405agc7yh3l1s0w 206939 206938 2026-07-11T10:42:34Z Tsca 12 Tsca przeniós starnã [[Drzewiónie]] do [[Drzewianie]]: Błędna pisownia tytułu 198965 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Billung March around 1000 (134037775).jpg|mały|Pòłabsczi Słowiónie kòl 1000 rokù]] '''Drzewióna''' to béł [[Pòłabsczi Słowiónie|Pòlabsczi Słowión]]. Ti Pòlabsczi Słowióni bële z plemienia Òbòdritów. Òni gôdale jesz w XVIII w. [[Pòlabsczi jãzëk|pòlabsczim jãzëkiem]]. == Òbaczë téż == * [[Słowiańsczé plemiona]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Słowiónie]] 5p0u2b5zqgxhotz5405agc7yh3l1s0w 0 6084 206927 164469 2026-07-11T09:30:30Z Terrus38 14026 206927 wikitext text/x-wiki '''Lëcëce''' bëlë plemiennym karnã [[Pòłabsczi Słowianie|pòłabsczich Słowianów]]. Òni żëlë òd VI w. na zemiach midzë [[Bôłt|Bôłtã]], [[Łaba|Łabą]] ë dólną Òdrą. Òd pòrénkù grańczëlë Lëcëce z [[Kaszëbi|Kaszëbama]], òd zôpadu z Sasama, a òd pôłniô z Łużanama. Swégò czasu krótkò [[Kaszëbë|Kaszëb]] béło Zrzeszenié Lëcëców. [[Kategòrëjô:Słowianie]] np82u4x6ocnse0xe24x29vmbdxz6s08 0 6095 206923 90079 2026-07-11T09:25:42Z Terrus38 14026 Zmiana elementu docelowego przekierowania z [[Drzewiónie]] na [[Drzewianie]] 206923 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Drzewianie]] {{ADR|nieprosti pisënk}} t4q9m7racgt2evvqr461ldvigteeind 0 6118 206617 202491 2026-07-10T12:51:06Z Terrus38 14026 206617 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kzkzkz.jpg|mały|Nôpismo w kazachsczi mòwie]] '''Kazachsczi jãzëk''' (''қазақ тілі'', ''қазақша'') je [[jãzëk]] słëchający pòdkarnu kipczacko-nogajsczémù, kipczacczémù karnu [[tërecczé jãzëczi|tërecczich jãzëków]]<ref>Баскаков, Николай Александрович, ''Тюркские языки'', [[Mòskwa|Москва]] [[1960]].</ref> (razã z [[karakałpacczi jãzëk|karakałpacczim]], [[nogajsczi jãzëk|nogajsczim]] ë nordowima dialektama [[ùzbecczi jãzëk|ùzbecczégò]]<ref name="labenda">[[Michał Łabenda]], ''Język kazachski'', Wydawnictwo Akademickie DIALOG, [[Warszawa]] [[2000]].</ref>). Je to [[rodnô mòwa]] dlô kòl 12 milijónów lëdzy. Bùten Kazachstanu je ùżëwóny midzë jinima w [[Chińsko Lëdowô Repùblika|Chińsczi Lëdowi Republice]], [[Ùzbeczistan]]ie, [[Ruskô|Rusczi]] ë [[Mòngòliô|Mòngolii]]. Miészé karna [[Kazaszë|Kazachów]] są téż w [[Afganistan]]ie, [[Iran]]ie, [[Tëreckô|Tërecczi]] ë [[Miemieckô|Miemiecczi]]. == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi swiata]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kazachsczi jãzëk| ]] lhta9q5lv615hw34iea47pv90uq1svt 0 6498 206746 206082 2026-07-10T14:15:22Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Astronomijô]] to [[Category:Astronomiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206746 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Full Moon Luc Viatour.jpg|mały|Widzënk Miesąca ze Zemi]] [[Òbrôzk:Youtubeastronautsonmoonot3.gif|mały]] '''Miesąc'''<ref name=":0" /> (jiné miona: '''miesądz'''<ref name=":0">{{sloworz.org|3330|3797}}</ref>, '''miesidz''', '''ksãżëc'''; symbòl: [[Òbrôzk:Moon decrescent symbol (fixed width).svg|16px|☾]]) – jedurny nôtërny satelita [[Zemia|Zemi]]. Òn krąży wkół Zemi ë mô rozmajité fazë. Na Miesącë bëlë w 1969 r. dwaji [[Zjednóné Kraje Americzi|Amerikanie]] - Neil Armstrong i Edwin "Buzz" Aldrin<ref>[https://www.rmg.co.uk/stories/space-astronomy/how-many-people-have-walked-on-moon How many people have walked on the Moon?] Royal Museums Greenwich</ref><ref>[https://www.nhm.ac.uk/discover/factfile-the-moon.html The Moon] Natural History Museum</ref>. Promiéń je 1,737.5 km. Masa je 7.35 x 10^22 kg. Wiéchrzëzna 38 millionów km&#xB2;<ref>[https://www.space.com/18135-how-big-is-the-moon.html How big is the moon?] Space</ref>. == Òbaczë téż == * [[Zemia]] * [[Faza Miesądza]] * [[Zacmienié Miesądza]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1972, tom V, s. 262 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Słuńcowi Ùstôw|kol=#c0c0ff}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Astronomiô]] i0w74mf51gpr2s6ljzccdwryyffca5d 0 6597 206750 205195 2026-07-10T14:15:23Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Astronomijô]] to [[Category:Astronomiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206750 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Solar system orrery inner planets.gif|mały|330px]] '''Rok''' – òdsek czasu midzë dwóma jednaczima pòłożeniama [[Zemia|Zemi]] w ji rësznoce pò òrbice wkół Słuńca. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Astronomiô]] 0nfxuk7y66a4xm1exvwschje37rpjhk 14 6606 206668 200922 2026-07-10T14:06:53Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Geògrafijô]] to [[Category:Geògrafiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206668 wikitext text/x-wiki * https://web.archive.org/web/20250907042327/https://www.na-kaszuby.pl/Kaszuby/kaszuby_w_jeden_dzien.html {{Commons}} [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] bbla7ko5pfjjyh0ed06z3v4gs37yeh4 0 6667 206748 196637 2026-07-10T14:15:23Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Astronomijô]] to [[Category:Astronomiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206748 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Pluto in True Color - High-Res.jpg|mały|Pluton]] '''Pluton''' – [[karzeł|karzełkòwô]] [[planéta]], plutoid, nôwidniészi òbiekt w [[Pas Kùiperô|Kùiperowim pasie]]. Òstôł òdkrëti w 1930 przez amerikańsczégò astronoma Clyde'a Tombaugha. Òd czasu odkrëcégò do 2006 béł ùznôwóny za dzewiątą planetã [[Słuńcowi Ùstôw|Słuńcowégò Ùstawu]]. 24 zélnika 2006 [[Midzënôrodnô Astronomicznô Ùniô]] òdebrała Plutonowi status planetë. To òznôczô, że Słuńcowi Ùstôw pò prôwdze skłôdô sã z 8 planetów. Wkół Plutona krążi co nômni 5 ksãżëców, z chtërnëch jeden (Charon) mô strzédnicã leno na pòłowã mniészą òd samégò Plutona. Pluton pòliczony òstôł pòmidzë karzełkòwi planetë temù, że nie zjiscywô wëmògów nowi definicje planetë, co zrzeszoné je m.jin. z jegò masą. Wiãkszą masã jak Pluton mają nawetka niechtërne satelitë planetów: [[Miesądz]], Kallisto, Ganimedes, Eùropa, Io, Titan i Tryton. Òd drëdżi stronë Pluton je wiãkszi niż tipòwi transneptunowé òbiektë, a téż wszëtczé planetoidë, chtërne krążą wkół [[Słuńca]]. == Òbaczë téż == * [[Ceres]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Słuńcowi Ùstôw|kol=#c0c0ff}} [[Kategòrëjô:Astronomiô]] hoc3nxjdklmngrsuhnc5c6g8auh2v0k 0 6947 206698 197935 2026-07-10T14:07:04Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Geògrafijô]] to [[Category:Geògrafiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206698 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:GreatBarrierReef-EO.JPG|mały|]] '''Rafa''' kòralowô to je tak pò prôwdze pòdwòdnô "żëjącô kamizna", bò zbòdowónô je z malinczich zwierzãtków. Je òna tak wiôlgô, że mòżna ją rozpòznac nawetka z miesąca. Mieszkô na ni wiele jistotów, chtërnëch farwòtã mòżna pòrównac blós z tropikalnyma lasama. == Pòwstôwanié kòralowi rafë == Kòralowé rafë zbùdowóné są z tësãcy żëjątków z familji anemònów - pòlipów. Pòlipë ùkłôdają sã twòrząc kalkòwé srąbë, chtërne mòżna czesto letkò òddzelëc òd resztë cała zwierzãca. Òb czas rozmnôżaniô pòlipów, rafa rozrôstô sã wszerz i w górã. Kòżdi pòlip pòłączony je z sąsôdã pòwrozã z żëwëch tkanków i tim spòsobã wzmòcniô sztrukturã. Kalkòwé wòdorostë, chtërne wëzdrzą jak czerwioné kłãbczi watë, są wôżnyma dzélama twòrzącyma rafã. Wërôbiają òne kalk, chtëren ùmacniô rafã. Jiny wòdorostë żëjący na zberkù rafë, robią takô jakbë "mùrarskô zaprawã" wiążącô szëchtë òsadowé. Tim spòsobã zrzesznica twòrzi wiôlgą bùdacëja, na chtërny blós tam sam, dze są niezamieszkóné srąbë, żëją kòralowce. Kòżdi zort kòralowca mô swójsczé mòdło rostë, dlôte spòtikónô je takô rozmajitosc fòrmów - òd ùzemków, tôflów i wiôldżich platów, pò wierzchleznë, grëbi gałąze i sztrukturë w fòrmie rogów. == Zwiérzezna kòralowi rafë == Wikszô czãsc kòralowca je biôłô. Je to sztof, z chtërnegò zbùdowóny je srąb nieżëwëch ju pòlipów. Żëwi pòlipë mają czãsto bòkadną farwòtã. Różné zortë kòralowców - wiejôkòwati i pierzasti, a téż pòkrewné z nima szwamë i jinszé jistotë mają snôżé farwë: czerwioné, żôłté, apfelzynowé, lilewé, różewé i zeloné. Mòdré i żôłté òkùnczi, a fòsfòrowé lilewé i żôłté lëpny rëbë, jidą na miónczi z żëwò ùpstrzonyma, czerwiono - biôłima mòrsczima smôłżkama,szmaragdowima rozgwiôzdama żnijowatima i mòdrima rozgwiôzdama mòrsczima. == Żëcy w kòralowi rafie == [[Òbrôzk:Scuba diver.jpg|mały]] Kòralową rafã zamieszkiwają różné zwierzãta, òd malinczich chùtczich zôwlôgów pò wiôldżé rekinë. Żółwie mòrsczi wëstãpùją tuwò w taczi wielenie, jak nigdze jindze na swiece. Spòkójné mòrsczé mùże, półsostrë mòrsczich élefantów, płëwają zgniło westrzód trôwë mòrsczi, a ptôchë - chòcbë le czaple - łowią rëbë w snôdczi wòdze. Òkróm 400 zortów kòralowców, na rafie żëje 200 zortów mitkôczów i wiãcy niżle 2000 zortów rëbów. Wiôlgô armiô zwierzãtów toczi kòralową rafã - m. jin szwamë, robôczi, mùszle, mòrsczé jéże i smôłżczi żëwiącé sã kòralowcama. Różné zortë rëbów téż zjôdają żëwi kòralowce np. szpérozãbë. == Lëteratura == * Zdrzódło Enciklopediô zwierzãtów òd A do Z == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] 8hu3evxm4991h31nfgkdft8dzpxklhj 0 6993 206618 205988 2026-07-10T12:53:23Z Terrus38 14026 206618 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacëji}} [[Òbrôzk:Parque Nacional Los cardones.jpg|mały|Nôrodny park Los Cardones, [[Argentina]]]] [[Òbrôzk:Parki narodowe Polski.png|mały|Lësta nôrodnych parków w Pòlsce]] '''Nôrodny park''' – dôlëzna chróniony z pòzdrzatkù na swòje wôrtnotë, w pierszi rédze nôtërny. W [[Pòlskô|Pòlsce]] w brzëmieniu ùstawë ò òchrónie nôtërë z 2004r. òbejmùje dôlëzna wëprzédniwający sã òsoblëwima nôtërnyma, ùczałima, wespołowima, kùlturowima i wëchòwnyma wôrtnotóma, ò wiéchrzëznie nie miészi jak 1000 ha, na chtërnym òchrónie pòdlégô całô nôtëra i wôrtnotë òbrôzka zemi. W Pòlsce mómë 23 nôrodné parczi<ref>https://ppn.gov.pl/lista-parkow-narodowych</ref>. == Nôstarszi nôrodny park na swiece == Nôstarszim nôrodnym parkiem na swiece je nôrodny park [[Yellowstone]] w, [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónéch Krajach]] ò wiéchrzëznie 8980km². == Nôwiãkszi nôrodné parczi na swiece == * Nôrodny Park Grønlands − [[Grenlandiô]]− 972000 km² * Nôrodny Park Tasili Wan Ahdżar − [[Algeriô]] − 72000 km² * Nôrodny Park Wrangla - [[Swiãti Eliasz|Swiãtégò Eliasza]] − ZKA − 53321 km² * Nôrodny Park Namib-Naukluft − [[Namibia]] − 49768 km² * Wiôldżi Gòbijsczi Rezerwat − [[Mòngòliô]] − 45000 km² * Nôrodny Park Lasowégò Bizona − [[Kanada]] − 44807 km² * Transgrańczny Nôrodny Park Kgalagadi − RPA/Bòtswana − 38000 km² * Nôrodny Park Quttinirpaaq − Kanada − 37775 km² * Nôrodny Park Salonga − Demòkraticznô Repùblika Konga − 36000 km² == Tôfloriczné zestôwienié nôrodnych parków w Pòlsce == {| class="wikitable sortable" |- ! Lp. !! Pòzwa nôrodnégò parkù !! Rok<br>ùsadzeniô !! Wiéchrzëzna (km²)!! Ùwôdżi |- | 1. || Babiogórsczi Nôrodny Park || 1954 || 33,91 || rezerwat biosferë [[UNESCO]] |- | 2. || Białowiesczi Nôrodny Park || 1932 || 105,17 || rezerwat biosferë UNESCO |- | 3. || Biebrzańsczi Nôrodny Park || 1993 || 592,23 || |- | 4. || Bieszczadzczi Nôrodny Park|| 1973 || 292,01 || rezerwat biosferë UNESCO |- | 5. || [[Nôrodny Park Tëchòlsczé Bòrë]]|| 1996 || 47,98 || rezerwat biosferë UNESCO |- | 6. || Drawieńsczi Nôrodny Park || 1990 || 113,42 || |- | 7. || Gòrczańsczi Nôrodny Park || 1981 || 70,31 || |- | 8. || Nôrodny Park Górów Stołowich || 1993 || 63,40 || |- | 9. || Kampinosczi Nôrodny Park || 1959 || 385,49 || rezerwat biosferë UNESCO |- | 10. || Karkònosczi Nôrodny Park || 1959 || 55,81 || rezerwat biosferë UNESCO |- | 11. || [[Magùrsczi Nôrodny Park]]|| 1995 || 194,39 || |- | 12.|| Narwiańsczi Nôrodny Park || 1996 || 73,50 || |- | 13. || Òjcowsczi Nôrodny Park || 1956 || 21,46 || |- | 14. || Pienińsczi Nôrodny Park || 1932 || 23,46|| |- | 15. || Pòlesczi Nôrodny Park || 1990 || 97,62 || rezerwat biosferë UNESCO |- | 16. || Roztoczańsczi Nôrodny Park || 1974 || 84,83 || |- | 17. || [[Słowińsczi Nôrodny Park]] || 1967 || 215,73+111,71 wòdné dôlëznë || rezerwat biosferë UNESCO |- | 18. || Swiãtokrzisczi Nôrodny Park || 1950 || 76,26 || |- | 19. || Tatrzańsczi Nôrodny Park || 1954 || 211,64 || rezerwat biosferë UNESCO |- | 20. || Nôrodny Park Ùscé Wartë || 2001 || 80,38 || |- | 21.|| Wiôlgòpòlsczi Nôrodny Park || 1957 || 75,84 || |- | 22. || Wigersczi Nôrodny Park || 1989 || 149,86 || |- | 23. || Wòlińsczi Nôrodny Park || 1960 || 109,37 || |} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.parki.pl Domôcô starna òdnòsno do nôrodnych parków] * https://mojestrone.com/artykul/nrodny-park-tchlscz-n1298157 * https://mojestrone.com/artykul/sztrid-kaszbsczi-n1310870 {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Parczi| ]] [[Kategòrëjô:Turistika]] rw9cazoy9bxxa9l66lxnhcj4rhsejhw 0 7043 206892 206412 2026-07-10T21:32:53Z Iketsi 3254 /* Mùzea rëbaczeniô */ [[]] 206892 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacëji}}[[Òbrôzk:Świ-53.jpg|mały|[[Kùter]]]] [[Òbrôzk:Port Kolobrzeg fishing pier 2009-05.jpg|mały|Rëbacczi pòrt]] [[Òbrôzk:Władysławowo port.jpg|mały|Pòrt w Wiôldzi Wsë]] '''Rëbaczenié''' je baro wóżné na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Rëbaczenié dzelë sã na rëbaczenié jakno wietew gòspòdarczi zajimający sã fëszowónim rëbów do jedzeniô i jich przerôbianiô i rëbaczenié jakno wietew gòspòdarczi zajimający sã chòwã rëbów w [[Mòrze|mòrzach]], [[Rzéka|rzékach]] i [[Jezoro|jezorach]]'''.''' Pòłożenié Pòlsczi nód [[Bôłt|Bôłtã]] ùmòżliwiô rozwij rëbaczeniô, a co za tim jidze daje rëbë i jich przerobiznë i robòtë dlô lëdzy. [[Rëbôk|Rëbôce]] na rzékach i jezorach brëkòwajã niewiôldżich bôtów, kùtrów. Do fëszowaniô rëbów ùżiwajã séce i kaszórk, niechtërné zortë, rëbów fëszowają brëkòwując hóków i wędów. w 2005r. na Kaszëbach bëłë zarejestrowóné 3 dalekòmòrsczi bôtë, 164 kùtrë i 352 bôtë. W 2004 r. zfëszowónëch òstało 96215 tón rëbów, w tim 9401 tón pòmùchlów, 11088 tón sledzów, a 53403 tón mùtków. Corôz mni fëszowùją pómùchlów, z pòzdrzatkù na zmniészenié pòłowòwëch grańców i skrócënié cządu jegò fëszowaniô, zalécóné przez Eùropejską Ùniã. Pò weńdzenim [[Pòlskô|Pòlsczi]] do [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]] zacht bôtów szło do łomù. Rëbackô flota zmniészyła sã jaż ò 40%.<ref>http://geografia.na6.pl/rybolostwo-w-polsce</ref> == Mùzea rëbaczeniô == * [[Mùzeùm Rëbaczeniô w Hélu]] * [[Mùzeùm Pùcczi Zemi miona Floriana Cenôwë]] == Òbaczë téż == * [[Mùzeùm Rëbaczeniô]] * [[Kaszëbsczi slowôrzk rëbacczi]] * [[Lokalna Grupa Rybacka Kaszuby]] * [[Merk]] * [[Rëbôk]] * [[Rëbë]] * [[Broduz]] * [[Chòchla]] * [[Céza]] * [[Klepa]] * [[Mrzeża]] * [[Płutkò]] * [[Òsce]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * Jan Mordawski: Geografia współczesnych Kaszub, Gduńsk 1999 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://www.ngo.lgrkaszuby.pl/downloads/Kaszubski-slownik-rybacki.pdf * {{YouTube|DZU08ZZkQyg|Antoni Kónkel ò Kaszëbsczim Leksikònie Rëbacczim MP4}} * https://plgr.pl/UserFiles/rybolowstwo_na_kaszubach_final.pdf * https://plgr.pl/UserFiles/rybak_01-18.pdf * https://muzeumpuck.pl/product/zwyczaje-rybakow-polskiego-wybrzeza-baltyku-2/ {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Rëbaczenié| ]] 3y6wxydap3vkmi9lylik55uv8oazn3i 0 7047 206690 203511 2026-07-10T14:07:01Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Geògrafijô]] to [[Category:Geògrafiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206690 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Las Kabacki.jpg|mały|Las kabacczi]] [[Òbrôzk:L'automne au Québec (8072544123).jpg|mały|[[Québec]]]] [[Òbrôzk:Spring forest Yyteri 3.jpg|mały|[[Fińskô]]]] '''Las''' – zajimô wiôldżi sztëk zemi, na chtërny roscą drzéwiãtã, krze roscënë i żëją tam zwierzãta. Kòżdé drzewò skłôdô sã z: kòrzeniów, pnia, wietewków, lëstów i brzadu. To dô ôrtë drzewów i krzów: * lëstowaté, * jiglënowé. Drzewa lëstowaté gùbią lëstë na zëmã. Drzewa jiglënowé przez całi rok są zeloné ,jich jigłë òstôwają na wietewkach nawetka w zëmie. Drzewa lëstowaté to: dąb, bùk, wierzba, jarzëbina, grôbk, jasón, papla, wijąg, brzózczi. Drzewa jiglënowé to: dana, chójka, skòwrónk i jodła. Krze: leszczena, jeżëna, malëna, jałówc, kalëna, smarglëna. Malinczi roscënë: parpac, wrzos, mech, jagòda, bòrówka, zwóna, pòtrôwnica, grzëbë. Szëchtë roscënów w lese: *rëda; *pòdscelënk (jiglëna, lëstë, wietewczi); *lasëzna (roscënë); *gajewizna (krze); *drzéwiãta (jiglënowé, lëstowaté). '''[[Zwierzëna]] lasowô''': * òwadë (mrówka, chrobôk, gòwniôrz, mùcha, przmiél, łasëca, mòra, pajk); * gadzënë (wieszczórka, padalc, żmijô); * ptôchë (słowik, dzëdzón, kùkùczka, sowa, cybaba, skórc); * sysczi (dzëk, jeleń, zaja, sarna, wilk, lës, jiglnik). Grzëbë w najich lasach: [[brzezan]], maslôk, peperlëszka, prôwdzëwk, ridz, ùzémk, pòmùrchel, pùtrus, bòrzón, gãsy grzib, pãpk. '''Sistematicô''' W zależnotë òd przejątich kriteriów lasë mòżna dzelëc na wiele spòsobów, np. biorąc pòd uwagã klimat i strefowi ùkład roslinoscë, lasë mòżna dzelëc na: * lasë strefë równikòwé, * lasë strefë pòdrównikòwé, * lasë sëchi strefë zwrotnikòwé, * lasë strefë pòdzwrotnikòwé, * lasë strefë ùmiarkòwané. Z ùwadzi na jich skłôd i przenależnosc geograficzną mômë: * lasë jiglënowé, * lasë lëstowaté, * lasë mieszóné. Z ùwadzi na zagòspòdarowanié lasów mòżna zróżnicowac je na: * lasë òchrónné, * lasë gòspòdarczé, * lasë òdroslowé. Chòrobë lasu trza rozpatriwac w ùkładze dinamicznym jakim je ekosistem lesny. Do chòrobòtwórczich i szkòdotwórczich czynników są zaliczóne: * abiotyczné czynniczi chòrobòwé * pòżarë lasów, * wyładowaniô elektriczné, * grôd, * wiater, * nisczi ceplëzna, * wesoczi ceplëzna, * niekòrzistné warunczi swietlné, * niekòrzistné warunczi wòdné, * kwasné deszcze * biotyczné czynniczi chòrobòwé * cëzożiwné òwadë, * cëzożiwné grzëbë. '''Jak przënôlégò zachòwiwac sã w lese:''' * Nie niszczimë pòtrusów. * Nie cëskómë smieców. * Nie zbierómë grzëbów chtërnych nie znajesz. * Nie zbierómë malinczich grzëbów. * Nie zriwómë wietewków. * Nie trzôskùjemë. * Nie płoszimë zwierzënë. * Nie niszczimë ptôszich gniôzdów. == Lëteratura == * J. Labudda „Zôrno mòwë”, D. Pioch "Kaszëbë Zemia i lëdze" E.Gołąbek, „Kaszëbsczi słowôrz normatywny". == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] c8s93j9298kuj6i3x4i11jz4v35gzz6 0 7160 206888 202641 2026-07-10T21:30:50Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' – to je '→' – ' 206888 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL gmina Kobylnica COA.svg|mały|Herb gminë]] [[Òbrôzk:Wiatraki widoczne z trasy z Kwakowa do Zajączkowa - panoramio.jpg|mały|Elektrowniô na wiater w [[Zajączkòwò|Zajączkòwie]]]] '''Gmina Kòbëlnica''' ({{jãz.|pl}} ''Gmina Kobylnica'') – wsowô gmina w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Stôłpsczi kréz|stołpsczim krézu]]. W ti gminie wiôlgô elektrowniô na wiater je w [[Zajączkòwò|Zajączkòwie]]. == Lëteratura == * [[Jan Mòrdawsczi]] : ''Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb''; dolmaczënk: [[Ida Czajinô]], [[Róman Drzéżdżón]], [[Marian Jelińsczi]], [[Karól Rhode]], [[Gduńsk]] [[2008]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Kòbëlnica| ]] [[Kategòrëjô:Stołpsczi kréz]] ot3h7p9fnof28csrabmdu6ovoe1o8fr 15 7204 206637 133698 2026-07-10T14:04:36Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Diskùsëjô Kategòrëji:Biologijô]] do [[Diskùsëjô Kategòrëji:Biologiô]]: iô 133698 wikitext text/x-wiki Witajcie. Mam propozycję, żeby ktoś z Was zajął się tłumaczeniem z polskiego na kaszubski artykułów o zwierzętach morskich, zwłaszcza bałtyckich (tutaj można znaleźć linki do artykułów o nich - http://pl.wikipedia.org/wiki/Morze_Ba%C5%82tyckie). Niemcy mają np. stronę o garnelach w plattdeutsch (http://nds.wikipedia.org/wiki/Granaat), a my nie mamy po kaszubsku? Poza tym, Kaszuby to w końcu okno Polski na świat. --[[Brëkòwnik:Traper Bemowski|Traper Bemowski]] 10:20, 18 ruj 2011 (CEST) b64ruuf9y0iuounzt41dzcw63e8v6z4 0 7258 206716 198727 2026-07-10T14:12:12Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Chemijô]] to [[Category:Chemiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206716 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Schlafender Joseph.jpg|mały|Sw. Józef z alabastru]] '''Alabaster''' – to je zort [[gips]]u. == Òbaczë téż == * [[gips]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Chemiô]] 31qtrbfptdc8il27r704gi5arz3snju 0 7278 206568 203713 2026-07-10T12:23:55Z Terrus38 14026 206568 wikitext text/x-wiki {{Jãzëk| farwa=000066| farba=ffffff| apartne miono=English| kraj, òbénda1= ''de facto côłi swiat - [[lingua franca]]''| lëczba= kòl kòl 400 milionów ([[rodnô mòwa]]), kòl 700 mln. ([[Drëdżi jãzëk|L2]])| môl=-| rodzëzna= [[Jindoeùropejsczé jãzëczi]] * [[Germańsczé jãzëczi]] ** [[Zôpadnogermańsczé jãzëczi]] *** [[anglo-frizyjsczé jãzëczi]] *** [[Angelsczé jãzëczi]] **** Angelsczi jãzëk| alfabét= łacëzniany| kraj, òbénda2= [[Wiôlgô Britanijô]], [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]], [[Aùstraliô]], [[Kanada]] ë 55 jinszych| agencëjô=| iso1=en| iso2=eng| iso3=eng| sil=ENG| kòd=en| znankównik=Angelskô| jãzëk=angelsczi|znankòwnik2=angelsczégò }} '''angelsczi jãzëk''', przódë '''anielsczi<ref>{{sloworz.org|24424|27988}}</ref>''' ({{jãz.|en}} ''English, the English language'') – jãzëk z zôpadnégò karna rodzëznë germańsczich jãzëków, rodny dlô kòl 370 miliónów lëdzy<ref>[https://www.ethnologue.com/language/eng ''English'' na starnie Ethnologue]</ref>. Je ùrzãdnym jãzëkã w 59 państwach, m. jin. w [[Wiôlgô Britaniô|Wiôldżi Britanie]], [[Aùstraliô|Aùstralii]], [[Kanada|Kanadze]]. Nôwôżniészi dzysdzéń midzënôrodny jãzëk (''[[lingua franca]]''), co je skùtkã kòlonialny politiczi Britijsczégò Jimperium w XIX st. i wiôldżégò swiatowégò znaczënkù [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]] w XX i XXI st. == Bëtnota jãzëka == [[Òbrôzk:Anglospeak (subnational version).svg|mały|center|upright=2|Teritoria, w chtërnëch angelsczi je ùrzãdowim jãzëkã abò rodną mòwą wikszoscë lëdztwa]] [[:en:List_of_countries_and_territories_where_English_is_an_official_language#Sovereign_states|''Lësta państw z angelsczim jakò ùrzãdnym jãzëkã (pò angelskù)'']] Angelsczi jãzëk pò II swiat. wòjnié òstôł globalnym jãzëkã. Je to jãzëk biznésòwych jinteresów ë midzënôrodnych relacëji. Je [[Robòczi jãzëk|robòczym jãzëkã]] wilu firm ë òrganizacëji np. [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczéj Ùnji]] (''de facto''; de iure je 24 ùrzãdnych j.) == Òbaczë téż == * [[Niemiecczi jãzëk]] * [[Francësczi jãzëk]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Jindoeùropejsczé jãzëczi]] rcy75iobqzbjhv284o9nyone5vcsynj 206569 206568 2026-07-10T12:24:14Z Terrus38 14026 206569 wikitext text/x-wiki {{Jãzëk| farwa=000066| farba=ffffff| apartne miono=English| kraj, òbénda1= ''de facto côłi swiat - [[lingua franca]]''| lëczba= kòl kòl 400 milionów ([[rodnô mòwa]]), kòl 700 mln. ([[Drëdżi jãzëk|L2]])| môl=-| rodzëzna= [[Jindoeùropejsczé jãzëczi]] * [[Germańsczé jãzëczi]] ** [[Zôpadnogermańsczé jãzëczi]] *** [[anglo-frizyjsczé jãzëczi]] *** [[Angelsczé jãzëczi]] **** Angelsczi jãzëk| alfabét= łacëzniany| kraj, òbénda2= [[Wiôlgô Britaniô]], [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]], [[Aùstraliô]], [[Kanada]] ë 55 jinszych| agencëjô=| iso1=en| iso2=eng| iso3=eng| sil=ENG| kòd=en| znankównik=Angelskô| jãzëk=angelsczi|znankòwnik2=angelsczégò }} '''angelsczi jãzëk''', przódë '''anielsczi<ref>{{sloworz.org|24424|27988}}</ref>''' ({{jãz.|en}} ''English, the English language'') – jãzëk z zôpadnégò karna rodzëznë germańsczich jãzëków, rodny dlô kòl 370 miliónów lëdzy<ref>[https://www.ethnologue.com/language/eng ''English'' na starnie Ethnologue]</ref>. Je ùrzãdnym jãzëkã w 59 państwach, m. jin. w [[Wiôlgô Britaniô|Wiôldżi Britanie]], [[Aùstraliô|Aùstralii]], [[Kanada|Kanadze]]. Nôwôżniészi dzysdzéń midzënôrodny jãzëk (''[[lingua franca]]''), co je skùtkã kòlonialny politiczi Britijsczégò Jimperium w XIX st. i wiôldżégò swiatowégò znaczënkù [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]] w XX i XXI st. == Bëtnota jãzëka == [[Òbrôzk:Anglospeak (subnational version).svg|mały|center|upright=2|Teritoria, w chtërnëch angelsczi je ùrzãdowim jãzëkã abò rodną mòwą wikszoscë lëdztwa]] [[:en:List_of_countries_and_territories_where_English_is_an_official_language#Sovereign_states|''Lësta państw z angelsczim jakò ùrzãdnym jãzëkã (pò angelskù)'']] Angelsczi jãzëk pò II swiat. wòjnié òstôł globalnym jãzëkã. Je to jãzëk biznésòwych jinteresów ë midzënôrodnych relacëji. Je [[Robòczi jãzëk|robòczym jãzëkã]] wilu firm ë òrganizacëji np. [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczéj Ùnii]] (''de facto''; de iure je 24 ùrzãdnych j.) == Òbaczë téż == * [[Niemiecczi jãzëk]] * [[Francësczi jãzëk]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Jindoeùropejsczé jãzëczi]] qpbfax86kupdizzf9tjmbyi0t25e38a 0 7308 206882 194832 2026-07-10T19:16:14Z Iketsi 3254 ' – to je '→' – '; {{jãz.|fr}} 206882 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Countries where French is an official language.svg|right|frameless|upright=2]] '''Frańcësczi jãzëk''' ({{jãz.|fr}} ''français, la langue française'') – romańsczi jãzëk, ùrzãdny w [[Francëjô|Frańcji]], [[Kanada|Kanadze]] i jinëch państwach. == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi swiata]] * [[Mònegasczi jãzëk]] * [[Katalońsczi jãzëk]] * [[Italsczi jãzëk]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Romańsczé jãzëczi]] pg0800ioooe0nx3xe2auy6dctmkqa8o 0 7316 206539 201534 2026-07-10T12:08:43Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Mòngolskô]] do [[Mòngòliô]]: pisënk 201534 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Монгол Улс ᠮᠤᠩᠭᠤᠯ ᠤᠯᠤᠰ Mongol Uls|miono=Mòngolskô|fana=Flag of Mongolia.svg|herb=State emblem of Mongolia.svg|miono-genitiw=Mòngolii|himn=Монгол улсын төрийн дуулал|swiãto=|czasowô cona=+7 do +8 – zëma UTC +8 do +9 – lato|kòd=MN|Internet=.mn|telefón=976|dëtk=tugrik|kòd dëtka=MNT|wiéchrzëzna=1 564 116|procent-wòdë=|lëdztwò=3,281,676|rok=2024|fòrma państwa=repùblika|jãzëk=[[mòngolsczi jãzëk|mòngolsczi]]|na karce=Mongolia in its region.svg|stolëca=Ułan Batôr|Prezydeńt=Uchnaagijn Chürelsüch|Premiéra=Gombodżawyn Dzandanszatar|aùtowi kòd=MGL}} '''Mòngolskô''' je państwã w [[Azëjô|Azëji]]. * stoleczny gard: [[Ułan Batôr]] * lëdztwò: 2 736 800 ([[2024]])<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20230114155343/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mongolia/ Mongolia] The World Factbook</ref> * wiéchrzëzna: 1 564 116 km² (całosc), 1 553 556 (ląd), 10 560 (wòdë)<ref name=":0" /> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azëjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] 8cttpqs115clxuty6e83ugixugm1015 14 7346 206903 202903 2026-07-10T21:55:05Z Terrus38 14026 206903 wikitext text/x-wiki {{ADR|nieprosti pisënk}} g9kjhqnrb7jtzvy9ny5rafzo5ien95u 0 7356 206878 204249 2026-07-10T19:14:18Z Iketsi 3254 <abbr>an.</abbr>→{{jãz.|en}} 206878 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Repùblika Ùzbekistanu|gwôsné miono=Oʻzbekiston Respublikasi|fana=Flag of Uzbekistan.svg|herb=Emblem of Uzbekistan.svg|miono-genitiw=Ùzbekistanu|mòtto=Kuch adolatdadir<br>(W sprawiedlëwòscë sëła)|himn=O‘zbekiston Respublikasining Davlat Madhiyasi<br> (Państwòwi himn Repùbliczi Ùzbekistanu) <center>[[Òbrôzk:Uzbekistan anthem.ogg]]</center>|na karce=UZB orthographic.svg|jãzëk=ùzbecczi|stolëca=Taszkent|fòrma państwa=repùblika|Prezydeńt=Shavkat Mirziyoyev|Premiéra=Abdulla Aripov|data ùsôdzenia=1 séwnika 1991|wiéchrzëzna=448 978<ref>''[https://gov.uz/en/pages/territory Territory]'' [online], The Government portal of the Republic of Uzbekistan [dost. 2026-03-23] ({{jãz.|en}}).</ref> |lëdztwò=37,724,223<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/uzbekistan-population/ Uzbekistan Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-03-23] ({{jãz.|en}}).</ref>|rok=2026|dëtk=sum|kòd dëtka=UZS|czasowô cona=+5|kòd=UZ|Internet=.uz|aùtowi kòd=UZ|telefón=+998}} '''Ùzbekistan''' – państwã w westrzédny [[Azëjô|Azëji]]. Greńczë z [[Afganistón|Afganistanã]], [[Kazachstan|Kazachstanã]], [[Kirgistan|Kirgistanã]], [[Tadżikistan|Tadżikistanã]] i [[Turkmenistan|Turkmenistanã]]. Ni mô przëstãpù do mòrza, je państwã dëbelt strzódlądowim. Stolëcą kraju je Taszkent. Ùzbekistón zwëskôł samòstójnotã z ùpôdkã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|ZSSR]] mët. == Òbaczë téż == * [[Taszkent]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{CIS}} {{Azëjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] 1hd9q7pw7r7lyli82r8kw16xp0icwa2 0 7434 206705 198854 2026-07-10T14:07:05Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Geògrafijô]] to [[Category:Geògrafiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206705 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Park Oliwski - 065.JPG|mały|Òlëwskô Strëga w [[Òlëwsczi Park|Òlëwsczim Parkù]]]] '''Òlëwskô Strëga''' – to je strëga dłużawë 9,9 km. Òna wpłiwô do [[Gduńskô Hôwinga|Gduńsczi Hôwindżi]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] idj43lywqob9osc9pkgqs3yh8o7vzne 0 7442 206859 200894 2026-07-10T18:16:17Z Iketsi 3254 {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} 206859 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} [[Òbrôzk:Gdańsk Oliwa - Młyn Oliwski.JPG|mały|IX młin w Òlëwie]] '''IX młin w Òlëwie''' – je wcyg ùżiwónym stôrim młinem przë [[Òlëwskô Strëga|Òlëwsczi Strëdze]]. Òn béł rozbùdowóny w 1874 rokù, a w 1594 rokù to béł fòlusz. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] 3juthy9k9txoryl9cmr5e4aflyb6x7l 0 7721 206891 199491 2026-07-10T21:31:45Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' – to je '→' – ' 206891 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL gmina Borzytuchom COA.svg|mały|Herb Gminë Bòrzëtëchómié]] '''Gmina Bòrzëtëchómié''' ({{jãz.|pl}} ''Gmina Borzytuchom'') – wieskò gmina w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. == Lëteratura == * [[Jan Mòrdawsczi]]: ''Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb''; tłómaczëlë: [[Ida Czajinô]], [[Róman Drzéżdżón]], [[Marian Jelińsczi]], [[Karól Rhode]], [[Gduńsk]] [[2008]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bëtowsczi kréz]] [[Kategòrëjô:Gmina Bòrzëtëchómié| ]] tgq9gixrshj2h5thv0dlei0fwboaqv8 0 7808 206699 205505 2026-07-10T14:07:04Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Geògrafijô]] to [[Category:Geògrafiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206699 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:South America - Blue Marble orthographic.jpg|mały|Pôłniowô Amerika]] '''Pôłniowô Amerika''' – dzél swiata. W Pôłniowi Americe je 13 [[Państwò|państwów]]. == Kraje Americzi Pôłniowi == [[Òbrôzk:Ameryka Południowa mapa polityczna.png|małynail|right|250px|Kraje Americzi Pôłniowi]] {| class="wikitable sortable" style="font-size:85%" ! Fana ! Państwò ! Nôrodné miono kraju ! Stolëca ! Ùrzãdny jãzëk ! Wiéchrzëzna<br />(w km²) ! Wielëna lëdztwa ! Lëdztwò <br />(òs./km²) |- | [[Òbrôzk:Flag of Argentina.svg|center|50px|border]] | [[Argentina]] | República Argentina | [[Buenos Aires]] | [[Jãzëk szpańsczi|szpańsczi]] | align="right"|2&nbsp;766&nbsp;890 | align="right"|40&nbsp;913&nbsp;584 | align="right"|15 |- | [[Òbrôzk:Flag of Bolivia (state).svg|center|50px|border]] | [[Bolivia]] | Estado Plurinacional de Bolivia | [[La Paz]], [[Sucre]] | [[Jãzëk szpańsczi|szpańsczi]], [[Jãzëk keczua|keczua]], [[Jãzëk ajmara|ajmara]] | align="right" |1&nbsp;098&nbsp;580 | align="right"| 9 775 246 | align="right"| 8,4 |- | [[Òbrôzk:Flag of Brazil.svg|center|50px|border]] | [[Brazylskô]] | República Federativa do Brasil | [[Brasília|Brasilia]] | [[Jãzëk pòrtugalsczi|pòrtugalsczi]] | align="right"|8&nbsp;511&nbsp;965 | align="right"| 198 739 269 | align="right"| 23 |- | [[Òbrôzk:Flag of Chile.svg|center|50px|border]] | [[Chile]] | República de Chile | [[Santiago de Chile|Santiago]] | [[Jãzëk szpańsczi|szpańsczi]] | align="right" |&nbsp;756&nbsp;950 | align="right"| 16&nbsp;601&nbsp;707 | align="right"| 22 |- | [[Òbrôzk:Flag of Ecuador.svg|center|50px|border]] | [[Ekwador]] | República del Ecuador | [[Quito]] | [[Jãzëk szpańsczi|szpańsczi]] | align="right" |&nbsp;283&nbsp;560 | align="right"| 14&nbsp;573&nbsp;101 | align="right"| 49 |- | [[Òbrôzk:Flag of Guyana.svg|center|50px|border]] | [[Gujana]] | Co-operative Republic of Guyana | [[Georgetown (Gujana)|Georgetown]] | [[Jãzëk anielsczi|anielsczi]] | align="right" |&nbsp;214&nbsp;970 | align="right"| &nbsp;752&nbsp;940 | align="right"| 3,6 |- | [[Òbrôzk:Flag of Colombia.svg|center|50px|border]] | [[Kòlumbiô]] | República de Colombia | [[Bogota]] | [[język hiszpański|hiszpański]] | align="right" |1&nbsp;138&nbsp;910 | align="right"| 51&nbsp;609&nbsp;474 | align="right"| 32 |- | [[Òbrôzk:Flag of Paraguay.svg|center|50px|border]] | [[Paragwaj]] | República del Paraguay, Tetã Paraguái | [[Asunción|Asuncion]] | [[Jãzëk szpańsczi|szpańsczi]], [[język guarani|guarani]] | align="right" |&nbsp;406&nbsp;750 | align="right"| 6&nbsp;995&nbsp;655 | align="right"| 16,4 |- | [[Òbrôzk:War flag of Peru.svg|center|50px|border]] | [[Perú]] | República del Perú | [[Lima]] | [[Jãzëk szpańsczi|szpańsczi]] | align="right" |1&nbsp;285&nbsp;220 | align="right"| 29&nbsp;546&nbsp;963 | align="right"| 23 |- | [[Òbrôzk:Flag of Suriname.svg|center|50px|border]] | [[Surinam]] | Republiek Suriname | [[Paramaribo]] | [[Jãzëk néderlandzczi|néderlandzczi]] | align="right" |&nbsp;163&nbsp;270 | align="right"| &nbsp;481&nbsp;276 | align="right"| 2,9 |- | [[Òbrôzk:Flag of Trinidad and Tobago.svg|center|50px|border]] | [[Trinidad ë Tobago]] | Trinidad and Tobago | [[Port of Spain]] | [[Jãzëk anielsczi|anielsczi]] | align="right" |&nbsp;5&nbsp;128 | align="right"| 1&nbsp;229&nbsp;000 | align="right"| 206 |- | [[Òbrôzk:Flag of Uruguay.svg|center|50px|border]] | [[Urugwaj]] | República Oriental del Uruguay | [[Montevideo]] | [[Jãzëk szpańsczi|szpańsczi]] | align="right" |&nbsp;176&nbsp;220 | align="right"| 3&nbsp;494&nbsp;382 | align="right"| 20 |- | [[Òbrôzk:Flag of Venezuela (state).svg|center|50px|border]] | [[Wenezuela]] | República Bolivariana de Venezuela | [[Caracas]] | [[Jãzëk szpańsczi|szpańsczi]] | align="right" |&nbsp;912&nbsp;050 | align="right"| 26&nbsp;814&nbsp;843 | align="right"| 31 |} == Òbaczë téż == * [[Nordowô Amerika]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika| ]] [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] he218f4p6djbm5xhnn0z2qsbpqpl2uv 0 7810 206685 198772 2026-07-10T14:07:00Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Geògrafijô]] to [[Category:Geògrafiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206685 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Karol Wyrwicz grafika.jpg|mały|Karol Wyrwicz]] '''Karol Wyrwicz''' (ùr. 1717 rokù, ùm. 1793 rokù) – to beł pòlsczi geògrafa i [[Jezujicczi zôkón|jezujita]]. Òn w 1773 rokù napisôł: "Kaszuby" to je òbéńda, chtërna słëchô do tich co "osobliwe noszą nazwiska". To są: starostwo bytowskie, "lawemburskie (w maństwo domowi brandenburskiemu oddane)", puckie i człuchowskie. Jegò ''Geografia powszechna...'', ni mô grańców dlô [[Kaszëbë|Kaszëb]], le administracjowò to są historiczné starostwa: [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczi]], [[Lãbòrsczi kréz|lãbòrsczi]], [[Pùcczi kréz|pùcczi]] i [[Człëchòwsczi kréz|człëchòwsczi]]. == Ùsôdztwò (wëjimk) == * Geografia czasów najnowszych etc., Warszawa 1768, 1770; * Geografia powszechna czasow teraznieyszych ..., Warszawa 1773; == Lëteratura == * Augustowska K.: w: Augustowski B. (red.): Pojezierze Kaszubskie (praca zbiorowa), Gdańsk : GTN, 1979, s. 12 ISBN 83-04-00363-5[http://alpha.bn.org.pl/search~S5*pol/?searchtype=i&searcharg=8304003635&searchscope=5&sortdropdown=-&SORT=D&extended=0&SUBMIT=Szukaj&searchlimits=&searchorigarg=i8304003635] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] tbvexxgeh6sur3tmlpf4yk6a52hfuxe 0 7880 206717 201173 2026-07-10T14:12:12Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Chemijô]] to [[Category:Chemiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206717 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Zinc oxide.jpg|mały|Cynkòwò bielëna w proszkù]] '''Cynkòwò bielëna''' – (ZnO) to je chemiczny związk [[cynk]]ù. Ją brëkùją m. jin. dentisce. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Chemiô]] 7v3ph8w6mosresg2glj44jk9denc5ub 0 7932 206921 200843 2026-07-11T09:23:14Z Terrus38 14026 Przeczérowanié do [[Czedrejce]] 206921 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Czedrejce]] 53xevaft9ayihrec1dm5cpv0e91ylwg 0 7981 206551 203630 2026-07-10T12:17:40Z Terrus38 14026 206551 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Platypus.jpg|mały|Dzëbôl płënie]] '''Dzëbôl''' (''Ornithorhynchus anatinus'') − żëje w [[Aùstraliô|Aùstralie]]. To je ôrt suska, chtëren - co za dzyw - niese jaja jak gadzënë. Jegò młodé klëją sã z jôj i pòtemù susają mlékò matczi. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Aùstralëjô]] jlko5nnxd0o504tp6yhlhksxf6mgaun 0 7983 206602 177260 2026-07-10T12:43:18Z Terrus38 14026 206602 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:anggun.jpg|thumb|right|200px|Anggun]] '''Anggun''' (Anggun Cipta Sasmi), (ùr. [[29 łżëkwiata]] [[1974]] r.) – spiéwôrka pòp ùrodzonô w [[Indonezjô|Indonezji]]. {{stub}} [[Kategòrëjô:Mùzycë]] [[Kategòrëjô:Indonezjô]] nak9y3fuvokfevs3amoahhta8r6n5y9 0 8063 206834 197031 2026-07-10T16:32:14Z Iketsi 3254 [[Niemiecczi jãzëk|niem.]]→{{jãz.|de}} 206834 wikitext text/x-wiki <div style="text-align: left; font-size: 95%"></div> {| border="1" align="right" cellpadding="4" cellspacing="0" width="300" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; ; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 92%;" |+<big><big>'''Bern'''</big></big> | align="center" |[[Òbrôzk:CHE Bern COA.svg|centruj|140x140px]] | align="center" |[[Òbrôzk:Flag of Canton of Bern.svg|centruj|140x140px]] |- | align="center" style="background:#efefef;" width="120px" |[[Herb Berna|Herb]] | align="center" style="background:#efefef;" width="130px" |Fana |- | colspan="2" align="center" |[[Òbrôzk:Bern luftaufnahme.png|centruj|250x250px]] |- |Państwò |[[Szwajcarskô]] |- |Kanton |[[Bern]] |- |Òkrąg |Bern-Wëstrzôdk |- |Registracëjné tôfle |BE |- |Prezident Gardu | align="left" |Alec von Graffenried (Grüne/Zeloni) |- |Wiéchrzëzna |52 km² |- |Wësokosc |542m n.p.m. <small>(Bahnhofplatz)</small> |- |Lëdztwò <small>([[2023]])</small> |136 988 |- |Procent Imigrantów <small>2023</small> |25,5% |- |[[Pòcztowi kòd]] |3000–3030 |- | colspan="2" align="center" style="border-bottom:3px solid gray;" | '''Adresa:''' <div style="text-align: left; font-size: 95%"></div> ---- <font size="-1">https://www.bern.ch/</font> |} '''Berno''' (Bärndütsch ''Bärn'', {{jãz.|de}} ''Bern'', {{jãz.|fr}} ''Berne'', {{jãz.|rm}} ''Berna'') – de facto [[stolëca]] ë czwiôrti wòjewódzczi gard w [[Szwajcarskô|Szwajcarii]], sëdzëba rządu ({{jãz.|de}} Bundesstadt) ë stolëca kantonu [[Bern|Berno]]. Leżi w administracëjnym òbéńdze [[Bern-Mitteland]] ë òkrëgu [[Bern-Mitteland]]. Dodatkòwym argùmentem, co przemòwił za pòłożenié miastka, bëło zakòlë rzéczi, co òtaczôł centrù z trzech stron. Berno je dzysô wôżnym pòłączeniowim wãzłem, stôni sëdzëbą westrzédnëch wëszëznë, zagrańcznëch pòdjimizn a midzënôrodnëch òrganizacji. Na sëdzëba rządu Szwajcarii òstało wëbróné w [[1848]] r. == Òbaczë téż == * [[Szwajcarskô]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Szwajcarskô]] 9437z70x01bw8o09rc4sbsfiwddcc68 206835 206834 2026-07-10T16:32:31Z Iketsi 3254 -' ' 206835 wikitext text/x-wiki <div style="text-align: left; font-size: 95%"></div> {| border="1" align="right" cellpadding="4" cellspacing="0" width="300" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; ; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 92%;" |+<big><big>'''Bern'''</big></big> | align="center" |[[Òbrôzk:CHE Bern COA.svg|centruj|140x140px]] | align="center" |[[Òbrôzk:Flag of Canton of Bern.svg|centruj|140x140px]] |- | align="center" style="background:#efefef;" width="120px" |[[Herb Berna|Herb]] | align="center" style="background:#efefef;" width="130px" |Fana |- | colspan="2" align="center" |[[Òbrôzk:Bern luftaufnahme.png|centruj|250x250px]] |- |Państwò |[[Szwajcarskô]] |- |Kanton |[[Bern]] |- |Òkrąg |Bern-Wëstrzôdk |- |Registracëjné tôfle |BE |- |Prezident Gardu | align="left" |Alec von Graffenried (Grüne/Zeloni) |- |Wiéchrzëzna |52 km² |- |Wësokosc |542m n.p.m. <small>(Bahnhofplatz)</small> |- |Lëdztwò <small>([[2023]])</small> |136 988 |- |Procent Imigrantów <small>2023</small> |25,5% |- |[[Pòcztowi kòd]] |3000–3030 |- | colspan="2" align="center" style="border-bottom:3px solid gray;" | '''Adresa:''' <div style="text-align: left; font-size: 95%"></div> ---- <font size="-1">https://www.bern.ch/</font> |} '''Berno''' (Bärndütsch ''Bärn'', {{jãz.|de}} ''Bern'', {{jãz.|fr}} ''Berne'', {{jãz.|rm}} ''Berna'') – de facto [[stolëca]] ë czwiôrti wòjewódzczi gard w [[Szwajcarskô|Szwajcarii]], sëdzëba rządu ({{jãz.|de}} Bundesstadt) ë stolëca kantonu [[Bern|Berno]]. Leżi w administracëjnym òbéńdze [[Bern-Mitteland]] ë òkrëgu [[Bern-Mitteland]]. Dodatkòwym argùmentem, co przemòwił za pòłożenié miastka, bëło zakòlë rzéczi, co òtaczôł centrù z trzech stron. Berno je dzysô wôżnym pòłączeniowim wãzłem, stôni sëdzëbą westrzédnëch wëszëznë, zagrańcznëch pòdjimizn a midzënôrodnëch òrganizacji. Na sëdzëba rządu Szwajcarii òstało wëbróné w [[1848]] r. == Òbaczë téż == * [[Szwajcarskô]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Szwajcarskô]] q6z2gd1wyp3bqr84kc88o1a3zyb4hiw 0 8120 206650 197414 2026-07-10T14:04:54Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Biologijô]] to [[Category:Biologiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206650 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Sb_calf.png|mały|Jikro chłopa]] '''Jikro''' – to je tilny dzél dólny kùńcowinë, w chtërnym są dwa wôżné mùskle. == Òbaczë téż == * [[DNA]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Biologiô]] s5slfo5kh0i7udkgaig076ciomxbwev 14 8284 206641 171413 2026-07-10T14:04:51Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Biologijô]] to [[Category:Biologiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206641 wikitext text/x-wiki [[Kategòrëjô:Biologiô]] ff12yecjhipi8p45dxshrczc4zlaiiv 0 8405 206707 171934 2026-07-10T14:07:06Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Geògrafijô]] to [[Category:Geògrafiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206707 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:ZPK rzeka Brda 04.07.10 p.jpg|thumb|[[Brda]] w parkù]] '''Zôbòrsczi Park Krajòbrazny''' to je krajòbrazny park ò wiéchrzëznie kòl 340 km² (założony w 1990 rokù) w [[Gmina Chònice|gminie Chònice]] i [[Gmina Brusë|gminie Brusë]]. Tu rosce np. [[kaszëbskô wika]] i brzëtewka (''Danthonia decumbens'' DC.)[http://zaborskipark.pl/files/site-zpk/userfiles/pliki/PRZYRODA/Szata%20ro%C5%9Blinna/Lista_roslin_naczyniowych.pdf]. == Lëteratura == Jan Mòrdawsczi : Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb; dolmaczënk: [[Ida Czajinô]], [[Róman Drzéżdżón]], Marian Jelińsczi, Karól Rhode, Gduńsk 2008, s. 124 {{stub}} [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] spx7soiy96htf082rreer65h0rq6xyl 0 8487 206671 205114 2026-07-10T14:06:53Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Geògrafijô]] to [[Category:Geògrafiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206671 wikitext text/x-wiki {{Administracëjno jednostka infobox|miono=Wschòdné Prësë|herb=Coat of Arms of East Prussia.svg|miono-genitiw=Wschòdnëch Prës|gwôsné miono=Provinz Ostpreußen|Gùwernator=Erich Koch|Stolëca=Króléwc|fana=Flagge Preußen - Provinz Ostpreußen.svg|wiéchrzëzna=36 991,71|lëdztwò=2 488 122|rok=1939|państwò=[[Prësë]]|karta=Prusy Wschodnie.svg}} '''Wschòdné Prësë''' ({{jãz.|pl}} ''Prusy Wschodnie'', {{jãz.|de}} ''Ostpreußen'') – historicznô prowincjô prësczégò państwa jakno pòwsta dzélã z pierszégò pòdzelënkù Pòlsczi. Zacht Prësôków i Prësôczków bëło lëtersczi wiarë, le dzél jich béł katolëcczi. Prowincjô ''Wschòdné Prësë'' pòwstała pò [[I rozjimnota Pòlsczi|I]] [[I rozjimnota Pòlsczi|rozjimnotë Pòlsczi]]. Stolëcą prowincji béł [[Króléwc]]. W maju 1939 rokù prowincjô miôła nadwiérzchniã 36 991,71 km² i rechòwała 2 488 122 mieszkańców. Òd 25 [[gromicznik]]a 1947 rokù ni mô prësczégò państwa. == Sprôwné pòdzelenié Wschòdnëch Prës w dniu 31 gòdnika 1937 == '''Stolëca:''' Königsberg ([[Króléwc]]) * [[Òlsztëńskô rejencjô]] (''Regierungsbezirk Allenstein'') * [[Gãbińskô rejencjô]] (''Regierungsbezirk Gumbinnen'') * [[Króléwieckô rejencjô]] (''Regierungsbezirk Königsberg'') * [[Westprëskô rejencjô]] (''Regierungsbezirk Westpreussen'') W latach 1939–1945 dzélama Wschòdnëch Prës bëłë równak ciechanòwskô rejencjô (''Regierungsbezirk Zichenau'') òrôz „sëwôlsczi trzënórt”, a w latach 1941–1945 równak westprëskã rejencjã włãczono òchò do Òkrãgu Rzeszë Gduńsk-Zôpadné Prësë. Pòdrobné sprôwné pòdzelenié rejencje najdują sã w pòòsoblëwëch òpisach tëch rejencji. == Òbaczë téż == * [[Króléwc]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}}{{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Geògrafiô| ]] a6xih3kdplcbfpb88uvnarchgd5ivr1 0 8558 206889 200262 2026-07-10T21:30:57Z Iketsi 3254 [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}} 206889 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL_gmina_Lipnica_COA.svg|mały|Herb gminë]] '''Gmina Lëpińce''' ({{jãz.|pl}} Gmina Lipnica) to je wieskò gmina w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. Czedës to bëła Gmina Lëpnica. Tuwò mieszkô wiãcy jak 5 tësąców lëdzy. == Lëteratura == * [[Jan Mòrdawsczi]] : ''Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb''; tłómaczëlë: [[Ida Czajinô]], [[Róman Drzéżdżón]], [[Marian Jelińsczi]], [[Karól Rhode]], [[Gduńsk]] [[2008]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bëtowsczi kréz]] [[Kategòrëjô:Gmina Lëpińce| ]] ewihkfe8vfxg5u0ooje5zhryebjryag 0 8718 206814 205931 2026-07-10T15:59:04Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Wëdôwiznë]] to [[Category:Wëdôwiznë ksążkòwé]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206814 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Wëdôwizna „Bernardinum”''' ({{jãz.|pl}} ''Wydawnictwo Diecezji Pelplińskiej „Bernardinum”'') w [[Pelplin|Pelplinie]] je kùlturową jinstitucëją, chtërna pòwsta w [[1998]] rokù. Jegò robota polégô m.jin. na rozkoscérzanim kùlturë Kaszëbów przez wëdëwanié i drëkòwanié w dzysdniowim pisënkù dokôzów kaszëbsczich lëteratów. Wëdôwizna "Bernardinum" wëdôwô pò pòlskù wszelejaczé materiałë (ksążczi, katalodżi wëstawów ë jinszé). == Òbaczë téż == {{#categorytree:Wëdôwiznë|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} * [http://ksiegarnia.bernardinum.com.pl/o-wydawnictwie (pl)] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Wëdôwiznë ksążkòwé|Bernardinum]] pg6cgfzdpxwqt9sr17yr2g13uctr8l5 0 8829 206603 205936 2026-07-10T12:43:38Z Terrus38 14026 206603 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Agnes at AMI 2004.jpg|mały|Agnez Mo]] '''Agnez Mo''' (Agnes Monica Muljoto), (ùr. [[1 lëpińca]] [[1986]] r.) – spiéwôrka i aktórka z [[Indonezjô|Indonezje]]. == Diskògrafijô == * ''Agnes Is My Name'' (2011) * ''Agnez Mo'' (2013) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Mo, Agnez}} [[Kategòrëjô:Spiéwôrczi]] [[Kategòrëjô:Aktórczi]] qbp0akdisnd2y55vevn053kyzk1oxtb 0 9059 206652 197409 2026-07-10T14:04:54Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Biologijô]] to [[Category:Biologiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206652 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Categoriae taxonomicae la.png|mały|]] '''Rodzëzna''' (''familia'') – to je w systematice òrganizmów taksonomicznô jednota niższô òd rzãdu (''ordo''). Òna òbjimô krótkò krewné szlachë (''genus'') np. do rodzëznë bòbòwatëch (''Fabaceae'') słëchają m.jin. szlachë: bónk (''Phaseolus''), kòniczëna (''Trifolium''), [[wika]] (''Vicia'') ë jiné. Niejedne rodzëznë są pòdzeloné na pòdrodzëznë abò sparłãczone w nadrodzëznë. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Biologiô]] 2e7jqrmo80trlj8dwi9av6ebqbbu885 14 9071 206667 204537 2026-07-10T14:06:52Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Geògrafijô]] to [[Category:Geògrafiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206667 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] ox537oavlxywcq87x669tzmj5pbaif4 0 9188 206821 206319 2026-07-10T16:18:45Z Iketsi 3254 ò 206821 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Torń| dopełniacz=Torńa| adjektiw_mask=Torëńsczi| adjektiw_fem=Torëńskô| céch=POL_Toruń_COA.svg| fana=POL_Toruń_flag.svg| karta=POL_Toruń_map.svg| wòjewództwò=Pòmòrsczé| kréz=torëńsczi| grodzki=| rodzaj_gminy=gardnô -wieskô| gmina=| miejska=| bùrméster=Michał Zaleski| adres_um=Wały gen. Władysława Sikorskiego 8| kod_poczt_um=87-100| tel_um=| fax_um=| mail_um=| wiéchrzëzna=115,72| stopniN=53|minutN=01|stopniE=18|minutE=40| wysokość=34–95| rok=2021| lëdztwò=197.812| gęstość=1709,4| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+48) 56| pòcztowi kòd= 87-100 do 87-120| registracëjné tôfle=CT| TERYT=0463011| SIMC=0982724| www=https://www.torun.pl| commons=Toruń| }} '''Torń''' abò '''Toruń''' (we zdrojach: ''Thorun'' 1230, ''Thorn'' 1241, ''Thorum'' 1248, ''Toruń'' 1892, ''Torunj'' (Cenôwa); pl. ''Toruń'', miem. ''Thorn'') – wiôldżi gard ë jedna ze stolëców [[Kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò|kùjawskò-pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Torń mô sztatus [[Torëńsczi_kréz|gardu na prawach krezu]]. Tu ùrodzył sã [[Kopernik|Mikòłôj Kòpernik]], wiôldżi pòlsczi astronom, matematik, ekònomista, wòjskòwi strateg i lékôrz (ùr. 1473 - ùm. 1543). Tu w 1466 rokù, na torëńsczim Dwòrze Artusa béł pòdpisóny [[II torëńsczi mir]] z [[Krzëżôcë|Krzëżôkama]]. Wôżne starodôwnotë to: rôtësz, krzëżôczi zómk i jin. Stôri Gard Tornia je wpisóny na lëstã swiatowi spôdkòwiznë kùlturë [[UNESCO]]. == Torëńskô Galeriô == <gallery> 602945_Toruń_dzielnica_Starego_Miasta_z_kat._J._Chrzciciela_03.JPG|Stôri Gard Torëńsczi. Toruń,_Rynek_Staromiejski_(pomnik_Kopernika)_(OLA_Z.).JPG|Szlachòta Kòpernika na torëńsczim rënku. Torun_ratusz_corr.jpg|Torëńsczi rôtësz Gdanisko_w_Toruniu.jpg|Krzëżôczi zómk w Torniu Torun01CenterWithWall_level_corr.jpg|Torń i [[Wisła]] Toruń_-_Poczta_Główna_01.jpg|Torëńskô Poczta Artus_Court_in_Toruń_in_National_Day_decoration.jpg|Torëńsczi Dwór Artusa CopernicusHouse.jpg|Dodóm Kòpernika w Torniu Toruń_-_Osioł_01.JPG|Torëńskô szlachòta òsełka Torun08CenterOfTown.jpg|Stôri Rënk Torëńsczi Toruń_-_Rynek_Nowomiejski_01.jpg|Rënk w Nowim Gardze Torëńsczim Toruń_-_Old_Town_by_night_01.jpg|Torń w nocë 602989_Toruń_Krzywa_Wieża_01.JPG|Torń Torun_apartment_house_under_the_star2.jpg|Torëńsczi dodóm pòd Gwiôzdą Toruń,_hala_tokarni,_1898,_ul._Grudziądzka_(OLA_Z.).JPG|Torëńskô fabrika </gallery> == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1972, tom V, s. 374 == Òbaczë téż == * [[Malbórg]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.torun.pl Òficjalnô starna gardu] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] [[Kategòrëjô:Kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò]] 2ugthx67nty0rk67f91g1ezbsj10acd 206826 206821 2026-07-10T16:21:42Z Iketsi 3254 {{jãz.|pl}} 206826 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Torń| dopełniacz=Torńa| adjektiw_mask=Torëńsczi| adjektiw_fem=Torëńskô| céch=POL_Toruń_COA.svg| fana=POL_Toruń_flag.svg| karta=POL_Toruń_map.svg| wòjewództwò=Pòmòrsczé| kréz=torëńsczi| grodzki=| rodzaj_gminy=gardnô -wieskô| gmina=| miejska=| bùrméster=Michał Zaleski| adres_um=Wały gen. Władysława Sikorskiego 8| kod_poczt_um=87-100| tel_um=| fax_um=| mail_um=| wiéchrzëzna=115,72| stopniN=53|minutN=01|stopniE=18|minutE=40| wysokość=34–95| rok=2021| lëdztwò=197.812| gęstość=1709,4| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+48) 56| pòcztowi kòd= 87-100 do 87-120| registracëjné tôfle=CT| TERYT=0463011| SIMC=0982724| www=https://www.torun.pl| commons=Toruń| }} '''Torń''' abò '''Toruń''' (we zdrojach: ''Thorun'' 1230, ''Thorn'' 1241, ''Thorum'' 1248, ''Toruń'' 1892, ''Torunj'' (Cenôwa); {{jãz.|pl}} ''Toruń'', {{jãz.|de}} ''Thorn'') – wiôldżi gard ë jedna ze stolëców [[Kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò|kùjawskò-pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Torń mô sztatus [[Torëńsczi_kréz|gardu na prawach krezu]]. Tu ùrodzył sã [[Kopernik|Mikòłôj Kòpernik]], wiôldżi pòlsczi astronom, matematik, ekònomista, wòjskòwi strateg i lékôrz (ùr. 1473 - ùm. 1543). Tu w 1466 rokù, na torëńsczim Dwòrze Artusa béł pòdpisóny [[II torëńsczi mir]] z [[Krzëżôcë|Krzëżôkama]]. Wôżne starodôwnotë to: rôtësz, krzëżôczi zómk i jin. Stôri Gard Tornia je wpisóny na lëstã swiatowi spôdkòwiznë kùlturë [[UNESCO]]. == Torëńskô Galeriô == <gallery> 602945_Toruń_dzielnica_Starego_Miasta_z_kat._J._Chrzciciela_03.JPG|Stôri Gard Torëńsczi. Toruń,_Rynek_Staromiejski_(pomnik_Kopernika)_(OLA_Z.).JPG|Szlachòta Kòpernika na torëńsczim rënku. Torun_ratusz_corr.jpg|Torëńsczi rôtësz Gdanisko_w_Toruniu.jpg|Krzëżôczi zómk w Torniu Torun01CenterWithWall_level_corr.jpg|Torń i [[Wisła]] Toruń_-_Poczta_Główna_01.jpg|Torëńskô Poczta Artus_Court_in_Toruń_in_National_Day_decoration.jpg|Torëńsczi Dwór Artusa CopernicusHouse.jpg|Dodóm Kòpernika w Torniu Toruń_-_Osioł_01.JPG|Torëńskô szlachòta òsełka Torun08CenterOfTown.jpg|Stôri Rënk Torëńsczi Toruń_-_Rynek_Nowomiejski_01.jpg|Rënk w Nowim Gardze Torëńsczim Toruń_-_Old_Town_by_night_01.jpg|Torń w nocë 602989_Toruń_Krzywa_Wieża_01.JPG|Torń Torun_apartment_house_under_the_star2.jpg|Torëńsczi dodóm pòd Gwiôzdą Toruń,_hala_tokarni,_1898,_ul._Grudziądzka_(OLA_Z.).JPG|Torëńskô fabrika </gallery> == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1972, tom V, s. 374 == Òbaczë téż == * [[Malbórg]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.torun.pl Òficjalnô starna gardu] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] [[Kategòrëjô:Kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò]] o6zdg8licvhsbrzepuvazco7kz6vzvt 0 9189 206739 204806 2026-07-10T14:15:20Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Astronomijô]] to [[Category:Astronomiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206739 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Johann(III) Bernoulli.jpeg|mały]] '''Johann III Bernoulli''' abò '''Jean III Bernoulli''' ({{jãz.|csb}} '''Jón III Bernoùlli'''; ùr. 1744 w [[Szwajcarskô|Szwajcarsce]] – ùm. 1807), béł astronomã. Òn béł w [[Szczëpkòjce|Szczëpkòjcach]] ë pisôł m. jin. ò kaszëbsczim jãzëkù: „Òkòma tegò wiôlgô apartnosc tegò jãzëka òd miemiecczégò je niemiło dlô szlachtë, chtërna mô majątczi na Kaszëbach, temù òbsôdélcowie majątków robią wszëtkò, chòc donëchczas bez wikszi zwënédżi, żebë miemiecczi jãzëk ùpòwszédniac i kaszëbsczi wëplenic.” == Lëteratura == * Reisen durch Brandenburg, Pommern, Preußen, Curland, Russland und Pohlen in den Jahren 1777 und 1778. tom I, Leipzig 1779 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D25847.php * [https://web.archive.org/web/20210917200624/http://www.gazetakaszubska.pl/45592/boleslaw-bork-skad-nasz-rod-cz-i Bolesław Bork – Skąd nasz ród? (cz. I) — gazetakaszubska.pl] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Bernoùlli Jón}} [[Kategòrëjô:Astronomiô]] [[Kategòrëjô:Szwajcarskô]] bsvn7knyb2zxuz2us8135s8w35ouc4r 14 9310 206662 170893 2026-07-10T14:06:52Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Geògrafijô]] to [[Category:Geògrafiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206662 wikitext text/x-wiki [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] m06fiiic27a2n719o6yvumebi1bth1x 0 9338 206756 196645 2026-07-10T14:15:25Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Astronomijô]] to [[Category:Astronomiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206756 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Urania Pio-Clementino Inv293.jpg|mały|Ùraniô]] '''Ùraniô''' – to je [[mùza]] gwiôzdowiédzë. == Òbaczë téż == * [[Ùran]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Astronomiô]] iap97nyoki5fwxfzlnog55t6i1aba2p 0 9392 206700 203865 2026-07-10T14:07:04Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Geògrafijô]] to [[Category:Geògrafiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206700 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Skeiðarársandur, Iceland.jpg|mały|Sandr]] '''Sandrë''' – są fòrmama rzécznolodofôłtowi akùmùlacji. To są rozwlokłé rówiznowé wiéchrzëznë, zbùdowóné z czisów i piôsków, letkô nadżibłé w procëmną stronã do [[lodofôłt]]u. Òne pòwstałë na przedpòlim lodofôłtu i łësënowi mòrenë z materiału wëniosłégò z lodowi szôlë przez topnicowé wòdë, jaczé z ni wëpłiwają. Sandrë zajimają stolëmné òbéńdë pôłniowégò dzélu [[Kaszëbë|Kaszëb]] w òbrëmienim Bëtowsczégò i [[Kaszëbsczé Pòjezerzé|Kaszëbsczégò Pòjezerzô]] i też Charzëkòwsczi Rówiznë i Tëchòlsczich Bòrów. Wëstãpiwają téż na jinszich terenach i są m.jin. reprezentowóné przez sandr Piôsznicë. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] qcqh7lkcz9olo9spb7lcfepfz8h15zf 0 9394 206686 192594 2026-07-10T14:07:01Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Geògrafijô]] to [[Category:Geògrafiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206686 wikitext text/x-wiki {{Verify}} [[Òbrôzk:Kem-004.jpg|mały|Kémë]] == Kémë == [[Òbrôzk:Aralar-geologia.svg|mały|Budowò geologicznò Kémù]] Za formë wòdny i lodofôłtowi akumulacji bierzemë wëtopiszcza i kémë. [[Òbrôzk:Usine Kem One de Château-Arnoux-Saint-Auban (vue nord-2).JPG|mały|kem]] == Geòlogiô == Na pierszé to czãsto pòtikóné wgłãbienia terenu nôprzód wërzezbioné przez lodofôłt abò jego wòdë, a tej nafùlowóné przez lód, jaczi z wiksza béł pòkrëti [[morena|mòrenowim]] materiałã, w kùńcu òne ùjôwniają sã pò wëtopienim negò lodu – pò wiele latach w klimace wiele ceplészim. W wielnëch wëtopiszczach wëstãpiwają tzw. Jezórne òczka, zamanówszë bezòdpłiwòwima wëtopiszczama na wiéchrzëznie zajimają kòl 50% terenu. == Wëzdrzatk kémów budowò == Kémë - w swòjim òglowim wëzdrzatkù baro szlachują za łësënowim mòrenama. Jich bënowô bùdacja i geneza je równak często jinô. Damë i kémòwé grzepczi są zbùdowóné z szëchtowónëch [[pisë|piôsów]], [[czisë|czisów]] i mułków, bò powstałe w òtemkłëch i szeroczich rozpãklënach nikwiejącégò [[lodowiec|lodofôłtu]] ze zbiérającégò sã przez wiele lat materiału. == Fòrma lodofôłtowa == Fòrmama rzécznolodofôłtowi erozji są apartno wielné na Kaszëbach pòlofôłtowé jezórné rënë ò rozwicym nôczãszczi norda – pôłnié, bò taczi z wiksza béł czerënk spłënieniô wòdów. Ne podługowate, rechùjącé tej sej dzesątczi kilometrów zôpadlënë, òstałë wëszlamòwóné pòd lodofôłtã przez płënącé pòd nim wòdë (pòd wiôldżim hidrostaticznym cësnienim), szerokòsc renów dochôdô do pórãsta metrów a długòsc òd czile do czile do cziledzesąt kilometrów; dno je nierówne. Pò ùstãpienim lodofôłtu òne nie bëłë do widzeniô, bò bëłë fùl zastarzałego lodu, pòkrëtnégò mòrenowim materiałã; pòkôzałë sã dopiérze pò òceplenim sã klimatu, przez wëtopienié sã negò zastarzałego sã negò zastarzałégò lodu. Niechtërne rënë mogą mieć jinszą genezã. Wedle [[Bògùsłôw Rosa|Bògùsława Rosë]] rena Żarnowszczégò Jezora je ferdã, snôdką hôwingą powstałą przez to, że w przeszłoce mòrze lodowcowi i niecczi bëło zalòné, na zapôdający sã – przez pionowe rësznotë- òbéndze lodofôłtowi akumulacji. == Genezã == W plejstocenie i w holocenie ùsztôłcëłë sã fòrme erozji i rzeczny akumulacji : [[równinë zalewòwé, nadzalewòwé i deltowé, pradoliny i stożki napływòwé|zôlojowé, nadzôlojowé i deltowe rówiznë, pradolëznë i naniosłé stóżczi]]. Strzód nich nôwikszã òbéńdã zajimô Zëława. == Deltowô rówzna Wisłë == Deltowô rówizna Wisłë, chtërna nosy miono Wiselny Zëławë, zaczãła sã ùrabiac dość późno, bò kòl 5500 lat temu, równoczasowo z Wiselnym Ùstëpã. W nym czasu równio wòdë w Bôłce, co sã podniosła òd zôczątkù holocenu kòle 105 m, ùsztabilizowała sã përznã niżi jak dzysdzéń. Zmùszëło to szlamùjącą z nôdrobniészich piôsków i rzëcznech mùłów, jaczé tworzą dzysô szëchtã arastnëch madów. Przez nierówną akùmùlacjã i przesuwanie sã ùscowëch remionów rzéczi, jak téż przez ùsztôłcenié plejstoceńsczi grùntowinë teren nie je idealno plaskati. Niejedne òbéńdë leżą niżi równi mórza i òne ùrôbiają zôpadlënã, jinszé jakno np. niewiôldże plachce dnowi mòrenë sygają 10m w.r.m. Nôwicy je terenów òd 0 do 5 m w.r.m. wësok. W norodowim dzélu Gdùńszczégò Pòmòrzô wëstãpiwają [[pradolëznë]]. Są tp szeroczé dolëznë, ògołowò ò równoleżnikòwim rozwicym (pôłniowe rozwicé mô le Kaszębskô Pradolëzna), sparłãczoné z dłëgszim pòstojenim lodofôłtu i wërzezbioné przez rzeczne i topnicowé wodë, jaczé w nich płëną. Niechtërny geòmòrfòlogòwie dopisëją naszim pradolëznòm jinszą genezã; bierzą je fòrmë przed òstatnym zlodzenim. Na Kaszëbach wëstãpiwają rozmajité sztôłtë wiéchrzëznë zemi. Pòdzelëc je może na fòrmë ùsztôłconé przez przewôgã akumulacji ( to je zbieranie sã òksëpòwëch materiałów) i téż fòrmë ùsztôłconé przez erozjã (rówkòwanié, rozmiwanié, niszczenie wiéchrzëznë zemi przez płënącé wòdë, lodofôłtë, wiater, chemiczne dzejanié) i denudacjã (zjinaczenié niszczeniô wszelejaczich wiżawów wiéchrzëznë zemi przez rozmajité dzejniczi : wietrzenie, scéranié, erozjã i rëszanié sã òksëpòwëch masów pò ùchëłoscach). == Bibliografiô == * Jan Mòrdawszczi ''Geògrafia Kaszëb'' * Mordawski J.,1996, ''Geografia województwa gdańskiego''Wydawnictwo M.Rożak, Gdańsk * Atlas geologiczno-strukturalny południowej części Morza Bałtyckiego,1979, Wydawnictwo Geologiczne, Warszawa [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] r2aemq7e65zuu3hchcn1kc16ty3x7rs 0 9396 206689 187579 2026-07-10T14:07:01Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Geògrafijô]] to [[Category:Geògrafiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206689 wikitext text/x-wiki [[File:Glacial-Drift-PB110031.JPG|thumb|Kém]] '''Kémë''' - w swòjim òglowim wëzdrzatkù szlachują za łësënowim mòrenama. Jich bënowô bùdacja i geneza je równak jinô. Damë i kémòwé grzëpczi są zbùdowóné z szëchtowónëch czisów, piôsków i mùłków, bò òne są z òtemkłëch i szeroczich rozpãklënów nikwiejącégò [[lodofôłt]]u ze zbiérającégò sã przez wiele lat materiału. == Lëteratura == * [[Jan Mòrdawsczi]]: Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb; dolmaczënk: Ida Czajinô, Róman Drzéżdżón, Marian Jelińsczi, Karól Rhode, [[Gduńsk]] 2008, s. 18 {{stub}} [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] cn9es6wz23gm3wbvx47hzhiy7r7oyhp 0 9400 206680 199935 2026-07-10T14:06:57Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Geògrafijô]] to [[Category:Geògrafiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206680 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Swornegacie Jezioro Karsińskie 03.07.10 2k.jpg|mały|Kôrsyńsczé Jezoro]] [[Òbrôzk:POL.Rzujno2.JPG|mały|Charzëkòwsczi òbrôzk zemi]] '''Charzëkòwskô Rówizna''' – zajimô wiôlgą òbéńdã [[Kaszëbë|Kaszëb]]. Òna grańczi òd nordë z Bëtowsczim Pòjezerzim i [[Kaszëbsczé Pòjezerzé|Kaszëbsczim Pòjezerzim]], òd wschòdu z Tëchòlsczima Bòrama, a òd pôłnia z Krajéńsczim Pòjezerzim. W ji òbrëmienim są gminë Kòczała, Lëpnica, Brusë, dzél [[Gmina Chònice|gminów Chònice]], Kònôrzënë, Przechlewò i Rzeczenica. Fòrmama terenu, chtërne tùwo przewôżają, są zbùdowóné z piôskow, rówiznowé [[sandr]]ë, ùrozmajiconé wëtopiszczama, a téż rozcãté rënama pòlodofôłtowëch jezór, z jaczich nôwikszą wiéchrzëznã zajimają [[Charzëkòwsczé Jezoro]] i [[Kôrsyńsczé Jezoro]]. Nôniżi pòłożonô je dolëzna [[Brda|Brdë]] (kòle 150 - 110m n.r.m). Òd ti dolëznë wësokòscë roscą we wszëtczé stronë. Rëdë regiónu są z wiksza słabi jakòscë (bielëce), stądka téż wiôldżé òbéńdë zajimają chòjnowé bòrë. == Lëteratura == * [[Jan Mòrdawsczi]]: Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb; dolmaczënk: Ida Czajinô, Róman Drzéżdżón, Marian Jelińsczi, Karól Rhode, [[Gduńsk]] 2008, s. 59 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] sdr45fxoj38r4gst757wpdpfu8t2zru 0 9420 206648 205203 2026-07-10T14:04:53Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Biologijô]] to [[Category:Biologiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206648 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacëji}} [[Òbrôzk:203 Vaccinum myrtillus L.jpg|mały|Czôrnô bòrówka]] '''Czôrnô bòrówka''' ({{jãz.|pl}} ''Borówka czarna'', {{jãz.|la}} ''Vaccinium myrtillus'') – gatënk wielolatny roscënë z rodzënë wrzosowatëch (''Ericaceae'') [https://pl.wikipedia.org/wiki/Wrzosowate]. Mô wiele pòzwów, m.in. jagòda, czôrnô jagòda, lesnô jagòda, mòdrô jagòda, brzësznica. == Wëstãpòwanié == Czôrnô bòrówka je szerok rozcygniãtô w [[Azëjô|Azjë]], [[Eùropa|Eùropie]] i [[Nordowô Amerika|Nordowi Americe]] na òbszarze ò łagòdnym, strzédnym ë pòlarnym klimace. W [[Pòlskô|Pòlsce]] je zwëczajnô, równak na nizënach [https://pl.wikipedia.org/wiki/Nizina], jak ë w gòrach [https://pl.wikipedia.org/wiki/G%C3%B3ry]. == Mòrfòlogiô == Czôrnô bòrówka: * krzôk òsygô òd 15 do nawetka 60 cm wësokòscë, * zwôlô lëste na [[zëma|zëmã]], * chłąd - wietewczi òstrokańcesté, nadżé, zeloné, gãsto rozgajdané, * lëste òkrągłégò sztôłtu, długoscë òd 1 do 3 cm, òd spòdkù jasniészi, ògónczi krótczi, na zëmã òpôdają, * kwiatë pòjedinczé, długòscë 3 – 5 mm, * mô 10 pichlónów ë serce złożoné z 4-5 lëstków, * jagòdë cemnomòdré, wërôstają pòjedińczô w nórtach lëstów, mają wòsk ë mòcno farbòwóné sok. == Ekòlogiô == Czôrnô borówka rosce na lóznëch, mòkrawëch, kwasnëch zemiach, przede wszëtczim w jiglastëch [[las]]ach. Kwiatë są zapiszoné przez [[òwadë]] [https://pl.wikipedia.org/wiki/Owady]. Roscëna ta je wskôzywôczem kwasnych zem. Kwitnie òd [[Łżëkwiôt|łżëkwiata]] do [[Czerwińc|czerwińca]]. == Zastosowanié == [[Roscëna leczniczô]], sërowina zelarskô, brzôd mô dżerbòwina [https://pl.wikipedia.org/wiki/Garbniki], [[witaminë]] C [https://pl.wikipedia.org/wiki/Kwas_askorbinowy] i B1 [https://pl.wikipedia.org/wiki/Witamina_B1]. Świéżi brzôd mô dzejanié rozlózowóné przë zacwiardzeniô ë jednoczasno procëm biegùnce. Brzësznice dôwają dzecóm, czej je brzuszk bòli. Sëszony brzôd dzeja téż procëm biegùnce, antisepticzno, procëm gòrączce. Lëste dopasëwùje sã w stónach zapôliwnëch ùkłôdu mòczowégò, téż jakò pòmòcny spòsób przë leczenim [[Cëkrowô chòrosc|cëkrowi chòroscë]] [https://pl.wikipedia.org/wiki/Cukrzyca]. Zjôdanié swiéżich jagód ë jich produktów wzmòcniwô zdrok, pòprôwiô òstrosc widzeniô, przede wszëtczim ò cemkù. Czôrnô jagòda zabezpieczô przed kùrzëcą [https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%9Alepota_zmierzchowa], temù wôrt ją dawac górnikóm, młënôrzóm ë kòminiôrzóm. Sok bëwa ùżëwôné do farbòwaniô win [https://pl.wikipedia.org/wiki/Wino]. Z jagód wërôbiané są kònfiturë ë dżemë. Òsłodzoné brzôd, sërowé abò mrożoné, wëzwëskòwóné je jakò farsz klósków abò jakò dodôwk do deserów, np. plińców. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Vaccinum myrtillus 020503.jpg|Kwitnący krzôk Òbrôzk:Vaccinium myrtillus1 ies.jpg|Kwitnącô bòrówka Òbrôzk:Čučoriedky.jpg|Brzôd Òbrôzk:Blaabaer.jpg|Brzôd Òbrôzk:Detmold - 2014-06-15 - LIP-023 - Heidelbeeren (06).jpg|Jagòdzënë </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * Bollinger, Erben, Grau, Heubl, Leksykon przyrodniczy. Krzewy, Warszawa 1998 * L. Rutkowski, Klucz do zonaczaia roślin naczyniowych Polski niżowej, Warszawa 2004 * https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Vaccinium_myrtillus == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://web.archive.org/web/20140420215410/http://rosliny-lecznicze.pl/borowka-czarna/ * https://web.archive.org/web/20141214231913/http://www.naturaity.pl/artykul/265,borowka-czarna.html#ad-image-0 * http://www.poradnikzdrowie.pl/zywienie/co-jesz/jagody-wspomagaja-leczenie-wielu-chorob_33946.html * https://web.archive.org/web/20171119074600/http://www.panacea.pl/articles.php?id=2101 * https://web.archive.org/web/20150308174331/http://ugotuj.to/ugotuj/-19543322/pierogi+z+jagodami/p * http://polki.pl/kuchnia_raport_artykul,10014652.html * http://madameedith.blogspot.com/2014/07/nalesniki-z-jagodami.html * https://web.archive.org/web/20140726023922/http://allrecipes.pl/przepis/6565/ciasto-dro-d-owe-z-jagodami.aspx {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Biologiô]] [[Kategòrëjô:Roscënë]] cb5vgmm9rz35w9fcajgopxrg0eps54d 0 9423 206703 187617 2026-07-10T14:07:05Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Geògrafijô]] to [[Category:Geògrafiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206703 wikitext text/x-wiki [[File:Zielony Staw Gąsienicowy a1.jpg|thumb|Jezórné òczkò (to mieszé)]] '''Wëtopiszcze''' – to je wgłãbienié terenu nôprzód wërzezbioné przez [[lodofôłt]] abò jegò wòdë, a tej nafùlowóné przez lód, chtëren są wëtopił. W wielnëch wëtopiszczach sa tzw. jezórné òczka, zamanówszë bezòdpłiwòwé. W niechtërnëch stronach [[Kaszëbsczé Pòjezerzé|Kaszëbszczégò Pòjezerzô]] terenë z bezòdpłiwòwima wëtopiszczama na wiéchrzëznie zajimają kòl 50% terenu. == Lëteratura == * [[Jan Mòrdawsczi]]: Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb; dolmaczënk: Ida Czajinô, Róman Drzéżdżón, Marian Jelińsczi, Karól Rhode, [[Gduńsk]] 2008, s. 18 {{stub}} [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] amzc30er9bbq392cnd9you5lxo1n8y4 0 9428 206589 200983 2026-07-10T12:37:40Z Terrus38 14026 206589 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:BahnhofsuhrZuerich_RZ.jpg|mały|Zédżer]] [[Òbrôzk:TimeDead.jpg|mały|Piôskòwi zédżer - klepsydra]] [[Òbrôzk:Astronomical_clock_in_Prague_Czech_Republic_in_April_2015.jpg|mały|Orloj, astronomiczné zédżer z [[Praga|Pradżi]] ]] [[Òbrôzk:Gdańsk,_Główne_Miasto,_Rarusz_(HB2).jpg|mały|Słuńcowy zédżer na [[Rôtësz Przédnégò Gardu|Rôtëszu]] w [[Gduńsk|Gduńsku]] ]] [[Òbrôzk:Kanazawa_Station_Water_Clock.jpg|mały|Elektroniczno-wòdny zédżer w Kanazawa, [[Japóńskô]] ]] '''Zédżer''' – przërëchtënk do cągłégò pòmiaru, mierzënkù czasu.<ref>Labùdda Jaromira, Zôrno mòwë kl IV – VI dzél I, Kaszëbskò – Pòmòrsczé Zrzeszenié, Gduńsk 2007</ref> Insze słowë ò zédżerze: gòdzynk, czëkôcz, zégark, czasownik, òkrôwka.<ref>Gòląbk Eùgeniusz, Wiéldżi pòlskò – kaszëbsczi słowôrz, Tom I, II Kaszëbskò – Pòmòrsczé Zrzeszenié, Gduńsk 2013.</ref> Zédżerë mòżnô pòdzelëc na: * Zédżerë, chtërne wëkòrzëstëwają do pokazaniô na tarczã i wskôzë. * Zédżerë, chtërne wëkòrzëstëwają do pokazaniô symbolów fazów miesąca itp. * Zédżerë cyfrowë, chtërne wëkòrzëstëwają do pokazaniô cekłokristaliczné wëswietlaczë abò diodowé. <ref>Pioch Danuta, Kaszëbizna dlô dorosłëch. Kaszëbskò – Pòmòrsczé Zrzeszenié, Gduńsk 2007</ref> <br> == Ôrtë zédżerów == === Zédżerë òparte na môtëralnëch rzôdzëznów i prostëch fizycznych rzôdzëznów === * słuńcowé zédżerë * miesądzowé zédżerë * piôskòwé zédżerë (klepsydra) * òdżinowé zédżerë (swieca) * òléwné zédżerë === Zédżerë òparte na barżi skomplikowanëch mechanizmów i fizycznych rzôdzëznów === * werkòwé zédżerë (rëchadłowé, balansowé) * kwarcowé zédżerë, * atomòwé zédżerë, * zédżerë synchronizowóné radiowymi falami ze wzorowim zédżerem, * pùlsarowé zédżerë, == Pòdzél zédżerów òparti na sposobach wskazëwania czasu == * tôrczowi zédżer, * 12 gòdzynowi wskazówkòwi tôrcz (mòże bëc sekùndownik),rzòdkô czej mòże bëc téż 24 gòdzynowi wskazówkòwi tôrcz, * wielotôrczowi ò zmiennym ùkłôdze rozmaitych elementów. * diodowi zédżer (wëskrzawa z diodami LED), * cekłokristaliczny zédżer (wëskrzawa cekłokristalicznô), * kôrtkòwi zédżer ( mô plastikòwé kôrtczi , ùżiwóny nierôz na banowiszczach) * projekcyjny zédżer (małi projektór wëswiéca czas na scanã abò pósowã) * zwãnkòwi zédżer (gòdzëna podôwana zwãnkòwo), * dotikòwi zédżer (òn je dlô niéwidomëch lëdzy). == Zastosowanié zédżerów == Zédżerë nalôzłë zastosowanié do mierzeniô i wskazëwaniô czasu w rozmaitëch célów: * w astronomji (astronomiczné zédżerë i atomowé zédżerë) * w òglowim codniowim użytku (dodómowé zédżerë, bùdzëdła, banowiszczowé zédżerë, minutniczi, zédżerczi, wieżowé zédżerë) * w spòrce (stoperë, szachòwé zédżerë,gòłąbczé zédżerë) * w nawigacji i w żeglarstwié (chronometrë, wachtowé zédżerë) * w samoczinnëch urządzeniach (ùkłôdowë zédżerë, téż należą zédżerë kómpùtrów, rozmaite programatorë np. piérnic) * jakò włãcznczi i wëłãczniczi (czasowi zómk) == Bùdowa zédżerów == Pôdstawowô bùdowa zédżera objem sztërë wôżné, znaczącé òdrzinczi, segmentë taczé, jak: * wskôzywôczé i sygnalné aparatë (np. wëskrzëwaczé, pòkôzywôczé: [[gòdzëna|gòdzënowô]], [[minuta|minutowô]] i [[sekùńda|sekùndowô]], rozmaite [[gòng|gòndżi]] i pòzytiwczi),chtërne przekazëwają użytkownikowi informacje ò tim, jaczi ju minął czas. * zdroje napãdu (np. [[bateriô]] razã z mòtórã, sprãżëna, obcãżniczi), chtërne zédżer nadôwają w ruch i ón tedë chòdzy) * regùlatorë chòdu (np. biegas, balans, kwarcowi generator) wëwòłującë czasowë impuls) * liczniczki cykli (zãbatë zimnicze, sumator), chërne rechòwùją impuls regulatora) == Historejô zédżerów == [[Òbrôzk:휴대용_앙부일구.jpg|mały|''Angbuilgu'' - mòbilny, słoneczny zédżer z [[Kòreja|Koreji]], cząd dinastii Joseon]] * Słoneczny zédżer – pòwstôł ju przed 4000 lat, ju tedë znóny i ùżiwóny w Egipcie. Na skalã tegò zédżerza pôdôł céń wskózywôcza, chtëren pòkôzywół gòdzëna, le jeno czedë swiécëło suńce, * Wòdny zédżer – ùżiwóny béł kòl 2700 ròkù p.n.e. w Egipcie w kòmùdné dnie i òb noc. Strata wodë, chtërno ùbiwa z dzurë kamiannégò statkù wëznôcza mijający czas. * Piôskòwi zédżer – ùżiwóny béł od kòl 2700 ròkù p.n.e. téż w Egipcie. * Mechanizmòwi zédżer, chtëren wënalózł Liang Lingzan z Chinów. * Swiécowi zédżer – chtëren béł wënalazłi ju kòl 1000 lat temù. W tim zédżerze pòlącô sã swiéca wëznôcza mijanié czasu. * Astronomiczny wodno mechanizmowi zédżer wënalazłi przë Su Songa z Chinów. * W 1090 ròkù bëłë znóné mechanizmowé wieżowé zédżerë. * W 1364 ròkù – pòwstôł pierszi òpis mechanizma zédżerowégò, chtëren opracował Giovanni da Dondi * Wahadłowi zédżer - jakno piersi mierzëł sekùndë, òn pòwstôł w 1667 rokù. * W 1680 rokù pòjawiła sã na swiece pierszô sekùndowô wskóza. * Òkrãtowi chronometr, chtëren wënalôzł John Harrison, pòwstół w 1761 rokù. * Zégark na rãkã - pòwstół w 1810 rokù. Jegò mechanizm òpracował Breguet (zégarczi). * Elektromagneticzny zédżer - pòjawił sã w kòl 1810 ròkù. Wënalôzcą béł Matthias Hipp. * Kwarcowi zédżer - pòwstół w 1929 ròkù. Te kwarcowé zégarczi na rãkã mierzą czas z wiôlgą dokładnoscą. Produkùje sã je òd 1969 ròkù. * Atomòwi zédżer - baro dobri. Chòdzy z dokładnoscą co do 1 sekùndë na 300 000 lat. Pierszi atomòwi zédżer powstôł w 1948 ròkù. * Zédżer pùlsarowi, chtëren powstôł w 2011 ròkù. == Dolmaczenié na jinsze jãzyki == * angelsczi – clock * pòlsczi – zegar * baskijsczi – erloju, ordulari * chòrwacczi – sat * duńsczi – ur * fińsczi – kello * francusczi – horloge, pendule * galicyjsczi – reloxo * szpańsczi – reloj, contador * niemiecczi – Uhr * pòrtugalsczi – relógio * słowacczi – hodiny * szwecczi – klocka * włosczi - orologio == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Technika]] eb8338av3cbbffucang1ox3zsaashq4 0 9429 206697 187476 2026-07-10T14:07:03Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Geògrafijô]] to [[Category:Geògrafiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206697 wikitext text/x-wiki [[File:Dólnô Brodnica (25).JPG|thumb|Jezora w pòlodofôłtowi rënie na Kaszëbach]] '''Pòlodofôłtowô rëna''' – je pòdłùgòwatą - rechùjącą tej sej dzesątczi kilometrów zôpadlëną - wëszlamòwóną pòd [[lodofôłt]]ã przez płënącé pòd nim wòdë (pòd wiôldżim hidrostaticznym cësnienim). Ji szerokòsc dochôdô do pôrãsta metrów a długòsc òd czile do cziledzesąt kilometrów; dno je nierówne. Pò ùstãpienim lodofôłtu òna nie bëła do widzeniô, bò bëła fùl zastarzałégò lodu, przëkrëtégò mòrenowim materiałã; pòkôzała sã dopiérze pò òceplenim sã klimatu, przez wëtopienié sã negò zastarzałégò lodu. Niechtërne rënë mògą miec jinszą genezã. == Lëteratura == * [[Jan Mòrdawsczi]]: Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb; dolmaczënk: Ida Czajinô, Róman Drzéżdżón, Marian Jelińsczi, Karól Rhode, [[Gduńsk]] 2008, ss. 18 - 19 {{stub}} [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] gpzquz8dbvwvdjm3baonhryff2bnz9r 0 9430 206696 187607 2026-07-10T14:07:03Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Geògrafijô]] to [[Category:Geògrafiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206696 wikitext text/x-wiki [[File:Pradolina Redy-Łeby z Kępy Puckiej w Mrzezinie (1).jpg|thumb|[[Kaszëbskô Pradolëzna]]]] '''Pradolëzna''' – to je szerokô dolëzna, òglowò ò równoleżnikòwim rozwicym (pôłniowe rozwicé mô le [[Kaszëbskô Pradolëzna]]), sparłãczoné z dłëgszim pòstojenim [[lodofôłt]]u i wërzezbioné przez rzéczné i topnicowé wòdë, jaczé w nich płëną. Niechtërny geòmòrfòlogòwie dopisëją [[Kaszëb|kaszëbsczim]] pradolëznòm jinszą genezã; bierzą je za fòrmë przed òstatnym zlodzenim. == Lëteratura == * [[Jan Mòrdawsczi]]: Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb; dolmaczënk: Ida Czajinô, Róman Drzéżdżón, Marian Jelińsczi, Karól Rhode, [[Gduńsk]] 2008, s. 20 {{stub}} [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] ggwvdcbtn116efgvrhhkjo94d3v2nit 0 9431 206704 189750 2026-07-10T14:07:05Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Geògrafijô]] to [[Category:Geògrafiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206704 wikitext text/x-wiki [[File:Żuławy Gdańskie okolice Steblewa.jpg|thumb|Wiselny Zëławë]] '''Wiselny Zëławë''' - są deltową rówizną Wisłë w norodowim dzélu Gdùńszczégò Pòmòrzô, chtërna zaczãła sã ùrabiac dosc pózno, bò kòl 5500 lat temù. W nym czasu równio wòdë w [[Bôłt|Bôłce]], co sã pòdniosła òd zôczątkù [[hòlocen]]u kòle 105 m, ùsztabilizowa sã përznã niżi jak dzysdzéń. Zmùszëło to szlamùjącą dotądka rzékã do akùmùlacji. [[Wisła]] bùdowa bënową deltã z nôdrobniészich [[piôsk]]ów i rzëcznëch mùłów, jaczé tworzą dzysô szëchtã arastnëch madów. Przez nierówną akùmùlacjã i przesuwanie sã ùscowëch remionów rzéczi, jak téż przez ùsztôłcenié plejstoceńsczi gruńtowinë teren nie je jidealno plaskati. Niejedne òbéńdë leżą niżi równi mòrza i òne ùrôbiają zôpadlënã, jinszé jakno np. niewiôldże plachce dnowi mòrenë sygają 10m w.r.m. Nôwicy je terenów òd 0 do 5 m w.r.m. wësok. == Lëteratura == * [[Jan Mòrdawsczi]]: Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb; dolmaczënk: Ida Czajinô, Róman Drzéżdżón, Marian Jelińsczi, Karól Rhode, [[Gduńsk]] 2008, s. 20 {{stub}} [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] geg7p6mfq3nozz2fbzdm04ttj95j4br 14 9444 206714 198192 2026-07-10T14:12:11Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Chemijô]] to [[Category:Chemiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206714 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Chemiô]] rgnovjz167qycchuh3n18h3t173gdb8 14 9672 206642 171422 2026-07-10T14:04:52Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Biologijô]] to [[Category:Biologiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206642 wikitext text/x-wiki [[Kategòrëjô:Biologiô]] ff12yecjhipi8p45dxshrczc4zlaiiv 0 9700 206875 202355 2026-07-10T19:07:00Z Iketsi 3254 {{jãz.|es}} 206875 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Estados Unidos Mexicanos|miono=Meksykańscze Zjednóné Kraje|fana=Flag of Mexico.svg|herb=Coat of arms of Mexico.svg|miono-genitiw=Meksyku|mòtto=La Patria Es Primero<br> (Tatczëzna je piersza)|na karce=MEX orthographic.svg|jãzëk=Niżóden (de facto [[Szpańsczi jãzëk|szpańsczi]])|stolëca=[[Meksyk (gard)]]|fòrma państwa=[[repùblika]]|wiéchrzëzna=1,964,375|rok=2024|lëdztwò=130,739,927|dëtk=meksykańscze peso|kòd dëtka=MXN|czasowô cona=–8 do –6 – zëma UTC –7 do –5 – lato|swiãto=Día de la Independencia (Dzéń Samòstójnotë)|himn=Himno Nacional Mexicano (Nôrodny meksykańsczi himn) <center>[[Òbrôzk:Himno Nacional Mexicano instrumental.ogg]]</center>|kòd=MX/MEX/484|Internet=.mx|telefón=+52|Prezydeńt=Claudia Sheinbaum|data ùsôdzenia=24 séwnika 1821|aùtowi kòd=MEX}} '''Meksyk''' ({{jãz.|es}} ''México'') je państwã w [[Nordowô Amerika|Nordowi Americe]]. Je 13. co do wiôlgòscë państwã swiata. Greńczë z [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónémi Krajami Americzi]] na norde, [[Gwatemala|Gwatemalą]] i [[Belize]] na pôłniu. Na pôłniu i zôpôdze ma przëstãp do [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]], na pòrénku do Meksykańsczej Roztoki i Karaibsczego Mòrza. == Historiô == [[Òbrôzk:Azteken-Menschenopfer.jpg|lewo|mały|Aztekowie skłôdają òfiara z lëdzi]] Przódë bëłë tu cywilizacëjé Olmeków, Tolteków, Zapoteków, Majów i Azteków, chtërë potémù staly sã [[Szpańskô|szpańską]] kolònią jakò Wicekrólestwò Nowi Szpańsczi<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20210126164719/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico Mexico] The World Factbook</ref>. W 1810 naczãła sã wòjna ò samòstójnótã, kùreszcze Meksyk zwëskał jã w 1821. W latach 1876–1911 prezydentem bëł diktator Porfirio Diaz, chtërën òstał òbalonô z przëczënë rewolucëji<ref name=":1">[https://www.bbc.com/news/world-latin-america-19828041 Mexico profile - Timeline] BBC</ref>. W 1927–1929 mioło mol [[Katolëcczi Kòscół|katolëccze]] pòwstanié ''cristeros'' procëm antikòscelny politice rządu i prezydenta Callesa<ref>[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/cristeros;3888197.html cristeros] Encyklopedia PWN</ref>, chtërën zôczął też rządy Partii Rewolucëjno-institucëjnej (PRI). W 1938 prezydent Lazaro Cardenas naczął nacjonalizacëje pétrochòwy ropy. W 1968 mioła mol masakra sztudérów na placu Trzëch Kùltur. W 1994 wëbùchło pòwstanié Zapadistów w Chiapas (indiańsczego domôcego lëdztwa)<ref name=":2">[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Meksyk-Historia;4270158.html Meksyk. Historial] Encyklopedia PWN</ref>. W 1997 PRI stracëła wikszosc w parlameńcie, a w 2000 prezydentem òstał Vicente Fox, z koalicëji Allianza por el Cambio<ref name=":1" /><ref name=":2" />. == Geografiô == [[Òbrôzk:Pico Orizaba1.jpg|lewo|mały|[[Wùlkan]] Orizaba]] Wiéchrzëzna: 1 972 550 km²<ref name=":0" />. W kraju sã wszelejaczé fòrmy usztôłtòwónia terenu, na norde sã piôszczëzny, na pôłniu dżungle i gòrowe swòry, cygnące sã od nordowego zôpôdu na pôłniowy pòrénk, robiące dolënë i płascziwëżë<ref name=":3">[https://embamex.sre.gob.mx/reinounido/images/stories/PDF/Meet_Mexico/3_meetmexico-theland.pdf Meet Mexico - The land] Embassy of Mexico in United Kingdom</ref>. Nôwëjszé górë skłôdają sã z wùlkanów (np. Orizaba znóny też jakò Citlaltépetl). Nôbarżi znónym wùlkanã je Paricutín, chtërën pòwstał w 1943<ref name=":3" />, je nômłodszim wùlkanã Meksyku, jego pòwstanié òbzérał gbùr Dionisio Pulido<ref>[https://historia.dorzeczy.pl/historia-wspolczesna/407974/paricutin-wulkan-ktory-urosl-w-kilka-miesiecy-miejscowi-wciaz-pamietaja.html Paricutin. O wulkanie, który… urósł na polu. Jego powstanie pamiętają miejscowi seniorzy] Historia DoRzeczy</ref>. Meksyk mo różny klimat, zmianë w wësokòsci prowôdzą do mòcnych wiodrów pògòdy<ref name=":3" />. Nôdłëgszô rzekã je Río Bravo. Wikszosc rzek w Meksyku ma swoje zdrzódło w górach Sierra Madre. Nôwiksze jezero to Chapala, leże midze krajami Jalisco i Michoacán<ref name=":3" />. === Sprôwné pòdzelenié === [[Òbrôzk:States of Mexico.svg|250px|mały]] Meksyk to federacëjô, skłôda sã z 31 krôjów (nôwikszi z nich to Chihuahua). # Aguascalientes # Dôlnô Kalifòrniô # Dôlnô Pôłniowô Kalifòrniô # Campeche # Chiapas # Chihuahua # Coahuila de Zaragoza # Colima # Durango # Guanajuato # Guerrero # Hidalgo # Jalisco # Meksyk (stón) # Michoacán de Ocampo # Morelos # Nayarit # Nuevo León # Oaxaca # Puebla # Querétaro Arteaga # Quintana Roo # San Luis Potosí # Sinaloa # Sonora # Tabasco # Tamaulipas # Tlaxcala # Veracruz # Jukatan # Zacatecas == Lëdztwò == W 2024 Meksyk mioł 130,739,927 mieszkańców. 62% mieszkańców Meksyku to Metysi, 21% to dzélowo domôce lëdztwò, 7% domôce lëdztwò, zaòstałé 10% to w wikszosci [[Eùropa|Eùropejczëki]]<ref name=":0" />. Na spòdlém pòdôwków z 2023 78% lëdztwa je katolëkami, 10% protestantami, 1,5% wëznaje jinsze religije (w tim judaizm, Swiôdkòwie Jehòwë, mormonizm, [[islam]]), 8,1% nie praktikùje żódny religiji, a 2,5% praktikùje nieòpisóné religije<ref>[https://www.state.gov/reports/2023-report-on-international-religious-freedom/mexico/ 2023 Report on International Religious Freedom: Mexico] United States Department of State</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Amerika}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Meksyk| ]] [[Kategòrëjô:Nordowô Amerika]] p4lacr84frtlb0nqrgkw030ww4rcc27 0 9845 206754 196319 2026-07-10T14:15:24Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Astronomijô]] to [[Category:Astronomiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206754 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:2015 Zaćmienie słońca 20.03.2015.jpg|mały|Dzélowé zacmienié Słuńca widzënk z [[20 strëmiannika]] 2015 rokù]] [[Òbrôzk:Geometry of a Total Solar Eclipse.svg|mały|]] '''Zacmienié Słuńca''' – to je astronomicznô rzôdzëzna, chtërna je jak [[Miesądz]] naléze sã midzë Słuńcã a [[Zemia|Zemią]] i temù zacygnie słuneczny wid. [[Kaszëbi]] mògle wiedzec dzélowé zacmienié Słuńca 20 strëmiannika 2015 [[rok]]ù. == Òbaczë téż == * [[Zacmienié]]<ref>{{sloworz.org|35070|44387}}</ref> * [[Zacmienié Miesądza]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Astronomiô]] 12lbpwzrqb9xh7ujgz7tr6rpfspy63k 10 9956 206936 170847 2026-07-11T10:40:41Z Tsca 12 206936 wikitext text/x-wiki @[[Brëkòwnik:{{{1|Przykłôdowi brëkòwnik}}}|{{{2|{{{1|Przykłôdowi brëkòwnik}}}}}}]] f25358m4bjutr3panus4ldrzs2glfc1 0 10097 206651 197410 2026-07-10T14:04:54Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Biologijô]] to [[Category:Biologiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206651 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Food chain.png|mały|Jôdny lińcuch w jezorze]] '''Jôdny lińcuch''' – to je réga òrganizmów ùstawionëch tak, że kòżdi przédny je pòdstawą jôdë pòsobny. Np. : [[wòdnô mërta]] - [[stôwkòwô swòrka]] - [[strzënówka]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Biologiô]] 56i6pr1gfo36ujzcz6kvvyj39g8mvcg 14 10274 206867 173022 2026-07-10T18:40:47Z Iketsi 3254 {{Commons}} 206867 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Chrzescëjańsczi swiãti]] [[Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół]] kytmdin3uaph2rr7x3jy9tduchpx4fr 0 10312 206751 195579 2026-07-10T14:15:23Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Astronomijô]] to [[Category:Astronomiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206751 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:The Sun by the Atmospheric Imaging Assembly of NASA's Solar Dynamics Observatory - 20100819-02.jpg|mały|Słuńce]] '''Słuńce''' ([[łacyńsczi jãzëk|łacyńsczé]] ''Sol'', ''Helius'', [[grecczi jãzëk|grecczé]] ''Ἥλιος'', symbòl: [[Òbrôzk:Sun symbol (fixed width).svg|16px|☉]]) – centralnô gwiôzda [[Słuńcowi Ùstôw|Słuńcowégò Ùstawù]], wkół jaczi krążi [[Zemia]], jinszé planetë tegò ùkładu, karzełkòwi planetë, a téż môłi cała Słuńcowégò Ùstawù. Słuńce skłôdô sã z gòrący plazmë, jaką ùtrzëmiwô grawitacjô i jaką sztôłtëje magneticzné òkrãżé. Słuńce je zwiãksza jidealnie kùlësté<ref>[https://web.archive.org/web/20180917185431/https://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2008/02oct_oblatesun/ ''How Round is the Sun?'']</ref>, mô strzédnicã kòl 1 392 684 km (kòl 109 razy wikszą jak Zemia). Masa słuńca (1,989 ×10³⁰ kg) je kòl 333 tësący razy wikszô niżlë masa Zemi i to je kòl 99,86% całowny masë Słuńcowégò Ùstawù. Kòle trzë czwiôrté masë Słuńca twòrzi wòdzëk, resztã zôs przede wszëtczim hél. Pòòstałi dzél (1,69%, co òdpòwiôdô kòl 5600 masóm Zemi) twòrzą cãższi pierwiôstczi, w tim m. jin. [[krziseń]], [[wãdżel]], [[néón]] i [[żelazło]]. Do Zemi dochôdô słuńcowô energiô baro wôżnô dlô żëcégò na ni. Pòzwë Słuńca w [[Słowiańsczé jãzëczi|słowiańsczich jãzëkach]], w tim w [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczim]] i [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim]], wëwòdzą sã òd prasłowiańsczégò słowa *slnъce<ref>Izabela Malmor, ''Słownik etymologiczny języka polskiego'', Warszawa–Bielsko-Biała 2009, s. 376, ISBN 978-83-262-0146-2.</ref>. Słowa krewny kaszëbsczémù „słuńcu” to m. jin. [[Biôłorusczi jãzëk|biôłorusczé]] ''сонца'' (sonca), [[Czesczi jãzëk|czesczé]] ''slunce'', [[Rusczi jãzëk|rusczé]] ''солнце'' (sołnce), [[Słowacczi jãzëk|słowaccze]] ''slnko'' i [[Ùkrajińsczi jãzëk|ùkrajińsczé]] ''сонце'' (sonce). Astronomicznym symbòlã Słuńca jawi sã òkrąg z pùnktã we westrzódkù: ☉ (Unicode: 2609). == Òbaczë téż == * [[Miesądz]] * [[Zemia]] * [[Gwiôzdka]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Słuńcowi Ùstôw|kol=#c0c0ff}} [[Kategòrëjô:Astronomiô]] 4m73o2k2nnysponcrpni090h7jpdgfh 0 10350 206622 205990 2026-07-10T12:57:52Z Terrus38 14026 206622 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Mediterranean Sea political map-en.svg|mały|Strzódzemné Mòrzé]] [[Òbrôzk:Locatie Middellandse Zee.PNG|mały]] [[Òbrôzk:MEDCURR.GIF|mały|]] '''Strzódzemné Mòrze''' – midzëkòntinentalné mòrze, jaczé leżi midzë [[Eùropa|Eùropą]], [[Afrika|Afriką]] i [[Azëjô|Azją]], ò wiéchrzëznie kòl 2,5 mln km². Łączi sã z [[Atlanticczi Òcean|Atlanticczim Òceanã]] == Miono == Pòzwa Strzódzemnégò Mòrza wza sã òd [[łacyńsczi jãzëk|łacyńsczégò]] ''mediterraneus'' i znaczi: w westrzódkù zemi” abò „midzë lądama”. == Pòłożenié == Strzódzemné Mòrze leżi midzë Europą, Afriką i Azją. Na zapôdze je sparłãczoné Gibraltarską Cesniną z Atlanticczim Òceanã, na wschòdze przez Cesninã Dardanele parłãczi sã z Morzã Marmara, przez Cesninę Bòsfòr z [[Czôrné Mòrze|Czôrnym Mòrzã]], a przez Suesczi Kanał z Czerwònym Morzã ë dali z Jindijsczim Òceanã. Strzódzemné Mòrze jakno jediné na swiece òtoczoné je kòntinentama nôleżącëma do trzech dzélów swiata. Pòłożoné midzë 3 dzélama swiata Strzódzemné Mòrze mô òsoblëwé znaczenié dlô przewòzënkù- je hańdlowim traktã przez Gibraltarską Cesninã (kòl 75 tës. wôrnëch statków òb rok). Nad Strzódzemnym Mòrzã leżą (zgòdno z rëchã zégara): [[Gibraltar]], [[Szpańskô]], [[Francjô]], [[Mònakò]], [[Italskô]], [[Malta]], [[Sloweńskô]], [[Chòrwackô]], [[Bòsniô ë Hercegòwina]], [[Czôrnogóra]], [[Albańskô]], [[Greckô]], [[Cyper]], [[Tëreckô]], [[Syriô]], [[Liban]], [[Izrael]], [[Egipt]], [[Libiô]], [[Tunezjô]], [[Algeriô]], [[Marokò]]. Wikszosc nëch krajów wespółrobi w ramach „Eùropejsczégò Partnerstwa”. == Pòrtë == Wôżniészé przeladënkòwé pòrtë to m.jin.: Marsylia (téż pasażersczi i rëbacczi), Genewa, Triest (jeden z nôwôżniészich eùropejsczich przeladënkòwëch pòrtów), Wenecjô (téż pasażersczi), Neapòl, Kartagena (téż wòjenny), Barcelona, Saloniki, Izmir, Split, Rijeka, Tunis, Walencja, Hajfa, Antaba, Bejrut, Palermo, Tel-Awiw-Jaffa. == Klimat == Strzódzemné Mòrze leżi w ùmiarkowanym klimace (klimat strzódzemnomòrsczi). Są tuwò cepłé lata i zëmë, môłé zachmùrzenié i atmosfericzné òpadë (òsoblëwie òb lato), môłô mòkrzëzna pòwietrzô i mòcné parowanié. Strzédnô cepłota lëftu w stëcznikù òd 7- 10˚C na nordze, do 14- 30˚C na pôłnim. W zelnikù òd 22- 24˚C na nordze i òd 25- 30˚C na pôłnim. == Wòdë == Wòdë Strzódzemnégò Mòrza nôleżą do nôceplészich (strzédno 13˚C) i nôbarżi zasolonëch (strzédno 38,4 ‰) Ceplëzna pòwiérzchniowi wòdë je w zëmie òd 9˚C na eùropejsczich przëmòrzach, do 16˚C w pôłniowo- wschòdnim dzélu, w lece òdpòwiednio òd 22- 26˚C i òd 26- 28˚C. * Strzédnô głãbòkòsc: 1438 m; * Nôwikszô głãbòkòsc: 5267 m; * Ceplëzna: 7˚C- 30 ˚C. == Òstrowë == Wôżniészé òstrowë (òd zôpadu): * [[Balearë]] (kòl 200 òstrowów ò pòwiérzchni 5014 km²) * [[Ibiza]] (571 km²) * [[Majorka]] (3600 km²) * [[Minorka]] (668 km²) * [[Fòrmentera]] (82 km²) * [[Sardiniô]] (24 090 km²) * [[Kòrsyka]] (8680 km²) * [[Sycyliô]] (25 710 km²; nôwikszi òstrow Strzódzemnégò Mòrza) * [[Liparijsczi Òstrowë]] (17 òstrowów ò pòw. 117 km²) * [[Malta]] (246 km²) * [[Kreta]] (8336 km²) * [[Rodos]] (1401 km²) * [[Cyper]] (9251 km²). Midzë Kòrsyką i Apenińszczim Półòstrówã nalôzają sã m.jin. Elba (224 km²) Pianosa (10,3 km²) Gorgona (2,25 km²) Montecristo (10,4 km²). == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mòrza]] g8z4dv0n59fnufs8puz2ny5w7rastv6 0 10368 206827 203065 2026-07-10T16:22:22Z Iketsi 3254 ò; (ang.)→({{jãz.|en}}) 206827 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:BenFranklinDuplessis.jpg|mały|Franklin w 1783 rokù]] '''Benjamin Franklin''' (ùr. 17 stëcznika 1706 r. w Bostonie, ùm. 17 łżëkwiata 1790 w Filadelfie) – amerikańsczi pòlitikôrz, ùczałi, filozof, masón. Òjc-załóżca [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów Americzi]]. == Biografijô == === Dzectwò i młodosc === Ùrodzył sã 17 stëcznika 1706 r. w Bòstónie jakno dzesąti syn w rodzënie, w chtërny bëło razã sédemnôscë dzecë. Jegò òjc Josiah Franklin (ùrodzony w Ecton w grôfiznie Notrhamptonshire, do Americzi wëjachôł w 1683) nie béł bògatim, ón robił swiéczci a mëdło. Czej ùmarła mu piérszô biôłka, tej òżenił sã z Abiah Folger. Ta ùrodzëła jémù jesz dzesãc dzecy, w tim Benjamina. Nënka bëła dóma przë dzecach. Młodi Benjamin miôł, wedle mëslë nënczi a tatka, pòmôgac w kòscele, a tej tam òstac. Nôpiérwi, czedë miôł 12 lat, zaczął pracowac ù swòjégò starszégò brata Jamesa we drëkarnie. James béł òd 1721 r wëdôwôczã gazétë „New England Courant”. Do gazétë krëjamno pisôł Benjamin, a pòdpisywôł sã „Silence Dogoood”. Bòdôj James krzëwdzył Benjamina, dlôtë ten ùcekł do Filadelfiji. === Robòta jakno drëkôrz === Miôł sédemnôsce lat. W Filadelfie na pòczątkù pracowôł w drëkarnie, równak za namòwą noczôsnégò gùbernatora prowincëji Pensylwania Williama Keitha chcôł załozëc swòj wëdôwk. Za tim pòjachôł w 1724 r. do [[Londin|Londinù]], równak tam gùbernator Keith òszukôł gò. W biédze pòmógł mù tej Denham – jeden z pasażérów, z chtërnym Franklin przëpłënął do Londinù. Dzãka niémù, dwa lata pózni, òbaj nëkëlë w pòwrotną rëzã do Filadelfije, gdze Franklin béł drëkarzã. Òb [[zymk]] 1727 r. òbaj mòcno zachòrzëlë. Denham béł ùmarł, le òstawił Benjaminowi Franklinowi trochã dëtków. Nënczas Franklin założëł diskùsyjny klub wzôjnégò doskònaleniô „Junto”. Òd 1730 béł wëdôwcą gazétë „The Pensylwania gazette”. Napisôł ekònomiczną dowòdzëznã „The Nature and Necessity of a Paper Currency”. W latach 1732-1757 wëdôwôł zbiérk pòwiédzeniów a pòrad pòd titlã “Almanach biédnégó Riszarda”. Òb nen czas aktiwno téż włącziwôł sã w dzejanié na rzecz gardu. Dzãka jegò staróm pòwstała dobrowòlnô ògniowô starża, pòlicëjô, bòlëca a wëpòżëczniô ksążków. W 1743 założił Amerikańską Filozofną Stowôrã. Jegò nôwôżniészim célã béło równak założenié akademie dlô ùzdolniony młodzëznë. 7 stëcznika 1751 òdemklë dzãka niemù Academy of Pennsylvania (pózni ''University of Pensylwania''). === Pòliticznô kariera === [[Òbrôzk:Usdollar100front.jpg|mały|prawo|Benjamin Franklin na stodolarowim banknoce]] W 1736 r. òbjimnął swój pierszi państwòwi ùrząd jakno nôleżnik zgromadzeniô Pensylwanie. W 1751 òstôł wëbróny do radzëznë gardu Philadelphia. W midzëczasu béł delegatã stanu Pensylwania na kòngres sétmë kòloniów w Albany. W 1757 wëjachôł do Anglie a biôtkòwôł sã procem władzë Britijsczégò Parlamentu nad USA. W 1779 òstôł ministrã USA we [[Francëjô|Francji]]. Pòdpisôł ze Francuzama zdrëszny traktat. 3 séwnika 1783 r.w Pariżu, pò wòjnie z Anglikama, pòdpisôł w Wersalu z nima ùgòdã, chtërna zakùńczëła biôtkã ò samòstojnotã Americzi. W 1787 r. béł ju w Americzi i aktiwno włącziwôł sã w dzejanié Kònstitucyjny Kònwencje. === Noùkówô robòta, wënalôzczi === Benjamin Franklin miôł wiôlgą wiedzã, znôł czile jãzëków ([[Łacyńsczi jãzëk|łacëna]], [[Francësczi jãzëk|francusczi]], [[Italsczi jãzëk|włosczi]], [[Szpańsczi jãzëk|szpańsczi]]). Miôł téż wiôdżi nôùkòwi doróbk w òbrëmienim elektricznoscë, filozofie i ekònomie. Wënalôzł òdgromnik i dwuwińdzeniowi òkùlôrë. Òdkrëł a òpisôł Golfsztrom. Za jegó noùkòwą dzejnotã dostôł wiele wëapartnieniów, béł m.jin. czestnym nôleżnikã taczich jinstitucjów, jak [[Petersbùrskô Akademiô Nôùk]] ^{[[:pl:Rosyjska Akademia Nauk|(pl)]]}, [[Francëskô Akademiô]] ^{[[:pl:Akademia Francuska|(pl)]]} i [[Royal Society]]^{[[:pl:Royal Society|(pl)]]}. Zarówno òd [[Ùniwersytet Harvarda|Harvard University]]^{[[:pl:Harvard University|(pl)]]}, jak i Yale University, dostôł tituł [[Master of Arts]]^{[[:pl:Master of Arts|(pl)]]}. Royal Society przëznało mù zôs Copley Medal. Nôlepi jegò nôùkòwą dzejnotã òpisują taczi łacyńsczi słowa napisóny na jegò piersnicë w Pariżu, chtërnëch autorã je Jean d'Alembert: ''erupuit coelo fulmen, mox sceptra tyrannis'' („grom wëdrzëł niebù, berła tiranóm). == Bibliografiô == * Benjamin Franklin: Żywot własny. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1960. * Louise Todd Ambler: Benjamin Franklin. Cambridge: Harvard University, 1975. ({{jãz.|en}}) * Wiktor Osiatyński: Wizje Stanów Zjednoczonych w pismach Ojców Założycieli. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1977. * Eustachy Białoborski. Beniamin Franklin. „Horyzonty Techniki”. 1956 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Amerikanowie]] [[Kategòrëjô:Pòliticë]] gpn3qiiltn4z9m4ht7b047ypesyh9hl 0 10402 206742 206260 2026-07-10T14:15:21Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Astronomijô]] to [[Category:Astronomiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206742 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:BH LMC.png|mały|Czôrnô dzura]] '''Czôrnô dzura''' – je to twór [[grawitacjô|grawitacje]], chtërny pòdlegają cząstczi ò môłich i wiôldżich masach, a nawetka wid. Nôwiãkszé i nôjasniészé cała mògą bëc niewidoczné, bò przëcyganié jasny gwiôzdë ò ti sami gãstoscë co [[Zemia]] i strzédnicë 250 razë wiãkszi jak Słuńce nie pòzwòlëłobë żódnemù parmieniowi do naju dotrzec. Prãdkòsc ùcekaniégò dlô Zemi je 11,2 km/s, a zanôlégô òna òd wiôlgòscë i masë òbiektu, chtërny cało chce òpùscëc<ref name=":0">[https://books.google.pl/books?id=9S-hzg6-moYC&hl=pl Wald] 1984 ↓, s. 299–300.</ref>. Jak prãdkòsc ùcekaniégò przekrôczëłabë prãdkòsc widu, wid taczi gwiôzdë nie bëłbë w stanie do naju dotrzec. == Historiô == [[Òbrôzk:Supermassive black hole at the heart of NGC 5548.jpg|mały|]] Pòdług teòrie [[Albert Einstein|Alberta Einsteina]], w mòcnym pòlu grawitacyjnym czas płënie wòlni jak w słabszim. W tim pòlu wszëtczé procesë ùlegają spòmalnieniu (dylatacjô czasu) z pùnktu widzeniô òbserwatora, a mòcné pòle grawitacyjné zmieniwô geòmetriczné własnoscë przestrzenië, cò òznôczô, że np. suma nórtów w trzënórce nie je rôwnô 180 gradóm. Czas i przestrzéń twòrzą zakrziwiającą sã czterowëmiôrową „Czasoprzestrzéń”. Sëłë grawitacje na pòwierzchni gwiôzdë sygają nieskùńczonëch wôrtnoscë, a czedë rozmiarë cała zbliżają sã do grawitacyjnégò parmienia, grawitacja zmiérzô do nieskùńczonoscë. W ti sytuacji ni mòźë bëc zrównoważonô przez skòńczoné cësnienié i cało nieùchronnie mùszi zapadnąc sã do wëstrzódka, co prowadzy do pòwstaniô czôrny dzurë. W ji òkòlim czas płënie corôz pòmalni. Materiô, z jaczi zbùdowónô je gwiôzda, pòdobnô do naszégò [[Słuńce|Słuńca]], pòdlégò dzałaniu dwóch procëmstawnëch sëłów: grawitacji, chtërnô chce scësnąc materiã do centralnégò pùnktu, i cësnieniégò gòrącégò gazu, próbùjącégò rozepchnąc gwiôzdã. [[Gwiôzda]] je stabilnô, czej te dwie sëłë sã równowôżą. Pòwierzchniô gòrący gwiôzdë wcyg emitëje energiã. Czej wëczerpie sã jądrowé paliwò, gwiôzda wiedno wëpromieniwùje energiã i stopniowò sã kùrczi. Jak masa gwiôzdë nie przewiższô masë Słuńca 1,2 razë, to kùrczenié kòńczi sã, jak ji parmień skùrczi sã do czile tesąców kilometrów. Taczé gwiôzdë naziwómë biôłima karłama. Mòżlëwé je parłãczenié czôrnich dzurów, pòlégającé na czołowim zderzeniu dwóch czôrnich dzurów i sparłączeniu sã w jedną. Pòwierzchniô horizontu pòwstałi w ten sposób czôrny dzurë je tedë wiãkszô jak łącznô pòwierzchniô horizontów zderzających sã dzurów. [[Òbrôzk:Artist’s impression of the black hole inside NGC 300 X-1 (ESO 1004a).jpg|mały|]] Czôrnô pòwinna ùdżënac przechôdającé w ji òkòlim słuńcowi parmienie. Czôrné durë mają taczé samé masë jak wiôldżé gwiôzdë, a różnią sã blós tim, że nie swiecą. W 1964 rokù dwaj radzecczi astrofizycë O. H. Gusejnow i [[Jakow Zeldowicz|J. Zeldowicz]] ^{[[:pl:Jakow Zeldowicz|(pl)]]} zaproponowelë pòszukiwanié czôrnëch dzurów w ùkładach pòdwójnëch gwiôzdów. Założëlë, że mògą jistniec układë, w chtërnëch jednym składnikã je normalnô gwiôzda, a drëdżim czôrnô dzura. Te dwa cała krążą wkół pòspólnégò strzódka masë, a że czôrnô dzura je niewidocznô, wëdôwô sã, że jasny składnik òbrôcô sã wkół niczegò. Jednak czãsto wëjasnienié je taczé, że drëgô gwiôzda swiécy, ale słabi jak na pierwszô i ji wid dżinie w promieniowaniu jasniészégò składnika. Czôrné dzurë nie są wieczné, bò mògą wëparowac w wynikù procesów kwantowich zachôdającëch w mòcnich pòlach grawitacyjnëch. W próżni przestrzéń je wëpëłnionô nienarodzonyma, wirtualnyma cząstkama i anticząstkama. Żlë nie je jima przekazywónô niżôdnô energia, nie mògą sã òne zamieniac w realné cząstczi. Pò skùrczenim sã naładowónégò elektricznie cała i pòwstaniu czôrny dzurë, elektriczné pòlé ùlégô taczémù wzmòcnieniu, że zaczinają pòwstawac pôrë elektron – pòzyton. Kreacjô pôrów przez [[elektriczné pòlé]]&nbsp;^{[[:pl:Pole elektryczne|(pl)]]} ^{[[:en:Electric field|(en)]]} je téż mòżlëwô bez ùdzélu czôrny dzurë. W taczim przëtrôfkù pòlé mùszi bëc równak wzmòcnioné. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * M. Demiański: ''Astrofizyka relatywistyczna''. Warszawa: 1978. * Robert M. Wald: ''General Relativity''. 1984. ISBN 978-0-226-87033-5. * Piero Madau i inni: Massive Black Holes as population III Remnants ({{jãz.|en}}). arXiv, 2001.  == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/19980118051503/http://casa.colorado.edu/~ajsh/schwp.html Schwarzschild Geometry] ({{jãz.|en}}) * [http://csep10.phys.utk.edu/astr162/lect/active/smblack.html Supermassive Black Holes] ({{jãz.|en}}) * [http://www.personal.soton.ac.uk/dij/GR-Explorer/singularities/singtheorems.htm Singularity Theorems] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Astronomiô]] 1llbd4uvqu1qj7vda08i7gxyfs5fbam 0 10403 206747 198680 2026-07-10T14:15:22Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Astronomijô]] to [[Category:Astronomiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206747 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Chandra-crab.jpg|mały]] '''Neùtronowô gwiôzda''' – pòwstaje w wënikù wëbùchù gwiôzdë tzw. supernowi w póznym stadium ewòlucji gwiôzdów. [[Gwiôzda]] ò mase wiãkszi jak 10 masów [[Słuńce|Słuńca]], wëtwôrzô ù kresu swòji ewòlucji żelôzny dërżéń wielkòscë Zemi, w chtërnym nie mògą ju zachôdac reakcje jądrowi syntezë. [[Elektron|Elektronë]] ^{[[:pl:Elektron|(pl)]]} pãdzą tedë z prãdkòscą równą bezlëcha [[Prãdkòsc widu|prãdkòscë widu]] ^{[[:pl:Prędkość światła|(pl)]]}. Cësnienié rozpãdzonëch elektronów równoważi grawitacyjną sëłã przëcyganiégò gãsti materie. Ale przë dostateczno wiôldżi energii elektronów (temperatura wënôszô tedë kòl 10 miliardów Kelwinów), parłãczą sã òne z protonama, twòrzącë neùtronë. Cësnienié maleje, grawitacyjné òddzałiwanié bierze górã i w niecałą sekùndã dërżéń sã zapôdô i zamiéniô w neùtronową gwiôzdã. Dzél wëzwòlony przi tim energii je przekôzóny materii òtaczający dërżéń, chtërna z prãdkòscą czilenôscë tesący kilometrów na sekùndã rozbiégô sã w kòsmiczny przestrzeni. Całé zjawiskò, widoczné z daleka jakno gwôłtowny rozbłisk, nosy pòzwã supernowi II tipù<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20160115044412/http://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/news/casa2011.html NASA'S Chandra Finds Superfluid in Neutron Star's Core (ang.). NASA, 2011-02-24. [dostęp 2011-02-24].]</ref>. == Fizyka == Gãstosc neùtronowi gwiôzdë przekrôczô 10¹² g/cm³ i w centrum je wiãkszô jak w atomòwim jądrze, a strzédnice neutronowych gwiôzdów są w grańcach òd 10 do 100 km. Jich masa mòże bëc nôwëżi kòl 2,8 raza wiãkszô òd masë Słuńca. Żlë cząstczi wëbùchù są masywniészé to pòwstôwô [[czôrnô dzura]]. Neùtronowi gwiôzdë są dlô nas òstatnim zdrzódłã jinfòrmacjëji ò nôbarżi skrajnym, a jesz dostãpnym òbserwacji stanie materii we [[Wszechswiat|Wszechswiece]]. Szacëje sã, że co tësãcznô gwiôzda w naszi Galaktice to neùtronowô gwiôzda<ref>[http://www.fuw.edu.pl/~ajduk/zjazd/haens.htm Paweł Haensel, ''Jądra atomowe we wnętrzu gwiazd neutronowych'', Centrum Astronomiczne PAN im. Mikołaja Kopernika, dostęp 2016-01-30]</ref>. [[Òbrôzk:PIA18848-PSRB1509-58-ChandraXRay-WiseIR-20141023.jpg|mały|250x250px]] W 2004 rokù ùczałi ùszacowelë parametrë neùtronowi gwiôzdë w ùkładze pòdwójnym EXO 0748-677. Strzédnica ti gwiôzdë mô kòl 23 km (plus minus 6km) a masa 1,8 Mas Słuńca (plus minus 0,5). Je to pierwszi tak dokładny szacënk paramétrów neùtronowi gwiôzdë<ref>Mòżna ò tim przëczëtac w nr. 11/2004 „Swiata Nôùczi”. </ref>. Òbczas twòrzeniô sã neùtronowi gwiôzdë, parmiéń maleje. Z zasadë zachòwaniô mòmentu pãdu wënikô, że nastãpùje tedë zwiãkszenié prãdkòscë wirowaniô gwiôzdë. Czas òbkrãceniô mòże wënaszac òd ùłamka sekùndë do pôra sekùndów. Òbkrãcenié pùlsarów twòrzi mòcné radiowé promieniowanié. Je to spòwòdowóné ruchã plazmë i zmianë magnetycznégò pòla, ale dokładnégò mòdelu pòwstôwaniô tëch impùlsów jesz nie znajemë. Neùtronowé gwiôzdë òkróm pùlsëjącégò radiowégò promieniowaniô emitëją téż pulsującé promieniowanié widzalné i rentgenowsczé. Te òkresë pùlsacji zdrzeszoné są z òkresã òbkrãceniô gwiôzdë, a mòdel emisje radiowégò promieniowaniô przëpòminô përznã blizã. Radiowé promieniowanié pùlsara je emitowóné jakno wiązka i jak na Zemi je òno òdbieróné, òznôczô to, że Zemia je w strëdzë tegò promieniowaniô. [[Òbrôzk:Vela Pulsar jet.jpg|mały|263x263px]] Nôbarżi znónym pùlsarã je pùlsar w Dôczëznie Kraba. W centrum ti dôczëzny znajdëje sã ùltragãstô neùtronowô gwiôzda, chërna krący sã 30 razy na sekùndã. Gwiôzda ta zwôlniającë wëdzélô energiã, chtërna òdpòwiôdô energii wësélóny bez Dôczëznã Kraba. Wëbùch supernowi, chtërën utworził tã dôczëznã i pùlsar, béł òdkrëti w 1054 rokù, co òdnotowùją liczné kroniczi. Niebò w nocë bëło jasné bez pôrã pòstãpnych dniów. == Czekawòstczi == Neùtronowi gwiôzdë mają baro wiôlgą gãstosc, chtërna przekrôczô 10¹² g/cm³. Żóden człowiek nigdë na neùtronową gwiôzdã nie dolécy. Chcemë sã jednak wëòbrażëc, że jednak człowiek na taką gwiôzdã dolecôł i stanął na ji pòwierzchni trzimającë w rãce łëżeczkã. Jakbë nabrôł na tã łëżeczkã materie neùtronowi gwiôzdë, to ta materia na łëżeczce wôżëłabë teli, co wszëtczé autółë na Zemi. == Bibliografijô == * Paweł Haensel: Jądra atomowe we wnętrzu gwiazd neutronowych. Centrum Astronomiczne PAN im. Mikołaja Kopernika. [dostęp 2013-04-18] * Kaaret; Prieskorn; in 't Zand; Brandt; et al. (2006). "Evidence for 1122 Hz X-Ray Burst Oscillations from the Neutron-Star X-Ray Transient XTE J1739-285". ''The Astrophysical Journal'' 657 (2): L97.arXiv:astro-ph/0611716. Bibcode:2007ApJ...657L..97K. doi:10.1086/513270 * J. M. Lattimer and M. Prakash, "Neutron Star Structure and the Equation of State"  == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [[arxiv:astro-ph/0409348|C.B. Jackson, J. Taruna, S.L. Pouliot, B.W. Ellison, D.D. Lee, J. Piekarewicz, Compact Objects for Everyone]]: A Real Experiment (eng) * [http://www.astro.umd.edu/~miller/nstar.html Introduction to neutron stars] (eng) {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Astronomiô]] 03gdqvocg2b4qstzdw7wesl1zw177bc 0 10434 206723 200649 2026-07-10T14:12:13Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Chemijô]] to [[Category:Chemiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206723 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:DiamanteEZ.jpg|mały|Diamańt]] [[Òbrôzk:Diamonds_gitter.svg|mały|Sztruktura diamańtu]] '''Diamańt''' – szlachetny kam, baro rzôdczi minerôł z karna samòrodnëch pierwiôstków. Pòzwa pòchòdzy òd stgr. ''adamas'' (‘niedobëti’, ‘niepòkònóny’, ‘nie do zniszczeniô’). Je nôcwiardszą znóną substancją w nôtërë. Diamańt to czësti [[wãdżel]], jedna òd jegò alotropowëch òdmian. == Céchë == * dobrô ceplnô przewòdnosc * je dobrim izolatorã == Wëstãpòwanié == * pierwòszné pòkładë * wtórné pòkładë == Place wëstãpòwaniô == * [[Jindie]] – diamańtonośnô òbéńda cygnie sã na Hindustańsczi Półwëspie w dolëznie rzéków: Penner, Kistnach, Gadavary. Strzédnô wielkosc diamańtów 0,6 karata * [[Ruskô]] – w Jakùcji (Trubka Udacznaja), Ural, Płw. Kola * [[Australiô]] – nad rzekama Gwadir i Darling * [[Pôłniowô Afrika]] – dorzéczé Oranje, Vaal – znóne òd 1867 r. W 1870 r. òdkrëto pierwòszné pòkładë kimberlitowégò tipù kòl Kimberley. Tu w kòpalniach nalazłé òstałë nôwiãkszé i nôbarżi znóne diamańty: Cullinan, Excelsior, Petz, Wiktoria, Juliusz Man * [[Demòkraticzna Repùblika Kongo]] – pòkładë colemało òkrëchòwé * [[Brazyliô]] – Minas Gerais, Mato Grosso, Parana – aluwialné pòkładë. Je tu baro wiele diamańtów czôrnych (karbonado) * [[Botswana]] – Orapa * [[Namibia]] * [[Sierra Leone]]  * [[Senegal]] * [[Kanada]] * [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Kraje]]  * [[Angola]] * [[Kongo]] * [[Lesotho]] * [[Tanzaniô]] * [[Ghana]] * [[Ùbrzég Słoniowëch Kłów]] * [[Burkina Faso]] * [[Gwineja]] * [[Liberiô]] == Ùżëcé == * przë produkcje materiałów i nôrządzów scérnëch * do produkcje termoplasticznëch past * w jubilerstwie == Imitacje diamańtów == [[Òbrôzk:Kwarc, diament z Herkimer - Middleville, Herkimer County, NY, USA..jpg|mały|Kwarc-diamańt z Herkimer]] * Cyrkòn * Kòrund * Topaz * Spinel * Kwarc * Cyrkòniô == Znóné diameńtë == [[Òbrôzk:Zircon-zircon14.jpg|mały|Cyrkòn]] * ''Cullinan'' – 3106 karatów, pòdzelony na 105 dzélów i òszlifòwany; * ''Excelsior'' – 995,2 karata, pòdzelony na 11 dzélów i òszlifòwany; * ''Prezydent'' – 726,6 karata, brazylijsczi, pòdzelony na 29 dzélów i òszlifòwany; * ''Jonker'' – 726 karatów, pòdzelony na 15 dzélów i òszlifòwany; * ''Jubilee'' – 650,8 karata, pò òszlifòwaniu 245 karatów; * ''Centenary'' - 599 karatów; szlifòwanie bawiło bezlëcha 3 lata (szlifierzã béł Gabi Tolkowsky), pò òszlifòwaniu kam mô 273,85 karatów; * ''Imperial'' (Victoria, Great White, Nizam) – 457 karatów, òszlifòwany; * ''Darcy Vargas'' – 425 karatów, brazylijsczi; * ''Regent'' – 410 karatów, pò òszlifòwaniu 140,5 karata, dzysdnia w Luwrze; * ''Szach'' – 3x1 cm, dzysdnia w skarbcu na Kremlu; * ''Orłow'' – kòl 400 karatów, pò òszlifòwaniu 189,6 karata; * ''Gwiôzda Jakùcje'' – 234 karaty, syberyjsczi; * ''Millennium Star'' – 203 karaty; * ''Koh-i-noor'' – 181,1 karata, jindyjsczi, pò òszlifòwaniu 108,93 karata, zdôbi britijsczi kòrónné klénotë; * ''Hope'' – 67,125 karata, pò òszlifòwaniu 44,4 karata, nôwiãkszi farbny diamańt – szafirowòmòdri. == Lëteratura == * K. Maślankiewicz, ''Kamienie szlachetne'', Wyd. Geologiczne 1982. * C.Hall, ''Klejnoty, Kamienie szlachetne i ozdobne'', Wyd. Wiedza i Życie 1996. * W.Schuman, ''Kamienie szlachetne i ozdobne'', Wyd. Alma –Press 2004. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Chemiô]] og2d1lru03sycb1wa3ehto1oad9gb8m 0 10560 206864 200720 2026-07-10T18:38:02Z Iketsi 3254 {{jãz.|la}} 206864 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ascensionis Domini.jpg|mały]] '''Łacyńsczi jãzëk''' (abò '''łacëzna''', '''łacëna'''; {{jãz.|la}} ''lingua Latina'') – jindoeùropejsczi jãzëk z pòdrodzëznë italsczich jãzëków. Wësztôłcëł sã przëpùszczalnie w II tësąclecu p.n.e. jakno jãzëk mieszkańców Lacjum w westrzédny Italie. Béł òn rodnym jãzëkã Rzëmian. Do jegò zapisywaniô brëkòwóno [[Łacyńsczi alfabét|łacyńsczégò alfabétu]], chtëren dzysdzéń je nôbarżi rozkòscérzonym alfabétã na swiece. Łacëzna stała sã ùrzãdowim jãzëkã Rzimsczi Repùbliczi, a pózni – Rzimsczégò Césarstwa. W tim w czasu òdbéł sã proces latinizacje Jimperium, a łacëzna bëła jãzëkã mieszkańców wielnëch rzimsczich prowincji w [[Eùropa|Eùropie]] i nordowi [[Afrika|Africzi]]. W codniowi gôdczi łacëznë òprzestóno ùżëwac pò ùpôdkù Césarstwa na zôpadze, chòc we wikszoscë państw Eùropë bëła brëkòwónô jakno ùrzãdowi, liturgiczny i lëteracczi jãzëk<ref>Jürgen Leonhardt, ''Latin: Story of a World Language'', Londyn: The Belknap Press of Harvard University Press 2013, s. 7–11. ISBN 0674058070.</ref>. Do XVIII st. łacëzna bëła pòwszechno brëkòwónô jakno jãzëk midzënôrodny kòmùnikacje, nôùczi, kùlturë i kùńsztu. W [[Pòlskô|Pòlsce]] bëła ùrzãdowim jãzëkã do rozbiorów. Liturgia [[Katolëcczi Kòscół|Katolëcczégò Kòscoła]] òdprôwiónô bëła wnet leno pò łacëznie jaż do II Watikańsczego Sobòru<ref>Jürgen Leonhardt, ''Latin: Story of a World Language'', Londyn: The Belknap Press of Harvard University Press 2013, s. 16-22. ISBN 0674058070.</ref>. == Òbaczë téż == * [[Ziemia Zaborska|Terra Zaborenis – Ziemia Zaborska]] * [[Zôbòrskô Zemia|Terra Zaborensis]] * [[Transcassubia]] == Pòchòdné jãzëczi == Z łacëznë wëwòdzą sã dzysdniowé [[romańsczé jãzëczi]], midzë jinszima: * [[Francësczi jãzëk|francësczi]] * [[Galicyjsczi jãzëk|galicyjsczi]] * [[Szpańsczi jãzëk|szpańsczi]] * [[Katalońsczi jãzëk|katalońsczi]] * [[Pòrtugalsczi jãzëk|pòrtugalsczi]] * [[Rumùńsczi jãzëk|rumùńsczi]] * [[Italsczi jãzëk|italsczi]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Łacyńsczi jãzëk]] df58l1kod6denucn2ghdlyw4f9nf4wc 0 10764 206718 201703 2026-07-10T14:12:13Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Chemijô]] to [[Category:Chemiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206718 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Phenol 2 grams.jpg|mały|2 gramë karbòlu]] '''Karból''' – (C6H5OH) to je chemiczny związk. Brëkòwelë gò np. hitlerówcë do zabijaniô lëdzy. == Lëteratura == * [[Jan Trepczik]] : ''Słownik polsko-kaszubski'' [[Gduńsk]] [[1994]], t. 1, s. 229 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Chemiô]] 27nc8g1cex30ar8ksrabiwe64s6ojmu 14 10855 206868 176007 2026-07-10T18:43:57Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Dzecyństwò]] 206868 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Dzecyństwò]] jzqcgejilpyq5220ajo4u8404l76j6q 206870 206868 2026-07-10T18:45:54Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Grë]] 206870 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Dzecyństwò]] [[Kategòrëjô:Grë]] 2f56d775tjmq9k7jej1gckmrqsyyko3 0 10873 206728 200042 2026-07-10T14:12:15Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Chemijô]] to [[Category:Chemiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206728 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Acetic acid.jpg|mały|Môłô bùdla z òctowim kwasã]] '''Òctowi kwas''' – (CH3COOH) to je chemiczny związk. W òcce je zwiksza ten kwas i wòda. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Chemiô]] suay226pstnz96870ctgl8qs3llsrnc 14 10886 206736 204530 2026-07-10T14:15:19Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Astronomijô]] to [[Category:Astronomiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206736 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Astronomiô]] 3n8mwbtyyqr18505mpb65q590ays7z2 0 10894 206743 196627 2026-07-10T14:15:21Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Astronomijô]] to [[Category:Astronomiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206743 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Eris and dysnomia2.jpg|mały|Eris]] '''Eris''' – [[karzeł]] (kòrusowata [[planéta]]) [[Słuńcowi Ùstôw|Słuńcowégò Ùkładu]], chtëren je znóny òd 2005 rokù. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Słuńcowi Ùstôw|kol=#c0c0ff}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Astronomiô]] 81vhz75ng7g3tdf9a1plo4dxvln8zgc 0 10895 206744 196626 2026-07-10T14:15:21Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Astronomijô]] to [[Category:Astronomiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206744 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Haumea_Hubble.png|mały|Haùmea i ji dwa miesądze]] '''Haùmea''' – [[karzeł]] (kòrusowata [[planéta]]) [[Słuńcowi Ùstôw|Słuńcowégò Ùkładu]], chtëren je znóny òd 2004 rokù. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Słuńcowi Ùstôw|kol=#c0c0ff}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Astronomiô]] 686bcoj6h33c7rdyzkffcpl898h0lum 0 10896 206741 196630 2026-07-10T14:15:21Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Astronomijô]] to [[Category:Astronomiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206741 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Color global view of Ceres - Oxo and Haulani craters.png|mały|Ceres w maju 2015 rokù]] '''Ceres''' – [[karzeł]] (kòrusowata [[planéta]]) [[Słuńcowi Ùstôw|Słuńcowégò Ùkładu]], chtëren je znóny òd 1801 rokù. Òn krążi w pasu planétoidów midzë òrbitama [[Mars|Marsa]] i [[Jupiter|Jowisza]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Słuńcowi Ùstôw|kol=#c0c0ff}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Astronomiô]] a85t7ucw54sf75c3xktwfxaidzui0zp 0 10897 206745 196625 2026-07-10T14:15:22Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Astronomijô]] to [[Category:Astronomiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206745 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Makemake moon Hubble image with legend (cropped).jpg|mały|Makemake i jegò miesądz]] '''Makemake''' – [[karzeł]] (kòrusowata [[planéta]]) [[Słuńcowi Ùstôw|Słuńcowégò Ùkładu]], chtëren je znóny òd 2005 rokù. Òn je w pasu Kùipera. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Słuńcowi Ùstôw|kol=#c0c0ff}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Astronomiô]] qtobk37b3fu9iy37uwgux8tj81o9afm 0 10904 206683 193580 2026-07-10T14:07:00Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Geògrafijô]] to [[Category:Geògrafiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206683 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Cumuluswolke über Raps.jpg|thumb|Kłãbiastô chmùra]] '''Cumulus''' (Cu - kłãbiastô [[Blóna|chmùra]]) je biôłą chmùrą niską z wëdatnyma znankama pionowi bùdowë. Òna je z kroplów wòdë. Czasã przë nich mòże bëc niéwiôldżi òpôd [[Deszcz|deszczu]]. Òna je na wiżë òd 600 do 2500 [[m]]. == Òbaczë téż == * [[Altocumulus]] * [[Stratocumulus]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Blónë}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] 12weq9ssd2wr2g2ot0ljejqb0ahdp4w 0 10905 206701 193579 2026-07-10T14:07:04Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Geògrafijô]] to [[Category:Geògrafiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206701 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Altental hdr mantiuk06.jpg|thumb|Stratocumulus]] '''Stratocumulus''' (Sc - kłãbiastô-warstwòwô [[Blóna|chmùra]]) je chmùrą niską z szarich warstwów abò je w ni wiele jakbë fôłtów zwiksza splëszczonëch. Òna je z kroplów wòdë. Czasã przë ni mòże bëc niéwiôldżi òpôd [[Deszcz|deszczu]]. Òna je na wiżë mni jak 2400 [[m]]. == Òbaczë téż == * [[Cumulus]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Blónë}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] pbbgdlt37b7q19179kstr73kb46w7p3 0 10906 206681 193583 2026-07-10T14:06:58Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Geògrafijô]] to [[Category:Geògrafiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206681 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Amber Parade and preparation to common panoramic photo during III World Gdańsk Reunion - 30.jpg|mały|Pierzastô chmùra na niebie w Gduńskù]] '''Cirrus''' (Ci - pierzastô [[Blóna|chmùra]]) je chmùrą wësoką. Na pòzdrzatk òna mòże wëzdrzec jakbë òna bëła z piórów. Òna je z krisztalków lodu. Ceplëzna w ni je òd - 10 °C do - 40 °C gradów zëmna. Òna w [[Eùropa|Eùropie]] je na wiżë òd 6000 do 12000 [[m]] (métrów). == Òbaczë téż == * [[Cirrostratus]] * [[Cirrocumulus]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Blónë}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] q35mz25upsrm7ehhcpm9d6ygwivdmi6 0 10908 206677 199879 2026-07-10T14:06:55Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Geògrafijô]] to [[Category:Geògrafiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206677 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Antarctica (orthographic projection).svg|mały|Antarktida]] [[Òbrôzk:Antarctica relief map with locations.jpg|mały|Antarktida - kôrta]] '''Antarktida''' – je nôbarżi pôłniowim kòntinentã na [[Zemia|Zemi]]. Tu je pôłniowi zemsczi dżib, a żëją np. [[pingwin|pingwinë]]. Òna je kòl [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americzi]]. == Pòdôwczi == * Wiéchrzëzna: 14 miliónów km² [[Òbrôzk:Daniel Burton at the South Pole.jpg|mały|]] == Galeriô == <gallery> Òbrôzk: 061212-nordkapp.jpg Òbrôzk:GletscherMM.jpg Òbrôzk:Fryxellsee Opt.jpg Òbrôzk:Mount Erebus Aerial 2.jpg Òbrôzk:Aurore australe - Aurora australis.jpg </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Antarktida| ]] [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] 8ff7n8ry1y2at4qq4qqk0m3u3pqo4xl 0 10927 206693 193576 2026-07-10T14:07:02Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Geògrafijô]] to [[Category:Geògrafiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206693 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Nimbostratus over Tallinn.JPG|mały|Nimbostratus]] '''Nimbostratus''' (Ns – warstwòwô-deszczowô [[Blóna|chmùra]]) je chmùrą niską z cemnoszarich warstwów, chtërna zwiksza czësto zacygô niebò. Òna je z kroplów wòdë i krisztalków lodu. Przë ni je òpôd [[Deszcz|deszczu]] abò sniegù. Òna je na wiżë 200 - 500 [[m]], a nawetka na 3 km. == Òbaczë téż == * [[Altostratus]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Blónë}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] 7wbq8q01w2q3ogqygyq8que2ri26a32 0 10935 206573 206380 2026-07-10T12:29:52Z Terrus38 14026 206573 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ferula_assa-foetida_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-061.jpg|mały|''Ferula foetida'']] [[Òbrôzk:Asafoetida.jpg|mały|Czarcé łajno]] '''Czarcé łajno''' (''Ferula assa-foetida'', ''Ferula foetida'', etc.) – to je ôrt roscënë z rodzëznë ''Apiaceae''. M. jin. w [[Afganistan|Afganistanie]] òna rosce. [[Kaszëbi]] we wsë [[Stajszéwò|Stajszewò]] w XIX stolaté czarcym łajnã lékòwelë chòwã. Ks. [[Bernat Zëchta]] napisôł, że nim smarowałë sã czarownice. == Lëteratura == [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1967, tom I, s. 161 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] d070deprg9o0hk7xau3pijgsnu16udk 0 10944 206719 201196 2026-07-10T14:12:13Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Chemijô]] to [[Category:Chemiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206719 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Karbid vápenatý.JPG|mały|Karbit]] [[Òbrôzk:Carbide lamp lit.jpg|mały|Karbitowô lãpa]] '''Karbit''' – (CaC2) to je chemiczny związk. Òn béł w karbitowëch lãpach, a knôpi brëkòwelë gò do robieniô petardów. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Chemiô]] 48fsio0igp10b60mhgrxq2a7fnzcueq 0 10952 206725 200034 2026-07-10T14:12:14Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Chemijô]] to [[Category:Chemiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206725 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ammonium chloride.jpg|mały|Salmiak]] '''Salmiak''' – (NH4Cl) to je chemiczny związk. [[Kaszëbi]] gò brëkòwelë przë cënowaniu. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Chemiô]] 8ngnygv3xhnjzoqe8cqsdvtqas7657o 0 11036 206721 200026 2026-07-10T14:12:13Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Chemijô]] to [[Category:Chemiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206721 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Pikrinsäure.svg|mały|Melinit]] '''Melinit''' – [(O2N)3C6H2OH] to je chemiczny związk. Brëkòwelë gò np. w I swiatowi wòjnie, pòtemù w jegò plac do detonacjów trafił [[trotil]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Chemiô]] mfsl4gron93r9qhgw419f5njsjcz1zx 0 11037 206727 200025 2026-07-10T14:12:15Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Chemijô]] to [[Category:Chemiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206727 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Trinitrotoluen.JPG|mały|Trotil]] '''Trotil''' – [(NO2)3C6H2CH3] to je chemiczny związk. Òn je brëkòwóny jakno wëbùchòwi materiał. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Chemiô]] 40v3yugyt7jfoenn7o6gg2aue7syq8y 0 11163 206687 204661 2026-07-10T14:07:01Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Geògrafijô]] to [[Category:Geògrafiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206687 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Koschneiderei 1926.gif|mały|Kòsznajderiô – 1926 rok]] '''Kòsznajderiô''' abò '''Kòsznéderiô''' ({{jãz.|de}} ''Koschneiderei'') – to bëłë zemie na pôłnié òd [[Chònice|Chònic]] gdze òd XIV stalata do 1945 rokù mieszkelë Miemcë. Czedës ti miészëznë bëło tam wiele we wsach np. w Òstrowitim, ale to sã zmiéniało po II swiatowi wòjnie. W rãkach tich Miemców bëło dzél gbùrsczi zemi. Pò 1945 rokù ò Kòsznajdrach jesz piszą, a niejedny z nich są wierã pò dłudżëch latach [[Kaszëbi|Kaszëbama]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20150825001927/http://www.nasze.kujawsko-pomorskie.pl/etnografia/kosznajderia.html Kosznajderia] * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IX/99 ''Kosznajdrzy'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] 9rt5x0sppr6yl2milwqkx4wqn3fsfop 0 11344 206702 198175 2026-07-10T14:07:04Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Geògrafijô]] to [[Category:Geògrafiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206702 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Tzw. wdzydzki krzyż, jeziora zwane są również morzem kaszubskim.JPG|mały|Jezora w parkù]] '''Wdzydzczi Park Krajòbrazny''' – to je krajòbrazny park ò wiéchrzëznie 178,32 km² (założony w 1983 rokù) w [[Kòscérsczi kréz|kòscérsczim krézu]]. Tu rosce np. ''Eupatorium cannabinum'' kòl jezora, a na jegò kwiatach òb lato je wiele mòtilów. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://edziennik.gdansk.uw.gov.pl/WDU_G/2011/66/Nr_66_z_dnia_02.06.2011r..pdf poz. 1460] * [https://web.archive.org/web/20161120150411/https://protectedplanet.net/wdzydzki-park-krajobrazowy-landscape-park Wdzydzki Park Krajobrazowy] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] o1gynhr5eb2wnmvng6q6hjzrj07s682 0 11348 206724 197863 2026-07-10T14:12:14Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Chemijô]] to [[Category:Chemiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206724 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Polypropylen.svg|mały|Symbòl pòlipropëlenu]] [[Òbrôzk:PP-Becher.jpg|mały|]] '''Pòlipropëlen''' (PP) – to je [[chemiczny związk]]. Produkt pòlimerizacje wãglowòdoru nienasëconégò. Smiecë z niegò są zbiéróné i mògą miec céch:[[Òbrôzk:Symbol_Resin_Code_5_PP.svg|the number 5 surrounded by a recycling symbol, with the letters "PP" below|50px]]. To mògą bëc np. fòlie, ale téż wiele jinëch rzeczi. Gò mòże zgrzewac. == Lëteratura == * [[Jerzi Nacel]] (pòl. Jerzy Nacel): Chemiô òglowô i òrganicznô, [[Gduńsk]] 2013, ss. 37–38 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Chemiô]] notgcbmz3f1437m8kada13l7h8zp4g1 0 11351 206722 199973 2026-07-10T14:12:13Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Chemijô]] to [[Category:Chemiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206722 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Polyethylene repeat unit.svg|mały|Symbòl pòlietilenu]] [[Òbrôzk:LDPE bottle.jpg|mały|Bùdla z pòlietilenu]] '''Pòlietilen''' (PE) – to je [[chemiczny związk]]. Produkt pòlimerizacje wãglowòdoru nienasëconégò. Smiecë z niegò są zbiéróné i mògą miec céch PE jak na òdjimkù niżi.[[Òbrôzk:Polyethylene.jpg|mały|150px]] To mògą bëc np. fòlie (plastikòwé òpakùnczi), ale téż wiele jinëch rzeczi. To dô rozmajité szlachë pòlietilenu m.jin: *HDPE (''High-density polyethylene'') to je pòlietilen wiôldzi gãscëznë – 0.941 g/cm3 i wicy. Òn je mni przezérny i barżi krëchi jak je zëmno òd LDPE. *LDPE (''Low-density polyethylene'') to je pòlietilen nisczi gãscëznë – 0.915 do 0.935 g/cm3. Òn je barżi przezérny òd HDPE, a jegò produkcja na swiece je baro wiôlgô. Z niegò je wiele plastikòwëch òpakùnków. Òn je bezpôchòwi, a gazë dosc przepùszczô, ale ropã mni òd nich. Òn je dosc mitczi do nawetka -60°C. Gò mòże zgrzewac. == Lëteratura == * [[Jerzi Nacel]] (pòl. Jerzy Nacel): Chemiô òglowô i òrganicznô, [[Gduńsk]] 2013, ss. 37–38 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Chemiô]] 741d0pyvfyl3hkh5pruhhgsbk7h95iv 0 11403 206655 195242 2026-07-10T14:04:55Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Biologijô]] to [[Category:Biologiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206655 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Optical microscope nikon alphaphot.jpg|mały|Bùdacja mikroskòpu:1. Òkùlôr 2. Rewòlwer; 3. Òbiektiw; 4. Makrometricznô szruwa; 5. Mikrometricznô szruwa; 6. Stoliczk; 7. Zdrzódło widu; 8. Kòndensor; 9. Sztatiw]] [[Òbrôzk:Paramecium caudatum (Light Microscope).jpg|mały|left|Jak ùżiwô mikroskòp mòże widzëc na przëmiar [[bócëk]]a (''Paramecium caudatum'')]] '''Mikroskòp''' – je zbùdowóny z òpticznëch dzélów: òkùlôru, òbiektiwù, kòndensora, zakriwka i wiele razy szpédzelka, a téż mechanicznëch dzélów: stoliczka, sztatiwù z pòdstôwką, rewòlweru, makro- i mikrometricznëch szruwów. Jak sã robi òbserwacje i ùżiwô mikroskòpù mòże widzëc môłé òbiektë na przëmiar bakterie. Na môłim spòdlowim szkle je preparat, na chtërnym wiele razy je cenczé przëkriwkòwé szkło. To razem kładze sã na stoliczku i przëcyskô pajkama. == Lëteratura == * Encyklopedia Guinnessa [aut. tekstów: Ian Crofton et al. ; przekł. Michał Bank et al.]. Sopot, Warszawa Wydanie polskie: 1991, s. 33. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Biologiô]] rm33jh1mij3z9tmewkwi2bzvga2k3uf 0 11442 206682 194748 2026-07-10T14:06:59Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Geògrafijô]] to [[Category:Geògrafiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206682 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Cumulonimbus Puck.jpg|mały|Cumulomnibus - je to gãsti òbłôk, chtëren sã rozbùdowôł w òbéndzë Pùcka òb lato 2014 rokù. Dwie gòdzënę pózni z ti chmùrë chilnął wiôldżi deszcz raza z gródã.]] [[Òbrôzk:Cumolonimbus - panoramio.jpg|mały|Cumulomnibus - góra chmùrë.]] ''Cumulonimbus'' ('''Cb''') – kłãbiasto-bùrzowô chmùra – ôrt blómë, chtëren je wiôldżim, gãstim òbłôka, baro rozbùdowônym wertikalno, na sztôłt górë, wieżë, grziba abò wiôldżiégò kòwadła<ref>"Meteorologia dla geografów, A. Woś, Warszawa: PWN, 1996, s. 156. ISBN 83-01-12074-6"</ref>. Mòże òn segac wësok w górã, nawetka do 20 km kòl [[Równik|Równika]], a zaczënac sã 2-3 km nad zemią. Je to sparłączoné z tim, że òkòlim Równika je taczi [[wiodro]],że cepłé lëft idzë chùtkò w górã i ropa chùtko przechòdô w chmùrë. W dole blóma te je cemnoszari, czasa granatni, zbùdowôny z kropów wòdë, a w górze biôłi, zbùdowôny z krisztalków lodu. Z nëch blómów w czas gromówczi w czernkù zemi a westrzódku idą łyskawice. Tedë pòwstaje téż bëstri wiater, robi są zerwańc a jisz mòże chilnąc deszcz, spasc sniég abò [[grôd]]. Nôczãscy deszcz nen, chòc je wiôldżi, jednakò chùtkò przechôdô. Grôd czasa je le wiôlgòscë zôrna grochù, ale mòże bëc téż wiôldżi jak kùrze jaja abò jisz wikszi. Cumulonimbusë nôczãsto bùdëją są czedë zëmny front nachôdô na cepłi òbéńda zëmi. W chmùrach tegò tipù wëstãpùją baro mócny prądë wznoszącé (i zstãpùjącé). Ich prãdkòsc mòże dochòdzec nawetka do cziledziesiãcô metrów na sekùndã. Spòtikóne prãdkòscë prądów wznoszącëch dochòdzą do 10-15 m/s, a nawetka do 25 m/s (tedë, czedë je dosc rozbòdowóny). Z ti przëczënë mògą sã wëdawac jinteresëjącé dlô szibòwcowników. Równak z ùwadzi na swój czãsto bùrzowi, turbùlentni charakter, wëkòrzystanié ich w lotach szibòwcowëch je baro niebezpieczné. Dzãka swòim ósoblëwim włôscëwòscam, dawni chmùrë te bëłë wëkòrzëstywóné przez szibòwcowników do zdobëwané wiôldżich wësokoscë, równak terô lotë szibòwcowi w chmùrach Cumulonimbus są w [[Pòlskô|Pòlsce]] zakôzóny. == Gatunczi == * [[Cumulonimbus calvus]] * [[Cumulonimbus capillatus]] == Jiné fòrmë chmùr kłãbiastëch == * praecipitatio (pra) – òpôd atmòsfericzni, * virga – (vir) smùga òpadë nie dochòdzącô do [[Zëma|Zëmi]], * pannus (pan) – strzãpë ù pòdstawë chmùrë dającé òpôd, * incus (inc) – kòwadło, * mamma (mam) – regùlarné drobné brzëch ù pòdstawë chmùrë przëpòminający mléczëznë, * pileus (pil) – soczewkòwati chmùra nad czëpa chmùrë kònwekcyjné przëpòminający czôpeczkã, * velum (vel) – gardina, * arcus (arc) – szkwôłowi darga, chmùrowi darga ù pòdstawë zblëżającé sã chmùrë kłãbiasté deszczowi, * murus (mur) – chmùra pòsowô, niżi pòdstawë cumulonimbusa w strefie prądu wznoszącego, * cauda (cau) – „ògòn” chmùrë pòsowé, * flumen (flm) – pasmò chmùrów płenącé do superkòmórczi, * tuba (tub) – trąba pòwietrznô abò wòdni; òbôcz [[tornado]]. == Galeriô == <gallery mode="packed" perrow="3"> Òbrôzk:Big Cumulonimbus.JPG|(''Cumulonimbus capillatus'') i (''incus'') Òbrôzk:Moon over cumulus.jpg|(''[[Cumulonimbus calvus]]'') i (''[[Stratocumulus lenticularis]]'') Òbrôzk:Cumulonimbus Cloud over Africa (color).jpg|''Cumulonimbus'' Òbrôzk:Trzy Kopce Wiślańskie - Cumulonimbus.jpg|''Cumulonibus'' </gallery> == Òbaczë téż == * [[Altocumulus]] * [[Stratocumulus]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Blónë}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] [[Kategòrëjô:Wiodro]] k014n8xa93e7rym7d7azkh8ucpuly8s 0 11461 206570 195596 2026-07-10T12:25:02Z Iketsi 3254 ' – to je '→' – '; -' ' 206570 wikitext text/x-wiki '''Zacmienié Miesądza''' abò '''Zacmienié Ksãżëca''' – astronomicznô rzôdzëzna, chtërna je tedë, czedë [[Zemia]] naléze sã midzë [[Słuńce|Słuńcã]] a [[Miesądz|Ksãżëcã]] i temù zacygnie słuneczny wid<ref>''Encyklopedia geograficzna świata'', Tom VIII, red. Z. Otołęga, Kraków: Opres, 1997, s. 95. ISBN 83-85909-29</ref>. == Przebiég całownégò i czãstkòwégò zacmieniô Ksãżëca == [[Òbrôzk:Schemat zacmieni.jpg|mały|Ùkłôd kòsmicznëch cał w czas zacmieniô Ksãżëca.</br>'''A''' – Słuńce</br>'''B''' – Zemia</br>'''C''' – Ksãżëc</br>'''D''' – stóżk półcénia</br>'''E''' – stóżk cénia całoscowégò]] Dlô wëjasnieniô pòchwôtu całownégò i czãstkòwégò zacmieniô Ksãżëca kònieczno je przerozmiôc pòjãca: ''stóżk céniô całoscowégò'' i ''stóżk półcéniô''. *'''Stóżk cénia całoscowégò''' je to taczi plac geometriczny tëch pónktów znajdujących sã pò procëmné stronie Zemi niżle Słuńce, z chtërnëch Słuńce nie je w całoscë widzané. *'''Stóżk półcénia''' je to taczi plac geometriczny tëch pónktów, z chtërnëch blós dzél Słuńca je widzec, a dzél zastąpiwóny je przez Zemiã. Jeżlë Ksãżëc, chtëren krążé wkół Zemi, najdze sã w całoscë w òbéńdze stóżka cénia całoscowégò Zemi, to parmine słuneczné nie dochadają bezpòstrzédno do jegò wiéchrzëznë. Całi wiéchrzëzna Ksãżëca je tedë cemnô i gôdómë tedë, że je całowné zacmienié Ksãżëca. Czedë chòc dzél Ksãżëca najdze sã pòza stóżka cénia całownégò Zemi i równoczasno naléze sã w òbéńdze stóżka półcénia, wtenczas bądze zacmienié całoscowé. Jeżlë Ksãżëc przesuwô sã przez stóżk półcénia Zemi i naléze sã w całoscë pòza stóżkã cénia całownégò, zwiemë to zacmienim półcéniowim. Czas dérowaniô całoscowégò zacmieniô Ksãżëca je różny – maksymalno 1 gódzëna i 47 minutów. Òbrechòwóno ([[Aùstriô|aùstrëjacczi]] astronom Teodor Oppolzer), że midzë 1207 rokã p.n.e., a 2162 rokã n.e., tak tej óbczas 3369 lat wińdze 8000 zacmieniéniów Słuńca i 5200 zacmieniéniów Ksãżëca. Wic tegò strzédno na trzë zacmienia Słuńca trôfiają sã dwa zacmienia Ksãżëca. Lëdze czãsto mëslą, że zacmienié Słuńca wëchôdô nie tak czãsto, jak zacmienié Ksãżëca<ref>''Kalendarz astronomiczny na XXI wiek''. Warszawa: Prószyński i S-ka SA, 2004, s. 75. ISBN 83-7255-189-8</ref>, co je nieprôwdą. Óbczas rokù zdarzają sã co nômni dwa zacmienia Słuńca, a w òdpòwiedniéch lëżnoscach piãc. A zôs w rokù mògą pòjawic sã blós trzë zacmieniéeni Ksãżëca, ale mòże bëc téż i tak, że w nym rokù nie zdarzi sã ani jedno (nawetka dzélowé). Równak dlô niegò place òbserwacji zacmieniô Ksãżëca widzawné są czãscy niżle zacmieniô Słuńca. Przëczëną tegò je to, że to òstatné zjawiszcze je widoczné blós w pasë wãższim òd 300 km dlô zacmieniów całoscowich. A znowa zacmieniô Ksãżëca je widzec wszãdze tam, gdzë Ksãżëc najdze sã nad hòrizontã. Òstatné całowné zacmienié bëło widoczné w [[Pòlskô|Pólsce]] 28 séwnika 2015 rokù, a pòstãpné dopiérze 27 lëpinca 2018 rokù. === Zacmienié Ksãżëca òd 2018 rokù do 2020 rokù (czasë [[UTC]]) === {| class="wikitable" |- ! Data !! Pòczątk zacmieniô półcéniowégò !! Pòczątk zacmieniô dzélowégò !! Pòczątk zacmieniô całoscowégò !! Maksimum/ôrt !! Kùńc zacmieniô całoscowégò !! Kùńc zacmieniô dzélowégò !! Kùńc zacmieniô półcéniowégò !! Faza maksimalnô |- | 27 lëpinca 2018 || 17:13 || 18:24 || 19:30 || 20:22/całkòwité || 21:14 || 22:20 || 23:31 || 1.613 |- | 21 stëcznika 2019 || 02:35 || 03:34 || 04:41 || 05:12/całkòwité || 05:44 || 06:51 || 07:50 || 1.201 |- | 16 lëpinca 2019 || 18:42 || 20:01 || - || 21:31/dzélowé || - || 23:00 || 00:20 || 0.659 |- | 10 stęcznika 2020 || 17:06 || - || - || 19:10/półcéniowò-dzélowé || - || - || 21:15 || 0.920 |- | 5 czerwińca 2020 || 17:44 || - || - || 19:25/półcéniowò-dzélowé || - || - || 21:07 || 0.594 |- | 5 lëpinca 2020 || 03:04 || - || - || 04:30/półcéniowò-dzélowé || - || - || 05:56 || 0.381 |- | 30 lëstopadnika 2020 || 07:30 || - || - || 09:43/półcéniowò-dzélowé || - || - || 11:56 || 0.854 |} == Galeriô == <gallery> Òbrôzk:Ksãżëc3.jpg|mały|zacmienieni3|Ksãżëc przed zacmieniénim. Òbrôzk:Ksãżëc1.jpg|mały|zacmienieni1|Zacmienié Ksãżëca. Òbrôzk:Ksãżëc2.jpg|mały|zacmienieni2|Zacmienié Ksãżëca. </gallery> == Òbaczë téż == * [[Zacmienié]]<ref>{{sloworz.org|35070|44387}}</ref> * [[Zacmienié Słuńca]] * [[Faza Miesądza]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Astronomijô]] 1zlp0i965h733cm5zrkg1n9q8xtxsni 206753 206570 2026-07-10T14:15:24Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Astronomijô]] to [[Category:Astronomiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206753 wikitext text/x-wiki '''Zacmienié Miesądza''' abò '''Zacmienié Ksãżëca''' – astronomicznô rzôdzëzna, chtërna je tedë, czedë [[Zemia]] naléze sã midzë [[Słuńce|Słuńcã]] a [[Miesądz|Ksãżëcã]] i temù zacygnie słuneczny wid<ref>''Encyklopedia geograficzna świata'', Tom VIII, red. Z. Otołęga, Kraków: Opres, 1997, s. 95. ISBN 83-85909-29</ref>. == Przebiég całownégò i czãstkòwégò zacmieniô Ksãżëca == [[Òbrôzk:Schemat zacmieni.jpg|mały|Ùkłôd kòsmicznëch cał w czas zacmieniô Ksãżëca.</br>'''A''' – Słuńce</br>'''B''' – Zemia</br>'''C''' – Ksãżëc</br>'''D''' – stóżk półcénia</br>'''E''' – stóżk cénia całoscowégò]] Dlô wëjasnieniô pòchwôtu całownégò i czãstkòwégò zacmieniô Ksãżëca kònieczno je przerozmiôc pòjãca: ''stóżk céniô całoscowégò'' i ''stóżk półcéniô''. *'''Stóżk cénia całoscowégò''' je to taczi plac geometriczny tëch pónktów znajdujących sã pò procëmné stronie Zemi niżle Słuńce, z chtërnëch Słuńce nie je w całoscë widzané. *'''Stóżk półcénia''' je to taczi plac geometriczny tëch pónktów, z chtërnëch blós dzél Słuńca je widzec, a dzél zastąpiwóny je przez Zemiã. Jeżlë Ksãżëc, chtëren krążé wkół Zemi, najdze sã w całoscë w òbéńdze stóżka cénia całoscowégò Zemi, to parmine słuneczné nie dochadają bezpòstrzédno do jegò wiéchrzëznë. Całi wiéchrzëzna Ksãżëca je tedë cemnô i gôdómë tedë, że je całowné zacmienié Ksãżëca. Czedë chòc dzél Ksãżëca najdze sã pòza stóżka cénia całownégò Zemi i równoczasno naléze sã w òbéńdze stóżka półcénia, wtenczas bądze zacmienié całoscowé. Jeżlë Ksãżëc przesuwô sã przez stóżk półcénia Zemi i naléze sã w całoscë pòza stóżkã cénia całownégò, zwiemë to zacmienim półcéniowim. Czas dérowaniô całoscowégò zacmieniô Ksãżëca je różny – maksymalno 1 gódzëna i 47 minutów. Òbrechòwóno ([[Aùstriô|aùstrëjacczi]] astronom Teodor Oppolzer), że midzë 1207 rokã p.n.e., a 2162 rokã n.e., tak tej óbczas 3369 lat wińdze 8000 zacmieniéniów Słuńca i 5200 zacmieniéniów Ksãżëca. Wic tegò strzédno na trzë zacmienia Słuńca trôfiają sã dwa zacmienia Ksãżëca. Lëdze czãsto mëslą, że zacmienié Słuńca wëchôdô nie tak czãsto, jak zacmienié Ksãżëca<ref>''Kalendarz astronomiczny na XXI wiek''. Warszawa: Prószyński i S-ka SA, 2004, s. 75. ISBN 83-7255-189-8</ref>, co je nieprôwdą. Óbczas rokù zdarzają sã co nômni dwa zacmienia Słuńca, a w òdpòwiedniéch lëżnoscach piãc. A zôs w rokù mògą pòjawic sã blós trzë zacmieniéeni Ksãżëca, ale mòże bëc téż i tak, że w nym rokù nie zdarzi sã ani jedno (nawetka dzélowé). Równak dlô niegò place òbserwacji zacmieniô Ksãżëca widzawné są czãscy niżle zacmieniô Słuńca. Przëczëną tegò je to, że to òstatné zjawiszcze je widoczné blós w pasë wãższim òd 300 km dlô zacmieniów całoscowich. A znowa zacmieniô Ksãżëca je widzec wszãdze tam, gdzë Ksãżëc najdze sã nad hòrizontã. Òstatné całowné zacmienié bëło widoczné w [[Pòlskô|Pólsce]] 28 séwnika 2015 rokù, a pòstãpné dopiérze 27 lëpinca 2018 rokù. === Zacmienié Ksãżëca òd 2018 rokù do 2020 rokù (czasë [[UTC]]) === {| class="wikitable" |- ! Data !! Pòczątk zacmieniô półcéniowégò !! Pòczątk zacmieniô dzélowégò !! Pòczątk zacmieniô całoscowégò !! Maksimum/ôrt !! Kùńc zacmieniô całoscowégò !! Kùńc zacmieniô dzélowégò !! Kùńc zacmieniô półcéniowégò !! Faza maksimalnô |- | 27 lëpinca 2018 || 17:13 || 18:24 || 19:30 || 20:22/całkòwité || 21:14 || 22:20 || 23:31 || 1.613 |- | 21 stëcznika 2019 || 02:35 || 03:34 || 04:41 || 05:12/całkòwité || 05:44 || 06:51 || 07:50 || 1.201 |- | 16 lëpinca 2019 || 18:42 || 20:01 || - || 21:31/dzélowé || - || 23:00 || 00:20 || 0.659 |- | 10 stęcznika 2020 || 17:06 || - || - || 19:10/półcéniowò-dzélowé || - || - || 21:15 || 0.920 |- | 5 czerwińca 2020 || 17:44 || - || - || 19:25/półcéniowò-dzélowé || - || - || 21:07 || 0.594 |- | 5 lëpinca 2020 || 03:04 || - || - || 04:30/półcéniowò-dzélowé || - || - || 05:56 || 0.381 |- | 30 lëstopadnika 2020 || 07:30 || - || - || 09:43/półcéniowò-dzélowé || - || - || 11:56 || 0.854 |} == Galeriô == <gallery> Òbrôzk:Ksãżëc3.jpg|mały|zacmienieni3|Ksãżëc przed zacmieniénim. Òbrôzk:Ksãżëc1.jpg|mały|zacmienieni1|Zacmienié Ksãżëca. Òbrôzk:Ksãżëc2.jpg|mały|zacmienieni2|Zacmienié Ksãżëca. </gallery> == Òbaczë téż == * [[Zacmienié]]<ref>{{sloworz.org|35070|44387}}</ref> * [[Zacmienié Słuńca]] * [[Faza Miesądza]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Astronomiô]] fg1to0uvnhuye9b8y2d8p2tidw1tguk 10 11517 206522 206513 2026-07-10T12:02:05Z Terrus38 14026 206522 wikitext text/x-wiki {| class="toccolours" width="100%" style="clear:both; width:55em;margin: 1.5em auto; border:1px solid #CCC; background-color:#FCFCFC; font-size:smaller; text-align:center" ! style="background:#ccccff" align="center" | [[Państwò|Państwa]] w [[Azjô|Azji]] |- | align="center" style="font-size: 90%" | [[Afganistan]] | [[Armeniô]] | [[Azerbejdżan]] | [[Bahrajn]] | [[Bangladesz]] | [[Bhutan]] | [[Brunejô]] | [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinë]] | [[Cyper]] | [[Filipinë]] | [[Grëzóńskô]] | [[Indie]] | [[Iran]] | [[Irak]] | [[Izrael]] | [[Japóńskô]] | [[Jemen]] | [[Indonezjô]] | [[Jordaniô]] | [[Kambòdżô]] | [[Katar]] | [[Kazachstan]] | [[Kirgistan]] | [[Kùwejt]] | [[Laòs]] | [[Liban]] | [[Malediwë]] | [[Malezjô]] | [[Mòngòlskô]] | [[Mianma]] | [[Nepal]] | [[Nordowô Kòreja]] | [[Òman]] | [[Pakistan]] | [[Palestina]] | [[Pòrénczny Timór]] | [[Repùblika Kòreji|Pôłniowô Kòreja]] | [[Ruskô]] | [[Saudijskô Arabiô]] | [[Sri Lanka]] | [[Syngapùr]] | [[Syriô]] | [[Tadżikistan]] | [[Tajlandiô]] | [[Tajwan]] | [[Tëreckô]] | [[Turkmenistan]] | [[Ùzbekistan]] | [[Wietnam]] | [[Zjednóné Arabsczé Emiratë]] |- | align="center" style="font-size: 90%" colspan="2" | '''Zanôléżné teritoria:''' [[Makaù]] | [[Tibet]] |- | align="center" style="font-size: 90%" colspan="2" | '''Nieùznôwóné teritoria:''' [[Kùrdistan]] | [[Nordowi Cyper]] |- | align="left" style="font-size: 90%" colspan="2" | '''Teritoria państwów bùten Azje:''' [[Aùstraliô]]: [[Gòdowi Òstrów]] ë [[Kòkòsowé Òstrowë]] | [[Egipt]]: [[Półòstrów Synaj|Synaj]] | [[Greckô]]: òstrowë [[Spòradë]], [[Chijos]] ë [[Lesbòs]] |} <noinclude> [[Kategòrëjô:Azjô| ]] </noinclude> 8v3rep853hltte22qj8r1t6jh6zqzky 0 11524 206720 206114 2026-07-10T14:12:13Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Chemijô]] to [[Category:Chemiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206720 wikitext text/x-wiki {{Nobel|Nôdgroda=Chemijô|Rok=1911}} {{Nobel|Nôdgroda=Fizyka|Rok=1903}} [[Òbrôzk:Curieosity_marie_curie_2456753.jpg|Mariô na Sorbónie w Parizù (1890)|mały|120px|left]] [[Òbrôzk:Marie Curie Tekniska museet.jpg|mały|Mariô Skłodowskô-Curie, rok 1900]] [[Òbrôzk:Pierre_and_Marie_Curie.jpg|mały|Mariô i Pierre w labòratorium]] [[Òbrôzk:Irene_and_Marie_Curie_1925.jpg|mały|Córka Jiréna i mëma Mariô w labòratorium]] '''Mariô Saloma Skłodowskô-Curie''' (pòl: ''Maria Skłodowska-Curie'', franc: ''Marie Curie'' abò ''Madame Curie'', ùr. 7 [[Lëstopadnik|lëst]]. [[1867]] w [[Warszawa|Warszawie]] – ùm. 4 [[lëpińc]]a [[1934]] we Francji) – stolemnô pòlskô-francëskô ùczała; badérka [[fizyka|fizyczi]], [[Chemijô|chemii]], radioaktiwnoscë; dwa razë noblëstka. Mariô bëła pierszą białką, chtërna dobëła [[Nôdgroda_Nobla|nôdgrodë Nobla]] na swiece, pierszą òsobą z blós 4 na swiece, chtërna dobëła nôdgrodã Nobla dwa razë i blós jedną nôblëstką w 2 apartnëch òbrëmiach dokładnëch ùczbów. <br>Bëła téż pierszą białką-profesórką na [[Sorbóna|Sorbónie]] i pierszą białką we Francji, chtërna pò smiercë spòczëła za zasłëdżi w parisczim Panteònie. Ùrodzëła sã w Zeńdzeniowi Warszawie pòd zôbòrã rusczim. Ji starszi bëlë ùbòdżëma szlachcicama ë szkòlnyma. Ji òjc, Władisłôw herbù Dołãga, bëł bezwiarniką, szkòlnym matematiczi ë fizyczi ë téż direktórã 2 gbùrsczich gimnazjów. Ji mëma, Barnisłôwa z dodoma Boguskô herbù Topór, bëła katolëczką ë prowadniczką warszawsczi płôce dlô dzéwczãt. Ji sostrë ë bracia òstëlë lékôrzama ë szkòlnyma. Czej Mariô bëłô môłô, ji ùmiłotonô sostra Zofiô ùmarła na tifus, pò czim ùmarła téż ji mëma na sëchòtë. Mariô dostała wiôlgą depresje, òstała sã bezwiarniczką ë pòswãcëła sã ùczbóm. Mario chcała sã ùczëc, le w rusczim zôbòrze bëł zakôz ùczbë na ùniwersytece dlô pòlsczich białk. Ùczëła sã na krëjamnim pòlsczim Lôtającym Ùniwersytece, gdze pòznôła ruszczich badérów, jaknò szkòlôka [[Dmitrij Mendelejew|Mendelejewa]] i szkòlôka Bunsena, chtërni ji ùczëlë chemiczny analizë. Mariô przecygnãła do [[Francëjô|Francji]] do [[Pariz]]a w 1890 z sostrą Barnisłôwą, abë sztudérowac na Sorbónie. Zamieszkôlë w Parizu, gdze Mariô òżeniła sã z francësczim chłopã, znônim fizykã i badérã piezoelektricznoscë, Pierrã Curie. Miëlë 2 córczi: Jiréna Joliot-Curie (téż badérka chemii i téż noblëstka z chemii) i Eve Curie. We Francji Mariô dowiedzëła sã ò parmieniowaniu pierwiôstka ùranu, badérowanégò bez Henriégò Bacquerele. Ji chłop Pierre z jegò bratã Jacquesã Curie ùsôdzył baro dokłôdny, elektriczny pòmiernik. Mariô, chtërna miała nót dobëc temã do ji dochtorsczi tezë na Sorbónie, z miernikã chłopa zaczątkowała badérowac parmienienie [[Ùran_(pierwiôstk)|ùranu]] we dodomù i w stôri, lékarsczi szopie na ùniwersytece, bò ni miała labòratorium. Mariô badérowała ''pechblende'', zort zemi, w chtërny je ùran, i w rokù 1898 dzãka temù òdkrëła 2 nieznóné, radioaktiwné pierwiôstczi: [[Pòlón]] i [[Rôd]]. Mionowała pòlón na czesc Pòlsczi, a rôd - radiùm, bò ''radiacjô'' pò łacyńskù to parmienienie. Mariô ùsôdzyła téż słowò "radioaktiwnosc". Za ji badérowania Mariô dobëła nôdgrodã Nobla z fizyczi razã z ji chłopã Pierre i Henri Bacquerelem w 1903. W 1911 dobëła téż nôdgrodã Nobla z chemii. Pierre ùmarł tragiczno w wëpôdkù na parisczi szasë w rokù 1906. Mariô erbowała katédre Pierre'a na Sorbónie i bez to bëła pierszô białką-profesórką wëkładającą na Sorbónie. W pierszi swiatowi wòjnie Mariô robiła w leczeniù chòrëch z radioaktiwnim permenieniã i w mediczny radiolodżi. Ji córka Jiréna téż badérowała chemie i jaknò drëga białka na swiece (pò mëmie) dobëła nôdgrodã Nobla z chemii za òdkrëce jinni radioaktiwnoscë. Mariô dobëła téż francësczi Noblëwi Order Ledżi i przëznôwóné noblëwé doktoratë na ùniwersytetach i pòlitechnikach w Pòlsce. Mariô na kùńc żëcô zaczątkowała chòrowac, tracëc słëch i wezrok, i ùmarła w 1934 r. w sanatorium Passy we Francëji na jãdzé anemije i téż pòparminiennô chòrobë, chtërna dobëła bez côłké żëcé badérowania radioaktiwnoscë. Pò smiercë Mariô i Pierre Curie òstalë ùnoblëwowóni w ùczbach i w kùlturze na swiece. Jednostka fizyczna mionowana ''Curie'' (CI) to je lëczba radioaktiwnoscë. W rokù 1946 nowo òdkrëty [[pierwiôstk]] [[Czur]] z lëczbą atomòwą 96 dostôł miono Curium (Cm) dlô pamiãcë Marii i Pierra. == Òbaczë téż == * [[Wisława Szymborska]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Białczi]] [[Kategòrëjô:Ùczba]] [[Kategòrëjô:Fizyka]] [[Kategòrëjô:Chemiô]] ts0czr5we0qnxwct1qecmi571omwf8q 0 11553 206534 193494 2026-07-10T12:08:00Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Syrëjô]] do [[Syriô]]: pisënk 193494 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Arabskô Repùblika Syrëji (Syrëjô)|gwôsné miono=الجمهورية العربية السورية <br><small>al-Jumhūrīyah al-ʻArabīyah as-Sūrīyah</small></br>|fana=Flag of Syria (2025-).svg|miono-genitiw=Syrëji|herb=Emblem of Syria (2025–present).svg|mòtto=|himn=Humat ad-dijar<br>(Strażnicy Tatczëzny)|na karce=Syria in its region (claimed).svg|jãzëk=[[arabsczi jãzëk|arabsczi]] dial. syr.|stolëca=Damaszk|fòrma państwa=Prezidentowô Repùblika|Prezydeńt=Ahmad asz-Szara|wiéchrzëzna=185.180|procent-wòdë=|rok=2011|lëdztwò=20.401.892|dëtk=[[syrëjsczi funt]]|kòd dëtka=SYP|czasowô cona=+2 do +3|swiãto=|kòd=SY|Internet=.sy|aùtowi kòd=SY|telefón=+963 }} '''Syrëjô''' je państwã w zôpadnej [[Azëjô|Azëji]] nad pòrenkowim [[Strzódzemné_Mòrze|Strzódzemném Mòrzem]], czej je tu tragedia: od 2011 wojna domoca diktatora Assada i midzënarodnô wojna od 2014 przecem ISIS, Tëreckô i jin. Syrëjô greńczë z państwama: [[Irak]] òd pòrënku, [[Tëreckô]] od nôrdu, Jordan i Jizrael od półniô, [[Liban]] i Strzódzemné Mòrze òd zôpadu i też w blëzë [[Cyper]] na mòrzu. Stolecznym gardã je [[Damaszk]]. Nôwikszim gardã beło [[Aleppo]], le pre wojną od 2011 rokù. Jine wiksze gardë Syrëji to Latakia, Homs i Hama. Miono Syrëjô pòchôdô òd luwijsczégò słowa, zapisónégò w VIII stolatë p.n.e. jakno „Sura/i" ë starożëtnégò grecczégò: Σύριοι, Sýrioi, abò Σύροι, Sýroi; òba pòchôdają òd jesz wiôższégò słowa Aššūrāyu z nordowi Mezopotamii. Z historicznym perspetiwë miono „Syrëjô" òdnosi sã do regionów nordowégò Lewantu, zamëkając téż m.jin. dzysdniowi [[Liban]], Aleksandrettã (ùrzãdni İskenderun) ë starożëtny gard Antiochijô (syryjską stolëcą z czasów przedmùzułmańsczich). W jesz wiôlgszim znaczënkù, jakno Wiôlgô Syrëjô abò Syrëjopalestina, miono Syrëjô zamëkô w [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim jãzëkù]] téż zemie dzysdniowégò Izraela, Palestinë, Jordańskô, a téż Synaju, Cylicji ë jinëch zemiów, òd Taurusu (górów w Turecczi) pò Syrską Pùstynię ë òd Strzódzemnégò Môrza pò Eùfrat. W tim znaczënkù równak w [[Arabsczi jãzëk|arabsczim jãzëkù]] brëkòwóné je miono ‏الشام‎, trl. ''Aš-Šām'', trb. ''Asz-Szam'', co je téż pòtoczną mioną ùrzãdny stolëcë regionu ë państwa Syrëji, czëlë Damaszku. == Galeriô == <gallery> Ummayad_Mosque_at_night.jpg|Ummajadczi meczet w Damaszku Tetrapylon_Palmyra.jpg|Tetrapilon w Palmirze, zniczony w 2014 przez ISIS Saint_Elijah_Maronite_Cathedral,_Aleppo_(4).jpg|Katedra Mariawitów sw. Elijôsza w Aleppo Barada_river_in_Damascus_(April_2009).jpg|Rzeka Barada w Damaszku Aleppo_Night_by_Charles_Hajj.jpg|Aleppo w noc Citadel_of_Aleppo.jpg|Citadelo w Aleppo w 2010 r, dzys zniczona Bosra_pano_Syria.jpg|Rzimsczi teatr w Bosra Lion_in_the_garden_of_Palmyra_Archeological_Museum,_2010-04-21.jpg|Lew bôżeny Al-Lat w Palmirze, dzys zniczony Damascus_Opera_House.jpg|Opera w Damaszku Palmyra,_Syria_-_3.jpg|Góry kól Palmiry Downtown_Aleppo,_Queik_river_at_night.jpg|Rzeka Queik w Aleppo Aleppo_city_hall_laz.jpg|Rotesz w Aleppo w 2009 r, dzys zniczone Rosa_damascena5.jpg|Damaszkòwô róża Bakdash_Icecream_(2789962718).jpg|Deser Booza w Damaszku Aleppo_soap_01.jpg|Oliwczowe medłô z Aleppo </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20171205190930/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/sy.html Syria World Factbook] {{Azëjô}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] 6ji9uepm1dvmoudt6mm4f3eorbjobc4 0 11637 206591 192168 2026-07-10T12:38:09Z Terrus38 14026 206591 wikitext text/x-wiki <center>[[2018]] « [[2019]] « '''2020''' » [[2021]] » 2022</center> {{Rok w jinszich kalãdôrzach|2020}} '''2020''' / MMXX – [[Przestãpny rok]], pòczątk chtërnégò mô przëpôdac na [[wtórk]] pòdług [[Gregòriańsczi kalãdôrz|gregòriańsczégò kalãdôrza]]. Bãdze to 2020 rok naszi erë (pò narodzenim [[Jezës Christus|Christusa]]), 20. rok trzecégò tësąclecô, 20. rok XXI stolatégò, 10. rok 2-égò dzesãcolecô XXI stolatégò. * [[Szpòrt]]: w rokù 2020 òdbãdą sã Latnë Òlimpijsczë Jigrzëska w [[Japóńskô|japóńsczim]] [[Tokio]] od 24. [[lëpińc]]a do 9. [[zélnik]]a. * [[Kùltura]]: Swiatowi wëstôwk World Expo 2020 bãdze òtemkłi w [[Dubaj]]u 20. [[pazdzérznik]]a. * [[Pòlitika]]: w rokù 2020 bãdą welowòni nowi prezydentë w [[Tajwan]]ie (11. [[stëcznik]]a), w Dominikańsczi Repùblice (17. [[môj]]a) i w [[USA]] (3. [[lëstopadnik]]a). === Ùmarlë === *[[27 rujana]] - [[Róman Skwiercz]] *[[11 lëstopadnika]] - [[Blanche Krbechek]] <br> <br> <hr> <center>'''↓''' '''Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok''' '''↓'''</center> <center>[[2018]] « [[2019]] « '''2020''' » [[2021]] » 2022</center> {{Kalãdôrz roczny|2|1|3}} <br> <hr> <center>[[2018]] « [[2019]] « '''2020''' » [[2021]] » 2022</center> [[Kategòrëjô:XXI stolaté]] kjx6m4gc0ycrbzaccurwadmpfqwpiys 0 11642 206799 199902 2026-07-10T15:33:58Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; ' – to je '→' – ' 206799 wikitext text/x-wiki '''Sztëmsczi kréz''' ({{jãz.|pl}} ''Powiat sztumski'') – krezã w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]] z sedzbą w [[Sztëm|Sztëmie]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Pòmòrsczé krézë}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé krézë]] j35gpzr55woih2g5rxv8lnroe92kjd5 0 11675 206631 197591 2026-07-10T13:03:44Z Terrus38 14026 206631 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:RNA_primer.png|mały|Replikacjô DNA z dobùdowëwónëma fragmeńtama Òkazaczégò w eùkarioticzny kòmórczi]] [[Òbrôzk:DNA-Okazaki-Fragment-prelim.PNG|mały|Synteza fragmeńtòw Òkazaczégò a. Nic matrëcowô b. Nic wiedącô c. Nic òpózniónô d. Widliczi replikacyjné e. Startér f. Fragmeńtë Òkazaczégò]] '''Fragmeńtë Òkazaki''' − krótczé fragmeńtë nicë [[Kwas deòksyribònuklejinowi|DNA]], skłôdającë sã z 100–2000 [[Nukleòtidë|nukleòtidów]], dobùdowëwóné bez [[pòlymeraza DNA|pòlymerazã DNA]] do [[DNA startérowi|startéra]] w procese [[replikacjô DNA|replikacji DNA]] òb syntezë [[nic òpóznióna|nicë òpóznióny]]. Pò ùsëniãcym startérów bez [[Endonukleaza|endonukleazë]] fragmeńtë Òkazaczégò są łãczóné bez [[ligaza|ligazã]] w jednã całotã. Ne fragmeńtë òdkrëté bëłë w rokù 1968 bez 2 japóńsczich mòlekularnëch biologów [[Rejidżi Òkazaky|Rejidżégò Òkazaczégò]] ([[Japóńsczi jãzëk|jap.]] 岡崎令治) i jegò białkã [[Cuneko Òkazaky|Cuneko Òkazaky]] ([[Japóńsczi jãzëk|jap.]] 岡崎恒子) s jich badérsczim karnã i òstałë mionowóné na jich chwałã. == Òbaczë téż == * [[DNA]] == Lëteratura == * Eldra Solomon, Linda Berg, Diana Martin, Claude A. Villee: ''Biologia''. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2014, s. 275. ISBN 83-7073-090-6. * Òkazaki ë jinë, ''Mechanism of DNA chain growth. I. Possible discontinuity and unusual secondary structure of newly synthesized chains'', „Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America”, 59 (2), 1968, s. 598–605, PMID: 4967086, PMCID: PMC224714 * K. Sugimòto, T. Òkazaki, R. Òkazaki, ''Mechanism of DNA chain growth, II. Accumulation of newly synthesized short chains in E. coli infected with ligase-defective T4 phages'', „Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America”, 60 (4), 1968, s. 1356–1362, PMID: 4299945, PMCID: PMC224926. * K. Sugimoto ë jinszë, ''Mechanism of DNA chain growth. 3. Equal annealing of T4 nascent short DNA chains with the separated complementary strands of the phage DNA'', „Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America”, 63 (4), 1969, s. 1343–1350, PMID: 5260937, PMCID: PMC223470. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Biologijô]] s474kk0udmch60rob97f86ar6xavav1 206647 206631 2026-07-10T14:04:53Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Biologijô]] to [[Category:Biologiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206647 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:RNA_primer.png|mały|Replikacjô DNA z dobùdowëwónëma fragmeńtama Òkazaczégò w eùkarioticzny kòmórczi]] [[Òbrôzk:DNA-Okazaki-Fragment-prelim.PNG|mały|Synteza fragmeńtòw Òkazaczégò a. Nic matrëcowô b. Nic wiedącô c. Nic òpózniónô d. Widliczi replikacyjné e. Startér f. Fragmeńtë Òkazaczégò]] '''Fragmeńtë Òkazaki''' − krótczé fragmeńtë nicë [[Kwas deòksyribònuklejinowi|DNA]], skłôdającë sã z 100–2000 [[Nukleòtidë|nukleòtidów]], dobùdowëwóné bez [[pòlymeraza DNA|pòlymerazã DNA]] do [[DNA startérowi|startéra]] w procese [[replikacjô DNA|replikacji DNA]] òb syntezë [[nic òpóznióna|nicë òpóznióny]]. Pò ùsëniãcym startérów bez [[Endonukleaza|endonukleazë]] fragmeńtë Òkazaczégò są łãczóné bez [[ligaza|ligazã]] w jednã całotã. Ne fragmeńtë òdkrëté bëłë w rokù 1968 bez 2 japóńsczich mòlekularnëch biologów [[Rejidżi Òkazaky|Rejidżégò Òkazaczégò]] ([[Japóńsczi jãzëk|jap.]] 岡崎令治) i jegò białkã [[Cuneko Òkazaky|Cuneko Òkazaky]] ([[Japóńsczi jãzëk|jap.]] 岡崎恒子) s jich badérsczim karnã i òstałë mionowóné na jich chwałã. == Òbaczë téż == * [[DNA]] == Lëteratura == * Eldra Solomon, Linda Berg, Diana Martin, Claude A. Villee: ''Biologia''. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2014, s. 275. ISBN 83-7073-090-6. * Òkazaki ë jinë, ''Mechanism of DNA chain growth. I. Possible discontinuity and unusual secondary structure of newly synthesized chains'', „Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America”, 59 (2), 1968, s. 598–605, PMID: 4967086, PMCID: PMC224714 * K. Sugimòto, T. Òkazaki, R. Òkazaki, ''Mechanism of DNA chain growth, II. Accumulation of newly synthesized short chains in E. coli infected with ligase-defective T4 phages'', „Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America”, 60 (4), 1968, s. 1356–1362, PMID: 4299945, PMCID: PMC224926. * K. Sugimoto ë jinszë, ''Mechanism of DNA chain growth. 3. Equal annealing of T4 nascent short DNA chains with the separated complementary strands of the phage DNA'', „Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America”, 63 (4), 1969, s. 1343–1350, PMID: 5260937, PMCID: PMC223470. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Biologiô]] edx2gwqgl4nwcr2327dra78vrmq1f2u 0 11677 206649 197592 2026-07-10T14:04:54Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Biologijô]] to [[Category:Biologiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206649 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:DNA_Structure%2BKey%2BLabelled.pn_NoBB.png|mały|2 dłëgë nicë DNA, sparłãczoné parami zasadów A-T i G-C]] [[Òbrôzk:DNA_animation.gif|mały|Helisa DNA]] '''Kwas deòksyribònuklejinowy''' (abò KDN), w [[anielsczi_jãzëk|anielsczim]] '''DNA''' (deoxyribonucleic acid), to je biopòlimer, chtërni zamëka geneticzni informacëji w żëwich òrganizmëch, i je ò sztrukturze 2 nicë, zwiniãtëch w sztôłt helisë. Ne 2 nicë DNA to pòlinukleòtidë, skłôdającë sã z nukleòtidów, chtërnë skłôdają sã z cëkru deòksyribòzë, sparłãczonégò z 4 [[tãcheń|tãcheniowemi]] zasadami: 2 purënowë – [[adenina]] ('''A''' abò Ade) i [[guanina]] ('''G''' abò Gua) – i 2 pirëmidënowë: [[cëtozyna]] ('''C''' abò Cyt) i [[tëmina]] ('''T''' abò Thy). <br> Ne zasadë wiążą sã w kòmplementarnë parë '''A-T''' i '''G-C''', chtërnë jakò môłé strzonki parłãczą 2 dłëgë nicë deòksyribòzowe. W eùkariontëch DNA je w binë kòmórkòw, w prokariontëch DNA je w cytoplazmë, we [[wirus|wirusëch]] DNA je w kapsëdach. DNA w [[chemijô|chemiczni]] kategòrëji to je òrganiczni związk z grëpë nuklejinowëch kwasów. == Òbaczë téż == * [[Fragmeńtë Òkazaki]] == Lëteratura == * L. Stryer, J.M. Berg, J.L. Tymoczko: Biochemia. Wyd. 4. Wydawnictwo Naukowe PWN, 2011. ISBN 978-83-01-15811-8 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Biologiô]] [[Kategòrëjô:Mikrobiologiô]] {{Ùzémk artikla}} 7uj13u4huvb6jxngpfjupdy8ddtw6kx 0 11678 206726 196727 2026-07-10T14:12:14Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Chemijô]] to [[Category:Chemiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206726 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Graphite-and-diamond-with-scale.jpg|mały|Grafit i diamańt to alotropowë, czëste fòrmë pierwiôstka wãgla]] [[Òbrôzk:Liquefaction-charbon.jpg|mały|Kamowi wãdżel]] '''Wãdżel''' (łac. ''Carbonium'', drzewiani wãdżel) – to je [[chemiczny pierwiôstk]], niemetal, chtëren baro łacno twòrzi wiele chemicznëch związków z jinemi pierwiôstczemi (na Zemi je 10 milionów badérowanëch związków wãgla) - i je we wszëtczich żiwech òrganizmëch, dzãka czimu wãdżel je baro wôżni dlô żëcégò na Zemi. W nôtërë wëstãpùją baro wiele zortów, związków i òdmian wãgla, np: * jakò czësti pierwiôstk wãdżla: baro mitczi [[grafit]], baro cwiardi [[diamańt]] i fuleren; * nieòrganiczné związczi wãgla jakò: wãglanë (np. wãglan [[kalcéń|kalcéńa]], marmor, dolomit i jin. minerałë), wãgliczi, tlenczi (krziseńczi np. CO i CO2), wãdżlowi kwas; * òrganiczné związczi wãgla w żiwech òrganizmëch jakò: biôłtcza, tłuszcze, cëkrë, wãglowòdzëczi, aldehëdë, alkohole, aminë, aromatë, estrë, karboksële i jin; * miészónczi òrganicznëch związków wãgla jakò kòpôlné òpôłë to są: zemny gaz (butan, propan i jin), naftowô ropa, kòpôlné wãdżle - [[torf]], bruny wãdżel, kamowi wãdżel i baro cwiardi a czësti kamowi [[antracët]]. Jakò òpôł wãdżel baro łacno sã pôli, le ma nôwikszã temperatura topnieniô ze wszëtczich pierwiôstków. == Chemiczné pòdôwczi == * Symbòl: C * Lëczba atomòwô: 6 * Temperatura topnieniô: 4440 °C (leno diamańt, w stolemnim cësku 122 tys. atm) * Atomòwô masa 12,011 == Lëteratura == * [[Jerzi Nacel]] (pòl. Jerzy Nacel): Chemiô òglowô i òrganicznô, [[Gduńsk]] 2013 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Cządowi_ùstôw_pierwińcòw}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Chemiczné pierwiôstczi]] [[Kategòrëjô:Chemiô]] ad51xcz6kw5ukmqhnq4k79je4afo16n 0 11683 206525 203104 2026-07-10T12:05:20Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Pòrënkòwi Timor]] do [[Pòrénczny Timór]]: pisënk 203104 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Timor-Leste''<br>''Timór Lorosa'e |miono = Pòrënkòwi Timor |miono-genitiw = Pòrënkòwégò Timoru |fana = Flag of East Timor.svg |herb = Coat_of_arms_of_East_Timor.svg |na karce = LocationEastTimor.svg |mòtto = Honra, Pátria e Povo (Tcza, tatczëzna i nôród) |jãzëk = [[Tetum]], pòrtugalsczi |stolëca = Dili |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 15.007 |procent-wòdë = - |lëdztwò = 1.177.834 | rok = 2019 |dëtk = amerikańsczi dolar | kòd dëtka = USD |czasowô cona = +9 |swiãto = 20 maja |himn = Pátria |kòd = TL, TLS |Internet = .tl |telefón = 670 |Prezydeńt=José Ramos-Horta |Premiéra=Xanana Gusmão }} '''Pòrënkòwi Timòr''' abò '''Pòrénszi Timòr''' ([[tetum]]: ''Timór Lorosa'e'', [[Pòrtugalsczi jãzëk|pòrt.]]: ''Timor-Leste'') – môłé państwò w Azji na pòrénszim dzélu òstrowù Timòr, ze stolëcą w [[Dili]]. Òstrów bëł zamieszkóny òd 40.000 lat przez aùstralijsczé plemiona i przez melanezyjsczé plemiona òd 5000 lat. Rosłë tu sandałowé drzewa. Pòrénszi dzél òstrowù béł pòrtugalską kòlonią jakno Pòrtugalsczi Timòr òd 17-égò stolëcy do [[1975]] rokù, a zôpadny dzél òstrowù béł néderlandzką kòlonią, jaż òstôł dzélem Jindonezje. Pòrénszi Timòr ògłosył samòstójnotã od Pòrtugalsczi w [[lëstopadnik]]ù 1975 rokù, le chùtkò òstôł zaatakowóné przez wòjskò Jindonezji. Krôj béł pòd òkùpacją Jindonezji òd [[1976]] do [[1999]] rokù i bëłë tu stolemné mùżdżówczi jak np. mùżdżówka w Dili w 1991 r. [[20 maja]] [[2002]] Pòrénszi Timòr stôł sã ùznónym państwã przez ONZ, a zôpadny dzél òstrowù wcyg mô [[Jindonezjô]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:East_Timor-CIA_WFB_Map.png|Karta Pòrénszégò Timòrù Òbrôzk:Dili_coast.jpg|Ùbrzég gardu Dili, Pòrénszi Timòr Òbrôzk:Jaco_3.jpg|Ilha de Jaco, Pòrénszi Timòr Òbrôzk:Timorese_Dancers.jpg|Timòrësczé [[Tuńc|tuńcerczi]] Òbrôzk:Lospalos_klein.jpg|Swiãti chëcz religijné w gardze Lospalos, Pòrénszi Timòr Òbrôzk:Man_in_traditional_dress,_East_Timor.jpg|Chłop w lëdowim ruchnie, Pòrénszi Timòr </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azëjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé_państwa]] sbp1zd16fuxrs4xy2a4xiulkpk565w2 206604 206525 2026-07-10T12:43:59Z Terrus38 14026 206604 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Timor-Leste''<br>''Timór Lorosa'e |miono = Pòrënkòwi Timor |miono-genitiw = Pòrënkòwégò Timoru |fana = Flag of East Timor.svg |herb = Coat_of_arms_of_East_Timor.svg |na karce = LocationEastTimor.svg |mòtto = Honra, Pátria e Povo (Tcza, tatczëzna i nôród) |jãzëk = [[Tetum]], pòrtugalsczi |stolëca = Dili |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 15.007 |procent-wòdë = - |lëdztwò = 1.177.834 | rok = 2019 |dëtk = amerikańsczi dolar | kòd dëtka = USD |czasowô cona = +9 |swiãto = 20 maja |himn = Pátria |kòd = TL, TLS |Internet = .tl |telefón = 670 |Prezydeńt=José Ramos-Horta |Premiéra=Xanana Gusmão }} '''Pòrënkòwi Timòr''' abò '''Pòrénszi Timòr''' ([[tetum]]: ''Timór Lorosa'e'', [[Pòrtugalsczi jãzëk|pòrt.]]: ''Timor-Leste'') – môłé państwò w Azji na pòrénszim dzélu òstrowù Timòr, ze stolëcą w [[Dili]]. Òstrów bëł zamieszkóny òd 40.000 lat przez aùstralijsczé plemiona i przez melanezyjsczé plemiona òd 5000 lat. Rosłë tu sandałowé drzewa. Pòrénszi dzél òstrowù béł pòrtugalską kòlonią jakno Pòrtugalsczi Timòr òd 17-égò stolëcy do [[1975]] rokù, a zôpadny dzél òstrowù béł néderlandzką kòlonią, jaż òstôł dzélem Indonezje. Pòrénszi Timòr ògłosył samòstójnotã od Pòrtugalsczi w [[lëstopadnik]]ù 1975 rokù, le chùtkò òstôł zaatakowóné przez wòjskò Indonezji. Krôj béł pòd òkùpacją Indonezji òd [[1976]] do [[1999]] rokù i bëłë tu stolemné mùżdżówczi jak np. mùżdżówka w Dili w 1991 r. [[20 maja]] [[2002]] Pòrénszi Timòr stôł sã ùznónym państwã przez ONZ, a zôpadny dzél òstrowù wcyg mô [[Indonezjô]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:East_Timor-CIA_WFB_Map.png|Karta Pòrénszégò Timòrù Òbrôzk:Dili_coast.jpg|Ùbrzég gardu Dili, Pòrénszi Timòr Òbrôzk:Jaco_3.jpg|Ilha de Jaco, Pòrénszi Timòr Òbrôzk:Timorese_Dancers.jpg|Timòrësczé [[Tuńc|tuńcerczi]] Òbrôzk:Lospalos_klein.jpg|Swiãti chëcz religijné w gardze Lospalos, Pòrénszi Timòr Òbrôzk:Man_in_traditional_dress,_East_Timor.jpg|Chłop w lëdowim ruchnie, Pòrénszi Timòr </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azëjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé_państwa]] 4l0my50v59hrqbc7lwu8yfhek6j34ii 0 11688 206770 206024 2026-07-10T14:37:08Z Iketsi 3254 ijô→iô 206770 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Znak Moravy.svg|mały|Mòrawskô]] [[Òbrôzk:Banner_of_arms_of_Moravia.svg|mały|Fana Mòrawskô]] [[Òbrôzk:01 airshots.cz-wallpaper16x10-noTm.jpg|mały|Brno westrzédz]] '''Mòrawskô''' – historëczny krôj w westrzédnej [[Eùropa|Eùropie]]. Dzél [[Czeskô Repùblika|Czesczi Repùbliczi]]. Stolecznym gardã Mòrawskô je [[Brno]]. == Historiô == * Mòrawski Królestwò (Państwò Wiôlgômòrawskô):822–906 * Wòjewództwò (Udzielne Ksyżestwò Mòrawską): 1055–1192 * Mòrawski Marghróbstwò (Marchia Mòrawska): 1192–1920 == Geògrafiô == Mòrawskô je región we Westrzédny Eùropie, bez przëstãpù do mòrza. Òna grańczi na zôpadze z Bòhemią, na pôłnim z [[Aùstriô|Aùstrią]], òd pórénkù ze [[Słowackô|Słowacką]] ë na nordze z Czesczim (Mòrawsczim) Szląskã. * stoleczny gard: Brno * lëdztwò: 3 268 500 (1991) * wiéchrzëzna: 22,348.87 km² Tak tej przëpôdô tu leno 122 lëdzy na 1 km². Przë tim 0,9 mln [[Mòrawianów]] mieszkô w aglomeracje Brno ë 1,1 mln w w aglomeracje Ostrava. Tu je ùrzãdowi [[Czesczi jãzëk|czesczi]] ([[Mòrawsczi jãzëk|mòrawski]]) jãzëk. Dominëjącą religiją w Mòrawskô je rzimskòkatolëckô wiara. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://morava.nu/ {{Eùropa}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Czeskô]] 9m6dfbooafrzgkb4fifzd5gsh8jqgud 0 11696 206554 204466 2026-07-10T12:18:32Z Iketsi 3254 Kolumbiô→Kòlumbiô; {{jãz.|es}} 206554 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = República Bolivariana de Venezuela |miono = Boliwiarańskô Repùblika Wenezueli |miono-genitiw = Wenezueli |fana = Flag of Venezuela.svg |herb = Coat of arms of Venezuela.svg |na karce = LocationVenezuela.svg |mòtto = |jãzëk = [[Szpańsczi jãzëk|szpańsczi]] |stolëca = Caracas |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 912,050 |procent-wòdë = |lëdztwò = 31,250,306 | rok = 2024 |dëtk = Wenezuelsczi bolivar | kòd dëtka = VES |czasowô cona = |swiãto = 5 lëpińca |himn = Gloria al Bravo Pueblo<br>(Chwała bëlnëmu lëdowi) <center>[[Òbrôzk:United States Navy Band - Gloria al Bravo Pueblo.ogg]]</center> |kòd = VEN, VE |Internet = .ve |telefón = +58|Prezydeńt=Delcy Rodríguez (p.ò.)|Premiéra=|Mònarcha= |aùtowi kòd=YV}} '''Wenezuelskô''' abò '''Wenezuelô''' ({{jãz.|es}} ''Venezuela''), '''Boliwiarańskô Repùblika Wenezueli''' ({{jãz.|es}} ''República Bolivariana de Venezuela'') je państwã w [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americe]]. Grańczë z [[Kòlumbiô|Kolumbią]] (dłużawa grańcë 2341 km), [[Brazylskô|Brazylską]] (2137 km) i [[Gujana|Gujaną]] (789 km). Stolëca i nôwikszi gard to [[Caracas]]. W Caracas ùrodzył sã [[Simón Boliwar|Simón Bolívar]], ''El Libertador'', stolëmny jenerôł i pôłniowò-amerikańsczi heroj, òd chtërnégò mô miono wenezuelsczi dëtk, bolivar. Nôrodné swiãto je 5 lëpińca, je to dzéń samòstójnotë<ref>[https://www.state.gov/releases/2025/07/message-to-the-venezuelan-people-on-independence-day Message to the Venezuelan People on Independence Day] [2025-08-19]</ref>. W Wenezueli żëją [[kapibara|kapibarë]]. Wiéchrzëzna to 912,050 km², lëdztwò: 31,250,306 w 2024<ref>[https://web.archive.org/web/20210531110017/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/venezuela/ Venezuela] CIA World Factbook [2025-08-19]</ref>. <gallery mode="packed" caption="Galeriô Wenezueli"> Simón Bolívar by Ricardo Acevedo Bernal.jpg|Simón Bolívar PicoBolivar2.jpg|Pico Bolivar 2952-Danzas_Guanaguanare_de_Venezuela_no_Festival_folclorico_da_Coruña._(8200095256).jpg|Tuńc Guanaguanare </gallery> <gallery mode="packed"> Salto_del_Angel-Canaima-Venezuela03.JPG 2007_02_Capybaras_08.jpg|Kapibarë </gallery> <gallery mode="packed"> Tricolor.jpg|Sejm A_las_puertas_del_cielo.JPG|Puertas del cielo </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Amerika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika]] a22frgf895jolcufhsb3e4k0kotx666 206555 206554 2026-07-10T12:18:59Z Iketsi 3254 ò 206555 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = República Bolivariana de Venezuela |miono = Boliwiarańskô Repùblika Wenezueli |miono-genitiw = Wenezueli |fana = Flag of Venezuela.svg |herb = Coat of arms of Venezuela.svg |na karce = LocationVenezuela.svg |mòtto = |jãzëk = [[Szpańsczi jãzëk|szpańsczi]] |stolëca = Caracas |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 912,050 |procent-wòdë = |lëdztwò = 31,250,306 | rok = 2024 |dëtk = Wenezuelsczi bolivar | kòd dëtka = VES |czasowô cona = |swiãto = 5 lëpińca |himn = Gloria al Bravo Pueblo<br>(Chwała bëlnëmu lëdowi) <center>[[Òbrôzk:United States Navy Band - Gloria al Bravo Pueblo.ogg]]</center> |kòd = VEN, VE |Internet = .ve |telefón = +58|Prezydeńt=Delcy Rodríguez (p.ò.)|Premiéra=|Mònarcha= |aùtowi kòd=YV}} '''Wenezuelskô''' abò '''Wenezuelô''' ({{jãz.|es}} ''Venezuela''), '''Boliwiarańskô Repùblika Wenezueli''' ({{jãz.|es}} ''República Bolivariana de Venezuela'') je państwã w [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americe]]. Grańczë z [[Kòlumbiô|Kòlumbią]] (dłużawa grańcë 2341 km), [[Brazylskô|Brazylską]] (2137 km) i [[Gujana|Gujaną]] (789 km). Stolëca i nôwikszi gard to [[Caracas]]. W Caracas ùrodzył sã [[Simón Boliwar|Simón Bolívar]], ''El Libertador'', stolëmny jenerôł i pôłniowò-amerikańsczi heroj, òd chtërnégò mô miono wenezuelsczi dëtk, bolivar. Nôrodné swiãto je 5 lëpińca, je to dzéń samòstójnotë<ref>[https://www.state.gov/releases/2025/07/message-to-the-venezuelan-people-on-independence-day Message to the Venezuelan People on Independence Day] [2025-08-19]</ref>. W Wenezueli żëją [[kapibara|kapibarë]]. Wiéchrzëzna to 912,050 km², lëdztwò: 31,250,306 w 2024<ref>[https://web.archive.org/web/20210531110017/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/venezuela/ Venezuela] CIA World Factbook [2025-08-19]</ref>. <gallery mode="packed" caption="Galeriô Wenezueli"> Simón Bolívar by Ricardo Acevedo Bernal.jpg|Simón Bolívar PicoBolivar2.jpg|Pico Bolivar 2952-Danzas_Guanaguanare_de_Venezuela_no_Festival_folclorico_da_Coruña._(8200095256).jpg|Tuńc Guanaguanare </gallery> <gallery mode="packed"> Salto_del_Angel-Canaima-Venezuela03.JPG 2007_02_Capybaras_08.jpg|Kapibarë </gallery> <gallery mode="packed"> Tricolor.jpg|Sejm A_las_puertas_del_cielo.JPG|Puertas del cielo </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Amerika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika]] n5nx3ya863ah78n2suj51ygl6hoy5vg 0 11702 206688 198164 2026-07-10T14:07:01Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Geògrafijô]] to [[Category:Geògrafiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206688 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ziemie Odzyskane.png|mały|Dlô Kòmisji Ùstalaniô Pòzwów Miescowëch wôżné bëłë zemie zaznaczoné cemniszima zelonyma farbama]] '''Kòmisjô Ùstalaniô Pòzwów Miescowëch''' – to béł państwòwi òrgan przë minysterstwie w 1934 rokù i pò wòjnie òd 1945 do 1960 rokù. Swégò czasu bëlë w ti Kòmisji m.jin. profesorowie: Kazmiérz Nitsch i Mikòłôj Rudnicczi. Òna mia ùstalëc pòzwë zamieszkałëch òbiektów i fizjograficzëch, wiele razy zmienic niemiecczé na pòlsczé. Dzysô w Polsce to je [[Kòmisjô Pòzwów Môlowòsców i Òbiektów Fizjograficzëch]]. == Lëteratura == * [[Jerzi Tréder]]: Spòdlowô wiédzô ò [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbiznie]] - [[Gduńsk]] 2014, ss. 206–221 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20120911110050/http://knmiof.mac.gov.pl/portal/kn/76/494/Problematyka_zwiazana_z_urzedowym_nazewnictwem_miejscowosci_i_obiektow_fizjograf.html ''Problematyka związana z urzędowym nazewnictwem miejscowości i obiektów fizjograficznych''] * [http://src-h.slav.hokudai.ac.jp/coe21/publish/no15_ses/14_yoshioka.pdf ''Yoshioka, Jun (2007).''] [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] c5kkv6y7buux95dnwu9mfgvht9gdkpt 0 11726 206653 204830 2026-07-10T14:04:55Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Biologijô]] to [[Category:Biologiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206653 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Grób prof. Jadwigi Wołoszyńskiej.jpg|mały]] '''Jadwiga Wołoszyńskô''' ({{jãz.|pl}} ''Jadwiga Wołoszyńska''; ùr. [[30 zélnika]] 1882 rokù – ùm. [[25 stëcznika]] 1951 rokù w [[Krakòwò|Krakòwie]]) – to bëła pòlskô biolog i profesor na Ùniwersytece w Krakòwie. Òna pierszi napisa ò wiele nowich ôrtach a m.jin. ò kaszëbsczim ''Exuviaella cassubica'' n. sp, Woloszynska, 1928, chtëren dzysô sã zwie  ''Prorocentrum cassubicum'' (Woloszynska) Dodge (1975).  Ji badérowanié tikało sã m.jin.  [[Bôłt]]u i òkòlégò (''Dinoflagellatae polskiego Bałtyku i błot nad Piaśnicą''). == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://rcin.org.pl/Content/15900/WA488_3318_P509_T3-z3-4-AHR.pdf Wołoszyńska Jadwiga: ''Dinoflagellatae'' polskiego Bałtyku i Błot nad Piaśnicą. ARCHIWUM HYDROBIOLOGJI I RYBACTWA, 1928, t. III, nr 3–4, s. 251] * [https://web.archive.org/web/20200819091113/http://mazowsze.hist.pl/35/Rocznik_Towarzystwa_Naukowego_Warszawskiego/753/1951/25513/ Hryniewiecki Bolesław: Wspomnienia pośmiertne : Jadwiga Wołoszyńska (1882–1951). ''Yearbook of the Warsaw Scientific Society'' 1951, t. 44, ss.165-167] * [https://z-ne.pl/t,haslo,5483,woloszynska_jadwiga.html ''Wołoszyńska Jadwiga''] * [https://web.archive.org/web/20200721085030/http://taxonomicon.taxonomy.nl/TaxonTree.aspx?id=122896 ''Prorocentrum cassubicum'' (Woloszynska) Dodge (1975)''] {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Wołoszyńskô, Jadwiga}} [[Kategòrëjô:Biologiô]] lh17agy98jp1fjf4tnahuzfup92kili 0 11758 206574 199880 2026-07-10T12:30:01Z Terrus38 14026 206574 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Persian Language Location Map.svg|mały|Kôrta distribùcje persczégò jãzëka]] '''Persczi jãzëk''' – jãzëk persczégò nôrodu, przënôleżący do karna [[Irańsczi jãzëk|irańsczich jãzëków]]. To je rodnô mòwa dlô kòl 110 milionów lëdzy. Persczi jãzëk je rozkòscerzony i òficjalno brëkòwóny przede wszëtczim w [[Iran|Iranie]], [[Afganistan|Afganistanie]] i [[Tadżikistan|Tadżikistanie]] w trzech wzôjno zrozëmiałich standarizowónëch wariantach: irańsczim persczim (w Iranie), ''dari'' (w Afganistanie) i ''tadżicczim'' (w Tadżikistanie). Perskòjãzëczné lëdztwò mieszkô téż w [[Ùzbekistan|Ùzbekistanie]] (tadżicczi wariant jãzëka). Dlô zapisu persczégò jãzëka w Iranie i Afganistanie ùżiwô sã persczégò alfabétu, jaczi je skrewniony z arabsczim alfabétã. W Tadżikistanie ùżiwô sã [[cyrilica|cyrilicë]]. == Alfabét == {| style="font-family:Arial; font-size:30px; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF" | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ا | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ب | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | پ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ت | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ث | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ج | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | چ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ح |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | خ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | د | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ذ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ر | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ز | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ژ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | س | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ش |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ص | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ض | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ط | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ظ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ع | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | غ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ف | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ق |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ک | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | گ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ل | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | م | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ن | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | و | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ه | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ی |} == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi swiata]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C Perskô Wikipediô] [[Kategòrëjô:Jindoirańsczé jãzëczi]] s5ov3r9lx4nywojundm6ry5ry1arlhc 0 11779 206592 185909 2026-07-10T12:38:20Z Terrus38 14026 206592 wikitext text/x-wiki <center>[[2019]] « [[2020]] « '''2021''' » 2022 » 2023</center> {{Rok w jinszich kalãdôrzach|2021}} '''2021''' / MMXX| – [[rok nieprzestãpny]] (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na [[piątk]] pòdług [[Gregòriańsczi kalãdôrz|gregòriańsczégò kalãdôrza]]. Je to 2021 rok naszi erë (pò narodzenim [[Jezës Christus|Christusa]]), 21. rok trzecégò tësąclecô, 21. rok XXI stolatégò, 1. rok 3-égò dzesãcolecô XXI stolatégò. === Wëdarzenia === * [[Szpòrt]]: w rokù 2021 òdbãdą sã Latnë Òlimpijsczë Jigrzëska w [[Japóńskô|japóńsczim]] [[Tokio]] od 23. [[lëpińc]]a do 8. [[zélnik]]a. === Ùmarlë === [[30 zélnika]] - [[Andrzéj Ceynowa]] <br> <br> <hr> <center>'''↓''' '''Gregòriańsczi kalãdôrz na hewòtny rok''' '''↓'''</center> <center>[[2019]] « [[2020]] « '''2021''' » 2022 » 2023</center> {{Kalãdôrz roczny|5|0|3}} <br> <hr> <center>[[2019]] « [[2020]] « '''2021''' » 2022 » 2023</center> [[Kategòrëjô:XXI stolaté]] 0dn70puyxcudte4yxj2omfmu4k8fk17 0 11855 206546 206132 2026-07-10T12:13:18Z Iketsi 3254 VIAF→{{Kòntrola}} 206546 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Formański Witold.JPG|mały|Fòrmańsczi w 1980 rokù]] '''Witóld Fòrmańsczi''' ({{jãz.|pl}} ''Witold Formański'', ùr. [[22 lëstopadnika]] 1913 r. w [[Pelplin|Pelplinie]] – ùm. [[25 czerwińca]] 1998 r.) – pòlsczi sãdza Nôwëższégò Sądu. Skùńcził prawò na Ùniwersytece w [[Pòznanié|Pòznaniu]]. Òn jakno przédnik z dwùma sãdzama w Nôwëższim Sądze we Warszawie zarejestrowôł [[Solidarnosc (warkòwô zrzesz)|Samòstójną Samòsprôwną Warkòwą Zrzesz "Solidarnosc"]]. To bëło [[10 lëstopadnika]] 1980 r. == Òbaczë téż == * [[Antón Groth]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Fòrmańsczi, Witóld}} [[Kategòrëjô:Lëdzë]] [[Kategòrëjô:Pòlskô]] m26ekximgm3drxhtfwl4a1n5qqrrob8 206547 206546 2026-07-10T12:14:08Z Iketsi 3254 kat. 206547 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Formański Witold.JPG|mały|Fòrmańsczi w 1980 rokù]] '''Witóld Fòrmańsczi''' ({{jãz.|pl}} ''Witold Formański''; ùr. [[22 lëstopadnika]] 1913 r. w [[Pelplin|Pelplinie]] – ùm. [[25 czerwińca]] 1998 r.) – pòlsczi sãdza Nôwëższégò Sądu. Skùńcził prawò na Ùniwersytece w [[Pòznanié|Pòznaniu]]. Òn jakno przédnik z dwùma sãdzama w Nôwëższim Sądze we Warszawie zarejestrowôł [[Solidarnosc (warkòwô zrzesz)|Samòstójną Samòsprôwną Warkòwą Zrzesz "Solidarnosc"]]. To bëło [[10 lëstopadnika]] 1980 r. == Òbaczë téż == * [[Antón Groth]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Fòrmańsczi, Witóld}} [[Kategòrëjô:Pòlôszë]] 60nidbjtmumhbdt4hyjikn7lw5k2ury 0 11861 206575 204984 2026-07-10T12:30:16Z Terrus38 14026 206575 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Adóm Szada-Bòrzëszkòwsczi''' ({{jãz.|pl}} ''Adam Szada Borzyszkowski'') – ùmarłi 2010 roku czej miôł 28 lat, ze wsë [[Trzebiôtczi|Trzebiôtkòwa]] béł żôłnérzã. Jaczis czas òn béł w [[Kòszalëno|Kòszalënie]], ale téż na wòjnie w [[Irakù]]. Òn béł zabiti jakno żôłnérz. Jegò białka mieszka we wsë [[Trzebiôtczi|Trzebiôtkòwa]]. == Òbaczë téż == * [[Afganistan]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://archiwum2019-25bkpow.wp.mil.pl/pl/111.html ''sierż. Adam Szada Borzyszkowski''] * https://bytow.naszemiasto.pl/powiat-bytowski-adam-szada-borzyszkowski-zginal-na-sluzbie/ar/c1-616540 {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Tëchómié]] [[Kategòrëjô:Lëdzë]] 1rcatovuifpoe7gq99gkuh2y28wqxe4 0 11872 206920 185565 2026-07-11T09:22:58Z Terrus38 14026 Usunięto przekierowanie do [[Czedrowice]] 206920 wikitext text/x-wiki '''Czedrejce''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] '''Kiedrowice''') – są [[Kaszëbë|kaszëbską]] wsą w [[Gmina Lëpińce|gminie Lëpińce]], w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Wies leżi nad Czedrowsczim Jezorã. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IV/16 Kiedrowice w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Lëpińce]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] 0bnjpl9pkvo2hcjjpib0nfehi1itmb2 14 11890 206659 200240 2026-07-10T14:06:51Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Geògrafijô]] to [[Category:Geògrafiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206659 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] ox537oavlxywcq87x669tzmj5pbaif4 0 11896 206824 202851 2026-07-10T16:20:28Z Iketsi 3254 ò 206824 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdańsk Cmentarz Srebrzysko – Izabella Trojanowska i Aleksander Trojanowski.JPG|mały|Grób pisôrczi na gduńsczim Sébrzëskù]] '''Izabella Trojanowskô''' (ùr. 10 lëpińca 1929 w [[Gdiniô|Gdini]], ùm. 21 łżëkwiata 1995 w [[Gduńsk|Gduńskù]]) – pòlskô gazétniczka i pisarka, zasłużonô dlô kaszëbsczi kùlturë, w latach 1980-1983 przédniczka Òglowégò Zarządu [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]]. == Biografiô == Ùrodzyła sã 10 lëpińca 1929 w [[Gdiniô|Gdini]] jakò jedurnô córka Michała Aleksandra i Zofii Wiktorii z Pòdkulińsczich. Ji òjc béł przed wòjną prôcownikã Generalnégò Kòmisariatu Rzeczpòspòliti Pòlsczi w [[Wòlny Gard Gduńsk|Wòlnym Gardze Gduńskù]]. W Gdini zaczãła nôùkã w pòwszechny szkòle, chtërną òb czas wòjnë kòntinuowa w [[Warszawa|Warszawie]], dze ji rodzëna szczestlëwie przeżëła òkùpacjã. Pòwszechną szkòłã ùkùńcziła w 1942, a tej brała ùdzél w krëjamnëch kómpletach. W 1944 ùkùńcziła drëgą klasã gimnazjum. Pò warszawsczim pòwstanim Trojanowsczi nalezlë sã w Nowim Sączu, skądka przez wëzwòlóną stolëcã wrócëlë do [[Gduńsk|Gdùnska]]. Zamieszkalë wnenczas we [[Wrzészcz|Wrzészczu]] na ùlicë Grunwaldzczi. Tuwò Izabella w 1948 zdała maturã w III Państwowim Gimnazjum i Liceùm w Gduńskù-Wrzészczu. W tim samim rokù zaczãła sztudérowanié w Wëższi Szkòle Mòrsczégò Handlu (WSHM) w [[Sopòt|Sopòce]], chtërné przerwa pò złożenim egzaminów I rokù z przëczënë chòroscë. W 1950 zaczãła kòntinuowac sztudérowanié w Wëższi Ekònomiczny Szkòle w [[Szczecëno|Szczecënie]]. Òd séwnika tegò rokù zaczãła robic jakò môlowô kòrespóndentka „Wieczórnégò Ekspresu” w Szczecënie i Gduńskù. Nie dała radë pòłączëc zôróbkòwi robòtë z nôùką i mùszała jesz raz przerwac sztudérowanié. 1 maja 1951 òsta etatowim prôcownikã-gazétnikã w redakcje Bôłtëcczégò Dzénnika, przódë w gòspòdarczo-mòrsczim dzélu, a z czasã w môlowim. Òdtąd na dobré zaczãlë sã ji twórczé wanodżi pò [[Kaszëbë|Kaszëbach]] i jinëch regionach Gduńsczégò Pòmòrzô. W 1964 òsta pùblicystką w kùlturalnym dzélu „Głosu Wëbrzeżô” (òrganu Wòjewódzczégò Kòmitetu Pòlsczi Zjednóny Robòtniczy Partie w Gduńskù), nôwôżniészi gazétë w [[Trzëgard|Trzëgardze]] i wòjewództwie. Trojanowskô robiła w ti gazece bez oprzestónkù jaż do 1981 rokù. Pò wëdarzeniach „Zélnika 1980” twòrziła tidzenik „Samorządność”, òglowòkrajowé pismiono gduńsczégò regionu [[Solidarnosc (warkòwô zrzesz)|NSZZ Solidarnosc]], w chtërnym przédnym redaktorã béł [[Lech Bądkòwsczi|Lech Bądkòwsczi]] (Trojanowskô bëła jegò zastãpniczką). Z przëczënë wprowadzeniô wòjnowégò stanu wëszlë leno sztërë numrë pismiona. Pòzbawiónô robòtë Trojanowskô przeszła na wczasniészą emeriturã. Nie przerwa równak robòtë twórczi, a tim barżi spòlëznowégò dzejaniô. == Dzejanié dlô kaszëbsczi kùlturë == Izabella Trojanowskô mô wiôldżé zasłudżi dlô kaszëbsczi kùlturë. Òd lat 50. òdbiwa wanodżi pò Kaszëbach i Kòcewim. Drëszëła sã òsoblëwie z mieszkańcama [[Wdzydze|Wdzydz]] i [[Łãczëńskô Hëta|Łãczëńsczi Hëtë]]. W 1956 bëła wespółzałożëcelką [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]] i bëła na co dzéń zaangażowònô w różné sferë dzejaniégò ti òrganizacje. Wiedno bliskò wespółrobiła z „Pòmeranią” (a w 1963 bëła nawetka redaktorką ji pòprzédnika – „Biuletinu Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô”). Kòl „Kaszëb” i „Pòmeranie” wespółrobiła téż z taczima pismionama, jak „Zemia i Mòrzé”, a téż „Pòmòrzé”, na starnach chtërnëch je wiele artiklów Trojanowsczi, tikającëch sã spraw Kaszëbów i Gduńsczi Pòlonie. Do kùńca przënôléga do karna nôblëższich drëchów L. Bądkòwsczégò. W latach 70. sprôwiała fónkcjã przédnika gduńsczégò partu Zrzeszeniô. Wiôldżim dobëcym tegò partu bëło wëdowniczé dzejanié pòd merkã pieczãcë [[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłka Wiôldżégò]], wbrew politiczi władz. Trojanowskô przënôléga do wąsczégò karna jinicjatorów tegò dzejaniô, a téż wespółtworziła pierszi wëdowniczy fùndusz i przez lata przédnikòwa Wëdowny Kòmisje. Miała blisczé, a czãsto przëjacelsczé kòntaktë z aùtorama i bëła redaktorką mnodżich tomików pòezji, bôjków, prozë, wspòminków. Ji ùdbą bëła seriô teczków kaszëbsczégò i kocewsczégò [[Kaszëbsczi wësziwk|wësziwkù]], chterné dôwałë zwësk na pòkrëcé kòsztów pòwôżniészi deficytowi lëteraturë. Dolmacziła z kaszëbsczégò na pòlsczi bôjczi [[Alojzy Nôgel|Alojzégò Nagla]] i [[Józef Ceynowa|Józefa Ceynowë]]. Pòdjãła téż próbã nowégò dolmaczenia na jazëk pólsczi ''[[Żëcé i przigòdë Remùsa|Remùsa]]''. To wszëtkò robiła òna mdącë baro aktiwną téż bùten Zrzeszeniô, wespółrobiącë z wòjewódzczima i môlowima jinstitucjama kùlturë, m.jin. z Wòjewódzczim Dodomã Kùlturë i Wòjewódzczim Kònserwatorã Zabëtków, dze promòwała bùdacjã i rozwij [[Mùzeùm - Kaszëbsczi Etnograficzny Park miona Téòdorë i Izydora Gùlgòwsczich we Wdzydzach|Kaszëbsczégò Etnograficznégò Parkù]] i [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi]]. W ji redaktorskò-editorsczim doróbkù baro wôżny môl zajimają wëdóné przez Mòrską Wëdowiznã „Wspòminczi z odbùdacje Głównégò Gardu Gduńska” (Gduńsk 1978). W ti sami wëdowiznie wëszła ji żeglarskô òpòwiesc dlô dzecë pt. „Order różë wiatrów” (Gduńsk 1974). Trojanowskô bëła téż aùtorką turisticznëch prowadników pò Pòmorzim. Razã z [[Róża Òstrowskô|Różą Òstrowską]] òbmësliła kòncepcjã ''kaszëbsczégò Bedekera'' – ksążczi chtërna do dzysô je wôrtnym zdrzódłã wiédzë ò Kaszëbach nié le dlô turistôw, a i dlô samich Kaszëbów. Czej wëbuchnął sztrajk robòtników w zélniku 1980 rokù, ju na samim pòczątkò przëszła do redakcji „Pòmeranie" z napisóną deklaracją sczerowóną do stoczniowców z pòpiarcym ti rësznotë i razã z red. Kristiną Pùzdrowską zbiérała pòdpisë pòd tim apelã. Trojanowskô przewòdzyła karnu, jaczé chcało zmianów w KP-Z. Na Zjezdze Delegatów Kaszëbskö-Pömörsczégö Zrzeszeniô w gòdnikù 1980 pòdczorchiwała, że órganizacjô na mùszi sã rozrechòwiwac ze swòją przeszłoscą, stac sã barżi masową, aktiwno parłączëc są w samòrządowé dzejania òbëwatelsczé. Jakò pierszô białka w historie Zrzeszeniô òstała tedë jegò przédniczką. Wedle [[Stanisłôw Janke|Stanisława Janczi]] jakò przédniczka Kaszëbskò-Pòmòrsczégó Zrzeszeniô w latach 1980-1983 Izabella Trojanowskô pòkôzała bòhaterstwò i pòliticzną mésternotã<ref>[[Stanisłôw Janke|Stanisłôw Janka]], ''Iza'', „Pomerania” 2016 nr 7-8, s. 14.</ref>. Czej gen. Wòjcech Jaruzelsczi ògłosył wòjnowi stón, solidarno biôtkòwała razã z przédnym redaktorã „Pòmeranie" [[Wòjcech Czedrowsczi|Wòjcechã Czedrowsczim]] ò òdwòłanie zawieszeniô wëdôwaniô miesãcznika. Ùdało sã to dopiérze na pòczątku 1983 rokù, równak przez cały rok 1982 ùdało sã ji wëbiôtkòwac wëdanié 20 ksążków przez KPZ. Zrzeszenie pòd przewòdnictwã Trojanowsczi nie chcało przestąpić do Patrioticzny Rësznotë Nôrodowégö Òdrodzeniô, chtërna pòpiérała dzejania władzë. Trojanowskô biôtkòwała ò sprawë Zrzeszeniô w Sejmie PRL i w rozmòwach ze Stanisławã Bejgerã, I sekreterą wòjewódzczi partie we Gduńsku. Mimo wiele ataków na òrganizacjã, Zrzeszeniu przëbëło 1500 nôleżników, a lëczba partów z 18 zwiakszëła sã jaż do 31, wiãcy niż donëchczôs bëło téż imprezów, roczëznów i uroczëstoscë. Zrzeszenie w tim czasu wëdało 60 ksążków w nakładze 263 tësący egzemplarzi. Na zjezdze 3 gòdnika 1983 roku, chtëren zamikôł cząd ji przédnictwa, dostała wiôldżi aplaùz. W latach 90. pò zmianie ùstroju w Pòlsce, K-PZ namieniło Trojanowską na redaktora kaszëbsczégò magazynu „[[Rodnô Zemia (telewizyjny program)|Rodnô Zemia]]”. Trojanowskô rëchli ni mia wiele do ùczinkù z telewizyjnym dzénnikarstwã, równak bëlno znała region i lëdzy, co w nim mieszkelë. Dzãka temù ùdało ji sã ùrëchtowac program ò dosc szeroczim tematicznym òbjimie. W kòżdim dzélëkù bëłë relacje ze swiéżich wëdarzeniów, përznã historii, kaszëbskô wiérzta i pòkôzk dëcht le wëdónëch ksążków. Tej-sej prowadzëła wëwiadë z ùczałima i kaszëbsczima dzejarzama<ref name= "Biuletin">[[Eùgeniusz Prëczkòwsczi]], ''Fùnkcjonowanié i kùńc telewizyjnégò magazynu „Rodnô Zemia” (1990-2010)'', „Biuletin Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2011, s. 126-135.</ref>. Na pòczątkù lat 90. Trojanowskô corôz barżi nie béła rôd z dzejaniégò niechtërnëch przédników KPZ. Òsoblëwie na sercu leżôł ji part we Gduńskù, z chtërnym bëła zrzeszonô òd lat. Z ji pòdskacënkù na przédnika wëstartowôł i dobéł w wëbòrach Zbiszk Jankòwsczi, a sama Trojanowskô weszła do zarządu. Trojanowskô widza, że dzejanié w Zrzeszenim mùszi bëc òpiarté na drżéniu kaszëbsczim z [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim jäzekã]] jakò fuńdameńtã. Temù tak baro dba, żebë w „Rodny Zemi” bëło corôz wicy kaszëbiznë, chòc sama doch gadac pò kaszëbskù nie rozmia<ref>[[Eùgeniusz Prëczkòwsczi]], ''Talent i żëcé pòswiãca Kaszëbóm'', „Pomerania” 2013 nr 1, s. 16.</ref>. == Dzedzëctwò == Ùmarła na serce 21 łżëkwiata 1995. Ju w bòlnicowim łóżkù pisała scenarnik do òstatny swòji „Rodny Zemi”. Spòcziwô na smãtôrzu Srebrzysko we Gduńskù. Jakò redaktórka „Rodny Zemi”, ju w nowich pòliticznëch realiach pò 1989, Trojanowskô zgromadzëła wkół se karno młodich Kaszëbów, jaczim ùdało sã stwòrzëc z czasã gwôsné medialné pòdjimiznë. Swòje òblubienié kaszëbsczi zemi i zaangażowanié w kaszëbskò-pòmòrską rësznotã ùwiczlëła testamentowim zôpisã, w chtërnym całi swój doróbk (aùto, kaszëbską chëcz na [[Gôrcz|Dzéwczi Górze]] w [[Gmina Chmielno|gminie Chmielno]], ksãgòzbiór ò regionalny tematiczi, dzeła lëdowégò kùńsztu) przekôza na spòlëznowé céle, m.jin. na stipendialny fùndusz dlô młodëch gazétników, òsoblëwie kaszëbsczich<ref>[[Artur Jablonsczi|Artur Jabłoński]], ''Aukcja'', „Norda – Pismiono Kaszëbsczi Zemi 1995 nr 28, s.1.”</ref>. == Nôdgrodë == Jakò jedna z pierszich (ju w 1968 rokù) òsta wëprzédnionô [[Medal Stolema|Medalã Stolema]] za całowny doróbk pùblicysticzny<ref>''Uroczystość wręczenia Medalu Stolema, „Biuletyn Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego” 1968 nr 2, s.101.</ref>. Bëła pierszą òsobą wëprzédnióną Złotą Znaką Pieczãcë [[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłka Wiôldżégò]]. W ji dorobkù je téż m.jin. Kawalersczi Krziż Òrderu Òdrodzeniô Pòlsczi i hònorowé znaczi: „Za zasłudżi dlô gardu Gduńska” (1960), „Za starã ò zabëtczi” (1967), „Zasłużonym Gduńsczi Zemi” (1968), a téż titel „Òpiekùn môlów nôrodny pamiãcë” (1966). == Òbaczë téż == * [[Medal Stolema]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [[Józef Bòrzëszkòwsczi]], ''Izabella Trojanowska – w 20. rocznicę śmierci'', Pomerania 2015 nr 4, s. 14-19. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{SORTUJ:Trojanowskô, Izabella}} [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] 1qxs5xs4g3b6wqprwlhbj435cptl2um 0 11898 206593 203958 2026-07-10T12:38:51Z Terrus38 14026 206593 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Motoki Nomachi.jpg|mały|Motoczi Nomachi]] '''Motoki Nomachi''' ({{jãz.|pl}} ''Motoki Nomachi''; ùr. [[1976]]) – jãzëkòznajôrz, [[Kaszëbistika|kaszëbista]], profesor w [[Japóńskô|Japóńsce]]. Ùsôdzca wiele ùczbòwëch robòtów, w tim dosc wiele ò kaszëbiznie. To je [[Ricerz Witosława]] za przëczënienié sã do rozwiju [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]. Jegò są wôżné socjolingwisticzné badérowania. === Ùsôdztwò (wëjimk) === * (z Yumi Nakajima) ニューエクスプレスセルビア語・クロアチア語 /Nyū ekusupuresu serubiago kuroachiago [New Express Textbook of Serbo-Croatian]. 2010. Tokyo: Hakusuisha, 149pp. == Lëteratura == * [[Jerzi Tréder]]: Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie - [[Gduńsk]] 2014, s. 44. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://id.loc.gov/authorities/names/no2012030894 LC] * [https://www.journals.polon.uw.edu.pl/index.php/pf/article/view/470] {{SORTUJ:Nomachi Motoki}} [[Kategòrëjô:Kaszëbisce‎]] [[Kategòrëjô:Jãzëkòznôwcë]] t4jk0uysaoc9n26e9lepyshd42vuimz 206893 206593 2026-07-10T21:51:10Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Motoczi Nomachi]] do [[Mòtoki Nomaczi]]: pisënk; òstôwióm kaszëbizacjã (le w ùprawiony fòrmie), bò skòrno Nomaczi je dzélã szerok pòjãti kaszëbsczi spòlëznë, dlôcz gò nie kaszëbic w pisënkù, takô praktika jistnieje np. z Duszanã Pażdżersczim 206593 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Motoki Nomachi.jpg|mały|Motoczi Nomachi]] '''Motoki Nomachi''' ({{jãz.|pl}} ''Motoki Nomachi''; ùr. [[1976]]) – jãzëkòznajôrz, [[Kaszëbistika|kaszëbista]], profesor w [[Japóńskô|Japóńsce]]. Ùsôdzca wiele ùczbòwëch robòtów, w tim dosc wiele ò kaszëbiznie. To je [[Ricerz Witosława]] za przëczënienié sã do rozwiju [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]. Jegò są wôżné socjolingwisticzné badérowania. === Ùsôdztwò (wëjimk) === * (z Yumi Nakajima) ニューエクスプレスセルビア語・クロアチア語 /Nyū ekusupuresu serubiago kuroachiago [New Express Textbook of Serbo-Croatian]. 2010. Tokyo: Hakusuisha, 149pp. == Lëteratura == * [[Jerzi Tréder]]: Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie - [[Gduńsk]] 2014, s. 44. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://id.loc.gov/authorities/names/no2012030894 LC] * [https://www.journals.polon.uw.edu.pl/index.php/pf/article/view/470] {{SORTUJ:Nomachi Motoki}} [[Kategòrëjô:Kaszëbisce‎]] [[Kategòrëjô:Jãzëkòznôwcë]] t4jk0uysaoc9n26e9lepyshd42vuimz 206899 206893 2026-07-10T21:54:06Z Terrus38 14026 206899 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Motoki Nomachi.jpg|mały|Motoczi Nomachi]] '''Motoki Nomachi''' ({{jãz.|pl}} ''Motoki Nomachi''; ùr. [[1976]]) – jãzëkòznajôrz, [[Kaszëbistika|kaszëbista]], profesor w [[Japóńskô|Japóńsce]]. Ùsôdzca wiele ùczbòwëch robòtów, w tim dosc wiele ò kaszëbiznie. To je [[Ricerz Witosława]] za przëczënienié sã do rozwiju [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]. Jegò są wôżné socjolingwisticzné badérowania. === Ùsôdztwò (wëjimk) === * (z Yumi Nakajima) ニューエクスプレスセルビア語・クロアチア語 /Nyū ekusupuresu serubiago kuroachiago [New Express Textbook of Serbo-Croatian]. 2010. Tokyo: Hakusuisha, 149pp. == Lëteratura == * [[Jerzi Tréder]]: Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie - [[Gduńsk]] 2014, s. 44. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://id.loc.gov/authorities/names/no2012030894 LC] * [https://www.journals.polon.uw.edu.pl/index.php/pf/article/view/470] {{SORTUJ:Nomachi Motoki}} [[Kategòrëjô:Jãzëkòznôwcë]] fhia3a8knfhjb2jnhteh0nva0hwqut8 14 11935 206645 186386 2026-07-10T14:04:52Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Biologijô]] to [[Category:Biologiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206645 wikitext text/x-wiki [[Kategòrëjô:Biologiô]] ff12yecjhipi8p45dxshrczc4zlaiiv 0 11977 206828 203723 2026-07-10T16:23:03Z Iketsi 3254 ò 206828 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Burguesía.jpg|mały|]] '''Kapitalizm''' – system gòspòdarczi òparti na priwatny włôsnoscë strzodków produkcji i w kònsekwencji czerpaniô z nich zyskù, i na swòbòdnym òbroce dobrama w ramach rënkù; stąd téż gòspòdarka kapitalisticznô nazéwónô je téż gòspòdarką rënkòwą. Swòbòda dzałalnoscë na rënkù przejôwiô sã w pòstacji wòlny przedsãbiorczoscë, wòlnégò òbrotu towarama i ùsługama, swòbòdnégò òbrotu prawama włôsnoscë, jistnieniô sprôwnëch institucji finansowëch i na wòlny kònkùrencji pòmidzë pòdmiotama. [[Ekònomiô|Ekònomiscë]], historicë, ekònomiscë politiczny i socjologòwie w swòjich analizach kapitalizmù przejmùją szeroczi wachlôrz perspektiw i rozpoznają różné jegò fòrmë w praktice. I tak westrzód nich znôjdują sã m.in. leseferizm i wòlnorënkòwi kapitalizm, abò kapitalizm państwòwi i kapitalizm òpiekùńczy. Różné fòrmë kapitalizmù, w różnym stopniu traktują taczé zagadnienia jak m.in. wòlny rënk, włôsnosc państwòwô, przeszkòdë dlô wòlny kònkùrencji czë prowôdzenié przez państwò pòliticzi spòłeczny. Stãpień kònkùrencji na rënkach, rolô interwencji i regùlacji, a téż zakres włôsnoscë państwòwi różnią sã w zôleżnoscë òd mòdelu kapitalizmù. Zakres, w jaczim różné rënczi są wòlné i zasadë òkreslającé włôsnosc priwatną są kwestią pòliticzi i przëjãtëch strategii ekònomicznëch. Wiãkszosc jistniejącëch gòspòdarków kapitalistycznëch to gòspòdarczi mieszóné, chtërne parłączą elementë wòlnégò rënkù z interwencją państwa i w niechtërnëch przëpôdkach planowanim gòspodarczim. == Òbaczë téż == * [[Deflacjô (ekònomiô)]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Ekònomiô]] d3ly443zmn47fxjvnqnu9uhex40m6ue 0 11996 206898 206205 2026-07-10T21:53:56Z Terrus38 14026 206898 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Mateùsz Titës Meyer''' (ùr. 26 [[Gromicznik|gromicznika]] [[1991]] we [[Wejrowò|Wejrowie]]) – kaszëbsczi spòleznowi dzejôrz, lëterackò-mùzyczny ùtwórca, dolmaczéra, szkólny ë òrganista. Pierszi Kaszëba, jaczi zwëskiwô z prawa do pisënkù swòjëch pòdôwków leno pò kaszëbskù, téż w òficjalnëch papiórach. == Biografiô == === Dzecné ë młodzëznowé lata === Mateùsz Titës Meyer je ùrodzony 26 gromicznika 1991 we [[Wejrowò|Wejrowie]]. Pòchôdô z kaszëbsczi wsë, [[Lewinkò]] w [[Gmina Lëniô|gminie Lëniô]], w jaczi do dzysô lëdze dërch gôdają pò kaszëbskù. Ju w dzecnëch latach, dzãka apartnym kaszëbsczim zwëkóm, jaczé bëłë żiw w ti wsë, òdkrił swòją kaszëbską swiądã.<ref name=":0">[https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/spoleczenstwo/2156343,1,kaszuba-poza-systemem.read Kaszuba poza systemem, M. Bunda, Polityka, 04.03.2022]</ref> W latach 1998–2004 ùcził sã w Spòdleczny Szkòle w [[Pòbłocé|Pòbłocym]], 2004–2007 w Gimnazjum m. [[Aleksander Labùda|Aleksandra Labùdë]] w [[Strzépcz|Strzépczu]] ë w latach 2007–2010 w I Òglowòsztôłcącym Liceùm we [[Wejrowò|Wejrowie]]. W latach 2002–2006 chòdzył téż do Państwòwi Mùzyczny Szkòłë we [[Wejrowò|Wejrowie]] (w klase [[Pùzon|pùzonu]]) ë w latach 2008–2012 do Diecezjalnégò Òrganistowsczégò Sztudióm w [[Pelplin|Pelplënie]] (w klase [[Òrganë|òrganów]]). W 2005 rokù béł jednym z załóżców Gminowi Dãti Òrkestrë w [[Gmina Lëniô|Lëni]], dlô jaczi aranżowôł dokazë filmòwi, rozriwkòwi ë kaszëbsczi mùzyczi.<ref>[https://www.gminalinia.com.pl/kultura-i-sport/gmina-orkiestra-deta/ Gminna Orkiestra Dęta w Lini]</ref> Òd 2004 rokù, za czasów ùczbë w Spòdleczny Szkòle w [[Pòbłocé|Pòbłocym]], zaczął pòznawac lëteracczi zapisënk kaszëbsczégò jãzëka, czegò ùcził sã pòtemù téż w Gimnazjum w [[Strzépcz|Strzépczu]]. Bez 3 lata béł przedstôwcą strzépsczégò Gimnazjum na [[Kaszëbsczé Diktando|Kaszëbsczim Diktandze]], a téż na Gimnazjowëch Kònkùrsach Wiédzë ò Kaszëbach ë Pòmòrzim w [[Lëzëno|Lëzënie]]. Òb czas ùczbë w strzédny szkòle we [[Wejrowò|Wejrowie]] béł załóżcą Karna Lubòtników Kaszëbiznë, jaczé miôł starã przerobic na midzëklasowé karno ùczbë kaszëbsczégò jãzëka - doszło do te w 2010 r., czedë kùńcził szkòłã.<ref name=":0" /> W tim czasu jakno przedstôwca szkòłë dobéł: * [[Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim|XXIII Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim]] na [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczim Ùniwersytece]], * [[Krézowô Òlimpiada Wiédzë ò Kaszëbach ë Pòmòrzim|X Krézową Òlimpiadã Wiédzë ò Kaszëbach ë Pòmòrzim]] w [[Rëmiô|Rëmi]], * V Nôùkòwą Òlimpiadã [[Kaszëbskò-Pòmòrskô Wëższô Szkòła we Wejrowie|KPSW]] we Wejrowie z Wiédzë ò spòleznie ë Nônowszi historie, * I Kònkùrs wiédzë ò [[Paùel Nipkow|Paùlu Nipkòwie]] w [[Lãbórg|Lãbòrgù]], * [[Pòmòrsczi Festiwal Kaszëbsczi Frantówczi "Kaszëbsczé spiewë"|VIII Pòmòrsczi Festiwal Kaszëbsczi Frantówczi "Kaszëbsczé spiewë"]] w [[Lëzëno|Lëzënie]]. Reprezeńtowôł swòje Liceùm téż na kaszëbsczich warkòwniach "Ambasador Regionu"<ref>[https://www.facebook.com/Projekt-Ambasador-Regionu-138362569533086/ Ambasador Regionu - strona na Facebooku]</ref>, òrganizowónëch w 2010 rokù bez [[Karno Sztudérów „Pòmòraniô”]]. Pòd cëskã direkcje szkòłë zrezignowôł z pisaniô maturë z kaszëbsczégò jãzëka, równak jegò gãbnô matura z pòlsczégò jãzëka sparłãczonô bëła z pòchôdanim pòzwów kaszëbsczich môlëznów w dokazach [[Florión Cenôwa|Floriana Cenôwë]] ë [[Hieronim Derdowsczi|Hieronima Derdowsczégò]].<ref name=":0" /> W 2010 rokù zaczął sztudérowac pòlską filologiã ze szpecjalizacją szkólno-kaszëbisticzną na [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczim Ùniwersytece]], z czegò pò pierszim rokù zrezignowôł. === Ùtwórstwò ë artisticzné dzejania === Pierszé kaszëbsczé ë pòlsczé tekstë ùsadzôł òd rujana 2008 r. do smùtana 2009 r. na priwatnym fòtoblogù, a òd stëcznika 2010 r. na niefąksjonérëjącym ju blogù [https://tites.kashubia.com tites.kashubia.com]. Jakno ùtwórca lëtraturë zadebiutowôł pòlskòjãzëkòwą pòwiastką "Moje strony" w pòkònkùrsowim zbiérkù "Ziemia wejherowska, to takie miejsce gdzie...", wëdónym w 2009 rokù bez [[Wejrowsczi kréz|Krézowé Sztarostwò we Wejrowie]]. Jakno kaszëbskòjãzëkòwi ùsôdca zadebiutowôł artiklã pt. "Pòczëjë Kaszëbsczégò Dëcha" ë wiérztą "Pùrtk z Lewinka" w smùtanowim numrze [[Pomerania (cządnik)|Pòmeranie]] w 2010 rokù<ref>[https://web.archive.org/web/20250925211852/http://www.bibliotekacyfrowa.eu/dlibra/show-content/publication/17220/edition/14888/?format_id=2 Pomerania, listopad 2010]</ref>, a w 1. numrze "Klëczi" (jinfòrmatorze [[Gmina Lëniô|gminë Lëniô]]) z 2011 rokù, prozatorsczim tekstã pt.: "Môłô bôjka ò mòji òjcowiznie".<ref>[https://www.gminalinia.com.pl/files/download/3553/SKMBT_C22016080511300.pdf Klëka nr 1, 2011]</ref> Pòtemù pisôł do [[Pomerania (cządnik)|Pòmeranie]], [[Stegna|Stegnë]], [[Skra|Skrë]], [[Dziennik Bałtycki|Bôłtëcczégò Dzénnika]] ë [[Gazeta Świętojańska|Swiãtojańsczi Gazétë]]<ref>[https://gazetaswietojanska.org/author/m-meyer/ Gazeta Świętojańska, archiwum tekstów]</ref>. Jegò kaszëbskòjãzëkòwé tekstë bëłë drëkòwóné w antologiach dokazów, jaczé dobëłë w kònkùrsu "Powiew Weny" w 2010<ref>[http://www.wejherowo.pl/files/nowiny/wena_2010.pdf Powiew Weny 2010 - publikacja]</ref> ë 2011<ref>[https://docplayer.pl/55108068-Powiatowa-i-miejska-biblioteka-publiczna-w-wejherowie-im-aleksandra-majkowskiego-wejherowski-konkurs-literacki-powiew-weny.html Powiew Weny 2011 - publikacja]</ref> rokù. Je dobiwcą przédnëch nôdgrodów pòeticczich miónków "Złoté Jaje" w Kartuzach z 2011 ë 2012 rokù.<ref>[http://naszekaszuby.pl/modules/news/article.php?storyid=2385&com_mode=thread&com_order=1 Złoté Jaje - wyniki, naszekaszuby.pl]</ref> W 2012 rokù wëdôł pierszi zbiérk wiérztów pt.: '''"... zamkłô w słowach"'''.<ref>[https://lubimyczytac.pl/ksiazka/4972759/zamklo-w-slowach "... zamkłô w słowach", lubimyczytac.pl]</ref> Sparłãczony z karnã ùsôdców kaszëbsczi lëtraturë [[ZYMK]] ë z [[Teater ZYMK|Teatrã ZYMK]]. 18 strëmiannika 2011 rokù w [[Lëzëno|Lëzënie]] zadebiutowôł mùzyczno, jakno ùsôdca tekstów ë mùzyczi do binowégò dokazu [[Adóm Hébel|Adama Hébla]] pt.: "Smãtkòwô Spiéwa", w jaczim téż zagrôł pòstacjã titlowégò Smãtka<ref>[http://belok.kaszubia.com/wiadla/smatkowo-spiewa Smãtkòwô spiéwa - belok.kaszubia.com]</ref>. W pòstãpnëch latach wëstãpiwôł téż m. jin.: w jinscenizacje dokazu "Jiwer òstatnëch"<ref>[https://web.archive.org/web/20220710215343/http://belok.kaszubia.com/wiadla/jiwer-ostatnech Jiwer òstatnëch - belok.kaszubcia.com]</ref> [[Jan Rómpsczi|Jana Rómpsczégò]], a w "Scynanim kanie" we wiele placach na całëch Kaszëbach. Òd 2011 do 2015 rokù wëstãpiwôł téż w programie [["Gôdómë pò kaszëbskù"]] w [[Twòja Telewizjô Mòrskô|Telewizje TTM]], a w latach 2015–2016 prowadzył lëteracką aùdicjã [[LARK]] w [[Radio Kaszëbë]].<ref>[https://web.archive.org/web/20160409160756/http://radiokaszebe.pl/lark-to-je-nowo-leteracko-audicjo-radia-kaszebe/ LARK, audycja w Radio Kaszëbë]</ref> W latach 2015–2016 béł bëtnikã Gdińsczich Scenarnikòwëch Warkòwniów w [[Gdińskô Filmòwô Szkòła|Gdińsczi Filmòwi Szkòle]], jaczé skùńcził z wëprzédnienim za kaszëbskòjãzëkòwi scenarnik do filmù na spòdlim lëdowi pòwiôstczi ze Słowôrza [[Bernat Sëchta|Zëchtë]]. W latach 2016–2017 béł bëtnikã warkòwniów "Krącymë Film" w redzczi [[Fabrika Kùlturë w Redze|Fabrice Kùlturë]]<ref>[https://www.facebook.com/studioczarnazebra/videos/805875886230812 Film kręcimy - relacja na Facebooku]</ref>. W 2020 rokù dobéł XXI [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżóna]] we Wejrowie, w kategòrie "dokôz na binã"<ref>[https://nadmorski24.pl/aktualnosci/46492-znamy-laureatow-tegorocznych-konkursow-literackich Wyniki XXI Konkursu im. Jana Drzeżdżona]</ref>. Mô titel Wiôldżégò Méstra Kaszëbsczégò Pisënkù XIX [[Kaszëbsczé Diktando|Kaszëbsczégò Diktanda]] z 2020 rokù w [[Réda|Redze]]. W 2021 rokù w drëkù pòkazałë sã dwa dokazë, jaczich béł tłómaczérą: "Hewò je mój dodóm, dze je mój Bóg"<ref>[https://www.gdynia.pl/aktualnosci-9,6470/tam-dom-moj-gdzie-bog-moj-opowiesc-utrwalona-na-fotografiach,554597 Hewò je mój dodóm, dze je mój Bóg - informacja w serwisie gdynia.pl 01.02.2021]</ref> ë "Przigòdë Alicje w Cëdaczny Zemie"<ref>[https://dziennikbaltycki.pl/przigode-alicje-w-cedaczny-zemie-slynna-ksiazke-lewisa-carrolla-przetlumaczono-na-jezyk-kaszubski/ar/c13-15642580 Przigòdë Alicje w Cëdaczny Zemi, Dziennik Bałtycki 02.06.2021]</ref>. Za nen drëdżi dokôz dobéł [[Kònkùrs Kaszëbsczi ë Pòmòrsczi Lëtraturë w Kòscérznie "Costerina"|Kònkùrs Kaszëbsczi ë Pòmòrsczi Lëtraturë "Costerina"]] 2021 w Kòscérznie w kategòrie dolmaczënków.<ref>[http://www.bibliotekakoscierzyna.pl/konkurs-literatury-kaszubskiej-i-pomorskiej-2021-ogloszenie-wynikow/ Costerina 2021 - wyniki]</ref> === Spòleznowé dzejania ë warkòwé żëcé === W latach 2010–2011 béł nôleżnikã [[Karno Sztudérów „Pòmòraniô”|Karna Sztudérów "Pòmòraniô"]], w jaczim béł gòspòdarzã chëczë Pòmòrańców w [[Łãczëńskô Hëta|Łãczińsczi Hëce]]. W tim czasu zrëchtowôł XXIV [[Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim]], warkòwnie [[Remùsowô Kara]] w [[Pilëce|Pilëcach]], a téż pòmôgôł przë prowadzenim miedzënôrodnégò projechtu "Seven Senses of Kashubia" w [[Òstrzëce|Òstrzëcach]].<ref>[https://web.archive.org/web/20220710215345/https://docplayer.pl/7353181-Informacja-o-dzialalnosci-klubu-studenckiego-pomorania-w-latach-2010-2013.html Sprawozdanie z działalności KS Pomorania]</ref> W 2012 rokù ùsadzył nakładczi tłómaczącé Facebooka, YouTube ë Google na kaszëbsczi jãzëk.<ref>[https://tvn24.pl/pomorze/widzy-mie-s-zamiast-lubie-to-czyli-facebook-po-kaszubsku-ra271381 "Widzy mie sã!" zamiast "Lubię to!", czyli Facebook po kaszubsku, tvn24.pl, 17.08.2012] </ref> W latach 2012–2013 ë w 2015 cygnął akcje wësyłaniô wniosków do miéwców Facebooka ò rëszenié òficjalnégò tłómaczeniô pòrtalu na kaszëbsczi jãzëk.<ref>[https://wiadomosci.onet.pl/trojmiasto/facebook-po-kaszubsku-jo/xmx6fz3 Facebook po kaszubsku? Jo!, onet.pl, 13.10.2015]</ref> W 2013 rokù, jakno pierszi Kaszëba, zwëskôł z prawa do zapisywaniô swòjëch pòdôwków pò kaszëbskù w òficjalnëch papiórach - personkôrce ë paszpòrce.<ref name=":0" /> W latach 2011–2016 béł przédnikã stowôrë [[Kaszëbskô Jednota]], chtërny béł jednym z załóżców.<ref>[https://web.archive.org/web/20220710215342/http://kaszebsko.com/zarzad.html Zarząd Kaszëbsczi Jednotë]</ref> Jakno przédnik KJ béł jednym z ùdbòdôwców kònkùrsu [[Méster Bëlnégò Czëtaniô|"Méster Bëlnégò Czëtaniô"]] ë [[Miónczi Jedny Wiérztë|"Miónków Jedny Wiérztë"]], jaczé w latach 2013–2015 wëspółrëchtowôł z [[Janina Borchmann|Janiną Bòrchmann]] w [[Spòleznowô Biblioteka Gminë Wejrowò|Spòleznowi Bibliotece Gminë Wejrowò m. A. Labùdë w Bólszewie]]. Dôł téż ùdbã na stwòrzenié [[Swiãto Kaszëbsczi Fanë|Swiãta Kaszëbsczi Fanë]], jaczé òd 2012 rokù je fejrowóné na całëch Kaszëbach.<ref>[http://kaszebsko.com/index.php?mact=News,cntnt01,detail,0&cntnt01articleid=83&cntnt01returnid=26 Swiãto Kaszëbsczi Fanë 2012]</ref> W 2013 rokù mët z [[Gracjana Pòtrëkùs|Gracjaną Pòtrëkùs]] zrëchtowôł dwa Kaszëbsczé Plenerë - Lëteracczi ë Malarsczi na [[Głodnica|Głodnicë]],<ref>[http://kaszebsko.com/index.php?mact=News,cntnt01,detail,0&cntnt01articleid=215&cntnt01returnid=26 Kaszëbsczi Lëteracczi Plener 2013]</ref> a w 2014 rokù pòmagôł w òrganizacje Hókéjowégò Wikeńdu na Kaszëbach<ref>[http://kaszebsko.com/hokej Hókéjowi Wikeńd na Kaszëbach 2014]</ref> ë prowadzył akcjã zéńdzeniów z ùczniôkama wejrowsczich szkòłów, cobë zachãcywac jich do ùczbë kaszëbsczégò jãzëka.<ref>[http://kaszebsko.com/index.php?mact=News,cntnt01,detail,0&cntnt01articleid=282&cntnt01returnid=26 Akcjô promòcje ùczbów kaszëbsczégò jãzëka we Wejrowie]</ref> W 2016 rokù, jakno przedstôwca Kaszëbów, wprowadzył [[Kaszëbskô Jednota|Kaszëbską Jednotã]] do [[Wòlnô Eùropejskô Przëstojizna (EFA)|Wòlny Eùropejsczi Przëstojiznë]] ({{jãz.|en}} ''European Free Alliance'').<ref>[http://kaszebsko.com/index.php?mact=News,cntnt01,detail,0&cntnt01articleid=358&cntnt01returnid=47 KJ w EFA]</ref> W 2019 rokù wëspółùsadzył [[Fùndacjô Kaszëbskô|Fùndacjã Kaszëbską]], w jaczi prowadzy projechtë pòpùlarizëjącé kaszëbiznã w jinternece, m. jin.: profil Kaszëbskò-pòlsczi słowôrz na Facebookù,<ref>[https://www.facebook.com/Sloworz Kaszëbskò-pòlsczi słowôrz na Facebookù]</ref> Kònkùrs na [[Kaszëbsczé Słowò Rokù]],<ref>[https://www.rmf24.pl/fakty/polska/news-co-po-larwie-kaszubskie-slowo-roku-2021,nId,5781340#crp_state=1 Co po larwie? Kaszubskie Słowo Roku 2021, rmf24.pl, 20.01.2022]</ref> a téż [[Jinternetowi Słowôrz Kaszëbsczégò Jãzëka]].<ref>https://sloworz.org/</ref> W latach 2019–2020 prowadzył akcjã [[Watchdog na Kaszëbach 2.0|Watchdog na Kaszëbach]],<ref>[https://qpjkwm.webwave.dev/watchdog-na-kaszubach Watchdog na Kaszubach 2020]</ref> w jaczi sprawdzył wëdawanié subwencje na ùczbã kaszëbsczégò jãzëka w szkòłach ë samòrządzënach na Kaszëbach. W 2021 rokù zrobił przezérk gazétniczëch artiklów ò Kaszëbach, sprawdzywającë stereotipòwé ë krziwdzącé zamkłotë sparłãczoné z Kaszëbama. Jakno pòdrëchòwanié dzejaniô òpùblikòwôł pòradnik: "Jak gadac ë pisac ò Kaszëbach?"<ref>[https://qpjkwm.webwave.dev/jak-mowic-i-pisac-o-kaszubach Poradnik: Jak mówić i pisać o Kaszubach?, Gdańsk 2021]</ref> W 2021 zaczął téż prowadzëc akcjã [[Mòje stronë 2021]]<ref>[https://qpjkwm.webwave.dev/moje-strone Mòje stronë 2021 - strona projektu]</ref>, w jaczi zbiérô òdjimczi tôflów z dëbeltjãzëkòwima pòzwama môlëznów na Kaszëbach, sprawdzywającë jichną jãzëkòwą pòprawnotã. W latach 2011–2012 béł gazétnikã [[Radio Kaszëbë|Radia Kaszëbë]]. W 2013 rokù robił w [[Wëdôwizna „Region”|Wëdawiznie Region]] w [[Gdiniô|Gdinie]]. W latach 2013–2016 béł òrganistą w [[Mrzeżëno|Mrzeżënie]], a pòtemù w latach 2016–2017 w [[Bòlszewò|Bólszewie]]. Prowadzył w tëch placach warkòwnie z kaszëbsczégò jãzëka dlô nôleżników parafialnëch chùrów. W latach 2014–2016 béł téż kasztelanã Szklónégò Zómkù Ksyżëstwa Wichrowëch Mòrzów w [[Òsłónino|Òsłoninie]].<ref>[https://web.archive.org/web/20220814205604/http://www.szklanyzamek.pl/index.php Szklany Zamek Księstwa Wichrowych Mórz]</ref> W latach 2017–2021 mieszkôł ë robił we [[Warszawa|Warszawie]]. Béł tam sparłãczony z Òbëwatelską Sécą Watchdog Pòlskô, skùńcził Szkòłã Trenérów Bùtenrządowëch Òrganizacjów, jaczi je nôleżnikã òd 2019 rokù. Robił téż w Ceńtrze Òbëwatelsczi Edukacje, dze pòznawôł pedagògikã Sztôłtëjącégò Òceniwaniô. Òd séwnika 2021 rokù je szkólnym kaszëbsczégò jãzëka w [[Naja Szkòła|Naji Szkòle]] we [[Wejrowò|Wejrowie]] ë òrganistą w [[Pasyjno-Marijné Sanktuarium we Wejrowie|Pasyjno-Marijnym Sanktuarium we Wejrowie]]. == Przëpisë == {{Przëpisë|2}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi szkólni]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi tołmôcze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi mùzycë]] __NONEWSECTIONLINK__ dr2yz67u56l9eu8cal7piu50y9pryov 0 12053 206550 200154 2026-07-10T12:17:28Z Terrus38 14026 206550 wikitext text/x-wiki {{Pòliticznô partiô|mióno=Neòbùrbóńskô Rësznota|òryginalné mióno=Movimento Neoborbonico|logo=Logo del Movimento Neoborbonico.png|krôj={{Państwò pòdôwczi KÒS}} <ref>de facto dzél [[Italskô|Jitalië]]</ref>|skrócënk=MN|przédnik=Gennaro de Crescenzo|ùsôdztwò=7 strëmiannika 1993|adrésa=Via Napoli n.57- 80040 -Volla(NA)|deja=[[mònarszëzna]], [[tradicjonalëzna]], samòstójnota [[Pôłnié(Jitaliô)|Pôłniégò]], [[regionalëzna]],|farwë={{Legéńda|#0000FF|mòdró}} {{Legéńda|white|biéló}}|jinternetowô starna=https://www.neoborbonici.com/}} '''Neòburbòńskô Rësznota''' ([[Italsczi jãzëk|jit.]] ''Movimento Neoburbonico'') – kùlturnô rësznota ùsôdzônô w 1993 rokù w Napùlu, jaczi célã je rozkòscérzanié kùltùrni érbë pôłniowi [[Italskô|Jitalië]], a téż òdroda Królestwa Òbòjga Sicilië. == Deja == Neòbùrbònczicë są mònarchisticzną, tradicjonalëstëczną i reakcijną rësznotą. Są òni wiôldżima procëmnikama [[Risorgimento]], przëkònującë,że bëło òno dlô [[Pôłnié (Jitaliô)|Pôłniégò]] katastrofą, mdącë przëczeną jegò gòspòdarczi rujinë (za sprawą rozkradzeniégò napùlsczich i sicilijsczich zakłôdów i dëtków przez Piemòntczików),ùpôdkù jegò znaczenkù i ùpòkòrzeniégò Napùlczików i Sicilijczików. <ref>Dlôczë më jesmë Neòbùrbòńską Rësznotą?-http://www.legitymizm.org/ruch-neoburbonski ([[Pòlsczi jãzëk|pòl]].)</ref>Jich spòdlowim célã je òdwrócenié skùtków Risorgimento, òdrodzenié [[Królestwò Òbòjga Siciliów|Królestwa Òbòjga Siciliów]] i restauracjã panôwnictwa sicilijsczi lënië Bùrbònów. Stoją òni mët na gruńcë apartnotë Napùlczików i Sicilijczików òd Jitalczików i mają starã ò rozkòscérzanié napùlsczi i sicilijsczi swiądë i juwernotë,a téż napùlsczégò i sicilijsczégò jãzëka<ref name=":0">Historiô Rësznotë- https://www.neoborbonici.com/storia-del-movimento/ ([[Italsczi jãzëk|jit]].)</ref>. == Dzejnota == 7 strëmiannika 1993 rokù w Borgo Marinaro mia plac pierwszô akcjô rësznotë, jaką bëłë kòntròbchòdë przecygniãcégò do Królestwa Òbòjga Sicilië Czerwònich Kòszlów Giuseppe Garibaldiégò. Òbczas nich znóny runita Riccardo Pazzaglia zaprezentowôł òficjalny himn Rësznotë, ùsôdzóny na melodiã himnù KÒS<ref name=":0" />. Òd tegò czasu neòbùrbònczicë pòdjimają rozmajité spòlëznowi i kùlturné dzejania. Òrganizëją òni ùpamiãtnieniô wôrtnich wëdarzeniów z historië KÒS i sicilijsczi lënië Bùrbònów, taczich jak ùpôdk twiérdzów w Gaetce i Messinu, smiérc òstôtnégò panëjącégò króla Òbòjga Siciliów Francëszka II,czë dzejnota sanfedistów i brigantów. Biôtkùją òni procëm atakom na Pôłnié, Napùlczików,czë Sicilijczików w pùblëcznim rëmie,a téż fónkcjonerującim pòwszechno łżóm na témã KÒS, Risorgimento, czë Garibaldégò. Neòbùrbonczicë zajimają sã mët składaniém wniosków ò rëmniãcé geògraficznëch pòzwów nadónych na tczã Risorgimento, czë lëdzy z nim sparłãczónëch, òsoblëwò w dôwnim KÒS (jak Plac Garibaldégò w Napùlu). Zajimają sã mët rozkòscérzaniém wiedzë ò zbrodniach i kradilstwach, jaczich dokònałë garibaldistowsczé òddzélë i sabaùdzkô dinastiô, jakô rządzëła Królestwã Jitalië. W 1999 rokù jich dossier òstôło wësłóné przez nich do Eùropejsczégò Tribùnału Lëdzczich Prawów w Sztrasbùrgù. Z pòdjimiznë neòbùrbónsczich dzejôrzów w gòdnikù 2008 rokù òsta ùsôdzônô Reprezentacjô Królestwa Òbòjga Siciliów w Fùtbòlu, jakô je nôlëżnikã NF Board i CONiFA. == Delegacje == Neòbùrbòńskô Rësznota je òrganizacjowo pòdzélónô na tpzw. delegacje. Nôwëższim stãpniã delegacjë je nôdjintententurô,jaczi pòdlégają jintententurë. Są téż jintendentùrë,jaczi nie pòdlégają pòd niżôdnô nôdjintendenturã. Hewò je spisënk wszëtczich delegacjów z jich przédnikama<ref>Delegacje-https://www.neoborbonici.com/delegazioni/<nowiki/>([[Italsczi jãzëk|jit.]])</ref>: === Delegacje na òbéndze KÒS === * '''Nadintendentura Apùlië''' (''Sovrintendenza per le Puglie)'' – Pino Marino ** Jintendenturô Kapitanatù (''Intendenza di Capitanata)'' – Giuseppe Quatrucchi ** Jintenden]turô Lecce ''(Intendenza di Lecce)'' – Roberto Perrone i Claudia Quatra Goloss * '''Nadintendentura Kalabrië''' ''(Sovrintendenza per le Calabrie)'' – Pasquale Zavaglia ** Jintendenturô Cosenzë ''(Intendenza di Cosenza)'' – Giampiero Tiano ** ''Jintendenturô Reggio Calabria (Intendenza di Reggio Calabria)'' – Antonio Porcaro ** ''Jintendenturô Catanzaro (Intendenza di Catanzaro'')- Cinzia Lamberti i Gianluca Bellacoscia * '''Generalnô Nadintendentura Kalabrië''' ''(Sovrintendenza generale per la Sicilia)'' – comm. Antonio di Janni ** ''Jintendenturô Messinë (Intendenza di Messina)'' – Salvatore Serio ** ''Jintendenturô Caltanisset (Intendenza di Caltanissetta)'' – Michele Lauricella * '''Nadintendentura Mòlizjë''' ''(Sovrintendenza per il Molise)'' – Paolo Corsi i Giovanni Francario * '''Nadintendentura Bazilikat''ë'''''<nowiki/> ''(Sovrintendenza per la Basilicata)'' – Antonio Boccia ** ''Jintendenturô Potenzë (Intendente per Potenza)'' – Renato Chiarelli * '''Jintendenturô Benewentù''' ''(Intendenza di Benevento)'' – Ubaldo Sterlicchio * '''Jintendenturô Ksãżystwa Ultrë''' ''(Sovrintendenza Principato Ultra)'', Avellino-Fernando Bianco * '''Nadintendentura Zemië Lavoro''' ''(Sovrintendenza Terra di Lavoro)'', Caserta-Vincenzo Coronato ** ''Jintendenturô Casertë (Intendenza di Caserta)'' – Paolo Schiano * '''Nadintendentura Ksążystwa Citrë''' ''(Sovrintendenza Principato Citra)'' – Don Alessandro de Vita * '''Nadintendentura Napùlsczich Òstrowów''' ''(Sovrintendenza Isole Napoletane)'' – Massimo Sparnelli * '''Nadintendentura Amalfië, Majorië i Sorentinsczégò Półòstrowù''''' (Sovrintendenza Amalfi, Maiori e Penisola Sorrentina)'' – Francesco De Crescenzo * '''Nadintendentura Kalabrië''' ''(Sovrintendenza Area Vesuviana)'' – Ciro Di Giacomo ** ''Jintendenturô Portici (Intendenza di Portici)'' – Emilio Caserta (kòòrdinatóra młodzëznë) ** ''Jintendenturô Boscoreale (Intendenza di Boscoreale)'' – Marisa Monaco ** ''Jintendenturô Pomigliano (Intendenza di Pomigliano)'' – Giuseppe Giunto === Delegacje w jinszëch jitalsczich krajach === * '''Nadintendentura Emilië i Romanië''''' (Sovrintendenza per l’Emilia Romagna)'' – Gennaro Pisco (Romaniô: Tiziana Coda) * '''Nadintendentura Lacjum''''' (Sovrintendenza per il Lazio)'' – Arturo Cannavacciuolo e Augusto Santaniello ** ''Jintendenturô Area Sabina (Intendenza Area Sabina)'' – Sara Maria Solomita * '''Nadintendentura Latinsczi''''' (Sovrintendenza per la Provincia di Latina)'' – Giampalo Costa * '''Nadintendentura Wenecczi''''' (Sovrintendenza per il Veneto)'' – Francesco Guarino * '''Nadintendentura Ligùrië''' ''(Sovrintendenza per la Liguria)'' – Alessandro Caradolfo * '''Nadintendentura Toskanië''' ''(Sovrintendenza per la Toscana)'' – Manfredi Adamo === Delegacje bùten KÒS i Jitalië === * '''Nadjintendenturô [[Brazyliô|Brazylie]]''' ''(Sovrintendenza per il Brasile)'' – Paolo Fiore * '''Nadintendentura [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów]]''' ''(Sovrintendenza per gli Stati Uniti)'' – Mario de Vivo * '''Nadintendentura [[Argentina|Argentinsczi]]''' ''(Sovrintendenza per l'Argentina)'' – Antonio Atteo * '''Nadintendentura [[Aùstraliô|Aùstralie]]''' (Sovrintendenza per l'Australia) – Lucio Praino * '''Nadintendentura [[Pòlskô|Pòlsczi]]''' (Sovrintendenza per la Polonia) – Adriano Novello * '''Nadintendentura [[Francëjô|Francësczi]]''' (Sovrintendenza per la Francia) – Sabina Coda * '''Nadintendentura [[Fińskô|Fińsczi]]''' (Sovrintendenza per la Finlandia) – Bruno Marone == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòliticzné partie]] [[Kategòrëjô:Italskô]] bhozgavush4o0jeg9poyx5hwlzo1wqn 0 12195 206865 205360 2026-07-10T18:38:25Z Iketsi 3254 {{jãz.|grc}} 206865 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Prussian gods (Peckols, Perkunas, Potrimpo).jpg|mały|Prësczi bògòwie (Peckols, Perkunas, Potrimpo)]] '''Pòlitejizm''' (z {{jãz.|grc}} πολύς ''polys – "lëczny"'' + θεός ''theos – "bóg"''), abò '''wielobóżstwò –''' wiara w bëtnosc wieloraczëch bògów (np. [[religijô Słowianów]], [[Religjiô starożëtni Grecji|religijô starożëtni Grecji]], [[Religijô starożëtnégò Rzimu|starożëtnégò Rzimu]], [[Religijiô starożëtnégò Egiptu|starożëtnégò Egiptu]], [[wierzenia Azteków]], [[shinto]], [[hindujizm]]) Wedle [[Judajizm|judajizmu]], [[Chrzescëjaństwò|chrzescëjaństwa]] ë [[Islam|islamu]], wielobóżstwò je [[Grzéch|grzéchã]]. W pòlitejisticznëch religiach bògòwie mają zdefiniowané òsobòwoscë ë sferë, chternima sã zajimają (np. [[Ùraniczné bóżstwò|ùraniczné bóżstwë]], [[Telluriczné bóżstwò|telluriczné]]). Na przemiar w [[Starożëtnô Grecjô|starożëtni Grecji]] [[Pòsejdón]] béł bògã [[Mòrze|mòrza]], a [[Afrodita]] – bòżëną [[Miłota|miłotë]]. Pòlitejisticzné bóżstwë mògą w [[Mit|mitach]] rodzëc sã, zakòchac sã, biôtkòwac sã midzë sobą. Zazwëczôj nié sã wielewiedzącé ni wielemògącé, chòc sã strodżészi niż lëdzë ë niesmiertelni. Znanką wikszoscé pòlitejisticznëch religiów je bëtnosc [[Panteón|panteónów]], czëlë hierarchijów bóżstw. Bògów zazwëczôj łączi [[krewniactwò]] abò [[małżeństwò]]. Pòlitejistë mają téż [[Mitologia|mitologiã]] - historie o bògach, ò zôczątkò swiata ë jinszé. Wedle [[Islam|islamu]] ë [[Judajizm|judajizmu]] nawet niechterné òdłamë [[Chrzescëjaństwò|chrzescëjaństwa]] to pòlitejisticzné religie, bò mają kùlt [[Swiãtô Trójca|Swiãti Trójcë]] == Zobacz też == * [[Monotejizm]] * [[Religijô Słowian]] * [[Religijô Prësôków]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòlitejizm]] [[Kategòrëjô:Religiô]] 34rci5wckskrg1uxk2s8s94nk09umv2 0 12197 206862 201553 2026-07-10T18:37:30Z Iketsi 3254 {{jãz.|grc}}; {{jãz.|la}} 206862 wikitext text/x-wiki {{Bóstwo|miono=Afrodita|originalné miono=Ἀφροδίτη|sferë=bòżëna miłotë, snôżoscë, kwiôtów, płodnoscë ë pòżądnoscë|òbrôzk=Amsterdam - Museum Willet-Holthuysen 18.JPG|jinszé miona=Afrogeneja, Anadyomene, Cypryda (Kipryda); Afrodyta Acidalia, Cytherea, Despina, Kypris, Epitragidia, Skotia, Basilis, Persephaessa, Pandemos, Urania, Apatura, Mommy|atribùte=[[Ridwan]] z duwama, jabkò, róża, [[mërta]]|sedzëba=[[Òlimp]]|religijô=[[Religijô starożëtni Grecji]]|òdpòwiednik=[[Wenus (mitologiô)|Wenus]]|òjc=[[Zeus|Zeùs]]|nënk=[[Dione]]|dzecë=z [[Ares]]em: [[Dejmos]], [[Fobos]], [[Harmóniô]], [[Eros]] ë [[Anteros]]|małżeństwò=[[Hefajstos]]}} '''Afrodita''' ({{jãz.|grc}} Ἀφροδίτη ''Aphrodítē'' „wdzëk, snôżosc”, {{jãz.|lat}} Venus) – w grecczi mitologii bòżëna [[Miłota|miłotë]], snôżoscë, kwiôtów, płodnoscë ë pòżądnoscë. Nôbarżi znónô anticznô ë greckô bòżëna. Ji rzimską òdpòwiedniczką je [[Wenus (mitologiô)|Wenus]] (Wenera)<ref>''Afrodyta'', [w:] Joanna Cieślewska i inni, ''Starożytni Grecy'', t. 1, Warszawa: New Media Concept, 2007, s. 56–57.</ref>. == Narodzënë == == Dalszi kawle == == Atribùtë ë miona == == Afrodita w filozofii == == Ikonografia == == Symbòle == == Òbaczë téż == * [[Wenus (mitologiô)]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Òlimpijsczi bògòwie]] 3pvcrpzibozseberdu46nnyfklnqeux 206863 206862 2026-07-10T18:37:38Z Iketsi 3254 -t 206863 wikitext text/x-wiki {{Bóstwo|miono=Afrodita|originalné miono=Ἀφροδίτη|sferë=bòżëna miłotë, snôżoscë, kwiôtów, płodnoscë ë pòżądnoscë|òbrôzk=Amsterdam - Museum Willet-Holthuysen 18.JPG|jinszé miona=Afrogeneja, Anadyomene, Cypryda (Kipryda); Afrodyta Acidalia, Cytherea, Despina, Kypris, Epitragidia, Skotia, Basilis, Persephaessa, Pandemos, Urania, Apatura, Mommy|atribùte=[[Ridwan]] z duwama, jabkò, róża, [[mërta]]|sedzëba=[[Òlimp]]|religijô=[[Religijô starożëtni Grecji]]|òdpòwiednik=[[Wenus (mitologiô)|Wenus]]|òjc=[[Zeus|Zeùs]]|nënk=[[Dione]]|dzecë=z [[Ares]]em: [[Dejmos]], [[Fobos]], [[Harmóniô]], [[Eros]] ë [[Anteros]]|małżeństwò=[[Hefajstos]]}} '''Afrodita''' ({{jãz.|grc}} Ἀφροδίτη ''Aphrodítē'' „wdzëk, snôżosc”, {{jãz.|la}} Venus) – w grecczi mitologii bòżëna [[Miłota|miłotë]], snôżoscë, kwiôtów, płodnoscë ë pòżądnoscë. Nôbarżi znónô anticznô ë greckô bòżëna. Ji rzimską òdpòwiedniczką je [[Wenus (mitologiô)|Wenus]] (Wenera)<ref>''Afrodyta'', [w:] Joanna Cieślewska i inni, ''Starożytni Grecy'', t. 1, Warszawa: New Media Concept, 2007, s. 56–57.</ref>. == Narodzënë == == Dalszi kawle == == Atribùtë ë miona == == Afrodita w filozofii == == Ikonografia == == Symbòle == == Òbaczë téż == * [[Wenus (mitologiô)]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Òlimpijsczi bògòwie]] 8hubu5q0mgtwoge63hfk46iyn6u5rwv 0 12200 206866 205347 2026-07-10T18:38:43Z Iketsi 3254 {{jãz.|grc}} 206866 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ідол_20191004.jpg|mały|Bùwrón [[Parón|Paróna]] w [[Czijew|Czijewie]]]] '''Bùwrón abò idol''' ({{jãz.|grc}} εἴδωλον ''eidolon'' „òbrôz, òdbicié” zdremnienié òd εἶδος ''eîdos'' „wzór, ùroda, sztôłt”) – przedstawienié (figùra abò òbrôz) bóżstwa, sprawionié np. z drzewa, kama, kòscë, glënë, strzébra abò złota. W [[Pierwòtnô religijô|pierwòtnëch religijach]] kùlt bùwróna ([[bùwróństwò]]) béł wiarą w to, eż pòmiedzë idolã bóżstwa a nim samim je wiãz, chtërna sztërkama mòże grańczëc z juwernotą. Òddawanié religijni tczë mògło wiãc bëc jednoczasnô [[Adoracjô|adoracją]]. Bùwróństwò mògło miec pòdobny [[Magiô|magicznô]] charakter. Mòżemë to òbôczëc w lëcznëch religijach starożëtnégò swiata ([[Babilon]], [[Egipt]], [[Greckô]], [[Starożëtni Rzim|Rzim]], [[Sumer]] i jinszé). Òzdabianié bùwrónów, namascanié, składanié òfiar, òkadzanié, itp. bëłë ùważanié za ùsłëgòwanié bóżstwóm. W [[Słowiańsczé jãzëczi|słowiańsczich jãzëkach]] je słowò ''bałwan'' ùżëwanié w znaczenié figùrów bògów, m.in. òbdarzanëch czcią [[Religijô Słowian|słowiańsczich bózstw]] <ref name="Gieysztor">A. Gieysztor, ''Mitologia Słowian'', Warszawa 1980, s. 186.</ref>. To je prasłowiańsczi òrietnalni pòżëczk z [[Irańsczé jãzëczi|irańsczégò jãzëka]] – pierwòtné ùżëwano je na òznaczenié bòjownika abò heroja, a pòsboné słupa abò figùrë wzniesionégò na jegò tczã<ref>Stanisław Rosik, ''Udział chrześcijaństwa w powstaniu policefalnych posągów kultowych u Słowian zachodnich'', Instytut Historyczny Uniwersytetu Wrocławskiego 1995, s. 76.</ref><ref>Stanisław Rosik, ''Udział chrześcijaństwa w powstaniu policefalnych posągów kultowych u Słowian zachodnich'', Instytut Historyczny Uniwersytetu Wrocławskiego 1995, s. 76.</ref>. Ù Kaszëbów je słowò ''bùwrón'', chtërno mô jistną etimòlogiã. Słowã pòchòdnëm òd niegò są [[bùwróństwò]] i ''bałgòchwôlca''. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Religiô]] [[Kategòrëjô:Pòlitejizm]] 02jh2fy6exorz5q83p9bleky9zpa1ma 0 12224 206881 203222 2026-07-10T19:15:17Z Iketsi 3254 {{jãz.|en}} 206881 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Luce infront of the Catholic Cathedral of Hangzhou (cropped).jpg|mały|Luce]] '''Luce''' ({{jãz.|it}} 'wid') to je òficjalnô maskòtka [https://www.iubilaeum2025.va/pl.html Jubileùszowégò rokù 2025]. Ùsôdzonô przez [[Simone Legno]], gwôscëcéla firmë [[tokidoki]], przedstôwiô òna Katolëcczégò [[Pielgrzimka|pielgrzima]]. Luce mô [[Tósz|tósza]] co sã nazéwô Santino a téż drëchów Fe, Xin, i Sky. Projektë Luce i ji drëchów òstałë stwòrzoné na ôrt pòstacëjów z Japòńsczim kreskówków, Anime<ref>Megan Peters: [https://comicbook.com/anime/news/anime-character-the-vatican-catholic-japan/ The Vatican Goes Full Anime With New Catholic Mascot:] Watch Now. ComicBook.com, 2024-10-28. ({{jãz.|en}})</ref>. Reprezentérowôła [[Watikan]] na [https://www.luccacomicsandgames.com/it/ Lucca Comics & Games] w 2024 rokù, a téż na [https://expo.gov.pl Expo 2025] w [[Òsaka|Òsace]]<ref>[https://www.asianews.it/news-en/Dome-and-the-Rising-Sun-for-Expo-2025-in-Osaka-61798.html "Dome and the Rising Sun for Expo 2025 in Osaka"]. ''AsiaNews''. October 28, 2024. Retrieved October 28, 2024.</ref>. == Òpisënk == Luce mô mòdré klatë i nosy na so żółti mańtel, żółti na tim mańtlu je farwą co narzesziwô do fanë [[Watikan|Watikanu]]. Mô téż lôskã [[Pielgrzimka|pielgrzima]] a téż brëdne bótë, co przedstôwiają "dłëgą i drãgą rézã". Ji òczë mają akcent w sztôłce mùszlë pectena, tradicjowi symbòl Katolëcczi [[Pielgrzimka|pielgrzimczi]]. Luce nosy téż różańc na swòji szëje<ref name=":1">Mares, Courtney (October 28, 2024). [https://www.catholicnewsagency.com/news/260129/meet-luce-the-vatican-s-cartoon-mascot-for-jubilee-2025 "Meet 'Luce': The Vatican's cartoon mascot for Jubilee 2025"]. ''Catholic News Agency''. Retrieved October 28, 2024.</ref>. == Kòntrowersje == Luce bëła miłą niespòdzónką dlô Katolëcczich lubòtników Japòńsczich kreskówków anime, òd razu dostała wiele céchùnków i dobrich na ji témat kòmentôrzë. Równak nie wszëtcë bëlë pòd wrażenim; barżi tradicjowi kòmentatorzë pòstrzégelë maskòtkã jakno sromã dlô [[Katolëcczi Kòscół|Katolëcczi cerkwie]] i głëpòtã, żebë reprezentérowac jejich wiarã<ref>Placido, Dani Di. "[https://www.forbes.com/sites/danidiplacido/2024/10/29/who-is-luce-the-anime-mascot-of-the-catholic-church-explained/ Who Is 'Luce'?—The Anime Mascot Of The Catholic Church, Explained"]. ''Forbes''. Retrieved October 31, 2024.</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Luce_inflatable_at_Lucca_Comics_2024.png| Òbrôzk:Bandung - Bandung Cathedral - Luce (2025).jpg| Òbrôzk:Luce infront of the Catholic Cathedral of Hangzhou.jpg| Òbrôzk:Porta Sancta Gereja Santo Bonaventura (Januari 2025) 02.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Watikan]] * [[Pielgrzimka]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół]] if9y5kj4cbpqvi62y6soxnms4jyt8nf 0 12243 206594 189996 2026-07-10T12:39:18Z Terrus38 14026 206594 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Wikibukkake_new.png|prawo|mały|Jilustracëjô, chtërnô pòkazëje bùkkake]] '''Bùkkake''' ([[Japóńsczi jãzëk|jap.]]: ぶっかけ, [bɯkkake], [[Anielsczi jãzëk|an.]] bukkake, [bʊˈkɑːkeɪ]) je seksualny akt, w chtërnym na jednégò ùdzelnika [[Ejakùlacëjô|ejakùlëją]] wiele jinszich ùdzelników. Czãsto nën proces je pòkazëwóny w pòrnograficznych filmach. Filmë z bùkkake są dosc pòwszëchną niszą w spółczesné pòrnografii. Pò pòwstanim w [[Japóńskô|Japóńskù]] w 80. lôtach, nën gatënk rëchło sã rozprzestrzenił na [[Pôłniowô Amerika|Pôłniową Amerikã]] i [[Eùropa|Eùropã]], òsoblëwie w gejsczij pòrnografii. == Etymòlogiô == Słowo <nowiki>''bùkkake''</nowiki> pòchòdzy z japònsczégò ''bukkakeru'' (ぶっ掛ける, rozlôc wòdã). == Historiô == Piérszi rôz bùkkake bëło zaprezeńtowóné w [[Pòrnografiô|pòrnograficznëch]] filmach w Japònii w drëdżij pòłowie 80 lat. Jednim ze zdrojów, chtërné sã pòdôwô, je film ''Jesus Clits Superstart part 1'' z 1987 rokù w reżëserii Saki Goto. Słowò ''bukkake'' w miónie filmù zjôwiło sã piérszi rôz w 1995, w japóńsczéj produkcji ''Bukkake Milky Showers 01''. Pòd kùńc 90. lat na praktika rozpòwszechniła sã w USA, dze w 1999. rokù bëł nagróny film American Bukkake 1. == Òdbiór == Wiele autorów je zdaniô, że bùkkake ja fòrmą upòkòrzénigò. Psychòlożka Karen Franklin òpisëje bukkake jak symboliczny zbiorowi gwôłt, jaczégò pierwotnym celã je degradacjô i ùprzedmiotowiénié białków. Lisa Jean Moore i Juliana Weissbain widzą ejakùlacjã w procese bùkkake jak czãsc rytuału ùpòkòrzëniô, zwrôcają téż ùwôgã, że w ti praktice [[òrgazm]] òtrzëmùją leno chłopi, nigdë białczi. == Zobôcz téż == * [[Cumshot]] * [[Facial]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} [[Kategòrëjô:Pòrnografiô]] [[Kategòrëjô:Seks]] 8qgqrbyugv7swaij88qiwvxjtjxea0w 0 12279 206908 204637 2026-07-10T23:16:17Z InternetArchiveBot 14136 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 206908 wikitext text/x-wiki {{Pòliticznô partiô |mióno=Partiô Razã |òryginalné mióno=Partia Razem |logo=Razem.png |krôj=[[Òbrôzk:Flag of Poland.svg|border|20px]] [[Pòlskô]] |skrócënk=Razã |przédnik1=[[Adrian Zandberg]],<br>[[Aleksandra Owca]] |adrésa=sz. Nowi Swiat 27/1, 00-029 [[Warszawa]] |ùsôdztwò=21 maja 2015<ref>[https://bip.warszawa.so.gov.pl Partiô Razã w BIPie], bip.warszawa.so.gov.pl.</ref> |farwë= {{Legéńda|#720546|alizarinowi karmin}} |deja = [[Socjaldemòkracjô|socjaldemòkracjô]], [[Egalitaryzm|egalitaryzm]], spòlëznowô sprawiedlëwòta |ékònomiczni pòzdrzatk= [[Socjaldemòkracjô|socjaldemòkracjô]] |wielnota = 6915 (gòdnik 2025)<ref>Łukasz Szpyrka: [https://wydarzenia.interia.pl/kraj/news-partia-razem-w-pol-roku-podwoila-liczbe-czlonkow-mamy-najnow,nId,22464847 Partia Razem w pół roku podwoiła liczbę członków. Mamy najnowsze dane], interia.pl</ref> |midzënôrôdné = [[CEEGLA]], [[ELA]] |młodzëznówkô = Młodzi Razã<br>({{jãz.|pl}} ''Młodzi Razem'') |mańdatë= jo |mańdatë1={{Ùdzél|4|460|#720546}} |mańdatë1_titël=Sejm |mańdatë2={{Ùdzél|0|460|#720546}} |mańdatë2_titël=Senat |mańdatë3={{Ùdzél|0|53|#720546}} |mańdatë3_titël=Eùropejsczi Parlament |mańdatë4={{Ùdzél|0|552|#720546}} |mańdatë4_titël=Wòjewódzcczé sejmiczi |jinternetowô starna=https://partiarazem.pl |pòzwa przédnika1=Wespółprzédnicë}} '''Partiô Razã''' ({{jãz.|pl}} '''''Partia Razem''''') – pòlskô lewicowô pòliticznô partiô. Ùsadzonô w 2015 rokù. Òd czerwińca 2019 do rujana 2024 rokù fùnksjonowa jakno '''Lewica Razã'''. Òd 2019 mô reprezentacjã w [[Sejm|Sejmie]], w latach 2023–2024 mia ją téż w [[Senat|Senace]]. W latach 2016–2022 bëła sparłãczonô z midzënôrodną òrganizacją [[DiEM25]] (Rëch Demòkracje w Eùropie 2025), a òd 2024 wespółtwòrzi òrganizacje [[CEEGLA]] (Zdrëszëna Zelony Lewicë Westrzédno-Pòrénkòwi Eùropë) i [[ELA]] (Eùropejskô Zdrëszëna Lewicë dlô Lëdzy i Planétë) == Historiô == Partiô pòwsta jakno òdpòwiédz na apel ò pòspólny sztart spòlëznowi lewicë w welacje do parlamentu<ref>[https://web.archive.org/web/20250513114730/https://www.tokfm.pl/Tokfm/7,103454,17291240,apel-chcemy-wspolnego-startu-lewicy-spolecznej-lewicy-w-sejmie.html Apel: Chcemy wspólnego startu lewicy społecznej. "Lewicy w Sejmie teraz nie ma. Jest Anna Grodzka"], tokfm.pl, 21 stëcznika 2015.</ref>. Ùsôdzcama bëlë m.jin. dzejarze [[Młodi Socjalëscë|Młodëch Socjalëstów]] i ùszłi dzejarze [[Zeloni|Zelonëch]]. W welowanim do parlamentu w 2015 rokù Razã wëstawiła samòstójné lëstë we wszëtczich welacjowëch òbéńdach do Sejmu. Wënik partie to 3,62% – nie zagwësniło to reprezentacje w parlamence, le dało to subwencjã<ref>[https://parlament2015.pkw.gov.pl/pliki/1445898069_Komunikat-pkw-zbiorcze-wyniki-glosowania.pdf Komunikat Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 26 października 2015 r. o zbiorczych wynikach głosowania na listy kandydatów na posłów w skali kraju], pkw.gov.pl, 26 rujana 2015.</ref>. W 2016 rokù Razã rozpòczãła "czôrny protest", pò sczerowanim do dalszi robòtë projektu ò zaòstrzenim abòrcjowëch prawów i òdrzucenim projektu jich liberalizacje<ref>[https://lodz.wyborcza.pl/lodz/7,35136,20738514,czarny-protest-partia-razem-przeciw-zaostrzeniu-prawa-aborcyjnego.html Czarny protest. Partia Razem przeciw zaostrzeniu prawa aborcyjnego], wyborcza.pl, 24 séwnika 2016.</ref>. W 2018 rokù partiô wprowadzëła do pùbliczny dyskùsje skrodzënã czasu robòtë do 35 gòdzënów w tidzeniu<ref>[https://www.newsweek.pl/biznes/mniejszy-stres-i-wieksza-efektywnosc-po-wprowadzeniu-4-dniowego-tygodnia-pracy/ckg4qvq Mniejszy stres i większa efektywność po wprowadzeniu 4-dniowego tygodnia pracy], newsweek.pl, 20 lëpińca 2018.</ref>. W samòrządowi welacje w 2018 rokù partiô wëstawiła lëstë do sejmików, bez rejestracje lëst do radzëznów niżi<ref>[https://wybory2018.pkw.gov.pl/pl/delegatury/panstwowa-komisja-wyborcza/komitet-wyborczy-partii-razem-3216#candidates_stat Wybory Samorządowe 2018], pkw.gov.pl.</ref>. Nôleżnicë partie sztartowalë na prezydentów [[Krakòwò|Krakòwa]], [[Gdiniô|Gdinie]], [[Częstochowa|Czãstochòwë]] i na burméstra [[Lesna|Lesny]]. W welacje do sejmików partiô òtrzimała 1,57%. W welacje na prezydentów nôleżnicë Razã zajmòwalë slédny abò przedslédny plac; w welacje na bùrméstra Lesny Szëmón Surmacz dobëł w II turze, równak pózni wëstąpił z partie<ref>Szëmón Surmacz, [https://www.facebook.com/notes/377106210110551/ Razem dla Niepodległej!], facebook.com, 7 smùtana 2018.</ref>. W gromicznikù 2019 pòwstakòalicjô Razã, [[Ùniô Robòtë|Ùnie Robòtë]] i [[Rëch Spòlëznowi Sprawiedlëwòtë|Rëchù Spòlëznowi Sprawiedlëwòtë]], Lewica Razã, na welacjô do [[Eùropejsczi Parlament|Eùropejsczégò Parlamentu]]<ref>[https://wiadomosci.onet.pl/kraj/adrian-zandberg-oglaszamy-powstanie-koalicyjnego-komitetu-wyborczego-lewica-razem/dzrsp5f?utm_source=pl.wikipedia.org_viasg_wiadomosci&utm_medium=referal&utm_campaign=leo_automatic&srcc=undefined&utm_v=2 Adrian Zandberg: ogłaszamy powstanie Koalicyjnego Komitetu Wyborczego Lewica Razem], onet.pl 28 gromicznika 2019.</ref>. Lësta òtrzëma 1,24% głosów, nie przechòdzącë przez welacjowi próg. W czerwińcu negò rokù partiô zmieniła pòzwã na "Lewica Razã"<ref>[https://web.archive.org/web/20230411115921/https://strajk.eu/partia-razem-zmienia-nazwe-i-nie-sklada-broni-robimy-to-dla-ludzi-nie-mozemy-ich-zostawic/ Partia Razem zmienia nazwę i nie składa broni. „Robimy to dla ludzi, nie możemy ich zostawić”], strajk.eu, 2 czerwińca 2019.</ref>. [[Òbrôzk:Koalicja Lewicy - Lewica Razem, Wiosna, SLD, Zieloni 19.07.2019 (48322142521).jpg|mały|Zandberg na kònferencje Lewicë (2019)]] 19 lëpińca 2019 na prasowi kònferencje SLD, Zymk i Razã przédnicë tëch partiów Włodzimierz Czarzasty, Robert Biedroń i Adrian Zandberg dalë wiadło ò pòspólnym sztarce w welacje do parlamentu negò samégò rokù<ref>[https://www.pap.pl/aktualnosci/news,485767,biedron-chcemy-odrobic-lekcje-ze-lewica-wygrywa-kiedy-jest-zjednoczona.html SLD, Wiosna i Lewica Razem idą do wyborów parlamentarnych razem], pap.pl, 19 lëpińca 2019.</ref>. Do kòalicje dołãczëłë téż m.jin. [[Pòlskô Socjalisticznô Partiô]] i [[Twój Ruch]]. Kòalicjô òsta pòzwónô "Lewica", żebë nie bëło brëkòwnotë przeńscô przez welacjowi próg 8%, SLD zmieniło swòją skrodzënã na tã pòzwã. Rejestracjô nowi skrodzënë sã nie ùdała w czasu, tej kòalicjô sztartowa jakno "KW Sojusz Lewicy Demokratycznej". Na lëstach bëło wiãcy jak 200 dzejarzów Razã, w tim 6 na pierwszich placach, m.jin. [[Adrian Zandberg]] w warszawsczi òbéńdze<ref>[https://sejmsenat2019.pkw.gov.pl/sejmsenat2019/pl/komitety/26063 Informacje o Komitecie Wyborczym], pkw.gov.pl.</ref>. Przez kòalicjowi sztart, w zélnikù 2019 rokù karno kòl 40 dzejarzów, w tim 12 z 35 nôleżników Krajowi Radzëznë, ògłosëło òdéńscé z partie – przédnym pòwòdã miał bëc sztart z lëstów SLD<ref>[https://wiadomosci.dziennik.pl/polityka/artykuly/604744,lewica-razem-lewica-sld-partia-razem.html Rozłam na lewicy. Część działaczy partii Razem nie chce startować z list SLD i odchodzi z partii], dziennik.pl, 9 zélnika 2019.</ref>. W ti welacje za kandidatama Razã zawelowało krótkò 510 tës. òsób, co dało 6 mandatów (przë 49 mandatach dlô kòmitetu i wënikù 12,56%)<ref>[https://sejmsenat2019.pkw.gov.pl/sejmsenat2019/pl/wyniki/komitet/26063/sejm/pl Wyniki wyborów 2019 do Sejmu RP – KOMITET WYBORCZY SOJUSZ LEWICY DEMOKRATYCZNEJ], pkw.gov.pl.</ref>. Pòsélcama òstalë: [[Magdaléna Biejat|Magdalena Biejat]], [[Daria Gosek-Popiołek]], [[Maciej Konieczny]], [[Paulina Matysiak]], [[Adrian Zandberg]] i [[Marcelina Zawisza]]<ref>[https://www.facebook.com/partiarazem/photos/a.430709850430410/1403968276437891/?type=3 Poznaj posłanki i posłów Razem!], facebook.com, 14 rujana 2019.</ref>. 6 stëcznika 2020 rokù Krajowi Zarząd pòstanowił ò pòparcym przédnika partie Zymk Roberta Biedronia, jakno kandidata Lewicë, w prezydencczi welacje<ref>[https://www.wprost.pl/wybory-prezydenckie-2020/10287008/partia-razem-popiera-kandydature-biedronia-na-prezydenta-bedzie-gwarantem-polski-nowoczesnej.html Partia Razem popiera kandydaturę Biedronia na prezydenta. „Będzie gwarantem Polski nowoczesnej”], wprost.pl, 6 stëcznika 2020.</ref>. W welacje zajął 6. plac, z wënikã 2,22%<ref>[https://prezydent20200628.pkw.gov.pl/prezydent20200628/pl/wyniki/1/pl Wybory Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej 2020 – Wyniki głosowania w pierwszej turze], pkw.gov.pl.</ref>. Partiô Razã w kòalicje "Lewica" sztartowa jesz w welacjach w 2023 i 2024 rokù. W welacje do parlamentu w 2023 rokù na lësztach znôù bëło wiãcy jak 200 dzejarzów Razã, w tim dwie ([[Magdaléna Biejat|Magdalena Biejat]] i [[Ana Górskô]]) sztartowałë do Senatu<ref>[https://sejmsenat2023.pkw.gov.pl/sejmsenat2023/pl/komitet/29617 KOMITET WYBORCZY NOWA LEWICA w wyborach do Sejmu i Senatu w 2023 r.], pkw.gov.pl.</ref>. Reprezentacjô Razã sã w Sejmie zwikszëła, przë równoczasnym zmniészenim sã reprezentacje Lewicë<ref>Daniel Flis: [https://oko.press/na-zywo/wybory-na-zywo-oko-press/wyniki-wyborow-mniej-poslow-lewicy-wiecej-partii-razem Wyniki wyborów. Mniej posłów Lewicy. Więcej partii Razem], oko.press, 17 rujana 2023.</ref> – na 26 mandatów kòmitetu, partiô òtrzëma 7. Reelekcjã dostalë wszëtcë pòsélcowie Razã, chtërni sztartowalë do Sejmù (Gosek-Popiołek, Konieczny, Matysiak, Zandberg i Zawisza), òkróm tegò mandatë dostałë [[Dorota Òlkò|Dorota Olko]] i [[Joanna Wicha]]<ref>[https://sejmsenat2023.pkw.gov.pl/sejmsenat2023/pl/sejm/wynik/pl Wyniki głosowania w wyborach do Sejmu w 2023 r.], pkw.gov.pl.</ref>. Senatórkama òstałë òbie kandidatczi partie, Magdalena Biejat i Ana Górskô<ref>[https://sejmsenat2023.pkw.gov.pl/sejmsenat2023/pl/senat/wynik/pl Wyniki głosowania w wyborach do Senatu w 2023 r.], pkw.gov.pl.</ref>. Parlamentarziscë òstalë nôleżnikama klubù Lewicë. Parlamentarziscë welowalë za ùtwòrzenim rządu [[Donôld Tusk|Donalda Tuska]], równak nie delegòwalë przedstawicélów do rządu, ze wzglãdu na felënk nôwôżniészëch dlô partie pónktów w kòalicjowi ùgòdze<ref>[https://www.pap.pl/aktualnosci/partia-razem-bez-ministerstw-zandberg-nie-udalo-sie-wynegocjowac-gwarancji-realizacji Partia Razem bez ministerstw. Zandberg: nie udało się wynegocjować gwarancji realizacji naszych postulatów], pap.pl, 17 smùtana 2023.</ref>. 24 rujana 2024 rokù z partie òdeszłë òbie senatorczi i 3 pòsélcczi (Gosek-Popiołek, Olko i Wicha), òstającë w KKP Lewicë<ref>[https://www.onet.pl/informacje/onetwiadomosci/zwrot-akcji-na-lewicy-zaskakujaca-decyzja-polityczek-razem/qfwcqec,79cfc278 Wielki rozłam w partii Razem. Grupa polityczek opuszcza szeregi], onet.pl, 24 rujana 2024.</ref>. Trzë dni pózni, kòngres Razã pòdjął decyzjã ò òpùszczenim KKP Lewicë i założënim włôsnégò pòselsczégò kòła<ref>[https://www.onet.pl/informacje/onetwiadomosci/partia-razem-podjela-kluczowa-decyzje-rzad-donalda-tuska-zawiodl-ludzi/jkq3ze5,79cfc278 Partia Razem podjęła kluczową decyzję. "Rząd Donalda Tuska zawiódł ludzi"], onet.pl, 27 rujana 2024.</ref>. Nen kòngres wrócył téż do pòzwë "Partiô Razã"<ref>Dzél 1. Òglowé pòstanowienia, [w:] [https://static.partiarazem.pl/razem-static/docu/Statut.pdf Statut Partii Razem], partiarazem.pl, 27 rujana 2024.</ref>. 3 gòdnika partiô ògłosëła, że w welacje na wiceprzédników dobëlë [[Adrian Zandberg]] (reelekcjô) i [[Aleksandra Owca]]<ref name=":0" />.[[Òbrôzk:Adrian zandberg-0942.jpg|mały|Przedwelacjowé pòtkanié Zandberga w Lubartowie (2025)|330x330px]]11 stëcznika 2025 rokù partiô ògłosëła kandidaturã Adriana Zandberga w prezydencczi welacje w maju negò samégò rokù<ref>[https://tvn24.pl/polska/adrian-zandberg-kolejnym-kandydatem-na-prezydenta-jest-gotow-szarpac-sie-z-tym-koniem-st8255887 Adrian Zandberg kolejnym kandydatem na prezydenta. Jest gotów "szarpać się z tym koniem"], tvn24.pl, 11 stëcznika 2025.</ref>. Zajął 6. plac, z wënikã 4,86%<ref>[https://prezydent2025.pkw.gov.pl/prezydent2025/statics/PKW_OBWIESZCZENIA/uploaded_files/1747706738_obwieszczenie-pkw-wyniki.pdf OBWIESZCZENIE PAŃSTWOWEJ KOMISJI WYBORCZEJ z dnia 19 maja 2025 r. o wynikach głosowania i wyniku wyborów Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej zarządzonych na dzień 18 maja 2025 r.], pkw.gov.pl, 19 maja 2025.</ref>. W II turze nie ùdzelił pòpiarcô niżódnémù kandidatowi<ref>[https://tvn24.pl/plus/programy/czas-decyzji-prezydent-2025/wybory-prezydenckie-2025-adrian-zandberg-komentuje-wynik-sondazowni-ipsos-vc8467454 Zandberg nie poprze nikogo. "Wyborcy to nie puchar przechodni"], tvn24.pl, 18 maja 2025.</ref>. 12 smùtana 2025 rokù Paulina Matysiak òstała ùsëniãtô z partie decyzją Krajowégò Zarządu<ref name=":1" />. 29 smùtana 2025 rokù partiô ògłosëła nową turã przédników, pòzwónô "Turbo Polska"<ref>[https://media.partiarazem.pl/p/rusza-turbo-polska-z-zandbergiem-i-owca-odwiedzimy-49-byych-mias-25 Rusza Turbo Polska z Zandbergiem i Owcą: odwiedzimy 49 byłych miast wojewódzkich], media.partiarazem.pl, 29 smùtana 2025.</ref>. Òdwiedzëc mają 49 ùszłëch stolëców wòjewództw. Pòstulatama turë są: pòlsczi wëróbk robòtów, cyfrowô suwerenizna, inwesticjô w nôùkã i fabriczi léków. == Program == Kòngres Razã 8-9 smùtana 2025 przëjął nową programòwą deklaracjã<ref>[https://media.partiarazem.pl/p/koniec-swietych-krow-nowy-program-razem-likwidacja-senatu-koniec-20 Koniec świętych krów! Nowy program Razem: likwidacja Senatu, koniec z KRUS i rozdawnictwem dla bogatych.], media.partiarazem.pl, 9 smùtana 2025</ref>. Westrzód nôwôżniészëch pónktów je likwidacjô Senatu i KRUS, bùdowa 8 jądrowëch bloków, czë fabrik léków. Program dzeli sã na 13 partów<ref>Côłô programòwô deklaracjô dostãpnô je (pò pòlskù) na starnie partie. Niżi leno wëbróné pónktë. [https://partiarazem.pl/deklaracja-programowa Deklaracja programowa], partiarazem.pl</ref>. === Pòlskô z atomù, krzemù i stalë === * Òpiarcé pòlsczi energeticzi ò jądrowé sztrómòwnie i òdnôwialné zdrzódła energie. * Programë dlô warków òpiartëch na kònwencjonalnych zdrzódłach energie. * Jinwesticjô w banã, òdbùdowa państwòwëch przewòzów aùtobùsowëch. === Państwò pò starnie robiącëch === * Ùproszczenié prowadzeniô zbiérnëch spòrów, ùmòżebnienié solidarnoscowëch sztrajków. * Dofinansowanié Państwowi Inszpekcje Robòtë, nadanié ji prawa do zmianë ùmòwë na ùmòwã ò robòtã, w przëpôdkù scwierdzeniô stosënkù robòtë. * Wprowadzenié 32-gòdzynnégò tidzénia robòtë przë zachòwanim wënôdgrodë. * Pòdniesenié minimalnégò zôróbkù do rówiznë ⅔ strzédny wënôdgrodë. * Regulacjô warkòwégò sztatusu personów, jaczé zajimają sã profesjonalno artisticzną dzejalnotą. === Gòspòdarka dlô lëdzy === * Wprowadzenié progresywnëch pòdatków. * Znikwienié m.jin. rëczałtu, lëniowégò pòdatkù, szpecjalnëch stôwków dlô dëchòwnëch, KRUS. * Wprowadzenié cyfrowégò pòdatkù dlô wiôldżich firm. [[Òbrôzk:Ani jednej wiecej 2023 - Adrian Zandberg.jpg|mały|Adrian Zandberg i dzejarze Razã na demònstracje "Ani jedny wiãcy" w Warszawie (2023)]] === Zdrowié pònad zwësczi === * Zwikszenié dofinansowaniô pòwszechny òchronë zdrowiô do 8% PKB. * Wprowadzenié òbrzészkù wëbòru placu robòtë: lékarze robiący w pòwszechny òchronie zdrowiô nie bãdą mòglë równoczasno prowadzëc priwatnëch lékarsczich praktików. * Wprowadzenié legalny, dostãpny i bezpłatny abòrcje na żądanié do conômni 12 tidzénia cążë. * Pòprawa dostãpnoscë wkółpòrodowi, psychiatriczny i psychòlogiczny òpieczi. === Ùtcëwô pòlitika === * Zmniészenié limitu wpłôcënków na kampaniã do 5000 złotëch òd persónë. * Òstawienié dwakadencjowòscë wójtów, bùrméstrów i prezydentów gardów. * Wprowadzenié limitu kadencje w parlamence. * Likwidacjô Senatu. === Prawò do mieszkaniô === * Przeznaczenié 1% PKB na programã bùdacje mieszkaniów na arãdã. * Wprowadzenié m.jin. antispekulacjowégò pòdatkù òd trzecégò mieszkaniô. * Òpòdatkòwanié inwesticyjnëch pùstostanów. * Skùńczenié z tpzw. patodeweloperką. === Państwò, na jaczé mòżesz sã spùscëc === * Likwidacjô KRUS. * Zrównanié emeritalnégò wiekù dlô białk i chłopów. * Wprowadzenié 480-dniowégò urlopu rodzëcelsczégò. === Nôùka — warënk rozwiju === * Zwikszenié nakładów na badérowania i nôùkã — do 3% PKB na rok. * Wprowadzenié òbrzészkù walorizacje zôróbkù na wëższich ùczbòwniach. * Zwikszenié finansowaniô bùdowë i remòntów akademików. === Szkòła równëch mòżebnosców === * Zagwarantowanié bezpłatnégò, cepłégò jestkù w szkòle, przedszkòlim i żłóbkù. * Zatrzimanié priwatizacje systemù edukacje. * Òdbùdowanié prestiżu warkù szkólnégò. * Wspieranié przez państwòwą szkòłã nôùczi w regionalnëch jãzëkach i òchronë môlowi kùlturowi spôdkòwiznë. === Pòlskô wòlnoscë, równoscë i solidarnoscë === * Wprowadzenié rozdzélu państwa òd kòscoła. * Wprowadzenié fùl równoscë małżeńsczi, bez wzglãdu na pëłc. * Wprowadzenié bezpłatny i dostãpny prawny i medyczny tranzycje. * Zakôzanié tpzw. kònwersjowi terapie. * Ùznanié Szlązôków i [[Kaszëbi|Kaszëbów]] za etniczné mniészëznë. * Legalizacjô marihuanë. === Roda — spôdkòwizna, nié zôsóbk === * Założenié nowëch i pòwikszenié jistniejących nôrodnëch parków. * Refòrma Pòlsczich Wód i Państwòwëch Lasów. === Mòcnô Pòlskô w sprawiedlëwi Eùropie === * Òbgôdanié na nowò ùnijnëch ùgòdów. * Pògłãbienié eùropejsczi wespółrobòtë przë sztrategicznëch jinwesticjach, energetice, transpòrce, spòlëznowi pòlitice, mieszkalnictwie i zdrowim. * Wspiarcé òbronë i òdbùdowë Ùkrainë. * Regùlacjô rënkù robòtë cëzyńców. === Òdpòrnô spòlëzna, bezpiecznô Pòlskô === * Wprowadzenié ùstawù ò Pòlsczi Doktrinie Òbronny. * Refòrma systemù cywilny òbronë. * Zagwësnienié lékòwi suwereniznë. == Sztruktura == Krajowima òrganama partie są Kòngres, Krajewô Radzëzna, Krajewi Zarząd, Krajewô Rewizjowô Kòmisjô, Krajewô Welacjowô Kòmisjô i Partiowi Sąd Drëszny<ref>Dzél 3. Krajowé Òragnë, [w:] [https://static.partiarazem.pl/razem-static/docu/Statut.pdf Statut Partii Razem], partiarazem.pl, 9 smùtana 2025, s.16.</ref>. Krajewi Zarząd twòrzi dwùch wespółprzédników, wëbiérónëch w bënëpartiowi welacje i gabinet, zacwierdzony przez Krajową Radzëznã<ref>Dzél 3. Krajowé Òragnë, [w:] [https://static.partiarazem.pl/razem-static/docu/Statut.pdf Statut Razem], partiarazem.pl, 9 smùtana 2025, s. 24.</ref>. Na zôczątkù gòdnika 2024 wespółprzédnikama òstalë [[Adrian Zandberg]] (na pòstãpną kadencjã) i [[Aleksandra Owca]]<ref name=":0">[https://wydarzenia.interia.pl/kraj/news-zmiany-w-partii-razem-sa-nowe-wladze-znamy-nazwiska-liderow,nId,7868068#google_vignette Zmiany w partii Razem. Są nowe władze, znamy nazwiska liderów], wydarzenia.interia.pl, 3 gòdnika 2024</ref>. Zarząd mët to 6 personów, òkróm wespółprzédników je w nim Mateusz Merta, Marcelina Zawisza, Anna Pieciul i Chrystian Talik<ref>[https://partiarazem.pl/struktura Struktura Partii], partiarazem.pl</ref>. {| class="wikitable" ! colspan="4" |Wespółprzédnik ! colspan="4" |Wespółprzédniczka |- !Òdjimk !Miono !Òd !Do !Òdjimk !Miono !Òd !Do |- | rowspan="2" |[[Òbrôzk:Adrian Zandberg Sejm 2020.jpg|bezramki|345x345px]] | rowspan="2" |[[Adrian Zandberg]] | rowspan="2" |27 smùtana 2022 | rowspan="2" |''wcyg'' |[[Òbrôzk:Magdalena Biejat 2023 (cropped).jpg|bezramki|173x173px]] |[[Magdaléna Biejat|Magdalena Biejat]] |27 smùtana 2022 |24 rujana 2024 |- |[[Òbrôzk:Aleksandra-owca-2025 (cropped2).jpg|bezramki|173x173px]] |[[Aleksandra Owca]] |3 gòdnika 2024 |''wcyg'' |} == Reprezentacjô w Parlamence == [[Òbrôzk:Politycy Razem Sejm 2023.jpg|mały|300x300px|Parlamentarziscë Razã krótkò pò welacje w 2023 rokù. Òd lewi starnë: (dólnô réga): Marcelina Zawisza, Daria Gosek-Popiołek, Paulina Matysiak, Joanna Wicha i Dorota Olko; (gòrnô réga): Magdalena Biejat, Maciej Konieczny, Adrian Zandberg i Ana Górskô]] === Pòsélcowie na Sejm X kadencje (òd 2023) === * Maciej Konieczny * [[Marta Stożek]]<ref>weszła na plac Krësztofa Smiszka, jaczi òstół wëbróny do Parlamentu Eùropejsczégò.</ref> * [[Adrian Zandberg]] * '''[[Marcelina Zawisza]] – przédniczka kòła''' ==== Ùszłi pòsélcowie X kadencje ==== * Daria Gosek-Popiołek * [[Dorota Olko]] * [[Joanna Wicha]] * [[Paulina Matysiak]] Pòsélcowie òstalë wëbróny z lëst Nowi Lewicë i na zôczątkù bëlë nôleżnikama Kòalicjowégò Klubù Parlamentarnégò Lewicë. W rujanie 2024, zakładającë pòselsczé kòło Razã, klub òpùscëlë pòsélcowie, jaczi òstalë w partie – Gosek-Popiołek, Olko i Wicha òstałë w KKP i òpùscëłë Razã<ref>[https://oko.press/rozlam-w-razem-polityczki-odchodza-z-partii-jak-do-tego-doszlo Rozłam w Razem. Polityczki odchodzą z partii. Jak do tego doszło?], oko.press, 24 rujana 2024</ref>. Paulina Matysiak òstała ùsëniãtô z partie 12 smùtana 2025<ref name=":1">[https://pl.wikinews.org/wiki/Paulina_Matysiak_wykluczona_z_Partii_Razem Paulina Matysiak wykluczona z Partii Razem], pl.wikinews.org, 12 smùtana 2025</ref>. ==== Ùszłé senatorczi XI kadencje (òd 2023) ==== * [[Magdaléna Biejat|Magdalena Biejat]] – wicemarszôłczëni Senatu * [[Ana Górskô]] Senatorczi òstałë wëbróné z lëst Nowi Lewicë i òstałë nôleżniczkama KKP Lewicë. W rujanie 2024 òpùscëłë Razã. === Pòsélcowie na Sejm IX kadencje (2019–2023) === * Magdalena Biejat * Daria Gosek-Popiołek * Maciej Konieczny * Paulina Matysiak * Adrian Zandberg * Marcelina Zawisza Pòsélcowie òstalë wëbróny z lëst Zdrzëszëznë Demòkratyczny Lewicë (SLD) i bëlë nôleżnikama KKP Lewicë. == Welacjowé wëniczi == === Welacjô do Parlamentu === {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! rowspan="3" |Welacjô ! colspan="5" |Sejm ! colspan="2" |Senat ! rowspan="3" |Rząd |- ! colspan="3" |Głosë ! colspan="2" |Mandatë ! colspan="2" |Mandatë |- !Lëczba !% !+/− !Lëczba !+/− !Lëczba !+/− |- !2015 |550 349 |3,62 (8.) | style="text-align: center;" |– | style="text-align: center;" |{{Ùdzél|0|460|#720546}} | style="text-align: center;" |– | style="text-align: center;" |{{Ùdzél|0|100|#720546}} | style="text-align: center;" |– | style="background:coral;" |Brak |- !2019 | colspan="3" style="text-align: center;" |<small>''S''</small><small>''ztart z lëstów SLD''</small> | style="text-align: center;" |{{Ùdzél|6|460|#720546}} | style="text-align: center;" | +6 | style="text-align: center;" |{{Ùdzél|0|100|#720546}} | style="text-align: center;" |– | style="background:pink;" |Òpòzycjô |- ! rowspan="2" |2023 | colspan="3" rowspan="2" style="text-align: center;" |''<small>Sztart z lëstów NL</small>'' | rowspan="2" style="text-align: center;" |{{Ùdzél|7|460|#720546}} | rowspan="2" style="text-align: center;" | +1 | rowspan="2" style="text-align: center;" |{{Ùdzél|2|100|#720546}} | rowspan="2" style="text-align: center;" | +2 | style="background:pink;" |Òpòzycjô<ref>òd 2024</ref> |} === Samòrządowô welacjô === {| class="wikitable" !Welacjô !Lëczba głosów !% (do sejmików) !Lëczba mandatów !+/− |- !2018 | style="text-align: center;" |242 511 | style="text-align: center;" |1,57 (8.) | style="text-align: center;" |{{Ùdzél|0|552|#720546}} | style="text-align: center;" |– |- !2024 | colspan="2" style="text-align: center;" |<small>''S''</small><small>''ztart w kòalicje Lewica (z NL, PPS i UP)''</small> | style="text-align: center;" |{{Ùdzél|1|552|#720546}} | style="text-align: center;" | +1 |}[[Òbrôzk:Adrian Zandberg plakat minimalistyczny 2025.png|mały|Welacjowi plakat Adriana Zandberga w 2025]] === Welacjô do Eùropejsczégò Parlamentu === {| class="wikitable" !Welacjô !Lëczba głosów !% !Lëczba mandatów !+/- |- !2019 | colspan="2" style="text-align: center;" |''<small>Sztart w kòalicje Lewica Razã (z UP i RSS)</small>'' | style="text-align: center;" |{{Ùdzél|0|51|#720546}} |– |- !2024 | colspan="2" style="text-align: center;" |''<small>Sztart w kòalicje Lewica (z NL, PPS i UP)</small>'' | style="text-align: center;" |{{Ùdzél|0|53|#720546}} |– |} === Prezydenckô welacjô === {| class="wikitable" style="text-align: right;" ! rowspan="2" |Welacjô ! rowspan="2" |Kandidat ! rowspan="2" |Òdjimk ! colspan="2" |I tura |- !Głosów !% |- !2020 | style="text-align: left;" |[[Robert Biedroń|Róbert Biedroń]]<ref>Przédnik partie Zymk, pòspólny kandidat SLD, partie Zymk i Razã.</ref> |[[Òbrôzk:JKRUK 20190219 ROBERT BIEDROŃ KIELCE DSCN2269 (cropped).jpg|bezramki|115x115px]] |''432 129'' |''2,22 (6.)'' |- !2025 | style="text-align: left;" |[[Adrian Zandberg]] |[[Òbrôzk:Adrian Zandberg Sejm 2020.jpg|bezramki|119x119px]] |''952 832'' |''4,86 (6.)'' |} == Òbaczë téż == * [[Adrian Zandberg]] * [[Magdaléna Biejat|Magdalena Biejat]] * [[Głosowanié]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://partiarazem.pl {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòliticzné partie]] 9f5kh8lw5vnoutxjxoo7n89ez21osus 10 12293 206600 206464 2026-07-10T12:41:29Z Terrus38 14026 206600 wikitext text/x-wiki {| style="clear:both; width:55em;margin: 1.5em auto; border:1px solid #CCC; background-color:#FCFCFC; font-size:smaller; text-align:center" ! style="background:#ccccff" align="center" | [[Państwò|Państwa]] w [[Aùstraliô|Aùstralii]] i [[Òceaniô|Oceanie]] |- | align="center" style="font-size: 90%" | [[Aùstraliô]] | [[Fidżi]] | [[Kiribati]] | [[Mikronezjô]] | [[Nauru]] | [[Nowô Zelandzkô]] | [[Òstrowë Marshalla]] | [[Òstrowë Salomòna]] | [[Palau]] | [[Papùa-Nowô Gwinejô]] | [[Samòa]] | [[Tonga]] | [[Tuvalu]] | [[Vanuatu]] |- | align="center" style="font-size: 90%" colspan="2" | '''Zanôléżné teritoria:''' [[Baker]] | [[Francëskô Polinezjô]] | [[Guam]] | [[Howland]] | [[Jarvis]] | [[Johnston]] | [[Kingman]] | [[Nordowe Mariany]] | [[Midway]] | [[Niue]] | [[Norfolk]] | [[Nowô Kaledońskô]] | [[Òstrowë Ashmore i Cartiera]] | [[Òstrowë Cooka]] | [[Òstrowë Mòrza Koralowego]] | [[Palmyra]] | [[Pitcairn]] | [[Amerikańskô Samòa]] | [[Tokelau]] | [[Wake]] | [[Wallis i Futuna]] |- | align="left" style="font-size: 90%" colspan="2" | '''Teritoria państwów butén Aùstralii i Oceanie:''' [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]]: [[Hawajë]] | [[Jindonezjô]]: [[Papùa]], [[Zôpadnô Papùa]] | [[Chile]]: [[Òstrow Wiôlgònocny]], [[Sala y Gómez]] | [[Japóńskô]]: [[Ogasawara]], [[Minami Tori-shima]], [[Oki-no-Tori-shima]], [[Òstrowë Kazan]] |} <noinclude> [[Kategòrëjô:Aùstraliô i Òceaniô| ]] </noinclude> nkq97ija5qpkxlpb8yec5x3x70rozyg 206605 206600 2026-07-10T12:44:07Z Terrus38 14026 206605 wikitext text/x-wiki {| style="clear:both; width:55em;margin: 1.5em auto; border:1px solid #CCC; background-color:#FCFCFC; font-size:smaller; text-align:center" ! style="background:#ccccff" align="center" | [[Państwò|Państwa]] w [[Aùstraliô|Aùstralii]] i [[Òceaniô|Oceanie]] |- | align="center" style="font-size: 90%" | [[Aùstraliô]] | [[Fidżi]] | [[Kiribati]] | [[Mikronezjô]] | [[Nauru]] | [[Nowô Zelandzkô]] | [[Òstrowë Marshalla]] | [[Òstrowë Salomòna]] | [[Palau]] | [[Papùa-Nowô Gwinejô]] | [[Samòa]] | [[Tonga]] | [[Tuvalu]] | [[Vanuatu]] |- | align="center" style="font-size: 90%" colspan="2" | '''Zanôléżné teritoria:''' [[Baker]] | [[Francëskô Polinezjô]] | [[Guam]] | [[Howland]] | [[Jarvis]] | [[Johnston]] | [[Kingman]] | [[Nordowe Mariany]] | [[Midway]] | [[Niue]] | [[Norfolk]] | [[Nowô Kaledońskô]] | [[Òstrowë Ashmore i Cartiera]] | [[Òstrowë Cooka]] | [[Òstrowë Mòrza Koralowego]] | [[Palmyra]] | [[Pitcairn]] | [[Amerikańskô Samòa]] | [[Tokelau]] | [[Wake]] | [[Wallis i Futuna]] |- | align="left" style="font-size: 90%" colspan="2" | '''Teritoria państwów butén Aùstralii i Oceanie:''' [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]]: [[Hawajë]] | [[Indonezjô]]: [[Papùa]], [[Zôpadnô Papùa]] | [[Chile]]: [[Òstrow Wiôlgònocny]], [[Sala y Gómez]] | [[Japóńskô]]: [[Ogasawara]], [[Minami Tori-shima]], [[Oki-no-Tori-shima]], [[Òstrowë Kazan]] |} <noinclude> [[Kategòrëjô:Aùstraliô i Òceaniô| ]] </noinclude> jthw37mxfqljhrcr8y6mfr1ocxbhhkf 0 12310 206542 204958 2026-07-10T12:11:09Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Nordowy Cyper]] do [[Nordowi Cyper]]: pisënk 204958 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti|miono=Tëreckô Repùblika Nordowégò Cypru|fana=Flag of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg|herb=Coat of arms of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg|miono-genitiw=cyprijsczi|na karce=Northern Cyprus in its region (de-facto).svg|jãzëk=[[Tërecczi jãzëk|tërecczi]]|stolëca=Nordowô Nikosiô|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=3355|rok=-|lëdztwò=180 000|dëtk=lira|czasowô cona=2|himn=Istiklâl Marsi|kòd dëtka=₺|Internet=.tr|telefón=90 392|swiãto=15 lëstopadnika|kòd=TR|mòtto=|procent-wòdë=|Prezydeńt=Tufan Erhürman|Premiéra=Ünal Üstel|Mònarcha=}} '''Nordowi Cyper''' je nëuznonëm państwã na òstrowie w [[Strzódzemné Mòrze|Strzódzemnim Mòrzu]] midzë [[Azëjô|Azëją]] i [[Eùropa|Eùropą]]<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20250831015248/https://encyklopedia.interia.pl/geografia-nauki-pokrewne/panstwa/news-cypr-polnocny,nId,2014949 CYPR PÓŁNOCNY] Encyklopedia Interia [2025-08-28]. [zarchiwizowane z [https://encyklopedia.interia.pl/geografia-nauki-pokrewne/panstwa/news-cypr-polnocny,nId,2014949 tegò adresu] (2025-08-31)].</ref>. Ùznelë go blós [[Tëreckô]]<ref name=":0" /><ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-17217956 Cyprus country profile] [2023-04-07] BBC News [2025-08-28]</ref>. [[15 lëstopadnika]] 1983 r. Nordowi Cyper obznôjmił samòstójnotã<ref>[https://mfa.gov.ct.tr/cyprus-negotiation-process/historical-background/ Historical Perspective] Ministry of Foreign Affairs (Turkish Republic of Northern Cyprus) [2025-08-28]</ref>. Zajmuje òbéńdã o wiéchrzëznë 3355 km&#xB2;, lëdztwò je 180 000 mieszkańców (króm tégò 20 tës. wòjarzë tërecczich i 80 tës. wnożników), nôwikszą religiją je islam<ref name=":0" />. == Òbaczë téż == * [[Cyper]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Azëjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Cyper| ]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] 6q9ndd3akc2f5n28ye1uwim0u8ptp8a 0 12322 206738 194435 2026-07-10T14:15:20Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Astronomijô]] to [[Category:Astronomiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206738 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bob Star - M45 Carranza Field (by).jpg|mały|Babë]] [[Òbrôzk:Schemat plejad.svg|mały|Babë]] '''Babë'''<ref name=":0">[https://sloworz.org/word/64/meaning/70 Babë], Internetowi Słowôrz Kaszëbsczégò Jãzëka.</ref> (pò kaszëbskù téż '''Grabiôrczi''', pò pòlskù ''Plejady'') to je gromada [[gwiôzda|gwiôzd]], co jã mòże òbzerac na niebie lëdzczim òkã<ref name="g">[https://sloworz.org/word/24319/meaning/27804 Grabiôrczi], Internetowi Słowôrz Kaszëbsczégò Jãzëka.</ref>. W wielu jãzëkach, téż pò pòlskù, tèn gwiôzdozbiór nazywô sã Plejadama, òd sédmë sostrów z grecczej mitologiji. Ò tich gwiazdach pisóné bëło w stôrożëtnyj pòezji<ref>[https://kopalniawiedzy.pl/Safona-Plejady-Lesobos-datowanie-fragment-52-Manfred-Cuntz-Levent-Gurdemir,24536 Astronomowie określili porę roku powstania wiersza Safony] (pò pòlskù).</ref>. Pò kaszëbskù je przësłowié: ''Babë wëzérają spòd lasa, to mdze grzmòt''<ref name=":0" />. == Zôbacz téż == * [[gwiôzda]] * [[zgwiôzdzëna]]/[[gwiôzdozbiór]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Astronomiô]] dewdozorwmy22u4t8i1gmqfolb2njma 0 12409 206771 198092 2026-07-10T14:38:12Z Iketsi 3254 Geògrafijô→Geògrafiô; {{Kòntrola}} 206771 wikitext text/x-wiki '''Ùniwersytet Marii Curie-Skłodowsczé''', ''òficjalny akronim: '''ÙMCS''''' – pùblëcznô ùczbòwniô z sedzbą w [[Lublëno|Lublënie]], namieniónô do żëcygò w 1944 rokù jakno piąti ùniwersytet w Pòlsce. Nôwiksza akademickô ùczbòwniô Pròrënkòwé Pòlsczi. Wedle rankingù ''Research.com'', zajimô 18 plan, na 37 klasyfikòwónëch pòlsczich wëższëch szkòłów, a téż 1534 pòzycjã w swiatowi skali. Ùczbòwniô nôlegô do kònsorcjum Eùropejsczich Uczbòwniów ''ATHENA''. Nôlëgô téż do Związkù Lubelsczich Ùczbòwni, wraz z Lubelską Pòlitechniką, Medicznim Ùniwersytetã w Lublënie, Katolëcczim Lubelsczim Ùniwersytetã a téż Przirodniczim Ùniwersytetã w Lublënie. == Historiô == Ùniwersytet òstôł namieniony do żëcygò 23 rujana 1944 rokù jakno państwòwò ùczbòwnia. Z zôczątkù fùnkcjonowôł z sztërëma wëdzélama: Lekarsczim, Przirodniczim, Rolnym i Weterinarijnym, le zarôzka pò niecawnych trzech miesącach pòwstôł piąti - Farmaceùticzny Wëdzél. Pòczëstnô jinaùguracjô pierszégò akademicczégò rokù òdbëła sã 14 stëcznika 1945 rokù. Nôùkòwą Kadrą stanowiło wówczas 42 profesorów, m.jin. z ùczbòwni Lwòwa i Wilna. Studia pòdjãło 806 slëchińców. Òrganizatorã i pierszim rechtorã Ùczbòwni béł zoolog prof. Henryk Raabe. Nen profil Ùczbòwni ùtrzimôł sã do 50. latów XX. stalatégò. W 1949 rokù ùczbòwnia pòwiksza sã ò Wëdzél Prawa. Rok pùzni z Ùczbòwni wëapartnióno fakùltetë: Lekarsczi i Farmaceùticzny, na spòdlim jaczi pòwsta Medicznô Akademiô (terôzka Mediczny Ùniwersytet). Na zôczątkù 1952 rokù, jistniejącë ju Matematiczno-Przirodniczy Wëdzél rozapartnił sã na dwa Wëdzéle: Matematiczi, Fizyczi i Chemii a téż Biologii i Nôùków ò Zemi. W jistnym rokù òdemkniãto Hùmanisticzny Wëdzél, a w 1953 rokù Zootechniczny. Stolemną reòrganizacjã strukturë Ùczbòwnia przëża w 1955 rokù, czedë wëaparniono z niegò Wëdzélë: Rolny, Weterënarëjny i Zootechniczny, jaczé òstałë pòdwalinama Rolniczi Akademië, terôczasno Przirodniczégò Ùniwersytetu. W drëdzim dzélu 50. latów Ùniwersytet wkrocził z sztërëma wëdzélama: Biologii i Nôùków ò Zemi, Matematiczi, Fizyczi i Chemii, Prawa a téż Hùmanisticznym. Pòstãpnota nôzwësków [[Maria Skłodowska-Curie|patronczi]] wëmieniónëch w pòzwie Ùniwersytetu òsta przëjãtô z francësczégò jãzëka. Prawò nie dôwô mòżebnoscë zmianë pòzwë ùczbòwni ji władzóm. Sama patrónka ÙMCS wëzwëskiwa zamiennie òbu fòrm pisënkù nôzwëska. == Władze ÙMCS == [[Òbrôzk:Budynki_UMCS.jpg|mały|259x259px|Rechtorat ÙMCS]] Fùlnô lësta rechtorów ÙMCS: # Henrik Raabe (24 rujana 1944 – 31 zëlnika 1948) # Tadeusz Kielanowski (1 séwnika 1948 – 31 gòdnika 1949) # Józef Parnas (jakno p.o., 1 stëcznika 1950 – 31 gòdnika 1951) # Bohdan Dobrzańsczi (1 stëcznika 1952 – 31 zélnika 1955) # Andrzej Bùrda (1 séwnika 1955 – 7 maja 1957) # Adóm Paszewsczi (8 maja 1957 – 31 zélnika 1959) # Grégór Léòpòld Seidler (1 séwnika 1959 – 11 łżekwiata 1969) # Zbigniew Lorczewicz (1 lëpińca 1969 – 30 séwnika 1972) # Wiesław Skrzëdło (1 rujana 1972 – 31 zélnika 1981) # Tadeùsz Baszińsczi (1 séwnika 1981 – 21 maja 1982) # Józef Szimańsczi (24 maja 1982 – 31 zélnika 1984) # Stanisław Ùzak (1 séwnika 1984 – 31 zélnika 1987) # Zdzësław Cackòwsczi (1 séwnika 1987 – 30 smùtana 1990) # Eùgeniusz Gąsor (1 gòdnika 1990 – 14 zélnika 1993) # Kazmierz Goebel (24 séwnika 1993 – 31 zélnika 1999) # Marian Harasymiuk (1 séwnika 1999 – 31 zélnika 2005) # Wiesław Kamińsczi (1 séwnika 2005 – 31 zélnika 2008) # Andrzej Dąbrowsczi (1 séwnika 2008 – 31 zélnika 2012) # Stanisław Michałowsczi (1 séwnika 2012 – 31 zélnika 2020) # Radosław Dobrowolsczi (1 séwnika 2020 – terôczasno) == Wëdzélë == {| class="wikitable" !Pózwa wëdzélu !Rok założeniégò !Internetowi adres wëdzélu |- | Artisticzny Wëdzél | align="center" |1989/(1997) | align="center" |[http://www.umcs.pl/pl/artystyczny,40.htm WA] |- |Wëdzél Biologii i Biotechnologii | align="center" |1944/(1952)/2011 | align="center" |[https://web.archive.org/web/20140717135045/http://umcs.pl/pl/biologia-biotechnologia.htm WBiB] |- |Wëdzél Chemië | align="center" |1944/(1989) | align="center" |[http://www.umcs.pl/pl/chemii,42.htm WCh] |- |Wëdzél Ekònomiczny | align="center" |1965 | align="center" |[http://www.umcs.pl/pl/ekonomiczny,43.htm WE] |- |Wëdzél Filologiczny | align="center" |2019 | align="center" |[https://www.umcs.pl/pl/filologiczny.htm WF] |- |Wëdzél Filozofië i Socjologië | align="center" |1990 | align="center" |[http://www.umcs.pl/pl/filozofii-i-socjologii,44.htm WFiS] |- |Wëdzél Historië i Archeologië | align="center" |2019 | align="center" |[https://www.umcs.pl/pl/ha.htm WHiA] |- |Wëdzél Matematiczi, Fizyczi i Informaticzi | align="center" |1944/1952/1989/(2001) | align="center" |[http://www.umcs.pl/pl/matematyki-fizyki-i-informatyki,46.htm WMFI] |- |Wëdzél Nôùków ò Zemi i Òbremienni Gòspòdarce | align="center" |1944/(1952)/2011 | align="center" |[http://geografia.umcs.pl WNoZiGP] |- |Wëdzél Pedagogiczi i Psychòlogië | align="center" |1973 | align="center" |[http://umcs.pl/pip WPiP] |- |Wëdzél Pòlitologië i Gazetnictwa | align="center" |1993 | align="center" |[https://www.umcs.pl/pl/wydzial-politologii-i-dziennikarstwa-umcs-w-lublinie,49.htm WPiD] |- |Wëdzél Prawa i Administracjë | align="center" |1949 | align="center" |[http://prawo.umcs.pl WPiA] |} === Czerënczi studiów === Artisticzny Wëdzél * artisticznô edukacëjó w òbrëmi pasticznich kùńsztów, * artisticznô edukacëjô obrëmi mùzycznégò kùńsztu, * grafika (studia prowadzóné są téż w anielsczim jãzëkù), * jazz i zdrzadniowô mùzyka, * farwiarstwò. Wëdzél Biologië i Biotechnologië: * [[Biologijô|biologiô]] (studia prowadzôné są téż w anielsczim jãzëkù), * biotechnologiô. Wëdzél Chemië: * [[Chemijô|chemiô]] (studia prowadzóné są téż w anielsczim jãzëkù dlô cëzińców), * inżynieriô mòdernëch doczëznów, * widowòdowô inżinieriô. Ekònomiczny Wëdzél: * [[Analityka gospodarcza|gòspòdarczi rozbiér]], * [[Ekònomijô|ekònomiô]], * finanse i rechùnkòwòsc, * logistika, * midzenôrodny gòspòdarczé stosënczi * prawno-geszeftowi (studia prowadzóné w anielsczim jãzëkù), * zarządzanié. Wëdzél Filozofië i Socjologië: * eùropeistikô, * [[Filozofijô|filozofiô]], * kògnitiwistiô (studia prowadzòné są téż w anielsczim jãzëkù), * spòlëznowô ùtwórczosc, * socjologiô, * zarządzanié w pùblëcznëch pòlitikach. Wëdzél Historië i Archeòlogië: * [[Archeòlogijô|archeòlogiô]], * historiô, * archiwistikô i mòderné zarządzanié informacyjnyma zôpisama, * geoarcheologiô, * historicznô i archeologicznô geowizualizacjô, * historicznô turistika Filologiczny Wëdzél: * architektura wiadła, * archiwistyka i mòderné zôrządzanié wiadłowima zôpisama, * e-editorstwò i redakcjowé techniczi, * pòlsko-miemiecczé kùlturowé i translatorsczé studia, * filologiô (anielistyka, bałkanistyka, germanistika, iberystyka, pòrtugalistyka, romanistika, rusëcëstika, ùkrajinistyka), * pòlskô filologiô, * pòlonisticznô glottodidaktika, * wiadło w e-spòlëznie, * brëkòwanô informatologiô, * kùlturoznajorzstwò, * brëkòwanô lingwistika, * logopediô z aùdiologią, * cyfrowé technologie w animacji kùlturë, * kònferencjowô translacjô, * historicznô turistika. Wëdzél Matematiczi, Fizyczi i Infòrmaticzi: * radiacyjny bezpiek * [[fizyka]], * [[Fizyka techniczna|technicznô fizyka]], * [[Infòrmatika|informatika]], * inżynieriô mòdernëch doczëznów, * [[matematika]], * matematyka w finansach, * nôùczanié matematiczi i informaticzi, * Science and Technology (studia prowadzóné w anielsczim jãzëkù). Wëdzél Nôùków ò Zemi i Òbrëmienné Gòspòdarczi: * [[geògrafiô]], * wòjskowô geògrafiô i krëzësowé zarządzanié, * geoinformatika, * òbrëmienna gòspòdarka, * Tourism Management (studia prowadzóné są w anielsczim jãzëkù), * turistikaô i rekreacjô. Wëdzél Pedagògiczny i Psychòlogië: * animacjô kùlturë, * pedagògikô, * òsoblëwô pedagògikô, * przedszkòlnô i wczasnoszkòlnô pedagògika, * resocjalizacyjnô pedagògikô, * socjalnô robòta, * [[Psychòlogijô|psychòlogiô]]. Wëdzél Pòlitologië i Gazetnictwa: * administracjô i pùblëczné zôrządzanié * nôrodowi bezpiek, * gazetnictwò i spòlëznowô kòmùnikacjô, * International Relations, * [[Pòlitologijô|pòlitologiô]], * [[Produkcja medialna|medialnô produchcjô]], * public relations i zôrządzanié wiadłã * wiadłowô spólëzna, * midzenôrodowé stosënczi (studia prowadzóné są téż w anielsczim jãzëkù), Wëdzél Prawa i Administracjë: * administracjô, * benowi bezpiek, * prawò, * prawno-geszeftowi, * prawno-menadżersczi. Midzeòbrëmieniowé czerënczi: * inżynieriô mòdernëch doczëznów (WMFiI z WC) * matematika i finanse (WMFiI z WE) * wiadłowô spòlëzna (WMFiI z [[Wydział Politologii i Dziennikarstwa|WPiD]]). W zôkresu jãzëkòwégò sztôłceniô na Ùniwersytece fąkcjonują pòsobny jednostczi: * Centrum Nôùczaniô i Certifikacjë Cëzich Jãzëków ÙMCS, * Centrum Polsczé Kùlturë i Jãzyka dlô Pòlonië i Cëzińców, * Britijsczé Centrum Ùniwersytetu Marii Curie-Skłodowsczé, * Centrum Portugalsczégò Jãzëka/Camões, * Centrum Rusczé Kùlturë i Jãzëka * Centrum Pòrënkòwi Eùropë. === Dochtorsczé szkòłë === Dochtorskô Szkòła Hùmanisticznëch Nôùków i Kùńsztu: * archeologiô, * filozofiô, * historiô, * jãzëkòznajôrztwò, * lëteraturoznajôrztwò, * nôùczi ò kùlturze i religië, * mùzyczné kùńsztë, * plasticzné kùńsztë i kònserwacjô dokazów kùńsztu. Dochtorskô Szkòła Spòlëznowëch Nôùków: * Ekònomiô i finanse * Spòłeznowò-ekònomicznô geògrafiô i òbrëmienna gòspòdarka * Nôùczi ò spôlëznowé kòmùnikacjë i mediach * Nôùczi ò pòlitice i pùblëczné administacjë * Nôùczi ò zôrządzanim i jakòscë * Prawné nôùczi * Socjologiczné nôùczi * Pedagogika * Psychologiô. Dochtorskô Szkòła Scësłëch i Przirodnichëch Nôùków: * Matematika * Biologiczné nôùczi * Chemiczné nôùczi * Fizyczné nôùczi * Nôùczi ò Zemi i strzodowiszczu * Gbùrzëzna i ogardownictwò. == Sztôłcenié == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Wpia_umcs.jpg|mały|250x250px|Bùdink Wëdzélu Prawa i Administracjë ÙMCS Òbrôzk:Lublin_UMCS_(wydział_humanistyczny,_aula_i_patio).JPG|mały|250x250px|Hùmanisticzny Wëdzél ÙMCS paradnica i patio Òbrôzk:UMCS_Wydział_Nauk_o_Ziemi_i_Gospodarki_Przestrzennej_02.jpg|mały|250x250px|Wëdzél Nôùków ò Zemi i Òbëmienné Gòspòdarczi ÙMCS Òbrôzk:Informatyka_UMCS.jpg|mały|250x250px|Bùdink Instytutu Infòrmatiki ÙMCS </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ùniwersytetë w Pòlsce]] pafcb48hk66i4l1v9nfzztplz5gtz32 206772 206771 2026-07-10T14:38:29Z Iketsi 3254 '''' 206772 wikitext text/x-wiki '''Ùniwersytet Marii Curie-Skłodowsczé''', òficjalny akronim: '''ÙMCS''' – pùblëcznô ùczbòwniô z sedzbą w [[Lublëno|Lublënie]], namieniónô do żëcygò w 1944 rokù jakno piąti ùniwersytet w Pòlsce. Nôwiksza akademickô ùczbòwniô Pròrënkòwé Pòlsczi. Wedle rankingù ''Research.com'', zajimô 18 plan, na 37 klasyfikòwónëch pòlsczich wëższëch szkòłów, a téż 1534 pòzycjã w swiatowi skali. Ùczbòwniô nôlegô do kònsorcjum Eùropejsczich Uczbòwniów ''ATHENA''. Nôlëgô téż do Związkù Lubelsczich Ùczbòwni, wraz z Lubelską Pòlitechniką, Medicznim Ùniwersytetã w Lublënie, Katolëcczim Lubelsczim Ùniwersytetã a téż Przirodniczim Ùniwersytetã w Lublënie. == Historiô == Ùniwersytet òstôł namieniony do żëcygò 23 rujana 1944 rokù jakno państwòwò ùczbòwnia. Z zôczątkù fùnkcjonowôł z sztërëma wëdzélama: Lekarsczim, Przirodniczim, Rolnym i Weterinarijnym, le zarôzka pò niecawnych trzech miesącach pòwstôł piąti - Farmaceùticzny Wëdzél. Pòczëstnô jinaùguracjô pierszégò akademicczégò rokù òdbëła sã 14 stëcznika 1945 rokù. Nôùkòwą Kadrą stanowiło wówczas 42 profesorów, m.jin. z ùczbòwni Lwòwa i Wilna. Studia pòdjãło 806 slëchińców. Òrganizatorã i pierszim rechtorã Ùczbòwni béł zoolog prof. Henryk Raabe. Nen profil Ùczbòwni ùtrzimôł sã do 50. latów XX. stalatégò. W 1949 rokù ùczbòwnia pòwiksza sã ò Wëdzél Prawa. Rok pùzni z Ùczbòwni wëapartnióno fakùltetë: Lekarsczi i Farmaceùticzny, na spòdlim jaczi pòwsta Medicznô Akademiô (terôzka Mediczny Ùniwersytet). Na zôczątkù 1952 rokù, jistniejącë ju Matematiczno-Przirodniczy Wëdzél rozapartnił sã na dwa Wëdzéle: Matematiczi, Fizyczi i Chemii a téż Biologii i Nôùków ò Zemi. W jistnym rokù òdemkniãto Hùmanisticzny Wëdzél, a w 1953 rokù Zootechniczny. Stolemną reòrganizacjã strukturë Ùczbòwnia przëża w 1955 rokù, czedë wëaparniono z niegò Wëdzélë: Rolny, Weterënarëjny i Zootechniczny, jaczé òstałë pòdwalinama Rolniczi Akademië, terôczasno Przirodniczégò Ùniwersytetu. W drëdzim dzélu 50. latów Ùniwersytet wkrocził z sztërëma wëdzélama: Biologii i Nôùków ò Zemi, Matematiczi, Fizyczi i Chemii, Prawa a téż Hùmanisticznym. Pòstãpnota nôzwësków [[Maria Skłodowska-Curie|patronczi]] wëmieniónëch w pòzwie Ùniwersytetu òsta przëjãtô z francësczégò jãzëka. Prawò nie dôwô mòżebnoscë zmianë pòzwë ùczbòwni ji władzóm. Sama patrónka ÙMCS wëzwëskiwa zamiennie òbu fòrm pisënkù nôzwëska. == Władze ÙMCS == [[Òbrôzk:Budynki_UMCS.jpg|mały|259x259px|Rechtorat ÙMCS]] Fùlnô lësta rechtorów ÙMCS: # Henrik Raabe (24 rujana 1944 – 31 zëlnika 1948) # Tadeusz Kielanowski (1 séwnika 1948 – 31 gòdnika 1949) # Józef Parnas (jakno p.o., 1 stëcznika 1950 – 31 gòdnika 1951) # Bohdan Dobrzańsczi (1 stëcznika 1952 – 31 zélnika 1955) # Andrzej Bùrda (1 séwnika 1955 – 7 maja 1957) # Adóm Paszewsczi (8 maja 1957 – 31 zélnika 1959) # Grégór Léòpòld Seidler (1 séwnika 1959 – 11 łżekwiata 1969) # Zbigniew Lorczewicz (1 lëpińca 1969 – 30 séwnika 1972) # Wiesław Skrzëdło (1 rujana 1972 – 31 zélnika 1981) # Tadeùsz Baszińsczi (1 séwnika 1981 – 21 maja 1982) # Józef Szimańsczi (24 maja 1982 – 31 zélnika 1984) # Stanisław Ùzak (1 séwnika 1984 – 31 zélnika 1987) # Zdzësław Cackòwsczi (1 séwnika 1987 – 30 smùtana 1990) # Eùgeniusz Gąsor (1 gòdnika 1990 – 14 zélnika 1993) # Kazmierz Goebel (24 séwnika 1993 – 31 zélnika 1999) # Marian Harasymiuk (1 séwnika 1999 – 31 zélnika 2005) # Wiesław Kamińsczi (1 séwnika 2005 – 31 zélnika 2008) # Andrzej Dąbrowsczi (1 séwnika 2008 – 31 zélnika 2012) # Stanisław Michałowsczi (1 séwnika 2012 – 31 zélnika 2020) # Radosław Dobrowolsczi (1 séwnika 2020 – terôczasno) == Wëdzélë == {| class="wikitable" !Pózwa wëdzélu !Rok założeniégò !Internetowi adres wëdzélu |- | Artisticzny Wëdzél | align="center" |1989/(1997) | align="center" |[http://www.umcs.pl/pl/artystyczny,40.htm WA] |- |Wëdzél Biologii i Biotechnologii | align="center" |1944/(1952)/2011 | align="center" |[https://web.archive.org/web/20140717135045/http://umcs.pl/pl/biologia-biotechnologia.htm WBiB] |- |Wëdzél Chemië | align="center" |1944/(1989) | align="center" |[http://www.umcs.pl/pl/chemii,42.htm WCh] |- |Wëdzél Ekònomiczny | align="center" |1965 | align="center" |[http://www.umcs.pl/pl/ekonomiczny,43.htm WE] |- |Wëdzél Filologiczny | align="center" |2019 | align="center" |[https://www.umcs.pl/pl/filologiczny.htm WF] |- |Wëdzél Filozofië i Socjologië | align="center" |1990 | align="center" |[http://www.umcs.pl/pl/filozofii-i-socjologii,44.htm WFiS] |- |Wëdzél Historië i Archeologië | align="center" |2019 | align="center" |[https://www.umcs.pl/pl/ha.htm WHiA] |- |Wëdzél Matematiczi, Fizyczi i Informaticzi | align="center" |1944/1952/1989/(2001) | align="center" |[http://www.umcs.pl/pl/matematyki-fizyki-i-informatyki,46.htm WMFI] |- |Wëdzél Nôùków ò Zemi i Òbremienni Gòspòdarce | align="center" |1944/(1952)/2011 | align="center" |[http://geografia.umcs.pl WNoZiGP] |- |Wëdzél Pedagogiczi i Psychòlogië | align="center" |1973 | align="center" |[http://umcs.pl/pip WPiP] |- |Wëdzél Pòlitologië i Gazetnictwa | align="center" |1993 | align="center" |[https://www.umcs.pl/pl/wydzial-politologii-i-dziennikarstwa-umcs-w-lublinie,49.htm WPiD] |- |Wëdzél Prawa i Administracjë | align="center" |1949 | align="center" |[http://prawo.umcs.pl WPiA] |} === Czerënczi studiów === Artisticzny Wëdzél * artisticznô edukacëjó w òbrëmi pasticznich kùńsztów, * artisticznô edukacëjô obrëmi mùzycznégò kùńsztu, * grafika (studia prowadzóné są téż w anielsczim jãzëkù), * jazz i zdrzadniowô mùzyka, * farwiarstwò. Wëdzél Biologië i Biotechnologië: * [[Biologijô|biologiô]] (studia prowadzôné są téż w anielsczim jãzëkù), * biotechnologiô. Wëdzél Chemië: * [[Chemijô|chemiô]] (studia prowadzóné są téż w anielsczim jãzëkù dlô cëzińców), * inżynieriô mòdernëch doczëznów, * widowòdowô inżinieriô. Ekònomiczny Wëdzél: * [[Analityka gospodarcza|gòspòdarczi rozbiér]], * [[Ekònomijô|ekònomiô]], * finanse i rechùnkòwòsc, * logistika, * midzenôrodny gòspòdarczé stosënczi * prawno-geszeftowi (studia prowadzóné w anielsczim jãzëkù), * zarządzanié. Wëdzél Filozofië i Socjologië: * eùropeistikô, * [[Filozofijô|filozofiô]], * kògnitiwistiô (studia prowadzòné są téż w anielsczim jãzëkù), * spòlëznowô ùtwórczosc, * socjologiô, * zarządzanié w pùblëcznëch pòlitikach. Wëdzél Historië i Archeòlogië: * [[Archeòlogijô|archeòlogiô]], * historiô, * archiwistikô i mòderné zarządzanié informacyjnyma zôpisama, * geoarcheologiô, * historicznô i archeologicznô geowizualizacjô, * historicznô turistika Filologiczny Wëdzél: * architektura wiadła, * archiwistyka i mòderné zôrządzanié wiadłowima zôpisama, * e-editorstwò i redakcjowé techniczi, * pòlsko-miemiecczé kùlturowé i translatorsczé studia, * filologiô (anielistyka, bałkanistyka, germanistika, iberystyka, pòrtugalistyka, romanistika, rusëcëstika, ùkrajinistyka), * pòlskô filologiô, * pòlonisticznô glottodidaktika, * wiadło w e-spòlëznie, * brëkòwanô informatologiô, * kùlturoznajorzstwò, * brëkòwanô lingwistika, * logopediô z aùdiologią, * cyfrowé technologie w animacji kùlturë, * kònferencjowô translacjô, * historicznô turistika. Wëdzél Matematiczi, Fizyczi i Infòrmaticzi: * radiacyjny bezpiek * [[fizyka]], * [[Fizyka techniczna|technicznô fizyka]], * [[Infòrmatika|informatika]], * inżynieriô mòdernëch doczëznów, * [[matematika]], * matematyka w finansach, * nôùczanié matematiczi i informaticzi, * Science and Technology (studia prowadzóné w anielsczim jãzëkù). Wëdzél Nôùków ò Zemi i Òbrëmienné Gòspòdarczi: * [[geògrafiô]], * wòjskowô geògrafiô i krëzësowé zarządzanié, * geoinformatika, * òbrëmienna gòspòdarka, * Tourism Management (studia prowadzóné są w anielsczim jãzëkù), * turistikaô i rekreacjô. Wëdzél Pedagògiczny i Psychòlogië: * animacjô kùlturë, * pedagògikô, * òsoblëwô pedagògikô, * przedszkòlnô i wczasnoszkòlnô pedagògika, * resocjalizacyjnô pedagògikô, * socjalnô robòta, * [[Psychòlogijô|psychòlogiô]]. Wëdzél Pòlitologië i Gazetnictwa: * administracjô i pùblëczné zôrządzanié * nôrodowi bezpiek, * gazetnictwò i spòlëznowô kòmùnikacjô, * International Relations, * [[Pòlitologijô|pòlitologiô]], * [[Produkcja medialna|medialnô produchcjô]], * public relations i zôrządzanié wiadłã * wiadłowô spólëzna, * midzenôrodowé stosënczi (studia prowadzóné są téż w anielsczim jãzëkù), Wëdzél Prawa i Administracjë: * administracjô, * benowi bezpiek, * prawò, * prawno-geszeftowi, * prawno-menadżersczi. Midzeòbrëmieniowé czerënczi: * inżynieriô mòdernëch doczëznów (WMFiI z WC) * matematika i finanse (WMFiI z WE) * wiadłowô spòlëzna (WMFiI z [[Wydział Politologii i Dziennikarstwa|WPiD]]). W zôkresu jãzëkòwégò sztôłceniô na Ùniwersytece fąkcjonują pòsobny jednostczi: * Centrum Nôùczaniô i Certifikacjë Cëzich Jãzëków ÙMCS, * Centrum Polsczé Kùlturë i Jãzyka dlô Pòlonië i Cëzińców, * Britijsczé Centrum Ùniwersytetu Marii Curie-Skłodowsczé, * Centrum Portugalsczégò Jãzëka/Camões, * Centrum Rusczé Kùlturë i Jãzëka * Centrum Pòrënkòwi Eùropë. === Dochtorsczé szkòłë === Dochtorskô Szkòła Hùmanisticznëch Nôùków i Kùńsztu: * archeologiô, * filozofiô, * historiô, * jãzëkòznajôrztwò, * lëteraturoznajôrztwò, * nôùczi ò kùlturze i religië, * mùzyczné kùńsztë, * plasticzné kùńsztë i kònserwacjô dokazów kùńsztu. Dochtorskô Szkòła Spòlëznowëch Nôùków: * Ekònomiô i finanse * Spòłeznowò-ekònomicznô geògrafiô i òbrëmienna gòspòdarka * Nôùczi ò spôlëznowé kòmùnikacjë i mediach * Nôùczi ò pòlitice i pùblëczné administacjë * Nôùczi ò zôrządzanim i jakòscë * Prawné nôùczi * Socjologiczné nôùczi * Pedagogika * Psychologiô. Dochtorskô Szkòła Scësłëch i Przirodnichëch Nôùków: * Matematika * Biologiczné nôùczi * Chemiczné nôùczi * Fizyczné nôùczi * Nôùczi ò Zemi i strzodowiszczu * Gbùrzëzna i ogardownictwò. == Sztôłcenié == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Wpia_umcs.jpg|mały|250x250px|Bùdink Wëdzélu Prawa i Administracjë ÙMCS Òbrôzk:Lublin_UMCS_(wydział_humanistyczny,_aula_i_patio).JPG|mały|250x250px|Hùmanisticzny Wëdzél ÙMCS paradnica i patio Òbrôzk:UMCS_Wydział_Nauk_o_Ziemi_i_Gospodarki_Przestrzennej_02.jpg|mały|250x250px|Wëdzél Nôùków ò Zemi i Òbëmienné Gòspòdarczi ÙMCS Òbrôzk:Informatyka_UMCS.jpg|mały|250x250px|Bùdink Instytutu Infòrmatiki ÙMCS </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ùniwersytetë w Pòlsce]] kk2fpw76ly49nop357iqo4jcmr9h0qz 206773 206772 2026-07-10T14:38:55Z Iketsi 3254 () 206773 wikitext text/x-wiki '''Ùniwersytet Marii Curie-Skłodowsczé''' (òficjalny akronim: '''ÙMCS''') – pùblëcznô ùczbòwniô z sedzbą w [[Lublëno|Lublënie]], namieniónô do żëcygò w 1944 rokù jakno piąti ùniwersytet w Pòlsce. Nôwiksza akademickô ùczbòwniô Pròrënkòwé Pòlsczi. Wedle rankingù ''Research.com'', zajimô 18 plan, na 37 klasyfikòwónëch pòlsczich wëższëch szkòłów, a téż 1534 pòzycjã w swiatowi skali. Ùczbòwniô nôlegô do kònsorcjum Eùropejsczich Uczbòwniów ''ATHENA''. Nôlëgô téż do Związkù Lubelsczich Ùczbòwni, wraz z Lubelską Pòlitechniką, Medicznim Ùniwersytetã w Lublënie, Katolëcczim Lubelsczim Ùniwersytetã a téż Przirodniczim Ùniwersytetã w Lublënie. == Historiô == Ùniwersytet òstôł namieniony do żëcygò 23 rujana 1944 rokù jakno państwòwò ùczbòwnia. Z zôczątkù fùnkcjonowôł z sztërëma wëdzélama: Lekarsczim, Przirodniczim, Rolnym i Weterinarijnym, le zarôzka pò niecawnych trzech miesącach pòwstôł piąti - Farmaceùticzny Wëdzél. Pòczëstnô jinaùguracjô pierszégò akademicczégò rokù òdbëła sã 14 stëcznika 1945 rokù. Nôùkòwą Kadrą stanowiło wówczas 42 profesorów, m.jin. z ùczbòwni Lwòwa i Wilna. Studia pòdjãło 806 slëchińców. Òrganizatorã i pierszim rechtorã Ùczbòwni béł zoolog prof. Henryk Raabe. Nen profil Ùczbòwni ùtrzimôł sã do 50. latów XX. stalatégò. W 1949 rokù ùczbòwnia pòwiksza sã ò Wëdzél Prawa. Rok pùzni z Ùczbòwni wëapartnióno fakùltetë: Lekarsczi i Farmaceùticzny, na spòdlim jaczi pòwsta Medicznô Akademiô (terôzka Mediczny Ùniwersytet). Na zôczątkù 1952 rokù, jistniejącë ju Matematiczno-Przirodniczy Wëdzél rozapartnił sã na dwa Wëdzéle: Matematiczi, Fizyczi i Chemii a téż Biologii i Nôùków ò Zemi. W jistnym rokù òdemkniãto Hùmanisticzny Wëdzél, a w 1953 rokù Zootechniczny. Stolemną reòrganizacjã strukturë Ùczbòwnia przëża w 1955 rokù, czedë wëaparniono z niegò Wëdzélë: Rolny, Weterënarëjny i Zootechniczny, jaczé òstałë pòdwalinama Rolniczi Akademië, terôczasno Przirodniczégò Ùniwersytetu. W drëdzim dzélu 50. latów Ùniwersytet wkrocził z sztërëma wëdzélama: Biologii i Nôùków ò Zemi, Matematiczi, Fizyczi i Chemii, Prawa a téż Hùmanisticznym. Pòstãpnota nôzwësków [[Maria Skłodowska-Curie|patronczi]] wëmieniónëch w pòzwie Ùniwersytetu òsta przëjãtô z francësczégò jãzëka. Prawò nie dôwô mòżebnoscë zmianë pòzwë ùczbòwni ji władzóm. Sama patrónka ÙMCS wëzwëskiwa zamiennie òbu fòrm pisënkù nôzwëska. == Władze ÙMCS == [[Òbrôzk:Budynki_UMCS.jpg|mały|259x259px|Rechtorat ÙMCS]] Fùlnô lësta rechtorów ÙMCS: # Henrik Raabe (24 rujana 1944 – 31 zëlnika 1948) # Tadeusz Kielanowski (1 séwnika 1948 – 31 gòdnika 1949) # Józef Parnas (jakno p.o., 1 stëcznika 1950 – 31 gòdnika 1951) # Bohdan Dobrzańsczi (1 stëcznika 1952 – 31 zélnika 1955) # Andrzej Bùrda (1 séwnika 1955 – 7 maja 1957) # Adóm Paszewsczi (8 maja 1957 – 31 zélnika 1959) # Grégór Léòpòld Seidler (1 séwnika 1959 – 11 łżekwiata 1969) # Zbigniew Lorczewicz (1 lëpińca 1969 – 30 séwnika 1972) # Wiesław Skrzëdło (1 rujana 1972 – 31 zélnika 1981) # Tadeùsz Baszińsczi (1 séwnika 1981 – 21 maja 1982) # Józef Szimańsczi (24 maja 1982 – 31 zélnika 1984) # Stanisław Ùzak (1 séwnika 1984 – 31 zélnika 1987) # Zdzësław Cackòwsczi (1 séwnika 1987 – 30 smùtana 1990) # Eùgeniusz Gąsor (1 gòdnika 1990 – 14 zélnika 1993) # Kazmierz Goebel (24 séwnika 1993 – 31 zélnika 1999) # Marian Harasymiuk (1 séwnika 1999 – 31 zélnika 2005) # Wiesław Kamińsczi (1 séwnika 2005 – 31 zélnika 2008) # Andrzej Dąbrowsczi (1 séwnika 2008 – 31 zélnika 2012) # Stanisław Michałowsczi (1 séwnika 2012 – 31 zélnika 2020) # Radosław Dobrowolsczi (1 séwnika 2020 – terôczasno) == Wëdzélë == {| class="wikitable" !Pózwa wëdzélu !Rok założeniégò !Internetowi adres wëdzélu |- | Artisticzny Wëdzél | align="center" |1989/(1997) | align="center" |[http://www.umcs.pl/pl/artystyczny,40.htm WA] |- |Wëdzél Biologii i Biotechnologii | align="center" |1944/(1952)/2011 | align="center" |[https://web.archive.org/web/20140717135045/http://umcs.pl/pl/biologia-biotechnologia.htm WBiB] |- |Wëdzél Chemië | align="center" |1944/(1989) | align="center" |[http://www.umcs.pl/pl/chemii,42.htm WCh] |- |Wëdzél Ekònomiczny | align="center" |1965 | align="center" |[http://www.umcs.pl/pl/ekonomiczny,43.htm WE] |- |Wëdzél Filologiczny | align="center" |2019 | align="center" |[https://www.umcs.pl/pl/filologiczny.htm WF] |- |Wëdzél Filozofië i Socjologië | align="center" |1990 | align="center" |[http://www.umcs.pl/pl/filozofii-i-socjologii,44.htm WFiS] |- |Wëdzél Historië i Archeologië | align="center" |2019 | align="center" |[https://www.umcs.pl/pl/ha.htm WHiA] |- |Wëdzél Matematiczi, Fizyczi i Informaticzi | align="center" |1944/1952/1989/(2001) | align="center" |[http://www.umcs.pl/pl/matematyki-fizyki-i-informatyki,46.htm WMFI] |- |Wëdzél Nôùków ò Zemi i Òbremienni Gòspòdarce | align="center" |1944/(1952)/2011 | align="center" |[http://geografia.umcs.pl WNoZiGP] |- |Wëdzél Pedagogiczi i Psychòlogië | align="center" |1973 | align="center" |[http://umcs.pl/pip WPiP] |- |Wëdzél Pòlitologië i Gazetnictwa | align="center" |1993 | align="center" |[https://www.umcs.pl/pl/wydzial-politologii-i-dziennikarstwa-umcs-w-lublinie,49.htm WPiD] |- |Wëdzél Prawa i Administracjë | align="center" |1949 | align="center" |[http://prawo.umcs.pl WPiA] |} === Czerënczi studiów === Artisticzny Wëdzél * artisticznô edukacëjó w òbrëmi pasticznich kùńsztów, * artisticznô edukacëjô obrëmi mùzycznégò kùńsztu, * grafika (studia prowadzóné są téż w anielsczim jãzëkù), * jazz i zdrzadniowô mùzyka, * farwiarstwò. Wëdzél Biologië i Biotechnologië: * [[Biologijô|biologiô]] (studia prowadzôné są téż w anielsczim jãzëkù), * biotechnologiô. Wëdzél Chemië: * [[Chemijô|chemiô]] (studia prowadzóné są téż w anielsczim jãzëkù dlô cëzińców), * inżynieriô mòdernëch doczëznów, * widowòdowô inżinieriô. Ekònomiczny Wëdzél: * [[Analityka gospodarcza|gòspòdarczi rozbiér]], * [[Ekònomijô|ekònomiô]], * finanse i rechùnkòwòsc, * logistika, * midzenôrodny gòspòdarczé stosënczi * prawno-geszeftowi (studia prowadzóné w anielsczim jãzëkù), * zarządzanié. Wëdzél Filozofië i Socjologië: * eùropeistikô, * [[Filozofijô|filozofiô]], * kògnitiwistiô (studia prowadzòné są téż w anielsczim jãzëkù), * spòlëznowô ùtwórczosc, * socjologiô, * zarządzanié w pùblëcznëch pòlitikach. Wëdzél Historië i Archeòlogië: * [[Archeòlogijô|archeòlogiô]], * historiô, * archiwistikô i mòderné zarządzanié informacyjnyma zôpisama, * geoarcheologiô, * historicznô i archeologicznô geowizualizacjô, * historicznô turistika Filologiczny Wëdzél: * architektura wiadła, * archiwistyka i mòderné zôrządzanié wiadłowima zôpisama, * e-editorstwò i redakcjowé techniczi, * pòlsko-miemiecczé kùlturowé i translatorsczé studia, * filologiô (anielistyka, bałkanistyka, germanistika, iberystyka, pòrtugalistyka, romanistika, rusëcëstika, ùkrajinistyka), * pòlskô filologiô, * pòlonisticznô glottodidaktika, * wiadło w e-spòlëznie, * brëkòwanô informatologiô, * kùlturoznajorzstwò, * brëkòwanô lingwistika, * logopediô z aùdiologią, * cyfrowé technologie w animacji kùlturë, * kònferencjowô translacjô, * historicznô turistika. Wëdzél Matematiczi, Fizyczi i Infòrmaticzi: * radiacyjny bezpiek * [[fizyka]], * [[Fizyka techniczna|technicznô fizyka]], * [[Infòrmatika|informatika]], * inżynieriô mòdernëch doczëznów, * [[matematika]], * matematyka w finansach, * nôùczanié matematiczi i informaticzi, * Science and Technology (studia prowadzóné w anielsczim jãzëkù). Wëdzél Nôùków ò Zemi i Òbrëmienné Gòspòdarczi: * [[geògrafiô]], * wòjskowô geògrafiô i krëzësowé zarządzanié, * geoinformatika, * òbrëmienna gòspòdarka, * Tourism Management (studia prowadzóné są w anielsczim jãzëkù), * turistikaô i rekreacjô. Wëdzél Pedagògiczny i Psychòlogië: * animacjô kùlturë, * pedagògikô, * òsoblëwô pedagògikô, * przedszkòlnô i wczasnoszkòlnô pedagògika, * resocjalizacyjnô pedagògikô, * socjalnô robòta, * [[Psychòlogijô|psychòlogiô]]. Wëdzél Pòlitologië i Gazetnictwa: * administracjô i pùblëczné zôrządzanié * nôrodowi bezpiek, * gazetnictwò i spòlëznowô kòmùnikacjô, * International Relations, * [[Pòlitologijô|pòlitologiô]], * [[Produkcja medialna|medialnô produchcjô]], * public relations i zôrządzanié wiadłã * wiadłowô spólëzna, * midzenôrodowé stosënczi (studia prowadzóné są téż w anielsczim jãzëkù), Wëdzél Prawa i Administracjë: * administracjô, * benowi bezpiek, * prawò, * prawno-geszeftowi, * prawno-menadżersczi. Midzeòbrëmieniowé czerënczi: * inżynieriô mòdernëch doczëznów (WMFiI z WC) * matematika i finanse (WMFiI z WE) * wiadłowô spòlëzna (WMFiI z [[Wydział Politologii i Dziennikarstwa|WPiD]]). W zôkresu jãzëkòwégò sztôłceniô na Ùniwersytece fąkcjonują pòsobny jednostczi: * Centrum Nôùczaniô i Certifikacjë Cëzich Jãzëków ÙMCS, * Centrum Polsczé Kùlturë i Jãzyka dlô Pòlonië i Cëzińców, * Britijsczé Centrum Ùniwersytetu Marii Curie-Skłodowsczé, * Centrum Portugalsczégò Jãzëka/Camões, * Centrum Rusczé Kùlturë i Jãzëka * Centrum Pòrënkòwi Eùropë. === Dochtorsczé szkòłë === Dochtorskô Szkòła Hùmanisticznëch Nôùków i Kùńsztu: * archeologiô, * filozofiô, * historiô, * jãzëkòznajôrztwò, * lëteraturoznajôrztwò, * nôùczi ò kùlturze i religië, * mùzyczné kùńsztë, * plasticzné kùńsztë i kònserwacjô dokazów kùńsztu. Dochtorskô Szkòła Spòlëznowëch Nôùków: * Ekònomiô i finanse * Spòłeznowò-ekònomicznô geògrafiô i òbrëmienna gòspòdarka * Nôùczi ò spôlëznowé kòmùnikacjë i mediach * Nôùczi ò pòlitice i pùblëczné administacjë * Nôùczi ò zôrządzanim i jakòscë * Prawné nôùczi * Socjologiczné nôùczi * Pedagogika * Psychologiô. Dochtorskô Szkòła Scësłëch i Przirodnichëch Nôùków: * Matematika * Biologiczné nôùczi * Chemiczné nôùczi * Fizyczné nôùczi * Nôùczi ò Zemi i strzodowiszczu * Gbùrzëzna i ogardownictwò. == Sztôłcenié == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Wpia_umcs.jpg|mały|250x250px|Bùdink Wëdzélu Prawa i Administracjë ÙMCS Òbrôzk:Lublin_UMCS_(wydział_humanistyczny,_aula_i_patio).JPG|mały|250x250px|Hùmanisticzny Wëdzél ÙMCS paradnica i patio Òbrôzk:UMCS_Wydział_Nauk_o_Ziemi_i_Gospodarki_Przestrzennej_02.jpg|mały|250x250px|Wëdzél Nôùków ò Zemi i Òbëmienné Gòspòdarczi ÙMCS Òbrôzk:Informatyka_UMCS.jpg|mały|250x250px|Bùdink Instytutu Infòrmatiki ÙMCS </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ùniwersytetë w Pòlsce]] 99wtqsd11fsw37cnulojr48mlncacqx 0 12498 206880 204869 2026-07-10T19:14:49Z Iketsi 3254 <abbr>pòl.</abbr>→{{jãz.|pl}} 206880 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Donkervoort D8 Wide Track.jpg|mały|Donkervoort D8]] [[Òbrôzk:DonkervoortD8270.jpg|mały|Donkervoort D8 270]] [[Òbrôzk:DonkervoortD8GT270.jpg|mały|Donkervoort D8GT]] '''Donkervoort Automobilen''' to je [[néderlandzkô]] aùtowô pòdjimizna, założënô w 1978 bez [[Joop Donkervoort|Joopa Donkervoorta]]. Zajmùje sã wëtwarzanã spòrtówëch aùtów, opartëch na licencji znônégò britijsczégò aùta Lotus Seven. Pierszą seriã òznôczôno S8, dzysdnia wëtwarzana je seriô D8. Sedzëba firmë nachôdô sã w Lelystad ë prôcuje w ni òkòło 50 òsób. Firmą dzysdnia czeruje syn Joopa, Denis Donkervoort<ref>[https://motohigh.pl/2020/06/21/donkervoort-d8-gto-jd70-waga-przeciazenie/ Donkervoort pokazał swojego nowego potworka. Robi wrażenie – VIDEO] motohigh.pl, 21 czerwińca 2020 [dost. 2020-08-01] ({{jãz.|pl}}).</ref>. == Òbaczë téż == * [[Aùto]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.donkervoort.com/en/ Domôcô starna donkervoort.com] ({{jãz.|en}}) {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Transpòrt]] ft83lt42sl1nycfjntnu63x0np4gafe 0 12520 206844 205405 2026-07-10T16:51:57Z Iketsi 3254 kòrejańsczi→kòreańsczi RKJ 2013 s. 132 206844 wikitext text/x-wiki Hewòtna starna pòkôzëje lësta jãzëków swiata. {| class="wikitable" |+[[słowiańsczé jãzëczi]] !zôpadnosłowiańsczé<ref name=":1">ISBN 978-83-62137-37-4 s. 24</ref> !pòrénkòwòsłowiańsczé !pôłniowòsłowiańsczé !sztëcznë słowiańsczé jãzëczi |- |'''lechicczé<ref name=":1" />''' |[[biôłorusczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-170">{{RKJ|2014|170}}</ref> |[[bułgarsczi jãzëk]] |'''nordowòsłowiańsczé jãzëczi (fikcëjné)''' |- |[[pòlsczi jãzëk]]<ref name=":1" /> |[[rusczi jãzëk]] |[[serbòchòrwacczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-159" /> ([[chòrwacczi jãzëk]], [[Bòsniacczi jãzëk|bòszniacczi jãzëk]], [[serbsczi jãzëk]]) |[[lydnevi]], nasika, sievrøsku, slaveni, slavisk, wozgijsczi (vuozgašchai) |- |[[kaszëbsczi jãzëk]]<ref name=":0">ISBN 978-83-62137-37-4</ref> |[[ùkrajińsczi jãzëk]] |[[słoweńsczi jãzëk]]<ref name="RKJ2016-185" /> |'''jine''' |- |[[szląsczi jãzëk]] (gwara, etnolekt) |[[Rusynsczi jãzëk|łemkòwsczi/rusynsczi jãzëk]] | |[[midzësłowiańsczi jãzëk]], [[glagolica]], [[Mežduslavjanski jezik|mežduslavjanski]], nowoslowiańsczi jãzëk, [[slovianski]], sloviosczi, [[proslava]], [[slovio]], [[ruslavsk]] (szlach jãzëka slovio) |- |łużëcczé jãzëczi / łużëcczi<ref name=":0" /> serbòłużëcczi<ref name=":1" /> ([[górnosorbsczi jãzëk]], [[dólnosorbsczi jãzëk]]) | | | |- |[[czesczi jãzëk]]<ref name=":1" /><ref name="RKJ2014-158">{{RKJ|2014|158}}</ref> | | | |- |[[słowacczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-158" /><ref name=":1" /> | | | |- |pòłabsczi<ref name=":1" /> | | | |} {| class="wikitable" |+eùropejsczé jãzëczi i z jinszich kòntinentów |- ![[Bôłtëcczé jãzëczi]] ![[Germańsczé jãzëczi]] ![[Romańsczé jãzëczi]] ![[Celtycczé jãzëczi]] ![[Azjatëcczé jãzëczi]] ! |- |[[lëtewsczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-170" /> |'''zôpadnogermańsczé''' |[[katalońsczi jãzëk]] |[[irlandzczi jãzëk]] |[[arabsczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-161">{{RKJ|2014|161}}</ref> |[[dołgańsczi jãzëk]]<ref name=":2">{{RKJ|2023|132}}</ref> |- |[[łotewsczi jãzëk]]<ref name="RKJ2016-185">{{RKJ|2016|185}}</ref> |[[anielsczi jãzëk]] |[[francësczi jãzëk]] |[[walijsczi jãzëk]] |[[chińsczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-159">{{RKJ|2014|159}}</ref> |[[nganasańsczi jãzëk]] <ref name=":2" /> |- |jãzëk żmùdzczi<ref name=":0" /> |[[niemiecczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-170" /> |[[łacyńsczi jãzëk]] |[[bretońsczi jãzëk]]<ref name=":2" /> |[[hebrajsczi jãzëk]] |[[jãzëk nawahò]]<ref name=":2" /> |- | |jãzëk jidisz |[[pòrtugalsczi jãzëk]] |[[szkocczi gaelicczi jãzëk]] |[[japóńsczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-161" /> | |- | |[[Frizyjsczi jãzëk]]<ref name=":0" /> |[[szpańsczi jãzëk]] |jãzëk kòrnijsczi<ref name=":0" /> |[[kòreańsczi jãzëk]] | |- | | |[[katalońsczi jãzëk]]<ref name=":0" /> |[[Jãzëk manx|manx]] |[[persczi jãzëk]] | |- | | | | |[[wietnamsczi jãzëk]] | |- | | | | |[[zazaki]] | |- | | | | |[[tajsczi jãzëk]] | |- | | | | |[[karajimsczi jãzëk]] | |- | | | | |[[òrmiańsczi jãzëk]] | |- | | | | |[[romsczi jãzëk]] | |- | | | | |[[tatarsczi jãzëk]] | |} == Òbaczë téż == * [[SIL International]] * [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùniji]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [[:wikt:csb:Wikisłowôrz:Lësta_jãzëków]] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Jãzëczi swiata| ]] 9l7vstgr5t5tkecn1zvlocn4t5a3q3b 10 12522 206838 205394 2026-07-10T16:46:01Z Iketsi 3254 + 206838 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{No self link|{{Jãz./starna|{{{1|}}}}}|{{#switch: {{{1|}}}<!----> |be=biôłor.<!-- {{RKJ|2013|93}}, téż biôł. w RKJ 2014 s. 158--> |bg=bùłg.<!--{{RKJ|2013|93}}, téż bùł. w RKJ 2014 s. 158--> |csb|kaszëbsczi=kasz.<!--{{RKJ|2014|153}}--> |cs=czes.<!--{{RKJ|2020|31}}--> |da=dëń.<!--{{RKJ|2013|102}}--> |de=niem.<!--{{RKJ|2014|187}}--> |dsb=dólnołuż.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |en=an.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |es=szp.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |et=est.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |fi=fiń.<!--fin. w {{RKJ|2013|98}}, ale fińsczi jãzëk--> |fr=fr.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |gr=gr.<!--nowògr. w {{RKJ|2013|98}}; gr. w {{RKJ|2015|126}}--> |hsb=górnołuż.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |hu=wãg.<!--{{RKJ|2013|102}}--> |it=ital.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |la=łac.<!--{{RKJ|2014|154}}--> |lt=lët.<!--lit. w {{RKJ|2013|98}}, ale lit.=liturgiczno w {{RKJ|2012|66}} i jest Lëtwa i Lëtewsczi --> |lv=łot.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |mk=mac.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |nl=hòl.<!--{{RKJ|2013|93}}; néderl?--> |pl=pòl.<!--{{RKJ|2014|149}}--> |pox=pòł. |prg=prës. |pt=pòrt.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |ro=rum.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |ru=rus.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |sk=słow.<!--{{RKJ|2013|102}}--> |sl=słwn.<!--{{RKJ|2013|102}}--> |sr=serb.<!--{{RKJ|2014|158}}--> |sv=szw.<!--{{RKJ|2013|104}}--> |uk=ùkr.<!--{{RKJ|2014|158}}--> |hbs=serb.-chorw.<!--?--> |no=nor.<!--?--> |ar=arab.<!--?--> |he=hebr.<!--{{RKJ|2016|171}}--> |grc=stôrogr.<!--{{RKJ|2015|126}}--> |hy=òrm.<!--?--> |ka=grëz.<!--?--> |fa=pers.<!--?--> |gsw=gsw.<!--?--> |ko=kòr.<!--?--> |lu=luks.<!--?--> |rm=romansz<!--?--> |sq=alb.<!--?--> <!----------------------------------------------------------> |xpsi=prasł.<!--{{RKJ|2008|109}}--> <!--Skrócënczi i symbòle stosowóné w słowarzu Ramùłta (RKJ 2014 187)--> |nds=dniem.<!--{{RKJ|2014|187}}; też dólnomiem. (RKJ|2014|149) --> |#default={{{1|}}} }}}}<!-- pom.-niem. – pomorsko-niemieckie //pl:Gwary pomorskie języka dolnoniemieckiego? pr.-niem. – prusko-niemiecki //? śr.-łac. – średniołacińskie //en:Medieval_Latin? Linguist List: lat-med --></includeonly><noinclude> <pre> {{Jãz. |1|jãzëk = XX ← kod ISO 639 }} </pre> ---- <code><nowiki>{{Jãz.|csb}}</nowiki></code> :{{Jãz.|csb}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|pl}}</nowiki></code> :{{Jãz.|pl}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|de}}</nowiki></code> :{{Jãz.|de}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|en}}</nowiki></code> :{{Jãz.|en}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|es}}</nowiki></code> :{{Jãz.|es}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|la}}</nowiki></code> :{{Jãz.|la}} ---- </noinclude> a2vf6b4uyzlumbhwmjokpr9tffy6lkr 206839 206838 2026-07-10T16:46:28Z Iketsi 3254 * [[Szablóna:Jãz./starna]] 206839 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{No self link|{{Jãz./starna|{{{1|}}}}}|{{#switch: {{{1|}}}<!----> |be=biôłor.<!-- {{RKJ|2013|93}}, téż biôł. w RKJ 2014 s. 158--> |bg=bùłg.<!--{{RKJ|2013|93}}, téż bùł. w RKJ 2014 s. 158--> |csb|kaszëbsczi=kasz.<!--{{RKJ|2014|153}}--> |cs=czes.<!--{{RKJ|2020|31}}--> |da=dëń.<!--{{RKJ|2013|102}}--> |de=niem.<!--{{RKJ|2014|187}}--> |dsb=dólnołuż.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |en=an.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |es=szp.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |et=est.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |fi=fiń.<!--fin. w {{RKJ|2013|98}}, ale fińsczi jãzëk--> |fr=fr.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |gr=gr.<!--nowògr. w {{RKJ|2013|98}}; gr. w {{RKJ|2015|126}}--> |hsb=górnołuż.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |hu=wãg.<!--{{RKJ|2013|102}}--> |it=ital.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |la=łac.<!--{{RKJ|2014|154}}--> |lt=lët.<!--lit. w {{RKJ|2013|98}}, ale lit.=liturgiczno w {{RKJ|2012|66}} i jest Lëtwa i Lëtewsczi --> |lv=łot.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |mk=mac.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |nl=hòl.<!--{{RKJ|2013|93}}; néderl?--> |pl=pòl.<!--{{RKJ|2014|149}}--> |pox=pòł. |prg=prës. |pt=pòrt.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |ro=rum.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |ru=rus.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |sk=słow.<!--{{RKJ|2013|102}}--> |sl=słwn.<!--{{RKJ|2013|102}}--> |sr=serb.<!--{{RKJ|2014|158}}--> |sv=szw.<!--{{RKJ|2013|104}}--> |uk=ùkr.<!--{{RKJ|2014|158}}--> |hbs=serb.-chorw.<!--?--> |no=nor.<!--?--> |ar=arab.<!--?--> |he=hebr.<!--{{RKJ|2016|171}}--> |grc=stôrogr.<!--{{RKJ|2015|126}}--> |hy=òrm.<!--?--> |ka=grëz.<!--?--> |fa=pers.<!--?--> |gsw=gsw.<!--?--> |ko=kòr.<!--?--> |lu=luks.<!--?--> |rm=romansz<!--?--> |sq=alb.<!--?--> <!----------------------------------------------------------> |xpsi=prasł.<!--{{RKJ|2008|109}}--> <!--Skrócënczi i symbòle stosowóné w słowarzu Ramùłta (RKJ 2014 187)--> |nds=dniem.<!--{{RKJ|2014|187}}; też dólnomiem. (RKJ|2014|149) --> |#default={{{1|}}} }}}}<!-- pom.-niem. – pomorsko-niemieckie //pl:Gwary pomorskie języka dolnoniemieckiego? pr.-niem. – prusko-niemiecki //? śr.-łac. – średniołacińskie //en:Medieval_Latin? Linguist List: lat-med --></includeonly><noinclude> * [[Szablóna:Jãz./starna]] <pre> {{Jãz. |1|jãzëk = XX ← kod ISO 639 }} </pre> ---- <code><nowiki>{{Jãz.|csb}}</nowiki></code> :{{Jãz.|csb}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|pl}}</nowiki></code> :{{Jãz.|pl}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|de}}</nowiki></code> :{{Jãz.|de}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|en}}</nowiki></code> :{{Jãz.|en}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|es}}</nowiki></code> :{{Jãz.|es}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|la}}</nowiki></code> :{{Jãz.|la}} ---- </noinclude> ccg6z0qki8nab7eq2frw7n1whw8wktp 206846 206839 2026-07-10T16:54:47Z Iketsi 3254 + 206846 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{No self link|{{Jãz./starna|{{{1|}}}}}|{{#switch: {{{1|}}}<!----> |be=biôłor.<!-- {{RKJ|2013|93}}, téż biôł. w RKJ 2014 s. 158--> |bg=bùłg.<!--{{RKJ|2013|93}}, téż bùł. w RKJ 2014 s. 158--> |csb|kaszëbsczi=kasz.<!--{{RKJ|2014|153}}--> |cs=czes.<!--{{RKJ|2020|31}}--> |da=dëń.<!--{{RKJ|2013|102}}--> |de=niem.<!--{{RKJ|2014|187}}--> |dsb=dólnołuż.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |en=an.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |es=szp.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |et=est.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |fi=fiń.<!--fin. w {{RKJ|2013|98}}, ale fińsczi jãzëk--> |fr=fr.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |gr=gr.<!--nowògr. w {{RKJ|2013|98}}; gr. w {{RKJ|2015|126}}--> |hsb=górnołuż.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |hu=wãg.<!--{{RKJ|2013|102}}--> |it=ital.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |la=łac.<!--{{RKJ|2014|154}}--> |lt=lët.<!--lit. w {{RKJ|2013|98}}, ale lit.=liturgiczno w {{RKJ|2012|66}} i jest Lëtwa i Lëtewsczi --> |lv=łot.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |mk=mac.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |nl=hòl.<!--{{RKJ|2013|93}}; néderl?--> |pl=pòl.<!--{{RKJ|2014|149}}--> |pox=pòł. |prg=prës. |pt=pòrt.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |ro=rum.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |ru=rus.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |sk=słow.<!--{{RKJ|2013|102}}--> |sl=słwn.<!--{{RKJ|2013|102}}--> |sr=serb.<!--{{RKJ|2014|158}}--> |sv=szw.<!--{{RKJ|2013|104}}--> |uk=ùkr.<!--{{RKJ|2014|158}}--> |hbs=serb.-chorw.<!--?--> |no=nor.<!--?--> |ar=arab.<!--?--> |he=hebr.<!--{{RKJ|2016|171}}--> |grc=stôrogr.<!--{{RKJ|2015|126}}--> |hy=òrm.<!--?--> |ka=grëz.<!--?--> |fa=pers.<!--?--> |gsw=gsw.<!--?--> |ko=kòr.<!--{{RKJ|2013|135}}--> |lu=luks.<!--?--> |rm=romansz<!--?--> |sq=alb.<!--?--> |ja=jap.<!--{{RKJ|2013|135}}--> |zh=chin.<!--{{RKJ|2013|135}}--> <!----------------------------------------------------------> |xpsi=prasł.<!--{{RKJ|2008|109}}--> <!--Skrócënczi i symbòle stosowóné w słowarzu Ramùłta (RKJ 2014 187)--> |nds=dniem.<!--{{RKJ|2014|187}}; też dólnomiem. (RKJ|2014|149) --> |#default={{{1|}}} }}}}<!-- pom.-niem. – pomorsko-niemieckie //pl:Gwary pomorskie języka dolnoniemieckiego? pr.-niem. – prusko-niemiecki //? śr.-łac. – średniołacińskie //en:Medieval_Latin? Linguist List: lat-med --></includeonly><noinclude> * [[Szablóna:Jãz./starna]] <pre> {{Jãz. |1|jãzëk = XX ← kod ISO 639 }} </pre> ---- <code><nowiki>{{Jãz.|csb}}</nowiki></code> :{{Jãz.|csb}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|pl}}</nowiki></code> :{{Jãz.|pl}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|de}}</nowiki></code> :{{Jãz.|de}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|en}}</nowiki></code> :{{Jãz.|en}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|es}}</nowiki></code> :{{Jãz.|es}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|la}}</nowiki></code> :{{Jãz.|la}} ---- </noinclude> epyqobrlctqiuuj6im6brtulz6ay4yc 206873 206846 2026-07-10T19:06:23Z Iketsi 3254 A-Z 206873 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{No self link|{{Jãz./starna|{{{1|}}}}}|{{#switch: {{{1|}}}<!----> |ar=arab.<!--?--> |be=biôłor.<!-- {{RKJ|2013|93}}, téż biôł. w RKJ 2014 s. 158--> |bg=bùłg.<!--{{RKJ|2013|93}}, téż bùł. w RKJ 2014 s. 158--> |cs=czes.<!--{{RKJ|2020|31}}--> |csb|kaszëbsczi=kasz.<!--{{RKJ|2014|153}}--> |da=dëń.<!--{{RKJ|2013|102}}--> |de=niem.<!--{{RKJ|2014|187}}--> |dsb=dólnołuż.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |en=an.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |es=szp.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |et=est.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |fa=pers.<!--?--> |fi=fiń.<!--fin. w {{RKJ|2013|98}}, ale fińsczi jãzëk--> |fr=fr.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |gr=gr.<!--nowògr. w {{RKJ|2013|98}}; gr. w {{RKJ|2015|126}}--> |grc=stôrogr.<!--{{RKJ|2015|126}}--> |gsw=gsw.<!--?--> |hbs=serb.-chorw.<!--?--> |he=hebr.<!--{{RKJ|2016|171}}--> |hsb=górnołuż.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |hu=wãg.<!--{{RKJ|2013|102}}--> |hy=òrm.<!--?--> |it=ital.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |ja=jap.<!--{{RKJ|2013|135}}--> |ka=grëz.<!--?--> |ko=kòr.<!--{{RKJ|2013|135}}--> |la=łac.<!--{{RKJ|2014|154}}--> |lt=lët.<!--lit. w {{RKJ|2013|98}}, ale lit.=liturgiczno w {{RKJ|2012|66}} i jest Lëtwa i Lëtewsczi --> |lu=luks.<!--?--> |lv=łot.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |mk=mac.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |nds=dólnomiem.<!--(RKJ|2014|149); téż dniem. {{RKJ|2014|187}}--> |nl=hòl.<!--{{RKJ|2013|93}}; néderl?--> |no=nor.<!--?--> |pl=pòl.<!--{{RKJ|2014|149}}--> |pox=pòł. |prg=prës. |pt=pòrt.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |rm=romansz<!--?--> |ro=rum.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |ru=rus.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |sk=słow.<!--{{RKJ|2013|102}}--> |sl=słwn.<!--{{RKJ|2013|102}}--> |sq=alb.<!--?--> |sr=serb.<!--{{RKJ|2014|158}}--> |sv=szw.<!--{{RKJ|2013|104}}--> |tk=turkm.<!--?--> |uk=ùkr.<!--{{RKJ|2014|158}}--> |zh=chin.<!--{{RKJ|2013|135}}--> <!----------------------------------------------------------> |xpsi=prasł.<!--{{RKJ|2008|109}}--> <!--Skrócënczi i symbòle stosowóné w słowarzu Ramùłta (RKJ 2014 187)--> |#default={{{1|}}} }}}}<!-- pom.-niem. – pomorsko-niemieckie //pl:Gwary pomorskie języka dolnoniemieckiego? pr.-niem. – prusko-niemiecki //? śr.-łac. – średniołacińskie //en:Medieval_Latin? Linguist List: lat-med --></includeonly><noinclude> * [[Szablóna:Jãz./starna]] <pre> {{Jãz. |1|jãzëk = XX ← kod ISO 639 }} </pre> ---- <code><nowiki>{{Jãz.|csb}}</nowiki></code> :{{Jãz.|csb}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|pl}}</nowiki></code> :{{Jãz.|pl}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|de}}</nowiki></code> :{{Jãz.|de}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|en}}</nowiki></code> :{{Jãz.|en}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|es}}</nowiki></code> :{{Jãz.|es}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|la}}</nowiki></code> :{{Jãz.|la}} ---- </noinclude> 0y0g4yjn3fbiwfhzvbek7us8notsmk7 206876 206873 2026-07-10T19:11:40Z Iketsi 3254 <abbr> 206876 wikitext text/x-wiki <includeonly><abbr title="{{Jãz./starna|{{{1|}}}}}">{{No self link|{{Jãz./starna|{{{1|}}}}}|{{#switch: {{{1|}}}<!----> |ar=arab.<!--?--> |be=biôłor.<!-- {{RKJ|2013|93}}, téż biôł. w RKJ 2014 s. 158--> |bg=bùłg.<!--{{RKJ|2013|93}}, téż bùł. w RKJ 2014 s. 158--> |cs=czes.<!--{{RKJ|2020|31}}--> |csb|kaszëbsczi=kasz.<!--{{RKJ|2014|153}}--> |da=dëń.<!--{{RKJ|2013|102}}--> |de=niem.<!--{{RKJ|2014|187}}--> |dsb=dólnołuż.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |en=an.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |es=szp.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |et=est.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |fa=pers.<!--?--> |fi=fiń.<!--fin. w {{RKJ|2013|98}}, ale fińsczi jãzëk--> |fr=fr.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |gr=gr.<!--nowògr. w {{RKJ|2013|98}}; gr. w {{RKJ|2015|126}}--> |grc=stôrogr.<!--{{RKJ|2015|126}}--> |gsw=gsw.<!--?--> |hbs=serb.-chorw.<!--?--> |he=hebr.<!--{{RKJ|2016|171}}--> |hsb=górnołuż.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |hu=wãg.<!--{{RKJ|2013|102}}--> |hy=òrm.<!--?--> |it=ital.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |ja=jap.<!--{{RKJ|2013|135}}--> |ka=grëz.<!--?--> |ko=kòr.<!--{{RKJ|2013|135}}--> |la=łac.<!--{{RKJ|2014|154}}--> |lt=lët.<!--lit. w {{RKJ|2013|98}}, ale lit.=liturgiczno w {{RKJ|2012|66}} i jest Lëtwa i Lëtewsczi --> |lu=luks.<!--?--> |lv=łot.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |mk=mac.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |nds=dólnomiem.<!--(RKJ|2014|149); téż dniem. {{RKJ|2014|187}}--> |nl=hòl.<!--{{RKJ|2013|93}}; néderl?--> |no=nor.<!--?--> |pl=pòl.<!--{{RKJ|2014|149}}--> |pox=pòł. |prg=prës. |pt=pòrt.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |rm=romansz<!--?--> |ro=rum.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |ru=rus.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |sk=słow.<!--{{RKJ|2013|102}}--> |sl=słwn.<!--{{RKJ|2013|102}}--> |sq=alb.<!--?--> |sr=serb.<!--{{RKJ|2014|158}}--> |sv=szw.<!--{{RKJ|2013|104}}--> |tk=turkm.<!--?--> |uk=ùkr.<!--{{RKJ|2014|158}}--> |zh=chin.<!--{{RKJ|2013|135}}--> <!----------------------------------------------------------> |xpsi=prasł.<!--{{RKJ|2008|109}}--> <!--Skrócënczi i symbòle stosowóné w słowarzu Ramùłta (RKJ 2014 187)--> |#default={{{1|}}} }}}}<!-- pom.-niem. – pomorsko-niemieckie //pl:Gwary pomorskie języka dolnoniemieckiego? pr.-niem. – prusko-niemiecki //? śr.-łac. – średniołacińskie //en:Medieval_Latin? Linguist List: lat-med --></abbr></includeonly><noinclude> * [[Szablóna:Jãz./starna]] <pre> {{Jãz. |1|jãzëk = XX ← kod ISO 639 }} </pre> ---- <code><nowiki>{{Jãz.|csb}}</nowiki></code> :{{Jãz.|csb}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|pl}}</nowiki></code> :{{Jãz.|pl}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|de}}</nowiki></code> :{{Jãz.|de}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|en}}</nowiki></code> :{{Jãz.|en}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|es}}</nowiki></code> :{{Jãz.|es}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|la}}</nowiki></code> :{{Jãz.|la}} ---- </noinclude> 1cj5cd4isehmckvsctngk5btqoscarl 4 12528 206858 204929 2026-07-10T18:15:19Z Iketsi 3254 2026-07-10 206858 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ {| class="wikitable" |+ !Bùtnowé lënczi |[https://csb.wikipedia.org/w/index.php?sort=create_timestamp_desc&search=insource%3A%2F%3D%5Cs*B%C3%B9tnow%C3%A9+l%C3%ABnczi%5Cs*%3D%2F+-hastemplate%3ACommons&title=Specjaln%C3%B4%3ASzukaj&profile=advanced&fulltext=1&ns0=1 ?] |[[:Kategòrëjô:Bùtnowé lënczi/0|0]] |[[:Kategòrëjô:Bùtnowé lënczi/1|1]] |[[:Kategòrëjô:Bùtnowé lënczi/2|2]] |[[:Kategòrëjô:Bùtnowé lënczi/3|3]] |[[:Kategòrëjô:Bùtnowé lënczi/4|4]] |[[:Kategòrëjô:Bùtnowé lënczi/5|5]] |[[:Kategòrëjô:Bùtnowé lënczi/6|6]] |[[:Kategòrëjô:Bùtnowé lënczi/7|7]] |[[:Kategòrëjô:Bùtnowé lënczi/8|8]] |[[:Kategòrëjô:Bùtnowé lënczi/9|9]] |[[:Kategòrëjô:Bùtnowé lënczi/10|10]] |[[:Kategòrëjô:Bùtnowé lënczi/11|11]] |[[:Kategòrëjô:Bùtnowé lënczi/12+|12+]] |- |2026-05-12 || {{%T|65.54|65.54 (3648)}} || {{%T|21.04|21.04 (1171)}} || {{%T|8.59|8.59 (478)}} || {{%T|2.71|2.71 (151)}} || {{%T|0.95|0.95 (53)}} || {{%T|0.47|0.47 (26)}} || {{%T|0.27|0.27 (15)}} || {{%T|0.16|0.16 (9)}} || {{%T|0.11|0.11 (6)}} || {{%T|0.02|0.02 (1)}} || {{%T|0.02|0.02 (1)}} || {{%T|0.04|0.04 (2)}} || {{%T|0|0 (0)}} || {{%T|0.09|0.09 (5)}} |- |2026-05-13 || {{%T|63.42|63.42 (3533)}} || {{%T|21.27|21.27 (1185)}} || {{%T|9.8|9.8 (546)}} || {{%T|3.05|3.05 (170)}} || {{%T|1.18|1.18 (66)}} || {{%T|0.5|0.5 (28)}} || {{%T|0.29|0.29 (16)}} || {{%T|0.16|0.16 (9)}} || {{%T|0.11|0.11 (6)}} || {{%T|0.04|0.04 (2)}} || {{%T|0|0 (0)}} || {{%T|0.04|0.04 (2)}} || {{%T|0.04|0.04 (2)}} || {{%T|0.11|0.11 (6)}} |- |2026-05-14 || {{%T|61.93|61.93 (3451)}} || {{%T|21.63|21.63 (1205)}} || {{%T|10.62|10.62 (592)}} || {{%T|3.36|3.36 (187)}} || {{%T|1.17|1.17 (65)}} || {{%T|0.48|0.48 (27)}} || {{%T|0.29|0.29 (16)}} || {{%T|0.18|0.18 (10)}} || {{%T|0.13|0.13 (7)}} || {{%T|0.04|0.04 (2)}} || {{%T|0|0 (0)}} || {{%T|0.04|0.04 (2)}} || {{%T|0.04|0.04 (2)}} || {{%T|0.11|0.11 (6)}} |- |{{Stat/12|data=2026-05-15|na=5572|N=3287|0=1267|1=665|2=207|3=69|4=30|5=17|6=10|7=7|8=2|9=0|10=2|11=2|12=7}} |- |{{Stat/12|data=2026-05-16|na=5574|N=3173|0=1282|1=752|2=214|3=69|4=35|5=17|6=10|7=7|8=2|9=1|10=1|11=3|12=7}} |- |{{Stat/12|data=2026-05-21|na=5579|N=2717|0=1517|1=929|2=244|3=81|4=37|5=21|6=10|7=6|8=5|9=1|10=1|11=3|12=7}} |- |{{Stat/12|data=2026-06-01|na=5590|N=2288|0=1688|1=1105|2=279|3=81|4=39|5=22|6=11|7=55|8=5|9=4|10=1|11=2|12=10}} |- |{{Stat/12|data=2026-06-04|na=5601|N=2138|0=1820|1=1120|2=285|3=83|4=39|5=24|6=11|7=57|8=5|9=3|10=3|11=1|12=11}} |- |{{Stat/12|data=2026-07-01|na=5629|N=1779|0=2170|1=1131|2=290|3=89|4=41|5=23|6=14|7=66|8=5|9=4|10=4|11=1|12=12}} |- |{{Stat/12|data=2026-07-06|na=5645|N=1631|0=2313|1=1135|2=292|3=90|4=43|5=26|6=15|7=73|8=5|9=3|10=5|11=1|12=13}} |- |{{Stat/12|data=2026-07-10|na=5655|N=1543|0=2379|1=1145|2=306|3=88|4=41|5=27|6=17|7=77|8=8|9=3|10=6|11=2|12=13}} |- |2026-XX-XX |{{%T|{{#expr: (({{NUMBEROFARTICLES:R}} - ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/0|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/1|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/2|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/3|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/4|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/5|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/6|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/7|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/8|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/9|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/10|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/11|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/12+|R}})) / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}}}} ({{#expr: (({{NUMBEROFARTICLES:R}} - ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/0|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/1|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/2|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/3|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/4|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/5|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/6|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/7|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/8|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/9|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/10|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/11|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/12+|R}})))}}) |{{%T|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/0|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/0|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}} ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/0}})}} |{{%T|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/1|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/1|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}} ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/1}})}} |{{%T|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/2|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/2|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}} ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/2}})}} |{{%T|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/3|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/3|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}} ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/3}})}} |{{%T|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/4|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/4|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}} ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/4}})}} |{{%T|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/5|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/5|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}} ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/5}})}} |{{%T|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/6|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/6|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}} ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/6}})}} |{{%T|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/7|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/7|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}} ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/7}})}} |{{%T|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/8|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/8|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}} ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/8}})}} |{{%T|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/9|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/9|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}} ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/9}})}} |{{%T|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/10|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/10|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}} ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/10}})}} |{{%T|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/11|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/11|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}} ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/11}})}} |{{%T|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/12+|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/12+|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}} ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/12+}})}} |} <div class="mw-collapsible mw-collapsed"> <h3 class="mw-collapsible-heading">2026-03</h3> <div class="mw-collapsible-content"> *2026-03-27 <code>pl</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|pl|N}}; {{/S+|Galeria|34138|pl}}; {{/S+|Zobacz też|213589|pl}}; {{/S+|Przypisy|1161185|pl}}; {{/S+|Linki zewnętrzne|2438|pl}}; {{/S+|\{\{Commons|12760|pl}}; *2026-03-27 <code>szl</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|szl|N}}; {{/S+|Galeryjŏ|322|szl}}; ; {{/S+|Przipisy|1400|szl}}; {{/S+|Linki zewnyntrzne|126|szl}}; {{/S+|\{\{Commons|362|szl}}; *2026-03-27 <code>hsb</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|hsb|N}}; {{/S+|Galerija|66|hsb}}; ; {{/S+|Nóžki|3191|hsb}}; {{/S+|Žórła|6156|hsb}}; {{/S+|Wotkazaj|2297|hsb}}; {{/S+|\{\{Commons|5798|hsb}}; *2026-03-27 <code>dsb</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|dsb|N}}; {{/S+|Galerija|428|dsb}}; ; {{/S+|Žrědła|538|dsb}}; {{/S+|Wótkaze|387|dsb}}; {{/S+|\{\{Commons|1362|dsb}}; ---- * 2026-03-27 pl Art: 1 690 890; Galeria: 31162 (1.84%); Zobacz też: 213589 (12.63%); Przypisy: 1161185 (68.67%); Linki zewnętrzne: 2438 (0.14%); \{\{Commons: 12760 (0.75%); * 2026-03-27 szl Art: 60 103; Galeryjŏ: 322 (0.54%); ; Przipisy: 1400 (2.33%); Linki zewnyntrzne: 126 (0.21%); \{\{Commons: 362 (0.6%); * 2026-03-27 hsb Art: 14 238; Galerija: 66 (0.46%); ; Nóžki: 3191 (22.41%); Žórła: 6156 (43.24%); Wotkazaj: 2297 (16.13%); \{\{Commons: 5798 (40.72%); * 2026-03-27 dsb Art: 3444; Galerija: 428 (12.43%); ; Žrědła: 538 (15.62%); Wótkaze: 387 (11.24%); \{\{Commons: 1362 (39.55%); ---- {| class="wikitable" |+ ! ! ! ! ! ! ! ! |- |2026-03-27 |pl |1 690 890 |Galeria: 31162 (1.84%); |Zobacz też: 213589 (12.63%); |Przypisy: 1161185 (68.67%) |Linki zewnętrzne: 2438 (0.14%) |\{\{Commons: 12760 (0.75%) |- |2026-03-27 |szl |60 103 |Galeryjŏ: 322 (0.54%) | |Przipisy: 1400 (2.33%) |Linki zewnyntrzne: 126 (0.21%) |\{\{Commons: 362 (0.6%) |- |2026-03-27 |hsb |14 238 |Galerija: 66 (0.46%) |Nóžki: 3191 (22.41%) |Žórła: 6156 (43.24%) |Wotkazaj: 2297 (16.13%) | \{\{Commons: 5798 (40.72%) |- |2026-03-27 |dsb |3444 |Galerija: 428 (12.43%) | |Žrědła: 538 (15.62%) |Wótkaze: 387 (11.24%) |\{\{Commons: 1362 (39.55%) |} </div> </div> ---- <div class="mw-collapsible"> <h3 class="mw-collapsible-heading">2026-04</h3> <div class="mw-collapsible-content"> {| class="wikitable sortable" |+ ! !K. !A. !<s>Galerëjô</s> !Òbaczë téż !\{\{Przëpisë !Bùtnowé lënczi !\{\{Commons |- |2026-03-29 ||csb ||5536 ||0.78% (43) ||2.31% (128) ||2.17% (120) ||26.61% (1473) ||4.03% (223) |- |2026-03-30 ||csb ||5536 ||0.81% (45) ||2.49% (138) ||2.64% (146) ||27.87% (1543)||4.68% (259) |- |2026-03-31 ||csb ||5538 ||0.83% (46) ||2.53% (140) ||2.71% (150) ||29.25% (1620) ||5.4% (299) |- ! ! K. !! A. !!\&lt;gallery ! style="text-align:left; font-size: 85%;" | * pl:''[{{/S|insource:"Zobacz też"|pl}} "Zobacz też"]'' * szl:[{{/S|insource:/{{=}}\s*Zobŏcz tyż\s*{{=}}/|szl}} /=\s*Zobŏcz tyż\s*=/] * hsb:[{{/S|insource:/{{=}}\s*Hlej tež\s*{{=}}/|hsb}} /=\s*Hlej tež\s*=/] * dsb:[{{/S|insource:/{{=}}\s*Glědaj teke\s*{{=}}/|dsb}} /=\s*Glědaj teke\s*=/] * cs:''[{{/S|insource:"Související články"|cs}} "Související články"]'' * sk:''[{{/S|insource:"Pozri aj"|sk}} "Pozri aj"]'' * en:''[{{/S|insource:"See also"|en}} "See also"]'' * de:''[{{/S|insource:"Siehe auch"|de}} "Siehe auch"]'' * eo:''[{{/S|insource:"Vidu ankaŭ"|eo}} "Vidu ankaŭ"]'' ! style="text-align:left; font-size: 85%;" | * <nowiki><references></nowiki> * pl:''[{{/S|insource:"Przypisy"|pl}} "Przypisy"]'' * szl:[{{/S|insource:/{{=}}\s*Przipisy\s*{{=}}/|szl}} /=\s*Przipisy\s*=/] * hsb:[{{/S|insource:/{{=}}\s*Nóžki\s*{{=}}/|hsb}} /=\s*Nóžki\s*=/] * dsb:[{{/S|insource:/{{=}}\s*Nóžki\s*{{=}}/|dsb}} /=\s*Nóžki\s*=/] ** +[{{/S|insource:/{{=}}\s*Nožki\s*{{=}}/|dsb}} /=\s*Nožki\s*=/] ** +[{{/S|insource:/{{=}}\s*Žrědła\s*{{=}}/|dsb}} /=\s*Žrědła\s*=/] * cs:''[{{/S|insource:"Reference"|cs}} "Reference"]'' * sk: ''[{{/S|insource:"Referencie"|sk}} "Referencie"]'' * en:''[{{/S|insource:"References"|en}} "References"]'' * de:''[{{/S|insource:"Einzelnachweise"|de}} "Einzelnachweise"]'' * eo:''[{{/S|insource:"Referencoj"|eo}} "Referencoj"]'' ! style="text-align:left; font-size: 85%;" | * pl:''[{{/S|insource:"Linki zewnętrzne"|pl}} "Linki zewnętrzne"]'' * szl:[{{/S|insource:/{{=}}\s*Linki zewnyntrzne\s*{{=}}/|szl}} /=\s*Linki zewnyntrzne\s*=/] * hsb:[{{/S|insource:/{{=}}\s*Wotkazaj\s*{{=}}/|hsb}} /=\s*Wotkazaj\s*=/] * dsb:[{{/S|insource:/{{=}}\s*Wótkaze\s*{{=}}/|dsb}} /=\s*Wótkaze\s*=/] * cs:''[{{/S|insource:"Externí odkazy"|cs}} "Externí odkazy"]'' * sk:''[{{/S|insource:"Pozri aj"|sk}} "Pozri aj"]'' * en:''[{{/S|insource:"External links"|en}} "External links"]'' * de:''[{{/S|insource:"Weblinks"|de}} "Weblinks"]'' * eo:''[{{/S|insource:"Eksteraj ligiloj"|eo}} "Eksteraj ligiloj"]'' !!\{\{Commons |- |2026-04-09 ||pl ||1 691 002||{{%t|2.34|3=(39487)}} ||{{%t|12.63|3=(213648)}} ||{{%t|68.71|3=(1161912)}} ||{{%t|25.54|3=(431956)}} ||{{%t|0|3=(0)}} |- |2026-04-09 ||szl||60 103||{{%t|1.52|3=(915)}} ||{{%t|0.16|3=(95)}} ||{{%t|0.15|3=(90)}} ||{{%t|0.21|3=(126)}} ||{{%t|0|3=(0)}} |- |2026-04-09 ||hsb||14 238||{{%t|4.75|3=(676)}} ||{{%t|1.21|3=(172)}} ||{{%t|22.41|3=(3191)}} ||{{%t|16.13|3=(2297)}} ||{{%t|0|3=(0)}} |- |2026-04-09 ||dsb||3444||{{%t|16.58|3=(571)}} ||{{%t|1.98|3=(68)}} ||{{%t|37.47|3=({{#expr: 108+648+534}})}} ||{{%t|11.24|3=(387)}} ||{{%t|0|3=(0)}} |- |2026-04-09 ||cs ||589 694||{{%t|7.83|3=(46147)}} ||{{%t|18.62|3=(109816)}} ||{{%t|74.07|3=(436853)}} ||{{%t|77.32|3=(456023)}} ||{{%t|0|3=(0)}} |- |2026-04-09 ||sk ||259 208||{{%t|3.67|3=(9507)}} ||{{%t|26.31|3=(68190)}} ||{{%t|50.55|3=(131036)}} ||{{%t|31.3|3=(81140)}} ||{{%t|0|3=(0)}} |- |2026-04-09 ||en ||7 166 313||{{%t|2.63|3=(188533)}} ||{{%t|25.35|3=(1816956)}} ||{{%t|89.05|3=(6382097)}} ||{{%t|43.67|3=(3130035)}} ||{{%t|0|3=(0)}} |- |2026-04-09 ||de ||3 111 906||{{%t|4.46|3=(138754)}} ||{{%t|15.11|3=(470345)}} ||{{%t|60.26|3=(1875287)}} ||{{%t|67.67|3=(2106192)}} ||{{%t|0|3=(0)}} |- |2026-04-09 ||eo ||384 071||{{%t|7.84|3=(30122)}} ||{{%t|27.85|3=(106970)}} ||{{%t|32.36|3=(124279)}} ||{{%t|49.81|3=(191292)}} ||{{%t|0|3=(0)}} |- ! !K. !! A. !![{{/S|insource:/\<gallery/|csb}} /=\s*\&lt;gallery\s*=/]!! [{{/S|insource:/{{=}}\s*Òbaczë téż\s*{{=}}/|csb}} /=\s*Òbaczë téż\s*=/] !! [{{/S|hastemplate:Przëpisë}} hastemplate:<br>Przëpisë] !! [{{/S|insource:/{{=}}\s*Bùtnowé lënczi\s*{{=}}/|csb}} /=\s*Bùtnowé lënczi\s*=/]!! [{{/S|hastemplate:Commons}} hastemplate:<br>Commons] |- |2026-04-01 ||csb ||5538 ||{{%t|1.01|3=(56)}} ||{{%t|2.53|3=(140)}} ||{{%t|2.89|3=(160)}} ||{{%t|29.23|3=(1619)}} ||{{%t|6.16|3=(341)}} |- |2026-04-02 ||csb ||5538 ||{{%t|1.07|3=(59)}} ||{{%t|2.58|3=(143)}} ||{{%t|3.03|3=(168)}} ||{{%t|29.94|3=(1658)}} ||{{%t|7.1|3=(393)}} |- |2026-04-03 ||csb ||5539 ||{{%t|1.1|3=(61)}} ||{{%t|3.83|3=(212)}} ||{{%t|3.14|3=(174)}} ||{{%t|32.17|3=(1782)}} ||{{%t|8.9|3=(493)}} |- |2026-04-04 ||csb ||5541 ||{{%t|1.1|3=(61)}} ||{{%t|3.83|3=(212)}} ||{{%t|3.18|3=(176)}} ||{{%t|32.38|3=(1794)}} ||{{%t|9.11|3=(505)}} |- |2026-04-05 ||csb ||5541 ||{{%t|1.17|3=(65)}} ||{{%t|4.51|3=(250)}} ||{{%t|3.63|3=(201)}} ||{{%t|33.55|3=(1859)}} ||{{%t|10.54|3=(584)}} |- |2026-04-06 ||csb ||5543 ||{{%t|1.17|3=(65)}} ||{{%t|4.73|3=(262)}} ||{{%t|3.66|3=(203)}} ||{{%t|33.81|3=(1874)}} ||{{%t|10.81|3=(599)}} |- |[https://browse.library.kiwix.org/viewer#wikipedia_csb_all_maxi_2026-04/Prz%C3%A9dn%C3%B4_starna 2026-04-07] ||csb ||5543 ||{{%t|1.32|3=(73)}} ||{{%t|5.21|3=(289)}} ||{{%t|4.8|3=(266)}} ||{{%t|35.06|3=(1944)}} ||{{%t|12.17|3=(675)}} |- |2026-04-08 ||csb ||5546 ||{{%t|2.33|3=(129)}} ||{{%t|5.97|3=(331)}} ||{{%t|7.99|3=(443)}} ||{{%t|36.12|3=(2003)}} ||{{%t|17.6|3=(976)}} |- |2026-04-09 ||csb ||5549 ||{{%t|2.49|3=(138)}} ||{{%t|6.67|3=(370)}} ||{{%t|8.38|3=(465)}} ||{{%t|36.53|3=(2027)}} ||{{%t|18.31|3=(1016)}} |- |2026-04-10 ||csb ||5549 ||{{%t|2.5|3=(139)}} ||{{%t|7.75|3=(430)}} ||{{%t|8.69|3=(482)}} ||{{%t|36.84|3=(2044)}} ||{{%t|18.83|3=(1045)}} |- |2026-04-12 ||csb ||5550 ||{{%t|2.45|3=(141)}} ||{{%t|7.98|3=(443)}} ||{{%t|8.79|3=(488)}} ||{{%t|36.76|3=(2041)}} ||{{%t|19.2|3=(1066)}} |- |2026-04-13 ||csb ||5552 ||{{%t|2.61|3=(145)}} ||{{%t|8.45|3=(469)}} ||{{%t|8.95|3=(497)}} ||{{%t|37.27|3=(2069)}} ||{{%t|19.88|3=(1104)}} || {{%t|{{#expr: (5552-1250)/5552*100 round 2}}|3=({{#expr: (5552-1250)}})}} |- |2026-04-14 ||csb ||5553 ||{{%t|2.65|3=(147)}} ||{{%t|8.93|3=(496)}} ||{{%t|9.08|3=(504)}} ||{{%t|38.25|3=(2124)}} ||{{%t|21.16|3=(1175)}} || {{%t|{{#expr: (5553-1249)/5553*100 round 2}}|3=({{#expr: (5553-1249)}})}} |- |2026-04-15 ||csb ||5554 ||{{%t|2.72|3=(151)}} ||{{%t|9.77|3=(543)}} ||{{%t|9.25|3=(514)}} ||{{%t|39.01|3=(2167)}} ||{{%t|22.18|3=(1232)}} || {{%t|{{#expr: (5554-1246)/5554*100 round 2}}|3=({{#expr: (5554-1246)}})}} |- |2026-04-16 ||csb ||5559 ||{{%t|2.73|3=(152)}} ||{{%t|10.97|3=(610)}} ||{{%t|9.39|3=(522)}} ||{{%t|39.74|3=(2209)}} ||{{%t|23.1|3=(1284)}} || {{%t|{{#expr: (5559-1262)/5559*100 round 2}}|3=({{#expr: (5559-1262)}})}} |} * 2026-04-24 5561 <gallery\s: 2.86% (159) Òbaczë téż: 12.16% (676) Przëpisë: 9.66% (537) Bùtnowé: 40.77% (2267) Commons: 24.89% (1384) * 2026-04-28 5563 <gallery\s: 2.89% (161) Òbaczë téż: 13.27% (738) Przëpisë: 10.08% (561) Bùtnowé: 42.01% (2337) Commons: 26.5% (1474) * 2026-04-29 5564 <gallery\s: 2.93% (163) Òbaczë téż: 14.07% (783) Przëpisë: 10.15% (565) Bùtnowé: 42.94% (2389) Commons: 27.57% (1534) * 2026-04-30 5564 <gallery\s: 2.97% (165) Òbaczë téż: 14.47% (805) Przëpisë: 10.23% (569) Bùtnowé: 43.17% (2402) Commons: 28.09% (1563) * 2026-05-04 5566 <gallery\s: 2.98% (166) Òbaczë téż: 15.56% (866) Przëpisë: 10.33% (575) Bùtnowé: 44.34% (2468) Commons: 29.28% (1630) * 2026-05-06 5567 <gallery\s: 3% (167) Òbaczë téż: 16.56% (922) Przëpisë: 10.44% (581) Bùtnowé: 45.18% (2515) Commons: 30.48% (1697) * 2026-05-07 5567 <gallery\s: 3.02% (168) Òbaczë téż: 18.27% (1017) Przëpisë: 10.45% (582) Bùtnowé: 46.33% (2579) Commons: 31.88% (1775) * 2026-05-11 5566 <gallery\s: 3.04% (169) Òbaczë téż: 18.88% (1051) Przëpisë: 10.49% (584) Bùtnowé: 46.89% (2610) Commons: 32.99% (1836) * 2026-05-15 5572 <gallery\s: 3.1% (173) Òbaczë téż: 19.94% (1111) Przëpisë: 11.16% (622) Bùtnowé: 49.5% (2758) Commons: 42.77% (2383) * 2026-05-21 5579 <gallery\s: 3.19% (178) Òbaczë téż: 21.38% (1193) Przëpisë: 11.63% (649) Bùtnowé: 54.94% (3065) Commons: 51.3% (2862) * 2026-05-26 5583 <gallery\s: 3.22% (180) Òbaczë téż: 21.44% (1197) Przëpisë: 11.73% (655) Bùtnowé: 57.03% (3184) Commons: 54.88% (3064) * 2026-06-01 5590 <gallery\s: 3.43% (192) Òbaczë téż: 21.88% (1223) Przëpisë: 11.99% (670) Bùtnowé: 59.25% (3312) Commons: 59.03% (3300) * 2026-06-04 5601 <gallery\s: 3.46% (194) Òbaczë téż: 22.51% (1261) Przëpisë: 12.34% (691) Bùtnowé: 61.83% (3463) Commons: 61.81% (3462) * 2026-06-30 5627 <gallery\s: 3.98% (224) Òbaczë téż: 23.62% (1329) Przëpisë: 13.22% (744) Bùtnowé: 67.87% (3819) Commons: 67.89% (3820) * [https://browse.library.kiwix.org/viewer#wikipedia_csb_all_maxi_2026-07/Prz%C3%A9dn%C3%B4_starna 2026-07-06] 5645 <gallery\s: 4.25% (240) Òbaczë téż: 24.2% (1366) Przëpisë: 13.82% (780) Bùtnowé: 71.05% (4011) Commons: 71.11% (4014) * 2026-07-10 5655 <gallery\s: 4.69% (265) Òbaczë téż: 24.9% (1408) Przëpisë: 14.36% (812) Bùtnowé: 72.63% (4107) Commons: 72.71% (4112) <gallery\s: {{/S+|\<gallery|265|csb|raw=1}} <!-- KALKULATOR --> Òbaczë téż: {{/S+|Òbaczë téż|1408|csb|raw=1}} <!-- KALKULATOR --> Przëpisë: {{/S+|Przëpisë|812|csb|raw=1}} <!-- KALKULATOR --> Bùtnowé: {{/S+|Bùtnowé|4107|csb|raw=1}} <!-- KALKULATOR --> Commons: {{/S+|Commons|4112|csb|raw=1}} <!-- KALKULATOR --> ---- <nowiki>|2026-04-XX ||csb ||</nowiki>{{NUMBEROFARTICLES:R}}<nowiki> ||{{%t|2.72|3=(151)}} ||{{%t|9.77|3=(543)}} ||{{%t|9.25|3=(514)}} ||{{%t|39.01|3=(2167)}} ||{{%t|22.18|3=(1232)}} || {{%t|{{#expr: (5554-1246)/5554*100 round 2}}|3=({{#expr: (5554-1246)}})}}</nowiki> ---- ---- * {{/S+|\<gallery|1280|csb|raw=1}} <!-- KALKULATOR --> * {{NUMBEROFARTICLES:R}}-NNN * csb: [https://csb.wikipedia.org/w/index.php?search=-insource%3A%2FImage%3A%2F+-insource%3A%2F%C3%92br%C3%B4zk%3A%2F+-deepcat%3AKal%C3%A3darium+-insource%3A%2F.svg%2Fi+-insource%3A%2F.png%2Fi+-insource%3A%2F.jpg%2Fi+-insource%3A%2F.jpeg%2Fi+-insource%3A%2F.gif%2Fi&title=Specjaln%C3%B4%3ASzukaj&profile=advanced&fulltext=1&ns0=1 bez obrazka] * bez obrazka: ** csb: 39.89% (2216); -Kalãdarium: 23.04% (1280) [https://petscan.wmcloud.org/?ores_type=any&referrer_name=&links_to_all=&talk_page_exists=both&active_tab=tab_templates_n_links&negcats=Kal%C3%A3darium&ns%5B0%5D=1&before=&larger=&categories=F%C3%B9%C5%84damentn%C3%A9+kateg%C3%B2r%C3%ABje&interface_language=en&show_soft_redirects=both&max_statements=&cb_labels_yes_l=1&edits%5Bbots%5D=both&manual_list_wiki=&project=wikipedia&links_to_any=&templates_any=&manual_list=&sparql=&depth=18&templates_no=Bez+%C3%B2br%C3%B4zka&edits%5Banons%5D=both&show_redirects=both&cb_labels_any_l=1&since_rev0=&search_max_results=500&langs_labels_yes=&output_compatability=catscan&outlinks_any=&edits%5Bflagged%5D=both&rxp_filter=&smaller=&templates_yes=&search_filter=&language=csb&show_disambiguation_pages=both&sitelinks_no=&page_image=no&outlinks_yes=&cb_labels_no_l=1&min_sitelink_count=&after=&ores_prob_from=&min_redlink_count=1&doit=][https://petscan.wmcloud.org/?page_image=no&links_to_no=&sitelinks_any=&langs_labels_no=&sparql=&interface_language=en&ns%5B0%5D=1&sparql_server=wikidata&output_limit=&langs_labels_yes=&depth=18&min_statements=&since_rev0=&subpage_filter=either&project=wikipedia&templates_no=Bez+%C3%B2br%C3%B4zka&common_wiki=auto&search_query=&minlinks=&sortorder=ascending&rxp_filter=&wikidata_item=no&cb_labels_any_l=1&before=&after=&labels_no=&min_redlink_count=1&max_age=&language=csb&show_disambiguation_pages=both&categories=F%C3%B9%C5%84damentn%C3%A9+kateg%C3%B2r%C3%ABje&search_max_results=500&min_sitelink_count=&max_sitelink_count=&smaller=&active_tab=tab_templates_n_links&cb_labels_no_l=1&outlinks_any=&outlinks_yes=&show_soft_redirects=both&ores_prob_to=&cb_labels_yes_l=1&search_filter=&namespace_conversion=keep&doit=] ** csb: 2026-04-15 1264/5555; 2200/5555 ** pl: 29.21% (494098) [https://petscan.wmcloud.org/?cb_labels_any_l=1&interface_language=en&cb_labels_no_l=1&talk_page_exists=both&search_max_results=500&common_wiki=auto&before=&search_wiki=&language=pl&show_redirects=both&minlinks=&output_compatability=catscan&max_age=&referrer_name=&categories=Kategorie&project=wikipedia&max_identifiers=&active_tab=tab_categories&outlinks_any=&sparql_server=wikidata&labels_yes=&depth=18&wpiu=any&min_redlink_count=1&output_limit=&max_statements=&wikidata_label_language=&labels_no=&ores_prob_to=&show_soft_redirects=both&negcats=&rxp_filter=&outlinks_no=&templates_yes=&page_image=no&edits%5Bbots%5D=both&since_rev0=&sitelinks_no=&search_filter=&cb_labels_yes_l=1&manual_list=&source_combination=&sitelinks_yes=&ores_type=any&ns%5B0%5D=1] ** szl: 77.73% (46774) [https://petscan.wmcloud.org/?sitelinks_yes=&min_identifiers=&sortby=none&rxp_filter=&search_max_results=500&links_to_no=&labels_no=&subpage_filter=either&cb_labels_any_l=1&templates_yes=&sitelinks_no=&langs_labels_no=&links_to_any=&namespace_conversion=keep&categories=Przod%C5%84o+zajta&max_statements=&outlinks_yes=&templates_no=&labels_any=&ores_prob_to=&referrer_url=&cb_labels_yes_l=1&minlinks=&ns%5B0%5D=1&page_image=no&edits%5Banons%5D=both&max_sitelink_count=&show_redirects=both&language=szl&links_to_all=&sitelinks_any=&langs_labels_any=&interface_language=en&min_redlink_count=1&max_identifiers=&cb_labels_no_l=1&project=wikipedia&larger=&manual_list_wiki=&depth=18&outlinks_any=&common_wiki=auto&min_sitelink_count=&maxlinks=&doit=] ** hsb: 29.77% (4238) [https://petscan.wmcloud.org/?interface_language=en&min_sitelink_count=&maxlinks=&project=wikipedia&depth=18&pagepile=&wpiu=any&wikidata_source_sites=&language=hsb&page_image=no&cb_labels_no_l=1&min_redlink_count=1&after=&show_disambiguation_pages=both&outlinks_no=&max_identifiers=&max_age=&max_statements=&langs_labels_no=&output_limit=&outlinks_yes=&min_statements=&wikidata_label_language=&templates_no=&show_soft_redirects=both&talk_page_exists=both&cb_labels_any_l=1&subpage_filter=either&wikidata_item=no&ns%5B0%5D=1&ores_prob_from=&sparql_server=wikidata&sitelinks_yes=&search_max_results=500&common_wiki_other=&search_query=&namespace_conversion=keep&categories=%21H%C5%82owna+kategorija&common_wiki=auto&templates_yes=&cb_labels_yes_l=1&before=&wikidata_prop_item_use=&format=html&search_wiki=&doit=] ** dsb: 22.83% (786) [https://petscan.wmcloud.org/?search_max_results=500&outlinks_yes=&categories=%21G%C5%82owna+kategorija&project=wikipedia&referrer_name=&search_filter=&langs_labels_any=&referrer_url=&show_redirects=both&edits%5Banons%5D=both&maxlinks=&templates_no=&min_sitelink_count=&links_to_no=&pagepile=&max_statements=&subpage_filter=either&active_tab=tab_categories&max_sitelink_count=&wikidata_item=no&wikidata_label_language=&cb_labels_no_l=1&ns%5B0%5D=1&sitelinks_no=&sparql=&talk_page_exists=both&page_image=no&outlinks_any=&edits%5Bflagged%5D=both&common_wiki=auto&links_to_all=&min_statements=&depth=18&minlinks=&wikidata_prop_item_use=&language=dsb&cb_labels_any_l=1&interface_language=en&cb_labels_yes_l=1&larger=&labels_no=&sortby=none&common_wiki_other=&smaller=&doit=] ** cs: 42.18% (248854) [https://petscan.wmcloud.org/?manual_list_wiki=&langs_labels_any=&cb_labels_yes_l=1&pagepile=&source_combination=&search_wiki=&wikidata_prop_item_use=&search_max_results=500&outlinks_yes=&langs_labels_no=&after=&search_filter=&depth=18&show_soft_redirects=both&search_query=&sortorder=ascending&edits%5Bflagged%5D=both&language=cs&active_tab=tab_categories&wikidata_item=no&output_limit=&categories=Hlavn%C3%AD+kategorie&referrer_name=&ns%5B0%5D=1&templates_yes=&common_wiki=auto&cb_labels_no_l=1&page_image=no&minlinks=&max_statements=&project=wikipedia&wpiu=any&namespace_conversion=keep&sitelinks_yes=&sparql_server=wikidata&min_redlink_count=1&subpage_filter=either&maxlinks=&cb_labels_any_l=1&ores_prediction=any&outlinks_no=&sitelinks_no=&interface_language=en&max_age=&referrer_url=&templates_no=] ** sk: 39.48% (102371) [https://petscan.wmcloud.org/?min_redlink_count=1&interface_language=en&talk_page_exists=both&langs_labels_yes=&project=wikipedia&langs_labels_no=&search_filter=&language=sk&max_identifiers=&depth=18&ores_prediction=any&cb_labels_yes_l=1&sortby=none&source_combination=&templates_yes=&page_image=no&after=&wikidata_source_sites=&ores_prob_from=&cb_labels_any_l=1&edits%5Bflagged%5D=both&smaller=&show_disambiguation_pages=both&wikidata_item=no&sitelinks_any=&templates_no=&negcats=&sortorder=ascending&manual_list=&cb_labels_no_l=1&search_max_results=500&outlinks_yes=&templates_any=&sparql_server=wikidata&ns%5B0%5D=1&edits%5Bbots%5D=both&categories=Z%C3%A1kladn%C3%A9+kateg%C3%B3rie&common_wiki=auto&outlinks_any=&outlinks_no=&subpage_filter=either&links_to_all=&minlinks=&labels_no=] ** en: >500000 [] ** de: >500000 [] ** eo: 33.82% (129952) [https://petscan.wmcloud.org/?search_max_results=500&ores_prediction=any&interface_language=en&search_wiki=&depth=18&sitelinks_yes=&show_soft_redirects=both&labels_any=&edits%5Bflagged%5D=both&templates_any=&cb_labels_any_l=1&page_image=no&maxlinks=&cb_labels_no_l=1&outlinks_no=&links_to_all=&links_to_any=&categories=%C4%88io&sparql=&ns%5B0%5D=1&outlinks_yes=&language=eo&search_filter=&wikidata_source_sites=&min_identifiers=&sortby=none&cb_labels_yes_l=1&referrer_name=&langs_labels_any=&show_disambiguation_pages=both&langs_labels_no=&output_compatability=catscan&minlinks=&min_statements=&sitelinks_any=&subpage_filter=either&since_rev0=&show_redirects=both&edits%5Banons%5D=both&max_identifiers=&langs_labels_yes=&labels_no=&project=wikipedia&doit=] * dsb: [{{/S|-insource:/{{=}} Žrědła {{=}}/ insource:/{{=}}\s*Žrědła\s*{{=}}/|dsb}} -insource:/= Žrědła =/ insource:/=\s*Žrědła\s*=/] * dsb: [{{/S|insource:/\<ref/ -insource:/{{=}}\s*Nóžki\s*{{=}}/ -insource:/{{=}}\s*Žrědła\s*{{=}}/ -insource:/{{=}}\s*Nožki\s*{{=}}/|dsb}} insource:/\<ref/ -insource:/=\s*Nóžki\s*=/ -insource:/=\s*Žrědła\s*=/ -insource:/=\s*Nožki\s*=/] == <code><nowiki>{{</nowiki>[[:Category:Nôpiérwi pò kaszëbskù|Nôpiérwi pò kaszëbskù]]<nowiki>}}</nowiki></code> == {| class="wikitable" |+ |{{%t|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Nôpiérwi pò kaszëbskù|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}}}} ({{PAGESINCATEGORY:Nôpiérwi pò kaszëbskù}}) <code><nowiki>{{</nowiki>[[:Category:Nôpiérwi pò kaszëbskù|Nôpiérwi pò kaszëbskù]]<nowiki>}}</nowiki></code> |} * 2026-04-09 — 0.29% (16) * 2026-04-12 — 0.45% (25) * 2026-04-15 — 0.63% (35) * 2026-04-16 — 0.81% (45) * 2026-04-23 — 1.17% (65) * 2026-04-29 — 1.71% (95) * 2026-05-01 — 1.89% (105) * 2026-05-04 — 2.07% (115) * 2026-05-11 — 2.25% (125) * 2026-05-16 — 2.42% (135) * 2026-05-21 — 2.60% (145) * 2026-06-01 — 2.77% (155) * 2026-06-04 – 2.95% (165) * 2026-06-30 — 3.11% (175) * 2026-07-06 — 3.37% (190) * 2026-07-10 — 3.54% (200) * {{CURRENTYEAR}}-{{CURRENTMONTH2}}-{{CURRENTDAY2}} — {{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Nôpiérwi pò kaszëbskù|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}}% ({{PAGESINCATEGORY:Nôpiérwi pò kaszëbskù}}) ---- </div><!-- 2026-04--> </div><!-- 2026-04--> ---- <div class="mw-collapsible mw-collapsed"> <h3 class="mw-collapsible-heading">+</h3> <div class="mw-collapsible-content"> <code>+<br> |-<br> |2026-04-08<br> |'''csb'''<br> |{{NUMBEROF|ARTICLES|csb|N}}<br> |{{/S+|\<gallery|139|csb|raw=1}}<br> |{{/S+|Òbaczë téż|430|csb|raw=1}}<br> |{{/S+|\{\{Przëpisë|482|csb|raw=1|flag=i}}<br> |{{/S+|Bùtnowé lënczi|2044|csb|raw=1}}<br> |{{/S+|\{\{Commons|1045|csb|raw=1|flag=i}} </code> ---- * 2026-04-02 {{/S+|Rozmajitoscë|37|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Dopisënczi|39|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Słôwny lëdze|20|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Przëpisënczi|4|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Òbôczë téż|8|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Zdrzë téż|12|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Przëpise|8|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Bùtnowé pòwrózczi|6|csb}} * <s>2026-04-03 {{/S+|Bùtnowë lënczi|61|csb}}</s> → 0 (2026-04-03) * 2026-04-03 {{/S+|Przësłowié|123|csb}} * 2026-04-03 {{/S+|Przësłowia|6|csb}} * 2026-04-05 {{/S+|Biografiô|18|csb}} * 2026-04-05 {{/S+|Lëteratura|741|csb}} * 2026-04-05 {{/S+|Rozmajitoscë|37|csb}} * 2026-04-07 {{/S+|Przëpisczi|169|csb}} * <s>2026-04-15 {{/S+|Czëtôj téż|1|csb}}</s> → 0 (2026-04-15) * 2026-04-15 {{/S+|\{\{msg|12|csb}} * 2026-04-16 {{/S+|Zdroje|35|csb}} * <s>2026-05-01 {{/S+|Bùtnowé lënczie|13|csb}}</s> → 0 (2026-05-01) * 2026-05-01 {{/S+|Spisënk zamkłoscë|1|csb}} (Spis treści) * <s>2026-05-18 {{/S+|Pismienizna|1|csb}}</s> → 0 (2026-05-18) * <s>2026-07-07 {{/S+|Dopisë|1|csb}}</s> → 0 (2026-07-07) ---- * [[Brëkòwnik:Iketsi/2]] * [https://csb.wikipedia.org/w/index.php?search=miono-genitiw%3F&title=Specjaln%C3%B4:Szukaj&go=Bi%C3%A9j%21&ns0=1 miono-genitiw?] </div><!-- + --> </div><!-- + --> 5ka5fx6hyfieqy1xh8va7yfactvdhlh 0 12547 206595 194652 2026-07-10T12:39:51Z Terrus38 14026 206595 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bloem- en graspatronen - deel twee Shasei soka moyo - ge (titel op object), RP-P-2005-557B.jpg|mały]] '''Japóńsczi jãzëk'''<ref name="RKJ2014-161">{{RKJ|2014|161}}</ref> (jap. 日本語 ''nihon-go'') – jãzëk brëkòwóny bez òk. 130 mln mieszkańców [[Japóńskô|Japóńsczi]] a japońsczich emigrantów na wszëtczich kòntinentach. W [[Japóńskô|Japóńsczi]] ni mô rechtu, chtërné definiowacòno japońsczi jakno òficjalny jãzëk Japońsczi. == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi swiata]] * [[Kòrejańsczi jãzëk]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://www.youtube.com/watch?v=J6oKQXNpByk — カシューブ人とその言語　-ポーランドのエスニックマイノリティ- * https://www.youtube.com/watch?v=upSxPxYqxFM 《ポーランドの少数言語5》現状唯一の地域言語カシューブ語 [[Kategòrëjô:Japóńsczi jãzëk| ]] fwgubl4fkw9zhjlqmx2ezizx18scko5 206596 206595 2026-07-10T12:40:01Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Japòńsczi jãzëk]] do [[Japóńsczi jãzëk]]: pisënk 206595 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bloem- en graspatronen - deel twee Shasei soka moyo - ge (titel op object), RP-P-2005-557B.jpg|mały]] '''Japóńsczi jãzëk'''<ref name="RKJ2014-161">{{RKJ|2014|161}}</ref> (jap. 日本語 ''nihon-go'') – jãzëk brëkòwóny bez òk. 130 mln mieszkańców [[Japóńskô|Japóńsczi]] a japońsczich emigrantów na wszëtczich kòntinentach. W [[Japóńskô|Japóńsczi]] ni mô rechtu, chtërné definiowacòno japońsczi jakno òficjalny jãzëk Japońsczi. == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi swiata]] * [[Kòrejańsczi jãzëk]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://www.youtube.com/watch?v=J6oKQXNpByk — カシューブ人とその言語　-ポーランドのエスニックマイノリティ- * https://www.youtube.com/watch?v=upSxPxYqxFM 《ポーランドの少数言語5》現状唯一の地域言語カシューブ語 [[Kategòrëjô:Japóńsczi jãzëk| ]] fwgubl4fkw9zhjlqmx2ezizx18scko5 206857 206596 2026-07-10T18:03:10Z Iketsi 3254 {{jãz.|ja}} 206857 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bloem- en graspatronen - deel twee Shasei soka moyo - ge (titel op object), RP-P-2005-557B.jpg|mały]] '''Japóńsczi jãzëk'''<ref name="RKJ2014-161">{{RKJ|2014|161}}</ref> ({{jãz.|ja}} 日本語 ''nihon-go'') – jãzëk brëkòwóny bez òk. 130 mln mieszkańców [[Japóńskô|Japóńsczi]] a japońsczich emigrantów na wszëtczich kòntinentach. W [[Japóńskô|Japóńsczi]] ni mô rechtu, chtërné definiowacòno japońsczi jakno òficjalny jãzëk Japońsczi. == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi swiata]] * [[Kòreańsczi jãzëk]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://www.youtube.com/watch?v=J6oKQXNpByk — カシューブ人とその言語　-ポーランドのエスニックマイノリティ- * https://www.youtube.com/watch?v=upSxPxYqxFM 《ポーランドの少数言語5》現状唯一の地域言語カシューブ語 [[Kategòrëjô:Japóńsczi jãzëk| ]] ta9ziwycdx39ji941mgl18pnt6kzhmd 10 12556 206886 202546 2026-07-10T21:18:32Z Iketsi 3254 + 206886 wikitext text/x-wiki <includeonly>[[Òbrôzk:YouTube full-color icon (2024).svg|14px|link=]] [https://www.youtube.com/{{#switch:{{{typ}}} | u | user | użytkownik = user/{{{id|}}} | c | channel | kanał = {{{id|}}} | p | playlist | lista = playlist?list={{{id|}}} | v | video | film | #default = watch?v={{{id|{{{v|{{{1|}}}}}}}}}{{#if: {{{t|{{{3|}}}}}} | &t={{{t|{{{3|}}}}}} | }} }} {{{tit|{{{tituł|{{{titel|{{{2|{{{tit|Film}}}}}}}}}}}}}}}] na [[YouTube]]</includeonly><noinclude> {{Szablóna szëkba}} <code><nowiki>{{YouTube|uqdmmC3YX08|Òbraznicë - òbrôz sã kłóniô|archive=https://web.archive.org/web/20140307174041/http://www.youtube.com/watch?v=uqdmmC3YX08}}</nowiki></code> :{{YouTube|uqdmmC3YX08|Òbraznicë - òbrôz sã kłóniô|archive=https://web.archive.org/web/20140307174041/http://www.youtube.com/watch?v=uqdmmC3YX08}} <code><nowiki>{{YouTube|v=D5KUrG3mfWY|list=PLc07AQNpmhstm26SW6Dyt4DWbWY7Lf0ZW|index=32|tit=Kalãdarium - part trzëdzescë sztërë #34|c=Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej}}</nowiki></code> :{{YouTube|v=D5KUrG3mfWY|list=PLc07AQNpmhstm26SW6Dyt4DWbWY7Lf0ZW|index=32|tit=Kalãdarium - part trzëdzescë sztërë #34|c=Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej}} ---- </noinclude> 5cv6wr4aum5ksqa41day9dkiiyc3tra 14 12578 206660 194369 2026-07-10T14:06:51Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Geògrafijô]] to [[Category:Geògrafiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206660 wikitext text/x-wiki [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] m06fiiic27a2n719o6yvumebi1bth1x 14 12591 206734 194606 2026-07-10T14:15:19Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Astronomijô]] to [[Category:Astronomiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206734 wikitext text/x-wiki [[Kategòrëjô:Astronomiô]] dblqrq0oh170sqym7t23tmib0q8om9v 0 12605 206879 203203 2026-07-10T19:14:36Z Iketsi 3254 <abbr>pòl.</abbr>→{{jãz.|pl}}; (pòl.)→({{jãz.|pl}}) 206879 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòlitik|jimiã=Lech Kaczińsczi|gwôsné jimiã=Lech Kaczyński|Òbrôzk=Lech Kaczyński.jpg|òpis=2006|Data_ùrodzeniô=18 czerwińca 1949|Mol_ùrodzeniô=[[Warszawa]]|Data_smierci=10 łżëkwiata 2010|Mol_smierci=Smòleńsk|1. fónkcjô=Prezydent Pòlsczi Repùbliczi|1. Pierszô_dama=Mariô Kaczińska|1. Pòprzédca=[[Aleksander Kwaśniewsczi]]|1. Nastãpnik=[[Barnisłôw Komorowsczi]]|2. fónkcjô=Prezydent Stolëcznegò Gardu Warszawë|2. Òd=18 lëstopadnika 2002|2. Do=22 gòdnika 2005|2. Pòprzédca=Wòjcech Kozak|2. Nastãpnik=Mirosław Kochalski (p.f.)|3. fónkcjô=Przédnik Prawa ë Sprawiedlëwosci|3. Òd=29 maja 2001|3. Do=18 stëcznika 2003|3. Nastãpnik=[[Jarosłôw Kaczińsczi]]|4. fónkcjô=Minyster Sprawiedlëwosci, generôlny prokùratór|4. Òd=12 czerwińca 2000|4. Do=5 lëpińca 2001|4. Pòprzédca=Hanna Suchocka|4. Nastãpnik=Stanisłôw Iwanicki|5. fónkcjô=Przédnik Nôwëższi Jizbë Kóntroli|5. Òd=14 gromicznika 1992|5. Do=8 czerwińca 1995|5. Pòprzédca=Piotr Kownacczi (p.ò.)|5. Nastãpnik=Janusz Wojciechowsczi|1. Òd=23 gòdnika 2005|1. Do=10 łżëkwiata 2010|Môl_ùrodzeniô=[[Warszawa]]|1. partiô=PiS|2. partiô=PiS|4. partiô=PiS|Pòdpis=Lech Kazcynski Signature.svg}} '''Lech Aleksander Kaczińsczi''' (ùr. 18 czerwińca 1949 w [[Warszawa|Warszawie]], zm. 10 łżëkwiata 2010 w [[Smòleńsk|Smòleńsku]]) bëł pòlsczim pòlitikã ë rëchcenwaltã, òd 23 gòdnika 2005 do 10 łżëkwiata 2010 bëł prezydeńtã [[Pòlskô|Pòlsczi Repùbliczi]]<ref name=":0">''[https://web.archive.org/web/20221116135659/https://www.prezydent.pl/kancelaria/archiwum/archiwum-lecha-kaczynskiego/prezydent/biografia Życiorys Lecha Kaczyńskiego].''&nbsp;prezydent.pl.&nbsp;[dost. 2026-04-12].&nbsp;({{jãz.|pl}}).</ref>. Zdżinął w Smòleńsczi katastrofie w 2010<ref>''[https://forsal.pl/artykuly/412502,samolot-prezydencki-rozbil-sie-w-smolensku-na-pokladzie-znajdowali-sie-min-para-prezydencka-i-szef-nbp.html Samolot prezydencki rozbił się w Smoleńsku, na pokładzie znajdowali się m.in. para prezydencka i szef NBP]'' [online], forsal.pl, 10 kwietnia 2010 [dost 2026-04-12] ({{jãz.|pl}}).</ref>. Bëł bratã blëzniôkã przédnika [[Prawò ë Sprawiedlëwòsc|Prawa ë Sprawiedlëwòscë]] Jarosława Kaczińsczégò<ref name=":0" />. Sztudérowôł na Wëdzéle Prawa i Administracje Warszawsczégò Ùniwersytetu, dze ukończëł sztudia magistersczé ë doktorancczé<ref>[https://dziedzictwopamieci.sejm.gov.pl/smolensk.nsf/bio.xsp?name=Kaczy%C5%84ski%20Lech ''Lech Kaczyński - biografia''].&nbsp;Dziedzictwo pamięci.&nbsp;[dost. 2026-04-12].&nbsp;({{jãz.|pl}}).</ref>. == Òbaczë téż == * [[Barnisłôw Komorowsczi]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Prezydencë Pòlsczi|Kaczińsczi, Lech]] [[Kategòrëjô:Rëchcenwalcë]] 869z1vz6v1t3x3ohs8bs6p2cor5iiyi 14 12634 206791 201832 2026-07-10T15:15:40Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Geògrafijô Pòlsczi]] to [[Category:Geògrafiô Pòlsczi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206791 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Rzéczi w Eùropie|Pòlsce]] [[Kategòrëjô:Geògrafiô Pòlsczi]] 1cmtdqkqw9daodetdjbbcqtdz69seke 14 12667 206658 195583 2026-07-10T14:06:51Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Geògrafijô]] to [[Category:Geògrafiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206658 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] ox537oavlxywcq87x669tzmj5pbaif4 14 12806 206740 196639 2026-07-10T14:15:21Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Astronomijô]] to [[Category:Astronomiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206740 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Astronomiô]] 3n8mwbtyyqr18505mpb65q590ays7z2 0 12841 206548 202276 2026-07-10T12:15:15Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 206548 wikitext text/x-wiki {{Pòlitik wiadłokôstka | mióno = Mòdżorów Pioter | òryginalné mióno = Magyar Péter | titel = | òdjimk = Peter-Magyar-Budapest-15-03-2026.jpg | òpisënk òbrôzka = Modżorów Pioter (2026) | mòtto = | céch = | òpisënk céchù = | môl dzejaniégò = {{Krôj pòdôwczi Madżarskô}} | data nôrôdzenégò = 16 strëmiannika 1981 (45 lat) | môl nôrôdzenégò = [[Bùdapeszt]], [[Madżarskô]] | data smiercë = | môl smiercë = | lëżnosc smiercë = | môl spòczinkù = | wëznanié = [[Katolëcczi Kòscół|rzimskòkatolëcczé]] | kòscół = | nôrôdnota = [[Madżarowié|madżarskô]] | 1. fónkcjô = Premiéra Madżarsczi | status1 = desygnowóny | 1. fónkcjô cząd = òd 9 maja 2026 rokù | 1. fónkcjô 1a = | 1. fónkcjô cząd 1a = | 2. fónkcjô = Przédnik Tiszë | status2 = aktualny | 2. fónkcjô cząd = òd 22 lëpińca 2024 | 2. fónkcjô 2a = | 2. fónkcjô cząd 2a = | 3. fónkcjô = Pòsélc do Nôrôdnégò Zéndzeniégò | status3 = wëbróny | 3. fónkcjô cząd = òd 9 maja 2026 | 3. fónkcjô 3a = | 3. fónkcjô cząd 3a = | 4. fónkcjô = Pòsélc do Eùropejsczégò Parlamentu | status4 = aktualny | 4. fónkcjô cząd = òd 16 lëpińca 2024 | 4. fónkcjô 4a = | 4. fónkcjô cząd 4a = | 5. fónkcjô 5a = | 5. fónkcjô cząd 5a = | 6. fónkcjô 6a = | 6. fónkcjô cząd 6a = | òbéńda = | òbéńda1a = | òbéńda2 = | òbéńda2a = | òbéńda3 = 3. òbéńda Bùdapesztu | òbéńda3a = | òbéńda4 = Madżarskô | òbéńda4a = | òbéńda5 = | òbéńda5a = | òbéńda6 = | òbéńda6a = | pòdwëższi = Szuljoków Tomôsz | titël_pòdwëższégò = Prezident | pòdwëższi1a = | titël_pòdwëższégò1a = | pòdwëższi2 = | titël_pòdwëższégò2 = | pòdwëższi2a = | titël_pòdwëższégò2a = | pòdwëższi3 = | titël_pòdwëższégò3 = | pòdwëższi3a = | titël_pòdwëższégò3a = | pòdwëższi4 = | titël_pòdwëższégò4 = | pòdwëższi4a = | titël_pòdwëższégò4a = | pòdwëższi5 = | titël_pòdwëższégò5 = | pòdwëższi5a = | titël_pòdwëższégò5a = | pòdwëższi6 = | titël_pòdwëższégò6 = | pòdwëższi6a = | titël_pòdwëższégò6a = | zastãpnik = | titël_zastãpnika = | zastãpnik1a = | titël_zastãpnika1a = | zastãpnik2 = Tarrów Zoltan <br>Radnajów Mark <br>Forsthofferowô Agnésa | titël_zastãpnika2 = Pòdprzédnicë | zastãpnik2a = | titël_zastãpnika2a = | zastãpnik3 = | titël_zastãpnika3 = | zastãpnik3a = | titël_zastãpnika3a = | zastãpnik4 = | titël_zastãpnika4 = | zastãpnik4a = | titël_zastãpnika4a = | zastãpnik5 = | titël_zastãpnika5 = | zastãpnik5a = | titël_zastãpnika5a = | zastãpnik6 = | titël_zastãpnika6 = | zastãpnik6a = | titël_zastãpnika6a = | przédnik_rządu = | titël_przédnika = | przédnik_rządu1a = | titël_przédnika1a = | przédnik_rządu2 = | titël_przédnika2 = | przédnik_rządu2a = | titël_przédnika2a = | przédnik_rządu3 = | titël_przédnika3 = | przédnik_rządu3a = | titël_przédnika3a = | przédnik_rządu4 = | titël_przédnika4 = | przédnik_rządu4a = | titël_przédnika4a = | przédnik_rządu5 = | titël_przédnika5 = | przédnik_rządu5a = | titël_przédnika5a = | przédnik_rządu6 = | titël_przédnika6 = | przédnik_rządu6a = | titël_przédnika6a = | pòprzédca = Òrbanów Wiktor | pòprzédca1a = | pòprzédca2 = Sabów Atila | pòprzédca2a = | pòprzédca3 = Hojnolów Miklôsz | pòprzédca3a = | pòprzédca4 = | pòprzédca4a = | pòprzédca5 = | pòprzédca5a = | pòprzédca6 = | pòprzédca6a = | pòsobnik = | pòsobnik1a = | pòsobnik2 = | pòsobnik2a = | pòsobnik3 = | pòsobnik3a = | pòsobnik4 = | pòsobnik4a = | pòsobnik5 = | pòsobnik5a = | pòsobnik6 = | pòsobnik6a = | partëjô = Tisza (òd 2024 rokù) | jinszô_partëjô = Fidesz (2002-2024) | pòzwa_slëbnika = Białka | slëbnik = Worgòwnô Judita (do 2023) | dzecë = trójkô | krewni = Madlów Frãcëszk (półstarëszk)<br> Madlowô Dolma (półstarëszka) | wësztôłcenié = | alma_mater = Pazmaniów Pioterów Katolëcczi Ùniwersitet | wark = pòlitik, diplomata, rëchcenwalt | nôdgrodë = | pòdpis = Péter Magyar signature.svg | commons = | jinternetowô starna = }} '''Mòdżorów Pioter''', madż. ''Magyar Péter'' (ùr. 16 strëmiannika 1981 rokù w [[Bùdapeszt|Bùdapeszce]]) je madżarsczim pòlitikã, diplomatą a rëchcenwaltã. Òd 2024 rokù je przédnikã Partie Szacënkù a Wòlnotë (Tisza), jakô dwa lata pózdni dobëła parlameńtarną welacje, kùńcząc szesnastolatny cząd rządów Fideszu a jegò przédnika, Òrbanów Wiktora. W łżëkwiacë 2026 rokù òstôł òn bez prezidenta Madżarsczi Szuljoków Tomasza desygnowóny na premiéra Madżarsczi, na jaczim to môlù zastãpi Òrbana 9 maja 2026 rokù, pò ùsôdzeniã nowi kadencje Nôrôdnégò Zéńdzeniégò. == Żëcé == === Chùtné żëcé a edukacëjô === Mòdżorów Pioter ùrodzëł sã 16 strëmiannika 1981 rokù w [[Bùdapeszt|Bùdapeszce]] w kònzerwatiwni rodzëznie. Jegò starszi, Mòdżorów Sztefón a Erősszównô Mónika bëlë praktikùjącima rëchcenwaltama. Mòdżorowim półstarëszkã béł Madlów Frãcëszk, prezident Madżarsczi w latach 2000-2005,a starëszkã-Erősszów Pioter, rëchcenwalt znóny starszim Madżaróm z programù w Madżarsczi Telewizëjë. Sóm Mòdzor téż òstôł rëchcenwaltã, sztudérëjąc zakòn na Pazmaniów Pioterowim Katolëcczim Ùniwersitece w [[Bùdapeszt|Bùdapeszce]], dzél sztudiów òdbiwającë téż w òbrëmieniém programë Erasmus na Humbòltowim Ùniwersitece w [[Berlëno|Berlënie]]. === Fideszowi cząd === Òb sztudérowanié w 2002 òn wstąpił do Fideszu a w 2006 rokù òstôł òn nôlëżnikã stowôrë dający zakònną pòmòc òfiaróm [[Òprzéczczi w Madżarsce w 2006 rokù|procëmrządzënowich òprzéczków]]. Pò duńscém Fideszu do przédnictwa [[Parlameńtarnô welacëjô w Madżarsce w 2010 rokù|w 2010 rokù]] Mòdżor miôł dostóné robòtã w Minysterstwie Bùtnowich Sprawów. Rok pózni, òb òbjimniãcé bez Madżarskã przédnictwa w Eùropejsczi Radzëznie, òn doparłãcził do Stójnégò Przedstôwstwa Madżarsczi kòl Eùropejsczi Ùnië. W 2015 rokù òn robił w Premiérsczim Ùrzãdze, w séwnikù 2018 rokù òbjimnął òn czerowniczą fónkcjã w państwòwim bankù MBH, a w latach 2019-2022 rokù béł òn przédnikã państwòwégò Westrzôdka Sztudérsczich Bórgów. Nimò, eż òb swòją bëtnotã w Fideszu Mòdżor nigdë nie òbjimnął nôwëższich państwòwich stanowiszczów, jegò tëdëczasnô rola w Òrbanowich sztrukturach bëłô òpisëwónô jakno "cëskòwny bënownik". === Wińscé z Fideszu === Mòdżorów Pioter pòkôzôł sã pùblëczny dbie w 2024 rokù, ga bëłô wëbùchłô [[Òbłaskawieniowô pòmiana Nowakòwi Katarzënë|pòmiana sparłãczónô z òbłaskawieniém]] bez prezidentkã Madżarsczi Nowakòwą Katarzënã pòdprzédnika państwòwi dzecny chëczë, Konjów Ãdrisa, jaczi zmùszôł pòdopiecznëch do trzëmaniégò w krëjamnocë przëpôdków seksualnégò wëzwëskiwaniégò bez przédnika placówczi Waszarheljów Janosza. Na pòmiana wëwòła spòlëznowi òprzécczi, jaczi skùńczëłë sã wëpòwiedzeniém słëżbë bez prezidentkã a minystérkã sprawiedlëwòtã Wòrgòwą Juditã, jakô zacwierdza òbłaskawienié. W dniu wëpòwiedzeniégò, tj. 10 gromicznika Mòdżor ùsôdzëł wpisënk na Facebooku, dze skritikòwôł pòmianã a òdcął sã òd Fideszu, gôdającë: ''Ni sztót jô nie chcã bëc dzélã systemë, w jaczi richtich òdpòwiedzalni [za nôdùżëca] chòwają sã za białogłowsczima czitlama, dze Tónë, Adómë a Barbarë mògą sã rëdotno wëszczerzac do jich rãków,òb bezmëszlné pòswiãciwanié tich, jaczi, procëmno do nich, nie robilë dlô gwôsnych geszeftów, le dlô bëlnotë Tatczëznë a naszińców. Òd dôwna jô wiérzã w dejã nôrôdny, suwerenowi, òbëwatelsczi Madżarsczi a bez wiele lat jô miôł starã swòjima òbëczajnima strzódkama przëblëżac ji ùjawernienié. Le òb slédné czilë lat pòmalë a òstateczno jô zrozmiôł, eż to wszëtkò je w jawernocë blós pòliticzną wërobizną,glancã, jaczi słëżi leno dwóm célóm: tajeniém dzejnotë przédnictwa a zbiéraniém stolëmnich majątków. Jô wiérzã, eż Madżarskô nie je krajã Roganów Òntolów, òligarchów, ni nawetka czilkù cëskòwnich rodów, le tatczëzna Hunjadów Janosza, Széchenjich Sztefóna, Szemmelwajsów Jignaca, Betlensów Sztefóna, Rodnotów Miklôsza, Szlachtowi Grétë, Marojsów Ksãdra, [[Madżarsczé pòwstanié|wòlnotowich biôtkòwników z 1956 rokù]], Matjików Ludasza a wszëtczich bëlnych Madżarów. Òdnądka jô béł 12 lat stôri, w ùszach mie brzëmią słowa [[Antalów Józef młodszi|najégò piérszégò, wëbrónégò w wòlny welacëjë premiérë]]: "Jô słëżã a jô mdã słëżëc tak dłëgò, jak dłëgò nôrôd mdze miec z tegò zwësk. Jô mdã słëżëc tak dłëgò, jak jó mdã mógł". Nie jiscta sã! Nick nie je na wiedno,òb sto piãcdzesąt lat më nie òstalë Tërkama. '' Równoczasno Mòdżor ùstãpił ze wszëtczich stanowiszczów w òrganach kòntrolowónych bez państwò. Niedłëgò pòtim dôł òn na YouTube wëdowiédzã òpòzicijnémù karnôlowi "Partizán", jaką òbzérałë 2 miliónë òbzéraczów. W tim sómim miesącù z Mòdżorowi pòdjimiznë dzenny wid ùzdrza głosowô nagriwka, na jaczi Wòrgòwnô gôdô mù, eż minyster Roganów Òntol robił drãgòtë w kòrupcyjnym pòdszukù tikającym sã dôwnégò sekretérë stónu w minysterstwie sprawiedlëwòtë, Wôlnerów Paùela. Głosówka òsta nagrónô bez wiédzë dôwni Mòdżorowi białczi, co òna skritikòwa. 15 strëmiannika 2024 rokù Mòdżorów Pioter miôł zorganizowóné swòją piérszą wiôlgą procëmrządzënową manifestacëjã. Pòstãpnô mia môl 6 łżëkwiata tegò rokù, chutkò pò ùpùblëcznieniém nagriwczi, òdbëłô sã drëgô manifestacëjô, na jaczi Mòdżor nazwôł Òrbanowé przédnictwò "feùdalną systemą", jaką je nót zdemòntowac. Na to wszëtkò Fidesz òdpòwiedzôł akcëją mającą na célù zdiskreditowac Mòdżora. Bez profideszowé medija òn béł òbskarżany ò znãcanié sã nad jegò dôwną białką òb jich żeńbã, a òbczas welôwni kampanijë do Nôrôdnégò Zéńdzeniégò w 2026 rokù- nawetka ò ùpieczenié tósza w mikrowelowi plôtce, co sóm zajinteresowóny naziwôł "stuprocentowim łżélstwã". === Przédnik òpòzicëjë === Abë móc wësztartowac w [[Eùrowelacëjô w 2024 rokò w Madżarsce|mający môl w tim rokù eùrowelacëji]], Mòdżorów Pioter mòszôł sznëkrowac za partëją, jaka òbstoja przed welacëjama. Dlôtë òn doparłãcził do òbstojący òd 2020 rokù, le nie prowadzący niżôdni aktiwnotë Partëjë Szacënkù ë Wòlnotë (krócëchno Tisza), òstającë ji pòdprzédnikã. Eùrowelacëjnô kampanijô, zakùńczónô 8 czerwińca 2024 rokù wiôlgą demónstracëją na bùpeszteńsczim Placu Herojów, mia przëniosłi Tiszë a ji przédnikòwi pierszą wikszą zwënégã. W mający môl dzéń pòzni welacëjë Tisza ùzwëska 29,60% głosów,òstającë drëgą pò Fideszu madżarską partëją w Eùropejsczim Parlameńce a wprowadzającë do négò 7 eùropòsélców, z Mòdżorów Pioterã westrzód nich. 14 maja 2025 rokù pòd bùdapeszteńską Bazyliką sw. Sztefóna Mòdżor zacził akcëją "Milión kroków", w òbrëmieniém jaczi miôł przëszłi piechti 300 km z madżarsczi stolëcë do Òradejë, dze doszorowôł 24 maja, głosząc gôdkã pòd sztaturą sw. Władisa. Na réza do gardu dzys ùmôlniónégò w [[Rumùńskô|Rumùńsce]], równak czedës mdącégò dzélã Krónë sw. Sztefóna,a dze do dzys żëjé wielnô madżarskô mienszëzna, pòdlë sómégò Mòdżora mia na célù "zôsné sparłãczenié nôrôdu" a ùmòcnienié zrzeszë midzë Madżarską a Sétmëgardã. === Parlameńtarnô welacëjô w 2026 rokù === Òb dwa lata òd eùrowelacëjë do parlameńtarny welacëjë Mòdżorów Pioter miôł zorganizowóné jesz czilë wiôldżich manifestacëjów, z jaczich slédnô mia môl 15 strëmiannika 2026 rokù w Bùdapeszce, z leżnoscë roczëznë madżarsczi rewòlucëjë. Bëłô to téż nôwikszô z Mòdżorowich manifestacëjów,w jaczi brało ùdzél pół milióna sztëk lëdzy, jaczi bëlë przëszli òd Placu Déaków Frãcëszka do Placu Herojów. Òkróm òblëkłégò w nôrôdné ruchna Mòdżora, pòd kùńc wëdarzëniégò na binie wëstãpilë kandidacë startujący z rëmieniégò Tiszë w [[Jednomańdatowé wëlôwné òbéńdë|jednomańdatowich òbéńdach]] ë pòliticzné znajôrzë, a kòncert da Csézy, spiéwôczka reprezentującô Madżarskã na [[Kònkùrs Frantówczi Eùrowizëjë w 2008 rokù|Eùrowizëjë w 2008 rokù]] a kandidatka Tiszë do Nôrôdnégò Zéńdzeniégò z [[7. òbéńda Borszod-Abaùj-Zemplénù|sétmi òbéńdë kòmitatu Borszod-Abaùj-Zemplén]]. Òb kampanijã Mòdżor miôł téż òbjachóné wszëtczé 106 jednomańdatowé òbéńdë, dającë nawetka trzë gôdczi na dzéń. W parlameńtarni kampanijë òn a Tisza skùpilë sã na kòrupcëjë Fideszowégò przédnictwa, rosnącym ùbósztwie zwëkłich Madżarów a lëchim stóju pùblëcznych ùsługów, nie nëkającë równak téż przed kritiką zgrupkòwaniów òpòwiôdny procëmòrbanowsczi òpòzicëjë, co Mòdżor pòdczôrchnął na zéńdzeniém, jaczé 7 séwnika 2025 rokù miôł zorganizowóné w Balatonőszöd, dze w 2006 rokù Dżurczaniów Frãcëszk, jaczi tëdë béł premiérą Madżarsczi wëgłoszëł niesłôwną [[Ősôdzkô gôdka|Ősôdzką gôdkã]]. W swòji gôdcë Mòdżor skritikòwół równo Òrbana, jak i Dżurczania za jich związczi z prezidentã [[Ruskô|Rùsczi]] Pùtinów Włodzmiérzã, godając, eż "jeden wspiérôł Pùtina z lewiznë, a drëdżi z prawiznë". Mającô môl 12 łżëkwiata 2026 rokù [[Parlameńtarnô welacëjô w Madżarsce w 2026 rokù|welacëjô]] skùńcza sã stolëmną zwënégą Tiszë. Z wińdzeniém 55,26% partëjô ùzwëska 96 mańdatów w jednomańdatowich welôwnych òbéndach a 45 mańdatów z òglowòpaństwòwi lëstë. Wëcmanim to da 141 mańdatów a pòzwòlëło dobëc Tiszë kònstitucijną wikszosc. Je to nôlepszé wińdzenié, jaczi czejkòlwiék òd 1989 rokù ùzwëska pòjedinczô pòliticznô partëjô w Madżarsce. W swòji piérszi gazétni kònferencëjë pò welacëjë Mòdżor ògłoszëł swòji plan państwòwi refòrmë, zapòwiadającë warniãcé znikwiónëch pòdlë négò bez Òrbana "rządów zôkònu" ë "systemë kòntrolów a balansów", a téż pòwôżné pòzmianë w ùchwalóny w 2011 rokù bez Fidesz kònstitucëji. Jednym z jegò kònstitucëjnych bédënków je ògréńczenié mòżëbnych kadencëjów na stanowiszczu premiérë do dwóch. Òbczas piérszi òd dwóch lat wëdowiédzë na piérszim karnôlù madżarsczi pùblëczni telewizëjë Mòdżor skritikòwôł wiadłowi part [[Duna Média]] za felënk rzetelnotë, przërôwnując wiadłowé serwisë pùblëcznych sztacëjów do nazëstowsczégò a nordowòkòrejańsczégò rozpòmiónù a dodając, eż "kôżdi Madżara zasłëgóje na pùblëczné medija Zapòwiédzôł òn równoczasno zawieszenié wszëtczich wiadłowich programów w madżarsczich pùblëcznich mediach "do czasu warniãcégò jich pùblëcznégò charakteru". Pòdlë jegò słów, òd séwnika 2024 rokù miôł òn miec fùl zablokòwóny przëstãp do pùblëcznich mediów, bez wzglãd na òstawienié Fideszu a wëstãpienié procëm swòji dôwni partëjë. === Premiéra Madżarsczi === Krótkò pò dobëcém Tiszë Mòdżorów Pioter pòtkôł sã z prezidentã Madżarsczi Szuljoków Tomôszã, jaczi designowôł gò na premiérã, pòwiérzającë mù misëjã ùsôdzeniégò nowégò przédnictwa. Òbczas zéńdzeniégò Mòdżor skritikòwôł prezidenta, cwierdzącë, eż òn "nie je gòdny reprezentowaniégò jednotë madżarsczégò nôrôdù" a wëzwôł gò do wëpòwiedzeniégò słëżbë zarôzka pò pòwòłaniém nowégò przédnictwa, co Szuljok mô rozważac. Òkróm tégò Mòdżor wëzwôł do paszënkù téż jinszich wëższëwników pòwòłónëch bez ùstãpùjącé Òrbanowé przédnictwa, m.jin. przédnégò prokùratora. Pòdlë planów Mòdżorów Pioter mô fòrmalno òbjąc fónkcjã premiérë Madżarsczi 9 maja 2026 rokù. == Pòliticzni pòzdrzatk == Mòdżorów Pioter je òpisëwóny jakno kònzerwatiwny liberôł. Ze swòją dôwną partëją parłãczi gò deklarowóné przërzeszenié do madżarsczi kùlturë ë nôrôdnych wôrtnotów a bëcé procëm nielegalnémù wëchôdnictwù do Madżarsczi. W ti slôdni sprawie Mòdżorów je lubòtnikã nawetka barżi radikalni pòliticzi, jak Òrbanowô, zapòwiadającë copniãcé wszëtczich zezwòlënków na bëtnotã w Madżarsce, jaczé lëdzóm bùten EÙ miôł wëdóné Fidesz. Spòdlową zjinaką je proùnijnô pòstawa Mòdżora, jaczi deklarëje skùńczënié cygniãtégò bez Òrbana sztridu z ùnijnima wëższëznama, òprzestanié tak czãstégò wëzwëskiwaniégò prawa weta, jak robił to Òrban a wejscé Madżarsczi do Eùropejsczi Prokùraturë. Mòdżorów deklarëjë téż chãcbã wprowadzeniégò [[eùro]] zamiast mdącégò madżarsczim państwòwim dëtkã [[Fòrint|fòrinta]]. Òpòwiôdô sã òn téż za ògréńczeniém energeticzni zanôlëżnoscë òd Rùsczi, równak bez rozrzesziwaniégò ùgôdënków z Rùską Federacëją a bez fùl paszënkù z rùsczégò gazu ë petrolczi. Nimò, eż Mòdżorów nie je procëm doparłãczéniu [[Ùkrajina|Ùkrajińsczi]] do Ùnijë, je òn procëm przëjimniãcu ji ùlëtczoną stegną, z pòminiãcém niechtërnych procedur. Tak jak Òrbanów, Mòdżorów mô téż starã ò Madżarów żëjących na òbéńdach dôwni Krónë sw. Sztefóna, jaczi leżą bùten dzysdniowi Madżarsczi. Zapòwiédzôł òn dalszą biôtkã ò prawa madżarsczi mienszëznë na Pòdkarpacczi Rëszë (dzys w òbrëmienim Ùkrajińsczi)a rëmniãcé ùkrajińsczégò jãzëcznégò ùstôwù, jaczi ògréńczô madżarską szkòłowiznã na Pòdkarpacczi Rëszë. Przińdny premiéra Madżarsczi wëwòłôł téż spiérczi na [[Słowackô|Słowacczëznie]], naziwającë ją w swòji wëpòwiedzë ''''Felvidék''''. Na pòzwa pòchôdô z czasów Krónë sw. Sztefóna a òznôczô "Gòrną Madżarskã". Pò tim, jak słowacczé pòliticë wërażelë òbùrzenié ną pòzwą, ùżiwóną m.in. bez procëmsłowacczé strzodowiszcza w Madżarsce, Mòdżorów barnił ji ùżëcô, dokôzującë, eż "mô ònô historiczné ùdokôznienié". == Òsobisté żëcé == Mòdżorów Pioter béł żeniałi z Wòrgòwną Juditą, minystérką sprawiedlëwòtë w [[Czwiôrti rząd Òrbanów Wiktora|czwiôrtim rządzë Òrbanów Wiktora]] w latach 2019-2023. Para pòzna sã 1 łżëkwiata 2005 rokù na rozegracëjë, a w 2006 rokù wza zdënk. Òni mają trójkã dzecy, z jaczich jedno ju je dozdrzeniałé. W strëmiannikù 2023 rokù Mòdżorów a Wòrgòwnô ògłoszëlë rozpart. Dzys je òn zrzeszóny z jinszą òsòbą. Pòdlë swòjégò majątkòwégò òswiadczenkù z lëpińca 2025 rokù Mòdżorów Pioter mô trzë mieszkania, garaż ë lożą parcelã, a òkróm tegò jinwesticëjë, òbszcządã ë dëtczi ò wôrtnocë 86,4 miliónów [[Fòrint|fòrintów]] (kòl 1 382 400 [[Złoty|złotëch]] a 341 280 [[Kanadijsczi dolar|kanadijsczich dolarów]]). === Òbskarżenia ò domòcą przemòc === W dniu ùjawnieniégò bez Mòdżora nagriwczi, dze jegò dôwnô białka gôdô ò roli Rogana w Szadlerowò-Wôlnerowi sprawie, Wòrgòwnô napisa dwa wpisënczi na Facebookù, dze òbskarża dôwnégò chłopa ò psychiczné a fizyczné znãcanié sã nad nią òb jich małożeństwò. Tegò samégò dnia òb wieczór na YouTubòwim karnôlù Frizbi TV, Wòrgòwnô òpòwiédza wicy drobnotów. Pòdlë ji słów, Mòdżorów miôł ją zakluczac w jizbie bez ji zgòdë, pòpchnąc ją na dwiérzë òb ji cążã a chòdzëc pò jich mieszkaniém, machającë nożã. Wierã miôł òn téż rôz simùlowac sãzabicé bez nôddôwkòwanié medicinów, równak ga ùrzasłô Wòrgòwnô hala retowny pòszëk, "nieprzëtómny" Mòdżorów wstôł a pònëkôł przed retôrzama w piżamach do aùtôła. Mòdżor nazwôł ne òbskarżenia "klapą" a scwierdzëł, eż Wòrgòwnô bëłô szantażowónô bez przédnictwò a cawnô akcëjô mia na célù zdiskreditowanié gò bez Fidesz a òdwrócenié spòlëznowégò bôczënkù òd nagriwków. == Welacëjné wińdzenia == {| class="wikitable unsortable" align="center" |- ! Welacëjô ! colspan=2 | Welacjowi kòmitet ! Òrgan ! Òbéńda ! Wińdzenié |- | 2024 | style="background:#88E8FF;" | | Tisza | Eùropejsczi Parlameńt X kadencëjë | Madżarskô | style=" background:palegreen;" | '''Lësta''': <br>1 352 699 (29,6%)<br>'''✓'''<ref>Madżarsczi welôwny ùstôw do Eùropejsczégò Parlamentu przewiduje zômkłé lëstë. Òznôczô to, eż welôwnicë mògą welowac blós na cawną lëstã, a nié na kònkretnégò kandidata. Na skùtk wińdzeniégò welacëjë Tisza ùzwëska 7 mańdatów, z jaczich jeden òstôł òbjimniãti bez Mòdżorów Piotera jakno piérszégò na lësce.</ref><ref>[https://vtr.valasztas.hu/ep2024?tab=national Madżarskô Welôwnô Kòmisëjô- Wińdzenié welacëjë do Eùropejsczégò Parlamentu], vtr.valasztas.hu</ref> |- | 2026 | style="background:#88E8FF;" | | Tisza | Nôrôdné Zéńdzenié | 3. òbéńda Bùdapesztù | style=" background:palegreen;" | 43 112 (63,67%) '''✓'''<ref>[https://vtr.valasztas.hu/ogy2026/egyeni-valasztokeruletek/01/03?tab=eredmenyek 3. òbéńda Bùdapesztù- 12. dzél Bùdapesztù], Krajowé Welôwné Bióro vtr.valasztas.hu.</ref> |} == Òbaczë téż == * [[Bùdapeszt]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20250724185615/https://talpramagyarok.hu/ Òficjalny rëch] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ùrodzeni w 1981]] [[Kategòrëjô:Partëjô Tisza]] [[Kategòrëjô:Rëchcenwalcë]] 61h9wmslirieuss2eiarzl9syyzjz4j 206567 206548 2026-07-10T12:22:37Z Iketsi 3254 {{jãz.|hu}} 206567 wikitext text/x-wiki {{Pòlitik wiadłokôstka | mióno = Mòdżorów Pioter | òryginalné mióno = Magyar Péter | titel = | òdjimk = Peter-Magyar-Budapest-15-03-2026.jpg | òpisënk òbrôzka = Modżorów Pioter (2026) | mòtto = | céch = | òpisënk céchù = | môl dzejaniégò = {{Krôj pòdôwczi Madżarskô}} | data nôrôdzenégò = 16 strëmiannika 1981 (45 lat) | môl nôrôdzenégò = [[Bùdapeszt]], [[Madżarskô]] | data smiercë = | môl smiercë = | lëżnosc smiercë = | môl spòczinkù = | wëznanié = [[Katolëcczi Kòscół|rzimskòkatolëcczé]] | kòscół = | nôrôdnota = [[Madżarowié|madżarskô]] | 1. fónkcjô = Premiéra Madżarsczi | status1 = desygnowóny | 1. fónkcjô cząd = òd 9 maja 2026 rokù | 1. fónkcjô 1a = | 1. fónkcjô cząd 1a = | 2. fónkcjô = Przédnik Tiszë | status2 = aktualny | 2. fónkcjô cząd = òd 22 lëpińca 2024 | 2. fónkcjô 2a = | 2. fónkcjô cząd 2a = | 3. fónkcjô = Pòsélc do Nôrôdnégò Zéndzeniégò | status3 = wëbróny | 3. fónkcjô cząd = òd 9 maja 2026 | 3. fónkcjô 3a = | 3. fónkcjô cząd 3a = | 4. fónkcjô = Pòsélc do Eùropejsczégò Parlamentu | status4 = aktualny | 4. fónkcjô cząd = òd 16 lëpińca 2024 | 4. fónkcjô 4a = | 4. fónkcjô cząd 4a = | 5. fónkcjô 5a = | 5. fónkcjô cząd 5a = | 6. fónkcjô 6a = | 6. fónkcjô cząd 6a = | òbéńda = | òbéńda1a = | òbéńda2 = | òbéńda2a = | òbéńda3 = 3. òbéńda Bùdapesztu | òbéńda3a = | òbéńda4 = Madżarskô | òbéńda4a = | òbéńda5 = | òbéńda5a = | òbéńda6 = | òbéńda6a = | pòdwëższi = Szuljoków Tomôsz | titël_pòdwëższégò = Prezident | pòdwëższi1a = | titël_pòdwëższégò1a = | pòdwëższi2 = | titël_pòdwëższégò2 = | pòdwëższi2a = | titël_pòdwëższégò2a = | pòdwëższi3 = | titël_pòdwëższégò3 = | pòdwëższi3a = | titël_pòdwëższégò3a = | pòdwëższi4 = | titël_pòdwëższégò4 = | pòdwëższi4a = | titël_pòdwëższégò4a = | pòdwëższi5 = | titël_pòdwëższégò5 = | pòdwëższi5a = | titël_pòdwëższégò5a = | pòdwëższi6 = | titël_pòdwëższégò6 = | pòdwëższi6a = | titël_pòdwëższégò6a = | zastãpnik = | titël_zastãpnika = | zastãpnik1a = | titël_zastãpnika1a = | zastãpnik2 = Tarrów Zoltan <br>Radnajów Mark <br>Forsthofferowô Agnésa | titël_zastãpnika2 = Pòdprzédnicë | zastãpnik2a = | titël_zastãpnika2a = | zastãpnik3 = | titël_zastãpnika3 = | zastãpnik3a = | titël_zastãpnika3a = | zastãpnik4 = | titël_zastãpnika4 = | zastãpnik4a = | titël_zastãpnika4a = | zastãpnik5 = | titël_zastãpnika5 = | zastãpnik5a = | titël_zastãpnika5a = | zastãpnik6 = | titël_zastãpnika6 = | zastãpnik6a = | titël_zastãpnika6a = | przédnik_rządu = | titël_przédnika = | przédnik_rządu1a = | titël_przédnika1a = | przédnik_rządu2 = | titël_przédnika2 = | przédnik_rządu2a = | titël_przédnika2a = | przédnik_rządu3 = | titël_przédnika3 = | przédnik_rządu3a = | titël_przédnika3a = | przédnik_rządu4 = | titël_przédnika4 = | przédnik_rządu4a = | titël_przédnika4a = | przédnik_rządu5 = | titël_przédnika5 = | przédnik_rządu5a = | titël_przédnika5a = | przédnik_rządu6 = | titël_przédnika6 = | przédnik_rządu6a = | titël_przédnika6a = | pòprzédca = Òrbanów Wiktor | pòprzédca1a = | pòprzédca2 = Sabów Atila | pòprzédca2a = | pòprzédca3 = Hojnolów Miklôsz | pòprzédca3a = | pòprzédca4 = | pòprzédca4a = | pòprzédca5 = | pòprzédca5a = | pòprzédca6 = | pòprzédca6a = | pòsobnik = | pòsobnik1a = | pòsobnik2 = | pòsobnik2a = | pòsobnik3 = | pòsobnik3a = | pòsobnik4 = | pòsobnik4a = | pòsobnik5 = | pòsobnik5a = | pòsobnik6 = | pòsobnik6a = | partëjô = Tisza (òd 2024 rokù) | jinszô_partëjô = Fidesz (2002-2024) | pòzwa_slëbnika = Białka | slëbnik = Worgòwnô Judita (do 2023) | dzecë = trójkô | krewni = Madlów Frãcëszk (półstarëszk)<br> Madlowô Dolma (półstarëszka) | wësztôłcenié = | alma_mater = Pazmaniów Pioterów Katolëcczi Ùniwersitet | wark = pòlitik, diplomata, rëchcenwalt | nôdgrodë = | pòdpis = Péter Magyar signature.svg | commons = | jinternetowô starna = }} '''Mòdżorów Pioter''' ({{jãz.|hu}} ''Magyar Péter''; ùr. 16 strëmiannika 1981 rokù w [[Bùdapeszt|Bùdapeszce]]) je madżarsczim pòlitikã, diplomatą a rëchcenwaltã. Òd 2024 rokù je przédnikã Partie Szacënkù a Wòlnotë (Tisza), jakô dwa lata pózdni dobëła parlameńtarną welacje, kùńcząc szesnastolatny cząd rządów Fideszu a jegò przédnika, Òrbanów Wiktora. W łżëkwiacë 2026 rokù òstôł òn bez prezidenta Madżarsczi Szuljoków Tomasza desygnowóny na premiéra Madżarsczi, na jaczim to môlù zastãpi Òrbana 9 maja 2026 rokù, pò ùsôdzeniã nowi kadencje Nôrôdnégò Zéńdzeniégò. == Żëcé == === Chùtné żëcé a edukacëjô === Mòdżorów Pioter ùrodzëł sã 16 strëmiannika 1981 rokù w [[Bùdapeszt|Bùdapeszce]] w kònzerwatiwni rodzëznie. Jegò starszi, Mòdżorów Sztefón a Erősszównô Mónika bëlë praktikùjącima rëchcenwaltama. Mòdżorowim półstarëszkã béł Madlów Frãcëszk, prezident Madżarsczi w latach 2000-2005,a starëszkã-Erősszów Pioter, rëchcenwalt znóny starszim Madżaróm z programù w Madżarsczi Telewizëjë. Sóm Mòdzor téż òstôł rëchcenwaltã, sztudérëjąc zakòn na Pazmaniów Pioterowim Katolëcczim Ùniwersitece w [[Bùdapeszt|Bùdapeszce]], dzél sztudiów òdbiwającë téż w òbrëmieniém programë Erasmus na Humbòltowim Ùniwersitece w [[Berlëno|Berlënie]]. === Fideszowi cząd === Òb sztudérowanié w 2002 òn wstąpił do Fideszu a w 2006 rokù òstôł òn nôlëżnikã stowôrë dający zakònną pòmòc òfiaróm [[Òprzéczczi w Madżarsce w 2006 rokù|procëmrządzënowich òprzéczków]]. Pò duńscém Fideszu do przédnictwa [[Parlameńtarnô welacëjô w Madżarsce w 2010 rokù|w 2010 rokù]] Mòdżor miôł dostóné robòtã w Minysterstwie Bùtnowich Sprawów. Rok pózni, òb òbjimniãcé bez Madżarskã przédnictwa w Eùropejsczi Radzëznie, òn doparłãcził do Stójnégò Przedstôwstwa Madżarsczi kòl Eùropejsczi Ùnië. W 2015 rokù òn robił w Premiérsczim Ùrzãdze, w séwnikù 2018 rokù òbjimnął òn czerowniczą fónkcjã w państwòwim bankù MBH, a w latach 2019-2022 rokù béł òn przédnikã państwòwégò Westrzôdka Sztudérsczich Bórgów. Nimò, eż òb swòją bëtnotã w Fideszu Mòdżor nigdë nie òbjimnął nôwëższich państwòwich stanowiszczów, jegò tëdëczasnô rola w Òrbanowich sztrukturach bëłô òpisëwónô jakno "cëskòwny bënownik". === Wińscé z Fideszu === Mòdżorów Pioter pòkôzôł sã pùblëczny dbie w 2024 rokù, ga bëłô wëbùchłô [[Òbłaskawieniowô pòmiana Nowakòwi Katarzënë|pòmiana sparłãczónô z òbłaskawieniém]] bez prezidentkã Madżarsczi Nowakòwą Katarzënã pòdprzédnika państwòwi dzecny chëczë, Konjów Ãdrisa, jaczi zmùszôł pòdopiecznëch do trzëmaniégò w krëjamnocë przëpôdków seksualnégò wëzwëskiwaniégò bez przédnika placówczi Waszarheljów Janosza. Na pòmiana wëwòła spòlëznowi òprzécczi, jaczi skùńczëłë sã wëpòwiedzeniém słëżbë bez prezidentkã a minystérkã sprawiedlëwòtã Wòrgòwą Juditã, jakô zacwierdza òbłaskawienié. W dniu wëpòwiedzeniégò, tj. 10 gromicznika Mòdżor ùsôdzëł wpisënk na Facebooku, dze skritikòwôł pòmianã a òdcął sã òd Fideszu, gôdającë: ''Ni sztót jô nie chcã bëc dzélã systemë, w jaczi richtich òdpòwiedzalni [za nôdùżëca] chòwają sã za białogłowsczima czitlama, dze Tónë, Adómë a Barbarë mògą sã rëdotno wëszczerzac do jich rãków,òb bezmëszlné pòswiãciwanié tich, jaczi, procëmno do nich, nie robilë dlô gwôsnych geszeftów, le dlô bëlnotë Tatczëznë a naszińców. Òd dôwna jô wiérzã w dejã nôrôdny, suwerenowi, òbëwatelsczi Madżarsczi a bez wiele lat jô miôł starã swòjima òbëczajnima strzódkama przëblëżac ji ùjawernienié. Le òb slédné czilë lat pòmalë a òstateczno jô zrozmiôł, eż to wszëtkò je w jawernocë blós pòliticzną wërobizną,glancã, jaczi słëżi leno dwóm célóm: tajeniém dzejnotë przédnictwa a zbiéraniém stolëmnich majątków. Jô wiérzã, eż Madżarskô nie je krajã Roganów Òntolów, òligarchów, ni nawetka czilkù cëskòwnich rodów, le tatczëzna Hunjadów Janosza, Széchenjich Sztefóna, Szemmelwajsów Jignaca, Betlensów Sztefóna, Rodnotów Miklôsza, Szlachtowi Grétë, Marojsów Ksãdra, [[Madżarsczé pòwstanié|wòlnotowich biôtkòwników z 1956 rokù]], Matjików Ludasza a wszëtczich bëlnych Madżarów. Òdnądka jô béł 12 lat stôri, w ùszach mie brzëmią słowa [[Antalów Józef młodszi|najégò piérszégò, wëbrónégò w wòlny welacëjë premiérë]]: "Jô słëżã a jô mdã słëżëc tak dłëgò, jak dłëgò nôrôd mdze miec z tegò zwësk. Jô mdã słëżëc tak dłëgò, jak jó mdã mógł". Nie jiscta sã! Nick nie je na wiedno,òb sto piãcdzesąt lat më nie òstalë Tërkama. '' Równoczasno Mòdżor ùstãpił ze wszëtczich stanowiszczów w òrganach kòntrolowónych bez państwò. Niedłëgò pòtim dôł òn na YouTube wëdowiédzã òpòzicijnémù karnôlowi "Partizán", jaką òbzérałë 2 miliónë òbzéraczów. W tim sómim miesącù z Mòdżorowi pòdjimiznë dzenny wid ùzdrza głosowô nagriwka, na jaczi Wòrgòwnô gôdô mù, eż minyster Roganów Òntol robił drãgòtë w kòrupcyjnym pòdszukù tikającym sã dôwnégò sekretérë stónu w minysterstwie sprawiedlëwòtë, Wôlnerów Paùela. Głosówka òsta nagrónô bez wiédzë dôwni Mòdżorowi białczi, co òna skritikòwa. 15 strëmiannika 2024 rokù Mòdżorów Pioter miôł zorganizowóné swòją piérszą wiôlgą procëmrządzënową manifestacëjã. Pòstãpnô mia môl 6 łżëkwiata tegò rokù, chutkò pò ùpùblëcznieniém nagriwczi, òdbëłô sã drëgô manifestacëjô, na jaczi Mòdżor nazwôł Òrbanowé przédnictwò "feùdalną systemą", jaką je nót zdemòntowac. Na to wszëtkò Fidesz òdpòwiedzôł akcëją mającą na célù zdiskreditowac Mòdżora. Bez profideszowé medija òn béł òbskarżany ò znãcanié sã nad jegò dôwną białką òb jich żeńbã, a òbczas welôwni kampanijë do Nôrôdnégò Zéńdzeniégò w 2026 rokù- nawetka ò ùpieczenié tósza w mikrowelowi plôtce, co sóm zajinteresowóny naziwôł "stuprocentowim łżélstwã". === Przédnik òpòzicëjë === Abë móc wësztartowac w [[Eùrowelacëjô w 2024 rokò w Madżarsce|mający môl w tim rokù eùrowelacëji]], Mòdżorów Pioter mòszôł sznëkrowac za partëją, jaka òbstoja przed welacëjama. Dlôtë òn doparłãcził do òbstojący òd 2020 rokù, le nie prowadzący niżôdni aktiwnotë Partëjë Szacënkù ë Wòlnotë (krócëchno Tisza), òstającë ji pòdprzédnikã. Eùrowelacëjnô kampanijô, zakùńczónô 8 czerwińca 2024 rokù wiôlgą demónstracëją na bùpeszteńsczim Placu Herojów, mia przëniosłi Tiszë a ji przédnikòwi pierszą wikszą zwënégã. W mający môl dzéń pòzni welacëjë Tisza ùzwëska 29,60% głosów,òstającë drëgą pò Fideszu madżarską partëją w Eùropejsczim Parlameńce a wprowadzającë do négò 7 eùropòsélców, z Mòdżorów Pioterã westrzód nich. 14 maja 2025 rokù pòd bùdapeszteńską Bazyliką sw. Sztefóna Mòdżor zacził akcëją "Milión kroków", w òbrëmieniém jaczi miôł przëszłi piechti 300 km z madżarsczi stolëcë do Òradejë, dze doszorowôł 24 maja, głosząc gôdkã pòd sztaturą sw. Władisa. Na réza do gardu dzys ùmôlniónégò w [[Rumùńskô|Rumùńsce]], równak czedës mdącégò dzélã Krónë sw. Sztefóna,a dze do dzys żëjé wielnô madżarskô mienszëzna, pòdlë sómégò Mòdżora mia na célù "zôsné sparłãczenié nôrôdu" a ùmòcnienié zrzeszë midzë Madżarską a Sétmëgardã. === Parlameńtarnô welacëjô w 2026 rokù === Òb dwa lata òd eùrowelacëjë do parlameńtarny welacëjë Mòdżorów Pioter miôł zorganizowóné jesz czilë wiôldżich manifestacëjów, z jaczich slédnô mia môl 15 strëmiannika 2026 rokù w Bùdapeszce, z leżnoscë roczëznë madżarsczi rewòlucëjë. Bëłô to téż nôwikszô z Mòdżorowich manifestacëjów,w jaczi brało ùdzél pół milióna sztëk lëdzy, jaczi bëlë przëszli òd Placu Déaków Frãcëszka do Placu Herojów. Òkróm òblëkłégò w nôrôdné ruchna Mòdżora, pòd kùńc wëdarzëniégò na binie wëstãpilë kandidacë startujący z rëmieniégò Tiszë w [[Jednomańdatowé wëlôwné òbéńdë|jednomańdatowich òbéńdach]] ë pòliticzné znajôrzë, a kòncert da Csézy, spiéwôczka reprezentującô Madżarskã na [[Kònkùrs Frantówczi Eùrowizëjë w 2008 rokù|Eùrowizëjë w 2008 rokù]] a kandidatka Tiszë do Nôrôdnégò Zéńdzeniégò z [[7. òbéńda Borszod-Abaùj-Zemplénù|sétmi òbéńdë kòmitatu Borszod-Abaùj-Zemplén]]. Òb kampanijã Mòdżor miôł téż òbjachóné wszëtczé 106 jednomańdatowé òbéńdë, dającë nawetka trzë gôdczi na dzéń. W parlameńtarni kampanijë òn a Tisza skùpilë sã na kòrupcëjë Fideszowégò przédnictwa, rosnącym ùbósztwie zwëkłich Madżarów a lëchim stóju pùblëcznych ùsługów, nie nëkającë równak téż przed kritiką zgrupkòwaniów òpòwiôdny procëmòrbanowsczi òpòzicëjë, co Mòdżor pòdczôrchnął na zéńdzeniém, jaczé 7 séwnika 2025 rokù miôł zorganizowóné w Balatonőszöd, dze w 2006 rokù Dżurczaniów Frãcëszk, jaczi tëdë béł premiérą Madżarsczi wëgłoszëł niesłôwną [[Ősôdzkô gôdka|Ősôdzką gôdkã]]. W swòji gôdcë Mòdżor skritikòwół równo Òrbana, jak i Dżurczania za jich związczi z prezidentã [[Ruskô|Rùsczi]] Pùtinów Włodzmiérzã, godając, eż "jeden wspiérôł Pùtina z lewiznë, a drëdżi z prawiznë". Mającô môl 12 łżëkwiata 2026 rokù [[Parlameńtarnô welacëjô w Madżarsce w 2026 rokù|welacëjô]] skùńcza sã stolëmną zwënégą Tiszë. Z wińdzeniém 55,26% partëjô ùzwëska 96 mańdatów w jednomańdatowich welôwnych òbéndach a 45 mańdatów z òglowòpaństwòwi lëstë. Wëcmanim to da 141 mańdatów a pòzwòlëło dobëc Tiszë kònstitucijną wikszosc. Je to nôlepszé wińdzenié, jaczi czejkòlwiék òd 1989 rokù ùzwëska pòjedinczô pòliticznô partëjô w Madżarsce. W swòji piérszi gazétni kònferencëjë pò welacëjë Mòdżor ògłoszëł swòji plan państwòwi refòrmë, zapòwiadającë warniãcé znikwiónëch pòdlë négò bez Òrbana "rządów zôkònu" ë "systemë kòntrolów a balansów", a téż pòwôżné pòzmianë w ùchwalóny w 2011 rokù bez Fidesz kònstitucëji. Jednym z jegò kònstitucëjnych bédënków je ògréńczenié mòżëbnych kadencëjów na stanowiszczu premiérë do dwóch. Òbczas piérszi òd dwóch lat wëdowiédzë na piérszim karnôlù madżarsczi pùblëczni telewizëjë Mòdżor skritikòwôł wiadłowi part [[Duna Média]] za felënk rzetelnotë, przërôwnując wiadłowé serwisë pùblëcznych sztacëjów do nazëstowsczégò a nordowòkòrejańsczégò rozpòmiónù a dodając, eż "kôżdi Madżara zasłëgóje na pùblëczné medija Zapòwiédzôł òn równoczasno zawieszenié wszëtczich wiadłowich programów w madżarsczich pùblëcznich mediach "do czasu warniãcégò jich pùblëcznégò charakteru". Pòdlë jegò słów, òd séwnika 2024 rokù miôł òn miec fùl zablokòwóny przëstãp do pùblëcznich mediów, bez wzglãd na òstawienié Fideszu a wëstãpienié procëm swòji dôwni partëjë. === Premiéra Madżarsczi === Krótkò pò dobëcém Tiszë Mòdżorów Pioter pòtkôł sã z prezidentã Madżarsczi Szuljoków Tomôszã, jaczi designowôł gò na premiérã, pòwiérzającë mù misëjã ùsôdzeniégò nowégò przédnictwa. Òbczas zéńdzeniégò Mòdżor skritikòwôł prezidenta, cwierdzącë, eż òn "nie je gòdny reprezentowaniégò jednotë madżarsczégò nôrôdù" a wëzwôł gò do wëpòwiedzeniégò słëżbë zarôzka pò pòwòłaniém nowégò przédnictwa, co Szuljok mô rozważac. Òkróm tégò Mòdżor wëzwôł do paszënkù téż jinszich wëższëwników pòwòłónëch bez ùstãpùjącé Òrbanowé przédnictwa, m.jin. przédnégò prokùratora. Pòdlë planów Mòdżorów Pioter mô fòrmalno òbjąc fónkcjã premiérë Madżarsczi 9 maja 2026 rokù. == Pòliticzni pòzdrzatk == Mòdżorów Pioter je òpisëwóny jakno kònzerwatiwny liberôł. Ze swòją dôwną partëją parłãczi gò deklarowóné przërzeszenié do madżarsczi kùlturë ë nôrôdnych wôrtnotów a bëcé procëm nielegalnémù wëchôdnictwù do Madżarsczi. W ti slôdni sprawie Mòdżorów je lubòtnikã nawetka barżi radikalni pòliticzi, jak Òrbanowô, zapòwiadającë copniãcé wszëtczich zezwòlënków na bëtnotã w Madżarsce, jaczé lëdzóm bùten EÙ miôł wëdóné Fidesz. Spòdlową zjinaką je proùnijnô pòstawa Mòdżora, jaczi deklarëje skùńczënié cygniãtégò bez Òrbana sztridu z ùnijnima wëższëznama, òprzestanié tak czãstégò wëzwëskiwaniégò prawa weta, jak robił to Òrban a wejscé Madżarsczi do Eùropejsczi Prokùraturë. Mòdżorów deklarëjë téż chãcbã wprowadzeniégò [[eùro]] zamiast mdącégò madżarsczim państwòwim dëtkã [[Fòrint|fòrinta]]. Òpòwiôdô sã òn téż za ògréńczeniém energeticzni zanôlëżnoscë òd Rùsczi, równak bez rozrzesziwaniégò ùgôdënków z Rùską Federacëją a bez fùl paszënkù z rùsczégò gazu ë petrolczi. Nimò, eż Mòdżorów nie je procëm doparłãczéniu [[Ùkrajina|Ùkrajińsczi]] do Ùnijë, je òn procëm przëjimniãcu ji ùlëtczoną stegną, z pòminiãcém niechtërnych procedur. Tak jak Òrbanów, Mòdżorów mô téż starã ò Madżarów żëjących na òbéńdach dôwni Krónë sw. Sztefóna, jaczi leżą bùten dzysdniowi Madżarsczi. Zapòwiédzôł òn dalszą biôtkã ò prawa madżarsczi mienszëznë na Pòdkarpacczi Rëszë (dzys w òbrëmienim Ùkrajińsczi)a rëmniãcé ùkrajińsczégò jãzëcznégò ùstôwù, jaczi ògréńczô madżarską szkòłowiznã na Pòdkarpacczi Rëszë. Przińdny premiéra Madżarsczi wëwòłôł téż spiérczi na [[Słowackô|Słowacczëznie]], naziwającë ją w swòji wëpòwiedzë ''''Felvidék''''. Na pòzwa pòchôdô z czasów Krónë sw. Sztefóna a òznôczô "Gòrną Madżarskã". Pò tim, jak słowacczé pòliticë wërażelë òbùrzenié ną pòzwą, ùżiwóną m.in. bez procëmsłowacczé strzodowiszcza w Madżarsce, Mòdżorów barnił ji ùżëcô, dokôzującë, eż "mô ònô historiczné ùdokôznienié". == Òsobisté żëcé == Mòdżorów Pioter béł żeniałi z Wòrgòwną Juditą, minystérką sprawiedlëwòtë w [[Czwiôrti rząd Òrbanów Wiktora|czwiôrtim rządzë Òrbanów Wiktora]] w latach 2019-2023. Para pòzna sã 1 łżëkwiata 2005 rokù na rozegracëjë, a w 2006 rokù wza zdënk. Òni mają trójkã dzecy, z jaczich jedno ju je dozdrzeniałé. W strëmiannikù 2023 rokù Mòdżorów a Wòrgòwnô ògłoszëlë rozpart. Dzys je òn zrzeszóny z jinszą òsòbą. Pòdlë swòjégò majątkòwégò òswiadczenkù z lëpińca 2025 rokù Mòdżorów Pioter mô trzë mieszkania, garaż ë lożą parcelã, a òkróm tegò jinwesticëjë, òbszcządã ë dëtczi ò wôrtnocë 86,4 miliónów [[Fòrint|fòrintów]] (kòl 1 382 400 [[Złoty|złotëch]] a 341 280 [[Kanadijsczi dolar|kanadijsczich dolarów]]). === Òbskarżenia ò domòcą przemòc === W dniu ùjawnieniégò bez Mòdżora nagriwczi, dze jegò dôwnô białka gôdô ò roli Rogana w Szadlerowò-Wôlnerowi sprawie, Wòrgòwnô napisa dwa wpisënczi na Facebookù, dze òbskarża dôwnégò chłopa ò psychiczné a fizyczné znãcanié sã nad nią òb jich małożeństwò. Tegò samégò dnia òb wieczór na YouTubòwim karnôlù Frizbi TV, Wòrgòwnô òpòwiédza wicy drobnotów. Pòdlë ji słów, Mòdżorów miôł ją zakluczac w jizbie bez ji zgòdë, pòpchnąc ją na dwiérzë òb ji cążã a chòdzëc pò jich mieszkaniém, machającë nożã. Wierã miôł òn téż rôz simùlowac sãzabicé bez nôddôwkòwanié medicinów, równak ga ùrzasłô Wòrgòwnô hala retowny pòszëk, "nieprzëtómny" Mòdżorów wstôł a pònëkôł przed retôrzama w piżamach do aùtôła. Mòdżor nazwôł ne òbskarżenia "klapą" a scwierdzëł, eż Wòrgòwnô bëłô szantażowónô bez przédnictwò a cawnô akcëjô mia na célù zdiskreditowanié gò bez Fidesz a òdwrócenié spòlëznowégò bôczënkù òd nagriwków. == Welacëjné wińdzenia == {| class="wikitable unsortable" align="center" |- ! Welacëjô ! colspan=2 | Welacjowi kòmitet ! Òrgan ! Òbéńda ! Wińdzenié |- | 2024 | style="background:#88E8FF;" | | Tisza | Eùropejsczi Parlameńt X kadencëjë | Madżarskô | style=" background:palegreen;" | '''Lësta''': <br>1 352 699 (29,6%)<br>'''✓'''<ref>Madżarsczi welôwny ùstôw do Eùropejsczégò Parlamentu przewiduje zômkłé lëstë. Òznôczô to, eż welôwnicë mògą welowac blós na cawną lëstã, a nié na kònkretnégò kandidata. Na skùtk wińdzeniégò welacëjë Tisza ùzwëska 7 mańdatów, z jaczich jeden òstôł òbjimniãti bez Mòdżorów Piotera jakno piérszégò na lësce.</ref><ref>[https://vtr.valasztas.hu/ep2024?tab=national Madżarskô Welôwnô Kòmisëjô- Wińdzenié welacëjë do Eùropejsczégò Parlamentu], vtr.valasztas.hu</ref> |- | 2026 | style="background:#88E8FF;" | | Tisza | Nôrôdné Zéńdzenié | 3. òbéńda Bùdapesztù | style=" background:palegreen;" | 43 112 (63,67%) '''✓'''<ref>[https://vtr.valasztas.hu/ogy2026/egyeni-valasztokeruletek/01/03?tab=eredmenyek 3. òbéńda Bùdapesztù- 12. dzél Bùdapesztù], Krajowé Welôwné Bióro vtr.valasztas.hu.</ref> |} == Òbaczë téż == * [[Bùdapeszt]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20250724185615/https://talpramagyarok.hu/ Òficjalny rëch] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ùrodzeni w 1981]] [[Kategòrëjô:Partëjô Tisza]] [[Kategòrëjô:Rëchcenwalcë]] pzq3w7xxdy8gf7ivx25vgp617udm8tv 14 12859 206666 197275 2026-07-10T14:06:52Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Geògrafijô]] to [[Category:Geògrafiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206666 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] ox537oavlxywcq87x669tzmj5pbaif4 14 12862 206664 197291 2026-07-10T14:06:52Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Geògrafijô]] to [[Category:Geògrafiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206664 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] ox537oavlxywcq87x669tzmj5pbaif4 10 12881 206887 200633 2026-07-10T21:23:20Z Iketsi 3254 + 206887 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch:{{#switch: {{#invoke:string2|split|{{{1|{{PAGENAME}}}}}|" "|2}} | stëcznika = 01 | gromicznika = 02 | strëmiannika = 03 | łżëkwiata = 04 | maja = 05 | czerwińca = 06 | lëpińca = 07 | zélnika = 08 | séwnika = 09 | pazdzérznika = 10 | lëstopadnika = 11 | gòdnika = 12 | #default = !!! }}{{padleft:{{#invoke:string2|split|{{{1|{{PAGENAME}}}}}|" "|1}}|2}} |0101|0102|0103|0104|0105|0106|0107 = {{YouTube|v=_yLZt9bTEnk|list=PLc07AQNpmhstm26SW6Dyt4DWbWY7Lf0ZW|index=10gcJCQMLAYcqIYzv|tit=KALENDARIUM - Odcinek pierwszy #1}} | 0110|0111|0112|0113|0114 = {{YouTube|v=13dBD_HT_2w|list=PLc07AQNpmhstm26SW6Dyt4DWbWY7Lf0ZW|index=2|tit=KALENDARIUM - Odcinek drugi #2}} |0115|0116|0117|0118|0119|0120|0121 = {{YouTube|v=rSnhXcSUHdI|list=PLc07AQNpmhstm26SW6Dyt4DWbWY7Lf0ZW|index=3}} | 0122|0123|0124|0125 = {{YouTube|v=sGQrfiBnKAQ|list=PLc07AQNpmhstm26SW6Dyt4DWbWY7Lf0ZW|index=4}} |0129|0130|0131|0201|0202|0203|0204 = {{YouTube|v=Y_b01aqQ7GM|list=PLc07AQNpmhstm26SW6Dyt4DWbWY7Lf0ZW|index=5|tit= KALENDARIUM - Odcinek piąty #5}} |0205|0206|0207|0208|0209|0210|0211 = {{YouTube|v=HyFbUU2_igE|list=PLc07AQNpmhstm26SW6Dyt4DWbWY7Lf0ZW|index=6}} | 0212|0213|0214|0215 = {{YouTube|v=BI3alFHRvT4|list=PLc07AQNpmhstm26SW6Dyt4DWbWY7Lf0ZW|index=7}} |0218|0219|0220|0221|0222|0223|0224 = {{YouTube|v=yNF84QOArt4|list=PLc07AQNpmhstm26SW6Dyt4DWbWY7Lf0ZW|index=8}} |0227|0228|0229|0301|0302|0303|0304 = {{YouTube|v=qOCQtJQlnGk|list=PLc07AQNpmhstm26SW6Dyt4DWbWY7Lf0ZW|index=90gcJCQMLAYcqIYzv|index=9|tit= KALENDARIUM - Odcinek dziewiąty #9}} |0305|0306|0307|0308|0309|0310|0311 = {{YouTube|v=S4SNXcw_bUY|list=PLc07AQNpmhstm26SW6Dyt4DWbWY7Lf0ZW|index=100gcJCQMLAYcqIYzv|index=10}} |0312|0313|0314|0315|0316|0317|0318 = {{YouTube|v=ACba7ENSfn0|list=PLc07AQNpmhstm26SW6Dyt4DWbWY7Lf0ZW|index=11}} |0319|0320|0321|0322|0323|0324|0325 = {{YouTube|v=K3PDYI9I0r0|list=PLc07AQNpmhstm26SW6Dyt4DWbWY7Lf0ZW|index=12}} | 0327|0328|0329|0330|0401 = {{YouTube|v=6vnj5iKXRnw|list=PLc07AQNpmhstm26SW6Dyt4DWbWY7Lf0ZW|index=13}} | 0402|0403|0404|0405|0406|0407 = {{YouTube|v=JmC5gmsuIfQ|list=PLc07AQNpmhstm26SW6Dyt4DWbWY7Lf0ZW|index=14}} | 0409|0410|0411 |0414|0415 = {{YouTube|v=jnG3MaRtLLw|list=PLc07AQNpmhstm26SW6Dyt4DWbWY7Lf0ZW|index=15}} |0416|0417|0418 = {{YouTube|v=aOt62YK5G_A|list=PLc07AQNpmhstm26SW6Dyt4DWbWY7Lf0ZW|index=16}} | #default = }} ({{Jãz.|csb}})</includeonly><!-- {{YouTube|v=K02SGnpvQ1s|list=PLc07AQNpmhstm26SW6Dyt4DWbWY7Lf0ZW|index=17}} {{YouTube|v=J70esEu-Hzw|list=PLc07AQNpmhstm26SW6Dyt4DWbWY7Lf0ZW|index=18}} {{YouTube|v=l887ZfoSJgE|list=PLc07AQNpmhstm26SW6Dyt4DWbWY7Lf0ZW|index=19}} {{YouTube|v=lugWR0nGL9I|list=PLc07AQNpmhstm26SW6Dyt4DWbWY7Lf0ZW|index=20}} {{YouTube|v=Pe0PHQmRFjc|list=PLc07AQNpmhstm26SW6Dyt4DWbWY7Lf0ZW|index=21}} {{YouTube|v=YLtDMW-nqTY|list=PLc07AQNpmhstm26SW6Dyt4DWbWY7Lf0ZW|index=22}} {{YouTube|v=CT5SzZRuSm8|list=PLc07AQNpmhstm26SW6Dyt4DWbWY7Lf0ZW|index=23}} {{YouTube|v=NJg9Nhh4B3s|list=PLc07AQNpmhstm26SW6Dyt4DWbWY7Lf0ZW|index=24}} {{YouTube|v=ADRz_UMUtKg|list=PLc07AQNpmhstm26SW6Dyt4DWbWY7Lf0ZW|index=25}} {{YouTube|v=pLf7acamJZE|list=PLc07AQNpmhstm26SW6Dyt4DWbWY7Lf0ZW|index=26}} {{YouTube|v=cO9R4S0ea5E|list=PLc07AQNpmhstm26SW6Dyt4DWbWY7Lf0ZW|index=27}} {{YouTube|v=KgQOvl97fFk|list=PLc07AQNpmhstm26SW6Dyt4DWbWY7Lf0ZW|index=28}} {{YouTube|v=FBKRHLIgrXQ|list=PLc07AQNpmhstm26SW6Dyt4DWbWY7Lf0ZW|index=29}} {{YouTube|v=Z94n0G_v-u4|list=PLc07AQNpmhstm26SW6Dyt4DWbWY7Lf0ZW|index=30}} {{YouTube|v=qnHR_uat8Qs|list=PLc07AQNpmhstm26SW6Dyt4DWbWY7Lf0ZW|index=31}} {{YouTube|v=D5KUrG3mfWY|list=PLc07AQNpmhstm26SW6Dyt4DWbWY7Lf0ZW|index=32}} {{YouTube|v=qaPklQip9Sc|list=PLc07AQNpmhstm26SW6Dyt4DWbWY7Lf0ZW|index=33}} {{YouTube|v=KrThPc81Mkw|list=PLc07AQNpmhstm26SW6Dyt4DWbWY7Lf0ZW|index=34}} {{YouTube|v=zIiIeLXa96o|list=PLc07AQNpmhstm26SW6Dyt4DWbWY7Lf0ZW|index=35}} {{YouTube|v=jSV7xsKOK7c|list=PLc07AQNpmhstm26SW6Dyt4DWbWY7Lf0ZW|index=36}} {{YouTube|v=jgSCMxNnB4s|list=PLc07AQNpmhstm26SW6Dyt4DWbWY7Lf0ZW|index=37}} {{YouTube|v=pM8tPGIRPyY|list=PLc07AQNpmhstm26SW6Dyt4DWbWY7Lf0ZW|index=38}} {{YouTube|v=jgSCMxNnB4s|list=PLc07AQNpmhstm26SW6Dyt4DWbWY7Lf0ZW|index=37}} {{YouTube|v=pM8tPGIRPyY|list=PLc07AQNpmhstm26SW6Dyt4DWbWY7Lf0ZW|index=38}} {{YouTube|v=LzR1MYUcbEQ|list=PLc07AQNpmhstm26SW6Dyt4DWbWY7Lf0ZW|index=39}} {{YouTube|v=qgp6Y2a2AAs|list=PLc07AQNpmhstm26SW6Dyt4DWbWY7Lf0ZW|index=40}} {{YouTube|v=U5zY_botYXY|list=PLc07AQNpmhstm26SW6Dyt4DWbWY7Lf0ZW|index=41}} --><noinclude> * [[31 stëcznika|01-31]] <code><nowiki>{{Roczëzna/Kalãdarium dzejów Pòmòrzô}}</nowiki></code> → {{Roczëzna/Kalãdarium dzejów Pòmòrzô|31 stëcznika}} * [[3 strëmiannika|03-02]] <code><nowiki>{{Roczëzna/Kalãdarium dzejów Pòmòrzô}}</nowiki></code> → {{Roczëzna/Kalãdarium dzejów Pòmòrzô|2 strëmiannika}} * [[24 gòdnika|12-24]] <code><nowiki>{{Roczëzna/Kalãdarium dzejów Pòmòrzô}}</nowiki></code> → {{Roczëzna/Kalãdarium dzejów Pòmòrzô|24 gòdnika}} </noinclude> 4w4ys2jk8nw2d18xrb7rjyvg9fgymy0 14 13008 206644 200594 2026-07-10T14:04:52Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Biologijô]] to [[Category:Biologiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206644 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Biologiô]] q15qzx5s2yl151p0jevl795rh76jqq9 14 13010 206665 200796 2026-07-10T14:06:52Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Geògrafijô]] to [[Category:Geògrafiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206665 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] ox537oavlxywcq87x669tzmj5pbaif4 0 13011 206780 205574 2026-07-10T15:01:29Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Mùzyczné kònkùrsë]] to [[Category:Kònkùrsë mùzyczné na Kaszëbach]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206780 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} [[Òbrôzk:Kaszëbsczi Idol Radio Kaszëbë.jpg|mały|Logo]] '''Kaszëbsczi Idol''' ({{Jãz.|pl}} ''Kaszubski Idol'') – [[kònkùrs mùzyczny]] na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]<ref>https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/konkursy-i-festiwale-muzyczne/</ref>. == Edicje == {| class="wikitable" |+ !Edicjô ! |- |2008 |[[Ewelina Pobłocka]]<ref>https://web.archive.org/web/20190723134827/http://radiokaszebe.pl/laureatka-kaszubskiego-idola-promuje-nowy-utwor-zatytulowany-daleko/</ref> |- |2009 |Ilona Stepanik<ref>https://wiadomosci.wp.pl/trojmiasto/kaszubski-idol-6038694477689985g</ref> |- |2010 |Marlena Brzeska<ref>https://www.wejherowo.pl/artykuly/marlena-brzeska-kaszubskim-idolem-2010-a1163.html</ref> |- |2011 |– |- |2012 |Marcin Molendowski<ref>https://web.archive.org/web/20260529130345/https://superbazaar3.rssing.com/chan-3446643/all_p1.html#c3446643a6</ref><ref>http://www.portart.pl/instruktorzy/marcin-molendowskiwokal</ref> |- |2014 |Marcelina Szroeder<ref>https://www.fopke.pl/aktualnosci/news/2115/kaszubski-idol-x-lat-radia-kaszebe/</ref> |- |2016 |Przemysław Bruhn<ref>https://web.archive.org/web/20170608235711/http://radiokaszebe.pl/przemyslaw-bruhn-kaszubskim-idolem-2016</ref> |- | | |} == Galeriô plakatów == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Plakat Casting Kaszubski Idol 2010.jpg|2010 Òbrôzk:Plakat Casting Kaszubski Idol 2014.jpg|2014 Òbrôzk:Plakat Casting Kaszubski Idol 2016.jpg|2016 Òbrôzk:Plakat Casting Kaszubski Idol 2018.jpg|2018 </gallery> == Òbaczë téż == * [[Radio Kaszëbë]] {{#categorytree:Kònkùrsë na Kaszëbach|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://kartuzy.naszemiasto.pl/tag/kaszubski-idol * https://www.facebook.com/kaszubskiidol * https://web.archive.org/web/20150315023018/http://radiokaszebe.pl/kaszubski-idol-muzyka/ * https://archiwum.radiokaszebe.pl/kaszubski-idol-2018-przesluchania-od-14-05/ * https://archiwum.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/2019/11/PLAKAT-KI-2018-722x1024.jpg * https://archiwum.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/2019/11/REGULAMINU-KONKURSU-KI-2018.pdf ;2008 * https://web.archive.org/web/20201031155105/https://www.fopke.pl/aktualnosci/news/196/zostan-piosenkarzem-kaszebsczi-idol/ ;2009 * https://kartuzy.info/artykul/znamy-polfinalistow-n816228 ;2010 * {{YouTube|9Bnanq5eeDo|Kaszubski Idol 2010. Eliminacje. Dzien 6. Rumia.}} * {{YouTube|Q3WMPfrtOOw|Natalia Szroeder - Kaszubski idol 2010}} * https://www.fopke.pl/aktualnosci/news/946/kaszebsczi-idol-na-pytce-nowe-utwory/ * https://web.archive.org/web/20260310011508/https://bck-bytow.pl/kaszubski-idol/ * https://web.archive.org/web/20100818162335/http://belok.kaszubia.com/wiadla/kaszebsczi-jidol-2010 ;2012 * https://kartuzy.naszemiasto.pl/od-28-maja-na-kaszubach-beda-trwaly-castingi-organizowane/ar/c13-1413555 * {{YouTube|v2hSBWMh0PY|Kaszubski Idol 2012 - występ taneczny finalistów 1/2}} * {{YouTube|fWZuRu54gP8|Kaszubski Idol 2012 - występ taneczny finalistów 2/2}} * https://kartuzy.naszemiasto.pl/zukowo-poznalismy-dziewieciu-finalistow-muzycznego/ar/c2-1453035 ;2013 * https://www.youtube.com/playlist?list=PLIiO0K_ItzXE-dMyAb643Wj2Yq_zscNXf * https://web.archive.org/web/20250429050438/https://fopke.pl/aktualnosci/news/1953/kaszubski-idol-w-rewie-dbaja-o-jezyk/ ;2014 * https://fabrykakultury.pl/repertuar/casting-do-kaszubskiego-idola/ * https://kartuzy.naszemiasto.pl/kaszubski-idol-2014-wyniki-przesluchan-wlasciwych/ar/c8-2338358 * https://kartuzy.naszemiasto.pl/kaszubski-idol-2014-kto-przeszedl-do-nastepnego-etapu/ar/c8-2305708 * https://kartuzy.naszemiasto.pl/kaszubski-idol-2014-eliminacje-wstepne-przeszlo-22-mlodych/ar/c13-2303754 * https://kartuzy.naszemiasto.pl/kaszubski-idol-2014-startuje-dzis-w-wejherowie-przyjdz-na/ar/c13-2285368 * https://www.fopke.pl/aktualnosci/news/2092/kaszubski-idol-pofina-w-koscierynie/ * https://web.archive.org/web/20150208074309/http://fopke.pl/pl/aktualnosci/news,2092/kaszubski-idol-pofina-w-koscierynie/ * https://web.archive.org/web/20150208080511/http://fopke.pl/pl/aktualnosci/news,2095/warsztaty-dla-kaszubskich-idoli-stara-kiszewa/ * https://web.archive.org/web/20250122120337/https://fopke.pl/aktualnosci/news/2115/kaszubski-idol-x-lat-radia-kaszebe/ * https://web.archive.org/web/20240304110419/https://www.fopke.pl/aktualnosci/news/2065/kaszubski-idol-kartuzy/ * https://web.archive.org/web/20250215171411/https://www.fopke.pl/aktualnosci/news/2092/kaszubski-idol-pofina-w-koscierynie/ * https://web.archive.org/web/20251113084246/https://www.fopke.pl/aktualnosci/news/2095/warsztaty-dla-kaszubskich-idoli-stara-kiszewa/ * https://web.archive.org/web/20201027201632/http://radiokaszebe.pl/podcast/6-lat-pozniej-malwina-laska-finalistka-kaszubskiego-idola-2014/ ;2015 * {{YouTube|O9G3f-0kxzA|Kaszubski Idol LIVE 2015 – AD ASTRA}} ;2016 * {{YouTube|y3YCbZkIdNg|Finaliści Kaszubskiego Idola 2016 - Jinego Idola}} * {{YouTube|NT1n8e6UF6g|Kaszubski Idol 2016 - podziękowanie}} * https://dziennikbaltycki.pl/kaszubski-idol-2016-konkurs-wygral-przemyslaw-bruhn-z-rumi-zdjecia-wideo/ar/11536884 ;2017 * https://web.archive.org/web/20170726013119/http://radiokaszebe.pl/kaszubski-idol-live-przygotowuje-sie-do-trasy-koncertowej-2/ ;2018 * https://puck.naszemiasto.pl/kaszubski-idol-2018-kaszebsczi-idol-w-sobote-22-wrzesnia/ar/c13-4804127 * https://web.archive.org/web/20220519160849/http://radiokaszebe.pl/category/muzyka/kaszebsczi-idol/ * https://www.lebork.pl/aktualnosci/kaszubski-idol-2018/ * https://web.archive.org/web/20181219193614/http://radiokaszebe.pl/kaszubski-idol-2018-kolejna-sesja-zdjeciowa/ * https://www.zukowo.pl/bw/Kaszubski_Idol_2018,10,4855 === Szëkba === {{Szëkba|Kaszëbsczi Idol}} {{Szëkba|Kaszubski Idol}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kònkùrsë na Kaszëbach]] [[Kategòrëjô:Kònkùrsë mùzyczné na Kaszëbach]] [[Kategòrëjô:Dôwné rzeczë]] 4wx5ogj4nile40ve2t80i8jqzklc2ym 206787 206780 2026-07-10T15:09:11Z Iketsi 3254 Removing from [[Category:Kònkùrsë na Kaszëbach]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206787 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} [[Òbrôzk:Kaszëbsczi Idol Radio Kaszëbë.jpg|mały|Logo]] '''Kaszëbsczi Idol''' ({{Jãz.|pl}} ''Kaszubski Idol'') – [[kònkùrs mùzyczny]] na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]<ref>https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/konkursy-i-festiwale-muzyczne/</ref>. == Edicje == {| class="wikitable" |+ !Edicjô ! |- |2008 |[[Ewelina Pobłocka]]<ref>https://web.archive.org/web/20190723134827/http://radiokaszebe.pl/laureatka-kaszubskiego-idola-promuje-nowy-utwor-zatytulowany-daleko/</ref> |- |2009 |Ilona Stepanik<ref>https://wiadomosci.wp.pl/trojmiasto/kaszubski-idol-6038694477689985g</ref> |- |2010 |Marlena Brzeska<ref>https://www.wejherowo.pl/artykuly/marlena-brzeska-kaszubskim-idolem-2010-a1163.html</ref> |- |2011 |– |- |2012 |Marcin Molendowski<ref>https://web.archive.org/web/20260529130345/https://superbazaar3.rssing.com/chan-3446643/all_p1.html#c3446643a6</ref><ref>http://www.portart.pl/instruktorzy/marcin-molendowskiwokal</ref> |- |2014 |Marcelina Szroeder<ref>https://www.fopke.pl/aktualnosci/news/2115/kaszubski-idol-x-lat-radia-kaszebe/</ref> |- |2016 |Przemysław Bruhn<ref>https://web.archive.org/web/20170608235711/http://radiokaszebe.pl/przemyslaw-bruhn-kaszubskim-idolem-2016</ref> |- | | |} == Galeriô plakatów == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Plakat Casting Kaszubski Idol 2010.jpg|2010 Òbrôzk:Plakat Casting Kaszubski Idol 2014.jpg|2014 Òbrôzk:Plakat Casting Kaszubski Idol 2016.jpg|2016 Òbrôzk:Plakat Casting Kaszubski Idol 2018.jpg|2018 </gallery> == Òbaczë téż == * [[Radio Kaszëbë]] {{#categorytree:Kònkùrsë na Kaszëbach|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://kartuzy.naszemiasto.pl/tag/kaszubski-idol * https://www.facebook.com/kaszubskiidol * https://web.archive.org/web/20150315023018/http://radiokaszebe.pl/kaszubski-idol-muzyka/ * https://archiwum.radiokaszebe.pl/kaszubski-idol-2018-przesluchania-od-14-05/ * https://archiwum.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/2019/11/PLAKAT-KI-2018-722x1024.jpg * https://archiwum.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/2019/11/REGULAMINU-KONKURSU-KI-2018.pdf ;2008 * https://web.archive.org/web/20201031155105/https://www.fopke.pl/aktualnosci/news/196/zostan-piosenkarzem-kaszebsczi-idol/ ;2009 * https://kartuzy.info/artykul/znamy-polfinalistow-n816228 ;2010 * {{YouTube|9Bnanq5eeDo|Kaszubski Idol 2010. Eliminacje. Dzien 6. Rumia.}} * {{YouTube|Q3WMPfrtOOw|Natalia Szroeder - Kaszubski idol 2010}} * https://www.fopke.pl/aktualnosci/news/946/kaszebsczi-idol-na-pytce-nowe-utwory/ * https://web.archive.org/web/20260310011508/https://bck-bytow.pl/kaszubski-idol/ * https://web.archive.org/web/20100818162335/http://belok.kaszubia.com/wiadla/kaszebsczi-jidol-2010 ;2012 * https://kartuzy.naszemiasto.pl/od-28-maja-na-kaszubach-beda-trwaly-castingi-organizowane/ar/c13-1413555 * {{YouTube|v2hSBWMh0PY|Kaszubski Idol 2012 - występ taneczny finalistów 1/2}} * {{YouTube|fWZuRu54gP8|Kaszubski Idol 2012 - występ taneczny finalistów 2/2}} * https://kartuzy.naszemiasto.pl/zukowo-poznalismy-dziewieciu-finalistow-muzycznego/ar/c2-1453035 ;2013 * https://www.youtube.com/playlist?list=PLIiO0K_ItzXE-dMyAb643Wj2Yq_zscNXf * https://web.archive.org/web/20250429050438/https://fopke.pl/aktualnosci/news/1953/kaszubski-idol-w-rewie-dbaja-o-jezyk/ ;2014 * https://fabrykakultury.pl/repertuar/casting-do-kaszubskiego-idola/ * https://kartuzy.naszemiasto.pl/kaszubski-idol-2014-wyniki-przesluchan-wlasciwych/ar/c8-2338358 * https://kartuzy.naszemiasto.pl/kaszubski-idol-2014-kto-przeszedl-do-nastepnego-etapu/ar/c8-2305708 * https://kartuzy.naszemiasto.pl/kaszubski-idol-2014-eliminacje-wstepne-przeszlo-22-mlodych/ar/c13-2303754 * https://kartuzy.naszemiasto.pl/kaszubski-idol-2014-startuje-dzis-w-wejherowie-przyjdz-na/ar/c13-2285368 * https://www.fopke.pl/aktualnosci/news/2092/kaszubski-idol-pofina-w-koscierynie/ * https://web.archive.org/web/20150208074309/http://fopke.pl/pl/aktualnosci/news,2092/kaszubski-idol-pofina-w-koscierynie/ * https://web.archive.org/web/20150208080511/http://fopke.pl/pl/aktualnosci/news,2095/warsztaty-dla-kaszubskich-idoli-stara-kiszewa/ * https://web.archive.org/web/20250122120337/https://fopke.pl/aktualnosci/news/2115/kaszubski-idol-x-lat-radia-kaszebe/ * https://web.archive.org/web/20240304110419/https://www.fopke.pl/aktualnosci/news/2065/kaszubski-idol-kartuzy/ * https://web.archive.org/web/20250215171411/https://www.fopke.pl/aktualnosci/news/2092/kaszubski-idol-pofina-w-koscierynie/ * https://web.archive.org/web/20251113084246/https://www.fopke.pl/aktualnosci/news/2095/warsztaty-dla-kaszubskich-idoli-stara-kiszewa/ * https://web.archive.org/web/20201027201632/http://radiokaszebe.pl/podcast/6-lat-pozniej-malwina-laska-finalistka-kaszubskiego-idola-2014/ ;2015 * {{YouTube|O9G3f-0kxzA|Kaszubski Idol LIVE 2015 – AD ASTRA}} ;2016 * {{YouTube|y3YCbZkIdNg|Finaliści Kaszubskiego Idola 2016 - Jinego Idola}} * {{YouTube|NT1n8e6UF6g|Kaszubski Idol 2016 - podziękowanie}} * https://dziennikbaltycki.pl/kaszubski-idol-2016-konkurs-wygral-przemyslaw-bruhn-z-rumi-zdjecia-wideo/ar/11536884 ;2017 * https://web.archive.org/web/20170726013119/http://radiokaszebe.pl/kaszubski-idol-live-przygotowuje-sie-do-trasy-koncertowej-2/ ;2018 * https://puck.naszemiasto.pl/kaszubski-idol-2018-kaszebsczi-idol-w-sobote-22-wrzesnia/ar/c13-4804127 * https://web.archive.org/web/20220519160849/http://radiokaszebe.pl/category/muzyka/kaszebsczi-idol/ * https://www.lebork.pl/aktualnosci/kaszubski-idol-2018/ * https://web.archive.org/web/20181219193614/http://radiokaszebe.pl/kaszubski-idol-2018-kolejna-sesja-zdjeciowa/ * https://www.zukowo.pl/bw/Kaszubski_Idol_2018,10,4855 === Szëkba === {{Szëkba|Kaszëbsczi Idol}} {{Szëkba|Kaszubski Idol}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kònkùrsë mùzyczné na Kaszëbach]] [[Kategòrëjô:Dôwné rzeczë]] ailgh69mpj3sym2yr2u99k1rhdufqyy 14 13012 206783 204298 2026-07-10T15:01:45Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Kategòrëjô:Mùzyczné kònkùrsë]] do [[Kategòrëjô:Kònkùrsë mùzyczné]]: <> 204298 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Kònkùrsë]] [[Kategòrëjô:Mùzyka|Kònkùrsë]] lqfotth5bx0pm3ppd18gixr89rkvxbk 206785 206783 2026-07-10T15:02:22Z Iketsi 3254 |Mùzyczné 206785 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Kònkùrsë|Mùzyczné]] [[Kategòrëjô:Mùzyka|Kònkùrsë]] 0sjh2ppta8mq4ux131df2ibv6j3but1 14 13046 206786 201502 2026-07-10T15:02:34Z Iketsi 3254 |* 206786 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Kònkùrsë|*]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] tgsfa0mkfrz4gy217s0ztf9ypwm952l 14 13054 206792 201688 2026-07-10T15:15:40Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Geògrafijô Pòlsczi]] to [[Category:Geògrafiô Pòlsczi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206792 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wòjewództwò]] [[Kategòrëjô:Geògrafiô Pòlsczi]] 57zy4h83e3q1mgbvensjdsncvn1e5wn 14 13065 206669 201916 2026-07-10T14:06:53Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Geògrafijô]] to [[Category:Geògrafiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206669 wikitext text/x-wiki [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] m06fiiic27a2n719o6yvumebi1bth1x 0 13089 206581 204409 2026-07-10T12:34:36Z Iketsi 3254 drobnô 206581 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòlitik |jimiã = Che Guevara |gwôsné jimiã = Comandante |Òbrôzk = Che Guevara - Guerrillero Heroico by Alberto Korda.jpg |òpis = <i>Guerillero Heroico</i>, Alberto Korda, 1960 |Data_ùrodzeniô = 14 maja abò 14 czerwińca 1928 |Môl_ùrodzeniô = Rosario, Argentina |Data_smierci = 9 rujana 1967 |Mol_smierci = La Higuera, Bòliwiô |1. fónkcjô = Minyster Jindustrie Kùbë |1. Òd = 11 gromnicznika 1961 |1. Do = 1 łżëkwiata 1965 |1. Pòprzédca = <i>ùsadzenié ùrzãdu</i> |1. Nastãpnik = Joel Domenech Benítez |2. fónkcjô = Przédnik Nôrodnégò Bankù Kùbë |2. Òd = 16 lëstopadnika 1961 |2. Do = 23 gromicznika 1961 |2. Pòprzédca = Felipe Pazos |2. Nastãpnik = Raúl Cepero Bonilla }} <b>Che Guevara</b>, pò prôwdze <b>Ernesto "Che" Guevara de la Serna</b> ([[14 maja]] abò [[14 czerwińca]]<ref>[https://snl.no/Che_Guevara] Sandvik, Underlid, E., <i>Che Guevara</i> w: <i>Store norske leksikon</i>. [online] [przëstãp: 2026-06-11].</ref><ref>[https://www.britannica.com/biography/Che-Guevara] <i>Che Guevara</i> w: <i>Encyclopaedia Britannica</i> [online] [przëstãp: 2026-06-11].</ref> [[1928]] w [[Rosario]] – [[9 rujana]] [[1967]]<ref>[https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/guevara_che.shtml] <i>Che Guevara</i>, w: <i>BBC History</i> [online] [przëstãp: 2026-06-11].</ref> w [[La Higuera]]) – rewòlucjonista, pòliticzéra, pisôrz, warkòwi lékôrz z [[Łacëznowô Amerika|Łacëznowi Americzi]]. Jeden z przédników [[Kùbańskô Rewòlucjô|Kùbańsczi Rewòlucje]]. Ùrodzóny w [[Argentina|Argentinie]]. Pò sukcesu rewòlucje béł nôleżnikã kùbańsczégò rządu. Biôtkòwôł sã téż w [[Kòngò]] w [[1965]] r. a òd [[1966]] r. w [[Bòliwiô|Bòliwsce]], dze òrganizowôł partizantów a òstôł schwëtóny a ùbiti. Militarny teòretik, [[Kòntrkùltura|kòntrkùlturowi]] symbòl rewòlucje a bùntownictwa, jegò lëco przëszło do masowi kùlturë dzãka [[Fòtografijô|òdjimkòwi]] <i>Guerillero Heroico</i> jaczi zrobił w [[1960]] r. Alberto Korda. == Wczesné żëcé == Ernesto ùrodzył sã jakno nôstarszé z piãc dzecy w strzédnoklasowi familii ò [[Szpańskô|szpańskò]]-[[Irlandiô|jirsczim]] pòchòdzenim a lewiznowëch pòzdrzatkach. Nimò że za dzecka chòrzôł na [[Dichawica|dichawicã]], miôł atleticzné sukcesë a béł òglowò dobrim szkòlôkã. Chòdzył do spòdlowi szkòłë w gardze [[San Martín (Mendoza)|San Martín]] w prowincji [[Mendoza_(Argentina)|Mendoza]] òd [[1937]] rokù, a do liceùm do [[1942]]. W [[1943]] rokù Guevarowie przëcygnãlë do [[Córdoba_(Argentina)|Córdobë]]. Chòdzącë do liceùm, Ernesto sóm ùcził sã [[Filozofijô|filozofii]]<ref>Anderson J.L., <i>Che Guevara</i>, Warszawa 2008, s. 37.</ref>. Rôd czetôł [[Karól Marks|Marksa]], [[William Faulkner|Faulknera]]<ref>Rich, H., Sanchez, C., <i>The Legend of Cuba’s Revolutionary Heart</i>, New York 2005, s. 164.</ref>, [[John Keats|Keatsa]], [[Federico García Lorca|Federico García Lorcã]], [[Walt Whitman|Walta Whitmana]]<ref>Hart, J., <i> Che: The Life, Death, and Afterlife of a Revolutionary</i>, New York 2004, s. 98.</ref>, a téż [[Franz Kafka|Kafkã]], [[Albert Camus|Camusa]], [[Włodzmiérz Lenin|Lenina]] a [[Jean-Paul Sartre|Sartre'a]]<ref>Anderson, J. L., <i>Che Guevara: a revolutionary life</i>, New York 1997, s. 37-38.</ref>. Bãdącë òsmënôsce lat stôri, Ernesto robił w labòratorium, pùzdni dostôł sã na wëdzél medicinë na ùniwersytece w [[Buenos Aires]]. Ju za młodoscë miôł lewiznowé pòzdrzatczi, w wiéldżim dzélu wëniosłé z dodomù, a béł w òpòzycji do [[Juan Perón|Juana Peróna]]. == Mòtocyklowô réza a emigracjô == W [[1951]] rokù Ernesto a jegò drëch Alberto Granado, òb czas rokù paùzë òd ùniwersytetu, pòjachalë na mòtocyklu w rézã przez [[Pôłniowô Amerika|Pôłniową Amerikã]]. Pòjachalë na [[Pôłnié|pôłnié]] przez Argentinã, a dali do [[Chile]], [[Peru]], [[Ekwador|Ekwadoru]], [[Kòlumbiô|Kòlumbii]], jaż do [[Wenezuelskô|Wenezueli]], skądka Guevara pòjachôł sóm przez [[Panama|Panamã]] do [[Miami]] a wrócył do Argentinë fligrã. Che òb czas ti rézë prowadzył dzénnik, jaczi òstôł pòsmiertno wëdóny jakno <i>Mòtocyklowé dzénniczi</i> ([[Szpańsczi jãzëk|szp.]] <i>Diarios de motocicleta</i>). Rézującë, Guevara a Granado ùzdrzëlë biédã a nãdzã lëdzy w prakticzno cawny Łacëznowi Americe: w Chile warënczi robòtë w kòpalni [[Kòper|kòpru]] a pôrã kòmùnistów na [[Pùstiniô Atacama|Pùstini Atacama]], jaczi nawetka nie mielë deczi<ref>Ibidem, s. 75-76.</ref>, pò dardze do [[Machu Picchu]] bëła to biéda wsowi lëdnoscë pòdległi czile bòkadnëch zemianów <ref>Kellner, D., <i>Ernesto "Che" Guevara (World Leaders Past & Present)</i>, New York 1989, s. 27.</ref>. Guevara skùńcził mediczné sztudia w [[1953]] rokù a rézowôł jesz co, a pòtkôł sã z dzejanim [[United Fruit Company]]<ref>Anderson, J. L., <i>Che Guevara: a revolutionary...</i>, s. 126</ref>. W lëscë do swòji cotczi przësãgł na òdjimk niedôwno zmarłégò [[Józef Stalin|Józefa Stalina]], że nie pòcznie jaż te "òsmiornicë [nie] òstaną znikwióné"<ref>Taibo, P. I., II, <i>Guevara, Also Known as Che</i>, 2-é wëd., New York 1999, s. 31.</ref>. Pòd kùńc 1953 rokù Ernesto Guevara przëcygnął do [[Gwatemala|Gwatemali]], w jaczi niedôwno prezydencczé welacje dobéł [[Jacobo Árbenz]], lewiznowi pòliticzéra, jaczi chcôł przeprowadzëc m. jin. rolną refòrmã a skùńczëc wëzësk Gwatemalczików przez [[Kapitalizm|kapitalëstów]]. Árbenz òstôł równak rëchło òbalóny przë wspiarcym [[CIA]]<ref>Gleijeses, P., <i>Shattered Hope: The Guatemalan Revolution and the United States, 1944-1954</i>, Princeton 1991, s. 345-349; 354-357. </ref>, a Guevara, jaczi biôtkòwôł sã pò starnie rządu, mùszôł skrëc sã w argentińsczim kònsulace jaż nie pòzwòlono mù bespieczno wëjachac do [[Meksyk|Meksykù]]<ref>Taibo, P. I., II, <i>op. cit.</i>, s. 39.</ref>. Òbalenié Árbenza ùgwësniło Guevarã w jegò pòzdrzatkach na [[Zjednóné Kraje Americzi|ZSA]] a jich [[Imperializm|jimperialëznã]]<ref>Kellner, D., <i>op. cit.</i>, s. 31.</ref>. Guevara docarł do Meksykù w [[1954]] rokù a robił w bòlëcë dlô dzëcy, wëkłôdôł na wëdzélu medicynë [[Nôrodny Aùtonomiczny Ùniwersitet Meksykù|UNAMù]] a béł fòtorepòrtérą<ref>Ibidem, s. 33.</ref>. Jegò pierszô białka, Hilda Gadea, wspòminała w swòji biografie <i>Mòje żëcé z Che</i> ([[Anielsczi jãzëk|ang.]] <i> My Life with Che</i>), że Guevara mëslôł ò òstanim dochtorã w [[Afrika|Africe]] a wcyg miôł kòle serca a jiwrowôł sã biédą naòkòle<ref>Za: Gjelten, T., <i>Rebel Wife, A Review of </i>My Life With Che: The Making of a Revolutionary<i> by Hilda Gadea</i>, "The Washington post, 12 rujana 2008.</ref>. W [[1955]] rokù Che Guevara pòznôł bracy [[Raúl Castro|Raúla]] a [[Fidel Castro|Fidela Castro]], jaczi stwòrził [[Rëch 26-égò Lëpińca]], chtëren planowôł òbalëc diktaturã [[Fulgencio Batista|Fùlgencia Batistë]]. Guevara jesz ti sami nocë doparłãcził sã do òrganizacje a deje jich biôtczi<ref>Taibo, P. I., II, <i>op. cit.</i>, s. 55.</ref>. == Kùbańskô Rewòlucjô == [[25 lëstopadnika]] [[1956]] rokù Castro, Che a jiny biôtkarze Rëchù 26-égò Lëpińca rëszilë na [[Jacht|jachce]] <i>Granma</i> na [[Kùba|Kùbã]]. Niedługò pò dojachanim, armiô Batistë zaatakòwała rewòlucjonistów, zabijającë wiele z 82 lëdzy – òdnalazło sã nawzajemno leno 22<ref>Anderson, J. L., Che Guevara: a revolutionary..., s. 213</ref>. Òb czas pierszi biôtczi Che miôł òdłożëc swój mediczny sprzãt a wząc barń nëkającégò towarzësza, chterën to mòment mòże czëtac jakno symbòliczny<ref>Ibidem, s. 211.</ref>. Guevara flot òstôł drëdżim pò Fidelu wódcą rewòlucji. Òrganizowôł fabriczi granatów, ale téż piéce do pieczeniégò chleba, szkòłë, bòlëcë, gazéta a militarné warkòwnie<ref>Kellner, D., <i>op. cit.</i> s. 45.</ref>. Cządnik <i>[[Time]]</i> w [[1960]] rokù nazwôł Che Guevarã "mùskã Castro"<ref><i>Castro's brain</i>, "Time", 8 zélnika 1960 r.</ref>. [[Òbrôzk:ChePipe.jpg|mały|Che Guevara kùrzi pipã w baze <i>guerilleros</i> w [[Górë Escambray|Górach Escambray]], 1958 rok.]] Che Guevara béł dowódcą ò cwiardi rãce, nie miôł strachù ani jiwru strzelac do dezerterów, szpiégów a zdrôjców, czasã słôł za taczimë swòjich <i>guerilleros</i><ref>Anderson, J. L., Che Guevara: a revolutionary..., s. 269-270.</ref>, równak widzôł w se równak téż szkólnégò, jaczi rôd swòjim soldatóm czëtôł [[Robert Lous Stevenson|Roberta Louisa Stevensona]], [[Miguel de Cervantes|Cervantesa]] a szpańsczich pòétów <ref>Sandison, D., <i>The Life & Times of Che Guevara</i>, Bath 1996, s. 35.</ref>. Guevara flot òstôł ekspertã òd partizancczi wòjnë<ref>Kellner, D., <i>op. cit.</i>, s. 40.</ref>, a òdegrôł fùndamentalną rolã w [[Biôtka ò Las Mercedes|biôtce ò Las Mercedes]] w czerwińcu 1958 rokù ë w [[Biôtka ò Santa Clara|biôtce ò Santa Clara]], dobëcé w chtërny, nimò że na jednégò rewòlucjonistã przëpôdało dzesãc soldatów Batistë<ref>Sandison, D., <i>op. cit.</i>, s. 39.</ref>, prakticzno òznôczało dobëcé rewòlucje, kò czilenôsce gòdzënów pùzdni Fùlgencio Batista, biorącë ze sobą "majątk wikszi jak 300 000 000 [[Dolar|dolarów]]"<ref> Kellner, D., <i>op. cit.</i>, s. 48.</ref>, ùcekł z Kùbë do [[Dominikańskô Repùblika|Dominikanë]]. [[2 stëcznika]] [[1959]] rokù Che Guevara wjachôł do [[Hawana|Hawanë]], a Fidel Castro dojachôł [[8 stëcznika]] negò rokù, kùńczącë Kùbańską Rewòlucjã. == Kùbańsczi pòliticzéra == Pierszé pòliticzné dzejanié Che pò dobëcym rewòlucje to bëła kwestiô karaniégò ùrzãdników administracji Batistë, jaczi represjonowalë lëdzy Kùbë. Fidel Castro zrobił Che przédnikã prizë w La Cabana, czim Guevara zajimôł sã przez pierszé piãc miesãców 1959 rokù. Do ny prizë trafialë dezerterowie, zdrôjcowie, jinfòrmatorzë reżimù a wòjnowi zbrodniarze<ref>Anderson, J. L., <i>Che Guevara. A revolutionary...</i>, s. 372, 475.</ref>. Niejeden rôz sztrofą bëła smierc przez rozstrzelanié, chòc historicë są dbë, że kùbańskô spòlëzna w tamtim czasu bëła chãtnô do linczowaniégò<ref>Taibo, P. I., II, <i>op. cit</i>, s. 267.</ref>. Je czile pòdrechòwaniów wëroków tamtégò czasë, le w prize La Cabana wëdano 55 do 105<ref>Anderson, J. L., Che Guevara. A revolutionary..., s. 387.</ref>, a je téż wiedzec, że wiele lëdzy òstało òbjãtëch amnestią abò òczëszczónëch z zarzutów bezpòstrzédno przez Che<ref>Castañeda J.G., <i>Companero. The Life and Death of Che Guevara</i>, New York 1998, s. 143-144.</ref>. Fidel Castro wësłôł Che w trzëmiesãczną trasã diplomaticzną do [[Marokò]], [[Sudan|Sudanu]], [[Egipt|Egiptu]], [[Syrëjô|Syrie]], [[Pakistan|Pakistanu]], [[Indie|Indiów]], [[Sri Lanka|Sri Lanczi]], [[Myanmar|Myanmë]], [[Tajlandiô|Tajlandie]], [[Indonezjô|Indonezje]], [[Japòńskô|Japònie]], [[Jugòsławiô|Jugòsławie]], [[Greckô|Grecje]], [[Singapùr|Singapùru]] a [[Hong Kòng|Hong Kòngù]]<ref>Taiblo, P. I., II, <i>op. cit.</i>, s. 282-285.</ref>. Bãdącë w Japòńsce, Guevara òdmówił òdwiedzeniégò tamtészégò Grobù Nieznónégò Soldata, co tłómacził tim, że "japòńscy jimperialëscë zabilë mëljónë Azjatów", za to òdwiedzył [[Hiroszima|Hiroszimã]], dze 14 lat chùdzy ZSA zrzucëło [[Little Boy|atomòwą bómbã]]<ref>Anderson, J. L., Che Guevara. A revolutionary..., s. 431.</ref>. <gallery> Tito sa Ernestom Če Gevarom, 1959. godina.jpg|Che z [[Josip Broz Tito|Josipã Brozã Tito]] Che Guevara in Gaza.jpg|Che w [[Gaza|Gaze]] </gallery> Jakno przédnik narodnégò bankù a minyster finansów ë jindustrie, Che nalôzł sã na wierzchù swòji pòliticzny karierë, chòc rôd òkazywôł swòją niechãc do kapitalëznë a klasowëch pòdzélów, jaczé przënosy dëtk, pòdpisującë sã prosto "Che" na banknotach <ref>Crompton, S., <i>Che Guevara: The Making of a Revolutionary</i>, Milwaukee 2009, s. 71</ref>. Przeprowadzył agrarną refòrmã, znacjonalizowôł fabriczi a banczi. Wcyg biôtkòwôł téż z analfabetizną, dzãka Guevarze kùbańsczi rząd ògłosył rok [[1961]] "rokã edukacji" a zmòbilizowôł 100 000 wòlontariuszów, zebrónëch w "brigadë alfabetizacji", a pòdjął akcjã, dzëka chtërny analfabetizna na Kùbie spôdła z 40-34% do 4%<ref>Kellner, D., <i>op. cit.</i>, s. 61.</ref>. Przez ùpôdk hańdlu z zôpadnyma krajama Guevara kòntinuòwôł swòje diplomaticzné misje, òdwiedzającë w 1960 rokù [[Czechòsłowackô|Czechòsłowacjã]], [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|ZSSR]], [[Kòrejańskô Lëdowò-Demokratnô Repùblika|Nordową Kòreã]], [[Madżarskô|Madżarskã]] a [[Niemieckô Demòkratycznô Repùblika|NDR]]. [[17 łżëkwiata]] [[1961]] rokù 1400 lëdzy wëszkòlónëch przez CIA wëlądowało na sztrądze Kùbë w [[Inwazjô w Hôwindze Swiniów|inwazje w Hôwindze Swiniów]]. Sóm Guevara nie brôł ùdzélu w òbarnie przed tim atakã, kò wòjska, jaczé prowadzył, òstałë òdcygniãté przez ùdôwóną inwazjã, równak historicë przëpisëją Che tëli zasłëgów, że szefòwôł nad szkòlenim kùbańsczi armii<ref> Kellner, D., <i>op. cit.</i>, s. 69-70.</ref>. W strëmiannikù [[1962]] rokù Guevara przëznôł w przemówienim, że jegò ekònomiczny plón béł pòrażką<ref>Farber, S., <i>The politics of Che Guevara: theory and practice</i>, Chicago 2016, s. 20-25.</ref>. Kùbańsczi rząd sprowadzył [[Marksyzna|marksystowsczich]] ekonomów abë pòmóc w przeńcym òd kapitalëznë do kòmùnisticzny gòspòdarczi. W [[1963]] rokù, wstrzód spôdający produkcji [[Cëczer|cëkru]], Che Guevara zrezygnowôł ze stanowiszcza Minystra Jindustrie<ref><i>Encyclopedia of Politics: The Left and the Right</i>, Carlisle, R. P. (red), t. I, Thousand Oaks-London-New Delhi 2005, s. 204.</ref>. Che Guevara béł jednym z przédnëch architektów kùbańskò-sowiecczi drëszbë<ref>Anderson, J. L., Che Guevara: a revolutionary..., s. 492.</ref>, a człowiekã òsoblëwie zaangażowónym w [[Kùbańsczi Raczetowi Krizys|sprowadzenié sowiecczich nuklearnëch raczetów na Kùbã]]<ref>Ibidem, s. 530.</ref>, sóm pòdpisôł dogadënk midzë òbadwùma krajama<ref> Abrams, D., <i>Ernesto "Che" Guevara</i>, New York 2013, s.</ref>, równak béł dbë, że dogadënk nen mùszi bëc znóny swiatowi, jinaczi jak [[Niczita Chruszczow|Chruszczow]]<ref>Luther, E., Henken, T., <i>Che Guevara</i>, Indianapolis 2001, s. 165.</ref>. Guevara miôł pùzdni tã sytuacjã za sowiecką zdradã, béł dbë, że Sowiecë pòtraktowalë Kùbã jakno nôrzãdło swòji globalny pòliticzi<ref>Kellner, D., <i>op. cit.</i>, s. 73.</ref>. Midzë [[1964]] a [[1965]] Che Guevara zajimôł sã przede wszëtczim diplomacją, le w strëmiannikù 1965 rokù zniknął z pùblicznégò żëcégò. [[16 czerwińca]] 1965 rokù Fidel Castro ògłosył, że Guevara zrezygnowôł z wszëtczich pùblicznëch fónksjów, a [[3 rujana]] pùbliczno òdczëtôł lëst, w jaczim Che deklarëje swòją solidarnotã z kùbańską rewòlucją, le równoczasno òpùszczô òstrów bë szerzëc rewòlucjã, a jednoczasno rezygnëje z nôleżnictwa w partie a kùbańsczégò òbëwatelstwa<ref>Guevara, E., <i>Guevara's Farewell Letter</i>, 1 łżëkwiata 1965, za: <i>Farewell letter from Che to Fidel Castro</i> marxists.org, 2002. [online] [przëstãp: 2026-07-04] [https://www.marxists.org/archive/guevara/1965/04/01.htm]</ref>. == Rewòlucje w Kòngò a Bòliwii == === Kòngò === Guevara wëjachôł do Kòngò, bë wspierac wiédzą a doswiadczenim marksystowską òrganizacjã "Simba", chtërnô brała ùdzél w [[Kòngijsczi krizys|kòngijsczim krizysu]]. Brëkòwôł tedë pseùdonimù Ramón Benítez<ref>Anderson, J. L., <i>Che Guevara. A revolutionary...</i>, s. 629.</ref>. Biôtkòwôł sã pò starnie tëch, jaczi bëlë za zamòrdowónym czile lat chùdzy premierã [[Patrice Lumumba|Patrice'a Lumumbë]]<ref>Kellner, D., <i>op. cit.</i>, s. 86.</ref>. Midzë lëchą discypliną partizańtów<ref>Villafana, F., <i>Cold War in the Congo: The Confrontation of Cuban Military Forces, 1960-1967</i>, New York 2017, s. 158, 160.</ref> a wspiarcym CIA dlô procëmników Simbë<ref>Ibidem, s. 153, 161.</ref>, rebeliô zaczãła ùpadac, a sóm Guevara, chòc krótkò nie zdżinął<ref>Ibidem, s. 164.</ref>, w kùńcu dôł sã przekònac a wëcmanim z zaòstałima lëdzama ze swòjégò kùbańsczégò regimeńtu ewakùòwôł sã do Tanzanie<ref>Kellner, D., <i>op. cit.</i>, s. 87.</ref>. Przez jaczis czas Guevara żił w [[Dar es Salaam]] a kòle [[Praga|Pradżi]]. W 1966 slédny rôz òdwiedzył Kùbã, bë pòtkac sã z Fidelã Castro, swòją białką a dzecama. === Bòliwiô === W Bòliwie Che Guevara prowadzył ELN, <i>Ejército de Liberación Nacional de Bolivia</i>, Armijã Nôrodnégò Wëzwòleniégò Bòliwii, dobrze ùzbrojóną jednostkã, chtërna òdnosyła dosc sukcesów, bë rządowô armiô Bòliwii mëslała, że naprocëm ni je wikszô armiô jak pò prôwdze bëła<ref>Ibidem, s. 97.</ref> – w ELN bëło kòle 50 lëdzy<ref>[https://www.latinamericanstudies.org/che/bolivia-guerrillas.htm]<i>Members of Che Guevara's Guerilla Movement in Bolivia</i> [online] [przëstãp na 2026-06-11].</ref>. Kònfrontacjowô nôtera Che Guevarë przëczëniła sã do tegò, że drãgò bëło mù stwòrzëc dobré relacje z jinyma liderama rebelie, co òb czas kùbańsczi rewòlucje rozmiôł rozrzeszac Fidel Castro<ref>Castañeda J.G., <i>op. cit.</i>, s. 107-112, 131-132.</ref>. Niewiele lokalnëch lëdzy dôwało sã na pòmòc ELN-owi, colemało donosylë òni rządowi dze partizańcë są a co robią<ref>Wright, T. C., <i>Latin America in the Era of the Cuban Revolution</i>, 2-é pòprawióné wëdanié, 2008, s. 68.</ref>. Prawie dzãka jednémù infòrmańtowi Bòliwijsczé Specjalné Sëłë òkrążiłë jednostkã Guevarë 8 rujana 1967. Na skùtk biôtczi Guevara òstôł reniony a pòjmóny<ref> Anderson, J. L., <i>Che Guevara. A revolutionary...</i>, s. 733.</ref>. Òb czas, jaczi béł przetrzimiwóny w szkòle w La Higuera Che pòtkôł sã z lokalną szkólną, a pòwiedzôł ji, że rëjina jaką béł bùdink je "antipedagògiczny"; że jak mają sã dzece ùczëc w taczich warënkach, czé "nôleżnicë rządu jeżdżą Mercedesama"<ref>Ray, M., <i>In Cold Blood: The Execution of Che by the CIA</i>, "Ramparts" strëmiannik 1968, s. 21-37.</ref>. == Smierc == 9 rujana 1967 bòliwijsczi prezydeńt [[René Barrientos]] kôzôł zabic Che Guevarã, abë nie mógł ùcec, a téż dlôte, bë ùniknąc sądowégò procesu, jaczi nie bëło gwës wiedzec, jak bë béł òdebróny przez lëdzy<ref>Almudevar, L., <i>Bolivia marks capture, execution of 'Che' Guevara 40 years ago</i>, "San Francisco Chronicle" 9 rujana 2007.</ref>. Do wëkònaniégò wërokù zgłosył sã Mario Terán, 27 lat stôri sarżeńt<ref>Taibo, P. I., II, <i>op. cit.</i>, s. 267</ref>. Slédné słowa Che Guevarë bëłë adresowóné do Terána, a brzëmiałë: "Wiém, że jes przëszedł mie zabic. Strzelôj, tchórzu! Zabijesz leno człowieka!"<ref>"I know you've come to kill me. Shoot, coward! You are only going to kill a man!", za: [https://nsarchive2.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB5/] <i>The Death of Che Guevara: Declassified</i>, The National Security Archive [online] [przëstãp na 2026-06-11].</ref>. Terán miôł sã zawahac zanima nie pòstrzelił Che, przódë w remiona a nodżi, jesz nie smiertelno. Guevara miôł wic sã na zemie a zagrëzc nôdgarstk, bë nie krzëczëc. Dopiérze drëdżé szosë trafiłë Che w piers a zabiłë, 9 rujana 1967 rokù ò 1:10 pò pôłnim<ref>Anderson, J.L., <i>Che Guevara. A revolutionary...</i>, s. 739.</ref>. Guevara òstôł pòstrzelóny dzewiãc razów: piãc w nodżi, rôz w prawé remiã a rãkã, rôz w piers ë rôz w gardło<ref>Ray, M., <i>op. cit.</i>, s. 21-37.</i></ref>. Czilë miesãców przed smiercą Che Guevara wësłôł na Trzëkòntinentową Kònferencjã lëst z bòliwsczi dżunglë, dze napisôł swòje gwôsné epitafium: "Dze le bądz zaskòczi nas smierc, chcemë jã przëwitac, żlë leno nasz bòjowi òkrzik docarł do chãtnëch ùszów, a drëdżé rãce mògą sãgnąc pò naszą barń a drëdżi lëdze bãdą fardich zanócëc pògrzebòwą piesniã w staccato ritm maszinowëch giwerów a nowëch bòjowëch òkrzików wòjnë ë dobëcégò."<ref>òrg. "Wherever death may surprise us, let it be welcome, provided that this, our battle cry, may have reached some receptive ear and another hand may be extended to wield our weapons and other men be ready to intone the funeral dirge with the staccato singing of the machine-guns and new battle cries of war and victory.". Guevara, E., <i>Message to the Tricontinental</i>, za: <i>Message to the Tricontinental</i>, marxists.org, 1999. [online] [przëstãp: 2026-07-04] [https://www.marxists.org/archive/guevara/1967/04/16.htm]</ref>. === Pò smiercë === Cało Che Guevarë pò jegò egzekùcje òstało przërzeszóné do płozów helikòptera a przëwiozłé do môlëznë [[Vallagrande]] a złożóné w pralnie bòlëcë Nuestra Señora de Malta. Juwernotã cała pòcwierdzył m. jin. Richard Gott, jaczi bòdôj jedurny widzôł Che żëwégò<ref>Gott, R., <i>Bolivia on the Day of the Death of Che Guevara</i>, "Le Monde diplomatique", 11 zélnika 2005, za: mindfully.org, zarchiwizowóné przez [[Internet Archive]]. [online] [przëstãp: 2026-07-04] [https://web.archive.org/web/20051126071737/http://www.mindfully.org/Reform/2005/Che-Guevara-Gott11aug05.htm]</ref>. Cało òstało wëstôwióné pùbliczno, a wiele lëdzy widzało w nim cos szlachùjącégò za [[Jezës Christus|Christusã]]; niejedny mielë òdcyc sztëczczi włosów Che jakbë bëłë relikwiama <ref>Casey, M. J., <i>Che's Afterlife. The Legacy of an Image</i>, Nowi Jork 2009, s. 179.</ref>. Kritik kùnsztu [[John Berger]] dwa tidzenie pò tim przërównôł ne òdjimczi do dwa òbrazów, <i>Ùczbë anatomie Dra Nicolaesa Tulpë</i> [[Rembrandt|Rembrandta]] a <i>Miartwégò Christusa</i> [[Andrea Mantegni|Andrea Mantegnégò]] <ref>Ibidem, s. 183.</ref>. [[Òbrôzk:1967 Morte Che Guevara photo by Freddy Alborta.jpg|mały|<i>Pasjô Che</i>, Freddy Alberto, 10 rujana 1967.]] Dłonie Che Guevarë òstałë òdcãté òd cała a wësłóné przódë do [[Buenos Aires]] do identifikacje, a dali na Kùbã. Resztã cała òsta krëjamno pòchòwónô w nocë bez jinfòrmacje, dze. Dopiérze w 1995 rokù emeritowóny bòliwijsczi generôł, Mario Vargas Salinas, ùjawnił, dze béł pòchòwóny Che Guevara: w masowim grobie pòd fligerplacã w Vallegrande<ref>Garza, L., <i>Bolivian General Reveals Che Guevara's Burial Site</i>, "The Militant", vol.59/no.47", 18 gòdnika 1995, [online] [przëstãp: 2026-07-04] [https://www.themilitant.com/1995/5947/5947_9.html]</ref>. Cała z negò grobù òstałë ekshumòwóné, a szczątczi Guevarë wrócyłë na Kùbã w 1997 rokù. Zark z jegò gnôtama òstôł przódë wëstôwióny na [[Plac Rewòlucje|Placu Rewòlucje]] w Hawanie, a pózni, 17 rujana 1997 rokù - 30 lat a 8 dniów pò smiercë - złożóny w [[Maùzoleùm Che Guevarë]] w Santa Clara, niedalek môlu, dze dobéł nad wòjskama diktatora Batistë <ref><i>Che Guevara (1928-1967)</i>, serwis Find a Grave, [online] [przëstãp: 2026-07-04] [https://www.findagrave.com/memorial/4312/che-guevara]</ref>. Wstrzód rzeczów, jaczé òstałë wzãté Che, bél òdrãczno pisóny dzénnik dłudżi na 30 tës. słowów, czilë wiérztów a òpòwiôdanié ò młodim kòmùnisticznym partizance, jaczi dobiwô nad swòjim strachã<ref><i>Bidding for Che</i>, "Time", 17 gòdnika 1967, za: Internet Archive. [online] [przëstãp: 2026-07-04] [https://web.archive.org/web/20081208122004/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,837605,00.html]</ref>. Bënë negò dzénnika, jaczi Guevara prowadzył òd 7 lëstopadnika 1966, bëłë òpisóné midzë jinszima rozmësliwania Che nad Kòmùnisticzną Partią Bòliwie a jiwrë, jaczé z nią miôł, a téż tôkle òddzélu Guevarë z rekrutacją wstrzód lokalnégò lëdztwa, jaczé wzãłë sã z tegò, że partizancë nôùczilë sã [[Jãzëk Quechua|jãzëka Quechua]], a dzejalë na òbrëmim, dze gôdô sã w [[Jãzëk Tupi-Guarani|jãzëkù Tupi-Guarani]]<ref>Ryan, H. B., <i>The Fall of Che Guevara: A Story of Soldiers, Spies, and Diplomats</i>, Nowi Jork 1998, s. .45</ref>. Je téż rzekłé, że Guevara béł w gòrszim a gòrszim zdrowim, midzë jinszima przez dëchawicã, przez co slédné akcje jegò òddzélu przede wszëtczim miałë za cél dostac mediczné zasobë a léczi<ref>Ibidem, s. 104.</ref>. == Wëbróné pùblikacje == * <i>Partizanckô wòjna</i>, szp. <i>La Guerra de Guerrillas</i>, 1961. * <i>Wspòmnienia z Kùbańsczi Rewòlucje</i>, szp. <i>Pasajes de la guerra revolucionaria</i>, 1963. Na spòdlim ny kniżczi òpiarti je film <i>Che</i> z 2008 rokù, dze Guevarã zagrôł [[Benicio del Toro]]. * <i>Mòtocyklowé dzénniczi</i>, szp. <i>Diarios di motocicleta</i>, 1995. == Przëpisë == {{Przëpisë|2}} == Bibliografiô == * Abrams, D., <i>Ernesto "Che" Guevara</i>, Nowi Jork 2013. * Anderson, J. L., <i>Che Guevara</i>, Warszawa 2008. * idem, <i>Che Guevara. A revolutionary life</i>, Nowi Jork 2004. * Almudevar, L., <i>Bolivia marks capture, execution of 'Che' Guevara 40 years ago</i>, "San Francisco Chronicle" 9 rujana 2007. * Casey, M. J., <i>Che's Afterlife. The Legacy of an Image</i>, Nowi Jork 2009. * Castañeda J.G., <i>Companero. The Life and Death of Che Guevara</i>, Nowi Jork 1998. * Garza, L., <i>Bolivian General Reveals Che Guevara's Burial Site</i>, "The Militant", vol.59/no.47", 18 gòdnika 1995. * Glejten, T., <i>Rebel Wife, A Review of </i>My Life With Che: The Making of a Revolutionary <i>by Hilda Gadea</i>, "The Washington post, 12 rujana 2008. * Gleijeses, P., <i>Shattered Hope: The Guatemalan Revolution and the United States, 1944-1954</i>, Princeton 1991. * Gott, R., <i>Bolivia on the Day of the Death of Che Guevara</i>, "Le Monde diplomatique", 11 zélnika 2005. * Hart, J., <i>Che: The Life, Death, and Afterlife of a Revolutionary</i>, Nowi Jork 2008. * Kellner, D., <i>Ernesto "Che" Guevara (World Leaders Past & Present)</i>, Nowi Jork 1989. * Luther, E., Henken, T., <i>Che Guevara</i>, Indianapolis 2001. * Ray, M., <i>In Cold Blood: The Execution of Che by the CIA</i>, "Ramparts" strëmiannik 1968, s. 21-37. * Ryan, H. B., <i>The Fall of Che Guevara: A Story of Soldiers, Spies, and Diplomats</i>, Nowi Jork 1998. * Sandison, D., <i>The Life & Times of Che Guevara</i>, Bath 1996. * Taiblo, P.I., II, <i>Guevara, Also Known as Che</i>, 2-é wëd., Nowi Jork 1999. * Villafana F., <i>Cold War in the Congo: The Confrontation of Cuban Military Forces, 1960-1967</i>, Nowi Jork 2017. * Wright, T.C., <i>Latin America in the Era of the Cuban Revolution</i>, 2-é pòprawióné wëdanié, 2008. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòliticë]] [[Kategòrëjô:Marksyzna]] [[Kategòrëjô:Kùba]] [[Kategòrëjô:Argentina]] [[Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika]] 2f4n7gbxhq9e9578ee15rvdq6dslor2 206590 206581 2026-07-10T12:37:54Z Iketsi 3254 <b>→'''; <i>→''; {{jãz.|es}} 206590 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòlitik |jimiã = Che Guevara |gwôsné jimiã = Comandante |Òbrôzk = Che Guevara - Guerrillero Heroico by Alberto Korda.jpg |òpis = ''Guerillero Heroico'', Alberto Korda, 1960 |Data_ùrodzeniô = 14 maja abò 14 czerwińca 1928 |Môl_ùrodzeniô = Rosario, Argentina |Data_smierci = 9 rujana 1967 |Mol_smierci = La Higuera, Bòliwiô |1. fónkcjô = Minyster Jindustrie Kùbë |1. Òd = 11 gromnicznika 1961 |1. Do = 1 łżëkwiata 1965 |1. Pòprzédca = ''ùsadzenié ùrzãdu'' |1. Nastãpnik = Joel Domenech Benítez |2. fónkcjô = Przédnik Nôrodnégò Bankù Kùbë |2. Òd = 16 lëstopadnika 1961 |2. Do = 23 gromicznika 1961 |2. Pòprzédca = Felipe Pazos |2. Nastãpnik = Raúl Cepero Bonilla }} '''Che Guevara''', pò prôwdze ''Ernesto "Che" Guevara de la Serna'' ([[14 maja]] abò [[14 czerwińca]]<ref>[https://snl.no/Che_Guevara] Sandvik, Underlid, E., ''Che Guevara'' w: ''Store norske leksikon''. [online] [przëstãp: 2026-06-11].</ref><ref>[https://www.britannica.com/biography/Che-Guevara] ''Che Guevara'' w: ''Encyclopaedia Britannica'' [online] [przëstãp: 2026-06-11].</ref> [[1928]] w [[Rosario]] – [[9 rujana]] [[1967]]<ref>[https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/guevara_che.shtml] ''Che Guevara'', w: ''BBC History'' [online] [przëstãp: 2026-06-11].</ref> w [[La Higuera]]) – rewòlucjonista, pòliticzéra, pisôrz, warkòwi lékôrz z [[Łacëznowô Amerika|Łacëznowi Americzi]]. Jeden z przédników [[Kùbańskô Rewòlucjô|Kùbańsczi Rewòlucje]]. Ùrodzóny w [[Argentina|Argentinie]]. Pò sukcesu rewòlucje béł nôleżnikã kùbańsczégò rządu. Biôtkòwôł sã téż w [[Kòngò]] w [[1965]] r. a òd [[1966]] r. w [[Bòliwiô|Bòliwsce]], dze òrganizowôł partizantów a òstôł schwëtóny a ùbiti. Militarny teòretik, [[Kòntrkùltura|kòntrkùlturowi]] symbòl rewòlucje a bùntownictwa, jegò lëco przëszło do masowi kùlturë dzãka [[Fòtografijô|òdjimkòwi]] ''Guerillero Heroico'' jaczi zrobił w [[1960]] r. Alberto Korda. == Wczesné żëcé == Ernesto ùrodzył sã jakno nôstarszé z piãc dzecy w strzédnoklasowi familii ò [[Szpańskô|szpańskò]]-[[Irlandiô|jirsczim]] pòchòdzenim a lewiznowëch pòzdrzatkach. Nimò że za dzecka chòrzôł na [[Dichawica|dichawicã]], miôł atleticzné sukcesë a béł òglowò dobrim szkòlôkã. Chòdzył do spòdlowi szkòłë w gardze [[San Martín (Mendoza)|San Martín]] w prowincji [[Mendoza_(Argentina)|Mendoza]] òd [[1937]] rokù, a do liceùm do [[1942]]. W [[1943]] rokù Guevarowie przëcygnãlë do [[Córdoba_(Argentina)|Córdobë]]. Chòdzącë do liceùm, Ernesto sóm ùcził sã [[Filozofijô|filozofii]]<ref>Anderson J.L., ''Che Guevara'', Warszawa 2008, s. 37.</ref>. Rôd czetôł [[Karól Marks|Marksa]], [[William Faulkner|Faulknera]]<ref>Rich, H., Sanchez, C., ''The Legend of Cuba’s Revolutionary Heart'', New York 2005, s. 164.</ref>, [[John Keats|Keatsa]], [[Federico García Lorca|Federico García Lorcã]], [[Walt Whitman|Walta Whitmana]]<ref>Hart, J., '' Che: The Life, Death, and Afterlife of a Revolutionary'', New York 2004, s. 98.</ref>, a téż [[Franz Kafka|Kafkã]], [[Albert Camus|Camusa]], [[Włodzmiérz Lenin|Lenina]] a [[Jean-Paul Sartre|Sartre'a]]<ref>Anderson, J. L., ''Che Guevara: a revolutionary life'', New York 1997, s. 37-38.</ref>. Bãdącë òsmënôsce lat stôri, Ernesto robił w labòratorium, pùzdni dostôł sã na wëdzél medicinë na ùniwersytece w [[Buenos Aires]]. Ju za młodoscë miôł lewiznowé pòzdrzatczi, w wiéldżim dzélu wëniosłé z dodomù, a béł w òpòzycji do [[Juan Perón|Juana Peróna]]. == Mòtocyklowô réza a emigracjô == W [[1951]] rokù Ernesto a jegò drëch Alberto Granado, òb czas rokù paùzë òd ùniwersytetu, pòjachalë na mòtocyklu w rézã przez [[Pôłniowô Amerika|Pôłniową Amerikã]]. Pòjachalë na [[Pôłnié|pôłnié]] przez Argentinã, a dali do [[Chile]], [[Peru]], [[Ekwador|Ekwadoru]], [[Kòlumbiô|Kòlumbii]], jaż do [[Wenezuelskô|Wenezueli]], skądka Guevara pòjachôł sóm przez [[Panama|Panamã]] do [[Miami]] a wrócył do Argentinë fligrã. Che òb czas ti rézë prowadzył dzénnik, jaczi òstôł pòsmiertno wëdóny jakno ''Mòtocyklowé dzénniczi'' ({{jãz.|es}} ''Diarios de motocicleta''). Rézującë, Guevara a Granado ùzdrzëlë biédã a nãdzã lëdzy w prakticzno cawny Łacëznowi Americe: w Chile warënczi robòtë w kòpalni [[Kòper|kòpru]] a pôrã kòmùnistów na [[Pùstiniô Atacama|Pùstini Atacama]], jaczi nawetka nie mielë deczi<ref>Ibidem, s. 75-76.</ref>, pò dardze do [[Machu Picchu]] bëła to biéda wsowi lëdnoscë pòdległi czile bòkadnëch zemianów <ref>Kellner, D., ''Ernesto "Che" Guevara (World Leaders Past & Present)'', New York 1989, s. 27.</ref>. Guevara skùńcził mediczné sztudia w [[1953]] rokù a rézowôł jesz co, a pòtkôł sã z dzejanim [[United Fruit Company]]<ref>Anderson, J. L., ''Che Guevara: a revolutionary...'', s. 126</ref>. W lëscë do swòji cotczi przësãgł na òdjimk niedôwno zmarłégò [[Józef Stalin|Józefa Stalina]], że nie pòcznie jaż te "òsmiornicë [nie] òstaną znikwióné"<ref>Taibo, P. I., II, ''Guevara, Also Known as Che'', 2-é wëd., New York 1999, s. 31.</ref>. Pòd kùńc 1953 rokù Ernesto Guevara przëcygnął do [[Gwatemala|Gwatemali]], w jaczi niedôwno prezydencczé welacje dobéł [[Jacobo Árbenz]], lewiznowi pòliticzéra, jaczi chcôł przeprowadzëc m. jin. rolną refòrmã a skùńczëc wëzësk Gwatemalczików przez [[Kapitalizm|kapitalëstów]]. Árbenz òstôł równak rëchło òbalóny przë wspiarcym [[CIA]]<ref>Gleijeses, P., ''Shattered Hope: The Guatemalan Revolution and the United States, 1944-1954'', Princeton 1991, s. 345-349; 354-357. </ref>, a Guevara, jaczi biôtkòwôł sã pò starnie rządu, mùszôł skrëc sã w argentińsczim kònsulace jaż nie pòzwòlono mù bespieczno wëjachac do [[Meksyk|Meksykù]]<ref>Taibo, P. I., II, ''op. cit.'', s. 39.</ref>. Òbalenié Árbenza ùgwësniło Guevarã w jegò pòzdrzatkach na [[Zjednóné Kraje Americzi|ZSA]] a jich [[Imperializm|jimperialëznã]]<ref>Kellner, D., ''op. cit.'', s. 31.</ref>. Guevara docarł do Meksykù w [[1954]] rokù a robił w bòlëcë dlô dzëcy, wëkłôdôł na wëdzélu medicynë [[Nôrodny Aùtonomiczny Ùniwersitet Meksykù|UNAMù]] a béł fòtorepòrtérą<ref>Ibidem, s. 33.</ref>. Jegò pierszô białka, Hilda Gadea, wspòminała w swòji biografie ''Mòje żëcé z Che'' ([[Anielsczi jãzëk|ang.]] '' My Life with Che''), że Guevara mëslôł ò òstanim dochtorã w [[Afrika|Africe]] a wcyg miôł kòle serca a jiwrowôł sã biédą naòkòle<ref>Za: Gjelten, T., ''Rebel Wife, A Review of ''My Life With Che: The Making of a Revolutionary'' by Hilda Gadea'', "The Washington post, 12 rujana 2008.</ref>. W [[1955]] rokù Che Guevara pòznôł bracy [[Raúl Castro|Raúla]] a [[Fidel Castro|Fidela Castro]], jaczi stwòrził [[Rëch 26-égò Lëpińca]], chtëren planowôł òbalëc diktaturã [[Fulgencio Batista|Fùlgencia Batistë]]. Guevara jesz ti sami nocë doparłãcził sã do òrganizacje a deje jich biôtczi<ref>Taibo, P. I., II, ''op. cit.'', s. 55.</ref>. == Kùbańskô Rewòlucjô == [[25 lëstopadnika]] [[1956]] rokù Castro, Che a jiny biôtkarze Rëchù 26-égò Lëpińca rëszilë na [[Jacht|jachce]] ''Granma'' na [[Kùba|Kùbã]]. Niedługò pò dojachanim, armiô Batistë zaatakòwała rewòlucjonistów, zabijającë wiele z 82 lëdzy – òdnalazło sã nawzajemno leno 22<ref>Anderson, J. L., Che Guevara: a revolutionary..., s. 213</ref>. Òb czas pierszi biôtczi Che miôł òdłożëc swój mediczny sprzãt a wząc barń nëkającégò towarzësza, chterën to mòment mòże czëtac jakno symbòliczny<ref>Ibidem, s. 211.</ref>. Guevara flot òstôł drëdżim pò Fidelu wódcą rewòlucji. Òrganizowôł fabriczi granatów, ale téż piéce do pieczeniégò chleba, szkòłë, bòlëcë, gazéta a militarné warkòwnie<ref>Kellner, D., ''op. cit.'' s. 45.</ref>. Cządnik ''[[Time]]'' w [[1960]] rokù nazwôł Che Guevarã "mùskã Castro"<ref>''Castro's brain'', "Time", 8 zélnika 1960 r.</ref>. [[Òbrôzk:ChePipe.jpg|mały|Che Guevara kùrzi pipã w baze ''guerilleros'' w [[Górë Escambray|Górach Escambray]], 1958 rok.]] Che Guevara béł dowódcą ò cwiardi rãce, nie miôł strachù ani jiwru strzelac do dezerterów, szpiégów a zdrôjców, czasã słôł za taczimë swòjich ''guerilleros''<ref>Anderson, J. L., Che Guevara: a revolutionary..., s. 269-270.</ref>, równak widzôł w se równak téż szkólnégò, jaczi rôd swòjim soldatóm czëtôł [[Robert Lous Stevenson|Roberta Louisa Stevensona]], [[Miguel de Cervantes|Cervantesa]] a szpańsczich pòétów <ref>Sandison, D., ''The Life & Times of Che Guevara'', Bath 1996, s. 35.</ref>. Guevara flot òstôł ekspertã òd partizancczi wòjnë<ref>Kellner, D., ''op. cit.'', s. 40.</ref>, a òdegrôł fùndamentalną rolã w [[Biôtka ò Las Mercedes|biôtce ò Las Mercedes]] w czerwińcu 1958 rokù ë w [[Biôtka ò Santa Clara|biôtce ò Santa Clara]], dobëcé w chtërny, nimò że na jednégò rewòlucjonistã przëpôdało dzesãc soldatów Batistë<ref>Sandison, D., ''op. cit.'', s. 39.</ref>, prakticzno òznôczało dobëcé rewòlucje, kò czilenôsce gòdzënów pùzdni Fùlgencio Batista, biorącë ze sobą "majątk wikszi jak 300 000 000 [[Dolar|dolarów]]"<ref> Kellner, D., ''op. cit.'', s. 48.</ref>, ùcekł z Kùbë do [[Dominikańskô Repùblika|Dominikanë]]. [[2 stëcznika]] [[1959]] rokù Che Guevara wjachôł do [[Hawana|Hawanë]], a Fidel Castro dojachôł [[8 stëcznika]] negò rokù, kùńczącë Kùbańską Rewòlucjã. == Kùbańsczi pòliticzéra == Pierszé pòliticzné dzejanié Che pò dobëcym rewòlucje to bëła kwestiô karaniégò ùrzãdników administracji Batistë, jaczi represjonowalë lëdzy Kùbë. Fidel Castro zrobił Che przédnikã prizë w La Cabana, czim Guevara zajimôł sã przez pierszé piãc miesãców 1959 rokù. Do ny prizë trafialë dezerterowie, zdrôjcowie, jinfòrmatorzë reżimù a wòjnowi zbrodniarze<ref>Anderson, J. L., ''Che Guevara. A revolutionary...'', s. 372, 475.</ref>. Niejeden rôz sztrofą bëła smierc przez rozstrzelanié, chòc historicë są dbë, że kùbańskô spòlëzna w tamtim czasu bëła chãtnô do linczowaniégò<ref>Taibo, P. I., II, ''op. cit'', s. 267.</ref>. Je czile pòdrechòwaniów wëroków tamtégò czasë, le w prize La Cabana wëdano 55 do 105<ref>Anderson, J. L., Che Guevara. A revolutionary..., s. 387.</ref>, a je téż wiedzec, że wiele lëdzy òstało òbjãtëch amnestią abò òczëszczónëch z zarzutów bezpòstrzédno przez Che<ref>Castañeda J.G., ''Companero. The Life and Death of Che Guevara'', New York 1998, s. 143-144.</ref>. Fidel Castro wësłôł Che w trzëmiesãczną trasã diplomaticzną do [[Marokò]], [[Sudan|Sudanu]], [[Egipt|Egiptu]], [[Syrëjô|Syrie]], [[Pakistan|Pakistanu]], [[Indie|Indiów]], [[Sri Lanka|Sri Lanczi]], [[Myanmar|Myanmë]], [[Tajlandiô|Tajlandie]], [[Indonezjô|Indonezje]], [[Japòńskô|Japònie]], [[Jugòsławiô|Jugòsławie]], [[Greckô|Grecje]], [[Singapùr|Singapùru]] a [[Hong Kòng|Hong Kòngù]]<ref>Taiblo, P. I., II, ''op. cit.'', s. 282-285.</ref>. Bãdącë w Japòńsce, Guevara òdmówił òdwiedzeniégò tamtészégò Grobù Nieznónégò Soldata, co tłómacził tim, że "japòńscy jimperialëscë zabilë mëljónë Azjatów", za to òdwiedzył [[Hiroszima|Hiroszimã]], dze 14 lat chùdzy ZSA zrzucëło [[Little Boy|atomòwą bómbã]]<ref>Anderson, J. L., Che Guevara. A revolutionary..., s. 431.</ref>. <gallery> Tito sa Ernestom Če Gevarom, 1959. godina.jpg|Che z [[Josip Broz Tito|Josipã Brozã Tito]] Che Guevara in Gaza.jpg|Che w [[Gaza|Gaze]] </gallery> Jakno przédnik narodnégò bankù a minyster finansów ë jindustrie, Che nalôzł sã na wierzchù swòji pòliticzny karierë, chòc rôd òkazywôł swòją niechãc do kapitalëznë a klasowëch pòdzélów, jaczé przënosy dëtk, pòdpisującë sã prosto "Che" na banknotach <ref>Crompton, S., ''Che Guevara: The Making of a Revolutionary'', Milwaukee 2009, s. 71</ref>. Przeprowadzył agrarną refòrmã, znacjonalizowôł fabriczi a banczi. Wcyg biôtkòwôł téż z analfabetizną, dzãka Guevarze kùbańsczi rząd ògłosył rok [[1961]] "rokã edukacji" a zmòbilizowôł 100 000 wòlontariuszów, zebrónëch w "brigadë alfabetizacji", a pòdjął akcjã, dzëka chtërny analfabetizna na Kùbie spôdła z 40-34% do 4%<ref>Kellner, D., ''op. cit.'', s. 61.</ref>. Przez ùpôdk hańdlu z zôpadnyma krajama Guevara kòntinuòwôł swòje diplomaticzné misje, òdwiedzającë w 1960 rokù [[Czechòsłowackô|Czechòsłowacjã]], [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|ZSSR]], [[Kòrejańskô Lëdowò-Demokratnô Repùblika|Nordową Kòreã]], [[Madżarskô|Madżarskã]] a [[Niemieckô Demòkratycznô Repùblika|NDR]]. [[17 łżëkwiata]] [[1961]] rokù 1400 lëdzy wëszkòlónëch przez CIA wëlądowało na sztrądze Kùbë w [[Inwazjô w Hôwindze Swiniów|inwazje w Hôwindze Swiniów]]. Sóm Guevara nie brôł ùdzélu w òbarnie przed tim atakã, kò wòjska, jaczé prowadzył, òstałë òdcygniãté przez ùdôwóną inwazjã, równak historicë przëpisëją Che tëli zasłëgów, że szefòwôł nad szkòlenim kùbańsczi armii<ref> Kellner, D., ''op. cit.'', s. 69-70.</ref>. W strëmiannikù [[1962]] rokù Guevara przëznôł w przemówienim, że jegò ekònomiczny plón béł pòrażką<ref>Farber, S., ''The politics of Che Guevara: theory and practice'', Chicago 2016, s. 20-25.</ref>. Kùbańsczi rząd sprowadzył [[Marksyzna|marksystowsczich]] ekonomów abë pòmóc w przeńcym òd kapitalëznë do kòmùnisticzny gòspòdarczi. W [[1963]] rokù, wstrzód spôdający produkcji [[Cëczer|cëkru]], Che Guevara zrezygnowôł ze stanowiszcza Minystra Jindustrie<ref>''Encyclopedia of Politics: The Left and the Right'', Carlisle, R. P. (red), t. I, Thousand Oaks-London-New Delhi 2005, s. 204.</ref>. Che Guevara béł jednym z przédnëch architektów kùbańskò-sowiecczi drëszbë<ref>Anderson, J. L., Che Guevara: a revolutionary..., s. 492.</ref>, a człowiekã òsoblëwie zaangażowónym w [[Kùbańsczi Raczetowi Krizys|sprowadzenié sowiecczich nuklearnëch raczetów na Kùbã]]<ref>Ibidem, s. 530.</ref>, sóm pòdpisôł dogadënk midzë òbadwùma krajama<ref> Abrams, D., ''Ernesto "Che" Guevara'', New York 2013, s.</ref>, równak béł dbë, że dogadënk nen mùszi bëc znóny swiatowi, jinaczi jak [[Niczita Chruszczow|Chruszczow]]<ref>Luther, E., Henken, T., ''Che Guevara'', Indianapolis 2001, s. 165.</ref>. Guevara miôł pùzdni tã sytuacjã za sowiecką zdradã, béł dbë, że Sowiecë pòtraktowalë Kùbã jakno nôrzãdło swòji globalny pòliticzi<ref>Kellner, D., ''op. cit.'', s. 73.</ref>. Midzë [[1964]] a [[1965]] Che Guevara zajimôł sã przede wszëtczim diplomacją, le w strëmiannikù 1965 rokù zniknął z pùblicznégò żëcégò. [[16 czerwińca]] 1965 rokù Fidel Castro ògłosył, że Guevara zrezygnowôł z wszëtczich pùblicznëch fónksjów, a [[3 rujana]] pùbliczno òdczëtôł lëst, w jaczim Che deklarëje swòją solidarnotã z kùbańską rewòlucją, le równoczasno òpùszczô òstrów bë szerzëc rewòlucjã, a jednoczasno rezygnëje z nôleżnictwa w partie a kùbańsczégò òbëwatelstwa<ref>Guevara, E., ''Guevara's Farewell Letter'', 1 łżëkwiata 1965, za: ''Farewell letter from Che to Fidel Castro'' marxists.org, 2002. [online] [przëstãp: 2026-07-04] [https://www.marxists.org/archive/guevara/1965/04/01.htm]</ref>. == Rewòlucje w Kòngò a Bòliwii == === Kòngò === Guevara wëjachôł do Kòngò, bë wspierac wiédzą a doswiadczenim marksystowską òrganizacjã "Simba", chtërnô brała ùdzél w [[Kòngijsczi krizys|kòngijsczim krizysu]]. Brëkòwôł tedë pseùdonimù Ramón Benítez<ref>Anderson, J. L., ''Che Guevara. A revolutionary...'', s. 629.</ref>. Biôtkòwôł sã pò starnie tëch, jaczi bëlë za zamòrdowónym czile lat chùdzy premierã [[Patrice Lumumba|Patrice'a Lumumbë]]<ref>Kellner, D., ''op. cit.'', s. 86.</ref>. Midzë lëchą discypliną partizańtów<ref>Villafana, F., ''Cold War in the Congo: The Confrontation of Cuban Military Forces, 1960-1967'', New York 2017, s. 158, 160.</ref> a wspiarcym CIA dlô procëmników Simbë<ref>Ibidem, s. 153, 161.</ref>, rebeliô zaczãła ùpadac, a sóm Guevara, chòc krótkò nie zdżinął<ref>Ibidem, s. 164.</ref>, w kùńcu dôł sã przekònac a wëcmanim z zaòstałima lëdzama ze swòjégò kùbańsczégò regimeńtu ewakùòwôł sã do Tanzanie<ref>Kellner, D., ''op. cit.'', s. 87.</ref>. Przez jaczis czas Guevara żił w [[Dar es Salaam]] a kòle [[Praga|Pradżi]]. W 1966 slédny rôz òdwiedzył Kùbã, bë pòtkac sã z Fidelã Castro, swòją białką a dzecama. === Bòliwiô === W Bòliwie Che Guevara prowadzył ELN, ''Ejército de Liberación Nacional de Bolivia'', Armijã Nôrodnégò Wëzwòleniégò Bòliwii, dobrze ùzbrojóną jednostkã, chtërna òdnosyła dosc sukcesów, bë rządowô armiô Bòliwii mëslała, że naprocëm ni je wikszô armiô jak pò prôwdze bëła<ref>Ibidem, s. 97.</ref> – w ELN bëło kòle 50 lëdzy<ref>[https://www.latinamericanstudies.org/che/bolivia-guerrillas.htm]''Members of Che Guevara's Guerilla Movement in Bolivia'' [online] [przëstãp na 2026-06-11].</ref>. Kònfrontacjowô nôtera Che Guevarë przëczëniła sã do tegò, że drãgò bëło mù stwòrzëc dobré relacje z jinyma liderama rebelie, co òb czas kùbańsczi rewòlucje rozmiôł rozrzeszac Fidel Castro<ref>Castañeda J.G., ''op. cit.'', s. 107-112, 131-132.</ref>. Niewiele lokalnëch lëdzy dôwało sã na pòmòc ELN-owi, colemało donosylë òni rządowi dze partizańcë są a co robią<ref>Wright, T. C., ''Latin America in the Era of the Cuban Revolution'', 2-é pòprawióné wëdanié, 2008, s. 68.</ref>. Prawie dzãka jednémù infòrmańtowi Bòliwijsczé Specjalné Sëłë òkrążiłë jednostkã Guevarë 8 rujana 1967. Na skùtk biôtczi Guevara òstôł reniony a pòjmóny<ref> Anderson, J. L., ''Che Guevara. A revolutionary...'', s. 733.</ref>. Òb czas, jaczi béł przetrzimiwóny w szkòle w La Higuera Che pòtkôł sã z lokalną szkólną, a pòwiedzôł ji, że rëjina jaką béł bùdink je "antipedagògiczny"; że jak mają sã dzece ùczëc w taczich warënkach, czé "nôleżnicë rządu jeżdżą Mercedesama"<ref>Ray, M., ''In Cold Blood: The Execution of Che by the CIA'', "Ramparts" strëmiannik 1968, s. 21-37.</ref>. == Smierc == 9 rujana 1967 bòliwijsczi prezydeńt [[René Barrientos]] kôzôł zabic Che Guevarã, abë nie mógł ùcec, a téż dlôte, bë ùniknąc sądowégò procesu, jaczi nie bëło gwës wiedzec, jak bë béł òdebróny przez lëdzy<ref>Almudevar, L., ''Bolivia marks capture, execution of 'Che' Guevara 40 years ago'', "San Francisco Chronicle" 9 rujana 2007.</ref>. Do wëkònaniégò wërokù zgłosył sã Mario Terán, 27 lat stôri sarżeńt<ref>Taibo, P. I., II, ''op. cit.'', s. 267</ref>. Slédné słowa Che Guevarë bëłë adresowóné do Terána, a brzëmiałë: "Wiém, że jes przëszedł mie zabic. Strzelôj, tchórzu! Zabijesz leno człowieka!"<ref>"I know you've come to kill me. Shoot, coward! You are only going to kill a man!", za: [https://nsarchive2.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB5/] ''The Death of Che Guevara: Declassified'', The National Security Archive [online] [przëstãp na 2026-06-11].</ref>. Terán miôł sã zawahac zanima nie pòstrzelił Che, przódë w remiona a nodżi, jesz nie smiertelno. Guevara miôł wic sã na zemie a zagrëzc nôdgarstk, bë nie krzëczëc. Dopiérze drëdżé szosë trafiłë Che w piers a zabiłë, 9 rujana 1967 rokù ò 1:10 pò pôłnim<ref>Anderson, J.L., ''Che Guevara. A revolutionary...'', s. 739.</ref>. Guevara òstôł pòstrzelóny dzewiãc razów: piãc w nodżi, rôz w prawé remiã a rãkã, rôz w piers ë rôz w gardło<ref>Ray, M., ''op. cit.'', s. 21-37.''</ref>. Czilë miesãców przed smiercą Che Guevara wësłôł na Trzëkòntinentową Kònferencjã lëst z bòliwsczi dżunglë, dze napisôł swòje gwôsné epitafium: "Dze le bądz zaskòczi nas smierc, chcemë jã przëwitac, żlë leno nasz bòjowi òkrzik docarł do chãtnëch ùszów, a drëdżé rãce mògą sãgnąc pò naszą barń a drëdżi lëdze bãdą fardich zanócëc pògrzebòwą piesniã w staccato ritm maszinowëch giwerów a nowëch bòjowëch òkrzików wòjnë ë dobëcégò."<ref>òrg. "Wherever death may surprise us, let it be welcome, provided that this, our battle cry, may have reached some receptive ear and another hand may be extended to wield our weapons and other men be ready to intone the funeral dirge with the staccato singing of the machine-guns and new battle cries of war and victory.". Guevara, E., ''Message to the Tricontinental'', za: ''Message to the Tricontinental'', marxists.org, 1999. [online] [przëstãp: 2026-07-04] [https://www.marxists.org/archive/guevara/1967/04/16.htm]</ref>. === Pò smiercë === Cało Che Guevarë pò jegò egzekùcje òstało przërzeszóné do płozów helikòptera a przëwiozłé do môlëznë [[Vallagrande]] a złożóné w pralnie bòlëcë Nuestra Señora de Malta. Juwernotã cała pòcwierdzył m. jin. Richard Gott, jaczi bòdôj jedurny widzôł Che żëwégò<ref>Gott, R., ''Bolivia on the Day of the Death of Che Guevara'', "Le Monde diplomatique", 11 zélnika 2005, za: mindfully.org, zarchiwizowóné przez [[Internet Archive]]. [online] [przëstãp: 2026-07-04] [https://web.archive.org/web/20051126071737/http://www.mindfully.org/Reform/2005/Che-Guevara-Gott11aug05.htm]</ref>. Cało òstało wëstôwióné pùbliczno, a wiele lëdzy widzało w nim cos szlachùjącégò za [[Jezës Christus|Christusã]]; niejedny mielë òdcyc sztëczczi włosów Che jakbë bëłë relikwiama <ref>Casey, M. J., ''Che's Afterlife. The Legacy of an Image'', Nowi Jork 2009, s. 179.</ref>. Kritik kùnsztu [[John Berger]] dwa tidzenie pò tim przërównôł ne òdjimczi do dwa òbrazów, ''Ùczbë anatomie Dra Nicolaesa Tulpë'' [[Rembrandt|Rembrandta]] a ''Miartwégò Christusa'' [[Andrea Mantegni|Andrea Mantegnégò]] <ref>Ibidem, s. 183.</ref>. [[Òbrôzk:1967 Morte Che Guevara photo by Freddy Alborta.jpg|mały|''Pasjô Che'', Freddy Alberto, 10 rujana 1967.]] Dłonie Che Guevarë òstałë òdcãté òd cała a wësłóné przódë do [[Buenos Aires]] do identifikacje, a dali na Kùbã. Resztã cała òsta krëjamno pòchòwónô w nocë bez jinfòrmacje, dze. Dopiérze w 1995 rokù emeritowóny bòliwijsczi generôł, Mario Vargas Salinas, ùjawnił, dze béł pòchòwóny Che Guevara: w masowim grobie pòd fligerplacã w Vallegrande<ref>Garza, L., ''Bolivian General Reveals Che Guevara's Burial Site'', "The Militant", vol.59/no.47", 18 gòdnika 1995, [online] [przëstãp: 2026-07-04] [https://www.themilitant.com/1995/5947/5947_9.html]</ref>. Cała z negò grobù òstałë ekshumòwóné, a szczątczi Guevarë wrócyłë na Kùbã w 1997 rokù. Zark z jegò gnôtama òstôł przódë wëstôwióny na [[Plac Rewòlucje|Placu Rewòlucje]] w Hawanie, a pózni, 17 rujana 1997 rokù - 30 lat a 8 dniów pò smiercë - złożóny w [[Maùzoleùm Che Guevarë]] w Santa Clara, niedalek môlu, dze dobéł nad wòjskama diktatora Batistë <ref>''Che Guevara (1928-1967)'', serwis Find a Grave, [online] [przëstãp: 2026-07-04] [https://www.findagrave.com/memorial/4312/che-guevara]</ref>. Wstrzód rzeczów, jaczé òstałë wzãté Che, bél òdrãczno pisóny dzénnik dłudżi na 30 tës. słowów, czilë wiérztów a òpòwiôdanié ò młodim kòmùnisticznym partizance, jaczi dobiwô nad swòjim strachã<ref>''Bidding for Che'', "Time", 17 gòdnika 1967, za: Internet Archive. [online] [przëstãp: 2026-07-04] [https://web.archive.org/web/20081208122004/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,837605,00.html]</ref>. Bënë negò dzénnika, jaczi Guevara prowadzył òd 7 lëstopadnika 1966, bëłë òpisóné midzë jinszima rozmësliwania Che nad Kòmùnisticzną Partią Bòliwie a jiwrë, jaczé z nią miôł, a téż tôkle òddzélu Guevarë z rekrutacją wstrzód lokalnégò lëdztwa, jaczé wzãłë sã z tegò, że partizancë nôùczilë sã [[Jãzëk Quechua|jãzëka Quechua]], a dzejalë na òbrëmim, dze gôdô sã w [[Jãzëk Tupi-Guarani|jãzëkù Tupi-Guarani]]<ref>Ryan, H. B., ''The Fall of Che Guevara: A Story of Soldiers, Spies, and Diplomats'', Nowi Jork 1998, s. .45</ref>. Je téż rzekłé, że Guevara béł w gòrszim a gòrszim zdrowim, midzë jinszima przez dëchawicã, przez co slédné akcje jegò òddzélu przede wszëtczim miałë za cél dostac mediczné zasobë a léczi<ref>Ibidem, s. 104.</ref>. == Wëbróné pùblikacje == * ''Partizanckô wòjna'', {{jãz.|es}} ''La Guerra de Guerrillas'', 1961. * ''Wspòmnienia z Kùbańsczi Rewòlucje'', {{jãz.|es}} ''Pasajes de la guerra revolucionaria'', 1963. Na spòdlim ny kniżczi òpiarti je film ''Che'' z 2008 rokù, dze Guevarã zagrôł [[Benicio del Toro]]. * ''Mòtocyklowé dzénniczi'', {{jãz.|es}} ''Diarios di motocicleta'', 1995. == Przëpisë == {{Przëpisë|2}} == Bibliografiô == * Abrams, D., ''Ernesto "Che" Guevara'', Nowi Jork 2013. * Anderson, J. L., ''Che Guevara'', Warszawa 2008. * idem, ''Che Guevara. A revolutionary life'', Nowi Jork 2004. * Almudevar, L., ''Bolivia marks capture, execution of 'Che' Guevara 40 years ago'', "San Francisco Chronicle" 9 rujana 2007. * Casey, M. J., ''Che's Afterlife. The Legacy of an Image'', Nowi Jork 2009. * Castañeda J.G., ''Companero. The Life and Death of Che Guevara'', Nowi Jork 1998. * Garza, L., ''Bolivian General Reveals Che Guevara's Burial Site'', "The Militant", vol.59/no.47", 18 gòdnika 1995. * Glejten, T., ''Rebel Wife, A Review of ''My Life With Che: The Making of a Revolutionary ''by Hilda Gadea'', "The Washington post, 12 rujana 2008. * Gleijeses, P., ''Shattered Hope: The Guatemalan Revolution and the United States, 1944-1954'', Princeton 1991. * Gott, R., ''Bolivia on the Day of the Death of Che Guevara'', "Le Monde diplomatique", 11 zélnika 2005. * Hart, J., ''Che: The Life, Death, and Afterlife of a Revolutionary'', Nowi Jork 2008. * Kellner, D., ''Ernesto "Che" Guevara (World Leaders Past & Present)'', Nowi Jork 1989. * Luther, E., Henken, T., ''Che Guevara'', Indianapolis 2001. * Ray, M., ''In Cold Blood: The Execution of Che by the CIA'', "Ramparts" strëmiannik 1968, s. 21-37. * Ryan, H. B., ''The Fall of Che Guevara: A Story of Soldiers, Spies, and Diplomats'', Nowi Jork 1998. * Sandison, D., ''The Life & Times of Che Guevara'', Bath 1996. * Taiblo, P.I., II, ''Guevara, Also Known as Che'', 2-é wëd., Nowi Jork 1999. * Villafana F., ''Cold War in the Congo: The Confrontation of Cuban Military Forces, 1960-1967'', Nowi Jork 2017. * Wright, T.C., ''Latin America in the Era of the Cuban Revolution'', 2-é pòprawióné wëdanié, 2008. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòliticë]] [[Kategòrëjô:Marksyzna]] [[Kategòrëjô:Kùba]] [[Kategòrëjô:Argentina]] [[Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika]] s2a9kppr7g8idqjlmy8ui92cxr1nj13 206598 206590 2026-07-10T12:41:07Z Terrus38 14026 206598 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòlitik |jimiã = Che Guevara |gwôsné jimiã = Comandante |Òbrôzk = Che Guevara - Guerrillero Heroico by Alberto Korda.jpg |òpis = ''Guerillero Heroico'', Alberto Korda, 1960 |Data_ùrodzeniô = 14 maja abò 14 czerwińca 1928 |Môl_ùrodzeniô = Rosario, Argentina |Data_smierci = 9 rujana 1967 |Mol_smierci = La Higuera, Bòliwiô |1. fónkcjô = Minyster Jindustrie Kùbë |1. Òd = 11 gromnicznika 1961 |1. Do = 1 łżëkwiata 1965 |1. Pòprzédca = ''ùsadzenié ùrzãdu'' |1. Nastãpnik = Joel Domenech Benítez |2. fónkcjô = Przédnik Nôrodnégò Bankù Kùbë |2. Òd = 16 lëstopadnika 1961 |2. Do = 23 gromicznika 1961 |2. Pòprzédca = Felipe Pazos |2. Nastãpnik = Raúl Cepero Bonilla }} '''Che Guevara''', pò prôwdze ''Ernesto "Che" Guevara de la Serna'' ([[14 maja]] abò [[14 czerwińca]]<ref>[https://snl.no/Che_Guevara] Sandvik, Underlid, E., ''Che Guevara'' w: ''Store norske leksikon''. [online] [przëstãp: 2026-06-11].</ref><ref>[https://www.britannica.com/biography/Che-Guevara] ''Che Guevara'' w: ''Encyclopaedia Britannica'' [online] [przëstãp: 2026-06-11].</ref> [[1928]] w [[Rosario]] – [[9 rujana]] [[1967]]<ref>[https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/guevara_che.shtml] ''Che Guevara'', w: ''BBC History'' [online] [przëstãp: 2026-06-11].</ref> w [[La Higuera]]) – rewòlucjonista, pòliticzéra, pisôrz, warkòwi lékôrz z [[Łacëznowô Amerika|Łacëznowi Americzi]]. Jeden z przédników [[Kùbańskô Rewòlucjô|Kùbańsczi Rewòlucje]]. Ùrodzóny w [[Argentina|Argentinie]]. Pò sukcesu rewòlucje béł nôleżnikã kùbańsczégò rządu. Biôtkòwôł sã téż w [[Kòngò]] w [[1965]] r. a òd [[1966]] r. w [[Bòliwiô|Bòliwsce]], dze òrganizowôł partizantów a òstôł schwëtóny a ùbiti. Militarny teòretik, [[Kòntrkùltura|kòntrkùlturowi]] symbòl rewòlucje a bùntownictwa, jegò lëco przëszło do masowi kùlturë dzãka [[Fòtografijô|òdjimkòwi]] ''Guerillero Heroico'' jaczi zrobił w [[1960]] r. Alberto Korda. == Wczesné żëcé == Ernesto ùrodzył sã jakno nôstarszé z piãc dzecy w strzédnoklasowi familii ò [[Szpańskô|szpańskò]]-[[Irlandiô|jirsczim]] pòchòdzenim a lewiznowëch pòzdrzatkach. Nimò że za dzecka chòrzôł na [[Dichawica|dichawicã]], miôł atleticzné sukcesë a béł òglowò dobrim szkòlôkã. Chòdzył do spòdlowi szkòłë w gardze [[San Martín (Mendoza)|San Martín]] w prowincji [[Mendoza_(Argentina)|Mendoza]] òd [[1937]] rokù, a do liceùm do [[1942]]. W [[1943]] rokù Guevarowie przëcygnãlë do [[Córdoba_(Argentina)|Córdobë]]. Chòdzącë do liceùm, Ernesto sóm ùcził sã [[Filozofijô|filozofii]]<ref>Anderson J.L., ''Che Guevara'', Warszawa 2008, s. 37.</ref>. Rôd czetôł [[Karól Marks|Marksa]], [[William Faulkner|Faulknera]]<ref>Rich, H., Sanchez, C., ''The Legend of Cuba’s Revolutionary Heart'', New York 2005, s. 164.</ref>, [[John Keats|Keatsa]], [[Federico García Lorca|Federico García Lorcã]], [[Walt Whitman|Walta Whitmana]]<ref>Hart, J., '' Che: The Life, Death, and Afterlife of a Revolutionary'', New York 2004, s. 98.</ref>, a téż [[Franz Kafka|Kafkã]], [[Albert Camus|Camusa]], [[Włodzmiérz Lenin|Lenina]] a [[Jean-Paul Sartre|Sartre'a]]<ref>Anderson, J. L., ''Che Guevara: a revolutionary life'', New York 1997, s. 37-38.</ref>. Bãdącë òsmënôsce lat stôri, Ernesto robił w labòratorium, pùzdni dostôł sã na wëdzél medicinë na ùniwersytece w [[Buenos Aires]]. Ju za młodoscë miôł lewiznowé pòzdrzatczi, w wiéldżim dzélu wëniosłé z dodomù, a béł w òpòzycji do [[Juan Perón|Juana Peróna]]. == Mòtocyklowô réza a emigracjô == W [[1951]] rokù Ernesto a jegò drëch Alberto Granado, òb czas rokù paùzë òd ùniwersytetu, pòjachalë na mòtocyklu w rézã przez [[Pôłniowô Amerika|Pôłniową Amerikã]]. Pòjachalë na [[Pôłnié|pôłnié]] przez Argentinã, a dali do [[Chile]], [[Peru]], [[Ekwador|Ekwadoru]], [[Kòlumbiô|Kòlumbii]], jaż do [[Wenezuelskô|Wenezueli]], skądka Guevara pòjachôł sóm przez [[Panama|Panamã]] do [[Miami]] a wrócył do Argentinë fligrã. Che òb czas ti rézë prowadzył dzénnik, jaczi òstôł pòsmiertno wëdóny jakno ''Mòtocyklowé dzénniczi'' ({{jãz.|es}} ''Diarios de motocicleta''). Rézującë, Guevara a Granado ùzdrzëlë biédã a nãdzã lëdzy w prakticzno cawny Łacëznowi Americe: w Chile warënczi robòtë w kòpalni [[Kòper|kòpru]] a pôrã kòmùnistów na [[Pùstiniô Atacama|Pùstini Atacama]], jaczi nawetka nie mielë deczi<ref>Ibidem, s. 75-76.</ref>, pò dardze do [[Machu Picchu]] bëła to biéda wsowi lëdnoscë pòdległi czile bòkadnëch zemianów <ref>Kellner, D., ''Ernesto "Che" Guevara (World Leaders Past & Present)'', New York 1989, s. 27.</ref>. Guevara skùńcził mediczné sztudia w [[1953]] rokù a rézowôł jesz co, a pòtkôł sã z dzejanim [[United Fruit Company]]<ref>Anderson, J. L., ''Che Guevara: a revolutionary...'', s. 126</ref>. W lëscë do swòji cotczi przësãgł na òdjimk niedôwno zmarłégò [[Józef Stalin|Józefa Stalina]], że nie pòcznie jaż te "òsmiornicë [nie] òstaną znikwióné"<ref>Taibo, P. I., II, ''Guevara, Also Known as Che'', 2-é wëd., New York 1999, s. 31.</ref>. Pòd kùńc 1953 rokù Ernesto Guevara przëcygnął do [[Gwatemala|Gwatemali]], w jaczi niedôwno prezydencczé welacje dobéł [[Jacobo Árbenz]], lewiznowi pòliticzéra, jaczi chcôł przeprowadzëc m. jin. rolną refòrmã a skùńczëc wëzësk Gwatemalczików przez [[Kapitalizm|kapitalëstów]]. Árbenz òstôł równak rëchło òbalóny przë wspiarcym [[CIA]]<ref>Gleijeses, P., ''Shattered Hope: The Guatemalan Revolution and the United States, 1944-1954'', Princeton 1991, s. 345-349; 354-357. </ref>, a Guevara, jaczi biôtkòwôł sã pò starnie rządu, mùszôł skrëc sã w argentińsczim kònsulace jaż nie pòzwòlono mù bespieczno wëjachac do [[Meksyk|Meksykù]]<ref>Taibo, P. I., II, ''op. cit.'', s. 39.</ref>. Òbalenié Árbenza ùgwësniło Guevarã w jegò pòzdrzatkach na [[Zjednóné Kraje Americzi|ZSA]] a jich [[Imperializm|jimperialëznã]]<ref>Kellner, D., ''op. cit.'', s. 31.</ref>. Guevara docarł do Meksykù w [[1954]] rokù a robił w bòlëcë dlô dzëcy, wëkłôdôł na wëdzélu medicynë [[Nôrodny Aùtonomiczny Ùniwersitet Meksykù|UNAMù]] a béł fòtorepòrtérą<ref>Ibidem, s. 33.</ref>. Jegò pierszô białka, Hilda Gadea, wspòminała w swòji biografie ''Mòje żëcé z Che'' ([[Anielsczi jãzëk|ang.]] '' My Life with Che''), że Guevara mëslôł ò òstanim dochtorã w [[Afrika|Africe]] a wcyg miôł kòle serca a jiwrowôł sã biédą naòkòle<ref>Za: Gjelten, T., ''Rebel Wife, A Review of ''My Life With Che: The Making of a Revolutionary'' by Hilda Gadea'', "The Washington post, 12 rujana 2008.</ref>. W [[1955]] rokù Che Guevara pòznôł bracy [[Raúl Castro|Raúla]] a [[Fidel Castro|Fidela Castro]], jaczi stwòrził [[Rëch 26-égò Lëpińca]], chtëren planowôł òbalëc diktaturã [[Fulgencio Batista|Fùlgencia Batistë]]. Guevara jesz ti sami nocë doparłãcził sã do òrganizacje a deje jich biôtczi<ref>Taibo, P. I., II, ''op. cit.'', s. 55.</ref>. == Kùbańskô Rewòlucjô == [[25 lëstopadnika]] [[1956]] rokù Castro, Che a jiny biôtkarze Rëchù 26-égò Lëpińca rëszilë na [[Jacht|jachce]] ''Granma'' na [[Kùba|Kùbã]]. Niedługò pò dojachanim, armiô Batistë zaatakòwała rewòlucjonistów, zabijającë wiele z 82 lëdzy – òdnalazło sã nawzajemno leno 22<ref>Anderson, J. L., Che Guevara: a revolutionary..., s. 213</ref>. Òb czas pierszi biôtczi Che miôł òdłożëc swój mediczny sprzãt a wząc barń nëkającégò towarzësza, chterën to mòment mòże czëtac jakno symbòliczny<ref>Ibidem, s. 211.</ref>. Guevara flot òstôł drëdżim pò Fidelu wódcą rewòlucji. Òrganizowôł fabriczi granatów, ale téż piéce do pieczeniégò chleba, szkòłë, bòlëcë, gazéta a militarné warkòwnie<ref>Kellner, D., ''op. cit.'' s. 45.</ref>. Cządnik ''[[Time]]'' w [[1960]] rokù nazwôł Che Guevarã "mùskã Castro"<ref>''Castro's brain'', "Time", 8 zélnika 1960 r.</ref>. [[Òbrôzk:ChePipe.jpg|mały|Che Guevara kùrzi pipã w baze ''guerilleros'' w [[Górë Escambray|Górach Escambray]], 1958 rok.]] Che Guevara béł dowódcą ò cwiardi rãce, nie miôł strachù ani jiwru strzelac do dezerterów, szpiégów a zdrôjców, czasã słôł za taczimë swòjich ''guerilleros''<ref>Anderson, J. L., Che Guevara: a revolutionary..., s. 269-270.</ref>, równak widzôł w se równak téż szkólnégò, jaczi rôd swòjim soldatóm czëtôł [[Robert Lous Stevenson|Roberta Louisa Stevensona]], [[Miguel de Cervantes|Cervantesa]] a szpańsczich pòétów <ref>Sandison, D., ''The Life & Times of Che Guevara'', Bath 1996, s. 35.</ref>. Guevara flot òstôł ekspertã òd partizancczi wòjnë<ref>Kellner, D., ''op. cit.'', s. 40.</ref>, a òdegrôł fùndamentalną rolã w [[Biôtka ò Las Mercedes|biôtce ò Las Mercedes]] w czerwińcu 1958 rokù ë w [[Biôtka ò Santa Clara|biôtce ò Santa Clara]], dobëcé w chtërny, nimò że na jednégò rewòlucjonistã przëpôdało dzesãc soldatów Batistë<ref>Sandison, D., ''op. cit.'', s. 39.</ref>, prakticzno òznôczało dobëcé rewòlucje, kò czilenôsce gòdzënów pùzdni Fùlgencio Batista, biorącë ze sobą "majątk wikszi jak 300 000 000 [[Dolar|dolarów]]"<ref> Kellner, D., ''op. cit.'', s. 48.</ref>, ùcekł z Kùbë do [[Dominikańskô Repùblika|Dominikanë]]. [[2 stëcznika]] [[1959]] rokù Che Guevara wjachôł do [[Hawana|Hawanë]], a Fidel Castro dojachôł [[8 stëcznika]] negò rokù, kùńczącë Kùbańską Rewòlucjã. == Kùbańsczi pòliticzéra == Pierszé pòliticzné dzejanié Che pò dobëcym rewòlucje to bëła kwestiô karaniégò ùrzãdników administracji Batistë, jaczi represjonowalë lëdzy Kùbë. Fidel Castro zrobił Che przédnikã prizë w La Cabana, czim Guevara zajimôł sã przez pierszé piãc miesãców 1959 rokù. Do ny prizë trafialë dezerterowie, zdrôjcowie, jinfòrmatorzë reżimù a wòjnowi zbrodniarze<ref>Anderson, J. L., ''Che Guevara. A revolutionary...'', s. 372, 475.</ref>. Niejeden rôz sztrofą bëła smierc przez rozstrzelanié, chòc historicë są dbë, że kùbańskô spòlëzna w tamtim czasu bëła chãtnô do linczowaniégò<ref>Taibo, P. I., II, ''op. cit'', s. 267.</ref>. Je czile pòdrechòwaniów wëroków tamtégò czasë, le w prize La Cabana wëdano 55 do 105<ref>Anderson, J. L., Che Guevara. A revolutionary..., s. 387.</ref>, a je téż wiedzec, że wiele lëdzy òstało òbjãtëch amnestią abò òczëszczónëch z zarzutów bezpòstrzédno przez Che<ref>Castañeda J.G., ''Companero. The Life and Death of Che Guevara'', New York 1998, s. 143-144.</ref>. Fidel Castro wësłôł Che w trzëmiesãczną trasã diplomaticzną do [[Marokò]], [[Sudan|Sudanu]], [[Egipt|Egiptu]], [[Syrëjô|Syrie]], [[Pakistan|Pakistanu]], [[Indie|Indiów]], [[Sri Lanka|Sri Lanczi]], [[Myanmar|Myanmë]], [[Tajlandiô|Tajlandie]], [[Indonezjô|Indonezje]], [[Japóńskô|Japònie]], [[Jugòsławiô|Jugòsławie]], [[Greckô|Grecje]], [[Syngapùr|Syngapùru]] a [[Hong Kòng|Hong Kòngù]]<ref>Taiblo, P. I., II, ''op. cit.'', s. 282-285.</ref>. Bãdącë w Japóńsce, Guevara òdmówił òdwiedzeniégò tamtészégò Grobù Nieznónégò Soldata, co tłómacził tim, że "japóńsczi jimperialëscë zabilë mëljónë Azjatów", za to òdwiedzył [[Hiroszima|Hiroszimã]], dze 14 lat chùdzy ZSA zrzucëło [[Little Boy|atomòwą bómbã]]<ref>Anderson, J. L., Che Guevara. A revolutionary..., s. 431.</ref>. <gallery> Tito sa Ernestom Če Gevarom, 1959. godina.jpg|Che z [[Josip Broz Tito|Josipã Brozã Tito]] Che Guevara in Gaza.jpg|Che w [[Gaza|Gaze]] </gallery> Jakno przédnik narodnégò bankù a minyster finansów ë jindustrie, Che nalôzł sã na wierzchù swòji pòliticzny karierë, chòc rôd òkazywôł swòją niechãc do kapitalëznë a klasowëch pòdzélów, jaczé przënosy dëtk, pòdpisującë sã prosto "Che" na banknotach <ref>Crompton, S., ''Che Guevara: The Making of a Revolutionary'', Milwaukee 2009, s. 71</ref>. Przeprowadzył agrarną refòrmã, znacjonalizowôł fabriczi a banczi. Wcyg biôtkòwôł téż z analfabetizną, dzãka Guevarze kùbańsczi rząd ògłosył rok [[1961]] "rokã edukacji" a zmòbilizowôł 100 000 wòlontariuszów, zebrónëch w "brigadë alfabetizacji", a pòdjął akcjã, dzëka chtërny analfabetizna na Kùbie spôdła z 40-34% do 4%<ref>Kellner, D., ''op. cit.'', s. 61.</ref>. Przez ùpôdk hańdlu z zôpadnyma krajama Guevara kòntinuòwôł swòje diplomaticzné misje, òdwiedzającë w 1960 rokù [[Czechòsłowackô|Czechòsłowacjã]], [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|ZSSR]], [[Kòrejańskô Lëdowò-Demokratnô Repùblika|Nordową Kòreã]], [[Madżarskô|Madżarskã]] a [[Niemieckô Demòkratycznô Repùblika|NDR]]. [[17 łżëkwiata]] [[1961]] rokù 1400 lëdzy wëszkòlónëch przez CIA wëlądowało na sztrądze Kùbë w [[Inwazjô w Hôwindze Swiniów|inwazje w Hôwindze Swiniów]]. Sóm Guevara nie brôł ùdzélu w òbarnie przed tim atakã, kò wòjska, jaczé prowadzył, òstałë òdcygniãté przez ùdôwóną inwazjã, równak historicë przëpisëją Che tëli zasłëgów, że szefòwôł nad szkòlenim kùbańsczi armii<ref> Kellner, D., ''op. cit.'', s. 69-70.</ref>. W strëmiannikù [[1962]] rokù Guevara przëznôł w przemówienim, że jegò ekònomiczny plón béł pòrażką<ref>Farber, S., ''The politics of Che Guevara: theory and practice'', Chicago 2016, s. 20-25.</ref>. Kùbańsczi rząd sprowadzył [[Marksyzna|marksystowsczich]] ekonomów abë pòmóc w przeńcym òd kapitalëznë do kòmùnisticzny gòspòdarczi. W [[1963]] rokù, wstrzód spôdający produkcji [[Cëczer|cëkru]], Che Guevara zrezygnowôł ze stanowiszcza Minystra Jindustrie<ref>''Encyclopedia of Politics: The Left and the Right'', Carlisle, R. P. (red), t. I, Thousand Oaks-London-New Delhi 2005, s. 204.</ref>. Che Guevara béł jednym z przédnëch architektów kùbańskò-sowiecczi drëszbë<ref>Anderson, J. L., Che Guevara: a revolutionary..., s. 492.</ref>, a człowiekã òsoblëwie zaangażowónym w [[Kùbańsczi Raczetowi Krizys|sprowadzenié sowiecczich nuklearnëch raczetów na Kùbã]]<ref>Ibidem, s. 530.</ref>, sóm pòdpisôł dogadënk midzë òbadwùma krajama<ref> Abrams, D., ''Ernesto "Che" Guevara'', New York 2013, s.</ref>, równak béł dbë, że dogadënk nen mùszi bëc znóny swiatowi, jinaczi jak [[Niczita Chruszczow|Chruszczow]]<ref>Luther, E., Henken, T., ''Che Guevara'', Indianapolis 2001, s. 165.</ref>. Guevara miôł pùzdni tã sytuacjã za sowiecką zdradã, béł dbë, że Sowiecë pòtraktowalë Kùbã jakno nôrzãdło swòji globalny pòliticzi<ref>Kellner, D., ''op. cit.'', s. 73.</ref>. Midzë [[1964]] a [[1965]] Che Guevara zajimôł sã przede wszëtczim diplomacją, le w strëmiannikù 1965 rokù zniknął z pùblicznégò żëcégò. [[16 czerwińca]] 1965 rokù Fidel Castro ògłosył, że Guevara zrezygnowôł z wszëtczich pùblicznëch fónksjów, a [[3 rujana]] pùbliczno òdczëtôł lëst, w jaczim Che deklarëje swòją solidarnotã z kùbańską rewòlucją, le równoczasno òpùszczô òstrów bë szerzëc rewòlucjã, a jednoczasno rezygnëje z nôleżnictwa w partie a kùbańsczégò òbëwatelstwa<ref>Guevara, E., ''Guevara's Farewell Letter'', 1 łżëkwiata 1965, za: ''Farewell letter from Che to Fidel Castro'' marxists.org, 2002. [online] [przëstãp: 2026-07-04] [https://www.marxists.org/archive/guevara/1965/04/01.htm]</ref>. == Rewòlucje w Kòngò a Bòliwii == === Kòngò === Guevara wëjachôł do Kòngò, bë wspierac wiédzą a doswiadczenim marksystowską òrganizacjã "Simba", chtërnô brała ùdzél w [[Kòngijsczi krizys|kòngijsczim krizysu]]. Brëkòwôł tedë pseùdonimù Ramón Benítez<ref>Anderson, J. L., ''Che Guevara. A revolutionary...'', s. 629.</ref>. Biôtkòwôł sã pò starnie tëch, jaczi bëlë za zamòrdowónym czile lat chùdzy premierã [[Patrice Lumumba|Patrice'a Lumumbë]]<ref>Kellner, D., ''op. cit.'', s. 86.</ref>. Midzë lëchą discypliną partizańtów<ref>Villafana, F., ''Cold War in the Congo: The Confrontation of Cuban Military Forces, 1960-1967'', New York 2017, s. 158, 160.</ref> a wspiarcym CIA dlô procëmników Simbë<ref>Ibidem, s. 153, 161.</ref>, rebeliô zaczãła ùpadac, a sóm Guevara, chòc krótkò nie zdżinął<ref>Ibidem, s. 164.</ref>, w kùńcu dôł sã przekònac a wëcmanim z zaòstałima lëdzama ze swòjégò kùbańsczégò regimeńtu ewakùòwôł sã do Tanzanie<ref>Kellner, D., ''op. cit.'', s. 87.</ref>. Przez jaczis czas Guevara żił w [[Dar es Salaam]] a kòle [[Praga|Pradżi]]. W 1966 slédny rôz òdwiedzył Kùbã, bë pòtkac sã z Fidelã Castro, swòją białką a dzecama. === Bòliwiô === W Bòliwie Che Guevara prowadzył ELN, ''Ejército de Liberación Nacional de Bolivia'', Armijã Nôrodnégò Wëzwòleniégò Bòliwii, dobrze ùzbrojóną jednostkã, chtërna òdnosyła dosc sukcesów, bë rządowô armiô Bòliwii mëslała, że naprocëm ni je wikszô armiô jak pò prôwdze bëła<ref>Ibidem, s. 97.</ref> – w ELN bëło kòle 50 lëdzy<ref>[https://www.latinamericanstudies.org/che/bolivia-guerrillas.htm]''Members of Che Guevara's Guerilla Movement in Bolivia'' [online] [przëstãp na 2026-06-11].</ref>. Kònfrontacjowô nôtera Che Guevarë przëczëniła sã do tegò, że drãgò bëło mù stwòrzëc dobré relacje z jinyma liderama rebelie, co òb czas kùbańsczi rewòlucje rozmiôł rozrzeszac Fidel Castro<ref>Castañeda J.G., ''op. cit.'', s. 107-112, 131-132.</ref>. Niewiele lokalnëch lëdzy dôwało sã na pòmòc ELN-owi, colemało donosylë òni rządowi dze partizańcë są a co robią<ref>Wright, T. C., ''Latin America in the Era of the Cuban Revolution'', 2-é pòprawióné wëdanié, 2008, s. 68.</ref>. Prawie dzãka jednémù infòrmańtowi Bòliwijsczé Specjalné Sëłë òkrążiłë jednostkã Guevarë 8 rujana 1967. Na skùtk biôtczi Guevara òstôł reniony a pòjmóny<ref> Anderson, J. L., ''Che Guevara. A revolutionary...'', s. 733.</ref>. Òb czas, jaczi béł przetrzimiwóny w szkòle w La Higuera Che pòtkôł sã z lokalną szkólną, a pòwiedzôł ji, że rëjina jaką béł bùdink je "antipedagògiczny"; że jak mają sã dzece ùczëc w taczich warënkach, czé "nôleżnicë rządu jeżdżą Mercedesama"<ref>Ray, M., ''In Cold Blood: The Execution of Che by the CIA'', "Ramparts" strëmiannik 1968, s. 21-37.</ref>. == Smierc == 9 rujana 1967 bòliwijsczi prezydeńt [[René Barrientos]] kôzôł zabic Che Guevarã, abë nie mógł ùcec, a téż dlôte, bë ùniknąc sądowégò procesu, jaczi nie bëło gwës wiedzec, jak bë béł òdebróny przez lëdzy<ref>Almudevar, L., ''Bolivia marks capture, execution of 'Che' Guevara 40 years ago'', "San Francisco Chronicle" 9 rujana 2007.</ref>. Do wëkònaniégò wërokù zgłosył sã Mario Terán, 27 lat stôri sarżeńt<ref>Taibo, P. I., II, ''op. cit.'', s. 267</ref>. Slédné słowa Che Guevarë bëłë adresowóné do Terána, a brzëmiałë: "Wiém, że jes przëszedł mie zabic. Strzelôj, tchórzu! Zabijesz leno człowieka!"<ref>"I know you've come to kill me. Shoot, coward! You are only going to kill a man!", za: [https://nsarchive2.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB5/] ''The Death of Che Guevara: Declassified'', The National Security Archive [online] [przëstãp na 2026-06-11].</ref>. Terán miôł sã zawahac zanima nie pòstrzelił Che, przódë w remiona a nodżi, jesz nie smiertelno. Guevara miôł wic sã na zemie a zagrëzc nôdgarstk, bë nie krzëczëc. Dopiérze drëdżé szosë trafiłë Che w piers a zabiłë, 9 rujana 1967 rokù ò 1:10 pò pôłnim<ref>Anderson, J.L., ''Che Guevara. A revolutionary...'', s. 739.</ref>. Guevara òstôł pòstrzelóny dzewiãc razów: piãc w nodżi, rôz w prawé remiã a rãkã, rôz w piers ë rôz w gardło<ref>Ray, M., ''op. cit.'', s. 21-37.''</ref>. Czilë miesãców przed smiercą Che Guevara wësłôł na Trzëkòntinentową Kònferencjã lëst z bòliwsczi dżunglë, dze napisôł swòje gwôsné epitafium: "Dze le bądz zaskòczi nas smierc, chcemë jã przëwitac, żlë leno nasz bòjowi òkrzik docarł do chãtnëch ùszów, a drëdżé rãce mògą sãgnąc pò naszą barń a drëdżi lëdze bãdą fardich zanócëc pògrzebòwą piesniã w staccato ritm maszinowëch giwerów a nowëch bòjowëch òkrzików wòjnë ë dobëcégò."<ref>òrg. "Wherever death may surprise us, let it be welcome, provided that this, our battle cry, may have reached some receptive ear and another hand may be extended to wield our weapons and other men be ready to intone the funeral dirge with the staccato singing of the machine-guns and new battle cries of war and victory.". Guevara, E., ''Message to the Tricontinental'', za: ''Message to the Tricontinental'', marxists.org, 1999. [online] [przëstãp: 2026-07-04] [https://www.marxists.org/archive/guevara/1967/04/16.htm]</ref>. === Pò smiercë === Cało Che Guevarë pò jegò egzekùcje òstało przërzeszóné do płozów helikòptera a przëwiozłé do môlëznë [[Vallagrande]] a złożóné w pralnie bòlëcë Nuestra Señora de Malta. Juwernotã cała pòcwierdzył m. jin. Richard Gott, jaczi bòdôj jedurny widzôł Che żëwégò<ref>Gott, R., ''Bolivia on the Day of the Death of Che Guevara'', "Le Monde diplomatique", 11 zélnika 2005, za: mindfully.org, zarchiwizowóné przez [[Internet Archive]]. [online] [przëstãp: 2026-07-04] [https://web.archive.org/web/20051126071737/http://www.mindfully.org/Reform/2005/Che-Guevara-Gott11aug05.htm]</ref>. Cało òstało wëstôwióné pùbliczno, a wiele lëdzy widzało w nim cos szlachùjącégò za [[Jezës Christus|Christusã]]; niejedny mielë òdcyc sztëczczi włosów Che jakbë bëłë relikwiama <ref>Casey, M. J., ''Che's Afterlife. The Legacy of an Image'', Nowi Jork 2009, s. 179.</ref>. Kritik kùnsztu [[John Berger]] dwa tidzenie pò tim przërównôł ne òdjimczi do dwa òbrazów, ''Ùczbë anatomie Dra Nicolaesa Tulpë'' [[Rembrandt|Rembrandta]] a ''Miartwégò Christusa'' [[Andrea Mantegni|Andrea Mantegnégò]] <ref>Ibidem, s. 183.</ref>. [[Òbrôzk:1967 Morte Che Guevara photo by Freddy Alborta.jpg|mały|''Pasjô Che'', Freddy Alberto, 10 rujana 1967.]] Dłonie Che Guevarë òstałë òdcãté òd cała a wësłóné przódë do [[Buenos Aires]] do identifikacje, a dali na Kùbã. Resztã cała òsta krëjamno pòchòwónô w nocë bez jinfòrmacje, dze. Dopiérze w 1995 rokù emeritowóny bòliwijsczi generôł, Mario Vargas Salinas, ùjawnił, dze béł pòchòwóny Che Guevara: w masowim grobie pòd fligerplacã w Vallegrande<ref>Garza, L., ''Bolivian General Reveals Che Guevara's Burial Site'', "The Militant", vol.59/no.47", 18 gòdnika 1995, [online] [przëstãp: 2026-07-04] [https://www.themilitant.com/1995/5947/5947_9.html]</ref>. Cała z negò grobù òstałë ekshumòwóné, a szczątczi Guevarë wrócyłë na Kùbã w 1997 rokù. Zark z jegò gnôtama òstôł przódë wëstôwióny na [[Plac Rewòlucje|Placu Rewòlucje]] w Hawanie, a pózni, 17 rujana 1997 rokù - 30 lat a 8 dniów pò smiercë - złożóny w [[Maùzoleùm Che Guevarë]] w Santa Clara, niedalek môlu, dze dobéł nad wòjskama diktatora Batistë <ref>''Che Guevara (1928-1967)'', serwis Find a Grave, [online] [przëstãp: 2026-07-04] [https://www.findagrave.com/memorial/4312/che-guevara]</ref>. Wstrzód rzeczów, jaczé òstałë wzãté Che, bél òdrãczno pisóny dzénnik dłudżi na 30 tës. słowów, czilë wiérztów a òpòwiôdanié ò młodim kòmùnisticznym partizance, jaczi dobiwô nad swòjim strachã<ref>''Bidding for Che'', "Time", 17 gòdnika 1967, za: Internet Archive. [online] [przëstãp: 2026-07-04] [https://web.archive.org/web/20081208122004/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,837605,00.html]</ref>. Bënë negò dzénnika, jaczi Guevara prowadzył òd 7 lëstopadnika 1966, bëłë òpisóné midzë jinszima rozmësliwania Che nad Kòmùnisticzną Partią Bòliwie a jiwrë, jaczé z nią miôł, a téż tôkle òddzélu Guevarë z rekrutacją wstrzód lokalnégò lëdztwa, jaczé wzãłë sã z tegò, że partizancë nôùczilë sã [[Jãzëk Quechua|jãzëka Quechua]], a dzejalë na òbrëmim, dze gôdô sã w [[Jãzëk Tupi-Guarani|jãzëkù Tupi-Guarani]]<ref>Ryan, H. B., ''The Fall of Che Guevara: A Story of Soldiers, Spies, and Diplomats'', Nowi Jork 1998, s. .45</ref>. Je téż rzekłé, że Guevara béł w gòrszim a gòrszim zdrowim, midzë jinszima przez dëchawicã, przez co slédné akcje jegò òddzélu przede wszëtczim miałë za cél dostac mediczné zasobë a léczi<ref>Ibidem, s. 104.</ref>. == Wëbróné pùblikacje == * ''Partizanckô wòjna'', {{jãz.|es}} ''La Guerra de Guerrillas'', 1961. * ''Wspòmnienia z Kùbańsczi Rewòlucje'', {{jãz.|es}} ''Pasajes de la guerra revolucionaria'', 1963. Na spòdlim ny kniżczi òpiarti je film ''Che'' z 2008 rokù, dze Guevarã zagrôł [[Benicio del Toro]]. * ''Mòtocyklowé dzénniczi'', {{jãz.|es}} ''Diarios di motocicleta'', 1995. == Przëpisë == {{Przëpisë|2}} == Bibliografiô == * Abrams, D., ''Ernesto "Che" Guevara'', Nowi Jork 2013. * Anderson, J. L., ''Che Guevara'', Warszawa 2008. * idem, ''Che Guevara. A revolutionary life'', Nowi Jork 2004. * Almudevar, L., ''Bolivia marks capture, execution of 'Che' Guevara 40 years ago'', "San Francisco Chronicle" 9 rujana 2007. * Casey, M. J., ''Che's Afterlife. The Legacy of an Image'', Nowi Jork 2009. * Castañeda J.G., ''Companero. The Life and Death of Che Guevara'', Nowi Jork 1998. * Garza, L., ''Bolivian General Reveals Che Guevara's Burial Site'', "The Militant", vol.59/no.47", 18 gòdnika 1995. * Glejten, T., ''Rebel Wife, A Review of ''My Life With Che: The Making of a Revolutionary ''by Hilda Gadea'', "The Washington post, 12 rujana 2008. * Gleijeses, P., ''Shattered Hope: The Guatemalan Revolution and the United States, 1944-1954'', Princeton 1991. * Gott, R., ''Bolivia on the Day of the Death of Che Guevara'', "Le Monde diplomatique", 11 zélnika 2005. * Hart, J., ''Che: The Life, Death, and Afterlife of a Revolutionary'', Nowi Jork 2008. * Kellner, D., ''Ernesto "Che" Guevara (World Leaders Past & Present)'', Nowi Jork 1989. * Luther, E., Henken, T., ''Che Guevara'', Indianapolis 2001. * Ray, M., ''In Cold Blood: The Execution of Che by the CIA'', "Ramparts" strëmiannik 1968, s. 21-37. * Ryan, H. B., ''The Fall of Che Guevara: A Story of Soldiers, Spies, and Diplomats'', Nowi Jork 1998. * Sandison, D., ''The Life & Times of Che Guevara'', Bath 1996. * Taiblo, P.I., II, ''Guevara, Also Known as Che'', 2-é wëd., Nowi Jork 1999. * Villafana F., ''Cold War in the Congo: The Confrontation of Cuban Military Forces, 1960-1967'', Nowi Jork 2017. * Wright, T.C., ''Latin America in the Era of the Cuban Revolution'', 2-é pòprawióné wëdanié, 2008. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòliticë]] [[Kategòrëjô:Marksyzna]] [[Kategòrëjô:Kùba]] [[Kategòrëjô:Argentina]] [[Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika]] 734mo3fi99jjziubq82y2hjwr83zmhe 206613 206598 2026-07-10T12:49:26Z Terrus38 14026 206613 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòlitik |jimiã = Che Guevara |gwôsné jimiã = Comandante |Òbrôzk = Che Guevara - Guerrillero Heroico by Alberto Korda.jpg |òpis = ''Guerillero Heroico'', Alberto Korda, 1960 |Data_ùrodzeniô = 14 maja abò 14 czerwińca 1928 |Môl_ùrodzeniô = Rosario, Argentina |Data_smierci = 9 rujana 1967 |Mol_smierci = La Higuera, Bòliwiô |1. fónkcjô = Minyster Jindustrie Kùbë |1. Òd = 11 gromnicznika 1961 |1. Do = 1 łżëkwiata 1965 |1. Pòprzédca = ''ùsadzenié ùrzãdu'' |1. Nastãpnik = Joel Domenech Benítez |2. fónkcjô = Przédnik Nôrodnégò Bankù Kùbë |2. Òd = 16 lëstopadnika 1961 |2. Do = 23 gromicznika 1961 |2. Pòprzédca = Felipe Pazos |2. Nastãpnik = Raúl Cepero Bonilla }} '''Che Guevara''', pò prôwdze ''Ernesto "Che" Guevara de la Serna'' ([[14 maja]] abò [[14 czerwińca]]<ref>[https://snl.no/Che_Guevara] Sandvik, Underlid, E., ''Che Guevara'' w: ''Store norske leksikon''. [online] [przëstãp: 2026-06-11].</ref><ref>[https://www.britannica.com/biography/Che-Guevara] ''Che Guevara'' w: ''Encyclopaedia Britannica'' [online] [przëstãp: 2026-06-11].</ref> [[1928]] w [[Rosario]] – [[9 rujana]] [[1967]]<ref>[https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/guevara_che.shtml] ''Che Guevara'', w: ''BBC History'' [online] [przëstãp: 2026-06-11].</ref> w [[La Higuera]]) – rewòlucjonista, pòliticzéra, pisôrz, warkòwi lékôrz z [[Łacëznowô Amerika|Łacëznowi Americzi]]. Jeden z przédników [[Kùbańskô Rewòlucjô|Kùbańsczi Rewòlucje]]. Ùrodzóny w [[Argentina|Argentinie]]. Pò sukcesu rewòlucje béł nôleżnikã kùbańsczégò rządu. Biôtkòwôł sã téż w [[Kòngò]] w [[1965]] r. a òd [[1966]] r. w [[Bòliwiô|Bòliwsce]], dze òrganizowôł partizantów a òstôł schwëtóny a ùbiti. Militarny teòretik, [[Kòntrkùltura|kòntrkùlturowi]] symbòl rewòlucje a bùntownictwa, jegò lëco przëszło do masowi kùlturë dzãka [[Fòtografijô|òdjimkòwi]] ''Guerillero Heroico'' jaczi zrobił w [[1960]] r. Alberto Korda. == Wczesné żëcé == Ernesto ùrodzył sã jakno nôstarszé z piãc dzecy w strzédnoklasowi familii ò [[Szpańskô|szpańskò]]-[[Irlandiô|jirsczim]] pòchòdzenim a lewiznowëch pòzdrzatkach. Nimò że za dzecka chòrzôł na [[Dichawica|dichawicã]], miôł atleticzné sukcesë a béł òglowò dobrim szkòlôkã. Chòdzył do spòdlowi szkòłë w gardze [[San Martín (Mendoza)|San Martín]] w prowincji [[Mendoza_(Argentina)|Mendoza]] òd [[1937]] rokù, a do liceùm do [[1942]]. W [[1943]] rokù Guevarowie przëcygnãlë do [[Córdoba_(Argentina)|Córdobë]]. Chòdzącë do liceùm, Ernesto sóm ùcził sã [[Filozofijô|filozofii]]<ref>Anderson J.L., ''Che Guevara'', Warszawa 2008, s. 37.</ref>. Rôd czetôł [[Karól Marks|Marksa]], [[William Faulkner|Faulknera]]<ref>Rich, H., Sanchez, C., ''The Legend of Cuba’s Revolutionary Heart'', New York 2005, s. 164.</ref>, [[John Keats|Keatsa]], [[Federico García Lorca|Federico García Lorcã]], [[Walt Whitman|Walta Whitmana]]<ref>Hart, J., '' Che: The Life, Death, and Afterlife of a Revolutionary'', New York 2004, s. 98.</ref>, a téż [[Franz Kafka|Kafkã]], [[Albert Camus|Camusa]], [[Włodzmiérz Lenin|Lenina]] a [[Jean-Paul Sartre|Sartre'a]]<ref>Anderson, J. L., ''Che Guevara: a revolutionary life'', New York 1997, s. 37-38.</ref>. Bãdącë òsmënôsce lat stôri, Ernesto robił w labòratorium, pùzdni dostôł sã na wëdzél medicinë na ùniwersytece w [[Buenos Aires]]. Ju za młodoscë miôł lewiznowé pòzdrzatczi, w wiéldżim dzélu wëniosłé z dodomù, a béł w òpòzycji do [[Juan Perón|Juana Peróna]]. == Mòtocyklowô réza a emigracjô == W [[1951]] rokù Ernesto a jegò drëch Alberto Granado, òb czas rokù paùzë òd ùniwersytetu, pòjachalë na mòtocyklu w rézã przez [[Pôłniowô Amerika|Pôłniową Amerikã]]. Pòjachalë na [[Pôłnié|pôłnié]] przez Argentinã, a dali do [[Chile]], [[Peru]], [[Ekwador|Ekwadoru]], [[Kòlumbiô|Kòlumbii]], jaż do [[Wenezuelskô|Wenezueli]], skądka Guevara pòjachôł sóm przez [[Panama|Panamã]] do [[Miami]] a wrócył do Argentinë fligrã. Che òb czas ti rézë prowadzył dzénnik, jaczi òstôł pòsmiertno wëdóny jakno ''Mòtocyklowé dzénniczi'' ({{jãz.|es}} ''Diarios de motocicleta''). Rézującë, Guevara a Granado ùzdrzëlë biédã a nãdzã lëdzy w prakticzno cawny Łacëznowi Americe: w Chile warënczi robòtë w kòpalni [[Kòper|kòpru]] a pôrã kòmùnistów na [[Pùstiniô Atacama|Pùstini Atacama]], jaczi nawetka nie mielë deczi<ref>Ibidem, s. 75-76.</ref>, pò dardze do [[Machu Picchu]] bëła to biéda wsowi lëdnoscë pòdległi czile bòkadnëch zemianów <ref>Kellner, D., ''Ernesto "Che" Guevara (World Leaders Past & Present)'', New York 1989, s. 27.</ref>. Guevara skùńcził mediczné sztudia w [[1953]] rokù a rézowôł jesz co, a pòtkôł sã z dzejanim [[United Fruit Company]]<ref>Anderson, J. L., ''Che Guevara: a revolutionary...'', s. 126</ref>. W lëscë do swòji cotczi przësãgł na òdjimk niedôwno zmarłégò [[Józef Stalin|Józefa Stalina]], że nie pòcznie jaż te "òsmiornicë [nie] òstaną znikwióné"<ref>Taibo, P. I., II, ''Guevara, Also Known as Che'', 2-é wëd., New York 1999, s. 31.</ref>. Pòd kùńc 1953 rokù Ernesto Guevara przëcygnął do [[Gwatemala|Gwatemali]], w jaczi niedôwno prezydencczé welacje dobéł [[Jacobo Árbenz]], lewiznowi pòliticzéra, jaczi chcôł przeprowadzëc m. jin. rolną refòrmã a skùńczëc wëzësk Gwatemalczików przez [[Kapitalizm|kapitalëstów]]. Árbenz òstôł równak rëchło òbalóny przë wspiarcym [[CIA]]<ref>Gleijeses, P., ''Shattered Hope: The Guatemalan Revolution and the United States, 1944-1954'', Princeton 1991, s. 345-349; 354-357. </ref>, a Guevara, jaczi biôtkòwôł sã pò starnie rządu, mùszôł skrëc sã w argentińsczim kònsulace jaż nie pòzwòlono mù bespieczno wëjachac do [[Meksyk|Meksykù]]<ref>Taibo, P. I., II, ''op. cit.'', s. 39.</ref>. Òbalenié Árbenza ùgwësniło Guevarã w jegò pòzdrzatkach na [[Zjednóné Kraje Americzi|ZSA]] a jich [[Imperializm|jimperialëznã]]<ref>Kellner, D., ''op. cit.'', s. 31.</ref>. Guevara docarł do Meksykù w [[1954]] rokù a robił w bòlëcë dlô dzëcy, wëkłôdôł na wëdzélu medicynë [[Nôrodny Aùtonomiczny Ùniwersitet Meksykù|UNAMù]] a béł fòtorepòrtérą<ref>Ibidem, s. 33.</ref>. Jegò pierszô białka, Hilda Gadea, wspòminała w swòji biografie ''Mòje żëcé z Che'' ([[Anielsczi jãzëk|ang.]] '' My Life with Che''), że Guevara mëslôł ò òstanim dochtorã w [[Afrika|Africe]] a wcyg miôł kòle serca a jiwrowôł sã biédą naòkòle<ref>Za: Gjelten, T., ''Rebel Wife, A Review of ''My Life With Che: The Making of a Revolutionary'' by Hilda Gadea'', "The Washington post, 12 rujana 2008.</ref>. W [[1955]] rokù Che Guevara pòznôł bracy [[Raúl Castro|Raúla]] a [[Fidel Castro|Fidela Castro]], jaczi stwòrził [[Rëch 26-égò Lëpińca]], chtëren planowôł òbalëc diktaturã [[Fulgencio Batista|Fùlgencia Batistë]]. Guevara jesz ti sami nocë doparłãcził sã do òrganizacje a deje jich biôtczi<ref>Taibo, P. I., II, ''op. cit.'', s. 55.</ref>. == Kùbańskô Rewòlucjô == [[25 lëstopadnika]] [[1956]] rokù Castro, Che a jiny biôtkarze Rëchù 26-égò Lëpińca rëszilë na [[Jacht|jachce]] ''Granma'' na [[Kùba|Kùbã]]. Niedługò pò dojachanim, armiô Batistë zaatakòwała rewòlucjonistów, zabijającë wiele z 82 lëdzy – òdnalazło sã nawzajemno leno 22<ref>Anderson, J. L., Che Guevara: a revolutionary..., s. 213</ref>. Òb czas pierszi biôtczi Che miôł òdłożëc swój mediczny sprzãt a wząc barń nëkającégò towarzësza, chterën to mòment mòże czëtac jakno symbòliczny<ref>Ibidem, s. 211.</ref>. Guevara flot òstôł drëdżim pò Fidelu wódcą rewòlucji. Òrganizowôł fabriczi granatów, ale téż piéce do pieczeniégò chleba, szkòłë, bòlëcë, gazéta a militarné warkòwnie<ref>Kellner, D., ''op. cit.'' s. 45.</ref>. Cządnik ''[[Time]]'' w [[1960]] rokù nazwôł Che Guevarã "mùskã Castro"<ref>''Castro's brain'', "Time", 8 zélnika 1960 r.</ref>. [[Òbrôzk:ChePipe.jpg|mały|Che Guevara kùrzi pipã w baze ''guerilleros'' w [[Górë Escambray|Górach Escambray]], 1958 rok.]] Che Guevara béł dowódcą ò cwiardi rãce, nie miôł strachù ani jiwru strzelac do dezerterów, szpiégów a zdrôjców, czasã słôł za taczimë swòjich ''guerilleros''<ref>Anderson, J. L., Che Guevara: a revolutionary..., s. 269-270.</ref>, równak widzôł w se równak téż szkólnégò, jaczi rôd swòjim soldatóm czëtôł [[Robert Lous Stevenson|Roberta Louisa Stevensona]], [[Miguel de Cervantes|Cervantesa]] a szpańsczich pòétów <ref>Sandison, D., ''The Life & Times of Che Guevara'', Bath 1996, s. 35.</ref>. Guevara flot òstôł ekspertã òd partizancczi wòjnë<ref>Kellner, D., ''op. cit.'', s. 40.</ref>, a òdegrôł fùndamentalną rolã w [[Biôtka ò Las Mercedes|biôtce ò Las Mercedes]] w czerwińcu 1958 rokù ë w [[Biôtka ò Santa Clara|biôtce ò Santa Clara]], dobëcé w chtërny, nimò że na jednégò rewòlucjonistã przëpôdało dzesãc soldatów Batistë<ref>Sandison, D., ''op. cit.'', s. 39.</ref>, prakticzno òznôczało dobëcé rewòlucje, kò czilenôsce gòdzënów pùzdni Fùlgencio Batista, biorącë ze sobą "majątk wikszi jak 300 000 000 [[Dolar|dolarów]]"<ref> Kellner, D., ''op. cit.'', s. 48.</ref>, ùcekł z Kùbë do [[Dominikańskô Repùblika|Dominikanë]]. [[2 stëcznika]] [[1959]] rokù Che Guevara wjachôł do [[Hawana|Hawanë]], a Fidel Castro dojachôł [[8 stëcznika]] negò rokù, kùńczącë Kùbańską Rewòlucjã. == Kùbańsczi pòliticzéra == Pierszé pòliticzné dzejanié Che pò dobëcym rewòlucje to bëła kwestiô karaniégò ùrzãdników administracji Batistë, jaczi represjonowalë lëdzy Kùbë. Fidel Castro zrobił Che przédnikã prizë w La Cabana, czim Guevara zajimôł sã przez pierszé piãc miesãców 1959 rokù. Do ny prizë trafialë dezerterowie, zdrôjcowie, jinfòrmatorzë reżimù a wòjnowi zbrodniarze<ref>Anderson, J. L., ''Che Guevara. A revolutionary...'', s. 372, 475.</ref>. Niejeden rôz sztrofą bëła smierc przez rozstrzelanié, chòc historicë są dbë, że kùbańskô spòlëzna w tamtim czasu bëła chãtnô do linczowaniégò<ref>Taibo, P. I., II, ''op. cit'', s. 267.</ref>. Je czile pòdrechòwaniów wëroków tamtégò czasë, le w prize La Cabana wëdano 55 do 105<ref>Anderson, J. L., Che Guevara. A revolutionary..., s. 387.</ref>, a je téż wiedzec, że wiele lëdzy òstało òbjãtëch amnestią abò òczëszczónëch z zarzutów bezpòstrzédno przez Che<ref>Castañeda J.G., ''Companero. The Life and Death of Che Guevara'', New York 1998, s. 143-144.</ref>. Fidel Castro wësłôł Che w trzëmiesãczną trasã diplomaticzną do [[Marokò]], [[Sudan|Sudanu]], [[Egipt|Egiptu]], [[Syrëjô|Syrie]], [[Pakistan|Pakistanu]], [[Indie|Indiów]], [[Sri Lanka|Sri Lanczi]], [[Myanmar|Myanmë]], [[Tajlandiô|Tajlandie]], [[Indonezjô|Indonezje]], [[Japóńskô|Japònie]], [[Jugòsławiô|Jugòsławie]], [[Greckô|Grecje]], [[Syngapùr|Syngapùru]] a [[Hong Kòng|Hong Kòngù]]<ref>Taiblo, P. I., II, ''op. cit.'', s. 282-285.</ref>. Bãdącë w Japóńsce, Guevara òdmówił òdwiedzeniégò tamtészégò Grobù Nieznónégò Soldata, co tłómacził tim, że "japóńsczi jimperialëscë zabilë mëljónë Azjatów", za to òdwiedzył [[Hiroszima|Hiroszimã]], dze 14 lat chùdzy ZSA zrzucëło [[Little Boy|atomòwą bómbã]]<ref>Anderson, J. L., Che Guevara. A revolutionary..., s. 431.</ref>. <gallery> Tito sa Ernestom Če Gevarom, 1959. godina.jpg|Che z [[Josip Broz Tito|Josipã Brozã Tito]] Che Guevara in Gaza.jpg|Che w [[Gaza|Gaze]] </gallery> Jakno przédnik narodnégò bankù a minyster finansów ë jindustrie, Che nalôzł sã na wierzchù swòji pòliticzny karierë, chòc rôd òkazywôł swòją niechãc do kapitalëznë a klasowëch pòdzélów, jaczé przënosy dëtk, pòdpisującë sã prosto "Che" na banknotach <ref>Crompton, S., ''Che Guevara: The Making of a Revolutionary'', Milwaukee 2009, s. 71</ref>. Przeprowadzył agrarną refòrmã, znacjonalizowôł fabriczi a banczi. Wcyg biôtkòwôł téż z analfabetizną, dzãka Guevarze kùbańsczi rząd ògłosył rok [[1961]] "rokã edukacji" a zmòbilizowôł 100 000 wòlontariuszów, zebrónëch w "brigadë alfabetizacji", a pòdjął akcjã, dzëka chtërny analfabetizna na Kùbie spôdła z 40-34% do 4%<ref>Kellner, D., ''op. cit.'', s. 61.</ref>. Przez ùpôdk hańdlu z zôpadnyma krajama Guevara kòntinuòwôł swòje diplomaticzné misje, òdwiedzającë w 1960 rokù [[Czechòsłowackô|Czechòsłowacjã]], [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|ZSSR]], [[Kòrejańskô Lëdowò-Demokraticznô Repùblika|Nordową Kòreã]], [[Madżarskô|Madżarskã]] a [[Niemieckô Demòkratycznô Repùblika|NDR]]. [[17 łżëkwiata]] [[1961]] rokù 1400 lëdzy wëszkòlónëch przez CIA wëlądowało na sztrądze Kùbë w [[Inwazjô w Hôwindze Swiniów|inwazje w Hôwindze Swiniów]]. Sóm Guevara nie brôł ùdzélu w òbarnie przed tim atakã, kò wòjska, jaczé prowadzył, òstałë òdcygniãté przez ùdôwóną inwazjã, równak historicë przëpisëją Che tëli zasłëgów, że szefòwôł nad szkòlenim kùbańsczi armii<ref> Kellner, D., ''op. cit.'', s. 69-70.</ref>. W strëmiannikù [[1962]] rokù Guevara przëznôł w przemówienim, że jegò ekònomiczny plón béł pòrażką<ref>Farber, S., ''The politics of Che Guevara: theory and practice'', Chicago 2016, s. 20-25.</ref>. Kùbańsczi rząd sprowadzył [[Marksyzna|marksystowsczich]] ekonomów abë pòmóc w przeńcym òd kapitalëznë do kòmùnisticzny gòspòdarczi. W [[1963]] rokù, wstrzód spôdający produkcji [[Cëczer|cëkru]], Che Guevara zrezygnowôł ze stanowiszcza Minystra Jindustrie<ref>''Encyclopedia of Politics: The Left and the Right'', Carlisle, R. P. (red), t. I, Thousand Oaks-London-New Delhi 2005, s. 204.</ref>. Che Guevara béł jednym z przédnëch architektów kùbańskò-sowiecczi drëszbë<ref>Anderson, J. L., Che Guevara: a revolutionary..., s. 492.</ref>, a człowiekã òsoblëwie zaangażowónym w [[Kùbańsczi Raczetowi Krizys|sprowadzenié sowiecczich nuklearnëch raczetów na Kùbã]]<ref>Ibidem, s. 530.</ref>, sóm pòdpisôł dogadënk midzë òbadwùma krajama<ref> Abrams, D., ''Ernesto "Che" Guevara'', New York 2013, s.</ref>, równak béł dbë, że dogadënk nen mùszi bëc znóny swiatowi, jinaczi jak [[Niczita Chruszczow|Chruszczow]]<ref>Luther, E., Henken, T., ''Che Guevara'', Indianapolis 2001, s. 165.</ref>. Guevara miôł pùzdni tã sytuacjã za sowiecką zdradã, béł dbë, że Sowiecë pòtraktowalë Kùbã jakno nôrzãdło swòji globalny pòliticzi<ref>Kellner, D., ''op. cit.'', s. 73.</ref>. Midzë [[1964]] a [[1965]] Che Guevara zajimôł sã przede wszëtczim diplomacją, le w strëmiannikù 1965 rokù zniknął z pùblicznégò żëcégò. [[16 czerwińca]] 1965 rokù Fidel Castro ògłosył, że Guevara zrezygnowôł z wszëtczich pùblicznëch fónksjów, a [[3 rujana]] pùbliczno òdczëtôł lëst, w jaczim Che deklarëje swòją solidarnotã z kùbańską rewòlucją, le równoczasno òpùszczô òstrów bë szerzëc rewòlucjã, a jednoczasno rezygnëje z nôleżnictwa w partie a kùbańsczégò òbëwatelstwa<ref>Guevara, E., ''Guevara's Farewell Letter'', 1 łżëkwiata 1965, za: ''Farewell letter from Che to Fidel Castro'' marxists.org, 2002. [online] [przëstãp: 2026-07-04] [https://www.marxists.org/archive/guevara/1965/04/01.htm]</ref>. == Rewòlucje w Kòngò a Bòliwii == === Kòngò === Guevara wëjachôł do Kòngò, bë wspierac wiédzą a doswiadczenim marksystowską òrganizacjã "Simba", chtërnô brała ùdzél w [[Kòngijsczi krizys|kòngijsczim krizysu]]. Brëkòwôł tedë pseùdonimù Ramón Benítez<ref>Anderson, J. L., ''Che Guevara. A revolutionary...'', s. 629.</ref>. Biôtkòwôł sã pò starnie tëch, jaczi bëlë za zamòrdowónym czile lat chùdzy premierã [[Patrice Lumumba|Patrice'a Lumumbë]]<ref>Kellner, D., ''op. cit.'', s. 86.</ref>. Midzë lëchą discypliną partizańtów<ref>Villafana, F., ''Cold War in the Congo: The Confrontation of Cuban Military Forces, 1960-1967'', New York 2017, s. 158, 160.</ref> a wspiarcym CIA dlô procëmników Simbë<ref>Ibidem, s. 153, 161.</ref>, rebeliô zaczãła ùpadac, a sóm Guevara, chòc krótkò nie zdżinął<ref>Ibidem, s. 164.</ref>, w kùńcu dôł sã przekònac a wëcmanim z zaòstałima lëdzama ze swòjégò kùbańsczégò regimeńtu ewakùòwôł sã do Tanzanie<ref>Kellner, D., ''op. cit.'', s. 87.</ref>. Przez jaczis czas Guevara żił w [[Dar es Salaam]] a kòle [[Praga|Pradżi]]. W 1966 slédny rôz òdwiedzył Kùbã, bë pòtkac sã z Fidelã Castro, swòją białką a dzecama. === Bòliwiô === W Bòliwie Che Guevara prowadzył ELN, ''Ejército de Liberación Nacional de Bolivia'', Armijã Nôrodnégò Wëzwòleniégò Bòliwii, dobrze ùzbrojóną jednostkã, chtërna òdnosyła dosc sukcesów, bë rządowô armiô Bòliwii mëslała, że naprocëm ni je wikszô armiô jak pò prôwdze bëła<ref>Ibidem, s. 97.</ref> – w ELN bëło kòle 50 lëdzy<ref>[https://www.latinamericanstudies.org/che/bolivia-guerrillas.htm]''Members of Che Guevara's Guerilla Movement in Bolivia'' [online] [przëstãp na 2026-06-11].</ref>. Kònfrontacjowô nôtera Che Guevarë przëczëniła sã do tegò, że drãgò bëło mù stwòrzëc dobré relacje z jinyma liderama rebelie, co òb czas kùbańsczi rewòlucje rozmiôł rozrzeszac Fidel Castro<ref>Castañeda J.G., ''op. cit.'', s. 107-112, 131-132.</ref>. Niewiele lokalnëch lëdzy dôwało sã na pòmòc ELN-owi, colemało donosylë òni rządowi dze partizańcë są a co robią<ref>Wright, T. C., ''Latin America in the Era of the Cuban Revolution'', 2-é pòprawióné wëdanié, 2008, s. 68.</ref>. Prawie dzãka jednémù infòrmańtowi Bòliwijsczé Specjalné Sëłë òkrążiłë jednostkã Guevarë 8 rujana 1967. Na skùtk biôtczi Guevara òstôł reniony a pòjmóny<ref> Anderson, J. L., ''Che Guevara. A revolutionary...'', s. 733.</ref>. Òb czas, jaczi béł przetrzimiwóny w szkòle w La Higuera Che pòtkôł sã z lokalną szkólną, a pòwiedzôł ji, że rëjina jaką béł bùdink je "antipedagògiczny"; że jak mają sã dzece ùczëc w taczich warënkach, czé "nôleżnicë rządu jeżdżą Mercedesama"<ref>Ray, M., ''In Cold Blood: The Execution of Che by the CIA'', "Ramparts" strëmiannik 1968, s. 21-37.</ref>. == Smierc == 9 rujana 1967 bòliwijsczi prezydeńt [[René Barrientos]] kôzôł zabic Che Guevarã, abë nie mógł ùcec, a téż dlôte, bë ùniknąc sądowégò procesu, jaczi nie bëło gwës wiedzec, jak bë béł òdebróny przez lëdzy<ref>Almudevar, L., ''Bolivia marks capture, execution of 'Che' Guevara 40 years ago'', "San Francisco Chronicle" 9 rujana 2007.</ref>. Do wëkònaniégò wërokù zgłosył sã Mario Terán, 27 lat stôri sarżeńt<ref>Taibo, P. I., II, ''op. cit.'', s. 267</ref>. Slédné słowa Che Guevarë bëłë adresowóné do Terána, a brzëmiałë: "Wiém, że jes przëszedł mie zabic. Strzelôj, tchórzu! Zabijesz leno człowieka!"<ref>"I know you've come to kill me. Shoot, coward! You are only going to kill a man!", za: [https://nsarchive2.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB5/] ''The Death of Che Guevara: Declassified'', The National Security Archive [online] [przëstãp na 2026-06-11].</ref>. Terán miôł sã zawahac zanima nie pòstrzelił Che, przódë w remiona a nodżi, jesz nie smiertelno. Guevara miôł wic sã na zemie a zagrëzc nôdgarstk, bë nie krzëczëc. Dopiérze drëdżé szosë trafiłë Che w piers a zabiłë, 9 rujana 1967 rokù ò 1:10 pò pôłnim<ref>Anderson, J.L., ''Che Guevara. A revolutionary...'', s. 739.</ref>. Guevara òstôł pòstrzelóny dzewiãc razów: piãc w nodżi, rôz w prawé remiã a rãkã, rôz w piers ë rôz w gardło<ref>Ray, M., ''op. cit.'', s. 21-37.''</ref>. Czilë miesãców przed smiercą Che Guevara wësłôł na Trzëkòntinentową Kònferencjã lëst z bòliwsczi dżunglë, dze napisôł swòje gwôsné epitafium: "Dze le bądz zaskòczi nas smierc, chcemë jã przëwitac, żlë leno nasz bòjowi òkrzik docarł do chãtnëch ùszów, a drëdżé rãce mògą sãgnąc pò naszą barń a drëdżi lëdze bãdą fardich zanócëc pògrzebòwą piesniã w staccato ritm maszinowëch giwerów a nowëch bòjowëch òkrzików wòjnë ë dobëcégò."<ref>òrg. "Wherever death may surprise us, let it be welcome, provided that this, our battle cry, may have reached some receptive ear and another hand may be extended to wield our weapons and other men be ready to intone the funeral dirge with the staccato singing of the machine-guns and new battle cries of war and victory.". Guevara, E., ''Message to the Tricontinental'', za: ''Message to the Tricontinental'', marxists.org, 1999. [online] [przëstãp: 2026-07-04] [https://www.marxists.org/archive/guevara/1967/04/16.htm]</ref>. === Pò smiercë === Cało Che Guevarë pò jegò egzekùcje òstało przërzeszóné do płozów helikòptera a przëwiozłé do môlëznë [[Vallagrande]] a złożóné w pralnie bòlëcë Nuestra Señora de Malta. Juwernotã cała pòcwierdzył m. jin. Richard Gott, jaczi bòdôj jedurny widzôł Che żëwégò<ref>Gott, R., ''Bolivia on the Day of the Death of Che Guevara'', "Le Monde diplomatique", 11 zélnika 2005, za: mindfully.org, zarchiwizowóné przez [[Internet Archive]]. [online] [przëstãp: 2026-07-04] [https://web.archive.org/web/20051126071737/http://www.mindfully.org/Reform/2005/Che-Guevara-Gott11aug05.htm]</ref>. Cało òstało wëstôwióné pùbliczno, a wiele lëdzy widzało w nim cos szlachùjącégò za [[Jezës Christus|Christusã]]; niejedny mielë òdcyc sztëczczi włosów Che jakbë bëłë relikwiama <ref>Casey, M. J., ''Che's Afterlife. The Legacy of an Image'', Nowi Jork 2009, s. 179.</ref>. Kritik kùnsztu [[John Berger]] dwa tidzenie pò tim przërównôł ne òdjimczi do dwa òbrazów, ''Ùczbë anatomie Dra Nicolaesa Tulpë'' [[Rembrandt|Rembrandta]] a ''Miartwégò Christusa'' [[Andrea Mantegni|Andrea Mantegnégò]] <ref>Ibidem, s. 183.</ref>. [[Òbrôzk:1967 Morte Che Guevara photo by Freddy Alborta.jpg|mały|''Pasjô Che'', Freddy Alberto, 10 rujana 1967.]] Dłonie Che Guevarë òstałë òdcãté òd cała a wësłóné przódë do [[Buenos Aires]] do identifikacje, a dali na Kùbã. Resztã cała òsta krëjamno pòchòwónô w nocë bez jinfòrmacje, dze. Dopiérze w 1995 rokù emeritowóny bòliwijsczi generôł, Mario Vargas Salinas, ùjawnił, dze béł pòchòwóny Che Guevara: w masowim grobie pòd fligerplacã w Vallegrande<ref>Garza, L., ''Bolivian General Reveals Che Guevara's Burial Site'', "The Militant", vol.59/no.47", 18 gòdnika 1995, [online] [przëstãp: 2026-07-04] [https://www.themilitant.com/1995/5947/5947_9.html]</ref>. Cała z negò grobù òstałë ekshumòwóné, a szczątczi Guevarë wrócyłë na Kùbã w 1997 rokù. Zark z jegò gnôtama òstôł przódë wëstôwióny na [[Plac Rewòlucje|Placu Rewòlucje]] w Hawanie, a pózni, 17 rujana 1997 rokù - 30 lat a 8 dniów pò smiercë - złożóny w [[Maùzoleùm Che Guevarë]] w Santa Clara, niedalek môlu, dze dobéł nad wòjskama diktatora Batistë <ref>''Che Guevara (1928-1967)'', serwis Find a Grave, [online] [przëstãp: 2026-07-04] [https://www.findagrave.com/memorial/4312/che-guevara]</ref>. Wstrzód rzeczów, jaczé òstałë wzãté Che, bél òdrãczno pisóny dzénnik dłudżi na 30 tës. słowów, czilë wiérztów a òpòwiôdanié ò młodim kòmùnisticznym partizance, jaczi dobiwô nad swòjim strachã<ref>''Bidding for Che'', "Time", 17 gòdnika 1967, za: Internet Archive. [online] [przëstãp: 2026-07-04] [https://web.archive.org/web/20081208122004/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,837605,00.html]</ref>. Bënë negò dzénnika, jaczi Guevara prowadzył òd 7 lëstopadnika 1966, bëłë òpisóné midzë jinszima rozmësliwania Che nad Kòmùnisticzną Partią Bòliwie a jiwrë, jaczé z nią miôł, a téż tôkle òddzélu Guevarë z rekrutacją wstrzód lokalnégò lëdztwa, jaczé wzãłë sã z tegò, że partizancë nôùczilë sã [[Jãzëk Quechua|jãzëka Quechua]], a dzejalë na òbrëmim, dze gôdô sã w [[Jãzëk Tupi-Guarani|jãzëkù Tupi-Guarani]]<ref>Ryan, H. B., ''The Fall of Che Guevara: A Story of Soldiers, Spies, and Diplomats'', Nowi Jork 1998, s. .45</ref>. Je téż rzekłé, że Guevara béł w gòrszim a gòrszim zdrowim, midzë jinszima przez dëchawicã, przez co slédné akcje jegò òddzélu przede wszëtczim miałë za cél dostac mediczné zasobë a léczi<ref>Ibidem, s. 104.</ref>. == Wëbróné pùblikacje == * ''Partizanckô wòjna'', {{jãz.|es}} ''La Guerra de Guerrillas'', 1961. * ''Wspòmnienia z Kùbańsczi Rewòlucje'', {{jãz.|es}} ''Pasajes de la guerra revolucionaria'', 1963. Na spòdlim ny kniżczi òpiarti je film ''Che'' z 2008 rokù, dze Guevarã zagrôł [[Benicio del Toro]]. * ''Mòtocyklowé dzénniczi'', {{jãz.|es}} ''Diarios di motocicleta'', 1995. == Przëpisë == {{Przëpisë|2}} == Bibliografiô == * Abrams, D., ''Ernesto "Che" Guevara'', Nowi Jork 2013. * Anderson, J. L., ''Che Guevara'', Warszawa 2008. * idem, ''Che Guevara. A revolutionary life'', Nowi Jork 2004. * Almudevar, L., ''Bolivia marks capture, execution of 'Che' Guevara 40 years ago'', "San Francisco Chronicle" 9 rujana 2007. * Casey, M. J., ''Che's Afterlife. The Legacy of an Image'', Nowi Jork 2009. * Castañeda J.G., ''Companero. The Life and Death of Che Guevara'', Nowi Jork 1998. * Garza, L., ''Bolivian General Reveals Che Guevara's Burial Site'', "The Militant", vol.59/no.47", 18 gòdnika 1995. * Glejten, T., ''Rebel Wife, A Review of ''My Life With Che: The Making of a Revolutionary ''by Hilda Gadea'', "The Washington post, 12 rujana 2008. * Gleijeses, P., ''Shattered Hope: The Guatemalan Revolution and the United States, 1944-1954'', Princeton 1991. * Gott, R., ''Bolivia on the Day of the Death of Che Guevara'', "Le Monde diplomatique", 11 zélnika 2005. * Hart, J., ''Che: The Life, Death, and Afterlife of a Revolutionary'', Nowi Jork 2008. * Kellner, D., ''Ernesto "Che" Guevara (World Leaders Past & Present)'', Nowi Jork 1989. * Luther, E., Henken, T., ''Che Guevara'', Indianapolis 2001. * Ray, M., ''In Cold Blood: The Execution of Che by the CIA'', "Ramparts" strëmiannik 1968, s. 21-37. * Ryan, H. B., ''The Fall of Che Guevara: A Story of Soldiers, Spies, and Diplomats'', Nowi Jork 1998. * Sandison, D., ''The Life & Times of Che Guevara'', Bath 1996. * Taiblo, P.I., II, ''Guevara, Also Known as Che'', 2-é wëd., Nowi Jork 1999. * Villafana F., ''Cold War in the Congo: The Confrontation of Cuban Military Forces, 1960-1967'', Nowi Jork 2017. * Wright, T.C., ''Latin America in the Era of the Cuban Revolution'', 2-é pòprawióné wëdanié, 2008. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòliticë]] [[Kategòrëjô:Marksyzna]] [[Kategòrëjô:Kùba]] [[Kategòrëjô:Argentina]] [[Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika]] hlzly2yxjy7n0en1y5auxo20y6ygl80 206623 206613 2026-07-10T12:58:06Z Terrus38 14026 206623 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòlitik |jimiã = Che Guevara |gwôsné jimiã = Comandante |Òbrôzk = Che Guevara - Guerrillero Heroico by Alberto Korda.jpg |òpis = ''Guerillero Heroico'', Alberto Korda, 1960 |Data_ùrodzeniô = 14 maja abò 14 czerwińca 1928 |Môl_ùrodzeniô = Rosario, Argentina |Data_smierci = 9 rujana 1967 |Mol_smierci = La Higuera, Bòliwiô |1. fónkcjô = Minyster Jindustrie Kùbë |1. Òd = 11 gromnicznika 1961 |1. Do = 1 łżëkwiata 1965 |1. Pòprzédca = ''ùsadzenié ùrzãdu'' |1. Nastãpnik = Joel Domenech Benítez |2. fónkcjô = Przédnik Nôrodnégò Bankù Kùbë |2. Òd = 16 lëstopadnika 1961 |2. Do = 23 gromicznika 1961 |2. Pòprzédca = Felipe Pazos |2. Nastãpnik = Raúl Cepero Bonilla }} '''Che Guevara''', pò prôwdze ''Ernesto "Che" Guevara de la Serna'' ([[14 maja]] abò [[14 czerwińca]]<ref>[https://snl.no/Che_Guevara] Sandvik, Underlid, E., ''Che Guevara'' w: ''Store norske leksikon''. [online] [przëstãp: 2026-06-11].</ref><ref>[https://www.britannica.com/biography/Che-Guevara] ''Che Guevara'' w: ''Encyclopaedia Britannica'' [online] [przëstãp: 2026-06-11].</ref> [[1928]] w [[Rosario]] – [[9 rujana]] [[1967]]<ref>[https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/guevara_che.shtml] ''Che Guevara'', w: ''BBC History'' [online] [przëstãp: 2026-06-11].</ref> w [[La Higuera]]) – rewòlucjonista, pòliticzéra, pisôrz, warkòwi lékôrz z [[Łacëznowô Amerika|Łacëznowi Americzi]]. Jeden z przédników [[Kùbańskô Rewòlucjô|Kùbańsczi Rewòlucje]]. Ùrodzóny w [[Argentina|Argentinie]]. Pò sukcesu rewòlucje béł nôleżnikã kùbańsczégò rządu. Biôtkòwôł sã téż w [[Kòngò]] w [[1965]] r. a òd [[1966]] r. w [[Bòliwiô|Bòliwsce]], dze òrganizowôł partizantów a òstôł schwëtóny a ùbiti. Militarny teòretik, [[Kòntrkùltura|kòntrkùlturowi]] symbòl rewòlucje a bùntownictwa, jegò lëco przëszło do masowi kùlturë dzãka [[Fòtografijô|òdjimkòwi]] ''Guerillero Heroico'' jaczi zrobił w [[1960]] r. Alberto Korda. == Wczesné żëcé == Ernesto ùrodzył sã jakno nôstarszé z piãc dzecy w strzédnoklasowi familii ò [[Szpańskô|szpańskò]]-[[Irlandiô|jirsczim]] pòchòdzenim a lewiznowëch pòzdrzatkach. Nimò że za dzecka chòrzôł na [[Dichawica|dichawicã]], miôł atleticzné sukcesë a béł òglowò dobrim szkòlôkã. Chòdzył do spòdlowi szkòłë w gardze [[San Martín (Mendoza)|San Martín]] w prowincji [[Mendoza_(Argentina)|Mendoza]] òd [[1937]] rokù, a do liceùm do [[1942]]. W [[1943]] rokù Guevarowie przëcygnãlë do [[Córdoba_(Argentina)|Córdobë]]. Chòdzącë do liceùm, Ernesto sóm ùcził sã [[Filozofijô|filozofii]]<ref>Anderson J.L., ''Che Guevara'', Warszawa 2008, s. 37.</ref>. Rôd czetôł [[Karól Marks|Marksa]], [[William Faulkner|Faulknera]]<ref>Rich, H., Sanchez, C., ''The Legend of Cuba’s Revolutionary Heart'', New York 2005, s. 164.</ref>, [[John Keats|Keatsa]], [[Federico García Lorca|Federico García Lorcã]], [[Walt Whitman|Walta Whitmana]]<ref>Hart, J., '' Che: The Life, Death, and Afterlife of a Revolutionary'', New York 2004, s. 98.</ref>, a téż [[Franz Kafka|Kafkã]], [[Albert Camus|Camusa]], [[Włodzmiérz Lenin|Lenina]] a [[Jean-Paul Sartre|Sartre'a]]<ref>Anderson, J. L., ''Che Guevara: a revolutionary life'', New York 1997, s. 37-38.</ref>. Bãdącë òsmënôsce lat stôri, Ernesto robił w labòratorium, pùzdni dostôł sã na wëdzél medicinë na ùniwersytece w [[Buenos Aires]]. Ju za młodoscë miôł lewiznowé pòzdrzatczi, w wiéldżim dzélu wëniosłé z dodomù, a béł w òpòzycji do [[Juan Perón|Juana Peróna]]. == Mòtocyklowô réza a emigracjô == W [[1951]] rokù Ernesto a jegò drëch Alberto Granado, òb czas rokù paùzë òd ùniwersytetu, pòjachalë na mòtocyklu w rézã przez [[Pôłniowô Amerika|Pôłniową Amerikã]]. Pòjachalë na [[Pôłnié|pôłnié]] przez Argentinã, a dali do [[Chile]], [[Peru]], [[Ekwador|Ekwadoru]], [[Kòlumbiô|Kòlumbii]], jaż do [[Wenezuelskô|Wenezueli]], skądka Guevara pòjachôł sóm przez [[Panama|Panamã]] do [[Miami]] a wrócył do Argentinë fligrã. Che òb czas ti rézë prowadzył dzénnik, jaczi òstôł pòsmiertno wëdóny jakno ''Mòtocyklowé dzénniczi'' ({{jãz.|es}} ''Diarios de motocicleta''). Rézującë, Guevara a Granado ùzdrzëlë biédã a nãdzã lëdzy w prakticzno cawny Łacëznowi Americe: w Chile warënczi robòtë w kòpalni [[Kòper|kòpru]] a pôrã kòmùnistów na [[Pùstiniô Atacama|Pùstini Atacama]], jaczi nawetka nie mielë deczi<ref>Ibidem, s. 75-76.</ref>, pò dardze do [[Machu Picchu]] bëła to biéda wsowi lëdnoscë pòdległi czile bòkadnëch zemianów <ref>Kellner, D., ''Ernesto "Che" Guevara (World Leaders Past & Present)'', New York 1989, s. 27.</ref>. Guevara skùńcził mediczné sztudia w [[1953]] rokù a rézowôł jesz co, a pòtkôł sã z dzejanim [[United Fruit Company]]<ref>Anderson, J. L., ''Che Guevara: a revolutionary...'', s. 126</ref>. W lëscë do swòji cotczi przësãgł na òdjimk niedôwno zmarłégò [[Józef Stalin|Józefa Stalina]], że nie pòcznie jaż te "òsmiornicë [nie] òstaną znikwióné"<ref>Taibo, P. I., II, ''Guevara, Also Known as Che'', 2-é wëd., New York 1999, s. 31.</ref>. Pòd kùńc 1953 rokù Ernesto Guevara przëcygnął do [[Gwatemala|Gwatemali]], w jaczi niedôwno prezydencczé welacje dobéł [[Jacobo Árbenz]], lewiznowi pòliticzéra, jaczi chcôł przeprowadzëc m. jin. rolną refòrmã a skùńczëc wëzësk Gwatemalczików przez [[Kapitalizm|kapitalëstów]]. Árbenz òstôł równak rëchło òbalóny przë wspiarcym [[CIA]]<ref>Gleijeses, P., ''Shattered Hope: The Guatemalan Revolution and the United States, 1944-1954'', Princeton 1991, s. 345-349; 354-357. </ref>, a Guevara, jaczi biôtkòwôł sã pò starnie rządu, mùszôł skrëc sã w argentińsczim kònsulace jaż nie pòzwòlono mù bespieczno wëjachac do [[Meksyk|Meksykù]]<ref>Taibo, P. I., II, ''op. cit.'', s. 39.</ref>. Òbalenié Árbenza ùgwësniło Guevarã w jegò pòzdrzatkach na [[Zjednóné Kraje Americzi|ZSA]] a jich [[Imperializm|jimperialëznã]]<ref>Kellner, D., ''op. cit.'', s. 31.</ref>. Guevara docarł do Meksykù w [[1954]] rokù a robił w bòlëcë dlô dzëcy, wëkłôdôł na wëdzélu medicynë [[Nôrodny Aùtonomiczny Ùniwersitet Meksykù|UNAMù]] a béł fòtorepòrtérą<ref>Ibidem, s. 33.</ref>. Jegò pierszô białka, Hilda Gadea, wspòminała w swòji biografie ''Mòje żëcé z Che'' ([[Anielsczi jãzëk|ang.]] '' My Life with Che''), że Guevara mëslôł ò òstanim dochtorã w [[Afrika|Africe]] a wcyg miôł kòle serca a jiwrowôł sã biédą naòkòle<ref>Za: Gjelten, T., ''Rebel Wife, A Review of ''My Life With Che: The Making of a Revolutionary'' by Hilda Gadea'', "The Washington post, 12 rujana 2008.</ref>. W [[1955]] rokù Che Guevara pòznôł bracy [[Raúl Castro|Raúla]] a [[Fidel Castro|Fidela Castro]], jaczi stwòrził [[Rëch 26-égò Lëpińca]], chtëren planowôł òbalëc diktaturã [[Fulgencio Batista|Fùlgencia Batistë]]. Guevara jesz ti sami nocë doparłãcził sã do òrganizacje a deje jich biôtczi<ref>Taibo, P. I., II, ''op. cit.'', s. 55.</ref>. == Kùbańskô Rewòlucjô == [[25 lëstopadnika]] [[1956]] rokù Castro, Che a jiny biôtkarze Rëchù 26-égò Lëpińca rëszilë na [[Jacht|jachce]] ''Granma'' na [[Kùba|Kùbã]]. Niedługò pò dojachanim, armiô Batistë zaatakòwała rewòlucjonistów, zabijającë wiele z 82 lëdzy – òdnalazło sã nawzajemno leno 22<ref>Anderson, J. L., Che Guevara: a revolutionary..., s. 213</ref>. Òb czas pierszi biôtczi Che miôł òdłożëc swój mediczny sprzãt a wząc barń nëkającégò towarzësza, chterën to mòment mòże czëtac jakno symbòliczny<ref>Ibidem, s. 211.</ref>. Guevara flot òstôł drëdżim pò Fidelu wódcą rewòlucji. Òrganizowôł fabriczi granatów, ale téż piéce do pieczeniégò chleba, szkòłë, bòlëcë, gazéta a militarné warkòwnie<ref>Kellner, D., ''op. cit.'' s. 45.</ref>. Cządnik ''[[Time]]'' w [[1960]] rokù nazwôł Che Guevarã "mùskã Castro"<ref>''Castro's brain'', "Time", 8 zélnika 1960 r.</ref>. [[Òbrôzk:ChePipe.jpg|mały|Che Guevara kùrzi pipã w baze ''guerilleros'' w [[Górë Escambray|Górach Escambray]], 1958 rok.]] Che Guevara béł dowódcą ò cwiardi rãce, nie miôł strachù ani jiwru strzelac do dezerterów, szpiégów a zdrôjców, czasã słôł za taczimë swòjich ''guerilleros''<ref>Anderson, J. L., Che Guevara: a revolutionary..., s. 269-270.</ref>, równak widzôł w se równak téż szkólnégò, jaczi rôd swòjim soldatóm czëtôł [[Robert Lous Stevenson|Roberta Louisa Stevensona]], [[Miguel de Cervantes|Cervantesa]] a szpańsczich pòétów <ref>Sandison, D., ''The Life & Times of Che Guevara'', Bath 1996, s. 35.</ref>. Guevara flot òstôł ekspertã òd partizancczi wòjnë<ref>Kellner, D., ''op. cit.'', s. 40.</ref>, a òdegrôł fùndamentalną rolã w [[Biôtka ò Las Mercedes|biôtce ò Las Mercedes]] w czerwińcu 1958 rokù ë w [[Biôtka ò Santa Clara|biôtce ò Santa Clara]], dobëcé w chtërny, nimò że na jednégò rewòlucjonistã przëpôdało dzesãc soldatów Batistë<ref>Sandison, D., ''op. cit.'', s. 39.</ref>, prakticzno òznôczało dobëcé rewòlucje, kò czilenôsce gòdzënów pùzdni Fùlgencio Batista, biorącë ze sobą "majątk wikszi jak 300 000 000 [[Dolar|dolarów]]"<ref> Kellner, D., ''op. cit.'', s. 48.</ref>, ùcekł z Kùbë do [[Dominikańskô Repùblika|Dominikanë]]. [[2 stëcznika]] [[1959]] rokù Che Guevara wjachôł do [[Hawana|Hawanë]], a Fidel Castro dojachôł [[8 stëcznika]] negò rokù, kùńczącë Kùbańską Rewòlucjã. == Kùbańsczi pòliticzéra == Pierszé pòliticzné dzejanié Che pò dobëcym rewòlucje to bëła kwestiô karaniégò ùrzãdników administracji Batistë, jaczi represjonowalë lëdzy Kùbë. Fidel Castro zrobił Che przédnikã prizë w La Cabana, czim Guevara zajimôł sã przez pierszé piãc miesãców 1959 rokù. Do ny prizë trafialë dezerterowie, zdrôjcowie, jinfòrmatorzë reżimù a wòjnowi zbrodniarze<ref>Anderson, J. L., ''Che Guevara. A revolutionary...'', s. 372, 475.</ref>. Niejeden rôz sztrofą bëła smierc przez rozstrzelanié, chòc historicë są dbë, że kùbańskô spòlëzna w tamtim czasu bëła chãtnô do linczowaniégò<ref>Taibo, P. I., II, ''op. cit'', s. 267.</ref>. Je czile pòdrechòwaniów wëroków tamtégò czasë, le w prize La Cabana wëdano 55 do 105<ref>Anderson, J. L., Che Guevara. A revolutionary..., s. 387.</ref>, a je téż wiedzec, że wiele lëdzy òstało òbjãtëch amnestią abò òczëszczónëch z zarzutów bezpòstrzédno przez Che<ref>Castañeda J.G., ''Companero. The Life and Death of Che Guevara'', New York 1998, s. 143-144.</ref>. Fidel Castro wësłôł Che w trzëmiesãczną trasã diplomaticzną do [[Marokò]], [[Sudan|Sudanu]], [[Egipt|Egiptu]], [[Syriô|Syrie]], [[Pakistan|Pakistanu]], [[Indie|Indiów]], [[Sri Lanka|Sri Lanczi]], [[Myanmar|Myanmë]], [[Tajlandiô|Tajlandie]], [[Indonezjô|Indonezje]], [[Japóńskô|Japònie]], [[Jugòsławiô|Jugòsławie]], [[Greckô|Grecje]], [[Syngapùr|Syngapùru]] a [[Hong Kòng|Hong Kòngù]]<ref>Taiblo, P. I., II, ''op. cit.'', s. 282-285.</ref>. Bãdącë w Japóńsce, Guevara òdmówił òdwiedzeniégò tamtészégò Grobù Nieznónégò Soldata, co tłómacził tim, że "japóńsczi jimperialëscë zabilë mëljónë Azjatów", za to òdwiedzył [[Hiroszima|Hiroszimã]], dze 14 lat chùdzy ZSA zrzucëło [[Little Boy|atomòwą bómbã]]<ref>Anderson, J. L., Che Guevara. A revolutionary..., s. 431.</ref>. <gallery> Tito sa Ernestom Če Gevarom, 1959. godina.jpg|Che z [[Josip Broz Tito|Josipã Brozã Tito]] Che Guevara in Gaza.jpg|Che w [[Gaza|Gaze]] </gallery> Jakno przédnik narodnégò bankù a minyster finansów ë jindustrie, Che nalôzł sã na wierzchù swòji pòliticzny karierë, chòc rôd òkazywôł swòją niechãc do kapitalëznë a klasowëch pòdzélów, jaczé przënosy dëtk, pòdpisującë sã prosto "Che" na banknotach <ref>Crompton, S., ''Che Guevara: The Making of a Revolutionary'', Milwaukee 2009, s. 71</ref>. Przeprowadzył agrarną refòrmã, znacjonalizowôł fabriczi a banczi. Wcyg biôtkòwôł téż z analfabetizną, dzãka Guevarze kùbańsczi rząd ògłosył rok [[1961]] "rokã edukacji" a zmòbilizowôł 100 000 wòlontariuszów, zebrónëch w "brigadë alfabetizacji", a pòdjął akcjã, dzëka chtërny analfabetizna na Kùbie spôdła z 40-34% do 4%<ref>Kellner, D., ''op. cit.'', s. 61.</ref>. Przez ùpôdk hańdlu z zôpadnyma krajama Guevara kòntinuòwôł swòje diplomaticzné misje, òdwiedzającë w 1960 rokù [[Czechòsłowackô|Czechòsłowacjã]], [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|ZSSR]], [[Kòrejańskô Lëdowò-Demokraticznô Repùblika|Nordową Kòreã]], [[Madżarskô|Madżarskã]] a [[Niemieckô Demòkratycznô Repùblika|NDR]]. [[17 łżëkwiata]] [[1961]] rokù 1400 lëdzy wëszkòlónëch przez CIA wëlądowało na sztrądze Kùbë w [[Inwazjô w Hôwindze Swiniów|inwazje w Hôwindze Swiniów]]. Sóm Guevara nie brôł ùdzélu w òbarnie przed tim atakã, kò wòjska, jaczé prowadzył, òstałë òdcygniãté przez ùdôwóną inwazjã, równak historicë przëpisëją Che tëli zasłëgów, że szefòwôł nad szkòlenim kùbańsczi armii<ref> Kellner, D., ''op. cit.'', s. 69-70.</ref>. W strëmiannikù [[1962]] rokù Guevara przëznôł w przemówienim, że jegò ekònomiczny plón béł pòrażką<ref>Farber, S., ''The politics of Che Guevara: theory and practice'', Chicago 2016, s. 20-25.</ref>. Kùbańsczi rząd sprowadzył [[Marksyzna|marksystowsczich]] ekonomów abë pòmóc w przeńcym òd kapitalëznë do kòmùnisticzny gòspòdarczi. W [[1963]] rokù, wstrzód spôdający produkcji [[Cëczer|cëkru]], Che Guevara zrezygnowôł ze stanowiszcza Minystra Jindustrie<ref>''Encyclopedia of Politics: The Left and the Right'', Carlisle, R. P. (red), t. I, Thousand Oaks-London-New Delhi 2005, s. 204.</ref>. Che Guevara béł jednym z przédnëch architektów kùbańskò-sowiecczi drëszbë<ref>Anderson, J. L., Che Guevara: a revolutionary..., s. 492.</ref>, a człowiekã òsoblëwie zaangażowónym w [[Kùbańsczi Raczetowi Krizys|sprowadzenié sowiecczich nuklearnëch raczetów na Kùbã]]<ref>Ibidem, s. 530.</ref>, sóm pòdpisôł dogadënk midzë òbadwùma krajama<ref> Abrams, D., ''Ernesto "Che" Guevara'', New York 2013, s.</ref>, równak béł dbë, że dogadënk nen mùszi bëc znóny swiatowi, jinaczi jak [[Niczita Chruszczow|Chruszczow]]<ref>Luther, E., Henken, T., ''Che Guevara'', Indianapolis 2001, s. 165.</ref>. Guevara miôł pùzdni tã sytuacjã za sowiecką zdradã, béł dbë, że Sowiecë pòtraktowalë Kùbã jakno nôrzãdło swòji globalny pòliticzi<ref>Kellner, D., ''op. cit.'', s. 73.</ref>. Midzë [[1964]] a [[1965]] Che Guevara zajimôł sã przede wszëtczim diplomacją, le w strëmiannikù 1965 rokù zniknął z pùblicznégò żëcégò. [[16 czerwińca]] 1965 rokù Fidel Castro ògłosył, że Guevara zrezygnowôł z wszëtczich pùblicznëch fónksjów, a [[3 rujana]] pùbliczno òdczëtôł lëst, w jaczim Che deklarëje swòją solidarnotã z kùbańską rewòlucją, le równoczasno òpùszczô òstrów bë szerzëc rewòlucjã, a jednoczasno rezygnëje z nôleżnictwa w partie a kùbańsczégò òbëwatelstwa<ref>Guevara, E., ''Guevara's Farewell Letter'', 1 łżëkwiata 1965, za: ''Farewell letter from Che to Fidel Castro'' marxists.org, 2002. [online] [przëstãp: 2026-07-04] [https://www.marxists.org/archive/guevara/1965/04/01.htm]</ref>. == Rewòlucje w Kòngò a Bòliwii == === Kòngò === Guevara wëjachôł do Kòngò, bë wspierac wiédzą a doswiadczenim marksystowską òrganizacjã "Simba", chtërnô brała ùdzél w [[Kòngijsczi krizys|kòngijsczim krizysu]]. Brëkòwôł tedë pseùdonimù Ramón Benítez<ref>Anderson, J. L., ''Che Guevara. A revolutionary...'', s. 629.</ref>. Biôtkòwôł sã pò starnie tëch, jaczi bëlë za zamòrdowónym czile lat chùdzy premierã [[Patrice Lumumba|Patrice'a Lumumbë]]<ref>Kellner, D., ''op. cit.'', s. 86.</ref>. Midzë lëchą discypliną partizańtów<ref>Villafana, F., ''Cold War in the Congo: The Confrontation of Cuban Military Forces, 1960-1967'', New York 2017, s. 158, 160.</ref> a wspiarcym CIA dlô procëmników Simbë<ref>Ibidem, s. 153, 161.</ref>, rebeliô zaczãła ùpadac, a sóm Guevara, chòc krótkò nie zdżinął<ref>Ibidem, s. 164.</ref>, w kùńcu dôł sã przekònac a wëcmanim z zaòstałima lëdzama ze swòjégò kùbańsczégò regimeńtu ewakùòwôł sã do Tanzanie<ref>Kellner, D., ''op. cit.'', s. 87.</ref>. Przez jaczis czas Guevara żił w [[Dar es Salaam]] a kòle [[Praga|Pradżi]]. W 1966 slédny rôz òdwiedzył Kùbã, bë pòtkac sã z Fidelã Castro, swòją białką a dzecama. === Bòliwiô === W Bòliwie Che Guevara prowadzył ELN, ''Ejército de Liberación Nacional de Bolivia'', Armijã Nôrodnégò Wëzwòleniégò Bòliwii, dobrze ùzbrojóną jednostkã, chtërna òdnosyła dosc sukcesów, bë rządowô armiô Bòliwii mëslała, że naprocëm ni je wikszô armiô jak pò prôwdze bëła<ref>Ibidem, s. 97.</ref> – w ELN bëło kòle 50 lëdzy<ref>[https://www.latinamericanstudies.org/che/bolivia-guerrillas.htm]''Members of Che Guevara's Guerilla Movement in Bolivia'' [online] [przëstãp na 2026-06-11].</ref>. Kònfrontacjowô nôtera Che Guevarë przëczëniła sã do tegò, że drãgò bëło mù stwòrzëc dobré relacje z jinyma liderama rebelie, co òb czas kùbańsczi rewòlucje rozmiôł rozrzeszac Fidel Castro<ref>Castañeda J.G., ''op. cit.'', s. 107-112, 131-132.</ref>. Niewiele lokalnëch lëdzy dôwało sã na pòmòc ELN-owi, colemało donosylë òni rządowi dze partizańcë są a co robią<ref>Wright, T. C., ''Latin America in the Era of the Cuban Revolution'', 2-é pòprawióné wëdanié, 2008, s. 68.</ref>. Prawie dzãka jednémù infòrmańtowi Bòliwijsczé Specjalné Sëłë òkrążiłë jednostkã Guevarë 8 rujana 1967. Na skùtk biôtczi Guevara òstôł reniony a pòjmóny<ref> Anderson, J. L., ''Che Guevara. A revolutionary...'', s. 733.</ref>. Òb czas, jaczi béł przetrzimiwóny w szkòle w La Higuera Che pòtkôł sã z lokalną szkólną, a pòwiedzôł ji, że rëjina jaką béł bùdink je "antipedagògiczny"; że jak mają sã dzece ùczëc w taczich warënkach, czé "nôleżnicë rządu jeżdżą Mercedesama"<ref>Ray, M., ''In Cold Blood: The Execution of Che by the CIA'', "Ramparts" strëmiannik 1968, s. 21-37.</ref>. == Smierc == 9 rujana 1967 bòliwijsczi prezydeńt [[René Barrientos]] kôzôł zabic Che Guevarã, abë nie mógł ùcec, a téż dlôte, bë ùniknąc sądowégò procesu, jaczi nie bëło gwës wiedzec, jak bë béł òdebróny przez lëdzy<ref>Almudevar, L., ''Bolivia marks capture, execution of 'Che' Guevara 40 years ago'', "San Francisco Chronicle" 9 rujana 2007.</ref>. Do wëkònaniégò wërokù zgłosył sã Mario Terán, 27 lat stôri sarżeńt<ref>Taibo, P. I., II, ''op. cit.'', s. 267</ref>. Slédné słowa Che Guevarë bëłë adresowóné do Terána, a brzëmiałë: "Wiém, że jes przëszedł mie zabic. Strzelôj, tchórzu! Zabijesz leno człowieka!"<ref>"I know you've come to kill me. Shoot, coward! You are only going to kill a man!", za: [https://nsarchive2.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB5/] ''The Death of Che Guevara: Declassified'', The National Security Archive [online] [przëstãp na 2026-06-11].</ref>. Terán miôł sã zawahac zanima nie pòstrzelił Che, przódë w remiona a nodżi, jesz nie smiertelno. Guevara miôł wic sã na zemie a zagrëzc nôdgarstk, bë nie krzëczëc. Dopiérze drëdżé szosë trafiłë Che w piers a zabiłë, 9 rujana 1967 rokù ò 1:10 pò pôłnim<ref>Anderson, J.L., ''Che Guevara. A revolutionary...'', s. 739.</ref>. Guevara òstôł pòstrzelóny dzewiãc razów: piãc w nodżi, rôz w prawé remiã a rãkã, rôz w piers ë rôz w gardło<ref>Ray, M., ''op. cit.'', s. 21-37.''</ref>. Czilë miesãców przed smiercą Che Guevara wësłôł na Trzëkòntinentową Kònferencjã lëst z bòliwsczi dżunglë, dze napisôł swòje gwôsné epitafium: "Dze le bądz zaskòczi nas smierc, chcemë jã przëwitac, żlë leno nasz bòjowi òkrzik docarł do chãtnëch ùszów, a drëdżé rãce mògą sãgnąc pò naszą barń a drëdżi lëdze bãdą fardich zanócëc pògrzebòwą piesniã w staccato ritm maszinowëch giwerów a nowëch bòjowëch òkrzików wòjnë ë dobëcégò."<ref>òrg. "Wherever death may surprise us, let it be welcome, provided that this, our battle cry, may have reached some receptive ear and another hand may be extended to wield our weapons and other men be ready to intone the funeral dirge with the staccato singing of the machine-guns and new battle cries of war and victory.". Guevara, E., ''Message to the Tricontinental'', za: ''Message to the Tricontinental'', marxists.org, 1999. [online] [przëstãp: 2026-07-04] [https://www.marxists.org/archive/guevara/1967/04/16.htm]</ref>. === Pò smiercë === Cało Che Guevarë pò jegò egzekùcje òstało przërzeszóné do płozów helikòptera a przëwiozłé do môlëznë [[Vallagrande]] a złożóné w pralnie bòlëcë Nuestra Señora de Malta. Juwernotã cała pòcwierdzył m. jin. Richard Gott, jaczi bòdôj jedurny widzôł Che żëwégò<ref>Gott, R., ''Bolivia on the Day of the Death of Che Guevara'', "Le Monde diplomatique", 11 zélnika 2005, za: mindfully.org, zarchiwizowóné przez [[Internet Archive]]. [online] [przëstãp: 2026-07-04] [https://web.archive.org/web/20051126071737/http://www.mindfully.org/Reform/2005/Che-Guevara-Gott11aug05.htm]</ref>. Cało òstało wëstôwióné pùbliczno, a wiele lëdzy widzało w nim cos szlachùjącégò za [[Jezës Christus|Christusã]]; niejedny mielë òdcyc sztëczczi włosów Che jakbë bëłë relikwiama <ref>Casey, M. J., ''Che's Afterlife. The Legacy of an Image'', Nowi Jork 2009, s. 179.</ref>. Kritik kùnsztu [[John Berger]] dwa tidzenie pò tim przërównôł ne òdjimczi do dwa òbrazów, ''Ùczbë anatomie Dra Nicolaesa Tulpë'' [[Rembrandt|Rembrandta]] a ''Miartwégò Christusa'' [[Andrea Mantegni|Andrea Mantegnégò]] <ref>Ibidem, s. 183.</ref>. [[Òbrôzk:1967 Morte Che Guevara photo by Freddy Alborta.jpg|mały|''Pasjô Che'', Freddy Alberto, 10 rujana 1967.]] Dłonie Che Guevarë òstałë òdcãté òd cała a wësłóné przódë do [[Buenos Aires]] do identifikacje, a dali na Kùbã. Resztã cała òsta krëjamno pòchòwónô w nocë bez jinfòrmacje, dze. Dopiérze w 1995 rokù emeritowóny bòliwijsczi generôł, Mario Vargas Salinas, ùjawnił, dze béł pòchòwóny Che Guevara: w masowim grobie pòd fligerplacã w Vallegrande<ref>Garza, L., ''Bolivian General Reveals Che Guevara's Burial Site'', "The Militant", vol.59/no.47", 18 gòdnika 1995, [online] [przëstãp: 2026-07-04] [https://www.themilitant.com/1995/5947/5947_9.html]</ref>. Cała z negò grobù òstałë ekshumòwóné, a szczątczi Guevarë wrócyłë na Kùbã w 1997 rokù. Zark z jegò gnôtama òstôł przódë wëstôwióny na [[Plac Rewòlucje|Placu Rewòlucje]] w Hawanie, a pózni, 17 rujana 1997 rokù - 30 lat a 8 dniów pò smiercë - złożóny w [[Maùzoleùm Che Guevarë]] w Santa Clara, niedalek môlu, dze dobéł nad wòjskama diktatora Batistë <ref>''Che Guevara (1928-1967)'', serwis Find a Grave, [online] [przëstãp: 2026-07-04] [https://www.findagrave.com/memorial/4312/che-guevara]</ref>. Wstrzód rzeczów, jaczé òstałë wzãté Che, bél òdrãczno pisóny dzénnik dłudżi na 30 tës. słowów, czilë wiérztów a òpòwiôdanié ò młodim kòmùnisticznym partizance, jaczi dobiwô nad swòjim strachã<ref>''Bidding for Che'', "Time", 17 gòdnika 1967, za: Internet Archive. [online] [przëstãp: 2026-07-04] [https://web.archive.org/web/20081208122004/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,837605,00.html]</ref>. Bënë negò dzénnika, jaczi Guevara prowadzył òd 7 lëstopadnika 1966, bëłë òpisóné midzë jinszima rozmësliwania Che nad Kòmùnisticzną Partią Bòliwie a jiwrë, jaczé z nią miôł, a téż tôkle òddzélu Guevarë z rekrutacją wstrzód lokalnégò lëdztwa, jaczé wzãłë sã z tegò, że partizancë nôùczilë sã [[Jãzëk Quechua|jãzëka Quechua]], a dzejalë na òbrëmim, dze gôdô sã w [[Jãzëk Tupi-Guarani|jãzëkù Tupi-Guarani]]<ref>Ryan, H. B., ''The Fall of Che Guevara: A Story of Soldiers, Spies, and Diplomats'', Nowi Jork 1998, s. .45</ref>. Je téż rzekłé, że Guevara béł w gòrszim a gòrszim zdrowim, midzë jinszima przez dëchawicã, przez co slédné akcje jegò òddzélu przede wszëtczim miałë za cél dostac mediczné zasobë a léczi<ref>Ibidem, s. 104.</ref>. == Wëbróné pùblikacje == * ''Partizanckô wòjna'', {{jãz.|es}} ''La Guerra de Guerrillas'', 1961. * ''Wspòmnienia z Kùbańsczi Rewòlucje'', {{jãz.|es}} ''Pasajes de la guerra revolucionaria'', 1963. Na spòdlim ny kniżczi òpiarti je film ''Che'' z 2008 rokù, dze Guevarã zagrôł [[Benicio del Toro]]. * ''Mòtocyklowé dzénniczi'', {{jãz.|es}} ''Diarios di motocicleta'', 1995. == Przëpisë == {{Przëpisë|2}} == Bibliografiô == * Abrams, D., ''Ernesto "Che" Guevara'', Nowi Jork 2013. * Anderson, J. L., ''Che Guevara'', Warszawa 2008. * idem, ''Che Guevara. A revolutionary life'', Nowi Jork 2004. * Almudevar, L., ''Bolivia marks capture, execution of 'Che' Guevara 40 years ago'', "San Francisco Chronicle" 9 rujana 2007. * Casey, M. J., ''Che's Afterlife. The Legacy of an Image'', Nowi Jork 2009. * Castañeda J.G., ''Companero. The Life and Death of Che Guevara'', Nowi Jork 1998. * Garza, L., ''Bolivian General Reveals Che Guevara's Burial Site'', "The Militant", vol.59/no.47", 18 gòdnika 1995. * Glejten, T., ''Rebel Wife, A Review of ''My Life With Che: The Making of a Revolutionary ''by Hilda Gadea'', "The Washington post, 12 rujana 2008. * Gleijeses, P., ''Shattered Hope: The Guatemalan Revolution and the United States, 1944-1954'', Princeton 1991. * Gott, R., ''Bolivia on the Day of the Death of Che Guevara'', "Le Monde diplomatique", 11 zélnika 2005. * Hart, J., ''Che: The Life, Death, and Afterlife of a Revolutionary'', Nowi Jork 2008. * Kellner, D., ''Ernesto "Che" Guevara (World Leaders Past & Present)'', Nowi Jork 1989. * Luther, E., Henken, T., ''Che Guevara'', Indianapolis 2001. * Ray, M., ''In Cold Blood: The Execution of Che by the CIA'', "Ramparts" strëmiannik 1968, s. 21-37. * Ryan, H. B., ''The Fall of Che Guevara: A Story of Soldiers, Spies, and Diplomats'', Nowi Jork 1998. * Sandison, D., ''The Life & Times of Che Guevara'', Bath 1996. * Taiblo, P.I., II, ''Guevara, Also Known as Che'', 2-é wëd., Nowi Jork 1999. * Villafana F., ''Cold War in the Congo: The Confrontation of Cuban Military Forces, 1960-1967'', Nowi Jork 2017. * Wright, T.C., ''Latin America in the Era of the Cuban Revolution'', 2-é pòprawióné wëdanié, 2008. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòliticë]] [[Kategòrëjô:Marksyzna]] [[Kategòrëjô:Kùba]] [[Kategòrëjô:Argentina]] [[Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika]] amau2gbk1kb60qvenxbjs27x8byr86s 206829 206623 2026-07-10T16:23:24Z Iketsi 3254 ò 206829 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòlitik |jimiã = Che Guevara |gwôsné jimiã = Comandante |Òbrôzk = Che Guevara - Guerrillero Heroico by Alberto Korda.jpg |òpis = ''Guerillero Heroico'', Alberto Korda, 1960 |Data_ùrodzeniô = 14 maja abò 14 czerwińca 1928 |Môl_ùrodzeniô = Rosario, Argentina |Data_smierci = 9 rujana 1967 |Mol_smierci = La Higuera, Bòliwiô |1. fónkcjô = Minyster Jindustrie Kùbë |1. Òd = 11 gromnicznika 1961 |1. Do = 1 łżëkwiata 1965 |1. Pòprzédca = ''ùsadzenié ùrzãdu'' |1. Nastãpnik = Joel Domenech Benítez |2. fónkcjô = Przédnik Nôrodnégò Bankù Kùbë |2. Òd = 16 lëstopadnika 1961 |2. Do = 23 gromicznika 1961 |2. Pòprzédca = Felipe Pazos |2. Nastãpnik = Raúl Cepero Bonilla }} '''Che Guevara''', pò prôwdze ''Ernesto "Che" Guevara de la Serna'' ([[14 maja]] abò [[14 czerwińca]]<ref>[https://snl.no/Che_Guevara] Sandvik, Underlid, E., ''Che Guevara'' w: ''Store norske leksikon''. [online] [przëstãp: 2026-06-11].</ref><ref>[https://www.britannica.com/biography/Che-Guevara] ''Che Guevara'' w: ''Encyclopaedia Britannica'' [online] [przëstãp: 2026-06-11].</ref> [[1928]] w [[Rosario]] – [[9 rujana]] [[1967]]<ref>[https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/guevara_che.shtml] ''Che Guevara'', w: ''BBC History'' [online] [przëstãp: 2026-06-11].</ref> w [[La Higuera]]) – rewòlucjonista, pòliticzéra, pisôrz, warkòwi lékôrz z [[Łacëznowô Amerika|Łacëznowi Americzi]]. Jeden z przédników [[Kùbańskô Rewòlucjô|Kùbańsczi Rewòlucje]]. Ùrodzóny w [[Argentina|Argentinie]]. Pò sukcesu rewòlucje béł nôleżnikã kùbańsczégò rządu. Biôtkòwôł sã téż w [[Kòngò]] w [[1965]] r. a òd [[1966]] r. w [[Bòliwiô|Bòliwsce]], dze òrganizowôł partizantów a òstôł schwëtóny a ùbiti. Militarny teòretik, [[Kòntrkùltura|kòntrkùlturowi]] symbòl rewòlucje a bùntownictwa, jegò lëco przëszło do masowi kùlturë dzãka [[Fòtografijô|òdjimkòwi]] ''Guerillero Heroico'' jaczi zrobił w [[1960]] r. Alberto Korda. == Wczesné żëcé == Ernesto ùrodzył sã jakno nôstarszé z piãc dzecy w strzédnoklasowi familii ò [[Szpańskô|szpańskò]]-[[Irlandiô|jirsczim]] pòchòdzenim a lewiznowëch pòzdrzatkach. Nimò że za dzecka chòrzôł na [[Dichawica|dichawicã]], miôł atleticzné sukcesë a béł òglowò dobrim szkòlôkã. Chòdzył do spòdlowi szkòłë w gardze [[San Martín (Mendoza)|San Martín]] w prowincji [[Mendoza_(Argentina)|Mendoza]] òd [[1937]] rokù, a do liceùm do [[1942]]. W [[1943]] rokù Guevarowie przëcygnãlë do [[Córdoba_(Argentina)|Córdobë]]. Chòdzącë do liceùm, Ernesto sóm ùcził sã [[Filozofijô|filozofii]]<ref>Anderson J.L., ''Che Guevara'', Warszawa 2008, s. 37.</ref>. Rôd czetôł [[Karól Marks|Marksa]], [[William Faulkner|Faulknera]]<ref>Rich, H., Sanchez, C., ''The Legend of Cuba’s Revolutionary Heart'', New York 2005, s. 164.</ref>, [[John Keats|Keatsa]], [[Federico García Lorca|Federico García Lorcã]], [[Walt Whitman|Walta Whitmana]]<ref>Hart, J., '' Che: The Life, Death, and Afterlife of a Revolutionary'', New York 2004, s. 98.</ref>, a téż [[Franz Kafka|Kafkã]], [[Albert Camus|Camusa]], [[Włodzmiérz Lenin|Lenina]] a [[Jean-Paul Sartre|Sartre'a]]<ref>Anderson, J. L., ''Che Guevara: a revolutionary life'', New York 1997, s. 37-38.</ref>. Bãdącë òsmënôsce lat stôri, Ernesto robił w labòratorium, pùzdni dostôł sã na wëdzél medicinë na ùniwersytece w [[Buenos Aires]]. Ju za młodoscë miôł lewiznowé pòzdrzatczi, w wiéldżim dzélu wëniosłé z dodomù, a béł w òpòzycji do [[Juan Perón|Juana Peróna]]. == Mòtocyklowô réza a emigracjô == W [[1951]] rokù Ernesto a jegò drëch Alberto Granado, òb czas rokù paùzë òd ùniwersytetu, pòjachalë na mòtocyklu w rézã przez [[Pôłniowô Amerika|Pôłniową Amerikã]]. Pòjachalë na [[Pôłnié|pôłnié]] przez Argentinã, a dali do [[Chile]], [[Peru]], [[Ekwador|Ekwadoru]], [[Kòlumbiô|Kòlumbii]], jaż do [[Wenezuelskô|Wenezueli]], skądka Guevara pòjachôł sóm przez [[Panama|Panamã]] do [[Miami]] a wrócył do Argentinë fligrã. Che òb czas ti rézë prowadzył dzénnik, jaczi òstôł pòsmiertno wëdóny jakno ''Mòtocyklowé dzénniczi'' ({{jãz.|es}} ''Diarios de motocicleta''). Rézującë, Guevara a Granado ùzdrzëlë biédã a nãdzã lëdzy w prakticzno cawny Łacëznowi Americe: w Chile warënczi robòtë w kòpalni [[Kòper|kòpru]] a pôrã kòmùnistów na [[Pùstiniô Atacama|Pùstini Atacama]], jaczi nawetka nie mielë deczi<ref>Ibidem, s. 75-76.</ref>, pò dardze do [[Machu Picchu]] bëła to biéda wsowi lëdnoscë pòdległi czile bòkadnëch zemianów <ref>Kellner, D., ''Ernesto "Che" Guevara (World Leaders Past & Present)'', New York 1989, s. 27.</ref>. Guevara skùńcził mediczné sztudia w [[1953]] rokù a rézowôł jesz co, a pòtkôł sã z dzejanim [[United Fruit Company]]<ref>Anderson, J. L., ''Che Guevara: a revolutionary...'', s. 126</ref>. W lëscë do swòji cotczi przësãgł na òdjimk niedôwno zmarłégò [[Józef Stalin|Józefa Stalina]], że nie pòcznie jaż te "òsmiornicë [nie] òstaną znikwióné"<ref>Taibo, P. I., II, ''Guevara, Also Known as Che'', 2-é wëd., New York 1999, s. 31.</ref>. Pòd kùńc 1953 rokù Ernesto Guevara przëcygnął do [[Gwatemala|Gwatemali]], w jaczi niedôwno prezydencczé welacje dobéł [[Jacobo Árbenz]], lewiznowi pòliticzéra, jaczi chcôł przeprowadzëc m. jin. rolną refòrmã a skùńczëc wëzësk Gwatemalczików przez [[Kapitalizm|kapitalëstów]]. Árbenz òstôł równak rëchło òbalóny przë wspiarcym [[CIA]]<ref>Gleijeses, P., ''Shattered Hope: The Guatemalan Revolution and the United States, 1944-1954'', Princeton 1991, s. 345-349; 354-357. </ref>, a Guevara, jaczi biôtkòwôł sã pò starnie rządu, mùszôł skrëc sã w argentińsczim kònsulace jaż nie pòzwòlono mù bespieczno wëjachac do [[Meksyk|Meksykù]]<ref>Taibo, P. I., II, ''op. cit.'', s. 39.</ref>. Òbalenié Árbenza ùgwësniło Guevarã w jegò pòzdrzatkach na [[Zjednóné Kraje Americzi|ZSA]] a jich [[Imperializm|jimperialëznã]]<ref>Kellner, D., ''op. cit.'', s. 31.</ref>. Guevara docarł do Meksykù w [[1954]] rokù a robił w bòlëcë dlô dzëcy, wëkłôdôł na wëdzélu medicynë [[Nôrodny Aùtonomiczny Ùniwersitet Meksykù|UNAMù]] a béł fòtorepòrtérą<ref>Ibidem, s. 33.</ref>. Jegò pierszô białka, Hilda Gadea, wspòminała w swòji biografie ''Mòje żëcé z Che'' ([[Anielsczi jãzëk|ang.]] '' My Life with Che''), że Guevara mëslôł ò òstanim dochtorã w [[Afrika|Africe]] a wcyg miôł kòle serca a jiwrowôł sã biédą naòkòle<ref>Za: Gjelten, T., ''Rebel Wife, A Review of ''My Life With Che: The Making of a Revolutionary'' by Hilda Gadea'', "The Washington post, 12 rujana 2008.</ref>. W [[1955]] rokù Che Guevara pòznôł bracy [[Raúl Castro|Raúla]] a [[Fidel Castro|Fidela Castro]], jaczi stwòrził [[Rëch 26-égò Lëpińca]], chtëren planowôł òbalëc diktaturã [[Fulgencio Batista|Fùlgencia Batistë]]. Guevara jesz ti sami nocë doparłãcził sã do òrganizacje a deje jich biôtczi<ref>Taibo, P. I., II, ''op. cit.'', s. 55.</ref>. == Kùbańskô Rewòlucjô == [[25 lëstopadnika]] [[1956]] rokù Castro, Che a jiny biôtkarze Rëchù 26-égò Lëpińca rëszilë na [[Jacht|jachce]] ''Granma'' na [[Kùba|Kùbã]]. Niedługò pò dojachanim, armiô Batistë zaatakòwała rewòlucjonistów, zabijającë wiele z 82 lëdzy – òdnalazło sã nawzajemno leno 22<ref>Anderson, J. L., Che Guevara: a revolutionary..., s. 213</ref>. Òb czas pierszi biôtczi Che miôł òdłożëc swój mediczny sprzãt a wząc barń nëkającégò towarzësza, chterën to mòment mòże czëtac jakno symbòliczny<ref>Ibidem, s. 211.</ref>. Guevara flot òstôł drëdżim pò Fidelu wódcą rewòlucji. Òrganizowôł fabriczi granatów, ale téż piéce do pieczeniégò chleba, szkòłë, bòlëcë, gazéta a militarné warkòwnie<ref>Kellner, D., ''op. cit.'' s. 45.</ref>. Cządnik ''[[Time]]'' w [[1960]] rokù nazwôł Che Guevarã "mùskã Castro"<ref>''Castro's brain'', "Time", 8 zélnika 1960 r.</ref>. [[Òbrôzk:ChePipe.jpg|mały|Che Guevara kùrzi pipã w baze ''guerilleros'' w [[Górë Escambray|Górach Escambray]], 1958 rok.]] Che Guevara béł dowódcą ò cwiardi rãce, nie miôł strachù ani jiwru strzelac do dezerterów, szpiégów a zdrôjców, czasã słôł za taczimë swòjich ''guerilleros''<ref>Anderson, J. L., Che Guevara: a revolutionary..., s. 269-270.</ref>, równak widzôł w se równak téż szkólnégò, jaczi rôd swòjim soldatóm czëtôł [[Robert Lous Stevenson|Roberta Louisa Stevensona]], [[Miguel de Cervantes|Cervantesa]] a szpańsczich pòétów <ref>Sandison, D., ''The Life & Times of Che Guevara'', Bath 1996, s. 35.</ref>. Guevara flot òstôł ekspertã òd partizancczi wòjnë<ref>Kellner, D., ''op. cit.'', s. 40.</ref>, a òdegrôł fùndamentalną rolã w [[Biôtka ò Las Mercedes|biôtce ò Las Mercedes]] w czerwińcu 1958 rokù ë w [[Biôtka ò Santa Clara|biôtce ò Santa Clara]], dobëcé w chtërny, nimò że na jednégò rewòlucjonistã przëpôdało dzesãc soldatów Batistë<ref>Sandison, D., ''op. cit.'', s. 39.</ref>, prakticzno òznôczało dobëcé rewòlucje, kò czilenôsce gòdzënów pùzdni Fùlgencio Batista, biorącë ze sobą "majątk wikszi jak 300 000 000 [[Dolar|dolarów]]"<ref> Kellner, D., ''op. cit.'', s. 48.</ref>, ùcekł z Kùbë do [[Dominikańskô Repùblika|Dominikanë]]. [[2 stëcznika]] [[1959]] rokù Che Guevara wjachôł do [[Hawana|Hawanë]], a Fidel Castro dojachôł [[8 stëcznika]] negò rokù, kùńczącë Kùbańską Rewòlucjã. == Kùbańsczi pòliticzéra == Pierszé pòliticzné dzejanié Che pò dobëcym rewòlucje to bëła kwestiô karaniégò ùrzãdników administracji Batistë, jaczi represjonowalë lëdzy Kùbë. Fidel Castro zrobił Che przédnikã prizë w La Cabana, czim Guevara zajimôł sã przez pierszé piãc miesãców 1959 rokù. Do ny prizë trafialë dezerterowie, zdrôjcowie, jinfòrmatorzë reżimù a wòjnowi zbrodniarze<ref>Anderson, J. L., ''Che Guevara. A revolutionary...'', s. 372, 475.</ref>. Niejeden rôz sztrofą bëła smierc przez rozstrzelanié, chòc historicë są dbë, że kùbańskô spòlëzna w tamtim czasu bëła chãtnô do linczowaniégò<ref>Taibo, P. I., II, ''op. cit'', s. 267.</ref>. Je czile pòdrechòwaniów wëroków tamtégò czasë, le w prize La Cabana wëdano 55 do 105<ref>Anderson, J. L., Che Guevara. A revolutionary..., s. 387.</ref>, a je téż wiedzec, że wiele lëdzy òstało òbjãtëch amnestią abò òczëszczónëch z zarzutów bezpòstrzédno przez Che<ref>Castañeda J.G., ''Companero. The Life and Death of Che Guevara'', New York 1998, s. 143-144.</ref>. Fidel Castro wësłôł Che w trzëmiesãczną trasã diplomaticzną do [[Marokò]], [[Sudan|Sudanu]], [[Egipt|Egiptu]], [[Syriô|Syrie]], [[Pakistan|Pakistanu]], [[Indie|Indiów]], [[Sri Lanka|Sri Lanczi]], [[Myanmar|Myanmë]], [[Tajlandiô|Tajlandie]], [[Indonezjô|Indonezje]], [[Japóńskô|Japònie]], [[Jugòsławiô|Jugòsławie]], [[Greckô|Grecje]], [[Syngapùr|Syngapùru]] a [[Hong Kòng|Hong Kòngù]]<ref>Taiblo, P. I., II, ''op. cit.'', s. 282-285.</ref>. Bãdącë w Japóńsce, Guevara òdmówił òdwiedzeniégò tamtészégò Grobù Nieznónégò Soldata, co tłómacził tim, że "japóńsczi jimperialëscë zabilë mëljónë Azjatów", za to òdwiedzył [[Hiroszima|Hiroszimã]], dze 14 lat chùdzy ZSA zrzucëło [[Little Boy|atomòwą bómbã]]<ref>Anderson, J. L., Che Guevara. A revolutionary..., s. 431.</ref>. <gallery> Tito sa Ernestom Če Gevarom, 1959. godina.jpg|Che z [[Josip Broz Tito|Josipã Brozã Tito]] Che Guevara in Gaza.jpg|Che w [[Gaza|Gaze]] </gallery> Jakno przédnik narodnégò bankù a minyster finansów ë jindustrie, Che nalôzł sã na wierzchù swòji pòliticzny karierë, chòc rôd òkazywôł swòją niechãc do kapitalëznë a klasowëch pòdzélów, jaczé przënosy dëtk, pòdpisującë sã prosto "Che" na banknotach <ref>Crompton, S., ''Che Guevara: The Making of a Revolutionary'', Milwaukee 2009, s. 71</ref>. Przeprowadzył agrarną refòrmã, znacjonalizowôł fabriczi a banczi. Wcyg biôtkòwôł téż z analfabetizną, dzãka Guevarze kùbańsczi rząd ògłosył rok [[1961]] "rokã edukacji" a zmòbilizowôł 100 000 wòlontariuszów, zebrónëch w "brigadë alfabetizacji", a pòdjął akcjã, dzëka chtërny analfabetizna na Kùbie spôdła z 40-34% do 4%<ref>Kellner, D., ''op. cit.'', s. 61.</ref>. Przez ùpôdk hańdlu z zôpadnyma krajama Guevara kòntinuòwôł swòje diplomaticzné misje, òdwiedzającë w 1960 rokù [[Czechòsłowackô|Czechòsłowacjã]], [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|ZSSR]], [[Kòrejańskô Lëdowò-Demokraticznô Repùblika|Nordową Kòreã]], [[Madżarskô|Madżarskã]] a [[Niemieckô Demòkratycznô Repùblika|NDR]]. [[17 łżëkwiata]] [[1961]] rokù 1400 lëdzy wëszkòlónëch przez CIA wëlądowało na sztrądze Kùbë w [[Inwazjô w Hôwindze Swiniów|inwazje w Hôwindze Swiniów]]. Sóm Guevara nie brôł ùdzélu w òbarnie przed tim atakã, kò wòjska, jaczé prowadzył, òstałë òdcygniãté przez ùdôwóną inwazjã, równak historicë przëpisëją Che tëli zasłëgów, że szefòwôł nad szkòlenim kùbańsczi armii<ref> Kellner, D., ''op. cit.'', s. 69-70.</ref>. W strëmiannikù [[1962]] rokù Guevara przëznôł w przemówienim, że jegò ekònomiczny plón béł pòrażką<ref>Farber, S., ''The politics of Che Guevara: theory and practice'', Chicago 2016, s. 20-25.</ref>. Kùbańsczi rząd sprowadzył [[Marksyzna|marksystowsczich]] ekònomów abë pòmóc w przeńcym òd kapitalëznë do kòmùnisticzny gòspòdarczi. W [[1963]] rokù, wstrzód spôdający produkcji [[Cëczer|cëkru]], Che Guevara zrezygnowôł ze stanowiszcza Minystra Jindustrie<ref>''Encyclopedia of Politics: The Left and the Right'', Carlisle, R. P. (red), t. I, Thousand Oaks-London-New Delhi 2005, s. 204.</ref>. Che Guevara béł jednym z przédnëch architektów kùbańskò-sowiecczi drëszbë<ref>Anderson, J. L., Che Guevara: a revolutionary..., s. 492.</ref>, a człowiekã òsoblëwie zaangażowónym w [[Kùbańsczi Raczetowi Krizys|sprowadzenié sowiecczich nuklearnëch raczetów na Kùbã]]<ref>Ibidem, s. 530.</ref>, sóm pòdpisôł dogadënk midzë òbadwùma krajama<ref> Abrams, D., ''Ernesto "Che" Guevara'', New York 2013, s.</ref>, równak béł dbë, że dogadënk nen mùszi bëc znóny swiatowi, jinaczi jak [[Niczita Chruszczow|Chruszczow]]<ref>Luther, E., Henken, T., ''Che Guevara'', Indianapolis 2001, s. 165.</ref>. Guevara miôł pùzdni tã sytuacjã za sowiecką zdradã, béł dbë, że Sowiecë pòtraktowalë Kùbã jakno nôrzãdło swòji globalny pòliticzi<ref>Kellner, D., ''op. cit.'', s. 73.</ref>. Midzë [[1964]] a [[1965]] Che Guevara zajimôł sã przede wszëtczim diplomacją, le w strëmiannikù 1965 rokù zniknął z pùblicznégò żëcégò. [[16 czerwińca]] 1965 rokù Fidel Castro ògłosył, że Guevara zrezygnowôł z wszëtczich pùblicznëch fónksjów, a [[3 rujana]] pùbliczno òdczëtôł lëst, w jaczim Che deklarëje swòją solidarnotã z kùbańską rewòlucją, le równoczasno òpùszczô òstrów bë szerzëc rewòlucjã, a jednoczasno rezygnëje z nôleżnictwa w partie a kùbańsczégò òbëwatelstwa<ref>Guevara, E., ''Guevara's Farewell Letter'', 1 łżëkwiata 1965, za: ''Farewell letter from Che to Fidel Castro'' marxists.org, 2002. [online] [przëstãp: 2026-07-04] [https://www.marxists.org/archive/guevara/1965/04/01.htm]</ref>. == Rewòlucje w Kòngò a Bòliwii == === Kòngò === Guevara wëjachôł do Kòngò, bë wspierac wiédzą a doswiadczenim marksystowską òrganizacjã "Simba", chtërnô brała ùdzél w [[Kòngijsczi krizys|kòngijsczim krizysu]]. Brëkòwôł tedë pseùdonimù Ramón Benítez<ref>Anderson, J. L., ''Che Guevara. A revolutionary...'', s. 629.</ref>. Biôtkòwôł sã pò starnie tëch, jaczi bëlë za zamòrdowónym czile lat chùdzy premierã [[Patrice Lumumba|Patrice'a Lumumbë]]<ref>Kellner, D., ''op. cit.'', s. 86.</ref>. Midzë lëchą discypliną partizańtów<ref>Villafana, F., ''Cold War in the Congo: The Confrontation of Cuban Military Forces, 1960-1967'', New York 2017, s. 158, 160.</ref> a wspiarcym CIA dlô procëmników Simbë<ref>Ibidem, s. 153, 161.</ref>, rebeliô zaczãła ùpadac, a sóm Guevara, chòc krótkò nie zdżinął<ref>Ibidem, s. 164.</ref>, w kùńcu dôł sã przekònac a wëcmanim z zaòstałima lëdzama ze swòjégò kùbańsczégò regimeńtu ewakùòwôł sã do Tanzanie<ref>Kellner, D., ''op. cit.'', s. 87.</ref>. Przez jaczis czas Guevara żił w [[Dar es Salaam]] a kòle [[Praga|Pradżi]]. W 1966 slédny rôz òdwiedzył Kùbã, bë pòtkac sã z Fidelã Castro, swòją białką a dzecama. === Bòliwiô === W Bòliwie Che Guevara prowadzył ELN, ''Ejército de Liberación Nacional de Bolivia'', Armijã Nôrodnégò Wëzwòleniégò Bòliwii, dobrze ùzbrojóną jednostkã, chtërna òdnosyła dosc sukcesów, bë rządowô armiô Bòliwii mëslała, że naprocëm ni je wikszô armiô jak pò prôwdze bëła<ref>Ibidem, s. 97.</ref> – w ELN bëło kòle 50 lëdzy<ref>[https://www.latinamericanstudies.org/che/bolivia-guerrillas.htm]''Members of Che Guevara's Guerilla Movement in Bolivia'' [online] [przëstãp na 2026-06-11].</ref>. Kònfrontacjowô nôtera Che Guevarë przëczëniła sã do tegò, że drãgò bëło mù stwòrzëc dobré relacje z jinyma liderama rebelie, co òb czas kùbańsczi rewòlucje rozmiôł rozrzeszac Fidel Castro<ref>Castañeda J.G., ''op. cit.'', s. 107-112, 131-132.</ref>. Niewiele lokalnëch lëdzy dôwało sã na pòmòc ELN-owi, colemało donosylë òni rządowi dze partizańcë są a co robią<ref>Wright, T. C., ''Latin America in the Era of the Cuban Revolution'', 2-é pòprawióné wëdanié, 2008, s. 68.</ref>. Prawie dzãka jednémù infòrmańtowi Bòliwijsczé Specjalné Sëłë òkrążiłë jednostkã Guevarë 8 rujana 1967. Na skùtk biôtczi Guevara òstôł reniony a pòjmóny<ref> Anderson, J. L., ''Che Guevara. A revolutionary...'', s. 733.</ref>. Òb czas, jaczi béł przetrzimiwóny w szkòle w La Higuera Che pòtkôł sã z lokalną szkólną, a pòwiedzôł ji, że rëjina jaką béł bùdink je "antipedagògiczny"; że jak mają sã dzece ùczëc w taczich warënkach, czé "nôleżnicë rządu jeżdżą Mercedesama"<ref>Ray, M., ''In Cold Blood: The Execution of Che by the CIA'', "Ramparts" strëmiannik 1968, s. 21-37.</ref>. == Smierc == 9 rujana 1967 bòliwijsczi prezydeńt [[René Barrientos]] kôzôł zabic Che Guevarã, abë nie mógł ùcec, a téż dlôte, bë ùniknąc sądowégò procesu, jaczi nie bëło gwës wiedzec, jak bë béł òdebróny przez lëdzy<ref>Almudevar, L., ''Bolivia marks capture, execution of 'Che' Guevara 40 years ago'', "San Francisco Chronicle" 9 rujana 2007.</ref>. Do wëkònaniégò wërokù zgłosył sã Mario Terán, 27 lat stôri sarżeńt<ref>Taibo, P. I., II, ''op. cit.'', s. 267</ref>. Slédné słowa Che Guevarë bëłë adresowóné do Terána, a brzëmiałë: "Wiém, że jes przëszedł mie zabic. Strzelôj, tchórzu! Zabijesz leno człowieka!"<ref>"I know you've come to kill me. Shoot, coward! You are only going to kill a man!", za: [https://nsarchive2.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB5/] ''The Death of Che Guevara: Declassified'', The National Security Archive [online] [przëstãp na 2026-06-11].</ref>. Terán miôł sã zawahac zanima nie pòstrzelił Che, przódë w remiona a nodżi, jesz nie smiertelno. Guevara miôł wic sã na zemie a zagrëzc nôdgarstk, bë nie krzëczëc. Dopiérze drëdżé szosë trafiłë Che w piers a zabiłë, 9 rujana 1967 rokù ò 1:10 pò pôłnim<ref>Anderson, J.L., ''Che Guevara. A revolutionary...'', s. 739.</ref>. Guevara òstôł pòstrzelóny dzewiãc razów: piãc w nodżi, rôz w prawé remiã a rãkã, rôz w piers ë rôz w gardło<ref>Ray, M., ''op. cit.'', s. 21-37.''</ref>. Czilë miesãców przed smiercą Che Guevara wësłôł na Trzëkòntinentową Kònferencjã lëst z bòliwsczi dżunglë, dze napisôł swòje gwôsné epitafium: "Dze le bądz zaskòczi nas smierc, chcemë jã przëwitac, żlë leno nasz bòjowi òkrzik docarł do chãtnëch ùszów, a drëdżé rãce mògą sãgnąc pò naszą barń a drëdżi lëdze bãdą fardich zanócëc pògrzebòwą piesniã w staccato ritm maszinowëch giwerów a nowëch bòjowëch òkrzików wòjnë ë dobëcégò."<ref>òrg. "Wherever death may surprise us, let it be welcome, provided that this, our battle cry, may have reached some receptive ear and another hand may be extended to wield our weapons and other men be ready to intone the funeral dirge with the staccato singing of the machine-guns and new battle cries of war and victory.". Guevara, E., ''Message to the Tricontinental'', za: ''Message to the Tricontinental'', marxists.org, 1999. [online] [przëstãp: 2026-07-04] [https://www.marxists.org/archive/guevara/1967/04/16.htm]</ref>. === Pò smiercë === Cało Che Guevarë pò jegò egzekùcje òstało przërzeszóné do płozów helikòptera a przëwiozłé do môlëznë [[Vallagrande]] a złożóné w pralnie bòlëcë Nuestra Señora de Malta. Juwernotã cała pòcwierdzył m. jin. Richard Gott, jaczi bòdôj jedurny widzôł Che żëwégò<ref>Gott, R., ''Bolivia on the Day of the Death of Che Guevara'', "Le Monde diplomatique", 11 zélnika 2005, za: mindfully.org, zarchiwizowóné przez [[Internet Archive]]. [online] [przëstãp: 2026-07-04] [https://web.archive.org/web/20051126071737/http://www.mindfully.org/Reform/2005/Che-Guevara-Gott11aug05.htm]</ref>. Cało òstało wëstôwióné pùbliczno, a wiele lëdzy widzało w nim cos szlachùjącégò za [[Jezës Christus|Christusã]]; niejedny mielë òdcyc sztëczczi włosów Che jakbë bëłë relikwiama <ref>Casey, M. J., ''Che's Afterlife. The Legacy of an Image'', Nowi Jork 2009, s. 179.</ref>. Kritik kùnsztu [[John Berger]] dwa tidzenie pò tim przërównôł ne òdjimczi do dwa òbrazów, ''Ùczbë anatomie Dra Nicolaesa Tulpë'' [[Rembrandt|Rembrandta]] a ''Miartwégò Christusa'' [[Andrea Mantegni|Andrea Mantegnégò]] <ref>Ibidem, s. 183.</ref>. [[Òbrôzk:1967 Morte Che Guevara photo by Freddy Alborta.jpg|mały|''Pasjô Che'', Freddy Alberto, 10 rujana 1967.]] Dłonie Che Guevarë òstałë òdcãté òd cała a wësłóné przódë do [[Buenos Aires]] do identifikacje, a dali na Kùbã. Resztã cała òsta krëjamno pòchòwónô w nocë bez jinfòrmacje, dze. Dopiérze w 1995 rokù emeritowóny bòliwijsczi generôł, Mario Vargas Salinas, ùjawnił, dze béł pòchòwóny Che Guevara: w masowim grobie pòd fligerplacã w Vallegrande<ref>Garza, L., ''Bolivian General Reveals Che Guevara's Burial Site'', "The Militant", vol.59/no.47", 18 gòdnika 1995, [online] [przëstãp: 2026-07-04] [https://www.themilitant.com/1995/5947/5947_9.html]</ref>. Cała z negò grobù òstałë ekshumòwóné, a szczątczi Guevarë wrócyłë na Kùbã w 1997 rokù. Zark z jegò gnôtama òstôł przódë wëstôwióny na [[Plac Rewòlucje|Placu Rewòlucje]] w Hawanie, a pózni, 17 rujana 1997 rokù - 30 lat a 8 dniów pò smiercë - złożóny w [[Maùzoleùm Che Guevarë]] w Santa Clara, niedalek môlu, dze dobéł nad wòjskama diktatora Batistë <ref>''Che Guevara (1928-1967)'', serwis Find a Grave, [online] [przëstãp: 2026-07-04] [https://www.findagrave.com/memorial/4312/che-guevara]</ref>. Wstrzód rzeczów, jaczé òstałë wzãté Che, bél òdrãczno pisóny dzénnik dłudżi na 30 tës. słowów, czilë wiérztów a òpòwiôdanié ò młodim kòmùnisticznym partizance, jaczi dobiwô nad swòjim strachã<ref>''Bidding for Che'', "Time", 17 gòdnika 1967, za: Internet Archive. [online] [przëstãp: 2026-07-04] [https://web.archive.org/web/20081208122004/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,837605,00.html]</ref>. Bënë negò dzénnika, jaczi Guevara prowadzył òd 7 lëstopadnika 1966, bëłë òpisóné midzë jinszima rozmësliwania Che nad Kòmùnisticzną Partią Bòliwie a jiwrë, jaczé z nią miôł, a téż tôkle òddzélu Guevarë z rekrutacją wstrzód lokalnégò lëdztwa, jaczé wzãłë sã z tegò, że partizancë nôùczilë sã [[Jãzëk Quechua|jãzëka Quechua]], a dzejalë na òbrëmim, dze gôdô sã w [[Jãzëk Tupi-Guarani|jãzëkù Tupi-Guarani]]<ref>Ryan, H. B., ''The Fall of Che Guevara: A Story of Soldiers, Spies, and Diplomats'', Nowi Jork 1998, s. .45</ref>. Je téż rzekłé, że Guevara béł w gòrszim a gòrszim zdrowim, midzë jinszima przez dëchawicã, przez co slédné akcje jegò òddzélu przede wszëtczim miałë za cél dostac mediczné zasobë a léczi<ref>Ibidem, s. 104.</ref>. == Wëbróné pùblikacje == * ''Partizanckô wòjna'', {{jãz.|es}} ''La Guerra de Guerrillas'', 1961. * ''Wspòmnienia z Kùbańsczi Rewòlucje'', {{jãz.|es}} ''Pasajes de la guerra revolucionaria'', 1963. Na spòdlim ny kniżczi òpiarti je film ''Che'' z 2008 rokù, dze Guevarã zagrôł [[Benicio del Toro]]. * ''Mòtocyklowé dzénniczi'', {{jãz.|es}} ''Diarios di motocicleta'', 1995. == Przëpisë == {{Przëpisë|2}} == Bibliografiô == * Abrams, D., ''Ernesto "Che" Guevara'', Nowi Jork 2013. * Anderson, J. L., ''Che Guevara'', Warszawa 2008. * idem, ''Che Guevara. A revolutionary life'', Nowi Jork 2004. * Almudevar, L., ''Bolivia marks capture, execution of 'Che' Guevara 40 years ago'', "San Francisco Chronicle" 9 rujana 2007. * Casey, M. J., ''Che's Afterlife. The Legacy of an Image'', Nowi Jork 2009. * Castañeda J.G., ''Companero. The Life and Death of Che Guevara'', Nowi Jork 1998. * Garza, L., ''Bolivian General Reveals Che Guevara's Burial Site'', "The Militant", vol.59/no.47", 18 gòdnika 1995. * Glejten, T., ''Rebel Wife, A Review of ''My Life With Che: The Making of a Revolutionary ''by Hilda Gadea'', "The Washington post, 12 rujana 2008. * Gleijeses, P., ''Shattered Hope: The Guatemalan Revolution and the United States, 1944-1954'', Princeton 1991. * Gott, R., ''Bolivia on the Day of the Death of Che Guevara'', "Le Monde diplomatique", 11 zélnika 2005. * Hart, J., ''Che: The Life, Death, and Afterlife of a Revolutionary'', Nowi Jork 2008. * Kellner, D., ''Ernesto "Che" Guevara (World Leaders Past & Present)'', Nowi Jork 1989. * Luther, E., Henken, T., ''Che Guevara'', Indianapolis 2001. * Ray, M., ''In Cold Blood: The Execution of Che by the CIA'', "Ramparts" strëmiannik 1968, s. 21-37. * Ryan, H. B., ''The Fall of Che Guevara: A Story of Soldiers, Spies, and Diplomats'', Nowi Jork 1998. * Sandison, D., ''The Life & Times of Che Guevara'', Bath 1996. * Taiblo, P.I., II, ''Guevara, Also Known as Che'', 2-é wëd., Nowi Jork 1999. * Villafana F., ''Cold War in the Congo: The Confrontation of Cuban Military Forces, 1960-1967'', Nowi Jork 2017. * Wright, T.C., ''Latin America in the Era of the Cuban Revolution'', 2-é pòprawióné wëdanié, 2008. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòliticë]] [[Kategòrëjô:Marksyzna]] [[Kategòrëjô:Kùba]] [[Kategòrëjô:Argentina]] [[Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika]] l347psp3xvhasbxiisvo6hgjjbswbml 206885 206829 2026-07-10T19:57:43Z Iketsi 3254 {{jãz.|en}} 206885 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòlitik |jimiã = Che Guevara |gwôsné jimiã = Comandante |Òbrôzk = Che Guevara - Guerrillero Heroico by Alberto Korda.jpg |òpis = ''Guerillero Heroico'', Alberto Korda, 1960 |Data_ùrodzeniô = 14 maja abò 14 czerwińca 1928 |Môl_ùrodzeniô = Rosario, Argentina |Data_smierci = 9 rujana 1967 |Mol_smierci = La Higuera, Bòliwiô |1. fónkcjô = Minyster Jindustrie Kùbë |1. Òd = 11 gromnicznika 1961 |1. Do = 1 łżëkwiata 1965 |1. Pòprzédca = ''ùsadzenié ùrzãdu'' |1. Nastãpnik = Joel Domenech Benítez |2. fónkcjô = Przédnik Nôrodnégò Bankù Kùbë |2. Òd = 16 lëstopadnika 1961 |2. Do = 23 gromicznika 1961 |2. Pòprzédca = Felipe Pazos |2. Nastãpnik = Raúl Cepero Bonilla }} '''Che Guevara''', pò prôwdze ''Ernesto "Che" Guevara de la Serna'' ([[14 maja]] abò [[14 czerwińca]]<ref>[https://snl.no/Che_Guevara] Sandvik, Underlid, E., ''Che Guevara'' w: ''Store norske leksikon''. [online] [przëstãp: 2026-06-11].</ref><ref>[https://www.britannica.com/biography/Che-Guevara] ''Che Guevara'' w: ''Encyclopaedia Britannica'' [online] [przëstãp: 2026-06-11].</ref> [[1928]] w [[Rosario]] – [[9 rujana]] [[1967]]<ref>[https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/guevara_che.shtml] ''Che Guevara'', w: ''BBC History'' [online] [przëstãp: 2026-06-11].</ref> w [[La Higuera]]) – rewòlucjonista, pòliticzéra, pisôrz, warkòwi lékôrz z [[Łacëznowô Amerika|Łacëznowi Americzi]]. Jeden z przédników [[Kùbańskô Rewòlucjô|Kùbańsczi Rewòlucje]]. Ùrodzóny w [[Argentina|Argentinie]]. Pò sukcesu rewòlucje béł nôleżnikã kùbańsczégò rządu. Biôtkòwôł sã téż w [[Kòngò]] w [[1965]] r. a òd [[1966]] r. w [[Bòliwiô|Bòliwsce]], dze òrganizowôł partizantów a òstôł schwëtóny a ùbiti. Militarny teòretik, [[Kòntrkùltura|kòntrkùlturowi]] symbòl rewòlucje a bùntownictwa, jegò lëco przëszło do masowi kùlturë dzãka [[Fòtografijô|òdjimkòwi]] ''Guerillero Heroico'' jaczi zrobił w [[1960]] r. Alberto Korda. == Wczesné żëcé == Ernesto ùrodzył sã jakno nôstarszé z piãc dzecy w strzédnoklasowi familii ò [[Szpańskô|szpańskò]]-[[Irlandiô|jirsczim]] pòchòdzenim a lewiznowëch pòzdrzatkach. Nimò że za dzecka chòrzôł na [[Dichawica|dichawicã]], miôł atleticzné sukcesë a béł òglowò dobrim szkòlôkã. Chòdzył do spòdlowi szkòłë w gardze [[San Martín (Mendoza)|San Martín]] w prowincji [[Mendoza_(Argentina)|Mendoza]] òd [[1937]] rokù, a do liceùm do [[1942]]. W [[1943]] rokù Guevarowie przëcygnãlë do [[Córdoba_(Argentina)|Córdobë]]. Chòdzącë do liceùm, Ernesto sóm ùcził sã [[Filozofijô|filozofii]]<ref>Anderson J.L., ''Che Guevara'', Warszawa 2008, s. 37.</ref>. Rôd czetôł [[Karól Marks|Marksa]], [[William Faulkner|Faulknera]]<ref>Rich, H., Sanchez, C., ''The Legend of Cuba’s Revolutionary Heart'', New York 2005, s. 164.</ref>, [[John Keats|Keatsa]], [[Federico García Lorca|Federico García Lorcã]], [[Walt Whitman|Walta Whitmana]]<ref>Hart, J., '' Che: The Life, Death, and Afterlife of a Revolutionary'', New York 2004, s. 98.</ref>, a téż [[Franz Kafka|Kafkã]], [[Albert Camus|Camusa]], [[Włodzmiérz Lenin|Lenina]] a [[Jean-Paul Sartre|Sartre'a]]<ref>Anderson, J. L., ''Che Guevara: a revolutionary life'', New York 1997, s. 37-38.</ref>. Bãdącë òsmënôsce lat stôri, Ernesto robił w labòratorium, pùzdni dostôł sã na wëdzél medicinë na ùniwersytece w [[Buenos Aires]]. Ju za młodoscë miôł lewiznowé pòzdrzatczi, w wiéldżim dzélu wëniosłé z dodomù, a béł w òpòzycji do [[Juan Perón|Juana Peróna]]. == Mòtocyklowô réza a emigracjô == W [[1951]] rokù Ernesto a jegò drëch Alberto Granado, òb czas rokù paùzë òd ùniwersytetu, pòjachalë na mòtocyklu w rézã przez [[Pôłniowô Amerika|Pôłniową Amerikã]]. Pòjachalë na [[Pôłnié|pôłnié]] przez Argentinã, a dali do [[Chile]], [[Peru]], [[Ekwador|Ekwadoru]], [[Kòlumbiô|Kòlumbii]], jaż do [[Wenezuelskô|Wenezueli]], skądka Guevara pòjachôł sóm przez [[Panama|Panamã]] do [[Miami]] a wrócył do Argentinë fligrã. Che òb czas ti rézë prowadzył dzénnik, jaczi òstôł pòsmiertno wëdóny jakno ''Mòtocyklowé dzénniczi'' ({{jãz.|es}} ''Diarios de motocicleta''). Rézującë, Guevara a Granado ùzdrzëlë biédã a nãdzã lëdzy w prakticzno cawny Łacëznowi Americe: w Chile warënczi robòtë w kòpalni [[Kòper|kòpru]] a pôrã kòmùnistów na [[Pùstiniô Atacama|Pùstini Atacama]], jaczi nawetka nie mielë deczi<ref>Ibidem, s. 75-76.</ref>, pò dardze do [[Machu Picchu]] bëła to biéda wsowi lëdnoscë pòdległi czile bòkadnëch zemianów <ref>Kellner, D., ''Ernesto "Che" Guevara (World Leaders Past & Present)'', New York 1989, s. 27.</ref>. Guevara skùńcził mediczné sztudia w [[1953]] rokù a rézowôł jesz co, a pòtkôł sã z dzejanim [[United Fruit Company]]<ref>Anderson, J. L., ''Che Guevara: a revolutionary...'', s. 126</ref>. W lëscë do swòji cotczi przësãgł na òdjimk niedôwno zmarłégò [[Józef Stalin|Józefa Stalina]], że nie pòcznie jaż te "òsmiornicë [nie] òstaną znikwióné"<ref>Taibo, P. I., II, ''Guevara, Also Known as Che'', 2-é wëd., New York 1999, s. 31.</ref>. Pòd kùńc 1953 rokù Ernesto Guevara przëcygnął do [[Gwatemala|Gwatemali]], w jaczi niedôwno prezydencczé welacje dobéł [[Jacobo Árbenz]], lewiznowi pòliticzéra, jaczi chcôł przeprowadzëc m. jin. rolną refòrmã a skùńczëc wëzësk Gwatemalczików przez [[Kapitalizm|kapitalëstów]]. Árbenz òstôł równak rëchło òbalóny przë wspiarcym [[CIA]]<ref>Gleijeses, P., ''Shattered Hope: The Guatemalan Revolution and the United States, 1944-1954'', Princeton 1991, s. 345-349; 354-357. </ref>, a Guevara, jaczi biôtkòwôł sã pò starnie rządu, mùszôł skrëc sã w argentińsczim kònsulace jaż nie pòzwòlono mù bespieczno wëjachac do [[Meksyk|Meksykù]]<ref>Taibo, P. I., II, ''op. cit.'', s. 39.</ref>. Òbalenié Árbenza ùgwësniło Guevarã w jegò pòzdrzatkach na [[Zjednóné Kraje Americzi|ZSA]] a jich [[Imperializm|jimperialëznã]]<ref>Kellner, D., ''op. cit.'', s. 31.</ref>. Guevara docarł do Meksykù w [[1954]] rokù a robił w bòlëcë dlô dzëcy, wëkłôdôł na wëdzélu medicynë [[Nôrodny Aùtonomiczny Ùniwersitet Meksykù|UNAMù]] a béł fòtorepòrtérą<ref>Ibidem, s. 33.</ref>. Jegò pierszô białka, Hilda Gadea, wspòminała w swòji biografie ''Mòje żëcé z Che'' ({{jãz.|en}} ''My Life with Che''), że Guevara mëslôł ò òstanim dochtorã w [[Afrika|Africe]] a wcyg miôł kòle serca a jiwrowôł sã biédą naòkòle<ref>Za: Gjelten, T., ''Rebel Wife, A Review of ''My Life With Che: The Making of a Revolutionary'' by Hilda Gadea'', "The Washington post, 12 rujana 2008.</ref>. W [[1955]] rokù Che Guevara pòznôł bracy [[Raúl Castro|Raúla]] a [[Fidel Castro|Fidela Castro]], jaczi stwòrził [[Rëch 26-égò Lëpińca]], chtëren planowôł òbalëc diktaturã [[Fulgencio Batista|Fùlgencia Batistë]]. Guevara jesz ti sami nocë doparłãcził sã do òrganizacje a deje jich biôtczi<ref>Taibo, P. I., II, ''op. cit.'', s. 55.</ref>. == Kùbańskô Rewòlucjô == [[25 lëstopadnika]] [[1956]] rokù Castro, Che a jiny biôtkarze Rëchù 26-égò Lëpińca rëszilë na [[Jacht|jachce]] ''Granma'' na [[Kùba|Kùbã]]. Niedługò pò dojachanim, armiô Batistë zaatakòwała rewòlucjonistów, zabijającë wiele z 82 lëdzy – òdnalazło sã nawzajemno leno 22<ref>Anderson, J. L., Che Guevara: a revolutionary..., s. 213</ref>. Òb czas pierszi biôtczi Che miôł òdłożëc swój mediczny sprzãt a wząc barń nëkającégò towarzësza, chterën to mòment mòże czëtac jakno symbòliczny<ref>Ibidem, s. 211.</ref>. Guevara flot òstôł drëdżim pò Fidelu wódcą rewòlucji. Òrganizowôł fabriczi granatów, ale téż piéce do pieczeniégò chleba, szkòłë, bòlëcë, gazéta a militarné warkòwnie<ref>Kellner, D., ''op. cit.'' s. 45.</ref>. Cządnik ''[[Time]]'' w [[1960]] rokù nazwôł Che Guevarã "mùskã Castro"<ref>''Castro's brain'', "Time", 8 zélnika 1960 r.</ref>. [[Òbrôzk:ChePipe.jpg|mały|Che Guevara kùrzi pipã w baze ''guerilleros'' w [[Górë Escambray|Górach Escambray]], 1958 rok.]] Che Guevara béł dowódcą ò cwiardi rãce, nie miôł strachù ani jiwru strzelac do dezerterów, szpiégów a zdrôjców, czasã słôł za taczimë swòjich ''guerilleros''<ref>Anderson, J. L., Che Guevara: a revolutionary..., s. 269-270.</ref>, równak widzôł w se równak téż szkólnégò, jaczi rôd swòjim soldatóm czëtôł [[Robert Lous Stevenson|Roberta Louisa Stevensona]], [[Miguel de Cervantes|Cervantesa]] a szpańsczich pòétów <ref>Sandison, D., ''The Life & Times of Che Guevara'', Bath 1996, s. 35.</ref>. Guevara flot òstôł ekspertã òd partizancczi wòjnë<ref>Kellner, D., ''op. cit.'', s. 40.</ref>, a òdegrôł fùndamentalną rolã w [[Biôtka ò Las Mercedes|biôtce ò Las Mercedes]] w czerwińcu 1958 rokù ë w [[Biôtka ò Santa Clara|biôtce ò Santa Clara]], dobëcé w chtërny, nimò że na jednégò rewòlucjonistã przëpôdało dzesãc soldatów Batistë<ref>Sandison, D., ''op. cit.'', s. 39.</ref>, prakticzno òznôczało dobëcé rewòlucje, kò czilenôsce gòdzënów pùzdni Fùlgencio Batista, biorącë ze sobą "majątk wikszi jak 300 000 000 [[Dolar|dolarów]]"<ref> Kellner, D., ''op. cit.'', s. 48.</ref>, ùcekł z Kùbë do [[Dominikańskô Repùblika|Dominikanë]]. [[2 stëcznika]] [[1959]] rokù Che Guevara wjachôł do [[Hawana|Hawanë]], a Fidel Castro dojachôł [[8 stëcznika]] negò rokù, kùńczącë Kùbańską Rewòlucjã. == Kùbańsczi pòliticzéra == Pierszé pòliticzné dzejanié Che pò dobëcym rewòlucje to bëła kwestiô karaniégò ùrzãdników administracji Batistë, jaczi represjonowalë lëdzy Kùbë. Fidel Castro zrobił Che przédnikã prizë w La Cabana, czim Guevara zajimôł sã przez pierszé piãc miesãców 1959 rokù. Do ny prizë trafialë dezerterowie, zdrôjcowie, jinfòrmatorzë reżimù a wòjnowi zbrodniarze<ref>Anderson, J. L., ''Che Guevara. A revolutionary...'', s. 372, 475.</ref>. Niejeden rôz sztrofą bëła smierc przez rozstrzelanié, chòc historicë są dbë, że kùbańskô spòlëzna w tamtim czasu bëła chãtnô do linczowaniégò<ref>Taibo, P. I., II, ''op. cit'', s. 267.</ref>. Je czile pòdrechòwaniów wëroków tamtégò czasë, le w prize La Cabana wëdano 55 do 105<ref>Anderson, J. L., Che Guevara. A revolutionary..., s. 387.</ref>, a je téż wiedzec, że wiele lëdzy òstało òbjãtëch amnestią abò òczëszczónëch z zarzutów bezpòstrzédno przez Che<ref>Castañeda J.G., ''Companero. The Life and Death of Che Guevara'', New York 1998, s. 143-144.</ref>. Fidel Castro wësłôł Che w trzëmiesãczną trasã diplomaticzną do [[Marokò]], [[Sudan|Sudanu]], [[Egipt|Egiptu]], [[Syriô|Syrie]], [[Pakistan|Pakistanu]], [[Indie|Indiów]], [[Sri Lanka|Sri Lanczi]], [[Myanmar|Myanmë]], [[Tajlandiô|Tajlandie]], [[Indonezjô|Indonezje]], [[Japóńskô|Japònie]], [[Jugòsławiô|Jugòsławie]], [[Greckô|Grecje]], [[Syngapùr|Syngapùru]] a [[Hong Kòng|Hong Kòngù]]<ref>Taiblo, P. I., II, ''op. cit.'', s. 282-285.</ref>. Bãdącë w Japóńsce, Guevara òdmówił òdwiedzeniégò tamtészégò Grobù Nieznónégò Soldata, co tłómacził tim, że "japóńsczi jimperialëscë zabilë mëljónë Azjatów", za to òdwiedzył [[Hiroszima|Hiroszimã]], dze 14 lat chùdzy ZSA zrzucëło [[Little Boy|atomòwą bómbã]]<ref>Anderson, J. L., Che Guevara. A revolutionary..., s. 431.</ref>. <gallery> Tito sa Ernestom Če Gevarom, 1959. godina.jpg|Che z [[Josip Broz Tito|Josipã Brozã Tito]] Che Guevara in Gaza.jpg|Che w [[Gaza|Gaze]] </gallery> Jakno przédnik narodnégò bankù a minyster finansów ë jindustrie, Che nalôzł sã na wierzchù swòji pòliticzny karierë, chòc rôd òkazywôł swòją niechãc do kapitalëznë a klasowëch pòdzélów, jaczé przënosy dëtk, pòdpisującë sã prosto "Che" na banknotach <ref>Crompton, S., ''Che Guevara: The Making of a Revolutionary'', Milwaukee 2009, s. 71</ref>. Przeprowadzył agrarną refòrmã, znacjonalizowôł fabriczi a banczi. Wcyg biôtkòwôł téż z analfabetizną, dzãka Guevarze kùbańsczi rząd ògłosył rok [[1961]] "rokã edukacji" a zmòbilizowôł 100 000 wòlontariuszów, zebrónëch w "brigadë alfabetizacji", a pòdjął akcjã, dzëka chtërny analfabetizna na Kùbie spôdła z 40-34% do 4%<ref>Kellner, D., ''op. cit.'', s. 61.</ref>. Przez ùpôdk hańdlu z zôpadnyma krajama Guevara kòntinuòwôł swòje diplomaticzné misje, òdwiedzającë w 1960 rokù [[Czechòsłowackô|Czechòsłowacjã]], [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|ZSSR]], [[Kòrejańskô Lëdowò-Demokraticznô Repùblika|Nordową Kòreã]], [[Madżarskô|Madżarskã]] a [[Niemieckô Demòkratycznô Repùblika|NDR]]. [[17 łżëkwiata]] [[1961]] rokù 1400 lëdzy wëszkòlónëch przez CIA wëlądowało na sztrądze Kùbë w [[Inwazjô w Hôwindze Swiniów|inwazje w Hôwindze Swiniów]]. Sóm Guevara nie brôł ùdzélu w òbarnie przed tim atakã, kò wòjska, jaczé prowadzył, òstałë òdcygniãté przez ùdôwóną inwazjã, równak historicë przëpisëją Che tëli zasłëgów, że szefòwôł nad szkòlenim kùbańsczi armii<ref> Kellner, D., ''op. cit.'', s. 69-70.</ref>. W strëmiannikù [[1962]] rokù Guevara przëznôł w przemówienim, że jegò ekònomiczny plón béł pòrażką<ref>Farber, S., ''The politics of Che Guevara: theory and practice'', Chicago 2016, s. 20-25.</ref>. Kùbańsczi rząd sprowadzył [[Marksyzna|marksystowsczich]] ekònomów abë pòmóc w przeńcym òd kapitalëznë do kòmùnisticzny gòspòdarczi. W [[1963]] rokù, wstrzód spôdający produkcji [[Cëczer|cëkru]], Che Guevara zrezygnowôł ze stanowiszcza Minystra Jindustrie<ref>''Encyclopedia of Politics: The Left and the Right'', Carlisle, R. P. (red), t. I, Thousand Oaks-London-New Delhi 2005, s. 204.</ref>. Che Guevara béł jednym z przédnëch architektów kùbańskò-sowiecczi drëszbë<ref>Anderson, J. L., Che Guevara: a revolutionary..., s. 492.</ref>, a człowiekã òsoblëwie zaangażowónym w [[Kùbańsczi Raczetowi Krizys|sprowadzenié sowiecczich nuklearnëch raczetów na Kùbã]]<ref>Ibidem, s. 530.</ref>, sóm pòdpisôł dogadënk midzë òbadwùma krajama<ref> Abrams, D., ''Ernesto "Che" Guevara'', New York 2013, s.</ref>, równak béł dbë, że dogadënk nen mùszi bëc znóny swiatowi, jinaczi jak [[Niczita Chruszczow|Chruszczow]]<ref>Luther, E., Henken, T., ''Che Guevara'', Indianapolis 2001, s. 165.</ref>. Guevara miôł pùzdni tã sytuacjã za sowiecką zdradã, béł dbë, że Sowiecë pòtraktowalë Kùbã jakno nôrzãdło swòji globalny pòliticzi<ref>Kellner, D., ''op. cit.'', s. 73.</ref>. Midzë [[1964]] a [[1965]] Che Guevara zajimôł sã przede wszëtczim diplomacją, le w strëmiannikù 1965 rokù zniknął z pùblicznégò żëcégò. [[16 czerwińca]] 1965 rokù Fidel Castro ògłosył, że Guevara zrezygnowôł z wszëtczich pùblicznëch fónksjów, a [[3 rujana]] pùbliczno òdczëtôł lëst, w jaczim Che deklarëje swòją solidarnotã z kùbańską rewòlucją, le równoczasno òpùszczô òstrów bë szerzëc rewòlucjã, a jednoczasno rezygnëje z nôleżnictwa w partie a kùbańsczégò òbëwatelstwa<ref>Guevara, E., ''Guevara's Farewell Letter'', 1 łżëkwiata 1965, za: ''Farewell letter from Che to Fidel Castro'' marxists.org, 2002. [online] [przëstãp: 2026-07-04] [https://www.marxists.org/archive/guevara/1965/04/01.htm]</ref>. == Rewòlucje w Kòngò a Bòliwii == === Kòngò === Guevara wëjachôł do Kòngò, bë wspierac wiédzą a doswiadczenim marksystowską òrganizacjã "Simba", chtërnô brała ùdzél w [[Kòngijsczi krizys|kòngijsczim krizysu]]. Brëkòwôł tedë pseùdonimù Ramón Benítez<ref>Anderson, J. L., ''Che Guevara. A revolutionary...'', s. 629.</ref>. Biôtkòwôł sã pò starnie tëch, jaczi bëlë za zamòrdowónym czile lat chùdzy premierã [[Patrice Lumumba|Patrice'a Lumumbë]]<ref>Kellner, D., ''op. cit.'', s. 86.</ref>. Midzë lëchą discypliną partizańtów<ref>Villafana, F., ''Cold War in the Congo: The Confrontation of Cuban Military Forces, 1960-1967'', New York 2017, s. 158, 160.</ref> a wspiarcym CIA dlô procëmników Simbë<ref>Ibidem, s. 153, 161.</ref>, rebeliô zaczãła ùpadac, a sóm Guevara, chòc krótkò nie zdżinął<ref>Ibidem, s. 164.</ref>, w kùńcu dôł sã przekònac a wëcmanim z zaòstałima lëdzama ze swòjégò kùbańsczégò regimeńtu ewakùòwôł sã do Tanzanie<ref>Kellner, D., ''op. cit.'', s. 87.</ref>. Przez jaczis czas Guevara żił w [[Dar es Salaam]] a kòle [[Praga|Pradżi]]. W 1966 slédny rôz òdwiedzył Kùbã, bë pòtkac sã z Fidelã Castro, swòją białką a dzecama. === Bòliwiô === W Bòliwie Che Guevara prowadzył ELN, ''Ejército de Liberación Nacional de Bolivia'', Armijã Nôrodnégò Wëzwòleniégò Bòliwii, dobrze ùzbrojóną jednostkã, chtërna òdnosyła dosc sukcesów, bë rządowô armiô Bòliwii mëslała, że naprocëm ni je wikszô armiô jak pò prôwdze bëła<ref>Ibidem, s. 97.</ref> – w ELN bëło kòle 50 lëdzy<ref>[https://www.latinamericanstudies.org/che/bolivia-guerrillas.htm]''Members of Che Guevara's Guerilla Movement in Bolivia'' [online] [przëstãp na 2026-06-11].</ref>. Kònfrontacjowô nôtera Che Guevarë przëczëniła sã do tegò, że drãgò bëło mù stwòrzëc dobré relacje z jinyma liderama rebelie, co òb czas kùbańsczi rewòlucje rozmiôł rozrzeszac Fidel Castro<ref>Castañeda J.G., ''op. cit.'', s. 107-112, 131-132.</ref>. Niewiele lokalnëch lëdzy dôwało sã na pòmòc ELN-owi, colemało donosylë òni rządowi dze partizańcë są a co robią<ref>Wright, T. C., ''Latin America in the Era of the Cuban Revolution'', 2-é pòprawióné wëdanié, 2008, s. 68.</ref>. Prawie dzãka jednémù infòrmańtowi Bòliwijsczé Specjalné Sëłë òkrążiłë jednostkã Guevarë 8 rujana 1967. Na skùtk biôtczi Guevara òstôł reniony a pòjmóny<ref> Anderson, J. L., ''Che Guevara. A revolutionary...'', s. 733.</ref>. Òb czas, jaczi béł przetrzimiwóny w szkòle w La Higuera Che pòtkôł sã z lokalną szkólną, a pòwiedzôł ji, że rëjina jaką béł bùdink je "antipedagògiczny"; że jak mają sã dzece ùczëc w taczich warënkach, czé "nôleżnicë rządu jeżdżą Mercedesama"<ref>Ray, M., ''In Cold Blood: The Execution of Che by the CIA'', "Ramparts" strëmiannik 1968, s. 21-37.</ref>. == Smierc == 9 rujana 1967 bòliwijsczi prezydeńt [[René Barrientos]] kôzôł zabic Che Guevarã, abë nie mógł ùcec, a téż dlôte, bë ùniknąc sądowégò procesu, jaczi nie bëło gwës wiedzec, jak bë béł òdebróny przez lëdzy<ref>Almudevar, L., ''Bolivia marks capture, execution of 'Che' Guevara 40 years ago'', "San Francisco Chronicle" 9 rujana 2007.</ref>. Do wëkònaniégò wërokù zgłosył sã Mario Terán, 27 lat stôri sarżeńt<ref>Taibo, P. I., II, ''op. cit.'', s. 267</ref>. Slédné słowa Che Guevarë bëłë adresowóné do Terána, a brzëmiałë: "Wiém, że jes przëszedł mie zabic. Strzelôj, tchórzu! Zabijesz leno człowieka!"<ref>"I know you've come to kill me. Shoot, coward! You are only going to kill a man!", za: [https://nsarchive2.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB5/] ''The Death of Che Guevara: Declassified'', The National Security Archive [online] [przëstãp na 2026-06-11].</ref>. Terán miôł sã zawahac zanima nie pòstrzelił Che, przódë w remiona a nodżi, jesz nie smiertelno. Guevara miôł wic sã na zemie a zagrëzc nôdgarstk, bë nie krzëczëc. Dopiérze drëdżé szosë trafiłë Che w piers a zabiłë, 9 rujana 1967 rokù ò 1:10 pò pôłnim<ref>Anderson, J.L., ''Che Guevara. A revolutionary...'', s. 739.</ref>. Guevara òstôł pòstrzelóny dzewiãc razów: piãc w nodżi, rôz w prawé remiã a rãkã, rôz w piers ë rôz w gardło<ref>Ray, M., ''op. cit.'', s. 21-37.''</ref>. Czilë miesãców przed smiercą Che Guevara wësłôł na Trzëkòntinentową Kònferencjã lëst z bòliwsczi dżunglë, dze napisôł swòje gwôsné epitafium: "Dze le bądz zaskòczi nas smierc, chcemë jã przëwitac, żlë leno nasz bòjowi òkrzik docarł do chãtnëch ùszów, a drëdżé rãce mògą sãgnąc pò naszą barń a drëdżi lëdze bãdą fardich zanócëc pògrzebòwą piesniã w staccato ritm maszinowëch giwerów a nowëch bòjowëch òkrzików wòjnë ë dobëcégò."<ref>òrg. "Wherever death may surprise us, let it be welcome, provided that this, our battle cry, may have reached some receptive ear and another hand may be extended to wield our weapons and other men be ready to intone the funeral dirge with the staccato singing of the machine-guns and new battle cries of war and victory.". Guevara, E., ''Message to the Tricontinental'', za: ''Message to the Tricontinental'', marxists.org, 1999. [online] [przëstãp: 2026-07-04] [https://www.marxists.org/archive/guevara/1967/04/16.htm]</ref>. === Pò smiercë === Cało Che Guevarë pò jegò egzekùcje òstało przërzeszóné do płozów helikòptera a przëwiozłé do môlëznë [[Vallagrande]] a złożóné w pralnie bòlëcë Nuestra Señora de Malta. Juwernotã cała pòcwierdzył m. jin. Richard Gott, jaczi bòdôj jedurny widzôł Che żëwégò<ref>Gott, R., ''Bolivia on the Day of the Death of Che Guevara'', "Le Monde diplomatique", 11 zélnika 2005, za: mindfully.org, zarchiwizowóné przez [[Internet Archive]]. [online] [przëstãp: 2026-07-04] [https://web.archive.org/web/20051126071737/http://www.mindfully.org/Reform/2005/Che-Guevara-Gott11aug05.htm]</ref>. Cało òstało wëstôwióné pùbliczno, a wiele lëdzy widzało w nim cos szlachùjącégò za [[Jezës Christus|Christusã]]; niejedny mielë òdcyc sztëczczi włosów Che jakbë bëłë relikwiama <ref>Casey, M. J., ''Che's Afterlife. The Legacy of an Image'', Nowi Jork 2009, s. 179.</ref>. Kritik kùnsztu [[John Berger]] dwa tidzenie pò tim przërównôł ne òdjimczi do dwa òbrazów, ''Ùczbë anatomie Dra Nicolaesa Tulpë'' [[Rembrandt|Rembrandta]] a ''Miartwégò Christusa'' [[Andrea Mantegni|Andrea Mantegnégò]] <ref>Ibidem, s. 183.</ref>. [[Òbrôzk:1967 Morte Che Guevara photo by Freddy Alborta.jpg|mały|''Pasjô Che'', Freddy Alberto, 10 rujana 1967.]] Dłonie Che Guevarë òstałë òdcãté òd cała a wësłóné przódë do [[Buenos Aires]] do identifikacje, a dali na Kùbã. Resztã cała òsta krëjamno pòchòwónô w nocë bez jinfòrmacje, dze. Dopiérze w 1995 rokù emeritowóny bòliwijsczi generôł, Mario Vargas Salinas, ùjawnił, dze béł pòchòwóny Che Guevara: w masowim grobie pòd fligerplacã w Vallegrande<ref>Garza, L., ''Bolivian General Reveals Che Guevara's Burial Site'', "The Militant", vol.59/no.47", 18 gòdnika 1995, [online] [przëstãp: 2026-07-04] [https://www.themilitant.com/1995/5947/5947_9.html]</ref>. Cała z negò grobù òstałë ekshumòwóné, a szczątczi Guevarë wrócyłë na Kùbã w 1997 rokù. Zark z jegò gnôtama òstôł przódë wëstôwióny na [[Plac Rewòlucje|Placu Rewòlucje]] w Hawanie, a pózni, 17 rujana 1997 rokù - 30 lat a 8 dniów pò smiercë - złożóny w [[Maùzoleùm Che Guevarë]] w Santa Clara, niedalek môlu, dze dobéł nad wòjskama diktatora Batistë <ref>''Che Guevara (1928-1967)'', serwis Find a Grave, [online] [przëstãp: 2026-07-04] [https://www.findagrave.com/memorial/4312/che-guevara]</ref>. Wstrzód rzeczów, jaczé òstałë wzãté Che, bél òdrãczno pisóny dzénnik dłudżi na 30 tës. słowów, czilë wiérztów a òpòwiôdanié ò młodim kòmùnisticznym partizance, jaczi dobiwô nad swòjim strachã<ref>''Bidding for Che'', "Time", 17 gòdnika 1967, za: Internet Archive. [online] [przëstãp: 2026-07-04] [https://web.archive.org/web/20081208122004/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,837605,00.html]</ref>. Bënë negò dzénnika, jaczi Guevara prowadzył òd 7 lëstopadnika 1966, bëłë òpisóné midzë jinszima rozmësliwania Che nad Kòmùnisticzną Partią Bòliwie a jiwrë, jaczé z nią miôł, a téż tôkle òddzélu Guevarë z rekrutacją wstrzód lokalnégò lëdztwa, jaczé wzãłë sã z tegò, że partizancë nôùczilë sã [[Jãzëk Quechua|jãzëka Quechua]], a dzejalë na òbrëmim, dze gôdô sã w [[Jãzëk Tupi-Guarani|jãzëkù Tupi-Guarani]]<ref>Ryan, H. B., ''The Fall of Che Guevara: A Story of Soldiers, Spies, and Diplomats'', Nowi Jork 1998, s. .45</ref>. Je téż rzekłé, że Guevara béł w gòrszim a gòrszim zdrowim, midzë jinszima przez dëchawicã, przez co slédné akcje jegò òddzélu przede wszëtczim miałë za cél dostac mediczné zasobë a léczi<ref>Ibidem, s. 104.</ref>. == Wëbróné pùblikacje == * ''Partizanckô wòjna'', {{jãz.|es}} ''La Guerra de Guerrillas'', 1961. * ''Wspòmnienia z Kùbańsczi Rewòlucje'', {{jãz.|es}} ''Pasajes de la guerra revolucionaria'', 1963. Na spòdlim ny kniżczi òpiarti je film ''Che'' z 2008 rokù, dze Guevarã zagrôł [[Benicio del Toro]]. * ''Mòtocyklowé dzénniczi'', {{jãz.|es}} ''Diarios di motocicleta'', 1995. == Przëpisë == {{Przëpisë|2}} == Bibliografiô == * Abrams, D., ''Ernesto "Che" Guevara'', Nowi Jork 2013. * Anderson, J. L., ''Che Guevara'', Warszawa 2008. * idem, ''Che Guevara. A revolutionary life'', Nowi Jork 2004. * Almudevar, L., ''Bolivia marks capture, execution of 'Che' Guevara 40 years ago'', "San Francisco Chronicle" 9 rujana 2007. * Casey, M. J., ''Che's Afterlife. The Legacy of an Image'', Nowi Jork 2009. * Castañeda J.G., ''Companero. The Life and Death of Che Guevara'', Nowi Jork 1998. * Garza, L., ''Bolivian General Reveals Che Guevara's Burial Site'', "The Militant", vol.59/no.47", 18 gòdnika 1995. * Glejten, T., ''Rebel Wife, A Review of ''My Life With Che: The Making of a Revolutionary ''by Hilda Gadea'', "The Washington post, 12 rujana 2008. * Gleijeses, P., ''Shattered Hope: The Guatemalan Revolution and the United States, 1944-1954'', Princeton 1991. * Gott, R., ''Bolivia on the Day of the Death of Che Guevara'', "Le Monde diplomatique", 11 zélnika 2005. * Hart, J., ''Che: The Life, Death, and Afterlife of a Revolutionary'', Nowi Jork 2008. * Kellner, D., ''Ernesto "Che" Guevara (World Leaders Past & Present)'', Nowi Jork 1989. * Luther, E., Henken, T., ''Che Guevara'', Indianapolis 2001. * Ray, M., ''In Cold Blood: The Execution of Che by the CIA'', "Ramparts" strëmiannik 1968, s. 21-37. * Ryan, H. B., ''The Fall of Che Guevara: A Story of Soldiers, Spies, and Diplomats'', Nowi Jork 1998. * Sandison, D., ''The Life & Times of Che Guevara'', Bath 1996. * Taiblo, P.I., II, ''Guevara, Also Known as Che'', 2-é wëd., Nowi Jork 1999. * Villafana F., ''Cold War in the Congo: The Confrontation of Cuban Military Forces, 1960-1967'', Nowi Jork 2017. * Wright, T.C., ''Latin America in the Era of the Cuban Revolution'', 2-é pòprawióné wëdanié, 2008. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòliticë]] [[Kategòrëjô:Marksyzna]] [[Kategòrëjô:Kùba]] [[Kategòrëjô:Argentina]] [[Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika]] 9tnkngn30m5uknd2u0vlx7cltv2pkkz 2 13107 206801 203599 2026-07-10T15:35:52Z HaxelKaszëba 17492 206801 wikitext text/x-wiki {{Babel|pl|csb-4}} === Mòjn wszëtczim! === Nazéwóm sã Alan, ale w jinternece jem znóny jakno Haxel. Jem Kaszëbą z Pùcka i jinteresëjã sã historią, kaszëbizną òrôz mùzyką. Znajã leno kaszëbsczi z òkrãżé a gramaticzi jem sã naùcził òd drëchów tej czasama mògã robic fele :ppp Jak nalézesz jaczés fele w mòjich artikelach, drist mòżesz je ùprawic :) {{Brëkòkôstka|{{NUMBEROFARTICLES}}|Nen brëkòwnik mëszli, że kaszëbskô Wikipediô mô za mało encyklopedicznëch, wôrtnëch artiklów.|tło1=#7E7CF2|tło2=#4CEB3F}} {{Brëkòkôstka | ramka = Black | tło2 = #CC0000 | tło1 = White | farwa2 = White | 1 = [[Òbrôzk:Grammar Nazi Icon Text.svg|80px]] | 2 = Ten brëkòwnik je '''òrtograficznym''' faszistą. }} {{clear}} == Mòje Starnë == * [[Luce (maskòtka)]] * [[Deftones]] * [[Chino Moreno]] * [[Stephen Carpenter]] * [[Mésterstwò Swiata w Fùsbalë 2026]] mwinhfzajqaz86erx72b7nqd4da43yn 206802 206801 2026-07-10T15:37:23Z HaxelKaszëba 17492 206802 wikitext text/x-wiki {{Babel|pl|csb-4}} === Mòjn wszëtczim! === Nazéwóm sã Alan, ale w jinternece jem znóny jakno Haxel. Jem Kaszëbą z Pùcka i jinteresëjã sã historią, kaszëbizną òrôz mùzyką. Znajã leno kaszëbsczi z òkrãżé a gramaticzi jem sã naùcził òd drëchów tej czasama mògã robic fele :ppp Jak nalézesz jaczés fele w mòjich artikelach, drist mòżesz je ùprawic :) {{Brëkòkôstka|{{NUMBEROFARTICLES}}|Nen brëkòwnik mëszli, że kaszëbskô Wikipediô mô za mało encyklopedicznëch, wôrtnëch artiklów.|tło1=#7E7CF2|tło2=#4CEB3F}} <div style="clear:both;"></div> {{Brëkòkôstka | ramka = Black | tło2 = #CC0000 | tło1 = White | farwa2 = White | 1 = [[Òbrôzk:Grammar Nazi Icon Text.svg|80px]] | 2 = Ten brëkòwnik je '''òrtograficznym''' faszistą. }} {{clear}} == Mòje Starnë == * [[Luce (maskòtka)]] * [[Deftones]] * [[Chino Moreno]] * [[Stephen Carpenter]] * [[Mésterstwò Swiata w Fùsbalë 2026]] pdel6zk2ir27e46raakx8y5kd2dj2o5 206804 206802 2026-07-10T15:37:36Z HaxelKaszëba 17492 206804 wikitext text/x-wiki {{Babel|pl|csb-4}} === Mòjn wszëtczim! === Nazéwóm sã Alan, ale w jinternece jem znóny jakno Haxel. Jem Kaszëbą z Pùcka i jinteresëjã sã historią, kaszëbizną òrôz mùzyką. Znajã leno kaszëbsczi z òkrãżé a gramaticzi jem sã naùcził òd drëchów tej czasama mògã robic fele :ppp Jak nalézesz jaczés fele w mòjich artikelach, drist mòżesz je ùprawic :) {{Brëkòkôstka|{{NUMBEROFARTICLES}}|Nen brëkòwnik mëszli, że kaszëbskô Wikipediô mô za mało encyklopedicznëch, wôrtnëch artiklów.|tło1=#7E7CF2|tło2=#4CEB3F}} <div style="clear:both;"></div> <br> {{Brëkòkôstka | ramka = Black | tło2 = #CC0000 | tło1 = White | farwa2 = White | 1 = [[Òbrôzk:Grammar Nazi Icon Text.svg|80px]] | 2 = Ten brëkòwnik je '''òrtograficznym''' faszistą. }} {{clear}} == Mòje Starnë == * [[Luce (maskòtka)]] * [[Deftones]] * [[Chino Moreno]] * [[Stephen Carpenter]] * [[Mésterstwò Swiata w Fùsbalë 2026]] 0w0j0w1mkubavhwwx6zhajhgkk3o1wz 206805 206804 2026-07-10T15:38:44Z HaxelKaszëba 17492 206805 wikitext text/x-wiki {{Babel|pl|csb-4}} === Mòjn wszëtczim! === Nazéwóm sã Alan, ale w jinternece jem znóny jakno Haxel. Jem Kaszëbą z Pùcka i jinteresëjã sã historią, kaszëbizną òrôz mùzyką. Znajã leno kaszëbsczi z òkrãżé a gramaticzi jem sã naùcził òd drëchów tej czasama mògã robic fele :ppp Jak nalézesz jaczés fele w mòjich artikelach, drist mòżesz je ùprawic :) {{Brëkòkôstka|{{NUMBEROFARTICLES}}|Nen brëkòwnik mëszli, że kaszëbskô Wikipediô mô za mało encyklopedicznëch, wôrtnëch artiklów.|tło1=#7E7CF2|tło2=#4CEB3F}} <div style="margin-bottom: 0.5em;"></div> {{Brëkòkôstka | ramka = Black | tło2 = #CC0000 | tło1 = White | farwa2 = White | 1 = [[Òbrôzk:Grammar Nazi Icon Text.svg|80px]] | 2 = Ten brëkòwnik je '''òrtograficznym''' faszistą. }} {{clear}} == Mòje Starnë == * [[Luce (maskòtka)]] * [[Deftones]] * [[Chino Moreno]] * [[Stephen Carpenter]] * [[Mésterstwò Swiata w Fùsbalë 2026]] 32z7u97t1sw1a06l9a82ygm6e2m3281 206806 206805 2026-07-10T15:39:31Z HaxelKaszëba 17492 206806 wikitext text/x-wiki {{Babel|pl|csb-4}} === Mòjn wszëtczim! === Nazéwóm sã Alan, ale w jinternece jem znóny jakno Haxel. Jem Kaszëbą z Pùcka i jinteresëjã sã historią, kaszëbizną òrôz mùzyką. Znajã leno kaszëbsczi z òkrãżé a gramaticzi jem sã naùcził òd drëchów tej czasama mògã robic fele :ppp Jak nalézesz jaczés fele w mòjich artikelach, drist mòżesz je ùprawic :) {{Brëkòkôstka|{{NUMBEROFARTICLES}}|Nen brëkòwnik mëszli, że kaszëbskô Wikipediô mô za mało encyklopedicznëch, wôrtnëch artiklów.|tło1=#7E7CF2|tło2=#4CEB3F}} <div style="clear:both; margin-bottom:0.5em;"></div> {{Brëkòkôstka | ramka = Black | tło2 = #CC0000 | tło1 = White | farwa2 = White | 1 = [[Òbrôzk:Grammar Nazi Icon Text.svg|80px]] | 2 = Ten brëkòwnik je '''òrtograficznym''' faszistą. }} {{clear}} == Mòje Starnë == * [[Luce (maskòtka)]] * [[Deftones]] * [[Chino Moreno]] * [[Stephen Carpenter]] * [[Mésterstwò Swiata w Fùsbalë 2026]] 71sirn54x6zbn3an6xp1xj00ewilcff 206807 206806 2026-07-10T15:39:58Z HaxelKaszëba 17492 206807 wikitext text/x-wiki {{Babel|pl|csb-4}} === Mòjn wszëtczim! === Nazéwóm sã Alan, ale w jinternece jem znóny jakno Haxel. Jem Kaszëbą z Pùcka i jinteresëjã sã historią, kaszëbizną òrôz mùzyką. Znajã leno kaszëbsczi z òkrãżé a gramaticzi jem sã naùcził òd drëchów tej czasama mògã robic fele :ppp Jak nalézesz jaczés fele w mòjich artikelach, drist mòżesz je ùprawic :) {{Brëkòkôstka|{{NUMBEROFARTICLES}}|Nen brëkòwnik mëszli, że kaszëbskô Wikipediô mô za mało encyklopedicznëch, wôrtnëch artiklów.|tło1=#7E7CF2|tło2=#4CEB3F}} <div style="clear:both; margin-bottom:1.5em;"></div> {{Brëkòkôstka | ramka = Black | tło2 = #CC0000 | tło1 = White | farwa2 = White | 1 = [[Òbrôzk:Grammar Nazi Icon Text.svg|80px]] | 2 = Ten brëkòwnik je '''òrtograficznym''' faszistą. }} {{clear}} == Mòje Starnë == * [[Luce (maskòtka)]] * [[Deftones]] * [[Chino Moreno]] * [[Stephen Carpenter]] * [[Mésterstwò Swiata w Fùsbalë 2026]] gb7gd784b502n67745gc6rfy25g6fc7 206808 206807 2026-07-10T15:43:41Z HaxelKaszëba 17492 206808 wikitext text/x-wiki {{Babel|pl|csb-4}} === Mòjn wszëtczim! === Nazéwóm sã Alan, ale w jinternece jem znóny jakno Haxel. Jem Kaszëbą z Pùcka i jinteresëjã sã historią, kaszëbizną òrôz mùzyką. Znajã leno kaszëbsczi z òkrãżé a gramaticzi jem sã naùcził òd drëchów tej czasama mògã robic fele :ppp Jak nalézesz jaczés fele w mòjich artikelach, drist mòżesz je ùprawic :) {{Brëkòkôstka|{{NUMBEROFARTICLES}}|Ten brëkòwnik mësli, że Kaszëbskô Wikipediô mô za mało encyklopedicznëch, wôrtnëch artiklów.|tło1=#7E7CF2|tło2=#4CEB3F}} <div style="clear:both; margin-bottom:1.0em;"></div> {{Brëkòkôstka | ramka = Black | tło2 = #CC0000 | tło1 = White | farwa2 = White | 1 = [[Òbrôzk:Grammar Nazi Icon Text.svg|80px]] | 2 = Ten brëkòwnik je '''òrtograficznym''' faszistą. }} {{clear}} == Mòje Starnë == * [[Luce (maskòtka)]] * [[Deftones]] * [[Chino Moreno]] * [[Stephen Carpenter]] * [[Mésterstwò Swiata w Fùsbalë 2026]] 70qi85ny9w2kgf81afqr1vq2fht4jw2 206811 206808 2026-07-10T15:52:21Z Terrus38 14026 tak tej ùprôwiom :P òrtograficznofaszistowsczi pòzdrówk 206811 wikitext text/x-wiki {{Babel|pl|csb-4}} === Mòjn wszëtczim! === Nazéwóm sã Alan, ale w jinternece jem znóny jakno Haxel. Jem Kaszëbą z Pùcka i jinteresëjã sã historią, kaszëbizną a téż mùzyką. Znajã leno kaszëbsczi z mòjégò òkrãżô, a gramaticzi jem sã naùcził òd drëchów, tej czasama mògã robic fele :ppp Jak nalézesz jaczés fele w mòjich artiklach, drist mòżesz je ùprawic :) {{Brëkòkôstka|{{NUMBEROFARTICLES}}|Ten brëkòwnik mësli, że Kaszëbskô Wikipediô mô za mało encyklopedicznëch, wôrtnëch artiklów.|tło1=#7E7CF2|tło2=#4CEB3F}} <div style="clear:both; margin-bottom:1.0em;"></div> {{Brëkòkôstka | ramka = Black | tło2 = #CC0000 | tło1 = White | farwa2 = White | 1 = [[Òbrôzk:Grammar Nazi Icon Text.svg|80px]] | 2 = Ten brëkòwnik je '''òrtograficznym''' faszistą. }} {{clear}} == Mòje Starnë == * [[Luce (maskòtka)]] * [[Deftones]] * [[Chino Moreno]] * [[Stephen Carpenter]] * [[Mésterstwò Swiata w Fùsbalë 2026]] lfdynru6w0wgf94xcgm65vvyfptmpcb 0 13111 206552 205476 2026-07-10T12:17:50Z Terrus38 14026 206552 wikitext text/x-wiki {{Mùzyczné karno infòbòks|pòzwa=Brainstorm|òriginalnô pòzwa=Prāta vētra|òdjimk=Brainstorm на карнавале BoogelWoogel 2017 10.jpg|òpisënk òbrôzka=Nôleżnicë karna (2017)|cząd aktiwnoscë=1989 – dzysdnia|môl pòchòdzeniégò=[[Jelgava|Jełgawa]], [[Łotwa]]|mùzyczny gatënk=[[rock]], pòp-rock, alternatiwnô mùzyka|mùzycznô wëtwórniô=* [[Mikrofona Ieraksti]] * Brainstorm Records|nôleżnicë=* [[Renārs Kaupers]] * [[Jānis Jubalts]] * [[Māris Mihelsons]] * [[Kaspars Roga]]|dôwny nôleżnicë=[[Gundars Mauševics|Gundars „Mumiņš” Mauševics]]|internetowô starna=https://pratavetra.lv/en}}'''Prāta Vētra''', znónô midzënôrodno jakno '''''Brainstorm''''', je [[Łotwa|łotewsczim]] pòp-rockòwim karnã. Grëpa òsta ùsadzonô w [[1989]] rokù w [[Jelgava|Jełgawie]] na Łotwie. Karnu słëchają Renārs Kaupers (wòkal), Jānis Jubalts (gitara), Māris Mihelsons (klawisze) un Kaspars Roga (trądle). Piąti nôleżnik grëpë, Gundars Mauševics (basowô gitara) zamiarł w drogòwim wëpôdkù 23 maja [[2004]] r. Òd 2004 r. na basowi gitarze graje zdrëszony z karnã mùzyk Ingars Viļums.<ref>https://www.la.lv/es-neredzu-logisku-izskaidrojumu-ingars-vilums-skaidro-savas-emocijas-par-to-vai-jutas-prata-vetra-ka-piektais-ritenis Kokteilis.lv ({{jãz.|lv}}), przëstãp z 16.05.2025 r.</ref> Prāta Vētra dobëła razã 31 Nôdgrodów Rokù Nagraniów Łotewsczi Mùzyczi. W 2006 r. grëpa dosta nôdgrodã [[Eùropa|eùropejsczi]] MTV jakno nôlepszé karno z bôłtëcczich krajów.<ref>https://sejas.tvnet.lv/4787913/prata-vetra-iegust-mtv-europe-music-awards-balvu tvnet.lv, ({{jãz.|lv}}), przëstãp z 22.06.2026 r.</ref> Brainstorm bëło za pierszégò przedstôwcã Łotwë na [[Kònkùrs Frańtówczi Eùrowizje|Kònkùrsu Frańtówczi Eùrowizje]], w [[2000]] r. Wëkònëjącë ùsôdzk ''My Star'', òsygnãlë trzecy plac. W [[2013]] rokù Prāta Vētra wëstąpia na festiwalu Glastonbury, jednym òd nôwikszich mùzycznëch a artisticznëch wëdarzeniów na swiece.<ref>https://web.archive.org/web/20250816211734/https://www.diena.lv/kd/muzika/prata-vetra-sodien-uzstasies-glastonberijas-festivala-14014131, diena.lv, przëstãp z 4.03.2026 r.</ref> == Historiô == === 1989—1994: założenié karna a jegò pierszé zwënédżi === Grëpa pòwsta w 1989 r. w [[Jelgava|Jełgawie]]. W ji skłôd weszło piãc nôleżników, co ùczëlë sã razã we Strzédny Szkòle nr 1 w Jełgawie: Renārs Kaupers, Jānis Jubalts, Gundars Mauševics, Kaspars Roga a Māris Mihelsons. Na zôczątkù grëpa zwa sã ''The Best American Guys In Latvia'', równak prãdkò òsta zmienionô na ''Prāta vētra''.<ref>https://trojka.polskieradio.pl/artykul/3097770,przebojowy-pop-rock-prosto-z-lotwy-brainstorm-na-scenie-trojki-posluchaj Polskie Radio Trójka (pòl.), przëstãp z 22.06.2026 r.</ref> W 1992 r. karno wëdało swòjégò pierszégò syngla pt. ''Jo tu nāc'', jaczi w tim samim rokù zajimnął 9. plac w òglowòkrajewim kònkùrsu ''Mikrofona aptauja''. W 1993 r. wëszedł pierszi albùm Prāta Vētrë,''Vairāk nekā skaļi'' a teledisk do nôpòpùlarniészégò jegò sztëczka – ''Ziema''. W 1994 r. òstôł wëdóny syngel ''Vietu nav''. === 1995: "Lidmašīnas" a "Veronika" === W 1995 r. Prāta Vētra zdobëła szerszą pòpùlarnosc na Łotwie frańtówką <nowiki><i>Lidmašīnas</i></nowiki>, jakô sta sã nôlepi przedôwającym sã synglã w historie kraju, a téż zwëska titel frańtówczi rokù radia Super Fm. W 1995 r. grëpa wëstąpia téż w [[Niemieckô|Miemiecce]] a [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britanie]]. Pò eksperimentach z [[Alternatiwnô mùzyka|alternatiwną mùzyką]] karno wrócëło do pierwòsznëch brzëmieniów a wëpùscëło pòsobny albùm pt. ''Veronika'', jaczi stôł sã òsoblëwie pòpùlarny westrzód nôscelatków. Nôpòpùlarniészé frańtówczi z albùmù to ''Dārznieks'', ''Apelsīns'' a ''Lidmašīnas''. === 1996—1998: "Viss ir tieši tā kā tu vēlies" === Nastãpną zwënégą bëło zawiarcé kòntraktu z mùzyczną wëtwórniąMikrofona Ieraksti, jedną z nôwikszich te zortu pòdjimiznów na Łotwie. W 1997 rokù wëdóny òstôł albùm ''Viss ir tieši tā kā tu vēlies'', dzãka chtërnëmù Prāta Vētra òsta nôpòpùlarniészim karnã w kraju. Albùm dobéł miono „złoti platczi”, a nôbarżi znónyma sztëczkama òstałë ''Mans draugs'', ''Neatgriešanās'' a ''Tavas mājas manā azotē'', co przez dzewiãc tidzeniów ùtrzëmiwôł sã na pierszim placu ''Airplay'' ë òstôł nôwikszim szlagrã 1996 rokù. W nym czasu karno w ramach wespółrobòtë z risczim téatrã Daile stwòrzëło mùzykã do musicalu ''Šveiks'', jaczi òstôł nôpòpùlarniészim te zortu mùzycznym wëstãpã na Łotwie. W 1998 r. Brainstorm we wespółrobòce z produceńtã karna ''Fool's Garden'', Volkerã Hinkelã, stwòrzëlë swòj pierszi syngel pò anielskù — ''Under My Wing''. Niedługò pózni Prāta Vētra wëbiôtkòwa nôdgrodã ''Grand Prix'' na festiwalu we [[Szwedzkô|szwédzczim]] [[Karlshamn]]. === 1999: "Starp divām saulēm" === W 1999 r. karno wëpùscëło swój czwiôrti albùm, ''Starp divām saulēm'' a téż swòjã pierszą midzënôrodną platkã ''Among The Suns'', co je anielską wersją albùmù ''Starp divām saulēm''. Platka òsta nagrónô we Szwédzce a Duńsce. Wszëtczé ji piãc synglów — ''Puse no sirds'', ''Starp divām saulēm'', ''Lec'' (''Try''), ''Prom uz siltajām salām'' (''Ain't It Funny'') a ''Tu izvēlējies palikt'' (''Welcome to my country'') òsygnãłë nôwëższë pòzycje łotewsczich lëstów szlagrów. Teledisczi do frańtówków ''Under My Wing'' ë ''Weekends Are Not My Happy Days'' òstałë włączoné do plejlistë francësczégò mùzycznégò karnalu MCM. === 2000: Eùrowizjô ë "Izlase 89-99" === 13 maja 2000 rokù karno wzãło ùdzél w 45. [[Kònkùrs Frańtówczi Eùrowizje|Kònkùrsu Frańtówczi Eùrowizje]], jaczi òdbiwôł sã we [[Szwedzkô|Szwédzce]]. Przedstawilë tam ùsôdzk ''My Star'' (w łotewsczi wersje — ''Īssavienojums'') napisóny przez Kaupersa z produceńtã [[A-ha]], [[Tony Mansfield|Tonym Mansfieldã]], mët. Frańtówka zdobëła trzecy plac. W zélnikù 2000 r. wëdóny òstôł albùm ''Izlase 89-99'', w jaczim nalazłë sã nôpòpùlarniészé ùsôdzczi karna, jak téż czile frańtówków niewëdónëch przódë. === 2001—2004 === W 2001 rokù òsta wëdónô pòsobnô platka, ''Kaķēns, kurš atteicās no jūrasskolas'', w anielsczi wersje: ''Online''. Za produceńta béł Tony Mansfield, a sóm albùm nagróny òstôł w Anielsce. Ti platce słëchô jedna òd nôbarżi ùdałëch frańtówków karna w òglim — ''Maybe''. Teledisk do ni òstôł nagróny w [[Praga|Pradze]]. W 2003 r. wëszedł pòsobny albùm Brainstorm – ''Dienās, kad lidlauks pārāk tāls'' ë jegò anielskô wersjô ''A Day Before Tomorrow''. Wëdóné òstałë syngle ''Colder'' a Plaukstas lieluma pavasaris – pò anielskù ''A Day Before Tomorrow''. Pò wëdanim albùmù grëpa zdobëła wielné mùzyczné nôdgrodë – za nôlepszi pòpòwi teledisk (frańtówczi ''A Day Before Tomorrow'' ë ''[[Colder]]''), jakno nôlepszé karno rokù, za nôlepszą rockòwą frańtówkã (''[[Colder]]''), jak téż za nôlepszi rockòwi albùm. W 2003 r. Prāta Vētra bëlë za support przed kòncertã ''The Rolling Stones'' w Pradze. [[Òbrôzk:Brainstorm_on_tour_2008.JPG|mały|250x250px|Kòncert Brainstorm w [[Jełgawa|Jełgawie]] w 2008 rokù]] W 2004 r. Brainstorm i [[Biôłorus|biôłorusczé]] karno ''[[Би-2]]'' wëdałë razã frańtówkã ''[[Скользкие улицы]]'', jakô weszła w skłôd albùmù ''Иномарки'' grëpë ''[[Би-2]]''. Frańtówka zdobëła pierszi plac na lëstach szlagrów na Łotwie, [[Ùkrajina|Ùkrajinie]] a w [[Ruskô|Rusce]]. === Smierc Gundarsa Mauševicsa === Òb noc z 22 na 23 maja 2004 r. w tragicznym wëpôdkù na turze Riga–Jełgawa zamiarł jeden òd nôleżników karna – basysta Gundars Mauševics, pòzéwóny Mumiņš. Nimò stratë, mùzycë pòstanowilë kòntinuòwac dzejalnosc, cobë ùtczëc pamiãc drëcha. === 2005—2007 === W 2005 r. Brainstorm wëdôł swój sódmi studijny albùm ''Četri krasti'' (''Four shores'' w anielsczi wersje), stwòrzony we wespółrobòce z produceńtã Alexã Silvą. To béł pierszi albùm wëszłi pò smiercë Mumiņša, równak dzél frańtówków béł nagróny jesz przed tragedią. Òb lato 2006 rokù Prāta Vētra da kòncertë na [[Lëtwa|Lëtwie]], Biôłorusë, Ùkrajinie, w Rusce, [[Pòlskô|Pòlsce]], [[Czeskô Repùblika|Czesce]], jak téż na Łotwie. Grëpa napisa dwie frańtówczi do animòwónégò filmù ''Lote no Izgudrotāju ciema''. W maju teledisk ''Thunder Without Rain'' weszedł w rotacjã ''[[MTV Europe]]'', a ju òb jeséń, czej pòwsta ''[[MTV Latvia]]'', teledisk do ''Lonely Feeling (To Be Lonely)'' trafił na bôłtëcczé lëstë szlagrów. Na Lëtwie nagróny òstôł téż teledisk do ùsôdzkù ''[[:lv:Tin_Drums|Tin Drums]]'', jaczégò reżisérą béł [[:lv:Kaspars_Roga|Kaspars Roga]]. Do nagriwaniô klipù przëłączëło sã tëż lëtewsczé karno lëdowégò tuńca „Lietuva”. W lëstopadnikù 2006 r., òb czas ceremónie wrãczeniô wëapartnieniów ''[[MTV Europe Music Awards]]'' w [[Kòpenhaga|Kòpenhadze]], Prāta Vētra dobëła nôdgrodã nôlepszégò wëkònôwcë z bôłtëcczich krajów. Béł to pierszi rok, w jaczim taczé wëapartnienié òstało w òglim przëznóné. [[Òbrôzk:Brainstorm_in_Mezaparks.jpg|mały|Kòncert Brainstorm w [[Riga|Ridze]] w 2008 rokù]] === 2008—2010 === 13 maja 2008 r. wëdóny òsta ósmi studijny albùm karna pò łotewskù, ''Tur kaut kam ir jābut'', jaczi pò dwùch miesącach zdobëła sztatus platinowi platczi. Za produceńta béł pòpùlarny na Łotwie rapéra [[Gustavo]]. Wëdaniémù albùmù towarza kòncertowô tura „Tur kaut kam ir jābūt”. Kòncertë, jaczé òdbëłë sã w piãc gardach — [[Jelgava|Jełgawie]], [[Preiļi|Prelach]], [[Ventspils|Windawie]], [[Valmiera|Wolmarze]] a [[Riga|Ridze]] — scygnãłë razã 80 000 òsobów. Kòncert na Wiôldżi Estradze w risczim [[Mežaparks|Mežaparksu]] òbzérało narôz 45 000 sztëk lëdzy. Jesz w 2008 rokù wëdónô òsta platka DVD „Tur kaut kam ir jābūt koncerts Mežaparkā”. Zwëska òna sztatus platinowi platczi. Na kòncertowëch nagraniach to dało téż wëstãpë szpecjalnëch gòsców – [[Gustavo (mùzyk)|Gustavo]], gg choir, prezydent Łotwë [[Vaira Vīķe-Freiberga|Vairë Vīķe-Freiberdżi]] ë karna Би-2. 31 strëmiannika 2009 r. wëdóny òstôł albùm ''Шаг'', mdący ruską wersją ''Tur kaut kam ir jābūt, a'' 15 strëmiannika 2010 r. w bôłtëcczich krajach wëszła platka ''Years and Seconds'' – anielskô wersja ne albùmù. 21 pajicznika 2010 r., analogiczno do platczi ''Izlase 89-99'', wëdóny òstôł albùm ''Izlase 2000—2010'', skłôdający sã z nôbarzi znónëch frańtówków karna z miniony dekadë a téż nowégò ùsôdzkù – ''Gara diena''. W gòdnikù platka dobëła sztatus złotégò albùmù. Z lëżnoscë wëdaniô ''Izlase'', Brainstorm ògłosył kòncert w Ridze 10 gòdnika. Ze wzglãdu na wiôldże zainteresowanié ògłoszony òstôł ale dodôwkòwi kòncert 11 gòdnika. [[Òbrôzk:Brainstorm_2010_1.jpg|mały|Prāta Vētra w 2010 rokù]] === 2011—2013 === 28 maja 2011 rokù Prāta Vētra òdemkła XIV Midzënôrodny Mùzyczny Festiwal Maxidrom w rusczim Tuszinie. 3 czerwińca 2011 r. grëpa pòjôwia sã w [[Czijew|Czijewie]], w klubie ''Stereoplaza''. Na koncert doprzëszło wicy jak 4000 òsobów. 20 zélnika 2011 r. Brainstorm wzãło ùdzél w festiwalu ''Vabaduse laul'' ([[Angelsczi jãzëk|an.]] Songs of Freedom) w [[Tallinn|Tallënie]] z leżnoscë 20. roczëznë samòstójnotë [[Estoniô|Estonie]]. Zabrzëmiałë taczé szlagrë jak ''Maybe'' czë ''My star'', jak téż téż frańtówka ''In the End There’s Only Love'' razã z estońsczim karnã ''[[Ewert & The Two Dragons]].'' W 2012 rokù Prāta Vētra wëda w sëmie trzë albùmë. Nowô platka wëszła nôprzód w łotewsczi wersje: ''Vēl viena klusā daba'', pòtemù w anielsczi: ''Another Still Life'', a na kùńcu téż w rusczi: ''Чайки на крыша''. Premiéra rusczi wersje albùmù òdbëła sã 20 pajicznika w ''[[Arena Moscow|Arenie Moscow]].'' Szesc òd trzënôsce frańtówków weszło do rotacji rusczich radiostacjów. Ùsôdzk ''Чайки на крышах'' zajimnął 4. plac na lësce szlagrów stacje ''[[Наше радио]].'' Frańtówka „Гори, гори ясно” òsta wëbrónô jako titlowô frańtówka do animòwónégò filmu ''Снежная королева'' ([[Kaszëbsczi jãzëk|kasz]]. „Królewô Sniegù”), a anielsczi tekst frańtówczi „Flashlight” do midzënôrodny wersje filmù òstôł napisóny przez [[Francis Healy|Francisa Healégò]], drëcha karna a wòkalistã grëpë [[Travis]]. Na zôczątkù 2013 roku szósti ùsôdzk z albùmù ''Чайки на крышах'', pt. ''Кто-то живой'', trafił na lëstã szlagrów przebojów ''Наше радио'', a òb lato wëszedł teledisk do frańtówczi ''Europa'', nagróny w [[Berlëno|Berlënie]]. Òb jeséń mùzycë zaprezeńtowalë brzôd wespółrobòtë z produceńtã Davidã Fieldã – frańtówkã i teledisk ''Butterfly In A Bottle''. W pajicznikù 2012 rokù Brainstorm rëgnãło w swòjã nôwikszą kòncertową turã w òstatnëch latach, wëstãpiwającë w taczich gardach jak: [[Archangelsk]], [[Krasnojarsk]], [[Pietrozawodsk]], [[Mùrmańsk]], [[Krasnodar]], [[Ùfa]], [[Soczi]], [[Iżewsk]], [[Czelabińsk]], [[Rostowò nad Donã]], [[Wołgògrad]], [[Niżny Nowògard]], [[Tuła]] i [[Kòrolowò]], a téż we sztërzëch miastach we Wiôldżi Britanie, na festiwalu Music Matters w Singapùrze i jinëch placach. W 2013 rokù Prāta Vētra wëstąpia na [[Festiwal Glastonbury|festiwalu Glastonbury]]. Karno bëło pierszą grëpą z bôłtëcczich krajów, jaczé zagrało na nym wôżnym wëdarzenim. Pòtemù to dało jesz wëstãpë na taczich festiwalach jak Sziget ([[Madżarskô|Wãdżerskô]]), Rock For People ([[Czeskô]]), Summer Sound ([[Łotwa]]), Kubana, Крылья, Нашествие czë Red Rocks ([[Ruskô]]). Pòd kùńc turë Prata Vētra zagra czile kòncertów na Ùkrajinie, a téż dwa roczëznowé w [[Mòskwa|Mòskwie]] (Stadium Live) a [[Sankt Petersbórg|Sankt Petersbòrgù]] (A2), dze przedstôwia wëdóny z leżnoscë dzesãclecô kòncertowi dzejalnoscë w Ruscë zbiérk ''The Best Of'', zamikający w se ùsôdzczi pò anielskù a ruskù. Pòd kùńc rokù albùm ''Чайки на крышах'' ùkôzôł sã w nowim fòrmace 3plet, a frańtówka ''Years & Seconds,'' z platczi ò juwernym titlu, sta sã prowadnym mòtiwã ósmégò dzélëkù kriminału ''Нюхач'', jaczi béł emitowóny w rusczi telewizje na karnalu Первый канал. Brainstorm zakùńcził 2013 rok wëstãpã na festiwalu „Лучший город зимы” w Mòskwie. === 2014—2016 === W 2014 r. karno zaczãło robòtã nad nowim albùmã, jak téż pòjawiło sã na festiwalu Eurosonic w [[Néderlandzkô|Holandie]], w [[Soczi]], [[Mińsk|Mińskù]] a [[Niżny Nowògard|Niżnym Nowògardze]], dze bëlë przédnyma gòscama festiwalów ''[[Дикая мята]]'' a ''[[Lenovo VIBE Tour]]''. W tim samim rokù Renārs Kaupers òstôł włączony do lëstë 30 nôbarżi wpłëwòwëch lëdzy na Łotwie. W gromicznikù 2015 r. ùkôzôł sã nowi syngel karna ''Ziemu apēst'', jaczi trafił na radiowé lëstë szlagrów. Całi albùm ''7 soļi svaiga gaisa'' wëszedł 19 maja. ''Ziemu apēst'' òstało ùznóné za „Frańtówkã rokù” w plebiscyce przeprowadzonym przez Muzikāla banka. Albùm ''7 soļi svaiga gaisa'' pòwstôł w studiu nagraniów ''Hansa Studio'', w jaczim przódë nagriwało téż ''[[U2]]'', ''Depeche Mode'' czë [[David Bowie]]. Platka òsygnã sztatus złotégò albùmù. Anielskô wersjô albùmù, ''7 Steps of fresh air,'' bëła w pierszi òficjalny rundze nominacjów do nôdgrodów Grammy w 2015 rokù, riwaliszëjącë ò nominację w kategòrie „Nôlepszi pòpòwi albùm” z 300 jinyma albùmama jinszich artistów. Albùm ''7 Soļi Svaiga Gaisa'' stôł sã òficjalnô nôczãscy słëchónym albùmã na [[Spotify]] a [[Deezer|Deezerze]] w 2015 r. na Łotwie.<ref>http://www.runabildes.lv/video-prata-vetra-klausitakais-2015-gada-albums-spotify-un-deezer-latvija/, runabildes.lv, przëstãp z 22.06.2026 r.</ref> W 2016 r. w ramach kòncertowi turë „7 Steps of Fresh Air” tūres Brainstorm wëstąpiło we [[Wilno|Wilnie]], [[Londin|Londinie]], [[Birmingham]], [[Manchester|Manchesterze]], [[Nottingham]], [[Glasgow]], [[Tallinn|Tallënie]] a [[Dublëno|Dublënie]]. Karno òstało nôdgrodzoné w kategòrie „Przédny lidérzë” za frańtówkã ''Epoha'' òb czas 9. galë wrãczeniô mùzycznëch nôdgrodów radia Наше радио. Òb czas galë wrãczeniô nôdgrodów „Muzikālā banka” łotewsczégò Radia 2, jakô òdbëła sã pòd kùńc stëcznika, ùsôdzk ''Ziemu apēst'' òstôł ùznóny za nôwôrtniészą frańtówkã 2015 rokù. W gromicznikù ùkôzôł sã syngel ''Little Raindrops'' – anielskòjãzëkòwô wersjô ''Ziemu apēst,'' co pierszi rôz wëbrzëmia na finale lëtewsczégò ''X Faktorius''. Òb czas galë wrãczeniô Łotewsczi Mùzyczny Nôdgrodë Rokù „Zelta Mikrofons”, Brainstorm òtrzimało nôdgrodã za kòncertowé nagranié ''7 Soļi Svaiga Gaisa'' z finałowégò koncertu turë w Ridze a nôdgrodã hańdlowégò parkù Alfa za „Frańtówkã Rokù Alfë”. To je jedurnô nôdgrodã, jaczi dobiwcë są welowóny przez pùblikã – ùsôdzk ''Ziemu apēst'' òstôł wëbróny przez nôwikszą lëczbã słëchińców. Bëła to 31. nôdgroda „Zelta Mikrofons” dlô karna. Frańtówka ''Debesis iekrita Tevī'' ùkôza sã na zôczątkù lata. Ùsôdzk òstôł napisóny przez Maratsa Ogļezņevsa z karna Musiqq, a nagróny przez Prāta Vētrã ë Musiqq we wespółrobòce ze szwédzczim produceńtã Povelã Olssonã. Frańtówka trafia na łotewsczé lëstë szlagrów, a w 2016 rokù òsta uznónô za nôwôrtniészą frańtówkã 2016 r. òb czas galë wrãczeniô nôdgrodów „Muzikālā banka”. Òb lato karno wzãło ùdzél we wielnëch festiwalach, w tim ''Янтарный Пляж'' w [[Króléwc|Króléwcu]], ''A-Fest'' w Mińskù a ''Weekend Festival Baltic'' w [[Parnawa|Parnawie]]. 20 zélnika 2016. karno dało swój jedurny kòncert negò rokù na Łotwie, na stadionie Daugava w [[Lëpawa|Lëpawie]]. Na kòncert doprzëszło wicy jak 28 000 òsobów – fanowie z Łotwë, bôłtëcczich krajów, [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]], [[Kanada|Kanadë]], [[Aùstraliô|Aùstralie]], [[Ruskô|Rusczi]] a nawetka [[Japòńskô|Japóńsczi]]. Òdbët na bilietë béł tak stolëmny, co wszëtczé sã wëprzedałë przed rozpòczãcym kòncertu. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Rockòwé karna]] [[Kategòrëjô:Łotwa]] [[Kategòrëjô:Strony z nieprzejrzanymi tłumaczeniami]] pwih9wvpt0u6w92l8o4chdknprxeggv 206599 206552 2026-07-10T12:41:19Z Terrus38 14026 206599 wikitext text/x-wiki {{Mùzyczné karno infòbòks|pòzwa=Brainstorm|òriginalnô pòzwa=Prāta vētra|òdjimk=Brainstorm на карнавале BoogelWoogel 2017 10.jpg|òpisënk òbrôzka=Nôleżnicë karna (2017)|cząd aktiwnoscë=1989 – dzysdnia|môl pòchòdzeniégò=[[Jelgava|Jełgawa]], [[Łotwa]]|mùzyczny gatënk=[[rock]], pòp-rock, alternatiwnô mùzyka|mùzycznô wëtwórniô=* [[Mikrofona Ieraksti]] * Brainstorm Records|nôleżnicë=* [[Renārs Kaupers]] * [[Jānis Jubalts]] * [[Māris Mihelsons]] * [[Kaspars Roga]]|dôwny nôleżnicë=[[Gundars Mauševics|Gundars „Mumiņš” Mauševics]]|internetowô starna=https://pratavetra.lv/en}}'''Prāta Vētra''', znónô midzënôrodno jakno '''''Brainstorm''''', je [[Łotwa|łotewsczim]] pòp-rockòwim karnã. Grëpa òsta ùsadzonô w [[1989]] rokù w [[Jelgava|Jełgawie]] na Łotwie. Karnu słëchają Renārs Kaupers (wòkal), Jānis Jubalts (gitara), Māris Mihelsons (klawisze) un Kaspars Roga (trądle). Piąti nôleżnik grëpë, Gundars Mauševics (basowô gitara) zamiarł w drogòwim wëpôdkù 23 maja [[2004]] r. Òd 2004 r. na basowi gitarze graje zdrëszony z karnã mùzyk Ingars Viļums.<ref>https://www.la.lv/es-neredzu-logisku-izskaidrojumu-ingars-vilums-skaidro-savas-emocijas-par-to-vai-jutas-prata-vetra-ka-piektais-ritenis Kokteilis.lv ({{jãz.|lv}}), przëstãp z 16.05.2025 r.</ref> Prāta Vētra dobëła razã 31 Nôdgrodów Rokù Nagraniów Łotewsczi Mùzyczi. W 2006 r. grëpa dosta nôdgrodã [[Eùropa|eùropejsczi]] MTV jakno nôlepszé karno z bôłtëcczich krajów.<ref>https://sejas.tvnet.lv/4787913/prata-vetra-iegust-mtv-europe-music-awards-balvu tvnet.lv, ({{jãz.|lv}}), przëstãp z 22.06.2026 r.</ref> Brainstorm bëło za pierszégò przedstôwcã Łotwë na [[Kònkùrs Frańtówczi Eùrowizje|Kònkùrsu Frańtówczi Eùrowizje]], w [[2000]] r. Wëkònëjącë ùsôdzk ''My Star'', òsygnãlë trzecy plac. W [[2013]] rokù Prāta Vētra wëstąpia na festiwalu Glastonbury, jednym òd nôwikszich mùzycznëch a artisticznëch wëdarzeniów na swiece.<ref>https://web.archive.org/web/20250816211734/https://www.diena.lv/kd/muzika/prata-vetra-sodien-uzstasies-glastonberijas-festivala-14014131, diena.lv, przëstãp z 4.03.2026 r.</ref> == Historiô == === 1989—1994: założenié karna a jegò pierszé zwënédżi === Grëpa pòwsta w 1989 r. w [[Jelgava|Jełgawie]]. W ji skłôd weszło piãc nôleżników, co ùczëlë sã razã we Strzédny Szkòle nr 1 w Jełgawie: Renārs Kaupers, Jānis Jubalts, Gundars Mauševics, Kaspars Roga a Māris Mihelsons. Na zôczątkù grëpa zwa sã ''The Best American Guys In Latvia'', równak prãdkò òsta zmienionô na ''Prāta vētra''.<ref>https://trojka.polskieradio.pl/artykul/3097770,przebojowy-pop-rock-prosto-z-lotwy-brainstorm-na-scenie-trojki-posluchaj Polskie Radio Trójka (pòl.), przëstãp z 22.06.2026 r.</ref> W 1992 r. karno wëdało swòjégò pierszégò syngla pt. ''Jo tu nāc'', jaczi w tim samim rokù zajimnął 9. plac w òglowòkrajewim kònkùrsu ''Mikrofona aptauja''. W 1993 r. wëszedł pierszi albùm Prāta Vētrë,''Vairāk nekā skaļi'' a teledisk do nôpòpùlarniészégò jegò sztëczka – ''Ziema''. W 1994 r. òstôł wëdóny syngel ''Vietu nav''. === 1995: "Lidmašīnas" a "Veronika" === W 1995 r. Prāta Vētra zdobëła szerszą pòpùlarnosc na Łotwie frańtówką <nowiki><i>Lidmašīnas</i></nowiki>, jakô sta sã nôlepi przedôwającym sã synglã w historie kraju, a téż zwëska titel frańtówczi rokù radia Super Fm. W 1995 r. grëpa wëstąpia téż w [[Niemieckô|Miemiecce]] a [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britanie]]. Pò eksperimentach z [[Alternatiwnô mùzyka|alternatiwną mùzyką]] karno wrócëło do pierwòsznëch brzëmieniów a wëpùscëło pòsobny albùm pt. ''Veronika'', jaczi stôł sã òsoblëwie pòpùlarny westrzód nôscelatków. Nôpòpùlarniészé frańtówczi z albùmù to ''Dārznieks'', ''Apelsīns'' a ''Lidmašīnas''. === 1996—1998: "Viss ir tieši tā kā tu vēlies" === Nastãpną zwënégą bëło zawiarcé kòntraktu z mùzyczną wëtwórniąMikrofona Ieraksti, jedną z nôwikszich te zortu pòdjimiznów na Łotwie. W 1997 rokù wëdóny òstôł albùm ''Viss ir tieši tā kā tu vēlies'', dzãka chtërnëmù Prāta Vētra òsta nôpòpùlarniészim karnã w kraju. Albùm dobéł miono „złoti platczi”, a nôbarżi znónyma sztëczkama òstałë ''Mans draugs'', ''Neatgriešanās'' a ''Tavas mājas manā azotē'', co przez dzewiãc tidzeniów ùtrzëmiwôł sã na pierszim placu ''Airplay'' ë òstôł nôwikszim szlagrã 1996 rokù. W nym czasu karno w ramach wespółrobòtë z risczim téatrã Daile stwòrzëło mùzykã do musicalu ''Šveiks'', jaczi òstôł nôpòpùlarniészim te zortu mùzycznym wëstãpã na Łotwie. W 1998 r. Brainstorm we wespółrobòce z produceńtã karna ''Fool's Garden'', Volkerã Hinkelã, stwòrzëlë swòj pierszi syngel pò anielskù — ''Under My Wing''. Niedługò pózni Prāta Vētra wëbiôtkòwa nôdgrodã ''Grand Prix'' na festiwalu we [[Szwedzkô|szwédzczim]] [[Karlshamn]]. === 1999: "Starp divām saulēm" === W 1999 r. karno wëpùscëło swój czwiôrti albùm, ''Starp divām saulēm'' a téż swòjã pierszą midzënôrodną platkã ''Among The Suns'', co je anielską wersją albùmù ''Starp divām saulēm''. Platka òsta nagrónô we Szwédzce a Duńsce. Wszëtczé ji piãc synglów — ''Puse no sirds'', ''Starp divām saulēm'', ''Lec'' (''Try''), ''Prom uz siltajām salām'' (''Ain't It Funny'') a ''Tu izvēlējies palikt'' (''Welcome to my country'') òsygnãłë nôwëższë pòzycje łotewsczich lëstów szlagrów. Teledisczi do frańtówków ''Under My Wing'' ë ''Weekends Are Not My Happy Days'' òstałë włączoné do plejlistë francësczégò mùzycznégò karnalu MCM. === 2000: Eùrowizjô ë "Izlase 89-99" === 13 maja 2000 rokù karno wzãło ùdzél w 45. [[Kònkùrs Frańtówczi Eùrowizje|Kònkùrsu Frańtówczi Eùrowizje]], jaczi òdbiwôł sã we [[Szwedzkô|Szwédzce]]. Przedstawilë tam ùsôdzk ''My Star'' (w łotewsczi wersje — ''Īssavienojums'') napisóny przez Kaupersa z produceńtã [[A-ha]], [[Tony Mansfield|Tonym Mansfieldã]], mët. Frańtówka zdobëła trzecy plac. W zélnikù 2000 r. wëdóny òstôł albùm ''Izlase 89-99'', w jaczim nalazłë sã nôpòpùlarniészé ùsôdzczi karna, jak téż czile frańtówków niewëdónëch przódë. === 2001—2004 === W 2001 rokù òsta wëdónô pòsobnô platka, ''Kaķēns, kurš atteicās no jūrasskolas'', w anielsczi wersje: ''Online''. Za produceńta béł Tony Mansfield, a sóm albùm nagróny òstôł w Anielsce. Ti platce słëchô jedna òd nôbarżi ùdałëch frańtówków karna w òglim — ''Maybe''. Teledisk do ni òstôł nagróny w [[Praga|Pradze]]. W 2003 r. wëszedł pòsobny albùm Brainstorm – ''Dienās, kad lidlauks pārāk tāls'' ë jegò anielskô wersjô ''A Day Before Tomorrow''. Wëdóné òstałë syngle ''Colder'' a Plaukstas lieluma pavasaris – pò anielskù ''A Day Before Tomorrow''. Pò wëdanim albùmù grëpa zdobëła wielné mùzyczné nôdgrodë – za nôlepszi pòpòwi teledisk (frańtówczi ''A Day Before Tomorrow'' ë ''[[Colder]]''), jakno nôlepszé karno rokù, za nôlepszą rockòwą frańtówkã (''[[Colder]]''), jak téż za nôlepszi rockòwi albùm. W 2003 r. Prāta Vētra bëlë za support przed kòncertã ''The Rolling Stones'' w Pradze. [[Òbrôzk:Brainstorm_on_tour_2008.JPG|mały|250x250px|Kòncert Brainstorm w [[Jełgawa|Jełgawie]] w 2008 rokù]] W 2004 r. Brainstorm i [[Biôłorus|biôłorusczé]] karno ''[[Би-2]]'' wëdałë razã frańtówkã ''[[Скользкие улицы]]'', jakô weszła w skłôd albùmù ''Иномарки'' grëpë ''[[Би-2]]''. Frańtówka zdobëła pierszi plac na lëstach szlagrów na Łotwie, [[Ùkrajina|Ùkrajinie]] a w [[Ruskô|Rusce]]. === Smierc Gundarsa Mauševicsa === Òb noc z 22 na 23 maja 2004 r. w tragicznym wëpôdkù na turze Riga–Jełgawa zamiarł jeden òd nôleżników karna – basysta Gundars Mauševics, pòzéwóny Mumiņš. Nimò stratë, mùzycë pòstanowilë kòntinuòwac dzejalnosc, cobë ùtczëc pamiãc drëcha. === 2005—2007 === W 2005 r. Brainstorm wëdôł swój sódmi studijny albùm ''Četri krasti'' (''Four shores'' w anielsczi wersje), stwòrzony we wespółrobòce z produceńtã Alexã Silvą. To béł pierszi albùm wëszłi pò smiercë Mumiņša, równak dzél frańtówków béł nagróny jesz przed tragedią. Òb lato 2006 rokù Prāta Vētra da kòncertë na [[Lëtwa|Lëtwie]], Biôłorusë, Ùkrajinie, w Rusce, [[Pòlskô|Pòlsce]], [[Czeskô Repùblika|Czesce]], jak téż na Łotwie. Grëpa napisa dwie frańtówczi do animòwónégò filmù ''Lote no Izgudrotāju ciema''. W maju teledisk ''Thunder Without Rain'' weszedł w rotacjã ''[[MTV Europe]]'', a ju òb jeséń, czej pòwsta ''[[MTV Latvia]]'', teledisk do ''Lonely Feeling (To Be Lonely)'' trafił na bôłtëcczé lëstë szlagrów. Na Lëtwie nagróny òstôł téż teledisk do ùsôdzkù ''[[:lv:Tin_Drums|Tin Drums]]'', jaczégò reżisérą béł [[:lv:Kaspars_Roga|Kaspars Roga]]. Do nagriwaniô klipù przëłączëło sã tëż lëtewsczé karno lëdowégò tuńca „Lietuva”. W lëstopadnikù 2006 r., òb czas ceremónie wrãczeniô wëapartnieniów ''[[MTV Europe Music Awards]]'' w [[Kòpenhaga|Kòpenhadze]], Prāta Vētra dobëła nôdgrodã nôlepszégò wëkònôwcë z bôłtëcczich krajów. Béł to pierszi rok, w jaczim taczé wëapartnienié òstało w òglim przëznóné. [[Òbrôzk:Brainstorm_in_Mezaparks.jpg|mały|Kòncert Brainstorm w [[Riga|Ridze]] w 2008 rokù]] === 2008—2010 === 13 maja 2008 r. wëdóny òsta ósmi studijny albùm karna pò łotewskù, ''Tur kaut kam ir jābut'', jaczi pò dwùch miesącach zdobëła sztatus platinowi platczi. Za produceńta béł pòpùlarny na Łotwie rapéra [[Gustavo]]. Wëdaniémù albùmù towarza kòncertowô tura „Tur kaut kam ir jābūt”. Kòncertë, jaczé òdbëłë sã w piãc gardach — [[Jelgava|Jełgawie]], [[Preiļi|Prelach]], [[Ventspils|Windawie]], [[Valmiera|Wolmarze]] a [[Riga|Ridze]] — scygnãłë razã 80 000 òsobów. Kòncert na Wiôldżi Estradze w risczim [[Mežaparks|Mežaparksu]] òbzérało narôz 45 000 sztëk lëdzy. Jesz w 2008 rokù wëdónô òsta platka DVD „Tur kaut kam ir jābūt koncerts Mežaparkā”. Zwëska òna sztatus platinowi platczi. Na kòncertowëch nagraniach to dało téż wëstãpë szpecjalnëch gòsców – [[Gustavo (mùzyk)|Gustavo]], gg choir, prezydent Łotwë [[Vaira Vīķe-Freiberga|Vairë Vīķe-Freiberdżi]] ë karna Би-2. 31 strëmiannika 2009 r. wëdóny òstôł albùm ''Шаг'', mdący ruską wersją ''Tur kaut kam ir jābūt, a'' 15 strëmiannika 2010 r. w bôłtëcczich krajach wëszła platka ''Years and Seconds'' – anielskô wersja ne albùmù. 21 pajicznika 2010 r., analogiczno do platczi ''Izlase 89-99'', wëdóny òstôł albùm ''Izlase 2000—2010'', skłôdający sã z nôbarzi znónëch frańtówków karna z miniony dekadë a téż nowégò ùsôdzkù – ''Gara diena''. W gòdnikù platka dobëła sztatus złotégò albùmù. Z lëżnoscë wëdaniô ''Izlase'', Brainstorm ògłosył kòncert w Ridze 10 gòdnika. Ze wzglãdu na wiôldże zainteresowanié ògłoszony òstôł ale dodôwkòwi kòncert 11 gòdnika. [[Òbrôzk:Brainstorm_2010_1.jpg|mały|Prāta Vētra w 2010 rokù]] === 2011—2013 === 28 maja 2011 rokù Prāta Vētra òdemkła XIV Midzënôrodny Mùzyczny Festiwal Maxidrom w rusczim Tuszinie. 3 czerwińca 2011 r. grëpa pòjôwia sã w [[Czijew|Czijewie]], w klubie ''Stereoplaza''. Na koncert doprzëszło wicy jak 4000 òsobów. 20 zélnika 2011 r. Brainstorm wzãło ùdzél w festiwalu ''Vabaduse laul'' ([[Angelsczi jãzëk|an.]] Songs of Freedom) w [[Tallinn|Tallënie]] z leżnoscë 20. roczëznë samòstójnotë [[Estoniô|Estonie]]. Zabrzëmiałë taczé szlagrë jak ''Maybe'' czë ''My star'', jak téż téż frańtówka ''In the End There’s Only Love'' razã z estońsczim karnã ''[[Ewert & The Two Dragons]].'' W 2012 rokù Prāta Vētra wëda w sëmie trzë albùmë. Nowô platka wëszła nôprzód w łotewsczi wersje: ''Vēl viena klusā daba'', pòtemù w anielsczi: ''Another Still Life'', a na kùńcu téż w rusczi: ''Чайки на крыша''. Premiéra rusczi wersje albùmù òdbëła sã 20 pajicznika w ''[[Arena Moscow|Arenie Moscow]].'' Szesc òd trzënôsce frańtówków weszło do rotacji rusczich radiostacjów. Ùsôdzk ''Чайки на крышах'' zajimnął 4. plac na lësce szlagrów stacje ''[[Наше радио]].'' Frańtówka „Гори, гори ясно” òsta wëbrónô jako titlowô frańtówka do animòwónégò filmu ''Снежная королева'' ([[Kaszëbsczi jãzëk|kasz]]. „Królewô Sniegù”), a anielsczi tekst frańtówczi „Flashlight” do midzënôrodny wersje filmù òstôł napisóny przez [[Francis Healy|Francisa Healégò]], drëcha karna a wòkalistã grëpë [[Travis]]. Na zôczątkù 2013 roku szósti ùsôdzk z albùmù ''Чайки на крышах'', pt. ''Кто-то живой'', trafił na lëstã szlagrów przebojów ''Наше радио'', a òb lato wëszedł teledisk do frańtówczi ''Europa'', nagróny w [[Berlëno|Berlënie]]. Òb jeséń mùzycë zaprezeńtowalë brzôd wespółrobòtë z produceńtã Davidã Fieldã – frańtówkã i teledisk ''Butterfly In A Bottle''. W pajicznikù 2012 rokù Brainstorm rëgnãło w swòjã nôwikszą kòncertową turã w òstatnëch latach, wëstãpiwającë w taczich gardach jak: [[Archangelsk]], [[Krasnojarsk]], [[Pietrozawodsk]], [[Mùrmańsk]], [[Krasnodar]], [[Ùfa]], [[Soczi]], [[Iżewsk]], [[Czelabińsk]], [[Rostowò nad Donã]], [[Wołgògrad]], [[Niżny Nowògard]], [[Tuła]] i [[Kòrolowò]], a téż we sztërzëch miastach we Wiôldżi Britanie, na festiwalu Music Matters w Singapùrze i jinëch placach. W 2013 rokù Prāta Vētra wëstąpia na [[Festiwal Glastonbury|festiwalu Glastonbury]]. Karno bëło pierszą grëpą z bôłtëcczich krajów, jaczé zagrało na nym wôżnym wëdarzenim. Pòtemù to dało jesz wëstãpë na taczich festiwalach jak Sziget ([[Madżarskô|Wãdżerskô]]), Rock For People ([[Czeskô]]), Summer Sound ([[Łotwa]]), Kubana, Крылья, Нашествие czë Red Rocks ([[Ruskô]]). Pòd kùńc turë Prata Vētra zagra czile kòncertów na Ùkrajinie, a téż dwa roczëznowé w [[Mòskwa|Mòskwie]] (Stadium Live) a [[Sankt Petersbórg|Sankt Petersbòrgù]] (A2), dze przedstôwia wëdóny z leżnoscë dzesãclecô kòncertowi dzejalnoscë w Ruscë zbiérk ''The Best Of'', zamikający w se ùsôdzczi pò anielskù a ruskù. Pòd kùńc rokù albùm ''Чайки на крышах'' ùkôzôł sã w nowim fòrmace 3plet, a frańtówka ''Years & Seconds,'' z platczi ò juwernym titlu, sta sã prowadnym mòtiwã ósmégò dzélëkù kriminału ''Нюхач'', jaczi béł emitowóny w rusczi telewizje na karnalu Первый канал. Brainstorm zakùńcził 2013 rok wëstãpã na festiwalu „Лучший город зимы” w Mòskwie. === 2014—2016 === W 2014 r. karno zaczãło robòtã nad nowim albùmã, jak téż pòjawiło sã na festiwalu Eurosonic w [[Néderlandzkô|Holandie]], w [[Soczi]], [[Mińsk|Mińskù]] a [[Niżny Nowògard|Niżnym Nowògardze]], dze bëlë przédnyma gòscama festiwalów ''[[Дикая мята]]'' a ''[[Lenovo VIBE Tour]]''. W tim samim rokù Renārs Kaupers òstôł włączony do lëstë 30 nôbarżi wpłëwòwëch lëdzy na Łotwie. W gromicznikù 2015 r. ùkôzôł sã nowi syngel karna ''Ziemu apēst'', jaczi trafił na radiowé lëstë szlagrów. Całi albùm ''7 soļi svaiga gaisa'' wëszedł 19 maja. ''Ziemu apēst'' òstało ùznóné za „Frańtówkã rokù” w plebiscyce przeprowadzonym przez Muzikāla banka. Albùm ''7 soļi svaiga gaisa'' pòwstôł w studiu nagraniów ''Hansa Studio'', w jaczim przódë nagriwało téż ''[[U2]]'', ''Depeche Mode'' czë [[David Bowie]]. Platka òsygnã sztatus złotégò albùmù. Anielskô wersjô albùmù, ''7 Steps of fresh air,'' bëła w pierszi òficjalny rundze nominacjów do nôdgrodów Grammy w 2015 rokù, riwaliszëjącë ò nominację w kategòrie „Nôlepszi pòpòwi albùm” z 300 jinyma albùmama jinszich artistów. Albùm ''7 Soļi Svaiga Gaisa'' stôł sã òficjalnô nôczãscy słëchónym albùmã na [[Spotify]] a [[Deezer|Deezerze]] w 2015 r. na Łotwie.<ref>http://www.runabildes.lv/video-prata-vetra-klausitakais-2015-gada-albums-spotify-un-deezer-latvija/, runabildes.lv, przëstãp z 22.06.2026 r.</ref> W 2016 r. w ramach kòncertowi turë „7 Steps of Fresh Air” tūres Brainstorm wëstąpiło we [[Wilno|Wilnie]], [[Londin|Londinie]], [[Birmingham]], [[Manchester|Manchesterze]], [[Nottingham]], [[Glasgow]], [[Tallinn|Tallënie]] a [[Dublëno|Dublënie]]. Karno òstało nôdgrodzoné w kategòrie „Przédny lidérzë” za frańtówkã ''Epoha'' òb czas 9. galë wrãczeniô mùzycznëch nôdgrodów radia Наше радио. Òb czas galë wrãczeniô nôdgrodów „Muzikālā banka” łotewsczégò Radia 2, jakô òdbëła sã pòd kùńc stëcznika, ùsôdzk ''Ziemu apēst'' òstôł ùznóny za nôwôrtniészą frańtówkã 2015 rokù. W gromicznikù ùkôzôł sã syngel ''Little Raindrops'' – anielskòjãzëkòwô wersjô ''Ziemu apēst,'' co pierszi rôz wëbrzëmia na finale lëtewsczégò ''X Faktorius''. Òb czas galë wrãczeniô Łotewsczi Mùzyczny Nôdgrodë Rokù „Zelta Mikrofons”, Brainstorm òtrzimało nôdgrodã za kòncertowé nagranié ''7 Soļi Svaiga Gaisa'' z finałowégò koncertu turë w Ridze a nôdgrodã hańdlowégò parkù Alfa za „Frańtówkã Rokù Alfë”. To je jedurnô nôdgrodã, jaczi dobiwcë są welowóny przez pùblikã – ùsôdzk ''Ziemu apēst'' òstôł wëbróny przez nôwikszą lëczbã słëchińców. Bëła to 31. nôdgroda „Zelta Mikrofons” dlô karna. Frańtówka ''Debesis iekrita Tevī'' ùkôza sã na zôczątkù lata. Ùsôdzk òstôł napisóny przez Maratsa Ogļezņevsa z karna Musiqq, a nagróny przez Prāta Vētrã ë Musiqq we wespółrobòce ze szwédzczim produceńtã Povelã Olssonã. Frańtówka trafia na łotewsczé lëstë szlagrów, a w 2016 rokù òsta uznónô za nôwôrtniészą frańtówkã 2016 r. òb czas galë wrãczeniô nôdgrodów „Muzikālā banka”. Òb lato karno wzãło ùdzél we wielnëch festiwalach, w tim ''Янтарный Пляж'' w [[Króléwc|Króléwcu]], ''A-Fest'' w Mińskù a ''Weekend Festival Baltic'' w [[Parnawa|Parnawie]]. 20 zélnika 2016. karno dało swój jedurny kòncert negò rokù na Łotwie, na stadionie Daugava w [[Lëpawa|Lëpawie]]. Na kòncert doprzëszło wicy jak 28 000 òsobów – fanowie z Łotwë, bôłtëcczich krajów, [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]], [[Kanada|Kanadë]], [[Aùstraliô|Aùstralie]], [[Ruskô|Rusczi]] a nawetka [[Japóńskô|Japóńsczi]]. Òdbët na bilietë béł tak stolëmny, co wszëtczé sã wëprzedałë przed rozpòczãcym kòncertu. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Rockòwé karna]] [[Kategòrëjô:Łotwa]] [[Kategòrëjô:Strony z nieprzejrzanymi tłumaczeniami]] a9a3k2s6m9crzlx453oegb96i83bxjh 206633 206599 2026-07-10T13:58:07Z Iketsi 3254 <i>→''; </i>→''; (pòl.)→({{jãz.|pl}}) 206633 wikitext text/x-wiki {{Mùzyczné karno infòbòks|pòzwa=Brainstorm|òriginalnô pòzwa=Prāta vētra|òdjimk=Brainstorm на карнавале BoogelWoogel 2017 10.jpg|òpisënk òbrôzka=Nôleżnicë karna (2017)|cząd aktiwnoscë=1989 – dzysdnia|môl pòchòdzeniégò=[[Jelgava|Jełgawa]], [[Łotwa]]|mùzyczny gatënk=[[rock]], pòp-rock, alternatiwnô mùzyka|mùzycznô wëtwórniô=* [[Mikrofona Ieraksti]] * Brainstorm Records|nôleżnicë=* [[Renārs Kaupers]] * [[Jānis Jubalts]] * [[Māris Mihelsons]] * [[Kaspars Roga]]|dôwny nôleżnicë=[[Gundars Mauševics|Gundars „Mumiņš” Mauševics]]|internetowô starna=https://pratavetra.lv/en}}'''Prāta Vētra''', znónô midzënôrodno jakno '''''Brainstorm''''', je [[Łotwa|łotewsczim]] pòp-rockòwim karnã. Grëpa òsta ùsadzonô w [[1989]] rokù w [[Jelgava|Jełgawie]] na Łotwie. Karnu słëchają Renārs Kaupers (wòkal), Jānis Jubalts (gitara), Māris Mihelsons (klawisze) un Kaspars Roga (trądle). Piąti nôleżnik grëpë, Gundars Mauševics (basowô gitara) zamiarł w drogòwim wëpôdkù 23 maja [[2004]] r. Òd 2004 r. na basowi gitarze graje zdrëszony z karnã mùzyk Ingars Viļums.<ref>https://www.la.lv/es-neredzu-logisku-izskaidrojumu-ingars-vilums-skaidro-savas-emocijas-par-to-vai-jutas-prata-vetra-ka-piektais-ritenis Kokteilis.lv ({{jãz.|lv}}), przëstãp z 16.05.2025 r.</ref> Prāta Vētra dobëła razã 31 Nôdgrodów Rokù Nagraniów Łotewsczi Mùzyczi. W 2006 r. grëpa dosta nôdgrodã [[Eùropa|eùropejsczi]] MTV jakno nôlepszé karno z bôłtëcczich krajów.<ref>https://sejas.tvnet.lv/4787913/prata-vetra-iegust-mtv-europe-music-awards-balvu tvnet.lv, ({{jãz.|lv}}), przëstãp z 22.06.2026 r.</ref> Brainstorm bëło za pierszégò przedstôwcã Łotwë na [[Kònkùrs Frańtówczi Eùrowizje|Kònkùrsu Frańtówczi Eùrowizje]], w [[2000]] r. Wëkònëjącë ùsôdzk ''My Star'', òsygnãlë trzecy plac. W [[2013]] rokù Prāta Vētra wëstąpia na festiwalu Glastonbury, jednym òd nôwikszich mùzycznëch a artisticznëch wëdarzeniów na swiece.<ref>https://web.archive.org/web/20250816211734/https://www.diena.lv/kd/muzika/prata-vetra-sodien-uzstasies-glastonberijas-festivala-14014131, diena.lv, przëstãp z 4.03.2026 r.</ref> == Historiô == === 1989—1994: założenié karna a jegò pierszé zwënédżi === Grëpa pòwsta w 1989 r. w [[Jelgava|Jełgawie]]. W ji skłôd weszło piãc nôleżników, co ùczëlë sã razã we Strzédny Szkòle nr 1 w Jełgawie: Renārs Kaupers, Jānis Jubalts, Gundars Mauševics, Kaspars Roga a Māris Mihelsons. Na zôczątkù grëpa zwa sã ''The Best American Guys In Latvia'', równak prãdkò òsta zmienionô na ''Prāta vētra''.<ref>https://trojka.polskieradio.pl/artykul/3097770,przebojowy-pop-rock-prosto-z-lotwy-brainstorm-na-scenie-trojki-posluchaj Polskie Radio Trójka ({{jãz.|pl}}), przëstãp z 22.06.2026 r.</ref> W 1992 r. karno wëdało swòjégò pierszégò syngla pt. ''Jo tu nāc'', jaczi w tim samim rokù zajimnął 9. plac w òglowòkrajewim kònkùrsu ''Mikrofona aptauja''. W 1993 r. wëszedł pierszi albùm Prāta Vētrë,''Vairāk nekā skaļi'' a teledisk do nôpòpùlarniészégò jegò sztëczka – ''Ziema''. W 1994 r. òstôł wëdóny syngel ''Vietu nav''. === 1995: "Lidmašīnas" a "Veronika" === W 1995 r. Prāta Vētra zdobëła szerszą pòpùlarnosc na Łotwie frańtówką ''Lidmašīnas'', jakô sta sã nôlepi przedôwającym sã synglã w historie kraju, a téż zwëska titel frańtówczi rokù radia Super Fm. W 1995 r. grëpa wëstąpia téż w [[Niemieckô|Miemiecce]] a [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britanie]]. Pò eksperimentach z [[Alternatiwnô mùzyka|alternatiwną mùzyką]] karno wrócëło do pierwòsznëch brzëmieniów a wëpùscëło pòsobny albùm pt. ''Veronika'', jaczi stôł sã òsoblëwie pòpùlarny westrzód nôscelatków. Nôpòpùlarniészé frańtówczi z albùmù to ''Dārznieks'', ''Apelsīns'' a ''Lidmašīnas''. === 1996—1998: "Viss ir tieši tā kā tu vēlies" === Nastãpną zwënégą bëło zawiarcé kòntraktu z mùzyczną wëtwórniąMikrofona Ieraksti, jedną z nôwikszich te zortu pòdjimiznów na Łotwie. W 1997 rokù wëdóny òstôł albùm ''Viss ir tieši tā kā tu vēlies'', dzãka chtërnëmù Prāta Vētra òsta nôpòpùlarniészim karnã w kraju. Albùm dobéł miono „złoti platczi”, a nôbarżi znónyma sztëczkama òstałë ''Mans draugs'', ''Neatgriešanās'' a ''Tavas mājas manā azotē'', co przez dzewiãc tidzeniów ùtrzëmiwôł sã na pierszim placu ''Airplay'' ë òstôł nôwikszim szlagrã 1996 rokù. W nym czasu karno w ramach wespółrobòtë z risczim téatrã Daile stwòrzëło mùzykã do musicalu ''Šveiks'', jaczi òstôł nôpòpùlarniészim te zortu mùzycznym wëstãpã na Łotwie. W 1998 r. Brainstorm we wespółrobòce z produceńtã karna ''Fool's Garden'', Volkerã Hinkelã, stwòrzëlë swòj pierszi syngel pò anielskù — ''Under My Wing''. Niedługò pózni Prāta Vētra wëbiôtkòwa nôdgrodã ''Grand Prix'' na festiwalu we [[Szwedzkô|szwédzczim]] [[Karlshamn]]. === 1999: "Starp divām saulēm" === W 1999 r. karno wëpùscëło swój czwiôrti albùm, ''Starp divām saulēm'' a téż swòjã pierszą midzënôrodną platkã ''Among The Suns'', co je anielską wersją albùmù ''Starp divām saulēm''. Platka òsta nagrónô we Szwédzce a Duńsce. Wszëtczé ji piãc synglów — ''Puse no sirds'', ''Starp divām saulēm'', ''Lec'' (''Try''), ''Prom uz siltajām salām'' (''Ain't It Funny'') a ''Tu izvēlējies palikt'' (''Welcome to my country'') òsygnãłë nôwëższë pòzycje łotewsczich lëstów szlagrów. Teledisczi do frańtówków ''Under My Wing'' ë ''Weekends Are Not My Happy Days'' òstałë włączoné do plejlistë francësczégò mùzycznégò karnalu MCM. === 2000: Eùrowizjô ë "Izlase 89-99" === 13 maja 2000 rokù karno wzãło ùdzél w 45. [[Kònkùrs Frańtówczi Eùrowizje|Kònkùrsu Frańtówczi Eùrowizje]], jaczi òdbiwôł sã we [[Szwedzkô|Szwédzce]]. Przedstawilë tam ùsôdzk ''My Star'' (w łotewsczi wersje — ''Īssavienojums'') napisóny przez Kaupersa z produceńtã [[A-ha]], [[Tony Mansfield|Tonym Mansfieldã]], mët. Frańtówka zdobëła trzecy plac. W zélnikù 2000 r. wëdóny òstôł albùm ''Izlase 89-99'', w jaczim nalazłë sã nôpòpùlarniészé ùsôdzczi karna, jak téż czile frańtówków niewëdónëch przódë. === 2001—2004 === W 2001 rokù òsta wëdónô pòsobnô platka, ''Kaķēns, kurš atteicās no jūrasskolas'', w anielsczi wersje: ''Online''. Za produceńta béł Tony Mansfield, a sóm albùm nagróny òstôł w Anielsce. Ti platce słëchô jedna òd nôbarżi ùdałëch frańtówków karna w òglim — ''Maybe''. Teledisk do ni òstôł nagróny w [[Praga|Pradze]]. W 2003 r. wëszedł pòsobny albùm Brainstorm – ''Dienās, kad lidlauks pārāk tāls'' ë jegò anielskô wersjô ''A Day Before Tomorrow''. Wëdóné òstałë syngle ''Colder'' a Plaukstas lieluma pavasaris – pò anielskù ''A Day Before Tomorrow''. Pò wëdanim albùmù grëpa zdobëła wielné mùzyczné nôdgrodë – za nôlepszi pòpòwi teledisk (frańtówczi ''A Day Before Tomorrow'' ë ''[[Colder]]''), jakno nôlepszé karno rokù, za nôlepszą rockòwą frańtówkã (''[[Colder]]''), jak téż za nôlepszi rockòwi albùm. W 2003 r. Prāta Vētra bëlë za support przed kòncertã ''The Rolling Stones'' w Pradze. [[Òbrôzk:Brainstorm_on_tour_2008.JPG|mały|250x250px|Kòncert Brainstorm w [[Jełgawa|Jełgawie]] w 2008 rokù]] W 2004 r. Brainstorm i [[Biôłorus|biôłorusczé]] karno ''[[Би-2]]'' wëdałë razã frańtówkã ''[[Скользкие улицы]]'', jakô weszła w skłôd albùmù ''Иномарки'' grëpë ''[[Би-2]]''. Frańtówka zdobëła pierszi plac na lëstach szlagrów na Łotwie, [[Ùkrajina|Ùkrajinie]] a w [[Ruskô|Rusce]]. === Smierc Gundarsa Mauševicsa === Òb noc z 22 na 23 maja 2004 r. w tragicznym wëpôdkù na turze Riga–Jełgawa zamiarł jeden òd nôleżników karna – basysta Gundars Mauševics, pòzéwóny Mumiņš. Nimò stratë, mùzycë pòstanowilë kòntinuòwac dzejalnosc, cobë ùtczëc pamiãc drëcha. === 2005—2007 === W 2005 r. Brainstorm wëdôł swój sódmi studijny albùm ''Četri krasti'' (''Four shores'' w anielsczi wersje), stwòrzony we wespółrobòce z produceńtã Alexã Silvą. To béł pierszi albùm wëszłi pò smiercë Mumiņša, równak dzél frańtówków béł nagróny jesz przed tragedią. Òb lato 2006 rokù Prāta Vētra da kòncertë na [[Lëtwa|Lëtwie]], Biôłorusë, Ùkrajinie, w Rusce, [[Pòlskô|Pòlsce]], [[Czeskô Repùblika|Czesce]], jak téż na Łotwie. Grëpa napisa dwie frańtówczi do animòwónégò filmù ''Lote no Izgudrotāju ciema''. W maju teledisk ''Thunder Without Rain'' weszedł w rotacjã ''[[MTV Europe]]'', a ju òb jeséń, czej pòwsta ''[[MTV Latvia]]'', teledisk do ''Lonely Feeling (To Be Lonely)'' trafił na bôłtëcczé lëstë szlagrów. Na Lëtwie nagróny òstôł téż teledisk do ùsôdzkù ''[[:lv:Tin_Drums|Tin Drums]]'', jaczégò reżisérą béł [[:lv:Kaspars_Roga|Kaspars Roga]]. Do nagriwaniô klipù przëłączëło sã tëż lëtewsczé karno lëdowégò tuńca „Lietuva”. W lëstopadnikù 2006 r., òb czas ceremónie wrãczeniô wëapartnieniów ''[[MTV Europe Music Awards]]'' w [[Kòpenhaga|Kòpenhadze]], Prāta Vētra dobëła nôdgrodã nôlepszégò wëkònôwcë z bôłtëcczich krajów. Béł to pierszi rok, w jaczim taczé wëapartnienié òstało w òglim przëznóné. [[Òbrôzk:Brainstorm_in_Mezaparks.jpg|mały|Kòncert Brainstorm w [[Riga|Ridze]] w 2008 rokù]] === 2008—2010 === 13 maja 2008 r. wëdóny òsta ósmi studijny albùm karna pò łotewskù, ''Tur kaut kam ir jābut'', jaczi pò dwùch miesącach zdobëła sztatus platinowi platczi. Za produceńta béł pòpùlarny na Łotwie rapéra [[Gustavo]]. Wëdaniémù albùmù towarza kòncertowô tura „Tur kaut kam ir jābūt”. Kòncertë, jaczé òdbëłë sã w piãc gardach — [[Jelgava|Jełgawie]], [[Preiļi|Prelach]], [[Ventspils|Windawie]], [[Valmiera|Wolmarze]] a [[Riga|Ridze]] — scygnãłë razã 80 000 òsobów. Kòncert na Wiôldżi Estradze w risczim [[Mežaparks|Mežaparksu]] òbzérało narôz 45 000 sztëk lëdzy. Jesz w 2008 rokù wëdónô òsta platka DVD „Tur kaut kam ir jābūt koncerts Mežaparkā”. Zwëska òna sztatus platinowi platczi. Na kòncertowëch nagraniach to dało téż wëstãpë szpecjalnëch gòsców – [[Gustavo (mùzyk)|Gustavo]], gg choir, prezydent Łotwë [[Vaira Vīķe-Freiberga|Vairë Vīķe-Freiberdżi]] ë karna Би-2. 31 strëmiannika 2009 r. wëdóny òstôł albùm ''Шаг'', mdący ruską wersją ''Tur kaut kam ir jābūt, a'' 15 strëmiannika 2010 r. w bôłtëcczich krajach wëszła platka ''Years and Seconds'' – anielskô wersja ne albùmù. 21 pajicznika 2010 r., analogiczno do platczi ''Izlase 89-99'', wëdóny òstôł albùm ''Izlase 2000—2010'', skłôdający sã z nôbarzi znónëch frańtówków karna z miniony dekadë a téż nowégò ùsôdzkù – ''Gara diena''. W gòdnikù platka dobëła sztatus złotégò albùmù. Z lëżnoscë wëdaniô ''Izlase'', Brainstorm ògłosył kòncert w Ridze 10 gòdnika. Ze wzglãdu na wiôldże zainteresowanié ògłoszony òstôł ale dodôwkòwi kòncert 11 gòdnika. [[Òbrôzk:Brainstorm_2010_1.jpg|mały|Prāta Vētra w 2010 rokù]] === 2011—2013 === 28 maja 2011 rokù Prāta Vētra òdemkła XIV Midzënôrodny Mùzyczny Festiwal Maxidrom w rusczim Tuszinie. 3 czerwińca 2011 r. grëpa pòjôwia sã w [[Czijew|Czijewie]], w klubie ''Stereoplaza''. Na koncert doprzëszło wicy jak 4000 òsobów. 20 zélnika 2011 r. Brainstorm wzãło ùdzél w festiwalu ''Vabaduse laul'' ([[Angelsczi jãzëk|an.]] Songs of Freedom) w [[Tallinn|Tallënie]] z leżnoscë 20. roczëznë samòstójnotë [[Estoniô|Estonie]]. Zabrzëmiałë taczé szlagrë jak ''Maybe'' czë ''My star'', jak téż téż frańtówka ''In the End There’s Only Love'' razã z estońsczim karnã ''[[Ewert & The Two Dragons]].'' W 2012 rokù Prāta Vētra wëda w sëmie trzë albùmë. Nowô platka wëszła nôprzód w łotewsczi wersje: ''Vēl viena klusā daba'', pòtemù w anielsczi: ''Another Still Life'', a na kùńcu téż w rusczi: ''Чайки на крыша''. Premiéra rusczi wersje albùmù òdbëła sã 20 pajicznika w ''[[Arena Moscow|Arenie Moscow]].'' Szesc òd trzënôsce frańtówków weszło do rotacji rusczich radiostacjów. Ùsôdzk ''Чайки на крышах'' zajimnął 4. plac na lësce szlagrów stacje ''[[Наше радио]].'' Frańtówka „Гори, гори ясно” òsta wëbrónô jako titlowô frańtówka do animòwónégò filmu ''Снежная королева'' ([[Kaszëbsczi jãzëk|kasz]]. „Królewô Sniegù”), a anielsczi tekst frańtówczi „Flashlight” do midzënôrodny wersje filmù òstôł napisóny przez [[Francis Healy|Francisa Healégò]], drëcha karna a wòkalistã grëpë [[Travis]]. Na zôczątkù 2013 roku szósti ùsôdzk z albùmù ''Чайки на крышах'', pt. ''Кто-то живой'', trafił na lëstã szlagrów przebojów ''Наше радио'', a òb lato wëszedł teledisk do frańtówczi ''Europa'', nagróny w [[Berlëno|Berlënie]]. Òb jeséń mùzycë zaprezeńtowalë brzôd wespółrobòtë z produceńtã Davidã Fieldã – frańtówkã i teledisk ''Butterfly In A Bottle''. W pajicznikù 2012 rokù Brainstorm rëgnãło w swòjã nôwikszą kòncertową turã w òstatnëch latach, wëstãpiwającë w taczich gardach jak: [[Archangelsk]], [[Krasnojarsk]], [[Pietrozawodsk]], [[Mùrmańsk]], [[Krasnodar]], [[Ùfa]], [[Soczi]], [[Iżewsk]], [[Czelabińsk]], [[Rostowò nad Donã]], [[Wołgògrad]], [[Niżny Nowògard]], [[Tuła]] i [[Kòrolowò]], a téż we sztërzëch miastach we Wiôldżi Britanie, na festiwalu Music Matters w Singapùrze i jinëch placach. W 2013 rokù Prāta Vētra wëstąpia na [[Festiwal Glastonbury|festiwalu Glastonbury]]. Karno bëło pierszą grëpą z bôłtëcczich krajów, jaczé zagrało na nym wôżnym wëdarzenim. Pòtemù to dało jesz wëstãpë na taczich festiwalach jak Sziget ([[Madżarskô|Wãdżerskô]]), Rock For People ([[Czeskô]]), Summer Sound ([[Łotwa]]), Kubana, Крылья, Нашествие czë Red Rocks ([[Ruskô]]). Pòd kùńc turë Prata Vētra zagra czile kòncertów na Ùkrajinie, a téż dwa roczëznowé w [[Mòskwa|Mòskwie]] (Stadium Live) a [[Sankt Petersbórg|Sankt Petersbòrgù]] (A2), dze przedstôwia wëdóny z leżnoscë dzesãclecô kòncertowi dzejalnoscë w Ruscë zbiérk ''The Best Of'', zamikający w se ùsôdzczi pò anielskù a ruskù. Pòd kùńc rokù albùm ''Чайки на крышах'' ùkôzôł sã w nowim fòrmace 3plet, a frańtówka ''Years & Seconds,'' z platczi ò juwernym titlu, sta sã prowadnym mòtiwã ósmégò dzélëkù kriminału ''Нюхач'', jaczi béł emitowóny w rusczi telewizje na karnalu Первый канал. Brainstorm zakùńcził 2013 rok wëstãpã na festiwalu „Лучший город зимы” w Mòskwie. === 2014—2016 === W 2014 r. karno zaczãło robòtã nad nowim albùmã, jak téż pòjawiło sã na festiwalu Eurosonic w [[Néderlandzkô|Holandie]], w [[Soczi]], [[Mińsk|Mińskù]] a [[Niżny Nowògard|Niżnym Nowògardze]], dze bëlë przédnyma gòscama festiwalów ''[[Дикая мята]]'' a ''[[Lenovo VIBE Tour]]''. W tim samim rokù Renārs Kaupers òstôł włączony do lëstë 30 nôbarżi wpłëwòwëch lëdzy na Łotwie. W gromicznikù 2015 r. ùkôzôł sã nowi syngel karna ''Ziemu apēst'', jaczi trafił na radiowé lëstë szlagrów. Całi albùm ''7 soļi svaiga gaisa'' wëszedł 19 maja. ''Ziemu apēst'' òstało ùznóné za „Frańtówkã rokù” w plebiscyce przeprowadzonym przez Muzikāla banka. Albùm ''7 soļi svaiga gaisa'' pòwstôł w studiu nagraniów ''Hansa Studio'', w jaczim przódë nagriwało téż ''[[U2]]'', ''Depeche Mode'' czë [[David Bowie]]. Platka òsygnã sztatus złotégò albùmù. Anielskô wersjô albùmù, ''7 Steps of fresh air,'' bëła w pierszi òficjalny rundze nominacjów do nôdgrodów Grammy w 2015 rokù, riwaliszëjącë ò nominację w kategòrie „Nôlepszi pòpòwi albùm” z 300 jinyma albùmama jinszich artistów. Albùm ''7 Soļi Svaiga Gaisa'' stôł sã òficjalnô nôczãscy słëchónym albùmã na [[Spotify]] a [[Deezer|Deezerze]] w 2015 r. na Łotwie.<ref>http://www.runabildes.lv/video-prata-vetra-klausitakais-2015-gada-albums-spotify-un-deezer-latvija/, runabildes.lv, przëstãp z 22.06.2026 r.</ref> W 2016 r. w ramach kòncertowi turë „7 Steps of Fresh Air” tūres Brainstorm wëstąpiło we [[Wilno|Wilnie]], [[Londin|Londinie]], [[Birmingham]], [[Manchester|Manchesterze]], [[Nottingham]], [[Glasgow]], [[Tallinn|Tallënie]] a [[Dublëno|Dublënie]]. Karno òstało nôdgrodzoné w kategòrie „Przédny lidérzë” za frańtówkã ''Epoha'' òb czas 9. galë wrãczeniô mùzycznëch nôdgrodów radia Наше радио. Òb czas galë wrãczeniô nôdgrodów „Muzikālā banka” łotewsczégò Radia 2, jakô òdbëła sã pòd kùńc stëcznika, ùsôdzk ''Ziemu apēst'' òstôł ùznóny za nôwôrtniészą frańtówkã 2015 rokù. W gromicznikù ùkôzôł sã syngel ''Little Raindrops'' – anielskòjãzëkòwô wersjô ''Ziemu apēst,'' co pierszi rôz wëbrzëmia na finale lëtewsczégò ''X Faktorius''. Òb czas galë wrãczeniô Łotewsczi Mùzyczny Nôdgrodë Rokù „Zelta Mikrofons”, Brainstorm òtrzimało nôdgrodã za kòncertowé nagranié ''7 Soļi Svaiga Gaisa'' z finałowégò koncertu turë w Ridze a nôdgrodã hańdlowégò parkù Alfa za „Frańtówkã Rokù Alfë”. To je jedurnô nôdgrodã, jaczi dobiwcë są welowóny przez pùblikã – ùsôdzk ''Ziemu apēst'' òstôł wëbróny przez nôwikszą lëczbã słëchińców. Bëła to 31. nôdgroda „Zelta Mikrofons” dlô karna. Frańtówka ''Debesis iekrita Tevī'' ùkôza sã na zôczątkù lata. Ùsôdzk òstôł napisóny przez Maratsa Ogļezņevsa z karna Musiqq, a nagróny przez Prāta Vētrã ë Musiqq we wespółrobòce ze szwédzczim produceńtã Povelã Olssonã. Frańtówka trafia na łotewsczé lëstë szlagrów, a w 2016 rokù òsta uznónô za nôwôrtniészą frańtówkã 2016 r. òb czas galë wrãczeniô nôdgrodów „Muzikālā banka”. Òb lato karno wzãło ùdzél we wielnëch festiwalach, w tim ''Янтарный Пляж'' w [[Króléwc|Króléwcu]], ''A-Fest'' w Mińskù a ''Weekend Festival Baltic'' w [[Parnawa|Parnawie]]. 20 zélnika 2016. karno dało swój jedurny kòncert negò rokù na Łotwie, na stadionie Daugava w [[Lëpawa|Lëpawie]]. Na kòncert doprzëszło wicy jak 28 000 òsobów – fanowie z Łotwë, bôłtëcczich krajów, [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]], [[Kanada|Kanadë]], [[Aùstraliô|Aùstralie]], [[Ruskô|Rusczi]] a nawetka [[Japóńskô|Japóńsczi]]. Òdbët na bilietë béł tak stolëmny, co wszëtczé sã wëprzedałë przed rozpòczãcym kòncertu. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Rockòwé karna]] [[Kategòrëjô:Łotwa]] [[Kategòrëjô:Strony z nieprzejrzanymi tłumaczeniami]] 095yx0def8utzlndc4phnifax4bp7jg 3 13128 206932 206484 2026-07-11T10:17:20Z Iketsi 3254 /* Artikle do rëmniãcô (2) */ nowa sekcja 206932 wikitext text/x-wiki == Rozbùdowanié artikla ò Deftones == Mòjn Terrus :) Piszã, bò jem zmerkôł, że jes aktiwnym redaktorã na kaszëbsczi Wikipedie i môsz baro wiôldżi wkłôd w rozwij projechtu. Òd gwësnégò czasu robiã artikelë zrzeszoné z karnã Deftones. Jem zrobił ju artikle ò [[Chino Moreno|Chino Moreno]], [[Stephen Carpenter|Stephenie Carpenterze]] i [[Abe Cunningham|Abe Cunninghamie]]. Jô bë chcôł téż rozbùdowac artikel ò Deftones, kò na terny czas felëje tam wiele jinfòrmacje. Jem jesz zôczątkòwi w sprawach editowaniô Wikipedie a czãsto robiã w editorze zdrojowégò kòdu, przez co zdôrzô mie sã ùrobic wiele drobnëch edicje. Jem òtrzimôł téż czëdes bôczënk, że niejaczé mòje artikle bëłë zbët chaoticzné, dlôte jem bë chcôł lepi naszëkòwac pòstãpné projechtë. Jem pòmëslôł, że mòże bë sã ùdôło razã ùsadzëc, jak nôlepi zòrganizowac, bëlno napisóny a zgòdny z kaszëbsczim sztandarã. Żlë jes bë miôł òskòmã cos droadzëc abò pòmóc przë planowaniu taczégò artikla, jô bë béł baro rôd. 😄 Pòzdrôwióm ;pp [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 19:10, 25 cze 2026 (CEST) :*jak nôlepi zòrganizowac artikel ò Deftones, żebë béł rzetelny, bëlno napisóny... :(jem zabéł dopisac tej wëbaczë :pp) [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 19:14, 25 cze 2026 (CEST) ::Mòjn! Na kòdze sã za baro nie znajã, równak jak jidze ò sprawë pisënkù czë taczé barżi redakcyjné, rôd pòmògã – pitanié je ale, jak to widzysz, jak to bë miało wëzdrzec? ::Pòzdrówk! [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 00:51, 29 cze 2026 (CEST) == Artikle do rëmniãcô == Hej. '''Przed skierowaniem do usunięcia danego przekierowania lub hasła należy sprawdzić, czy nic do niego nie linkuje, a jeśli tak – poprawić odpowiednie linki'''. Np. do hasła [[11 lëpinca]] odwołuje się treść hasła [[Suzanne Vega]] (można to sprawdzić w [[Specjalnô:Linkujące/11 lëpinca]]). Jeśli link nie zostanie poprawiony, to po usunięciu hasła zmieni się na czerwony – będzie wówczas po pierwsze kierował w pustkę, a po drugie zachęcał do utworzenia hasła od nowa (pod starą, błędną nazwą). Przejrzyj proszę [[:Kategòrëjô:Artikle do rëmniãcô|zgłoszone przez siebie hasła]] pod tym kątem. Dziękuję, [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 22:07, 9 lëp 2026 (CEST) :Dzięki za informację, przejrzę w takim razie [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 23:12, 9 lëp 2026 (CEST) :: Daj mi znać, proszę, kiedy już wszystkie będą sprawdzone, wtedy je hurtem usunę. [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 11:18, 10 lëp 2026 (CEST) :::Wszystkie, które są w tej chwili w [[:Kategòrëjô:Artikle do rëmniãcô]], można usuwać [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 11:34, 10 lëp 2026 (CEST) == Artikle do rëmniãcô (2) == Uwaga! Nie przenosimy artykułów ani kategorii poprzez usuwanie treści. Spróbuj '''Wicy > Przeniesë''', bo inaczej tracimy historię edycji. –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 12:17, 11 lëp 2026 (CEST) q5zp039zdc6fsgfhn8vzzybx5uofnlx 206933 206932 2026-07-11T10:22:54Z Iketsi 3254 /* Artikle do rëmniãcô (2) */ Wikidane téż 206933 wikitext text/x-wiki == Rozbùdowanié artikla ò Deftones == Mòjn Terrus :) Piszã, bò jem zmerkôł, że jes aktiwnym redaktorã na kaszëbsczi Wikipedie i môsz baro wiôldżi wkłôd w rozwij projechtu. Òd gwësnégò czasu robiã artikelë zrzeszoné z karnã Deftones. Jem zrobił ju artikle ò [[Chino Moreno|Chino Moreno]], [[Stephen Carpenter|Stephenie Carpenterze]] i [[Abe Cunningham|Abe Cunninghamie]]. Jô bë chcôł téż rozbùdowac artikel ò Deftones, kò na terny czas felëje tam wiele jinfòrmacje. Jem jesz zôczątkòwi w sprawach editowaniô Wikipedie a czãsto robiã w editorze zdrojowégò kòdu, przez co zdôrzô mie sã ùrobic wiele drobnëch edicje. Jem òtrzimôł téż czëdes bôczënk, że niejaczé mòje artikle bëłë zbët chaoticzné, dlôte jem bë chcôł lepi naszëkòwac pòstãpné projechtë. Jem pòmëslôł, że mòże bë sã ùdôło razã ùsadzëc, jak nôlepi zòrganizowac, bëlno napisóny a zgòdny z kaszëbsczim sztandarã. Żlë jes bë miôł òskòmã cos droadzëc abò pòmóc przë planowaniu taczégò artikla, jô bë béł baro rôd. 😄 Pòzdrôwióm ;pp [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 19:10, 25 cze 2026 (CEST) :*jak nôlepi zòrganizowac artikel ò Deftones, żebë béł rzetelny, bëlno napisóny... :(jem zabéł dopisac tej wëbaczë :pp) [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 19:14, 25 cze 2026 (CEST) ::Mòjn! Na kòdze sã za baro nie znajã, równak jak jidze ò sprawë pisënkù czë taczé barżi redakcyjné, rôd pòmògã – pitanié je ale, jak to widzysz, jak to bë miało wëzdrzec? ::Pòzdrówk! [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 00:51, 29 cze 2026 (CEST) == Artikle do rëmniãcô == Hej. '''Przed skierowaniem do usunięcia danego przekierowania lub hasła należy sprawdzić, czy nic do niego nie linkuje, a jeśli tak – poprawić odpowiednie linki'''. Np. do hasła [[11 lëpinca]] odwołuje się treść hasła [[Suzanne Vega]] (można to sprawdzić w [[Specjalnô:Linkujące/11 lëpinca]]). Jeśli link nie zostanie poprawiony, to po usunięciu hasła zmieni się na czerwony – będzie wówczas po pierwsze kierował w pustkę, a po drugie zachęcał do utworzenia hasła od nowa (pod starą, błędną nazwą). Przejrzyj proszę [[:Kategòrëjô:Artikle do rëmniãcô|zgłoszone przez siebie hasła]] pod tym kątem. Dziękuję, [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 22:07, 9 lëp 2026 (CEST) :Dzięki za informację, przejrzę w takim razie [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 23:12, 9 lëp 2026 (CEST) :: Daj mi znać, proszę, kiedy już wszystkie będą sprawdzone, wtedy je hurtem usunę. [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 11:18, 10 lëp 2026 (CEST) :::Wszystkie, które są w tej chwili w [[:Kategòrëjô:Artikle do rëmniãcô]], można usuwać [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 11:34, 10 lëp 2026 (CEST) == Artikle do rëmniãcô (2) == Uwaga! Nie przenosimy artykułów ani kategorii poprzez usuwanie treści. Spróbuj '''Wicy > Przeniesë''', bo inaczej tracimy historię edycji, a Wikidane zostają połączone ze starą nazwą. –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 12:17, 11 lëp 2026 (CEST) kzi6gm9zmz5evsqew79cgy89gwds89z 206934 206933 2026-07-11T10:28:30Z Iketsi 3254 /* Artikle do rëmniãcô (2) */ Odpowiedź 206934 wikitext text/x-wiki == Rozbùdowanié artikla ò Deftones == Mòjn Terrus :) Piszã, bò jem zmerkôł, że jes aktiwnym redaktorã na kaszëbsczi Wikipedie i môsz baro wiôldżi wkłôd w rozwij projechtu. Òd gwësnégò czasu robiã artikelë zrzeszoné z karnã Deftones. Jem zrobił ju artikle ò [[Chino Moreno|Chino Moreno]], [[Stephen Carpenter|Stephenie Carpenterze]] i [[Abe Cunningham|Abe Cunninghamie]]. Jô bë chcôł téż rozbùdowac artikel ò Deftones, kò na terny czas felëje tam wiele jinfòrmacje. Jem jesz zôczątkòwi w sprawach editowaniô Wikipedie a czãsto robiã w editorze zdrojowégò kòdu, przez co zdôrzô mie sã ùrobic wiele drobnëch edicje. Jem òtrzimôł téż czëdes bôczënk, że niejaczé mòje artikle bëłë zbët chaoticzné, dlôte jem bë chcôł lepi naszëkòwac pòstãpné projechtë. Jem pòmëslôł, że mòże bë sã ùdôło razã ùsadzëc, jak nôlepi zòrganizowac, bëlno napisóny a zgòdny z kaszëbsczim sztandarã. Żlë jes bë miôł òskòmã cos droadzëc abò pòmóc przë planowaniu taczégò artikla, jô bë béł baro rôd. 😄 Pòzdrôwióm ;pp [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 19:10, 25 cze 2026 (CEST) :*jak nôlepi zòrganizowac artikel ò Deftones, żebë béł rzetelny, bëlno napisóny... :(jem zabéł dopisac tej wëbaczë :pp) [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 19:14, 25 cze 2026 (CEST) ::Mòjn! Na kòdze sã za baro nie znajã, równak jak jidze ò sprawë pisënkù czë taczé barżi redakcyjné, rôd pòmògã – pitanié je ale, jak to widzysz, jak to bë miało wëzdrzec? ::Pòzdrówk! [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 00:51, 29 cze 2026 (CEST) == Artikle do rëmniãcô == Hej. '''Przed skierowaniem do usunięcia danego przekierowania lub hasła należy sprawdzić, czy nic do niego nie linkuje, a jeśli tak – poprawić odpowiednie linki'''. Np. do hasła [[11 lëpinca]] odwołuje się treść hasła [[Suzanne Vega]] (można to sprawdzić w [[Specjalnô:Linkujące/11 lëpinca]]). Jeśli link nie zostanie poprawiony, to po usunięciu hasła zmieni się na czerwony – będzie wówczas po pierwsze kierował w pustkę, a po drugie zachęcał do utworzenia hasła od nowa (pod starą, błędną nazwą). Przejrzyj proszę [[:Kategòrëjô:Artikle do rëmniãcô|zgłoszone przez siebie hasła]] pod tym kątem. Dziękuję, [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 22:07, 9 lëp 2026 (CEST) :Dzięki za informację, przejrzę w takim razie [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 23:12, 9 lëp 2026 (CEST) :: Daj mi znać, proszę, kiedy już wszystkie będą sprawdzone, wtedy je hurtem usunę. [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 11:18, 10 lëp 2026 (CEST) :::Wszystkie, które są w tej chwili w [[:Kategòrëjô:Artikle do rëmniãcô]], można usuwać [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 11:34, 10 lëp 2026 (CEST) == Artikle do rëmniãcô (2) == Uwaga! Nie przenosimy artykułów ani kategorii poprzez usuwanie treści. Spróbuj '''Wicy > Przeniesë''', bo inaczej tracimy historię edycji, a Wikidane zostają połączone ze starą nazwą. –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 12:17, 11 lëp 2026 (CEST) :@[[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] Trzeba by cofnąć ostatnie edycje przed usuwaniem. –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 12:28, 11 lëp 2026 (CEST) m6fx81bbz1x3o4cyprr2x0og1oyna99 206935 206934 2026-07-11T10:34:27Z Tsca 12 /* Artikle do rëmniãcô (2) */ 206935 wikitext text/x-wiki == Rozbùdowanié artikla ò Deftones == Mòjn Terrus :) Piszã, bò jem zmerkôł, że jes aktiwnym redaktorã na kaszëbsczi Wikipedie i môsz baro wiôldżi wkłôd w rozwij projechtu. Òd gwësnégò czasu robiã artikelë zrzeszoné z karnã Deftones. Jem zrobił ju artikle ò [[Chino Moreno|Chino Moreno]], [[Stephen Carpenter|Stephenie Carpenterze]] i [[Abe Cunningham|Abe Cunninghamie]]. Jô bë chcôł téż rozbùdowac artikel ò Deftones, kò na terny czas felëje tam wiele jinfòrmacje. Jem jesz zôczątkòwi w sprawach editowaniô Wikipedie a czãsto robiã w editorze zdrojowégò kòdu, przez co zdôrzô mie sã ùrobic wiele drobnëch edicje. Jem òtrzimôł téż czëdes bôczënk, że niejaczé mòje artikle bëłë zbët chaoticzné, dlôte jem bë chcôł lepi naszëkòwac pòstãpné projechtë. Jem pòmëslôł, że mòże bë sã ùdôło razã ùsadzëc, jak nôlepi zòrganizowac, bëlno napisóny a zgòdny z kaszëbsczim sztandarã. Żlë jes bë miôł òskòmã cos droadzëc abò pòmóc przë planowaniu taczégò artikla, jô bë béł baro rôd. 😄 Pòzdrôwióm ;pp [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 19:10, 25 cze 2026 (CEST) :*jak nôlepi zòrganizowac artikel ò Deftones, żebë béł rzetelny, bëlno napisóny... :(jem zabéł dopisac tej wëbaczë :pp) [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 19:14, 25 cze 2026 (CEST) ::Mòjn! Na kòdze sã za baro nie znajã, równak jak jidze ò sprawë pisënkù czë taczé barżi redakcyjné, rôd pòmògã – pitanié je ale, jak to widzysz, jak to bë miało wëzdrzec? ::Pòzdrówk! [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 00:51, 29 cze 2026 (CEST) == Artikle do rëmniãcô == Hej. '''Przed skierowaniem do usunięcia danego przekierowania lub hasła należy sprawdzić, czy nic do niego nie linkuje, a jeśli tak – poprawić odpowiednie linki'''. Np. do hasła [[11 lëpinca]] odwołuje się treść hasła [[Suzanne Vega]] (można to sprawdzić w [[Specjalnô:Linkujące/11 lëpinca]]). Jeśli link nie zostanie poprawiony, to po usunięciu hasła zmieni się na czerwony – będzie wówczas po pierwsze kierował w pustkę, a po drugie zachęcał do utworzenia hasła od nowa (pod starą, błędną nazwą). Przejrzyj proszę [[:Kategòrëjô:Artikle do rëmniãcô|zgłoszone przez siebie hasła]] pod tym kątem. Dziękuję, [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 22:07, 9 lëp 2026 (CEST) :Dzięki za informację, przejrzę w takim razie [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 23:12, 9 lëp 2026 (CEST) :: Daj mi znać, proszę, kiedy już wszystkie będą sprawdzone, wtedy je hurtem usunę. [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 11:18, 10 lëp 2026 (CEST) :::Wszystkie, które są w tej chwili w [[:Kategòrëjô:Artikle do rëmniãcô]], można usuwać [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 11:34, 10 lëp 2026 (CEST) == Artikle do rëmniãcô (2) == Uwaga! Nie przenosimy artykułów ani kategorii poprzez usuwanie treści. Spróbuj '''Wicy > Przeniesë''', bo inaczej tracimy historię edycji, a Wikidane zostają połączone ze starą nazwą. –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 12:17, 11 lëp 2026 (CEST) :@[[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] Trzeba by cofnąć ostatnie edycje przed usuwaniem. –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 12:28, 11 lëp 2026 (CEST) ::@[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] Na razie nic nie usuwam z [[:Kategòrëjô:Artikle do rëmniãcô]], zanim [[user:Terrus38|Terrus38]] nie da znać, że hasła są przejrzane pod kątem linkujących (z obietnicą na przyszłość, że w tej kategorii będą umieszczane <u>wyłącznie hasła już gotowe do usunięcia</u> – to standard na wszystkich wiki, inaczej kategoria ta przestałaby mieć sens). [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 12:34, 11 lëp 2026 (CEST) em7xvey6fgbs6v4h9m8x7wsllifp3gy 0 13158 206795 206309 2026-07-10T15:24:19Z HaxelKaszëba 17492 ó -> o 206795 wikitext text/x-wiki {{Spòrtowi Turniér infobox|gòspòdôrzë=[[Òbrôzk:Flag of Canada.svg|tło|22x22px]] [[Kanada]] [[Òbrôzk:Flag of Mexico.svg|tło|22x22px]] [[Meksyk]] [[Òbrôzk:Flag of the United States.svg|tło|22x22px]] [[Zjednóné Kraje Americzi]]|data=11 czerwińca 2026|pòzwa=Mésterstwa Swiata w fùsbalë 2026<br>FIFA World Cup 2026<br>Coupe du monde de football de 2026<br>Copa Mundial de Fútbol 2026|òbrôzk=2026 FIFA World Cup emblem (with wordmark).svg|reprezentacje=48|stadionë=16|mecze=97|gòle= 282|ùszłô=[[Mésterstwò Swiata w fùsbalë 2022|2022]]|pòstãpnô=[[Mésterstwò Swiata w fùsbalë 2030|2030]]||aktualné=2026]}} '''XXIII Mésterstwa Swiata w fùsbalë 2026''' – 23. edicjô mésterstwów swiata òrganizowónëch przez [[FIFA]]. Turniér òdbiwô sã òd [[11 czerwińca]] do [[19 lëpińca]] 2026 rokù na stadionach w [[Kanada|Kanadze]], [[Meksyk|Meksykù]] a [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajach]]<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026 FIFA World Cup 2026 Official Website]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. Je to pierszi mùndial twòrzony wespólnie przez trzë kraje a téż pierszi w historie z ùdzélã 48 nôrodnëch reprezentacjów. Nowi fòrmat turniéru òbjimô 12 grëp pò sztërë karna, z jaczich do czelëchòwi fazë awansëją pò dwie nôlepszé reprezentacje z kòżdi grëpë a òsmë nôlepszich karnów z trzecëch placów. Òznôczô to rozegranié rekòrdowi lëczbë 104 zéńdzeniów<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/fifa-council-approves-international-match-calendar-new-format FIFA Council approves international match calendar and 104-match World Cup format]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. == Welënk gòspòdarzów == [[Òbrôzk:2026 world cup.svg|mały|Wëniczi w kònkretnëch krajach]] 13 czerwińca 2018 rokù òb czas Kòngresu FIFA w Mòskwie dobëła pòspólnô kandidatura Kanadë, Meksykù a Zjednónëch Krajów, przedobiwającë bédënk [[Marokò|Maroka]]<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/united-2026-bid-wins-hosts-fifa-world-cup United 2026 bid voted hosts of the 2026 FIFA World Cup]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. Turniér je historiczny z czile pòwòdów: * je to pierszi mùndial òrganizowóny przez trzë kraje; * Meksyk òstôł pierszim krajã, jaczi je za gòspòdarza mésterstwów swiata trzecy rôz; * Kanada pierszi rôz òrganizëje chłopsczé mésterstwa swiata; * Zjednóné Kraje òrganizëją mùndial drëdżi rôz (pò 1994 rokù). Hewò wëniczi welowaniô: {| class="wikitable" style="text-align: center;" !Państwò !Głosë |- | align="left" |[[Òbrôzk:Flag of Canada.svg|tło|22x22px]] [[Kanada]] [[Òbrôzk:Flag of Mexico.svg|tło|22x22px]] [[Meksyk]] [[Òbrôzk:Flag of the United States.svg|tło|22x22px]] [[Zjednóné Kraje Americzi]] |'''134''' |- | align="left" | [[Òbrôzk:Flag of Morocco.svg|tło|22x22px]] [[Marokò]] |65 |} == Fòrmat rozgriwków == Pierszi rôz w historie w finałach wëstãpùje 48 reprezentacjów. [[Òbrôzk:FIFA World Cup 2026 Draw Reception (54972845582).jpg|mały|Òficjalnô bala na mésterstwa, Trionda]] Fòrmat òbjimô: * 12 grëp pò 4 karna, * Kòżdé karno rozgriwô 3 grëpòwé mecze, * awans zwëskiwają: ** dobiwcë grëp, ** karna z drëdżich placów, ** òsmë nôlepszich reprezentacjów z trzecëch placów, * òd czelëchòwi fazë òbrzesziwô czelëchòwi system rozpòczinający sã òd 1/16 finału (Round of 32). == Eliminacje == Eliminacje do Mésterstwów Swiata 2026 rozpòczãłë sã w séwniku 2023 rokù i trwałë do strëmiannika 2026 rokù. Ze wzglãdu na pòwikszenié lëczbë bëtników finałowégò turniéru z 32 do 48 reprezentacjów, Radzëzna FIFA zrobiła historiczny pòdzél placów dlô kòżdi kòntinentalny kònfederacje. Trzë reprezentacje krajów-gòspòdarzów – Kanadë, Meksykù a Zjednónëch Krajów – miałë zagwësniony aùtomaticzny awans bez nótu grë w eliminacjach. Pòòstałé 45 placów òstało rozdzeloné w 6-etapòwëch kòntinentalnëch kwalifikacjach a w relegacjowim turniérze. === Pòdzél placów a lëczba bëtników === {| class="wikitable" style="font-size:95%; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122);" ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:5px;" | Kònfederacjô ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); text-align:center; padding:5px;" | Bezpòstrzédny awans ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:5px;" | Relegacje (baraże) |- | [[File:UEFA logo.svg|20px]] '''UEFA''' <small>(Eùropa)</small> | style="text-align:center;" | '''16''' | style="color:#555;" | — |- | [[File:Caf_llogo.svg|20px]] '''CAF''' <small>(Afrika)</small> | style="text-align:center;" | '''9''' | 1 karno w midzëkòntinentalnëch relegacjach |- | [[File:AFC text logo.png|20px]] '''AFC''' <small>(Azjô)</small> | style="text-align:center;" | '''8''' | 1 karno w midzëkòntinentalnëch relegacjach |- | [[File:Concacaf logo.svg|20px]] '''CONCACAF''' <small>(Nordowô, Westrzédnô Amerika i Karajibë)</small> | style="text-align:center;" | '''6''' <small>(w tim 3 gòspòdôrzë)</small> | 2 karna w midzëkòntinentalnëch relegacjach |- | [[File:Conmebol text logo 2021.svg|20px]] '''CONMEBOL''' <small>(Pôłniowô Amerika)</small> | style="text-align:center;" | '''6''' | 1 karno w midzëkòntinentalnëch relegacjach |- | [[File:Oceania Football Confederation logo.svg|20px]] '''OFC''' <small>(Òceaniô)</small> | style="text-align:center;" | '''1''' | 1 karno w midzëkòntinentalnëch relegacjach |} === Midzëkòntinentalné relegacje === Slédné dwa place na finałowim turniérze òstałë wësztopòrczoné w relegacjowim turniérze, w jaczim wzãło ùdzél szesc karnów (pò jednym z kòżdi kònfederacje òkróm UEFA a dodatkòwò jedno karno z kònfederacje gòspòdarzów – CONCACAF). Relegacjowi turniér òdbéł sã w strëmiannikù 2026 rokù w krajach gòspòdarzów a béł téż bezpòstrzédnym testã przed samim mùndialã. == Stadionë a gardë == <div style="margin-bottom: 0.5em;"> 16 czerwińca 2022 òficjalno òstałë pòdóné stadionë, na jaczich mdą rozgriwóné mecze turniéru. Zéńdzenia rozgriwóné mdą na 16 stadionach w 16 gardach<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/fifa-unveils-stellar-line-up-of-host-cities-for-2026-world-cup FIFA unveils stellar line-up of host cities for 2026 FIFA World Cup]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. </div> {{#invoke:TôflaKôrtaMS|render}} == Grëpòwô faza == Reprezentacje òstałë pòdzelóné na 12 grëp òznaczonëch lëtrama òd A do L. Kòżdé karno rozgriwô trzë zéńdzenia. === Grëpa A === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa A |1=[[File:Flag of Mexico.svg|20px]] Meksyk |1pkt=9 |1m=3 |1w=3 |1r=0 |1p=0 |1g+=6 |1g-=0 |1rg=+6 |2=[[File:Flag of South Africa.svg|20px]] Pôłniowô Afrika |2pkt=4 |2m=3 |2w=1 |2r=1 |2p=1 |2g+=2 |2g-=3 |2rg=-1 |3=[[File:Flag of South Korea.svg|20px]] Pôłniowô Kòreja |3pkt=3 |3m=3 |3w=1 |3r=0 |3p=2 |3g+=2 |3g-=3 |3rg=-1 |4=[[File:Flag of Czech Republic.svg|20px]] Czeskô |4pkt=1 |4m=3 |4w=0 |4r=1 |4p=2 |4g+=2 |4g-=4 |4rg=-2 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 1 | data = 11 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Estadio Azteca, Meksyk | druzyna1 = Meksyk | fana1 = Mexico | wënik1 = 2 | gòle1 = Quiñones 9’, Jiménez 67’ | druzyna2 = Pôłniowô Afrika | fana2 = South Africa | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 80 824 | sãdza = Wilton Sampaio }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 2 | data = 12 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Estadio Akron, Guadalajara | druzyna1 = Pôłniowô Kòreja | fana1 = South Korea | wënik1 = 2 | gòle1 = Hwang In-beom 67', Oh Hyeon-gyu 80’ | druzyna2 = Czeskô | fana2 = Czech Republic | wënik2 = 1 | gòle2 = Krejčí 59’ | òbzérôczë = 44 985 | sãdza = Amin Mohamed Omar }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 25 | data = 18 czerwińca 2026, 18:00 CEST | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Czeskô | fana1 = Czech Republic | wënik1 = 1 | gòle1 = Sadílek 6’ | druzyna2 = Pôłniowô Afrika | fana2 = South Africa | wënik2 = 1 | gòle2 = Mokoena 83’ (k) | òbzérôczë = 67 442 | sãdza = Tori Penso }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 28 | data = 19 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = Estadio Akron, Guadalajara | druzyna1 = Meksyk | fana1 = Mexico | wënik1 = 1 | gòle1 = Romo 50' | druzyna2 = Pôłniowô Kòreja | fana2 = South Korea | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 45 522 | sãdza = Gustavo Tejera }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 53 | data = 25 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = Estadio Azteca, Meksyk | druzyna1 = Czeskô | fana1 = Czech Republic | wënik1 = 0 | druzyna2 = Meksyk | fana2 = Mexico | wënik2 = 3 | gòle2 = M. Chávez 55’, Quiñones 61’, Fidalgo 90+4' | òbzérôczë = 80 824 | sãdza = Yael Falcon Perez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 54 | data = 25 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = Estadio BBVA, Monterrey | druzyna1 = Pôłniowô Afrika | fana1 = South Africa | wënik1 = 1 | gòle1 = Maseko 63’ | druzyna2 = Pôłniowô Kòreja | fana2 = South Korea | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 51 243 | sãdza = Facundo Tello }} === Grëpa B === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa B |advance=3 |1=[[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] Szwajcarskô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=6 |1g-=3 |1rg=+3 |2=[[File:Flag of Canada.svg|20px]] Kanada |2pkt=4 |2m=3 |2w=1 |2r=1 |2p=1 |2g+=5 |2g-=4 |2rg=+1 |3=[[File:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] Bòsniô a Hercegòwina |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=4 |3g-=5 |3rg=-1 |4=[[File:Flag of Qatar.svg|20px]] Katar |4pkt=1 |4m=3 |4w=0 |4r=1 |4p=2 |4g+=2 |4g-=9 |4rg=-7 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 3 | data = 12 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = BMO Field, Toronto | druzyna1 = Kanada | fana1 = Canada | wënik1 = 1 | gòle1 = Larin 78’ | druzyna2 = Bòsniô a Hercegòwina | fana2 = Bosnia and Herzegovina | wënik2 = 1 | gòle2 = Lukić 21’ | òbzérôczë = 43 002 | sãdza = Facundo Tello }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 8 | data = 13 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Levi’s Stadium, San Francisco Bay Area | druzyna1 = Katar | fana1 = Qatar | wënik1 = 1 | gòle1 = Muheim 90+4’ (sam.) | druzyna2 = Szwajcarskô | fana2 = Switzerland | wënik2 = 1 | gòle2 = Embolo 17’ (k.) | òbzérôczë = 67 966 | sãdza = Said Martínez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 26 | data = 18 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Szwajcarskô | fana1 = Switzerland | wënik1 = 4 | gòle1 = Manzambi 74’, 90’; Vargas 84’; Xhaka 90+7’ (k.) | druzyna2 = Bòsniô a Hercegòwina | fana2 = Bosnia and Herzegovina | wënik2 = 1 | gòle2 = Mahmić 90+3’ | òbzérôczë = 70 026 | sãdza = João Pinheiro }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 27 | data = 19 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Kanada | fana1 = Canada | wënik1 = 6 | gòle1 = Larin 16’; J. David 29’, 45+3’, 90+2’; Saliba 64’; Manai 75’ (sam.) | druzyna2 = Katar | fana2 = Qatar | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Cristián Garay }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 51 | data = 24 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Szwajcarskô | fana1 = Switzerland | wënik1 = 2 | gòle1 = Vargas 46’, Manzambi 57’ | druzyna2 = Kanada | fana2 = Canada | wënik2 = 1 | gòle2 = P. David 76’ | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Ramon Abatti }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 52 | data = 24 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = Bòsniô a Hercegòwina | fana1 = Bosnia and Herzegovina | wënik1 = 3 | gòle1 = Alajbegović 29’, Abunada 34’ (sam.), Mahmić 80’ | druzyna2 = Katar | fana2 = Qatar | wënik2 = 1 | gòle2 = Al-Haydos 42’ | òbzérôczë = 66 925 | sãdza = Jesús Valenzuela }} === Grëpa C === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa C |1=[[File:Flag of Brazil.svg|20px]] Brazyliô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=7 |1g-=1 |1rg=+6 |2=[[File:Flag of Morocco.svg|20px]] Marokò |2pkt=7 |2m=3 |2w=2 |2r=1 |2p=0 |2g+=6 |2g-=3 |2rg=+3 |3=[[File:Flag of Scotland.svg|20px]] Szkòckô |3pkt=3 |3m=3 |3w=1 |3r=0 |3p=2 |3g+=2 |3g-=5 |3rg=-3 |4=[[File:Flag of Haiti.svg|20px]] Hajiti |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=2 |4g-=8 |4rg=-6 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 5 | data = 14 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = MetLife Stadium, Nowi Jork/New Jersey | druzyna1 = Brazyliô | fana1 = Brazil | wënik1 = 1 | gòle1 = Vinícius Jr. 32’ | druzyna2 = Marokò | fana2 = Morocco | wënik2 = 1 | gòle2 = Saibari 21’ | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Slavko Vinčić }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 7 | data = 14 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Hajiti | fana1 = Haiti | wënik1 = 0 | druzyna2 = Szkòckô | fana2 = Scotland | wënik2 = 1 | gòle2 = McGinn 28’ | òbzérôczë = 64 146 | sãdza = Mustapha Ghorbal }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 29 | data = 20 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Szkòckô | fana1 = Scotland | wënik1 = 0 | druzyna2 = Marokò | fana2 = Morocco | wënik2 = 1 | gòle2 = Saibari 2’ | òbzérôczë = 64 146 | sãdza = Ilgiz Tantashev }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 30 | data = 20 czerwińca 2026, 02:30 CEST | stadión = Lincoln Financial Field, Filadelfiô | druzyna1 = Brazyliô | fana1 = Brazil | wënik1 = 3 | gòle1 = Cunha 23’, 36’; Vinícius Jr. 45+3’ | druzyna2 = Hajiti | fana2 = Haiti | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 324 | sãdza = Alejandro José Hernández Hernández }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 49 | data = 25 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Hard Rock Stadium, Miami | druzyna1 = Szkòckô | fana1 = Scotland | wënik1 = 0 | druzyna2 = Brazyliô | fana2 = Brazil | wënik2 = 3 | gòle2 = Vinícius Jr. 7’, 45+3’; Cunha 60’ | òbzérôczë = 64 478 | sãdza = César Arturo Ramos }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 50 | data = 25 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Hard Rock Stadium, Miami | druzyna1 = Marokò | fana1 = Morocco | wënik1 = 4 | gòle1 = Hakimi 39’, Saibari 45+1’, Rahimi 78’, Yassine 89’ | druzyna2 = Hajiti | fana2 = Haiti | wënik2 = 2 | gòle2 = Bounou 10’ (sam.), Isidor 43’ | òbzérôczë = 64 478 | sãdza = César Arturo Ramos }} === Grëpa D === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa D |advance=3 |1=[[File:Flag of United States.svg|20px]] USA |1pkt=6 |1m=3 |1w=2 |1r=0 |1p=1 |1g+=8 |1g-=4 |1rg=+4 |2=[[File:Flag of Australia.svg|20px]] Aùstraliô |2pkt=4 |2m=3 |2w=1 |2r=1 |2p=1 |2g+=2 |2g-=2 |2rg=0 |3=[[File:Flag of Paraguay.svg|20px]] Paragwaj |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=3 |3g-=4 |3rg=-1 |4=[[File:Flag of Turkey.svg|20px]] Tëreckô |4pkt=3 |4m=3 |4w=1 |4r=0 |4p=2 |4g+=3 |4g-=5 |4rg=-2 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 4 | data = 13 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = USA | fana1 = USA | wënik1 = 4 | gòle1 = Bobadilla 7’ (sam.), Balogun 31’, 45+5’; Reyna 90+8’ | druzyna2 = Paragwaj | fana2 = Paraguay | wënik2 = 1 | gòle2 = Maurício 73’ | òbzérôczë = 70 492 | sãdza = Danny Makkelie }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 6 | data = 14 czerwińca 2026, 06:00 CEST | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Aùstraliô | fana1 = Australia | wënik1 = 2 | gòle1 = Irankunda 27’, Metcalfe 75’ | druzyna2 = Tëreckô | fana2 = Turkey | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Jesús Valenzuela }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 32 | data = 19 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = USA | fana1 = USA | wënik1 = 2 | gòle1 = Burgess 11’ (sam.), Freeman 43’ | druzyna2 = Aùstraliô | fana2 = Australia | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 66 925 | sãdza = Felix Zwayer }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 31 | data = 20 czerwińca 2026, 05:00 CEST | stadión = Levi’s Stadium, San Francisco Bay Area | druzyna1 = Tëreckô | fana1 = Turkey | wënik1 = 0 | druzyna2 = Paragwaj | fana2 = Paraguay | wënik2 = 1 | gòle2 = Galarza 2’ | òbzérôczë = 68 827 | sãdza = Iván Barton }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 59 | data = 26 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Tëreckô | fana1 = Turkey | wënik1 = 3 | gòle1 = Güler 9’, B. A. Yılmaz 31’, Ayhan 90+8’ | druzyna2 = USA | fana2 = USA | wënik2 = 2 | gòle2 = Trusty 3’, Berhalter 49’ | òbzérôczë = 70 492 | sãdza = Mustapha Ghorbal }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 60 | data = 26 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Levi’s Stadium, San Francisco Bay Area | druzyna1 = Paragwaj | fana1 = Paraguay | wënik1 = 0 | druzyna2 = Aùstraliô | fana2 = Australia | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 827 | sãdza = Clément Turpin }} === Grëpa E === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa E |advance=3 |1=[[File:Flag of Germany.svg|20px]] Niemieckô |1pkt=6 |1m=3 |1w=2 |1r=0 |1p=1 |1g+=10 |1g-=4 |1rg=+6 |2=[[File:Flag of Ivory Coast.svg|20px]] Ùbrzég Słoniowëch Kłów |2pkt=6 |2m=3 |2w=2 |2r=0 |2p=1 |2g+=4 |2g-=2 |2rg=+2 |3=[[File:Flag of Ecuador.svg|20px]] Ekwadór |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=2 |3g-=2 |3rg=0 |4=[[File:Flag of Curaçao.svg|20px]] Curaçao |4pkt=1 |4m=3 |4w=0 |4r=1 |4p=2 |4g+=1 |4g-=9 |4rg=-8 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 9 | data = 14 czerwińca 2026, 19:00 CEST | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Niemieckô | fana1 = Germany | wënik1 = 7 | gòle1 = Nmecha 6’, Schlotterbeck 38’, Havertz 45+5’ (k.), 88’, Musiala 47’, Brown 68’, Undav 78’ | druzyna2 = Curaçao | fana2 = Curaçao | wënik2 = 1 | gòle2 = Comenencia 21’ | òbzérôczë = 68 021 | sãdza = Jalal Jayed }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 11 | data = 15 czerwińca 2026, 01:00 CEST | stadión = Lincoln Financial Field, Filadelfiô | druzyna1 = Ùbrzég Słoniowëch Kłów | fana1 = Ivory Coast | wënik1 = 1 | gòle1 = Diallo 90’ | druzyna2 = Ekwadór | fana2 = Ecuador | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 274 | sãdza = François Letexier }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 33 | data = 20 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = BMO Field, Toronto | druzyna1 = Niemieckô | fana1 = Germany | wënik1 = 2 | gòle1 = Undav 68’, 90+4’ | druzyna2 = Ùbrzég Słoniowëch Kłów | fana2 = Ivory Coast | wënik2 = 1 | gòle2 = Kessié 30’ | òbzérôczë = 43 036 | sãdza = Juan Gabriel Benítez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 34 | data = 21 czerwińca 2026, 02:00 CEST | stadión = Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Ekwadór | fana1 = Ecuador | wënik1 = 0 | druzyna2 = Curaçao | fana2 = Curaçao | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 598 | sãdza = Ma Ning }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 55 | data = 25 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = Lincoln Financial Field, Filadelfiô | druzyna1 = Ekwadór | fana1 = Ecuador | wënik1 = 2 | gòle1 = Angulo 9’, Plata 77’ | druzyna2 = Niemieckô | fana2 = Germany | wënik2 = 1 | gòle2 = Sané 2’ | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Tori Penso }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 56 | data = 25 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = MetLife Stadium, Nowi Jork/New Jersey | druzyna1 = Curaçao | fana1 = Curaçao | wënik1 = 0 | druzyna2 = Ùbrzég Słoniowëch Kłów | fana2 = Ivory Coast | wënik2 = 2 | gòle2 = N. Pépé 7’, 64’ | òbzérôczë = 68 324 | sãdza = Glenn Nyberg }} === Grëpa F === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa F |advance=3 |1=[[File:Flag of Netherlands.svg|20px]] Niderlandzkô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=10 |1g-=4 |1rg=+6 |2=[[File:Flag of Japan.svg|20px]] Japòńskô |2pkt=5 |2m=3 |2w=1 |2r=2 |2p=0 |2g+=7 |2g-=3 |2rg=+4 |3=[[File:Flag of Sweden.svg|20px]] Szwédzkô |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=7 |3g-=7 |3rg=0 |4=[[File:Flag of Tunisia.svg|20px]] Tunezjô |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=2 |4g-=12 |4rg=-10 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 10 | data = 14 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = AT&T Stadium, Dallas | druzyna1 = Niderlandzkô | fana1 = Netherlands | wënik1 = 2 | gòle1 = van Dijk 50’, Summerville 64’ | druzyna2 = Japòńskô | fana2 = Japan | wënik2 = 2 | gòle2 = Nakamura 57’, Kamada 88’ | òbzérôczë = 69 285 | sãdza = Ismail Elfath }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 12 | data = 15 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Estadio BBVA, Monterrey | druzyna1 = Szwédzkô | fana1 = Sweden | wënik1 = 5 | gòle1 = Ayari 7’, 90+6’; Isak 30’; Gyökeres 59’; Svanberg 84’ | druzyna2 = Tunezjô | fana2 = Tunisia | wënik2 = 1 | gòle2 = Rekik 43’ | òbzérôczë = 50 987 | sãdza = Yael Falcon }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 35 | data = 20 czerwińca 2026, 19:00 CEST | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Niderlandzkô | fana1 = Netherlands | wënik1 = 5 | gòle1 = Brobbey 5’, 17’; Gakpo 47’, 54’; Summerville 89’ | druzyna2 = Szwédzkô | fana2 = Sweden | wënik2 = 1 | gòle2 = Elanga 59’ | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Michael Oliver }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 36 | data = 21 czerwińca 2026, 06:00 CEST | stadión = Estadio BBVA, Monterrey | druzyna1 = Tunezjô | fana1 = Tunisia | wënik1 = 0 | druzyna2 = Japòńskô | fana2 = Japan | wënik2 = 4 | gòle2 = Kamada 4’, Ueda 31’, 83’; Itō 69’ | òbzérôczë = 51 243 | sãdza = István Kovács }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 57 | data = 26 czerwińca 2026, 01:00 CEST | stadión = AT&T Stadium, Dallas | druzyna1 = Japòńskô | fana1 = Japan | wënik1 = 1 | gòle1 = Maeda 56’ | druzyna2 = Szwédzkô | fana2 = Sweden | wënik2 = 1 | gòle2 = Elanga 62’ | òbzérôczë = 70 137 | sãdza = Ivan Barton }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 58 | data = 26 czerwińca 2026, 01:00 CEST | stadión = Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Tunezjô | fana1 = Tunisia | wënik1 = 1 | gòle1 = Mastouri 54’ | druzyna2 = Niderlandzkô | fana2 = Netherlands | wënik2 = 3 | gòle2 = Skhiri 3’ (sam.), Brobbey 7’, van Hecke 62’ | òbzérôczë = 68 391 | sãdza = Katia Garcia }} === Grëpa G === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa G |1=[[File:Flag of Belgium.svg|20px]] Belgiô |1pkt=5 |1m=3 |1w=1 |1r=2 |1p=0 |1g+=6 |1g-=2 |1rg=+4 |2=[[File:Flag of Egypt.svg|20px]] Egipt |2pkt=5 |2m=3 |2w=1 |2r=2 |2p=0 |2g+=5 |2g-=3 |2rg=+2 |3=[[File:Flag of Iran.svg|20px]] Iran |3pkt=3 |3m=3 |3w=0 |3r=3 |3p=0 |3g+=3 |3g-=3 |3rg=0 |4=[[File:Flag of New Zealand.svg|20px]] Nowô Zélandiô |4pkt=1 |4m=3 |4w=0 |4r=1 |4p=2 |4g+=4 |4g-=10 |4rg=-6 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 16 | data = 15 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = Belgiô | fana1 = Belgium | wënik1 = 1 | gòle1 = Hany 66’ (sam.) | druzyna2 = Egipt | fana2 = Egypt | wënik2 = 1 | gòle2 = Ashour 19’ | òbzérôczë = 66 775 | sãdza = Ramon Abatti }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 15 | data = 16 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Iran | fana1 = Iran | wënik1 = 2 | gòle1 = Rezajijan 32’, Mohebbi 64’ | druzyna2 = Nowô Zélandiô | fana2 = New Zealand | wënik2 = 2 | gòle2 = Just 7’, 54’ | òbzérôczë = 70 108 | sãdza = César Arturo Ramos }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 39 | data = 21 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Belgiô | fana1 = Belgium | wënik1 = 0 | druzyna2 = Iran | fana2 = Iran | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 70 317 | sãdza = Dario Herrera }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 40 | data = 22 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Nowô Zélandiô | fana1 = New Zealand | wënik1 = 1 | gòle1 = Surman 15’ | druzyna2 = Egipt | fana2 = Egypt | wënik2 = 3 | gòle2 = Ziko 58’, Salah 67’, Trézéguet 82’ | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Omar Al Ali }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 63 | data = 27 czerwińca 2026, 05:00 CEST | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = Egipt | fana1 = Egypt | wënik1 = 1 | gòle1 = M. Saber 5’ | druzyna2 = Iran | fana2 = Iran | wënik2 = 1 | gòle2 = Rezajijan 14’ | òbzérôczë = 66 925 | sãdza = Szymon Marciniak }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 64 | data = 27 czerwińca 2026, 05:00 CEST | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Nowô Zélandiô | fana1 = New Zealand | wënik1 = 1 | gòle1 = Just 84’ | druzyna2 = Belgiô | fana2 = Belgium | wënik2 = 5 | gòle2 = Trossard 28’, 50’; De Bruyne 66’; Lukaku 86’; Saelemaekers 90+4’ | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Adham Makhadmeh }} === Grëpa H === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa H |1=[[File:Flag of Spain.svg|20px]] Szpańskô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=5 |1g-=0 |1rg=+5 |2=[[File:Flag of Cape Verde.svg|20px]] Cabo Verde |2pkt=3 |2m=3 |2w=0 |2r=3 |2p=0 |2g+=2 |2g-=2 |2rg=0 |3=[[File:Flag of Uruguay.svg|20px]] Ùrugwaj |3pkt=2 |3m=3 |3w=0 |3r=2 |3p=1 |3g+=3 |3g-=4 |3rg=-1 |4=[[File:Flag of Saudi Arabia.svg|20px]] Saùdijskô Arabiô |4pkt=2 |4m=3 |4w=0 |4r=2 |4p=1 |4g+=1 |4g-=5 |4rg=-4 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 14 | data = 15 czerwińca 2026, 18:00 CEST | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Szpańskô | fana1 = Spain | wënik1 = 0 | druzyna2 = Cabo Verde | fana2 = Cape Verde | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 67 640 | sãdza = Adham Makhadmeh }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 13 | data = 16 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Hard Rock Stadium, Miami | druzyna1 = Saùdijskô Arabiô | fana1 = Saudi Arabia | wënik1 = 1 | gòle1 = Al-Amri 41’ | druzyna2 = Ùrugwaj | fana2 = Uruguay | wënik2 = 1 | gòle2 = M. Araújo 80’ | òbzérôczë = 62 764 | sãdza = Maurizio Mariani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 38 | data = 21 czerwińca 2026, 18:00 CEST | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Szpańskô | fana1 = Spain | wënik1 = 4 | gòle1 = Yamal 10’, Oyarzabal 21’, 24’, H. Tambakti 49’ (sam.) | druzyna2 = Saùdijskô Arabiô | fana2 = Saudi Arabia | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 239 | sãdza = Raphael Claus }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 37 | data = 22 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Hard Rock Stadium, Miami | druzyna1 = Ùrugwaj | fana1 = Uruguay | wënik1 = 2 | gòle1 = M. Araújo 44’, Canobbio 45+6’ | druzyna2 = Cabo Verde | fana2 = Cape Verde | wënik2 = 2 | gòle2 = Pina 21’, Varela 61’ | òbzérôczë = 64 003 | sãdza = Espen Eskas }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 65 | data = 27 czerwińca 2026, 02:00 CEST | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Cabo Verde | fana1 = Cape Verde | wënik1 = 0 | druzyna2 = Saùdijskô Arabiô | fana2 = Saudi Arabia | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 278 | sãdza = François Letexier }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 66 | data = 27 czerwińca 2026, 02:00 CEST | stadión = Estadio Akron, Guadalajara | druzyna1 = Ùrugwaj | fana1 = Uruguay | wënik1 = 0 | druzyna2 = Szpańskô | fana2 = Spain | wënik2 = 1 | gòle2 = Á. Baena 42’ | òbzérôczë = 45 065 | sãdza = Ismail Elfath }} === Grëpa I === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa I |advance=3 |1=[[File:Flag of France.svg|20px]] Francëskô |1pkt=9 |1m=3 |1w=3 |1r=0 |1p=0 |1g+=10 |1g-=2 |1rg=+8 |2=[[File:Flag of Norway.svg|20px]] Norweskô |2pkt=6 |2m=3 |2w=2 |2r=0 |2p=1 |2g+=8 |2g-=7 |2rg=+1 |3=[[File:Flag of Senegal.svg|20px]] Senegal |3pkt=3 |3m=3 |3w=1 |3r=0 |3p=2 |3g+=8 |3g-=6 |3rg=+2 |4=[[File:Flag of Iraq.svg|20px]] Irak |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=1 |4g-=12 |4rg=-11 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 17 | data = 16 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = MetLife Stadium, East Rutherford | druzyna1 = Francëskô | fana1 = France | wënik1 = 3 | gòle1 = Mbappé 66’, 90+6’; Barcola 82’ | druzyna2 = Senegal | fana2 = Senegal | wënik2 = 1 | gòle2 = Mbaye 90+5’ | òbzérôczë = 80 545 | sãdza = Alireza Faghani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 18 | data = 17 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Irak | fana1 = Iraq | wënik1 = 1 | gòle1 = A. Hussein 39’ | druzyna2 = Norweskô | fana2 = Norway | wënik2 = 4 | gòle2 = Haaland 29’, 43’; Østigård 76’; A. Hussein 90+6’ (sam.) | òbzérôczë = 63 106 | sãdza = Pierre Atcho }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 41 | data = 22 czerwińca 2026, 23:00 CEST | stadión = MetLife Stadium, Nowi Jork/New Jersey | druzyna1 = Francëskô | fana1 = France | wënik1 = 3 | gòle1 = Mbappé 14’, 54’; Dembélé 66’ | druzyna2 = Irak | fana2 = Iraq | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 324 | sãdza = Drew Fischer }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 42 | data = 23 czerwińca 2026, 02:00 CEST | stadión = Lincoln Financial Field, Filadelfiô | druzyna1 = Norweskô | fana1 = Norway | wënik1 = 3 | gòle1 = M. H. Pedersen 43’, Haaland 48’, 58’ | druzyna2 = Senegal | fana2 = Senegal | wënik2 = 2 | gòle2 = I. Sarr 53’, 90+3’ | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Wilton Sampaio }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 61 | data = 26 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Norweskô | fana1 = Norway | wënik1 = 1 | gòle1 = Aasgaard 21’ | druzyna2 = Francëskô | fana2 = France | wënik2 = 4 | gòle2 = Dembélé 7’, 20’, 32’; D. Doué 90+4’ | òbzérôczë = 64 146 | sãdza = Michael Oliver }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 62 | data = 26 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = BMO Field, Toronto | druzyna1 = Senegal | fana1 = Senegal | wënik1 = 5 | gòle1 = H. Diarra 4’, I. Sarr 56’, P. Gueye 59’, 71’, I. Ndiaye 82’ | druzyna2 = Irak | fana2 = Iraq | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 43 036 | sãdza = Anthony Taylor }} === Grëpa J === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa J |advance=3 |1=[[File:Flag of Argentina.svg|20px]] Argentińskô |1pkt=9 |1m=3 |1w=3 |1r=0 |1p=0 |1g+=8 |1g-=1 |1rg=+7 |2=[[File:Flag of Austria.svg|20px]] Aùstriackô |2pkt=4 |2m=3 |2w=1 |2r=1 |2p=1 |2g+=7 |2g-=7 |2rg=0 |3=[[File:Flag of Algeria.svg|20px]] Algerskô |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=5 |3g-=7 |3rg=-2 |4=[[File:Flag of Jordan.svg|20px]] Jordańskô |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=3 |4g-=8 |4rg=-5 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 19 | data = 17 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Argentińskô | fana1 = Argentina | wënik1 = 3 | gòle1 = Messi 17’, 60’, 76’ | druzyna2 = Algerskô | fana2 = Algeria | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 69 045 | sãdza = Szymon Marciniak }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 20 | data = 17 czerwińca 2026, 06:00 CEST | stadión = Levi’s Stadium, San Francisco Bay Area | druzyna1 = Aùstriackô | fana1 = Austria | wënik1 = 3 | gòle1 = Schmid 20’, Abu Arab 77’ (sam.), Arnautović 90+12’ (k.) | druzyna2 = Jordańskô | fana2 = Jordan | wënik2 = 1 | gòle2 = Olwan 50’ | òbzérôczë = 68 527 | sãdza = Dahane Beida }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 43 | data = 22 czerwińca 2026, 19:00 CEST | stadión = AT&T Stadium, Dallas | druzyna1 = Argentińskô | fana1 = Argentina | wënik1 = 2 | gòle1 = Messi 38’, 90+5’ | druzyna2 = Aùstriackô | fana2 = Austria | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 70 649 | sãdza = Amin Mohamed Omar }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 44 | data = 23 czerwińca 2026, 05:00 CEST | stadión = Levi’s Stadium, San Francisco Bay Area | druzyna1 = Jordańskô | fana1 = Jordan | wënik1 = 1 | gòle1 = Al-Rashdan 36’ | druzyna2 = Algerskô | fana2 = Algeria | wënik2 = 2 | gòle2 = Benbouali 69’, Gouiri 82’ | òbzérôczë = 68 371 | sãdza = Slavko Vinčić }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 69 | data = 28 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Jordańskô | fana1 = Jordan | wënik1 = 1 | gòle1 = Al-Taamari 55’ | druzyna2 = Argentińskô | fana2 = Argentina | wënik2 = 3 | gòle2 = Lo Celso 19’, Martínez 31’ (k.), Messi 80’ | òbzérôczë = 70 649 | sãdza = István Kovács }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 70 | data = 28 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = AT&T Stadium, Dallas | druzyna1 = Algerskô | fana1 = Algeria | wënik1 = 3 | gòle1 = Belghali 45’, Mahrez 60’, 90+3’ | druzyna2 = Aùstriackô | fana2 = Austria | wënik2 = 3 | gòle2 = Arnautović 28’, Sabitzer 55’, Kalajdžić 90+6’ | òbzérôczë = 69 045 | sãdza = Ilgiz Tantashev }} === Grëpa K === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa K |advance=3 |1=[[File:Flag of Colombia.svg|20px]] Kòlumbiô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=4 |1g-=1 |1rg=+3 |2=[[File:Flag of Portugal.svg|20px]] Pòrtugalskô |2pkt=5 |2m=3 |2w=1 |2r=2 |2p=0 |2g+=6 |2g-=1 |2rg=+5 |3=[[File:Flag of Democratic Republic of the Congo.svg|20px]] DRK |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=4 |3g-=3 |3rg=+1 |4=[[File:Flag of Uzbekistan.svg|20px]] Ùzbekistan |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=2 |4g-=11 |4rg=-9 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 23 | data = 17 czerwińca 2026, 19:00 CEST | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Pòrtugalskô | fana1 = Portugal | wënik1 = 1 | gòle1 = J. Neves 6’ | druzyna2 = Demòkraticznô Repùblika Kònga | fana2 = the Democratic Republic of the Congo | wënik2 = 1 | gòle2 = Wissa 45+5’ | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Abdulrahman Al-Jassim }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 24 | data = 18 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Estadio Azteca, Meksyk | druzyna1 = Ùzbekistan | fana1 = Uzbekistan | wënik1 = 1 | gòle1 = Fayzullayev 60’ | druzyna2 = Kòlumbiô | fana2 = Colombia | wënik2 = 3 | gòle2 = Muñoz 40’, Díaz 65’, Campaz 90+9’ | òbzérôczë = 80 824 | sãdza = Anthony Taylor }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 47 | data = 23 czerwińca 2026, 19:00 CEST | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Pòrtugalskô | fana1 = Portugal | wënik1 = 5 | gòle1 = Ronaldo 6’, 39’; N. Mendes 17’; Nematov 60’ (sam.); Rafa Leão 87’ | druzyna2 = Ùzbekistan | fana2 = Uzbekistan | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Jalal Jayed }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 48 | data = 24 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Estadio Akron, Guadalajara | druzyna1 = Kòlumbiô | fana1 = Colombia | wënik1 = 1 | gòle1 = Muñoz 76’ | druzyna2 = Demòkraticznô Repùblika Kònga | fana2 = the Democratic Republic of the Congo | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 45 358 | sãdza = Maurizio Mariani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 71 | data = 28 czerwińca 2026, 01:30 CEST | stadión = Hard Rock Stadium, Miami Gardens | druzyna1 = Kòlumbiô | fana1 = Colombia | wënik1 = 0 | druzyna2 = Pòrtugalskô | fana2 = Portugal | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 64 478 | sãdza = Alireza Faghani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 72 | data = 28 czerwińca 2026, 01:30 CEST | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Demòkraticznô Repùblika Konga | fana1 = the Democratic Republic of the Congo | wënik1 = 3 | gòle1 = Wissa 68’ (k.), 90+1’; Mayele 78’ | druzyna2 = Ùzbekistan | fana2 = Uzbekistan | wënik2 = 1 | gòle2 = Shomurodov 10’ | òbzérôczë = 68 239 | sãdza = Felix Zwayer }} === Grëpa L === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa L |advance=3 |1=[[File:Flag of England.svg|20px]] Anielskô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=6 |1g-=2 |1rg=+4 |2=[[File:Flag of Croatia.svg|20px]] Chòrwackô |2pkt=6 |2m=3 |2w=2 |2r=0 |2p=1 |2g+=5 |2g-=5 |2rg=0 |3=[[File:Flag of Ghana.svg|20px]] Ghana |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=2 |3g-=2 |3rg=0 |4=[[File:Flag of Panama.svg|20px]] Panama |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=0 |4g-=4 |4rg=-4 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 21 | data = 17 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = AT&T Stadium, Dallas | druzyna1 = Anielskô | fana1 = England | wënik1 = 4 | gòle1 = Kane 12’ (k.), 42’; Bellingham 47’; Rashford 85’ | druzyna2 = Chòrwackô | fana2 = Croatia | wënik2 = 2 | gòle2 = Baturina 36’, Musa 45+5’ | òbzérôczë = 70 389 | sãdza = Clément Turpin }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 22 | data = 18 czerwińca 2026, 01:00 CEST | stadión = BMO Field, Toronto | druzyna1 = Ghana | fana1 = Ghana | wënik1 = 1 | gòle1 = Yirenkyi 90+5’ | druzyna2 = Panama | fana2 = Panama | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 42 942 | sãdza = Glenn Nyberg }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 45 | data = 23 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Anielskô | fana1 = England | wënik1 = 0 | druzyna2 = Ghana | fana2 = Ghana | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 63 983 | sãdza = Saíd Martínez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 46 | data = 24 czerwińca 2026, 01:00 CEST | stadión = BMO Field, Toronto | druzyna1 = Panama | fana1 = Panama | wënik1 = 0 | druzyna2 = Chòrwackô | fana2 = Croatia | wënik2 = 1 | gòle2 = Budimir 54’ | òbzérôczë = 43 036 | sãdza = Pierre Atcho }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 67 | data = 27 czerwińca 2026, 23:00 CEST | stadión = MetLife Stadium, Nowi Jork/New Jersey | druzyna1 = Panama | fana1 = Panama | wënik1 = 0 | druzyna2 = Anielskô | fana2 = England | wënik2 = 2 | gòle2 = Bellingham 62’, Kane 67’ | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Abdulrahman Al-Jassim }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 68 | data = 27 czerwińca 2026, 23:00 CEST | stadión = Lincoln Financial Field, Filadelfiô | druzyna1 = Chòrwackô | fana1 = Croatia | wënik1 = 2 | gòle1 = Sučić 31’, Vlašić 83’ | druzyna2 = Ghana | fana2 = Ghana | wënik2 = 1 | gòle2 = Luckassen 73’ | òbzérôczë = 68 324 | sãdza = Drew Fischer }} === Ranking karnów z trzecëch placów === {| class="wikitable" style="width:100%; table-layout:fixed; text-align:center; font-family:system-ui, Arial;" <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122);"> <th style="width:6%;">M.</th> <th style="width:40%;">Reprezentacjô</th> <th style="width:15%;">Grëpa</th> <th style="width:9%;">Pkt</th> <th style="width:6%;">M</th> <th style="width:6%;">W</th> <th style="width:6%;">R</th> <th style="width:6%;">P</th> <th style="width:6%;">+</th> <th style="width:6%;">–</th> <th style="width:6%;">±</th> </tr> |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 1 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Democratic Republic of the Congo.svg|20px]] DRK | K || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 4 || 3 || +1 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 2 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Ecuador.svg|20px]] Ekwadór | E || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 3 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Sweden.svg|20px]] Szwédzkô | F || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 7 || 7 || 0 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 4 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] Bòsniô a Hercegòwina | B || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 4 || 5 || −1 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 5 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Paraguay.svg|20px]] Paragwaj | D || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 3 || 4 || −1 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 6 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Ghana.svg|20px]] Ghana | L || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 7 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Algeria.svg|20px]] Algerskô | J || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 5 || 7 || −2 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 8 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Senegal.svg|20px]] Senegal | I || 3 || 3 || 1 || 0 || 2 || 8 || 6 || +2 |- | 9 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Iran.svg|20px]] Iran | G || 3 || 3 || 0 || 3 || 0 || 3 || 3 || 0 |- | 10 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of South Korea.svg|20px]] Pôłniowô Kòreja | A || 3 || 3 || 1 || 0 || 2 || 2 || 3 || −1 |- | 11 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Scotland.svg|20px]] Szkòckô | C || 3 || 3 || 1 || 0 || 2 || 2 || 5 || −3 |- | 12 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Uruguay.svg|20px]] Ùrugwaj | H || 2 || 3 || 0 || 2 || 1 || 3 || 4 || −1 |} == Czelëchòwô faza == === Drôbka === {{Turniérowô drôbka | boldwinner=y | RD1= 1/16 finału | RD2= 1/8 finału | RD1-text01=29 czerwińca – [[Gillette Stadium|Foxborough]] | RD1-team01=[[File:Flag of Germany.svg|20px]] Niemieckô | RD1-score01=1 (3) | RD1-team02=[[File:Flag of Paraguay.svg|20px]] Paragwaj | RD1-score02=1 (4) | RD1-text03=28 czerwińca – [[SoFi Stadium|Inglewood]] | RD1-team03=[[File:Flag of France.svg|20px]] Francëskô | RD1-score03=3 | RD1-team04=[[File:Flag of Sweden.svg|20px]] Szwédzkô | RD1-score04=0 | RD1-text05=3 lëpińca – [[BMO Field|Toronto]] | RD1-team05=[[File:Flag of South Africa.svg|20px]] Pôłniowô Afrika | RD1-team06=[[File:Flag of Canada.svg|20px]] Kanada | RD1-score05=0 | RD1-score06=1 | RD1-text07=2 lëpińca – [[Levi’s Stadium|Santa Clara]] | RD1-team07=[[File:Flag of Netherlands.svg|20px]] Niderlandzkô | RD1-team08=[[File:Flag of Morocco.svg|20px]] Marokò | RD1-score07=1 (2) | RD1-score08=1 (3) | RD1-text09=29 czerwińca – [[NRG Stadium|Houston]] | RD1-team09=[[File:Flag of Portugal.svg|20px]] Pòrtugalskô | RD1-team10=[[File:Flag of Croatia.svg|20px]] Chòrwackô | RD1-score09=2 | RD1-score10=1 | RD1-text11=1 lëpińca – [[Estadio Azteca|Meksyk]] | RD1-team11=[[File:Flag of Spain.svg|20px]] Szpańskô | RD1-team12=[[File:Flag of Austria.svg|20px]] Aùstriackô | RD1-score11=3 | RD1-score12=0 | RD1-text13=4 lëpińca – [[Hard Rock Stadium|Miami Gardens]] | RD1-team13=[[File:Flag of United States.svg|20px]] USA | RD1-team14=[[File:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] Bòsniô a Hercegòwina | RD1-score13=2 | RD1-score14=0 | RD1-text15=3 lëpińca – [[BC Place Stadium|Vancouver]] | RD1-team15=[[File:Flag of Belgium.svg|20px]] Belgiô | RD1-team16=[[File:Flag of Senegal.svg|20px]] Senegal | RD1-score15=3 | RD1-score16=2 | RD1-text17= | RD1-team17=[[File:Flag of Brazil.svg|20px]] Brazyliô | RD1-team18=[[File:Flag of Japan.svg|20px]] Japòńskô | RD1-score17=2 | RD1-score18=1 | RD1-text19= | RD1-team19=[[File:Flag of Ivory Coast.svg|20px]] Ùbrzég Słoniowëch Kłów | RD1-team20=[[File:Flag of Norway.svg|20px]] Norweskô | RD1-score19=1 | RD1-score20=2 | RD1-text21= | RD1-team21=[[File:Flag of Mexico.svg|20px]] Meksyk | RD1-team22=[[File:Flag of Ecuador.svg|20px]] Ekwadór | RD1-score21=2 | RD1-score22=0 | RD1-text23= | RD1-team23=[[File:Flag of England.svg|20px]] Anielskô | RD1-team24=[[File:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|20px]] DRK | RD1-score23=2 | RD1-score24=1 | RD1-text25= | RD1-team25=[[File:Flag of Argentina.svg|20px]] Argentińskô | RD1-team26=[[File:Flag of Cape Verde.svg|20px]] Cabo Verde | RD1-score25=3 | RD1-score26=2 | RD1-text27= | RD1-team27=[[File:Flag of Australia.svg|20px]] Aùstraliô | RD1-team28=[[File:Flag of Egypt.svg|20px]] Egipt | RD1-score27=1 (2) | RD1-score28=1 (4) | RD1-text29= | RD1-team29=[[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] Szwajcarskô | RD1-team30=[[File:Flag of Algeria.svg|20px]] Algerskô | RD1-score29=2 | RD1-score30=0 | RD1-text31= | RD1-team31=[[File:Flag of Colombia.svg|20px]] Kòlumbiô | RD1-team32=[[File:Flag of Ghana.svg|20px]] Ghana | RD1-score31=1 | RD1-score32=0 | RD2-text01=4 lëpińca – [[Lincoln Financial Field|Filadelfia]] | RD2-team01=[[File:Flag of Paraguay.svg|20px]] Paragwaj | RD2-team02=[[File:Flag of France.svg|20px]] Francëskô | RD2-score01=0 | RD2-score02=1 | RD2-text02=4 lëpińca – [[NRG Stadium|Houston]] | RD2-team03=[[File:Flag of Canada.svg|20px]] Kanada | RD2-team04=[[File:Flag of Morocco.svg|20px]] Marokò | RD2-score03=0 | RD2-score04=3 | RD2-text03=6 lëpińca – [[AT&T Stadium|Arlington]] | RD2-team05=[[File:Flag of Portugal.svg|20px]] Pòrtugalskô | RD2-team06=[[File:Flag of Spain.svg|20px]] Szpańskô | RD2-score05=0 | RD2-score06=1 | RD2-text04=7 lëpińca – [[CenturyLink Field|Seattle]] | RD2-team07=[[File:Flag of USA.svg|20px]] USA | RD2-team08=[[File:Flag of Belgium.svg|20px]] Belgiô | RD2-score07=1 | RD2-score08=4 | RD2-text05=5 lëpińca – [[MetLife Stadium|East Rutherford]] | RD2-team09=[[File:Flag of Brazil.svg|20px]] Brazyliô | RD2-team10=[[File:Flag of Norway.svg|20px]] Norweskô | RD2-score09=1 | RD2-score10=2 | RD2-text06=6 lëpińca – [[Estadio Azteca|Meksyk]] | RD2-team11=[[File:Flag of Mexico.svg|20px]] Meksyk | RD2-team12=[[File:Flag of England.svg|20px]] Anielskô | RD2-score11=2 | RD2-score12=3 | RD2-text07=7 lëpińca – [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta]] | RD2-team13=[[File:Flag of Argentina.svg|20px]] Argentińskô | RD2-team14=[[File:Flag of Egypt.svg|20px]] Egipt | RD2-score13=3 | RD2-score14=2 | RD2-text08=7 lëpińca – [[BC Place Stadium|Vancouver]] | RD2-team15=[[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] Szwajcarskô | RD2-team16=[[File:Flag of Colombia.svg|20px]] Kòlumbiô | RD2-score15=0 (4) | RD2-score16=0 (3) | RD3-text01=9 lëpińca – [[Gillette Stadium|Foxborough]] | RD3-team01=[[File:Flag of Morocco.svg|20px]] Marokò | RD3-team02=[[File:Flag of France.svg|20px]] Francëskô | RD3-score01=0 | RD3-score02=2 | RD3-text02=10 lëpińca – [[SoFi Stadium|Inglewood]] | RD3-team03=[[File:Flag of Spain.svg|20px]] Szpańskô | RD3-team04=[[File:Flag of Belgium.svg|20px]] Belgiô | RD3-score03= | RD3-score04= | RD3-text03=11 lëpińca – [[Hard Rock Stadium|Miami Gardens]] | RD3-team05=[[File:Flag of Norway.svg|20px]] Norweskô | RD3-team06=[[File:Flag of England.svg|20px]] Anielskô | RD3-score05= | RD3-score06= | RD3-text04=12 lëpińca – [[Arrowhead Stadium|Kansas City]] | RD3-team07=[[File:Flag of Argentina.svg|20px]] Argentińskô | RD3-team08=[[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] Szwajcarskô | RD3-score07= | RD3-score08= | RD4-text01=14 lëpińca – [[AT&T Stadium|Arlington]] | RD4-team01=[[File:Flag of France.svg|20px]] Francëskô | RD4-team02=Dobiwca meczu 98 | RD4-score01= | RD4-score02= | RD4-text02=15 lëpińca – [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta]] | RD4-team03=Dobiwca meczu 99 | RD4-team04=Dobiwca meczu 100 | RD4-score03= | RD4-score04= | RD5-text01=19 lëpińca – [[MetLife Stadium|East Rutherford]] | RD5-team01=Dobiwca meczu 101 | RD5-team02=Dobiwca meczu 102 | RD5-score01= | RD5-score02= | RD5b-text01=18 lëpińca – [[Hard Rock Stadium|Miami Gardens]] | RD5b-team01=Przerżnóny meczu 101 | RD5b-team02=Przerżnóny meczu 102 | RD5b-score01= | RD5b-score02= }} === 1/16 finału === {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 73 | data = 28 czerwińca 2026, 21:00 | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Pôłniowô Afrika | fana1 = RSA | wënik1 = 0 | druzyna2 = Kanada | fana2 = Canada | wënik2 = 1 | gòle2 = Eustáquio 90+2 | òbzérôczë = 69 237 | sãdza = João Pinheiro }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 74 | data = 29 czerwińca 2026, 19:00 | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Brazyliô | fana1 = Brazil | wënik1 = 2 | druzyna2 = Japòńskô | fana2 = Japan | wënik2 = 1 | gòle1 = Casemiro 56’, Martinelli 90+5 | gòle2 = Sano 29’ | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Maurizio Mariani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 75 | data = 29 czerwińca 2026, 22:30 | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Niemieckô | fana1 = Germany | wënik1 = 1 | druzyna2 = Paragwaj | fana2 = Paraguay | wënik2 = 1 | karné = 3-4 | gòle1 = Havertz 54’ | gòle2 = Enciso 42’ | òbzérôczë = 63 945 | sãdza = Jalal Jayed }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 76 | data = 30 czerwińca 2026, 03:00 | stadión = Estadio BBVA, Monterrey | druzyna1 = Niderlandzkô | fana1 = Netherlands | wënik1 = 1 | gòle1 = Gakpo 72’ | druzyna2 = Marokò | fana2 = Morocco | wënik2 = 1 | karné = 2-3 | gòle2 = Diop 90+1 | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Wilton Sampaio }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 77 | data = 30 czerwińca 2026, 19:00 | stadión = AT&T Stadium, Arlington | druzyna1 = Ùbrzég Słoniowëch Kłów | fana1 = Ivory Coast | wënik1 = 1 | gòle1 = Diallo 74’ | druzyna2 = Norweskô | fana2 = Norway | wënik2 = 2 | gòle2 = Nusa 39’, Haaland 86’ | òbzérôczë = 69 665 | sãdza = Jesús Valenzuela }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 78 | data = 30 czerwińca 2026, 23:00 | stadión = MetLife Stadium, East Rutherford | druzyna1 = Francëskô | fana1 = France | wënik1 = 3 | druzyna2 = Szwédzkô | fana2 = Sweden | wënik2 = 0 | gòle1 = Mbappé 45’, 74’; Barcola 53’ | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Danny Makkelie }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 79 | data = 1 lëpińca 2026, 03:00 | stadión = Estadio Azteca, Meksyk | druzyna1 = Meksyk | fana1 = Mexico | wënik1 = 2 | druzyna2 = Ekwadór | fana2 = Ecuador | wënik2 = 0 | gòle1 = Quiñones 22’, Jiménez 31’ | òbzérôczë = 80 824 | sãdza = Slavko Vinčić }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 80 | data = 1 lëpińca 2026, 18:00 | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Anielskô | fana1 = England | wënik1 = 2 | druzyna2 = Demòkraticznô Repùblika Kònga | fana2 = Democratic Republic of the Congo | wënik2 = 1 | gòle1 = Kane 75’, 86’ | gòle2 = Cipenga 7’ | òbzérôczë = 68 239 | sãdza = Adham Makhadmeh }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 81 | data = 1 lëpińca 2026, 22:00 | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = Belgiô | fana1 = Belgium | wënik1 = 3 | gòle1 = Lukaku 86’; Tielemans 89’, 120+5' | druzyna2 = Senegal | fana2 = Senegal | wënik2 = 2 | gòle2 = Diarra 24’, Sarr 51’ | òbzérôczë = 66 925 | sãdza = Said Martínez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 82 | data = 2 lëpińca 2026, 02:00 | stadión = Levi’s Stadium, Santa Clara | druzyna1 = USA | fana1 = USA | wënik1 = 2 | gòle1 = Balogun 78’, Tillman 82' | druzyna2 = Bòsniô a Hercegòwina | fana2 = Bosnia and Herzegovina | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 827 | sãdza = Raphael Claus }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 83 | data = 2 lëpińca 2026, 22:00 | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Szpańskô | fana1 = Spain | wënik1 = 3 | gòle1 = Oyarzabal 36', 89'; Porro 66' | druzyna2 = Aùstriackô | fana2 = Austria | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 70 492 | sãdza = Glenn Nyberg }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 84 | data = 2 lëpińca 2026, 18:00 | stadión = GEHA Field at Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Pòrtugalskô | fana1 = Portugal | wënik1 = 2 | gòle1 = Cristiano Ronaldo 68' (k.), Gonçalo Ramos 90+4' | druzyna2 = Chòrwackô | fana2 = Croatia | wënik2 = 1 | gòle2 = Perišić 41' | òbzérôczë = 43 036 | sãdza = Espen Eskas }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 85 | data = 3 lëpińca 2026, 02:00 | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Szwajcarskô | fana1 = Switzerland | wënik1 = 2 | gòle1 = Embolo 10'; Ndoye 46' | druzyna2 = Algerskô | fana2 = Algeria | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Yael Falcon Perez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 86 | data = 3 lëpińca 2026, 20:00 | stadión = AT&T Stadium, Arlington | druzyna1 = Aùstraliô | fana1 = Australia | wënik1 = 1 | druzyna2 = Egipt | fana2 = Egypt | wënik2 = 1 | karné = 2-4 | gòle1 = Hany 55' | gòle2 = Ashour 13' | òbzérôczë = 70 244 | sãdza = Gustavo Tejera }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 87 | data = 3 lëpińca 2026, 22:00 | stadión = Hard Rock Stadium, Miami Gardens | druzyna1 = Argentińskô | fana1 = Argentina | wënik1 = 3 | gòle1 = Messi 29'; Lautaro Martínez 92'; Diney 111' | druzyna2 = Cabo Verde | fana2 = Cape Verde | wënik2 = 2 | gòle2 = D. Duarte 59'; Lopes Cabral 103' | òbzérôczë = 64 478 | sãdza = Drew Fischer }} <br> ------- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 88 | data = 4 lëpińca 2026, 02:30 | stadión = GEHA Field at Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Kòlumbiô | fana1 = Colombia | wënik1 = 1 | gòle1 = J. Arias 14' | druzyna2 = Ghana | fana2 = Ghana | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 69 045 | sãdza = Clément Turpin }} === 1/8 finału === {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 89 | data = 4 lëpińca 2026, 13:00 | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Kanada | fana1 = Canada | wënik1 = 0 | druzyna2 = Marokò | fana2 = Morocco | wënik2 = 3 | gòle2 = Ounahi 50’, 82’; Rahimi 90+8’ | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Michael Oliver }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 90 | data = 4 lëpińca 2026, 21:00 | stadión = MetLife Stadium, East Rutherford | druzyna1 = Paragwaj | fana1 = Paraguay | wënik1 = 0 | druzyna2 = Francëskô | fana2 = France | wënik2 = 1 | gòle2 = Mbappé 70' (k.) | òbzérôczë = 68 324 | sãdza = Ilgiz Tantashev }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 91 | data = 5 lëpińca 2026, 22:00 | stadión = Lincoln Financial Field, Philadelphia | druzyna1 = Brazyliô | fana1 = Brazil | wënik1 = 1 | gòle1 = Neymar 90+10' | druzyna2 = Norweskô | fana2 = Norway | wënik2 = 2 | gòle2 = Haaland 79', 90' | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Ismail Elfath }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 92 | data = 6 lëpińca 2026, 02:00 | stadión = Estadio Azteca, Meksyk | druzyna1 = Meksyk | fana1 = Mexico | wënik1 = 2 | gòle1 = Quiñones 42'; Jiménez 69' | druzyna2 = Anielskô | fana2 = England | wënik2 = 3 | gòle2 = Bellingham 36', 38'; Kane 60' | òbzérôczë = 80 824 | sãdza = Alireza Faghani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 93 | data = 6 lëpińca 2026, 20:00 | stadión = AT&T Stadium, Arlington | druzyna1 = Pòrtugalskô | fana1 = Portugal | wënik1 = 0 | druzyna2 = Szpańskô | fana2 = Spain | wënik2 = 1 | gòle2 = Merino 90+1' | òbzérôczë = 70 649 | sãdza = Anthony Taylor }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 94 | data = 6 lëpińca 2026, 23:00 | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = USA | fana1 = USA | wënik1 = 1 | druzyna2 = Belgiô | fana2 = Belgium | wënik2 = 4 | gòle1 = Tillman 31' | gòle2 = De Ketelaere 9', 33'; Vanaken 57'; Lukaku 90+3' | òbzérôczë = 66 925 | sãdza = Adham Makhadmeh }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 95 | data = 7 lëpińca 2026, 20:00 | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Argentińskô | fana1 = Argentina | wënik1 = 3 | gòle1 = Romero 79', Messi 83', Fernández 90+2' | druzyna2 = Egipt | fana2 = Egypt | wënik2 = 2 | gòle2 = Ibrahim 15', Ziko 67' | òbzérôczë = 68 239 | sãdza = François Letexier }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 96 | data = 7 lëpińca 2026, 23:00 | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Szwajcarskô | fana1 = Switzerland | wënik1 = 0 | druzyna2 = Kòlumbiô | fana2 = Colombia | wënik2 = 0 | karné = 4-3 | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Iván Barton }} === Czwircfinałë === {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 97 | data = 10 lëpińca 2026, 21:00 | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Francëskô | fana1 = France | wënik1 = 2 | gòle1 = Mbappé 60', Dembélé 66' | druzyna2 = Marokò | fana2 = Morocco | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 63 811 | sãdza = Facundo Tello }} <br> '''Bôczënk:''' infòrmacje zrzeszoné z pòstãpnyma zéńdzeniama mdą aktualizowóné na bieżąco. == Finał == Finał òdbãdze sã [[19 lëpińca]] 2026 rokù na stadionie ''MetLife Stadium'' w East Rutherford (aglomeracjô [[Nowi Jork|Nowégò Jorkù]]). == Òbaczë téż == {{#categorytree:Nożnô bala|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nożnô bala]] 8978qlviele6nva91vme7m2q6rqsran 206913 206795 2026-07-10T23:26:37Z HaxelKaszëba 17492 szpańskô belgiô 206913 wikitext text/x-wiki {{Spòrtowi Turniér infobox|gòspòdôrzë=[[Òbrôzk:Flag of Canada.svg|tło|22x22px]] [[Kanada]] [[Òbrôzk:Flag of Mexico.svg|tło|22x22px]] [[Meksyk]] [[Òbrôzk:Flag of the United States.svg|tło|22x22px]] [[Zjednóné Kraje Americzi]]|data=11 czerwińca 2026|pòzwa=Mésterstwa Swiata w fùsbalë 2026<br>FIFA World Cup 2026<br>Coupe du monde de football de 2026<br>Copa Mundial de Fútbol 2026|òbrôzk=2026 FIFA World Cup emblem (with wordmark).svg|reprezentacje=48|stadionë=16|mecze=98|gòle=285|ùszłô=[[Mésterstwò Swiata w fùsbalë 2022|2022]]|pòstãpnô=[[Mésterstwò Swiata w fùsbalë 2030|2030]]||aktualné=2026]}} '''XXIII Mésterstwa Swiata w fùsbalë 2026''' – 23. edicjô mésterstwów swiata òrganizowónëch przez [[FIFA]]. Turniér òdbiwô sã òd [[11 czerwińca]] do [[19 lëpińca]] 2026 rokù na stadionach w [[Kanada|Kanadze]], [[Meksyk|Meksykù]] a [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajach]]<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026 FIFA World Cup 2026 Official Website]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. Je to pierszi mùndial twòrzony wespólnie przez trzë kraje a téż pierszi w historie z ùdzélã 48 nôrodnëch reprezentacjów. Nowi fòrmat turniéru òbjimô 12 grëp pò sztërë karna, z jaczich do czelëchòwi fazë awansëją pò dwie nôlepszé reprezentacje z kòżdi grëpë a òsmë nôlepszich karnów z trzecëch placów. Òznôczô to rozegranié rekòrdowi lëczbë 104 zéńdzeniów<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/fifa-council-approves-international-match-calendar-new-format FIFA Council approves international match calendar and 104-match World Cup format]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. == Welënk gòspòdarzów == [[Òbrôzk:2026 world cup.svg|mały|Wëniczi w kònkretnëch krajach]] 13 czerwińca 2018 rokù òb czas Kòngresu FIFA w Mòskwie dobëła pòspólnô kandidatura Kanadë, Meksykù a Zjednónëch Krajów, przedobiwającë bédënk [[Marokò|Maroka]]<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/united-2026-bid-wins-hosts-fifa-world-cup United 2026 bid voted hosts of the 2026 FIFA World Cup]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. Turniér je historiczny z czile pòwòdów: * je to pierszi mùndial òrganizowóny przez trzë kraje; * Meksyk òstôł pierszim krajã, jaczi je za gòspòdarza mésterstwów swiata trzecy rôz; * Kanada pierszi rôz òrganizëje chłopsczé mésterstwa swiata; * Zjednóné Kraje òrganizëją mùndial drëdżi rôz (pò 1994 rokù). Hewò wëniczi welowaniô: {| class="wikitable" style="text-align: center;" !Państwò !Głosë |- | align="left" |[[Òbrôzk:Flag of Canada.svg|tło|22x22px]] [[Kanada]] [[Òbrôzk:Flag of Mexico.svg|tło|22x22px]] [[Meksyk]] [[Òbrôzk:Flag of the United States.svg|tło|22x22px]] [[Zjednóné Kraje Americzi]] |'''134''' |- | align="left" | [[Òbrôzk:Flag of Morocco.svg|tło|22x22px]] [[Marokò]] |65 |} == Fòrmat rozgriwków == Pierszi rôz w historie w finałach wëstãpùje 48 reprezentacjów. [[Òbrôzk:FIFA World Cup 2026 Draw Reception (54972845582).jpg|mały|Òficjalnô bala na mésterstwa, Trionda]] Fòrmat òbjimô: * 12 grëp pò 4 karna, * Kòżdé karno rozgriwô 3 grëpòwé mecze, * awans zwëskiwają: ** dobiwcë grëp, ** karna z drëdżich placów, ** òsmë nôlepszich reprezentacjów z trzecëch placów, * òd czelëchòwi fazë òbrzesziwô czelëchòwi system rozpòczinający sã òd 1/16 finału (Round of 32). == Eliminacje == Eliminacje do Mésterstwów Swiata 2026 rozpòczãłë sã w séwniku 2023 rokù i trwałë do strëmiannika 2026 rokù. Ze wzglãdu na pòwikszenié lëczbë bëtników finałowégò turniéru z 32 do 48 reprezentacjów, Radzëzna FIFA zrobiła historiczny pòdzél placów dlô kòżdi kòntinentalny kònfederacje. Trzë reprezentacje krajów-gòspòdarzów – Kanadë, Meksykù a Zjednónëch Krajów – miałë zagwësniony aùtomaticzny awans bez nótu grë w eliminacjach. Pòòstałé 45 placów òstało rozdzeloné w 6-etapòwëch kòntinentalnëch kwalifikacjach a w relegacjowim turniérze. === Pòdzél placów a lëczba bëtników === {| class="wikitable" style="font-size:95%; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122);" ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:5px;" | Kònfederacjô ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); text-align:center; padding:5px;" | Bezpòstrzédny awans ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:5px;" | Relegacje (baraże) |- | [[File:UEFA logo.svg|20px]] '''UEFA''' <small>(Eùropa)</small> | style="text-align:center;" | '''16''' | style="color:#555;" | — |- | [[File:Caf_llogo.svg|20px]] '''CAF''' <small>(Afrika)</small> | style="text-align:center;" | '''9''' | 1 karno w midzëkòntinentalnëch relegacjach |- | [[File:AFC text logo.png|20px]] '''AFC''' <small>(Azjô)</small> | style="text-align:center;" | '''8''' | 1 karno w midzëkòntinentalnëch relegacjach |- | [[File:Concacaf logo.svg|20px]] '''CONCACAF''' <small>(Nordowô, Westrzédnô Amerika i Karajibë)</small> | style="text-align:center;" | '''6''' <small>(w tim 3 gòspòdôrzë)</small> | 2 karna w midzëkòntinentalnëch relegacjach |- | [[File:Conmebol text logo 2021.svg|20px]] '''CONMEBOL''' <small>(Pôłniowô Amerika)</small> | style="text-align:center;" | '''6''' | 1 karno w midzëkòntinentalnëch relegacjach |- | [[File:Oceania Football Confederation logo.svg|20px]] '''OFC''' <small>(Òceaniô)</small> | style="text-align:center;" | '''1''' | 1 karno w midzëkòntinentalnëch relegacjach |} === Midzëkòntinentalné relegacje === Slédné dwa place na finałowim turniérze òstałë wësztopòrczoné w relegacjowim turniérze, w jaczim wzãło ùdzél szesc karnów (pò jednym z kòżdi kònfederacje òkróm UEFA a dodatkòwò jedno karno z kònfederacje gòspòdarzów – CONCACAF). Relegacjowi turniér òdbéł sã w strëmiannikù 2026 rokù w krajach gòspòdarzów a béł téż bezpòstrzédnym testã przed samim mùndialã. == Stadionë a gardë == <div style="margin-bottom: 0.5em;"> 16 czerwińca 2022 òficjalno òstałë pòdóné stadionë, na jaczich mdą rozgriwóné mecze turniéru. Zéńdzenia rozgriwóné mdą na 16 stadionach w 16 gardach<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/fifa-unveils-stellar-line-up-of-host-cities-for-2026-world-cup FIFA unveils stellar line-up of host cities for 2026 FIFA World Cup]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. </div> {{#invoke:TôflaKôrtaMS|render}} == Grëpòwô faza == Reprezentacje òstałë pòdzelóné na 12 grëp òznaczonëch lëtrama òd A do L. Kòżdé karno rozgriwô trzë zéńdzenia. === Grëpa A === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa A |1=[[File:Flag of Mexico.svg|20px]] Meksyk |1pkt=9 |1m=3 |1w=3 |1r=0 |1p=0 |1g+=6 |1g-=0 |1rg=+6 |2=[[File:Flag of South Africa.svg|20px]] Pôłniowô Afrika |2pkt=4 |2m=3 |2w=1 |2r=1 |2p=1 |2g+=2 |2g-=3 |2rg=-1 |3=[[File:Flag of South Korea.svg|20px]] Pôłniowô Kòreja |3pkt=3 |3m=3 |3w=1 |3r=0 |3p=2 |3g+=2 |3g-=3 |3rg=-1 |4=[[File:Flag of Czech Republic.svg|20px]] Czeskô |4pkt=1 |4m=3 |4w=0 |4r=1 |4p=2 |4g+=2 |4g-=4 |4rg=-2 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 1 | data = 11 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Estadio Azteca, Meksyk | druzyna1 = Meksyk | fana1 = Mexico | wënik1 = 2 | gòle1 = Quiñones 9’, Jiménez 67’ | druzyna2 = Pôłniowô Afrika | fana2 = South Africa | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 80 824 | sãdza = Wilton Sampaio }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 2 | data = 12 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Estadio Akron, Guadalajara | druzyna1 = Pôłniowô Kòreja | fana1 = South Korea | wënik1 = 2 | gòle1 = Hwang In-beom 67', Oh Hyeon-gyu 80’ | druzyna2 = Czeskô | fana2 = Czech Republic | wënik2 = 1 | gòle2 = Krejčí 59’ | òbzérôczë = 44 985 | sãdza = Amin Mohamed Omar }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 25 | data = 18 czerwińca 2026, 18:00 CEST | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Czeskô | fana1 = Czech Republic | wënik1 = 1 | gòle1 = Sadílek 6’ | druzyna2 = Pôłniowô Afrika | fana2 = South Africa | wënik2 = 1 | gòle2 = Mokoena 83’ (k) | òbzérôczë = 67 442 | sãdza = Tori Penso }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 28 | data = 19 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = Estadio Akron, Guadalajara | druzyna1 = Meksyk | fana1 = Mexico | wënik1 = 1 | gòle1 = Romo 50' | druzyna2 = Pôłniowô Kòreja | fana2 = South Korea | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 45 522 | sãdza = Gustavo Tejera }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 53 | data = 25 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = Estadio Azteca, Meksyk | druzyna1 = Czeskô | fana1 = Czech Republic | wënik1 = 0 | druzyna2 = Meksyk | fana2 = Mexico | wënik2 = 3 | gòle2 = M. Chávez 55’, Quiñones 61’, Fidalgo 90+4' | òbzérôczë = 80 824 | sãdza = Yael Falcon Perez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 54 | data = 25 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = Estadio BBVA, Monterrey | druzyna1 = Pôłniowô Afrika | fana1 = South Africa | wënik1 = 1 | gòle1 = Maseko 63’ | druzyna2 = Pôłniowô Kòreja | fana2 = South Korea | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 51 243 | sãdza = Facundo Tello }} === Grëpa B === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa B |advance=3 |1=[[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] Szwajcarskô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=6 |1g-=3 |1rg=+3 |2=[[File:Flag of Canada.svg|20px]] Kanada |2pkt=4 |2m=3 |2w=1 |2r=1 |2p=1 |2g+=5 |2g-=4 |2rg=+1 |3=[[File:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] Bòsniô a Hercegòwina |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=4 |3g-=5 |3rg=-1 |4=[[File:Flag of Qatar.svg|20px]] Katar |4pkt=1 |4m=3 |4w=0 |4r=1 |4p=2 |4g+=2 |4g-=9 |4rg=-7 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 3 | data = 12 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = BMO Field, Toronto | druzyna1 = Kanada | fana1 = Canada | wënik1 = 1 | gòle1 = Larin 78’ | druzyna2 = Bòsniô a Hercegòwina | fana2 = Bosnia and Herzegovina | wënik2 = 1 | gòle2 = Lukić 21’ | òbzérôczë = 43 002 | sãdza = Facundo Tello }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 8 | data = 13 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Levi’s Stadium, San Francisco Bay Area | druzyna1 = Katar | fana1 = Qatar | wënik1 = 1 | gòle1 = Muheim 90+4’ (sam.) | druzyna2 = Szwajcarskô | fana2 = Switzerland | wënik2 = 1 | gòle2 = Embolo 17’ (k.) | òbzérôczë = 67 966 | sãdza = Said Martínez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 26 | data = 18 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Szwajcarskô | fana1 = Switzerland | wënik1 = 4 | gòle1 = Manzambi 74’, 90’; Vargas 84’; Xhaka 90+7’ (k.) | druzyna2 = Bòsniô a Hercegòwina | fana2 = Bosnia and Herzegovina | wënik2 = 1 | gòle2 = Mahmić 90+3’ | òbzérôczë = 70 026 | sãdza = João Pinheiro }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 27 | data = 19 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Kanada | fana1 = Canada | wënik1 = 6 | gòle1 = Larin 16’; J. David 29’, 45+3’, 90+2’; Saliba 64’; Manai 75’ (sam.) | druzyna2 = Katar | fana2 = Qatar | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Cristián Garay }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 51 | data = 24 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Szwajcarskô | fana1 = Switzerland | wënik1 = 2 | gòle1 = Vargas 46’, Manzambi 57’ | druzyna2 = Kanada | fana2 = Canada | wënik2 = 1 | gòle2 = P. David 76’ | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Ramon Abatti }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 52 | data = 24 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = Bòsniô a Hercegòwina | fana1 = Bosnia and Herzegovina | wënik1 = 3 | gòle1 = Alajbegović 29’, Abunada 34’ (sam.), Mahmić 80’ | druzyna2 = Katar | fana2 = Qatar | wënik2 = 1 | gòle2 = Al-Haydos 42’ | òbzérôczë = 66 925 | sãdza = Jesús Valenzuela }} === Grëpa C === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa C |1=[[File:Flag of Brazil.svg|20px]] Brazyliô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=7 |1g-=1 |1rg=+6 |2=[[File:Flag of Morocco.svg|20px]] Marokò |2pkt=7 |2m=3 |2w=2 |2r=1 |2p=0 |2g+=6 |2g-=3 |2rg=+3 |3=[[File:Flag of Scotland.svg|20px]] Szkòckô |3pkt=3 |3m=3 |3w=1 |3r=0 |3p=2 |3g+=2 |3g-=5 |3rg=-3 |4=[[File:Flag of Haiti.svg|20px]] Hajiti |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=2 |4g-=8 |4rg=-6 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 5 | data = 14 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = MetLife Stadium, Nowi Jork/New Jersey | druzyna1 = Brazyliô | fana1 = Brazil | wënik1 = 1 | gòle1 = Vinícius Jr. 32’ | druzyna2 = Marokò | fana2 = Morocco | wënik2 = 1 | gòle2 = Saibari 21’ | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Slavko Vinčić }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 7 | data = 14 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Hajiti | fana1 = Haiti | wënik1 = 0 | druzyna2 = Szkòckô | fana2 = Scotland | wënik2 = 1 | gòle2 = McGinn 28’ | òbzérôczë = 64 146 | sãdza = Mustapha Ghorbal }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 29 | data = 20 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Szkòckô | fana1 = Scotland | wënik1 = 0 | druzyna2 = Marokò | fana2 = Morocco | wënik2 = 1 | gòle2 = Saibari 2’ | òbzérôczë = 64 146 | sãdza = Ilgiz Tantashev }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 30 | data = 20 czerwińca 2026, 02:30 CEST | stadión = Lincoln Financial Field, Filadelfiô | druzyna1 = Brazyliô | fana1 = Brazil | wënik1 = 3 | gòle1 = Cunha 23’, 36’; Vinícius Jr. 45+3’ | druzyna2 = Hajiti | fana2 = Haiti | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 324 | sãdza = Alejandro José Hernández Hernández }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 49 | data = 25 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Hard Rock Stadium, Miami | druzyna1 = Szkòckô | fana1 = Scotland | wënik1 = 0 | druzyna2 = Brazyliô | fana2 = Brazil | wënik2 = 3 | gòle2 = Vinícius Jr. 7’, 45+3’; Cunha 60’ | òbzérôczë = 64 478 | sãdza = César Arturo Ramos }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 50 | data = 25 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Hard Rock Stadium, Miami | druzyna1 = Marokò | fana1 = Morocco | wënik1 = 4 | gòle1 = Hakimi 39’, Saibari 45+1’, Rahimi 78’, Yassine 89’ | druzyna2 = Hajiti | fana2 = Haiti | wënik2 = 2 | gòle2 = Bounou 10’ (sam.), Isidor 43’ | òbzérôczë = 64 478 | sãdza = César Arturo Ramos }} === Grëpa D === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa D |advance=3 |1=[[File:Flag of United States.svg|20px]] USA |1pkt=6 |1m=3 |1w=2 |1r=0 |1p=1 |1g+=8 |1g-=4 |1rg=+4 |2=[[File:Flag of Australia.svg|20px]] Aùstraliô |2pkt=4 |2m=3 |2w=1 |2r=1 |2p=1 |2g+=2 |2g-=2 |2rg=0 |3=[[File:Flag of Paraguay.svg|20px]] Paragwaj |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=3 |3g-=4 |3rg=-1 |4=[[File:Flag of Turkey.svg|20px]] Tëreckô |4pkt=3 |4m=3 |4w=1 |4r=0 |4p=2 |4g+=3 |4g-=5 |4rg=-2 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 4 | data = 13 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = USA | fana1 = USA | wënik1 = 4 | gòle1 = Bobadilla 7’ (sam.), Balogun 31’, 45+5’; Reyna 90+8’ | druzyna2 = Paragwaj | fana2 = Paraguay | wënik2 = 1 | gòle2 = Maurício 73’ | òbzérôczë = 70 492 | sãdza = Danny Makkelie }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 6 | data = 14 czerwińca 2026, 06:00 CEST | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Aùstraliô | fana1 = Australia | wënik1 = 2 | gòle1 = Irankunda 27’, Metcalfe 75’ | druzyna2 = Tëreckô | fana2 = Turkey | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Jesús Valenzuela }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 32 | data = 19 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = USA | fana1 = USA | wënik1 = 2 | gòle1 = Burgess 11’ (sam.), Freeman 43’ | druzyna2 = Aùstraliô | fana2 = Australia | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 66 925 | sãdza = Felix Zwayer }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 31 | data = 20 czerwińca 2026, 05:00 CEST | stadión = Levi’s Stadium, San Francisco Bay Area | druzyna1 = Tëreckô | fana1 = Turkey | wënik1 = 0 | druzyna2 = Paragwaj | fana2 = Paraguay | wënik2 = 1 | gòle2 = Galarza 2’ | òbzérôczë = 68 827 | sãdza = Iván Barton }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 59 | data = 26 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Tëreckô | fana1 = Turkey | wënik1 = 3 | gòle1 = Güler 9’, B. A. Yılmaz 31’, Ayhan 90+8’ | druzyna2 = USA | fana2 = USA | wënik2 = 2 | gòle2 = Trusty 3’, Berhalter 49’ | òbzérôczë = 70 492 | sãdza = Mustapha Ghorbal }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 60 | data = 26 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Levi’s Stadium, San Francisco Bay Area | druzyna1 = Paragwaj | fana1 = Paraguay | wënik1 = 0 | druzyna2 = Aùstraliô | fana2 = Australia | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 827 | sãdza = Clément Turpin }} === Grëpa E === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa E |advance=3 |1=[[File:Flag of Germany.svg|20px]] Niemieckô |1pkt=6 |1m=3 |1w=2 |1r=0 |1p=1 |1g+=10 |1g-=4 |1rg=+6 |2=[[File:Flag of Ivory Coast.svg|20px]] Ùbrzég Słoniowëch Kłów |2pkt=6 |2m=3 |2w=2 |2r=0 |2p=1 |2g+=4 |2g-=2 |2rg=+2 |3=[[File:Flag of Ecuador.svg|20px]] Ekwadór |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=2 |3g-=2 |3rg=0 |4=[[File:Flag of Curaçao.svg|20px]] Curaçao |4pkt=1 |4m=3 |4w=0 |4r=1 |4p=2 |4g+=1 |4g-=9 |4rg=-8 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 9 | data = 14 czerwińca 2026, 19:00 CEST | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Niemieckô | fana1 = Germany | wënik1 = 7 | gòle1 = Nmecha 6’, Schlotterbeck 38’, Havertz 45+5’ (k.), 88’, Musiala 47’, Brown 68’, Undav 78’ | druzyna2 = Curaçao | fana2 = Curaçao | wënik2 = 1 | gòle2 = Comenencia 21’ | òbzérôczë = 68 021 | sãdza = Jalal Jayed }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 11 | data = 15 czerwińca 2026, 01:00 CEST | stadión = Lincoln Financial Field, Filadelfiô | druzyna1 = Ùbrzég Słoniowëch Kłów | fana1 = Ivory Coast | wënik1 = 1 | gòle1 = Diallo 90’ | druzyna2 = Ekwadór | fana2 = Ecuador | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 274 | sãdza = François Letexier }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 33 | data = 20 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = BMO Field, Toronto | druzyna1 = Niemieckô | fana1 = Germany | wënik1 = 2 | gòle1 = Undav 68’, 90+4’ | druzyna2 = Ùbrzég Słoniowëch Kłów | fana2 = Ivory Coast | wënik2 = 1 | gòle2 = Kessié 30’ | òbzérôczë = 43 036 | sãdza = Juan Gabriel Benítez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 34 | data = 21 czerwińca 2026, 02:00 CEST | stadión = Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Ekwadór | fana1 = Ecuador | wënik1 = 0 | druzyna2 = Curaçao | fana2 = Curaçao | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 598 | sãdza = Ma Ning }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 55 | data = 25 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = Lincoln Financial Field, Filadelfiô | druzyna1 = Ekwadór | fana1 = Ecuador | wënik1 = 2 | gòle1 = Angulo 9’, Plata 77’ | druzyna2 = Niemieckô | fana2 = Germany | wënik2 = 1 | gòle2 = Sané 2’ | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Tori Penso }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 56 | data = 25 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = MetLife Stadium, Nowi Jork/New Jersey | druzyna1 = Curaçao | fana1 = Curaçao | wënik1 = 0 | druzyna2 = Ùbrzég Słoniowëch Kłów | fana2 = Ivory Coast | wënik2 = 2 | gòle2 = N. Pépé 7’, 64’ | òbzérôczë = 68 324 | sãdza = Glenn Nyberg }} === Grëpa F === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa F |advance=3 |1=[[File:Flag of Netherlands.svg|20px]] Niderlandzkô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=10 |1g-=4 |1rg=+6 |2=[[File:Flag of Japan.svg|20px]] Japòńskô |2pkt=5 |2m=3 |2w=1 |2r=2 |2p=0 |2g+=7 |2g-=3 |2rg=+4 |3=[[File:Flag of Sweden.svg|20px]] Szwédzkô |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=7 |3g-=7 |3rg=0 |4=[[File:Flag of Tunisia.svg|20px]] Tunezjô |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=2 |4g-=12 |4rg=-10 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 10 | data = 14 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = AT&T Stadium, Dallas | druzyna1 = Niderlandzkô | fana1 = Netherlands | wënik1 = 2 | gòle1 = van Dijk 50’, Summerville 64’ | druzyna2 = Japòńskô | fana2 = Japan | wënik2 = 2 | gòle2 = Nakamura 57’, Kamada 88’ | òbzérôczë = 69 285 | sãdza = Ismail Elfath }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 12 | data = 15 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Estadio BBVA, Monterrey | druzyna1 = Szwédzkô | fana1 = Sweden | wënik1 = 5 | gòle1 = Ayari 7’, 90+6’; Isak 30’; Gyökeres 59’; Svanberg 84’ | druzyna2 = Tunezjô | fana2 = Tunisia | wënik2 = 1 | gòle2 = Rekik 43’ | òbzérôczë = 50 987 | sãdza = Yael Falcon }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 35 | data = 20 czerwińca 2026, 19:00 CEST | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Niderlandzkô | fana1 = Netherlands | wënik1 = 5 | gòle1 = Brobbey 5’, 17’; Gakpo 47’, 54’; Summerville 89’ | druzyna2 = Szwédzkô | fana2 = Sweden | wënik2 = 1 | gòle2 = Elanga 59’ | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Michael Oliver }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 36 | data = 21 czerwińca 2026, 06:00 CEST | stadión = Estadio BBVA, Monterrey | druzyna1 = Tunezjô | fana1 = Tunisia | wënik1 = 0 | druzyna2 = Japòńskô | fana2 = Japan | wënik2 = 4 | gòle2 = Kamada 4’, Ueda 31’, 83’; Itō 69’ | òbzérôczë = 51 243 | sãdza = István Kovács }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 57 | data = 26 czerwińca 2026, 01:00 CEST | stadión = AT&T Stadium, Dallas | druzyna1 = Japòńskô | fana1 = Japan | wënik1 = 1 | gòle1 = Maeda 56’ | druzyna2 = Szwédzkô | fana2 = Sweden | wënik2 = 1 | gòle2 = Elanga 62’ | òbzérôczë = 70 137 | sãdza = Ivan Barton }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 58 | data = 26 czerwińca 2026, 01:00 CEST | stadión = Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Tunezjô | fana1 = Tunisia | wënik1 = 1 | gòle1 = Mastouri 54’ | druzyna2 = Niderlandzkô | fana2 = Netherlands | wënik2 = 3 | gòle2 = Skhiri 3’ (sam.), Brobbey 7’, van Hecke 62’ | òbzérôczë = 68 391 | sãdza = Katia Garcia }} === Grëpa G === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa G |1=[[File:Flag of Belgium.svg|20px]] Belgiô |1pkt=5 |1m=3 |1w=1 |1r=2 |1p=0 |1g+=6 |1g-=2 |1rg=+4 |2=[[File:Flag of Egypt.svg|20px]] Egipt |2pkt=5 |2m=3 |2w=1 |2r=2 |2p=0 |2g+=5 |2g-=3 |2rg=+2 |3=[[File:Flag of Iran.svg|20px]] Iran |3pkt=3 |3m=3 |3w=0 |3r=3 |3p=0 |3g+=3 |3g-=3 |3rg=0 |4=[[File:Flag of New Zealand.svg|20px]] Nowô Zélandiô |4pkt=1 |4m=3 |4w=0 |4r=1 |4p=2 |4g+=4 |4g-=10 |4rg=-6 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 16 | data = 15 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = Belgiô | fana1 = Belgium | wënik1 = 1 | gòle1 = Hany 66’ (sam.) | druzyna2 = Egipt | fana2 = Egypt | wënik2 = 1 | gòle2 = Ashour 19’ | òbzérôczë = 66 775 | sãdza = Ramon Abatti }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 15 | data = 16 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Iran | fana1 = Iran | wënik1 = 2 | gòle1 = Rezajijan 32’, Mohebbi 64’ | druzyna2 = Nowô Zélandiô | fana2 = New Zealand | wënik2 = 2 | gòle2 = Just 7’, 54’ | òbzérôczë = 70 108 | sãdza = César Arturo Ramos }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 39 | data = 21 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Belgiô | fana1 = Belgium | wënik1 = 0 | druzyna2 = Iran | fana2 = Iran | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 70 317 | sãdza = Dario Herrera }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 40 | data = 22 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Nowô Zélandiô | fana1 = New Zealand | wënik1 = 1 | gòle1 = Surman 15’ | druzyna2 = Egipt | fana2 = Egypt | wënik2 = 3 | gòle2 = Ziko 58’, Salah 67’, Trézéguet 82’ | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Omar Al Ali }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 63 | data = 27 czerwińca 2026, 05:00 CEST | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = Egipt | fana1 = Egypt | wënik1 = 1 | gòle1 = M. Saber 5’ | druzyna2 = Iran | fana2 = Iran | wënik2 = 1 | gòle2 = Rezajijan 14’ | òbzérôczë = 66 925 | sãdza = Szymon Marciniak }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 64 | data = 27 czerwińca 2026, 05:00 CEST | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Nowô Zélandiô | fana1 = New Zealand | wënik1 = 1 | gòle1 = Just 84’ | druzyna2 = Belgiô | fana2 = Belgium | wënik2 = 5 | gòle2 = Trossard 28’, 50’; De Bruyne 66’; Lukaku 86’; Saelemaekers 90+4’ | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Adham Makhadmeh }} === Grëpa H === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa H |1=[[File:Flag of Spain.svg|20px]] Szpańskô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=5 |1g-=0 |1rg=+5 |2=[[File:Flag of Cape Verde.svg|20px]] Cabo Verde |2pkt=3 |2m=3 |2w=0 |2r=3 |2p=0 |2g+=2 |2g-=2 |2rg=0 |3=[[File:Flag of Uruguay.svg|20px]] Ùrugwaj |3pkt=2 |3m=3 |3w=0 |3r=2 |3p=1 |3g+=3 |3g-=4 |3rg=-1 |4=[[File:Flag of Saudi Arabia.svg|20px]] Saùdijskô Arabiô |4pkt=2 |4m=3 |4w=0 |4r=2 |4p=1 |4g+=1 |4g-=5 |4rg=-4 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 14 | data = 15 czerwińca 2026, 18:00 CEST | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Szpańskô | fana1 = Spain | wënik1 = 0 | druzyna2 = Cabo Verde | fana2 = Cape Verde | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 67 640 | sãdza = Adham Makhadmeh }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 13 | data = 16 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Hard Rock Stadium, Miami | druzyna1 = Saùdijskô Arabiô | fana1 = Saudi Arabia | wënik1 = 1 | gòle1 = Al-Amri 41’ | druzyna2 = Ùrugwaj | fana2 = Uruguay | wënik2 = 1 | gòle2 = M. Araújo 80’ | òbzérôczë = 62 764 | sãdza = Maurizio Mariani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 38 | data = 21 czerwińca 2026, 18:00 CEST | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Szpańskô | fana1 = Spain | wënik1 = 4 | gòle1 = Yamal 10’, Oyarzabal 21’, 24’, H. Tambakti 49’ (sam.) | druzyna2 = Saùdijskô Arabiô | fana2 = Saudi Arabia | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 239 | sãdza = Raphael Claus }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 37 | data = 22 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Hard Rock Stadium, Miami | druzyna1 = Ùrugwaj | fana1 = Uruguay | wënik1 = 2 | gòle1 = M. Araújo 44’, Canobbio 45+6’ | druzyna2 = Cabo Verde | fana2 = Cape Verde | wënik2 = 2 | gòle2 = Pina 21’, Varela 61’ | òbzérôczë = 64 003 | sãdza = Espen Eskas }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 65 | data = 27 czerwińca 2026, 02:00 CEST | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Cabo Verde | fana1 = Cape Verde | wënik1 = 0 | druzyna2 = Saùdijskô Arabiô | fana2 = Saudi Arabia | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 278 | sãdza = François Letexier }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 66 | data = 27 czerwińca 2026, 02:00 CEST | stadión = Estadio Akron, Guadalajara | druzyna1 = Ùrugwaj | fana1 = Uruguay | wënik1 = 0 | druzyna2 = Szpańskô | fana2 = Spain | wënik2 = 1 | gòle2 = Á. Baena 42’ | òbzérôczë = 45 065 | sãdza = Ismail Elfath }} === Grëpa I === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa I |advance=3 |1=[[File:Flag of France.svg|20px]] Francëskô |1pkt=9 |1m=3 |1w=3 |1r=0 |1p=0 |1g+=10 |1g-=2 |1rg=+8 |2=[[File:Flag of Norway.svg|20px]] Norweskô |2pkt=6 |2m=3 |2w=2 |2r=0 |2p=1 |2g+=8 |2g-=7 |2rg=+1 |3=[[File:Flag of Senegal.svg|20px]] Senegal |3pkt=3 |3m=3 |3w=1 |3r=0 |3p=2 |3g+=8 |3g-=6 |3rg=+2 |4=[[File:Flag of Iraq.svg|20px]] Irak |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=1 |4g-=12 |4rg=-11 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 17 | data = 16 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = MetLife Stadium, East Rutherford | druzyna1 = Francëskô | fana1 = France | wënik1 = 3 | gòle1 = Mbappé 66’, 90+6’; Barcola 82’ | druzyna2 = Senegal | fana2 = Senegal | wënik2 = 1 | gòle2 = Mbaye 90+5’ | òbzérôczë = 80 545 | sãdza = Alireza Faghani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 18 | data = 17 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Irak | fana1 = Iraq | wënik1 = 1 | gòle1 = A. Hussein 39’ | druzyna2 = Norweskô | fana2 = Norway | wënik2 = 4 | gòle2 = Haaland 29’, 43’; Østigård 76’; A. Hussein 90+6’ (sam.) | òbzérôczë = 63 106 | sãdza = Pierre Atcho }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 41 | data = 22 czerwińca 2026, 23:00 CEST | stadión = MetLife Stadium, Nowi Jork/New Jersey | druzyna1 = Francëskô | fana1 = France | wënik1 = 3 | gòle1 = Mbappé 14’, 54’; Dembélé 66’ | druzyna2 = Irak | fana2 = Iraq | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 324 | sãdza = Drew Fischer }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 42 | data = 23 czerwińca 2026, 02:00 CEST | stadión = Lincoln Financial Field, Filadelfiô | druzyna1 = Norweskô | fana1 = Norway | wënik1 = 3 | gòle1 = M. H. Pedersen 43’, Haaland 48’, 58’ | druzyna2 = Senegal | fana2 = Senegal | wënik2 = 2 | gòle2 = I. Sarr 53’, 90+3’ | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Wilton Sampaio }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 61 | data = 26 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Norweskô | fana1 = Norway | wënik1 = 1 | gòle1 = Aasgaard 21’ | druzyna2 = Francëskô | fana2 = France | wënik2 = 4 | gòle2 = Dembélé 7’, 20’, 32’; D. Doué 90+4’ | òbzérôczë = 64 146 | sãdza = Michael Oliver }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 62 | data = 26 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = BMO Field, Toronto | druzyna1 = Senegal | fana1 = Senegal | wënik1 = 5 | gòle1 = H. Diarra 4’, I. Sarr 56’, P. Gueye 59’, 71’, I. Ndiaye 82’ | druzyna2 = Irak | fana2 = Iraq | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 43 036 | sãdza = Anthony Taylor }} === Grëpa J === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa J |advance=3 |1=[[File:Flag of Argentina.svg|20px]] Argentińskô |1pkt=9 |1m=3 |1w=3 |1r=0 |1p=0 |1g+=8 |1g-=1 |1rg=+7 |2=[[File:Flag of Austria.svg|20px]] Aùstriackô |2pkt=4 |2m=3 |2w=1 |2r=1 |2p=1 |2g+=7 |2g-=7 |2rg=0 |3=[[File:Flag of Algeria.svg|20px]] Algerskô |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=5 |3g-=7 |3rg=-2 |4=[[File:Flag of Jordan.svg|20px]] Jordańskô |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=3 |4g-=8 |4rg=-5 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 19 | data = 17 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Argentińskô | fana1 = Argentina | wënik1 = 3 | gòle1 = Messi 17’, 60’, 76’ | druzyna2 = Algerskô | fana2 = Algeria | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 69 045 | sãdza = Szymon Marciniak }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 20 | data = 17 czerwińca 2026, 06:00 CEST | stadión = Levi’s Stadium, San Francisco Bay Area | druzyna1 = Aùstriackô | fana1 = Austria | wënik1 = 3 | gòle1 = Schmid 20’, Abu Arab 77’ (sam.), Arnautović 90+12’ (k.) | druzyna2 = Jordańskô | fana2 = Jordan | wënik2 = 1 | gòle2 = Olwan 50’ | òbzérôczë = 68 527 | sãdza = Dahane Beida }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 43 | data = 22 czerwińca 2026, 19:00 CEST | stadión = AT&T Stadium, Dallas | druzyna1 = Argentińskô | fana1 = Argentina | wënik1 = 2 | gòle1 = Messi 38’, 90+5’ | druzyna2 = Aùstriackô | fana2 = Austria | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 70 649 | sãdza = Amin Mohamed Omar }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 44 | data = 23 czerwińca 2026, 05:00 CEST | stadión = Levi’s Stadium, San Francisco Bay Area | druzyna1 = Jordańskô | fana1 = Jordan | wënik1 = 1 | gòle1 = Al-Rashdan 36’ | druzyna2 = Algerskô | fana2 = Algeria | wënik2 = 2 | gòle2 = Benbouali 69’, Gouiri 82’ | òbzérôczë = 68 371 | sãdza = Slavko Vinčić }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 69 | data = 28 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Jordańskô | fana1 = Jordan | wënik1 = 1 | gòle1 = Al-Taamari 55’ | druzyna2 = Argentińskô | fana2 = Argentina | wënik2 = 3 | gòle2 = Lo Celso 19’, Martínez 31’ (k.), Messi 80’ | òbzérôczë = 70 649 | sãdza = István Kovács }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 70 | data = 28 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = AT&T Stadium, Dallas | druzyna1 = Algerskô | fana1 = Algeria | wënik1 = 3 | gòle1 = Belghali 45’, Mahrez 60’, 90+3’ | druzyna2 = Aùstriackô | fana2 = Austria | wënik2 = 3 | gòle2 = Arnautović 28’, Sabitzer 55’, Kalajdžić 90+6’ | òbzérôczë = 69 045 | sãdza = Ilgiz Tantashev }} === Grëpa K === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa K |advance=3 |1=[[File:Flag of Colombia.svg|20px]] Kòlumbiô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=4 |1g-=1 |1rg=+3 |2=[[File:Flag of Portugal.svg|20px]] Pòrtugalskô |2pkt=5 |2m=3 |2w=1 |2r=2 |2p=0 |2g+=6 |2g-=1 |2rg=+5 |3=[[File:Flag of Democratic Republic of the Congo.svg|20px]] DRK |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=4 |3g-=3 |3rg=+1 |4=[[File:Flag of Uzbekistan.svg|20px]] Ùzbekistan |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=2 |4g-=11 |4rg=-9 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 23 | data = 17 czerwińca 2026, 19:00 CEST | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Pòrtugalskô | fana1 = Portugal | wënik1 = 1 | gòle1 = J. Neves 6’ | druzyna2 = Demòkraticznô Repùblika Kònga | fana2 = the Democratic Republic of the Congo | wënik2 = 1 | gòle2 = Wissa 45+5’ | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Abdulrahman Al-Jassim }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 24 | data = 18 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Estadio Azteca, Meksyk | druzyna1 = Ùzbekistan | fana1 = Uzbekistan | wënik1 = 1 | gòle1 = Fayzullayev 60’ | druzyna2 = Kòlumbiô | fana2 = Colombia | wënik2 = 3 | gòle2 = Muñoz 40’, Díaz 65’, Campaz 90+9’ | òbzérôczë = 80 824 | sãdza = Anthony Taylor }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 47 | data = 23 czerwińca 2026, 19:00 CEST | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Pòrtugalskô | fana1 = Portugal | wënik1 = 5 | gòle1 = Ronaldo 6’, 39’; N. Mendes 17’; Nematov 60’ (sam.); Rafa Leão 87’ | druzyna2 = Ùzbekistan | fana2 = Uzbekistan | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Jalal Jayed }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 48 | data = 24 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Estadio Akron, Guadalajara | druzyna1 = Kòlumbiô | fana1 = Colombia | wënik1 = 1 | gòle1 = Muñoz 76’ | druzyna2 = Demòkraticznô Repùblika Kònga | fana2 = the Democratic Republic of the Congo | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 45 358 | sãdza = Maurizio Mariani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 71 | data = 28 czerwińca 2026, 01:30 CEST | stadión = Hard Rock Stadium, Miami Gardens | druzyna1 = Kòlumbiô | fana1 = Colombia | wënik1 = 0 | druzyna2 = Pòrtugalskô | fana2 = Portugal | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 64 478 | sãdza = Alireza Faghani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 72 | data = 28 czerwińca 2026, 01:30 CEST | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Demòkraticznô Repùblika Konga | fana1 = the Democratic Republic of the Congo | wënik1 = 3 | gòle1 = Wissa 68’ (k.), 90+1’; Mayele 78’ | druzyna2 = Ùzbekistan | fana2 = Uzbekistan | wënik2 = 1 | gòle2 = Shomurodov 10’ | òbzérôczë = 68 239 | sãdza = Felix Zwayer }} === Grëpa L === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa L |advance=3 |1=[[File:Flag of England.svg|20px]] Anielskô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=6 |1g-=2 |1rg=+4 |2=[[File:Flag of Croatia.svg|20px]] Chòrwackô |2pkt=6 |2m=3 |2w=2 |2r=0 |2p=1 |2g+=5 |2g-=5 |2rg=0 |3=[[File:Flag of Ghana.svg|20px]] Ghana |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=2 |3g-=2 |3rg=0 |4=[[File:Flag of Panama.svg|20px]] Panama |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=0 |4g-=4 |4rg=-4 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 21 | data = 17 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = AT&T Stadium, Dallas | druzyna1 = Anielskô | fana1 = England | wënik1 = 4 | gòle1 = Kane 12’ (k.), 42’; Bellingham 47’; Rashford 85’ | druzyna2 = Chòrwackô | fana2 = Croatia | wënik2 = 2 | gòle2 = Baturina 36’, Musa 45+5’ | òbzérôczë = 70 389 | sãdza = Clément Turpin }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 22 | data = 18 czerwińca 2026, 01:00 CEST | stadión = BMO Field, Toronto | druzyna1 = Ghana | fana1 = Ghana | wënik1 = 1 | gòle1 = Yirenkyi 90+5’ | druzyna2 = Panama | fana2 = Panama | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 42 942 | sãdza = Glenn Nyberg }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 45 | data = 23 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Anielskô | fana1 = England | wënik1 = 0 | druzyna2 = Ghana | fana2 = Ghana | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 63 983 | sãdza = Saíd Martínez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 46 | data = 24 czerwińca 2026, 01:00 CEST | stadión = BMO Field, Toronto | druzyna1 = Panama | fana1 = Panama | wënik1 = 0 | druzyna2 = Chòrwackô | fana2 = Croatia | wënik2 = 1 | gòle2 = Budimir 54’ | òbzérôczë = 43 036 | sãdza = Pierre Atcho }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 67 | data = 27 czerwińca 2026, 23:00 CEST | stadión = MetLife Stadium, Nowi Jork/New Jersey | druzyna1 = Panama | fana1 = Panama | wënik1 = 0 | druzyna2 = Anielskô | fana2 = England | wënik2 = 2 | gòle2 = Bellingham 62’, Kane 67’ | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Abdulrahman Al-Jassim }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 68 | data = 27 czerwińca 2026, 23:00 CEST | stadión = Lincoln Financial Field, Filadelfiô | druzyna1 = Chòrwackô | fana1 = Croatia | wënik1 = 2 | gòle1 = Sučić 31’, Vlašić 83’ | druzyna2 = Ghana | fana2 = Ghana | wënik2 = 1 | gòle2 = Luckassen 73’ | òbzérôczë = 68 324 | sãdza = Drew Fischer }} === Ranking karnów z trzecëch placów === {| class="wikitable" style="width:100%; table-layout:fixed; text-align:center; font-family:system-ui, Arial;" <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122);"> <th style="width:6%;">M.</th> <th style="width:40%;">Reprezentacjô</th> <th style="width:15%;">Grëpa</th> <th style="width:9%;">Pkt</th> <th style="width:6%;">M</th> <th style="width:6%;">W</th> <th style="width:6%;">R</th> <th style="width:6%;">P</th> <th style="width:6%;">+</th> <th style="width:6%;">–</th> <th style="width:6%;">±</th> </tr> |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 1 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Democratic Republic of the Congo.svg|20px]] DRK | K || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 4 || 3 || +1 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 2 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Ecuador.svg|20px]] Ekwadór | E || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 3 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Sweden.svg|20px]] Szwédzkô | F || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 7 || 7 || 0 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 4 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] Bòsniô a Hercegòwina | B || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 4 || 5 || −1 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 5 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Paraguay.svg|20px]] Paragwaj | D || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 3 || 4 || −1 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 6 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Ghana.svg|20px]] Ghana | L || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 7 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Algeria.svg|20px]] Algerskô | J || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 5 || 7 || −2 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 8 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Senegal.svg|20px]] Senegal | I || 3 || 3 || 1 || 0 || 2 || 8 || 6 || +2 |- | 9 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Iran.svg|20px]] Iran | G || 3 || 3 || 0 || 3 || 0 || 3 || 3 || 0 |- | 10 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of South Korea.svg|20px]] Pôłniowô Kòreja | A || 3 || 3 || 1 || 0 || 2 || 2 || 3 || −1 |- | 11 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Scotland.svg|20px]] Szkòckô | C || 3 || 3 || 1 || 0 || 2 || 2 || 5 || −3 |- | 12 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Uruguay.svg|20px]] Ùrugwaj | H || 2 || 3 || 0 || 2 || 1 || 3 || 4 || −1 |} == Czelëchòwô faza == === Drôbka === {{Turniérowô drôbka | boldwinner=y | RD1= 1/16 finału | RD2= 1/8 finału | RD1-text01=29 czerwińca – [[Gillette Stadium|Foxborough]] | RD1-team01=[[File:Flag of Germany.svg|20px]] Niemieckô | RD1-score01=1 (3) | RD1-team02=[[File:Flag of Paraguay.svg|20px]] Paragwaj | RD1-score02=1 (4) | RD1-text03=28 czerwińca – [[SoFi Stadium|Inglewood]] | RD1-team03=[[File:Flag of France.svg|20px]] Francëskô | RD1-score03=3 | RD1-team04=[[File:Flag of Sweden.svg|20px]] Szwédzkô | RD1-score04=0 | RD1-text05=3 lëpińca – [[BMO Field|Toronto]] | RD1-team05=[[File:Flag of South Africa.svg|20px]] Pôłniowô Afrika | RD1-team06=[[File:Flag of Canada.svg|20px]] Kanada | RD1-score05=0 | RD1-score06=1 | RD1-text07=2 lëpińca – [[Levi’s Stadium|Santa Clara]] | RD1-team07=[[File:Flag of Netherlands.svg|20px]] Niderlandzkô | RD1-team08=[[File:Flag of Morocco.svg|20px]] Marokò | RD1-score07=1 (2) | RD1-score08=1 (3) | RD1-text09=29 czerwińca – [[NRG Stadium|Houston]] | RD1-team09=[[File:Flag of Portugal.svg|20px]] Pòrtugalskô | RD1-team10=[[File:Flag of Croatia.svg|20px]] Chòrwackô | RD1-score09=2 | RD1-score10=1 | RD1-text11=1 lëpińca – [[Estadio Azteca|Meksyk]] | RD1-team11=[[File:Flag of Spain.svg|20px]] Szpańskô | RD1-team12=[[File:Flag of Austria.svg|20px]] Aùstriackô | RD1-score11=3 | RD1-score12=0 | RD1-text13=4 lëpińca – [[Hard Rock Stadium|Miami Gardens]] | RD1-team13=[[File:Flag of United States.svg|20px]] USA | RD1-team14=[[File:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] Bòsniô a Hercegòwina | RD1-score13=2 | RD1-score14=0 | RD1-text15=3 lëpińca – [[BC Place Stadium|Vancouver]] | RD1-team15=[[File:Flag of Belgium.svg|20px]] Belgiô | RD1-team16=[[File:Flag of Senegal.svg|20px]] Senegal | RD1-score15=3 | RD1-score16=2 | RD1-text17= | RD1-team17=[[File:Flag of Brazil.svg|20px]] Brazyliô | RD1-team18=[[File:Flag of Japan.svg|20px]] Japòńskô | RD1-score17=2 | RD1-score18=1 | RD1-text19= | RD1-team19=[[File:Flag of Ivory Coast.svg|20px]] Ùbrzég Słoniowëch Kłów | RD1-team20=[[File:Flag of Norway.svg|20px]] Norweskô | RD1-score19=1 | RD1-score20=2 | RD1-text21= | RD1-team21=[[File:Flag of Mexico.svg|20px]] Meksyk | RD1-team22=[[File:Flag of Ecuador.svg|20px]] Ekwadór | RD1-score21=2 | RD1-score22=0 | RD1-text23= | RD1-team23=[[File:Flag of England.svg|20px]] Anielskô | RD1-team24=[[File:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|20px]] DRK | RD1-score23=2 | RD1-score24=1 | RD1-text25= | RD1-team25=[[File:Flag of Argentina.svg|20px]] Argentińskô | RD1-team26=[[File:Flag of Cape Verde.svg|20px]] Cabo Verde | RD1-score25=3 | RD1-score26=2 | RD1-text27= | RD1-team27=[[File:Flag of Australia.svg|20px]] Aùstraliô | RD1-team28=[[File:Flag of Egypt.svg|20px]] Egipt | RD1-score27=1 (2) | RD1-score28=1 (4) | RD1-text29= | RD1-team29=[[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] Szwajcarskô | RD1-team30=[[File:Flag of Algeria.svg|20px]] Algerskô | RD1-score29=2 | RD1-score30=0 | RD1-text31= | RD1-team31=[[File:Flag of Colombia.svg|20px]] Kòlumbiô | RD1-team32=[[File:Flag of Ghana.svg|20px]] Ghana | RD1-score31=1 | RD1-score32=0 | RD2-text01=4 lëpińca – [[Lincoln Financial Field|Filadelfia]] | RD2-team01=[[File:Flag of Paraguay.svg|20px]] Paragwaj | RD2-team02=[[File:Flag of France.svg|20px]] Francëskô | RD2-score01=0 | RD2-score02=1 | RD2-text02=4 lëpińca – [[NRG Stadium|Houston]] | RD2-team03=[[File:Flag of Canada.svg|20px]] Kanada | RD2-team04=[[File:Flag of Morocco.svg|20px]] Marokò | RD2-score03=0 | RD2-score04=3 | RD2-text03=6 lëpińca – [[AT&T Stadium|Arlington]] | RD2-team05=[[File:Flag of Portugal.svg|20px]] Pòrtugalskô | RD2-team06=[[File:Flag of Spain.svg|20px]] Szpańskô | RD2-score05=0 | RD2-score06=1 | RD2-text04=7 lëpińca – [[CenturyLink Field|Seattle]] | RD2-team07=[[File:Flag of USA.svg|20px]] USA | RD2-team08=[[File:Flag of Belgium.svg|20px]] Belgiô | RD2-score07=1 | RD2-score08=4 | RD2-text05=5 lëpińca – [[MetLife Stadium|East Rutherford]] | RD2-team09=[[File:Flag of Brazil.svg|20px]] Brazyliô | RD2-team10=[[File:Flag of Norway.svg|20px]] Norweskô | RD2-score09=1 | RD2-score10=2 | RD2-text06=6 lëpińca – [[Estadio Azteca|Meksyk]] | RD2-team11=[[File:Flag of Mexico.svg|20px]] Meksyk | RD2-team12=[[File:Flag of England.svg|20px]] Anielskô | RD2-score11=2 | RD2-score12=3 | RD2-text07=7 lëpińca – [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta]] | RD2-team13=[[File:Flag of Argentina.svg|20px]] Argentińskô | RD2-team14=[[File:Flag of Egypt.svg|20px]] Egipt | RD2-score13=3 | RD2-score14=2 | RD2-text08=7 lëpińca – [[BC Place Stadium|Vancouver]] | RD2-team15=[[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] Szwajcarskô | RD2-team16=[[File:Flag of Colombia.svg|20px]] Kòlumbiô | RD2-score15=0 (4) | RD2-score16=0 (3) | RD3-text01=9 lëpińca – [[Gillette Stadium|Foxborough]] | RD3-team01=[[File:Flag of Morocco.svg|20px]] Marokò | RD3-team02=[[File:Flag of France.svg|20px]] Francëskô | RD3-score01=0 | RD3-score02=2 | RD3-text02=10 lëpińca – [[SoFi Stadium|Inglewood]] | RD3-team03=[[File:Flag of Spain.svg|20px]] Szpańskô | RD3-team04=[[File:Flag of Belgium.svg|20px]] Belgiô | RD3-score03=2 | RD3-score04=1 | RD3-text03=11 lëpińca – [[Hard Rock Stadium|Miami Gardens]] | RD3-team05=[[File:Flag of Norway.svg|20px]] Norweskô | RD3-team06=[[File:Flag of England.svg|20px]] Anielskô | RD3-score05= | RD3-score06= | RD3-text04=12 lëpińca – [[Arrowhead Stadium|Kansas City]] | RD3-team07=[[File:Flag of Argentina.svg|20px]] Argentińskô | RD3-team08=[[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] Szwajcarskô | RD3-score07= | RD3-score08= | RD4-text01=14 lëpińca – [[AT&T Stadium|Arlington]] | RD4-team01=[[File:Flag of France.svg|20px]] Francëskô | RD4-team02=[[File:Flag of Spain.svg|20px]] Szpańskô | RD4-score01= | RD4-score02= | RD4-text02=15 lëpińca – [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta]] | RD4-team03=Dobiwca meczu 99 | RD4-team04=Dobiwca meczu 100 | RD4-score03= | RD4-score04= | RD5-text01=19 lëpińca – [[MetLife Stadium|East Rutherford]] | RD5-team01=Dobiwca meczu 101 | RD5-team02=Dobiwca meczu 102 | RD5-score01= | RD5-score02= | RD5b-text01=18 lëpińca – [[Hard Rock Stadium|Miami Gardens]] | RD5b-team01=Przerżnóny meczu 101 | RD5b-team02=Przerżnóny meczu 102 | RD5b-score01= | RD5b-score02= }} === 1/16 finału === {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 73 | data = 28 czerwińca 2026, 21:00 | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Pôłniowô Afrika | fana1 = RSA | wënik1 = 0 | druzyna2 = Kanada | fana2 = Canada | wënik2 = 1 | gòle2 = Eustáquio 90+2 | òbzérôczë = 69 237 | sãdza = João Pinheiro }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 74 | data = 29 czerwińca 2026, 19:00 | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Brazyliô | fana1 = Brazil | wënik1 = 2 | druzyna2 = Japòńskô | fana2 = Japan | wënik2 = 1 | gòle1 = Casemiro 56’, Martinelli 90+5 | gòle2 = Sano 29’ | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Maurizio Mariani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 75 | data = 29 czerwińca 2026, 22:30 | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Niemieckô | fana1 = Germany | wënik1 = 1 | druzyna2 = Paragwaj | fana2 = Paraguay | wënik2 = 1 | karné = 3-4 | gòle1 = Havertz 54’ | gòle2 = Enciso 42’ | òbzérôczë = 63 945 | sãdza = Jalal Jayed }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 76 | data = 30 czerwińca 2026, 03:00 | stadión = Estadio BBVA, Monterrey | druzyna1 = Niderlandzkô | fana1 = Netherlands | wënik1 = 1 | gòle1 = Gakpo 72’ | druzyna2 = Marokò | fana2 = Morocco | wënik2 = 1 | karné = 2-3 | gòle2 = Diop 90+1 | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Wilton Sampaio }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 77 | data = 30 czerwińca 2026, 19:00 | stadión = AT&T Stadium, Arlington | druzyna1 = Ùbrzég Słoniowëch Kłów | fana1 = Ivory Coast | wënik1 = 1 | gòle1 = Diallo 74’ | druzyna2 = Norweskô | fana2 = Norway | wënik2 = 2 | gòle2 = Nusa 39’, Haaland 86’ | òbzérôczë = 69 665 | sãdza = Jesús Valenzuela }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 78 | data = 30 czerwińca 2026, 23:00 | stadión = MetLife Stadium, East Rutherford | druzyna1 = Francëskô | fana1 = France | wënik1 = 3 | druzyna2 = Szwédzkô | fana2 = Sweden | wënik2 = 0 | gòle1 = Mbappé 45’, 74’; Barcola 53’ | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Danny Makkelie }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 79 | data = 1 lëpińca 2026, 03:00 | stadión = Estadio Azteca, Meksyk | druzyna1 = Meksyk | fana1 = Mexico | wënik1 = 2 | druzyna2 = Ekwadór | fana2 = Ecuador | wënik2 = 0 | gòle1 = Quiñones 22’, Jiménez 31’ | òbzérôczë = 80 824 | sãdza = Slavko Vinčić }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 80 | data = 1 lëpińca 2026, 18:00 | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Anielskô | fana1 = England | wënik1 = 2 | druzyna2 = Demòkraticznô Repùblika Kònga | fana2 = Democratic Republic of the Congo | wënik2 = 1 | gòle1 = Kane 75’, 86’ | gòle2 = Cipenga 7’ | òbzérôczë = 68 239 | sãdza = Adham Makhadmeh }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 81 | data = 1 lëpińca 2026, 22:00 | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = Belgiô | fana1 = Belgium | wënik1 = 3 | gòle1 = Lukaku 86’; Tielemans 89’, 120+5' | druzyna2 = Senegal | fana2 = Senegal | wënik2 = 2 | gòle2 = Diarra 24’, Sarr 51’ | òbzérôczë = 66 925 | sãdza = Said Martínez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 82 | data = 2 lëpińca 2026, 02:00 | stadión = Levi’s Stadium, Santa Clara | druzyna1 = USA | fana1 = USA | wënik1 = 2 | gòle1 = Balogun 78’, Tillman 82' | druzyna2 = Bòsniô a Hercegòwina | fana2 = Bosnia and Herzegovina | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 827 | sãdza = Raphael Claus }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 83 | data = 2 lëpińca 2026, 22:00 | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Szpańskô | fana1 = Spain | wënik1 = 3 | gòle1 = Oyarzabal 36', 89'; Porro 66' | druzyna2 = Aùstriackô | fana2 = Austria | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 70 492 | sãdza = Glenn Nyberg }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 84 | data = 2 lëpińca 2026, 18:00 | stadión = GEHA Field at Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Pòrtugalskô | fana1 = Portugal | wënik1 = 2 | gòle1 = Cristiano Ronaldo 68' (k.), Gonçalo Ramos 90+4' | druzyna2 = Chòrwackô | fana2 = Croatia | wënik2 = 1 | gòle2 = Perišić 41' | òbzérôczë = 43 036 | sãdza = Espen Eskas }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 85 | data = 3 lëpińca 2026, 02:00 | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Szwajcarskô | fana1 = Switzerland | wënik1 = 2 | gòle1 = Embolo 10'; Ndoye 46' | druzyna2 = Algerskô | fana2 = Algeria | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Yael Falcon Perez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 86 | data = 3 lëpińca 2026, 20:00 | stadión = AT&T Stadium, Arlington | druzyna1 = Aùstraliô | fana1 = Australia | wënik1 = 1 | druzyna2 = Egipt | fana2 = Egypt | wënik2 = 1 | karné = 2-4 | gòle1 = Hany 55' | gòle2 = Ashour 13' | òbzérôczë = 70 244 | sãdza = Gustavo Tejera }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 87 | data = 3 lëpińca 2026, 22:00 | stadión = Hard Rock Stadium, Miami Gardens | druzyna1 = Argentińskô | fana1 = Argentina | wënik1 = 3 | gòle1 = Messi 29'; Lautaro Martínez 92'; Diney 111' | druzyna2 = Cabo Verde | fana2 = Cape Verde | wënik2 = 2 | gòle2 = D. Duarte 59'; Lopes Cabral 103' | òbzérôczë = 64 478 | sãdza = Drew Fischer }} <br> ------- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 88 | data = 4 lëpińca 2026, 02:30 | stadión = GEHA Field at Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Kòlumbiô | fana1 = Colombia | wënik1 = 1 | gòle1 = J. Arias 14' | druzyna2 = Ghana | fana2 = Ghana | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 69 045 | sãdza = Clément Turpin }} === 1/8 finału === {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 89 | data = 4 lëpińca 2026, 13:00 | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Kanada | fana1 = Canada | wënik1 = 0 | druzyna2 = Marokò | fana2 = Morocco | wënik2 = 3 | gòle2 = Ounahi 50’, 82’; Rahimi 90+8’ | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Michael Oliver }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 90 | data = 4 lëpińca 2026, 21:00 | stadión = MetLife Stadium, East Rutherford | druzyna1 = Paragwaj | fana1 = Paraguay | wënik1 = 0 | druzyna2 = Francëskô | fana2 = France | wënik2 = 1 | gòle2 = Mbappé 70' (k.) | òbzérôczë = 68 324 | sãdza = Ilgiz Tantashev }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 91 | data = 5 lëpińca 2026, 22:00 | stadión = Lincoln Financial Field, Philadelphia | druzyna1 = Brazyliô | fana1 = Brazil | wënik1 = 1 | gòle1 = Neymar 90+10' | druzyna2 = Norweskô | fana2 = Norway | wënik2 = 2 | gòle2 = Haaland 79', 90' | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Ismail Elfath }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 92 | data = 6 lëpińca 2026, 02:00 | stadión = Estadio Azteca, Meksyk | druzyna1 = Meksyk | fana1 = Mexico | wënik1 = 2 | gòle1 = Quiñones 42'; Jiménez 69' | druzyna2 = Anielskô | fana2 = England | wënik2 = 3 | gòle2 = Bellingham 36', 38'; Kane 60' | òbzérôczë = 80 824 | sãdza = Alireza Faghani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 93 | data = 6 lëpińca 2026, 20:00 | stadión = AT&T Stadium, Arlington | druzyna1 = Pòrtugalskô | fana1 = Portugal | wënik1 = 0 | druzyna2 = Szpańskô | fana2 = Spain | wënik2 = 1 | gòle2 = Merino 90+1' | òbzérôczë = 70 649 | sãdza = Anthony Taylor }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 94 | data = 6 lëpińca 2026, 23:00 | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = USA | fana1 = USA | wënik1 = 1 | druzyna2 = Belgiô | fana2 = Belgium | wënik2 = 4 | gòle1 = Tillman 31' | gòle2 = De Ketelaere 9', 33'; Vanaken 57'; Lukaku 90+3' | òbzérôczë = 66 925 | sãdza = Adham Makhadmeh }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 95 | data = 7 lëpińca 2026, 20:00 | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Argentińskô | fana1 = Argentina | wënik1 = 3 | gòle1 = Romero 79', Messi 83', Fernández 90+2' | druzyna2 = Egipt | fana2 = Egypt | wënik2 = 2 | gòle2 = Ibrahim 15', Ziko 67' | òbzérôczë = 68 239 | sãdza = François Letexier }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 96 | data = 7 lëpińca 2026, 23:00 | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Szwajcarskô | fana1 = Switzerland | wënik1 = 0 | druzyna2 = Kòlumbiô | fana2 = Colombia | wënik2 = 0 | karné = 4-3 | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Iván Barton }} === Czwircfinałë === {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 97 | data = 10 lëpińca 2026, 21:00 | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Francëskô | fana1 = France | wënik1 = 2 | gòle1 = Mbappé 60', Dembélé 66' | druzyna2 = Marokò | fana2 = Morocco | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 63 811 | sãdza = Facundo Tello }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 98 | data = 10 lëpińca 2026, 12:00 | stadión = SoFi Stadium, Inglewood | druzyna1 = Szpańskô | fana1 = Spain | wënik1 = 2 | gòle1 = Fabián 30', Merino 88' | druzyna2 = Belgiô | fana2 = Belgium | wënik2 = 1 | gòle2 = De Ketelaere 41' | òbzérôczë = 70 492 | sãdza = Michael Oliver }} <br> '''Bôczënk:''' infòrmacje zrzeszoné z pòstãpnyma zéńdzeniama mdą aktualizowóné na bieżąco. == Finał == Finał òdbãdze sã [[19 lëpińca]] 2026 rokù na stadionie ''MetLife Stadium'' w East Rutherford (aglomeracjô [[Nowi Jork|Nowégò Jorkù]]). == Òbaczë téż == {{#categorytree:Nożnô bala|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nożnô bala]] i02nr9u4o20u4f2kxj0hqrvp3d04r9u 206914 206913 2026-07-10T23:28:57Z HaxelKaszëba 17492 ups 206914 wikitext text/x-wiki {{Spòrtowi Turniér infobox|gòspòdôrzë=[[Òbrôzk:Flag of Canada.svg|tło|22x22px]] [[Kanada]] [[Òbrôzk:Flag of Mexico.svg|tło|22x22px]] [[Meksyk]] [[Òbrôzk:Flag of the United States.svg|tło|22x22px]] [[Zjednóné Kraje Americzi]]|data=11 czerwińca 2026|pòzwa=Mésterstwa Swiata w fùsbalë 2026<br>FIFA World Cup 2026<br>Coupe du monde de football de 2026<br>Copa Mundial de Fútbol 2026|òbrôzk=2026 FIFA World Cup emblem (with wordmark).svg|reprezentacje=48|stadionë=16|mecze=98|gòle=285|ùszłô=[[Mésterstwò Swiata w fùsbalë 2022|2022]]|pòstãpnô=[[Mésterstwò Swiata w fùsbalë 2030|2030]]||aktualné=2026]}} '''XXIII Mésterstwa Swiata w fùsbalë 2026''' – 23. edicjô mésterstwów swiata òrganizowónëch przez [[FIFA]]. Turniér òdbiwô sã òd [[11 czerwińca]] do [[19 lëpińca]] 2026 rokù na stadionach w [[Kanada|Kanadze]], [[Meksyk|Meksykù]] a [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajach]]<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026 FIFA World Cup 2026 Official Website]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. Je to pierszi mùndial twòrzony wespólnie przez trzë kraje a téż pierszi w historie z ùdzélã 48 nôrodnëch reprezentacjów. Nowi fòrmat turniéru òbjimô 12 grëp pò sztërë karna, z jaczich do czelëchòwi fazë awansëją pò dwie nôlepszé reprezentacje z kòżdi grëpë a òsmë nôlepszich karnów z trzecëch placów. Òznôczô to rozegranié rekòrdowi lëczbë 104 zéńdzeniów<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/fifa-council-approves-international-match-calendar-new-format FIFA Council approves international match calendar and 104-match World Cup format]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. == Welënk gòspòdarzów == [[Òbrôzk:2026 world cup.svg|mały|Wëniczi w kònkretnëch krajach]] 13 czerwińca 2018 rokù òb czas Kòngresu FIFA w Mòskwie dobëła pòspólnô kandidatura Kanadë, Meksykù a Zjednónëch Krajów, przedobiwającë bédënk [[Marokò|Maroka]]<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/united-2026-bid-wins-hosts-fifa-world-cup United 2026 bid voted hosts of the 2026 FIFA World Cup]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. Turniér je historiczny z czile pòwòdów: * je to pierszi mùndial òrganizowóny przez trzë kraje; * Meksyk òstôł pierszim krajã, jaczi je za gòspòdarza mésterstwów swiata trzecy rôz; * Kanada pierszi rôz òrganizëje chłopsczé mésterstwa swiata; * Zjednóné Kraje òrganizëją mùndial drëdżi rôz (pò 1994 rokù). Hewò wëniczi welowaniô: {| class="wikitable" style="text-align: center;" !Państwò !Głosë |- | align="left" |[[Òbrôzk:Flag of Canada.svg|tło|22x22px]] [[Kanada]] [[Òbrôzk:Flag of Mexico.svg|tło|22x22px]] [[Meksyk]] [[Òbrôzk:Flag of the United States.svg|tło|22x22px]] [[Zjednóné Kraje Americzi]] |'''134''' |- | align="left" | [[Òbrôzk:Flag of Morocco.svg|tło|22x22px]] [[Marokò]] |65 |} == Fòrmat rozgriwków == Pierszi rôz w historie w finałach wëstãpùje 48 reprezentacjów. [[Òbrôzk:FIFA World Cup 2026 Draw Reception (54972845582).jpg|mały|Òficjalnô bala na mésterstwa, Trionda]] Fòrmat òbjimô: * 12 grëp pò 4 karna, * Kòżdé karno rozgriwô 3 grëpòwé mecze, * awans zwëskiwają: ** dobiwcë grëp, ** karna z drëdżich placów, ** òsmë nôlepszich reprezentacjów z trzecëch placów, * òd czelëchòwi fazë òbrzesziwô czelëchòwi system rozpòczinający sã òd 1/16 finału (Round of 32). == Eliminacje == Eliminacje do Mésterstwów Swiata 2026 rozpòczãłë sã w séwniku 2023 rokù i trwałë do strëmiannika 2026 rokù. Ze wzglãdu na pòwikszenié lëczbë bëtników finałowégò turniéru z 32 do 48 reprezentacjów, Radzëzna FIFA zrobiła historiczny pòdzél placów dlô kòżdi kòntinentalny kònfederacje. Trzë reprezentacje krajów-gòspòdarzów – Kanadë, Meksykù a Zjednónëch Krajów – miałë zagwësniony aùtomaticzny awans bez nótu grë w eliminacjach. Pòòstałé 45 placów òstało rozdzeloné w 6-etapòwëch kòntinentalnëch kwalifikacjach a w relegacjowim turniérze. === Pòdzél placów a lëczba bëtników === {| class="wikitable" style="font-size:95%; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122);" ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:5px;" | Kònfederacjô ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); text-align:center; padding:5px;" | Bezpòstrzédny awans ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:5px;" | Relegacje (baraże) |- | [[File:UEFA logo.svg|20px]] '''UEFA''' <small>(Eùropa)</small> | style="text-align:center;" | '''16''' | style="color:#555;" | — |- | [[File:Caf_llogo.svg|20px]] '''CAF''' <small>(Afrika)</small> | style="text-align:center;" | '''9''' | 1 karno w midzëkòntinentalnëch relegacjach |- | [[File:AFC text logo.png|20px]] '''AFC''' <small>(Azjô)</small> | style="text-align:center;" | '''8''' | 1 karno w midzëkòntinentalnëch relegacjach |- | [[File:Concacaf logo.svg|20px]] '''CONCACAF''' <small>(Nordowô, Westrzédnô Amerika i Karajibë)</small> | style="text-align:center;" | '''6''' <small>(w tim 3 gòspòdôrzë)</small> | 2 karna w midzëkòntinentalnëch relegacjach |- | [[File:Conmebol text logo 2021.svg|20px]] '''CONMEBOL''' <small>(Pôłniowô Amerika)</small> | style="text-align:center;" | '''6''' | 1 karno w midzëkòntinentalnëch relegacjach |- | [[File:Oceania Football Confederation logo.svg|20px]] '''OFC''' <small>(Òceaniô)</small> | style="text-align:center;" | '''1''' | 1 karno w midzëkòntinentalnëch relegacjach |} === Midzëkòntinentalné relegacje === Slédné dwa place na finałowim turniérze òstałë wësztopòrczoné w relegacjowim turniérze, w jaczim wzãło ùdzél szesc karnów (pò jednym z kòżdi kònfederacje òkróm UEFA a dodatkòwò jedno karno z kònfederacje gòspòdarzów – CONCACAF). Relegacjowi turniér òdbéł sã w strëmiannikù 2026 rokù w krajach gòspòdarzów a béł téż bezpòstrzédnym testã przed samim mùndialã. == Stadionë a gardë == <div style="margin-bottom: 0.5em;"> 16 czerwińca 2022 òficjalno òstałë pòdóné stadionë, na jaczich mdą rozgriwóné mecze turniéru. Zéńdzenia rozgriwóné mdą na 16 stadionach w 16 gardach<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/fifa-unveils-stellar-line-up-of-host-cities-for-2026-world-cup FIFA unveils stellar line-up of host cities for 2026 FIFA World Cup]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. </div> {{#invoke:TôflaKôrtaMS|render}} == Grëpòwô faza == Reprezentacje òstałë pòdzelóné na 12 grëp òznaczonëch lëtrama òd A do L. Kòżdé karno rozgriwô trzë zéńdzenia. === Grëpa A === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa A |1=[[File:Flag of Mexico.svg|20px]] Meksyk |1pkt=9 |1m=3 |1w=3 |1r=0 |1p=0 |1g+=6 |1g-=0 |1rg=+6 |2=[[File:Flag of South Africa.svg|20px]] Pôłniowô Afrika |2pkt=4 |2m=3 |2w=1 |2r=1 |2p=1 |2g+=2 |2g-=3 |2rg=-1 |3=[[File:Flag of South Korea.svg|20px]] Pôłniowô Kòreja |3pkt=3 |3m=3 |3w=1 |3r=0 |3p=2 |3g+=2 |3g-=3 |3rg=-1 |4=[[File:Flag of Czech Republic.svg|20px]] Czeskô |4pkt=1 |4m=3 |4w=0 |4r=1 |4p=2 |4g+=2 |4g-=4 |4rg=-2 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 1 | data = 11 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Estadio Azteca, Meksyk | druzyna1 = Meksyk | fana1 = Mexico | wënik1 = 2 | gòle1 = Quiñones 9’, Jiménez 67’ | druzyna2 = Pôłniowô Afrika | fana2 = South Africa | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 80 824 | sãdza = Wilton Sampaio }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 2 | data = 12 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Estadio Akron, Guadalajara | druzyna1 = Pôłniowô Kòreja | fana1 = South Korea | wënik1 = 2 | gòle1 = Hwang In-beom 67', Oh Hyeon-gyu 80’ | druzyna2 = Czeskô | fana2 = Czech Republic | wënik2 = 1 | gòle2 = Krejčí 59’ | òbzérôczë = 44 985 | sãdza = Amin Mohamed Omar }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 25 | data = 18 czerwińca 2026, 18:00 CEST | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Czeskô | fana1 = Czech Republic | wënik1 = 1 | gòle1 = Sadílek 6’ | druzyna2 = Pôłniowô Afrika | fana2 = South Africa | wënik2 = 1 | gòle2 = Mokoena 83’ (k) | òbzérôczë = 67 442 | sãdza = Tori Penso }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 28 | data = 19 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = Estadio Akron, Guadalajara | druzyna1 = Meksyk | fana1 = Mexico | wënik1 = 1 | gòle1 = Romo 50' | druzyna2 = Pôłniowô Kòreja | fana2 = South Korea | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 45 522 | sãdza = Gustavo Tejera }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 53 | data = 25 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = Estadio Azteca, Meksyk | druzyna1 = Czeskô | fana1 = Czech Republic | wënik1 = 0 | druzyna2 = Meksyk | fana2 = Mexico | wënik2 = 3 | gòle2 = M. Chávez 55’, Quiñones 61’, Fidalgo 90+4' | òbzérôczë = 80 824 | sãdza = Yael Falcon Perez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 54 | data = 25 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = Estadio BBVA, Monterrey | druzyna1 = Pôłniowô Afrika | fana1 = South Africa | wënik1 = 1 | gòle1 = Maseko 63’ | druzyna2 = Pôłniowô Kòreja | fana2 = South Korea | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 51 243 | sãdza = Facundo Tello }} === Grëpa B === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa B |advance=3 |1=[[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] Szwajcarskô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=6 |1g-=3 |1rg=+3 |2=[[File:Flag of Canada.svg|20px]] Kanada |2pkt=4 |2m=3 |2w=1 |2r=1 |2p=1 |2g+=5 |2g-=4 |2rg=+1 |3=[[File:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] Bòsniô a Hercegòwina |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=4 |3g-=5 |3rg=-1 |4=[[File:Flag of Qatar.svg|20px]] Katar |4pkt=1 |4m=3 |4w=0 |4r=1 |4p=2 |4g+=2 |4g-=9 |4rg=-7 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 3 | data = 12 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = BMO Field, Toronto | druzyna1 = Kanada | fana1 = Canada | wënik1 = 1 | gòle1 = Larin 78’ | druzyna2 = Bòsniô a Hercegòwina | fana2 = Bosnia and Herzegovina | wënik2 = 1 | gòle2 = Lukić 21’ | òbzérôczë = 43 002 | sãdza = Facundo Tello }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 8 | data = 13 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Levi’s Stadium, San Francisco Bay Area | druzyna1 = Katar | fana1 = Qatar | wënik1 = 1 | gòle1 = Muheim 90+4’ (sam.) | druzyna2 = Szwajcarskô | fana2 = Switzerland | wënik2 = 1 | gòle2 = Embolo 17’ (k.) | òbzérôczë = 67 966 | sãdza = Said Martínez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 26 | data = 18 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Szwajcarskô | fana1 = Switzerland | wënik1 = 4 | gòle1 = Manzambi 74’, 90’; Vargas 84’; Xhaka 90+7’ (k.) | druzyna2 = Bòsniô a Hercegòwina | fana2 = Bosnia and Herzegovina | wënik2 = 1 | gòle2 = Mahmić 90+3’ | òbzérôczë = 70 026 | sãdza = João Pinheiro }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 27 | data = 19 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Kanada | fana1 = Canada | wënik1 = 6 | gòle1 = Larin 16’; J. David 29’, 45+3’, 90+2’; Saliba 64’; Manai 75’ (sam.) | druzyna2 = Katar | fana2 = Qatar | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Cristián Garay }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 51 | data = 24 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Szwajcarskô | fana1 = Switzerland | wënik1 = 2 | gòle1 = Vargas 46’, Manzambi 57’ | druzyna2 = Kanada | fana2 = Canada | wënik2 = 1 | gòle2 = P. David 76’ | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Ramon Abatti }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 52 | data = 24 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = Bòsniô a Hercegòwina | fana1 = Bosnia and Herzegovina | wënik1 = 3 | gòle1 = Alajbegović 29’, Abunada 34’ (sam.), Mahmić 80’ | druzyna2 = Katar | fana2 = Qatar | wënik2 = 1 | gòle2 = Al-Haydos 42’ | òbzérôczë = 66 925 | sãdza = Jesús Valenzuela }} === Grëpa C === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa C |1=[[File:Flag of Brazil.svg|20px]] Brazyliô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=7 |1g-=1 |1rg=+6 |2=[[File:Flag of Morocco.svg|20px]] Marokò |2pkt=7 |2m=3 |2w=2 |2r=1 |2p=0 |2g+=6 |2g-=3 |2rg=+3 |3=[[File:Flag of Scotland.svg|20px]] Szkòckô |3pkt=3 |3m=3 |3w=1 |3r=0 |3p=2 |3g+=2 |3g-=5 |3rg=-3 |4=[[File:Flag of Haiti.svg|20px]] Hajiti |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=2 |4g-=8 |4rg=-6 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 5 | data = 14 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = MetLife Stadium, Nowi Jork/New Jersey | druzyna1 = Brazyliô | fana1 = Brazil | wënik1 = 1 | gòle1 = Vinícius Jr. 32’ | druzyna2 = Marokò | fana2 = Morocco | wënik2 = 1 | gòle2 = Saibari 21’ | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Slavko Vinčić }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 7 | data = 14 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Hajiti | fana1 = Haiti | wënik1 = 0 | druzyna2 = Szkòckô | fana2 = Scotland | wënik2 = 1 | gòle2 = McGinn 28’ | òbzérôczë = 64 146 | sãdza = Mustapha Ghorbal }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 29 | data = 20 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Szkòckô | fana1 = Scotland | wënik1 = 0 | druzyna2 = Marokò | fana2 = Morocco | wënik2 = 1 | gòle2 = Saibari 2’ | òbzérôczë = 64 146 | sãdza = Ilgiz Tantashev }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 30 | data = 20 czerwińca 2026, 02:30 CEST | stadión = Lincoln Financial Field, Filadelfiô | druzyna1 = Brazyliô | fana1 = Brazil | wënik1 = 3 | gòle1 = Cunha 23’, 36’; Vinícius Jr. 45+3’ | druzyna2 = Hajiti | fana2 = Haiti | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 324 | sãdza = Alejandro José Hernández Hernández }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 49 | data = 25 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Hard Rock Stadium, Miami | druzyna1 = Szkòckô | fana1 = Scotland | wënik1 = 0 | druzyna2 = Brazyliô | fana2 = Brazil | wënik2 = 3 | gòle2 = Vinícius Jr. 7’, 45+3’; Cunha 60’ | òbzérôczë = 64 478 | sãdza = César Arturo Ramos }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 50 | data = 25 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Hard Rock Stadium, Miami | druzyna1 = Marokò | fana1 = Morocco | wënik1 = 4 | gòle1 = Hakimi 39’, Saibari 45+1’, Rahimi 78’, Yassine 89’ | druzyna2 = Hajiti | fana2 = Haiti | wënik2 = 2 | gòle2 = Bounou 10’ (sam.), Isidor 43’ | òbzérôczë = 64 478 | sãdza = César Arturo Ramos }} === Grëpa D === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa D |advance=3 |1=[[File:Flag of United States.svg|20px]] USA |1pkt=6 |1m=3 |1w=2 |1r=0 |1p=1 |1g+=8 |1g-=4 |1rg=+4 |2=[[File:Flag of Australia.svg|20px]] Aùstraliô |2pkt=4 |2m=3 |2w=1 |2r=1 |2p=1 |2g+=2 |2g-=2 |2rg=0 |3=[[File:Flag of Paraguay.svg|20px]] Paragwaj |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=3 |3g-=4 |3rg=-1 |4=[[File:Flag of Turkey.svg|20px]] Tëreckô |4pkt=3 |4m=3 |4w=1 |4r=0 |4p=2 |4g+=3 |4g-=5 |4rg=-2 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 4 | data = 13 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = USA | fana1 = USA | wënik1 = 4 | gòle1 = Bobadilla 7’ (sam.), Balogun 31’, 45+5’; Reyna 90+8’ | druzyna2 = Paragwaj | fana2 = Paraguay | wënik2 = 1 | gòle2 = Maurício 73’ | òbzérôczë = 70 492 | sãdza = Danny Makkelie }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 6 | data = 14 czerwińca 2026, 06:00 CEST | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Aùstraliô | fana1 = Australia | wënik1 = 2 | gòle1 = Irankunda 27’, Metcalfe 75’ | druzyna2 = Tëreckô | fana2 = Turkey | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Jesús Valenzuela }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 32 | data = 19 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = USA | fana1 = USA | wënik1 = 2 | gòle1 = Burgess 11’ (sam.), Freeman 43’ | druzyna2 = Aùstraliô | fana2 = Australia | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 66 925 | sãdza = Felix Zwayer }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 31 | data = 20 czerwińca 2026, 05:00 CEST | stadión = Levi’s Stadium, San Francisco Bay Area | druzyna1 = Tëreckô | fana1 = Turkey | wënik1 = 0 | druzyna2 = Paragwaj | fana2 = Paraguay | wënik2 = 1 | gòle2 = Galarza 2’ | òbzérôczë = 68 827 | sãdza = Iván Barton }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 59 | data = 26 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Tëreckô | fana1 = Turkey | wënik1 = 3 | gòle1 = Güler 9’, B. A. Yılmaz 31’, Ayhan 90+8’ | druzyna2 = USA | fana2 = USA | wënik2 = 2 | gòle2 = Trusty 3’, Berhalter 49’ | òbzérôczë = 70 492 | sãdza = Mustapha Ghorbal }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 60 | data = 26 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Levi’s Stadium, San Francisco Bay Area | druzyna1 = Paragwaj | fana1 = Paraguay | wënik1 = 0 | druzyna2 = Aùstraliô | fana2 = Australia | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 827 | sãdza = Clément Turpin }} === Grëpa E === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa E |advance=3 |1=[[File:Flag of Germany.svg|20px]] Niemieckô |1pkt=6 |1m=3 |1w=2 |1r=0 |1p=1 |1g+=10 |1g-=4 |1rg=+6 |2=[[File:Flag of Ivory Coast.svg|20px]] Ùbrzég Słoniowëch Kłów |2pkt=6 |2m=3 |2w=2 |2r=0 |2p=1 |2g+=4 |2g-=2 |2rg=+2 |3=[[File:Flag of Ecuador.svg|20px]] Ekwadór |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=2 |3g-=2 |3rg=0 |4=[[File:Flag of Curaçao.svg|20px]] Curaçao |4pkt=1 |4m=3 |4w=0 |4r=1 |4p=2 |4g+=1 |4g-=9 |4rg=-8 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 9 | data = 14 czerwińca 2026, 19:00 CEST | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Niemieckô | fana1 = Germany | wënik1 = 7 | gòle1 = Nmecha 6’, Schlotterbeck 38’, Havertz 45+5’ (k.), 88’, Musiala 47’, Brown 68’, Undav 78’ | druzyna2 = Curaçao | fana2 = Curaçao | wënik2 = 1 | gòle2 = Comenencia 21’ | òbzérôczë = 68 021 | sãdza = Jalal Jayed }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 11 | data = 15 czerwińca 2026, 01:00 CEST | stadión = Lincoln Financial Field, Filadelfiô | druzyna1 = Ùbrzég Słoniowëch Kłów | fana1 = Ivory Coast | wënik1 = 1 | gòle1 = Diallo 90’ | druzyna2 = Ekwadór | fana2 = Ecuador | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 274 | sãdza = François Letexier }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 33 | data = 20 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = BMO Field, Toronto | druzyna1 = Niemieckô | fana1 = Germany | wënik1 = 2 | gòle1 = Undav 68’, 90+4’ | druzyna2 = Ùbrzég Słoniowëch Kłów | fana2 = Ivory Coast | wënik2 = 1 | gòle2 = Kessié 30’ | òbzérôczë = 43 036 | sãdza = Juan Gabriel Benítez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 34 | data = 21 czerwińca 2026, 02:00 CEST | stadión = Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Ekwadór | fana1 = Ecuador | wënik1 = 0 | druzyna2 = Curaçao | fana2 = Curaçao | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 598 | sãdza = Ma Ning }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 55 | data = 25 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = Lincoln Financial Field, Filadelfiô | druzyna1 = Ekwadór | fana1 = Ecuador | wënik1 = 2 | gòle1 = Angulo 9’, Plata 77’ | druzyna2 = Niemieckô | fana2 = Germany | wënik2 = 1 | gòle2 = Sané 2’ | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Tori Penso }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 56 | data = 25 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = MetLife Stadium, Nowi Jork/New Jersey | druzyna1 = Curaçao | fana1 = Curaçao | wënik1 = 0 | druzyna2 = Ùbrzég Słoniowëch Kłów | fana2 = Ivory Coast | wënik2 = 2 | gòle2 = N. Pépé 7’, 64’ | òbzérôczë = 68 324 | sãdza = Glenn Nyberg }} === Grëpa F === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa F |advance=3 |1=[[File:Flag of Netherlands.svg|20px]] Niderlandzkô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=10 |1g-=4 |1rg=+6 |2=[[File:Flag of Japan.svg|20px]] Japòńskô |2pkt=5 |2m=3 |2w=1 |2r=2 |2p=0 |2g+=7 |2g-=3 |2rg=+4 |3=[[File:Flag of Sweden.svg|20px]] Szwédzkô |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=7 |3g-=7 |3rg=0 |4=[[File:Flag of Tunisia.svg|20px]] Tunezjô |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=2 |4g-=12 |4rg=-10 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 10 | data = 14 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = AT&T Stadium, Dallas | druzyna1 = Niderlandzkô | fana1 = Netherlands | wënik1 = 2 | gòle1 = van Dijk 50’, Summerville 64’ | druzyna2 = Japòńskô | fana2 = Japan | wënik2 = 2 | gòle2 = Nakamura 57’, Kamada 88’ | òbzérôczë = 69 285 | sãdza = Ismail Elfath }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 12 | data = 15 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Estadio BBVA, Monterrey | druzyna1 = Szwédzkô | fana1 = Sweden | wënik1 = 5 | gòle1 = Ayari 7’, 90+6’; Isak 30’; Gyökeres 59’; Svanberg 84’ | druzyna2 = Tunezjô | fana2 = Tunisia | wënik2 = 1 | gòle2 = Rekik 43’ | òbzérôczë = 50 987 | sãdza = Yael Falcon }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 35 | data = 20 czerwińca 2026, 19:00 CEST | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Niderlandzkô | fana1 = Netherlands | wënik1 = 5 | gòle1 = Brobbey 5’, 17’; Gakpo 47’, 54’; Summerville 89’ | druzyna2 = Szwédzkô | fana2 = Sweden | wënik2 = 1 | gòle2 = Elanga 59’ | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Michael Oliver }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 36 | data = 21 czerwińca 2026, 06:00 CEST | stadión = Estadio BBVA, Monterrey | druzyna1 = Tunezjô | fana1 = Tunisia | wënik1 = 0 | druzyna2 = Japòńskô | fana2 = Japan | wënik2 = 4 | gòle2 = Kamada 4’, Ueda 31’, 83’; Itō 69’ | òbzérôczë = 51 243 | sãdza = István Kovács }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 57 | data = 26 czerwińca 2026, 01:00 CEST | stadión = AT&T Stadium, Dallas | druzyna1 = Japòńskô | fana1 = Japan | wënik1 = 1 | gòle1 = Maeda 56’ | druzyna2 = Szwédzkô | fana2 = Sweden | wënik2 = 1 | gòle2 = Elanga 62’ | òbzérôczë = 70 137 | sãdza = Ivan Barton }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 58 | data = 26 czerwińca 2026, 01:00 CEST | stadión = Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Tunezjô | fana1 = Tunisia | wënik1 = 1 | gòle1 = Mastouri 54’ | druzyna2 = Niderlandzkô | fana2 = Netherlands | wënik2 = 3 | gòle2 = Skhiri 3’ (sam.), Brobbey 7’, van Hecke 62’ | òbzérôczë = 68 391 | sãdza = Katia Garcia }} === Grëpa G === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa G |1=[[File:Flag of Belgium.svg|20px]] Belgiô |1pkt=5 |1m=3 |1w=1 |1r=2 |1p=0 |1g+=6 |1g-=2 |1rg=+4 |2=[[File:Flag of Egypt.svg|20px]] Egipt |2pkt=5 |2m=3 |2w=1 |2r=2 |2p=0 |2g+=5 |2g-=3 |2rg=+2 |3=[[File:Flag of Iran.svg|20px]] Iran |3pkt=3 |3m=3 |3w=0 |3r=3 |3p=0 |3g+=3 |3g-=3 |3rg=0 |4=[[File:Flag of New Zealand.svg|20px]] Nowô Zélandiô |4pkt=1 |4m=3 |4w=0 |4r=1 |4p=2 |4g+=4 |4g-=10 |4rg=-6 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 16 | data = 15 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = Belgiô | fana1 = Belgium | wënik1 = 1 | gòle1 = Hany 66’ (sam.) | druzyna2 = Egipt | fana2 = Egypt | wënik2 = 1 | gòle2 = Ashour 19’ | òbzérôczë = 66 775 | sãdza = Ramon Abatti }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 15 | data = 16 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Iran | fana1 = Iran | wënik1 = 2 | gòle1 = Rezajijan 32’, Mohebbi 64’ | druzyna2 = Nowô Zélandiô | fana2 = New Zealand | wënik2 = 2 | gòle2 = Just 7’, 54’ | òbzérôczë = 70 108 | sãdza = César Arturo Ramos }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 39 | data = 21 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Belgiô | fana1 = Belgium | wënik1 = 0 | druzyna2 = Iran | fana2 = Iran | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 70 317 | sãdza = Dario Herrera }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 40 | data = 22 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Nowô Zélandiô | fana1 = New Zealand | wënik1 = 1 | gòle1 = Surman 15’ | druzyna2 = Egipt | fana2 = Egypt | wënik2 = 3 | gòle2 = Ziko 58’, Salah 67’, Trézéguet 82’ | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Omar Al Ali }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 63 | data = 27 czerwińca 2026, 05:00 CEST | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = Egipt | fana1 = Egypt | wënik1 = 1 | gòle1 = M. Saber 5’ | druzyna2 = Iran | fana2 = Iran | wënik2 = 1 | gòle2 = Rezajijan 14’ | òbzérôczë = 66 925 | sãdza = Szymon Marciniak }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 64 | data = 27 czerwińca 2026, 05:00 CEST | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Nowô Zélandiô | fana1 = New Zealand | wënik1 = 1 | gòle1 = Just 84’ | druzyna2 = Belgiô | fana2 = Belgium | wënik2 = 5 | gòle2 = Trossard 28’, 50’; De Bruyne 66’; Lukaku 86’; Saelemaekers 90+4’ | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Adham Makhadmeh }} === Grëpa H === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa H |1=[[File:Flag of Spain.svg|20px]] Szpańskô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=5 |1g-=0 |1rg=+5 |2=[[File:Flag of Cape Verde.svg|20px]] Cabo Verde |2pkt=3 |2m=3 |2w=0 |2r=3 |2p=0 |2g+=2 |2g-=2 |2rg=0 |3=[[File:Flag of Uruguay.svg|20px]] Ùrugwaj |3pkt=2 |3m=3 |3w=0 |3r=2 |3p=1 |3g+=3 |3g-=4 |3rg=-1 |4=[[File:Flag of Saudi Arabia.svg|20px]] Saùdijskô Arabiô |4pkt=2 |4m=3 |4w=0 |4r=2 |4p=1 |4g+=1 |4g-=5 |4rg=-4 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 14 | data = 15 czerwińca 2026, 18:00 CEST | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Szpańskô | fana1 = Spain | wënik1 = 0 | druzyna2 = Cabo Verde | fana2 = Cape Verde | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 67 640 | sãdza = Adham Makhadmeh }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 13 | data = 16 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Hard Rock Stadium, Miami | druzyna1 = Saùdijskô Arabiô | fana1 = Saudi Arabia | wënik1 = 1 | gòle1 = Al-Amri 41’ | druzyna2 = Ùrugwaj | fana2 = Uruguay | wënik2 = 1 | gòle2 = M. Araújo 80’ | òbzérôczë = 62 764 | sãdza = Maurizio Mariani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 38 | data = 21 czerwińca 2026, 18:00 CEST | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Szpańskô | fana1 = Spain | wënik1 = 4 | gòle1 = Yamal 10’, Oyarzabal 21’, 24’, H. Tambakti 49’ (sam.) | druzyna2 = Saùdijskô Arabiô | fana2 = Saudi Arabia | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 239 | sãdza = Raphael Claus }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 37 | data = 22 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Hard Rock Stadium, Miami | druzyna1 = Ùrugwaj | fana1 = Uruguay | wënik1 = 2 | gòle1 = M. Araújo 44’, Canobbio 45+6’ | druzyna2 = Cabo Verde | fana2 = Cape Verde | wënik2 = 2 | gòle2 = Pina 21’, Varela 61’ | òbzérôczë = 64 003 | sãdza = Espen Eskas }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 65 | data = 27 czerwińca 2026, 02:00 CEST | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Cabo Verde | fana1 = Cape Verde | wënik1 = 0 | druzyna2 = Saùdijskô Arabiô | fana2 = Saudi Arabia | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 278 | sãdza = François Letexier }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 66 | data = 27 czerwińca 2026, 02:00 CEST | stadión = Estadio Akron, Guadalajara | druzyna1 = Ùrugwaj | fana1 = Uruguay | wënik1 = 0 | druzyna2 = Szpańskô | fana2 = Spain | wënik2 = 1 | gòle2 = Á. Baena 42’ | òbzérôczë = 45 065 | sãdza = Ismail Elfath }} === Grëpa I === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa I |advance=3 |1=[[File:Flag of France.svg|20px]] Francëskô |1pkt=9 |1m=3 |1w=3 |1r=0 |1p=0 |1g+=10 |1g-=2 |1rg=+8 |2=[[File:Flag of Norway.svg|20px]] Norweskô |2pkt=6 |2m=3 |2w=2 |2r=0 |2p=1 |2g+=8 |2g-=7 |2rg=+1 |3=[[File:Flag of Senegal.svg|20px]] Senegal |3pkt=3 |3m=3 |3w=1 |3r=0 |3p=2 |3g+=8 |3g-=6 |3rg=+2 |4=[[File:Flag of Iraq.svg|20px]] Irak |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=1 |4g-=12 |4rg=-11 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 17 | data = 16 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = MetLife Stadium, East Rutherford | druzyna1 = Francëskô | fana1 = France | wënik1 = 3 | gòle1 = Mbappé 66’, 90+6’; Barcola 82’ | druzyna2 = Senegal | fana2 = Senegal | wënik2 = 1 | gòle2 = Mbaye 90+5’ | òbzérôczë = 80 545 | sãdza = Alireza Faghani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 18 | data = 17 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Irak | fana1 = Iraq | wënik1 = 1 | gòle1 = A. Hussein 39’ | druzyna2 = Norweskô | fana2 = Norway | wënik2 = 4 | gòle2 = Haaland 29’, 43’; Østigård 76’; A. Hussein 90+6’ (sam.) | òbzérôczë = 63 106 | sãdza = Pierre Atcho }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 41 | data = 22 czerwińca 2026, 23:00 CEST | stadión = MetLife Stadium, Nowi Jork/New Jersey | druzyna1 = Francëskô | fana1 = France | wënik1 = 3 | gòle1 = Mbappé 14’, 54’; Dembélé 66’ | druzyna2 = Irak | fana2 = Iraq | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 324 | sãdza = Drew Fischer }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 42 | data = 23 czerwińca 2026, 02:00 CEST | stadión = Lincoln Financial Field, Filadelfiô | druzyna1 = Norweskô | fana1 = Norway | wënik1 = 3 | gòle1 = M. H. Pedersen 43’, Haaland 48’, 58’ | druzyna2 = Senegal | fana2 = Senegal | wënik2 = 2 | gòle2 = I. Sarr 53’, 90+3’ | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Wilton Sampaio }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 61 | data = 26 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Norweskô | fana1 = Norway | wënik1 = 1 | gòle1 = Aasgaard 21’ | druzyna2 = Francëskô | fana2 = France | wënik2 = 4 | gòle2 = Dembélé 7’, 20’, 32’; D. Doué 90+4’ | òbzérôczë = 64 146 | sãdza = Michael Oliver }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 62 | data = 26 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = BMO Field, Toronto | druzyna1 = Senegal | fana1 = Senegal | wënik1 = 5 | gòle1 = H. Diarra 4’, I. Sarr 56’, P. Gueye 59’, 71’, I. Ndiaye 82’ | druzyna2 = Irak | fana2 = Iraq | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 43 036 | sãdza = Anthony Taylor }} === Grëpa J === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa J |advance=3 |1=[[File:Flag of Argentina.svg|20px]] Argentińskô |1pkt=9 |1m=3 |1w=3 |1r=0 |1p=0 |1g+=8 |1g-=1 |1rg=+7 |2=[[File:Flag of Austria.svg|20px]] Aùstriackô |2pkt=4 |2m=3 |2w=1 |2r=1 |2p=1 |2g+=7 |2g-=7 |2rg=0 |3=[[File:Flag of Algeria.svg|20px]] Algerskô |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=5 |3g-=7 |3rg=-2 |4=[[File:Flag of Jordan.svg|20px]] Jordańskô |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=3 |4g-=8 |4rg=-5 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 19 | data = 17 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Argentińskô | fana1 = Argentina | wënik1 = 3 | gòle1 = Messi 17’, 60’, 76’ | druzyna2 = Algerskô | fana2 = Algeria | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 69 045 | sãdza = Szymon Marciniak }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 20 | data = 17 czerwińca 2026, 06:00 CEST | stadión = Levi’s Stadium, San Francisco Bay Area | druzyna1 = Aùstriackô | fana1 = Austria | wënik1 = 3 | gòle1 = Schmid 20’, Abu Arab 77’ (sam.), Arnautović 90+12’ (k.) | druzyna2 = Jordańskô | fana2 = Jordan | wënik2 = 1 | gòle2 = Olwan 50’ | òbzérôczë = 68 527 | sãdza = Dahane Beida }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 43 | data = 22 czerwińca 2026, 19:00 CEST | stadión = AT&T Stadium, Dallas | druzyna1 = Argentińskô | fana1 = Argentina | wënik1 = 2 | gòle1 = Messi 38’, 90+5’ | druzyna2 = Aùstriackô | fana2 = Austria | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 70 649 | sãdza = Amin Mohamed Omar }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 44 | data = 23 czerwińca 2026, 05:00 CEST | stadión = Levi’s Stadium, San Francisco Bay Area | druzyna1 = Jordańskô | fana1 = Jordan | wënik1 = 1 | gòle1 = Al-Rashdan 36’ | druzyna2 = Algerskô | fana2 = Algeria | wënik2 = 2 | gòle2 = Benbouali 69’, Gouiri 82’ | òbzérôczë = 68 371 | sãdza = Slavko Vinčić }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 69 | data = 28 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Jordańskô | fana1 = Jordan | wënik1 = 1 | gòle1 = Al-Taamari 55’ | druzyna2 = Argentińskô | fana2 = Argentina | wënik2 = 3 | gòle2 = Lo Celso 19’, Martínez 31’ (k.), Messi 80’ | òbzérôczë = 70 649 | sãdza = István Kovács }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 70 | data = 28 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = AT&T Stadium, Dallas | druzyna1 = Algerskô | fana1 = Algeria | wënik1 = 3 | gòle1 = Belghali 45’, Mahrez 60’, 90+3’ | druzyna2 = Aùstriackô | fana2 = Austria | wënik2 = 3 | gòle2 = Arnautović 28’, Sabitzer 55’, Kalajdžić 90+6’ | òbzérôczë = 69 045 | sãdza = Ilgiz Tantashev }} === Grëpa K === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa K |advance=3 |1=[[File:Flag of Colombia.svg|20px]] Kòlumbiô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=4 |1g-=1 |1rg=+3 |2=[[File:Flag of Portugal.svg|20px]] Pòrtugalskô |2pkt=5 |2m=3 |2w=1 |2r=2 |2p=0 |2g+=6 |2g-=1 |2rg=+5 |3=[[File:Flag of Democratic Republic of the Congo.svg|20px]] DRK |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=4 |3g-=3 |3rg=+1 |4=[[File:Flag of Uzbekistan.svg|20px]] Ùzbekistan |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=2 |4g-=11 |4rg=-9 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 23 | data = 17 czerwińca 2026, 19:00 CEST | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Pòrtugalskô | fana1 = Portugal | wënik1 = 1 | gòle1 = J. Neves 6’ | druzyna2 = Demòkraticznô Repùblika Kònga | fana2 = the Democratic Republic of the Congo | wënik2 = 1 | gòle2 = Wissa 45+5’ | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Abdulrahman Al-Jassim }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 24 | data = 18 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Estadio Azteca, Meksyk | druzyna1 = Ùzbekistan | fana1 = Uzbekistan | wënik1 = 1 | gòle1 = Fayzullayev 60’ | druzyna2 = Kòlumbiô | fana2 = Colombia | wënik2 = 3 | gòle2 = Muñoz 40’, Díaz 65’, Campaz 90+9’ | òbzérôczë = 80 824 | sãdza = Anthony Taylor }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 47 | data = 23 czerwińca 2026, 19:00 CEST | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Pòrtugalskô | fana1 = Portugal | wënik1 = 5 | gòle1 = Ronaldo 6’, 39’; N. Mendes 17’; Nematov 60’ (sam.); Rafa Leão 87’ | druzyna2 = Ùzbekistan | fana2 = Uzbekistan | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Jalal Jayed }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 48 | data = 24 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Estadio Akron, Guadalajara | druzyna1 = Kòlumbiô | fana1 = Colombia | wënik1 = 1 | gòle1 = Muñoz 76’ | druzyna2 = Demòkraticznô Repùblika Kònga | fana2 = the Democratic Republic of the Congo | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 45 358 | sãdza = Maurizio Mariani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 71 | data = 28 czerwińca 2026, 01:30 CEST | stadión = Hard Rock Stadium, Miami Gardens | druzyna1 = Kòlumbiô | fana1 = Colombia | wënik1 = 0 | druzyna2 = Pòrtugalskô | fana2 = Portugal | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 64 478 | sãdza = Alireza Faghani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 72 | data = 28 czerwińca 2026, 01:30 CEST | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Demòkraticznô Repùblika Konga | fana1 = the Democratic Republic of the Congo | wënik1 = 3 | gòle1 = Wissa 68’ (k.), 90+1’; Mayele 78’ | druzyna2 = Ùzbekistan | fana2 = Uzbekistan | wënik2 = 1 | gòle2 = Shomurodov 10’ | òbzérôczë = 68 239 | sãdza = Felix Zwayer }} === Grëpa L === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa L |advance=3 |1=[[File:Flag of England.svg|20px]] Anielskô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=6 |1g-=2 |1rg=+4 |2=[[File:Flag of Croatia.svg|20px]] Chòrwackô |2pkt=6 |2m=3 |2w=2 |2r=0 |2p=1 |2g+=5 |2g-=5 |2rg=0 |3=[[File:Flag of Ghana.svg|20px]] Ghana |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=2 |3g-=2 |3rg=0 |4=[[File:Flag of Panama.svg|20px]] Panama |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=0 |4g-=4 |4rg=-4 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 21 | data = 17 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = AT&T Stadium, Dallas | druzyna1 = Anielskô | fana1 = England | wënik1 = 4 | gòle1 = Kane 12’ (k.), 42’; Bellingham 47’; Rashford 85’ | druzyna2 = Chòrwackô | fana2 = Croatia | wënik2 = 2 | gòle2 = Baturina 36’, Musa 45+5’ | òbzérôczë = 70 389 | sãdza = Clément Turpin }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 22 | data = 18 czerwińca 2026, 01:00 CEST | stadión = BMO Field, Toronto | druzyna1 = Ghana | fana1 = Ghana | wënik1 = 1 | gòle1 = Yirenkyi 90+5’ | druzyna2 = Panama | fana2 = Panama | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 42 942 | sãdza = Glenn Nyberg }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 45 | data = 23 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Anielskô | fana1 = England | wënik1 = 0 | druzyna2 = Ghana | fana2 = Ghana | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 63 983 | sãdza = Saíd Martínez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 46 | data = 24 czerwińca 2026, 01:00 CEST | stadión = BMO Field, Toronto | druzyna1 = Panama | fana1 = Panama | wënik1 = 0 | druzyna2 = Chòrwackô | fana2 = Croatia | wënik2 = 1 | gòle2 = Budimir 54’ | òbzérôczë = 43 036 | sãdza = Pierre Atcho }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 67 | data = 27 czerwińca 2026, 23:00 CEST | stadión = MetLife Stadium, Nowi Jork/New Jersey | druzyna1 = Panama | fana1 = Panama | wënik1 = 0 | druzyna2 = Anielskô | fana2 = England | wënik2 = 2 | gòle2 = Bellingham 62’, Kane 67’ | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Abdulrahman Al-Jassim }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 68 | data = 27 czerwińca 2026, 23:00 CEST | stadión = Lincoln Financial Field, Filadelfiô | druzyna1 = Chòrwackô | fana1 = Croatia | wënik1 = 2 | gòle1 = Sučić 31’, Vlašić 83’ | druzyna2 = Ghana | fana2 = Ghana | wënik2 = 1 | gòle2 = Luckassen 73’ | òbzérôczë = 68 324 | sãdza = Drew Fischer }} === Ranking karnów z trzecëch placów === {| class="wikitable" style="width:100%; table-layout:fixed; text-align:center; font-family:system-ui, Arial;" <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122);"> <th style="width:6%;">M.</th> <th style="width:40%;">Reprezentacjô</th> <th style="width:15%;">Grëpa</th> <th style="width:9%;">Pkt</th> <th style="width:6%;">M</th> <th style="width:6%;">W</th> <th style="width:6%;">R</th> <th style="width:6%;">P</th> <th style="width:6%;">+</th> <th style="width:6%;">–</th> <th style="width:6%;">±</th> </tr> |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 1 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Democratic Republic of the Congo.svg|20px]] DRK | K || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 4 || 3 || +1 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 2 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Ecuador.svg|20px]] Ekwadór | E || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 3 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Sweden.svg|20px]] Szwédzkô | F || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 7 || 7 || 0 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 4 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] Bòsniô a Hercegòwina | B || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 4 || 5 || −1 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 5 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Paraguay.svg|20px]] Paragwaj | D || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 3 || 4 || −1 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 6 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Ghana.svg|20px]] Ghana | L || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 7 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Algeria.svg|20px]] Algerskô | J || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 5 || 7 || −2 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 8 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Senegal.svg|20px]] Senegal | I || 3 || 3 || 1 || 0 || 2 || 8 || 6 || +2 |- | 9 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Iran.svg|20px]] Iran | G || 3 || 3 || 0 || 3 || 0 || 3 || 3 || 0 |- | 10 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of South Korea.svg|20px]] Pôłniowô Kòreja | A || 3 || 3 || 1 || 0 || 2 || 2 || 3 || −1 |- | 11 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Scotland.svg|20px]] Szkòckô | C || 3 || 3 || 1 || 0 || 2 || 2 || 5 || −3 |- | 12 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Uruguay.svg|20px]] Ùrugwaj | H || 2 || 3 || 0 || 2 || 1 || 3 || 4 || −1 |} == Czelëchòwô faza == === Drôbka === {{Turniérowô drôbka | boldwinner=y | RD1= 1/16 finału | RD2= 1/8 finału | RD1-text01=29 czerwińca – [[Gillette Stadium|Foxborough]] | RD1-team01=[[File:Flag of Germany.svg|20px]] Niemieckô | RD1-score01=1 (3) | RD1-team02=[[File:Flag of Paraguay.svg|20px]] Paragwaj | RD1-score02=1 (4) | RD1-text03=28 czerwińca – [[SoFi Stadium|Inglewood]] | RD1-team03=[[File:Flag of France.svg|20px]] Francëskô | RD1-score03=3 | RD1-team04=[[File:Flag of Sweden.svg|20px]] Szwédzkô | RD1-score04=0 | RD1-text05=3 lëpińca – [[BMO Field|Toronto]] | RD1-team05=[[File:Flag of South Africa.svg|20px]] Pôłniowô Afrika | RD1-team06=[[File:Flag of Canada.svg|20px]] Kanada | RD1-score05=0 | RD1-score06=1 | RD1-text07=2 lëpińca – [[Levi’s Stadium|Santa Clara]] | RD1-team07=[[File:Flag of Netherlands.svg|20px]] Niderlandzkô | RD1-team08=[[File:Flag of Morocco.svg|20px]] Marokò | RD1-score07=1 (2) | RD1-score08=1 (3) | RD1-text09=29 czerwińca – [[NRG Stadium|Houston]] | RD1-team09=[[File:Flag of Portugal.svg|20px]] Pòrtugalskô | RD1-team10=[[File:Flag of Croatia.svg|20px]] Chòrwackô | RD1-score09=2 | RD1-score10=1 | RD1-text11=1 lëpińca – [[Estadio Azteca|Meksyk]] | RD1-team11=[[File:Flag of Spain.svg|20px]] Szpańskô | RD1-team12=[[File:Flag of Austria.svg|20px]] Aùstriackô | RD1-score11=3 | RD1-score12=0 | RD1-text13=4 lëpińca – [[Hard Rock Stadium|Miami Gardens]] | RD1-team13=[[File:Flag of United States.svg|20px]] USA | RD1-team14=[[File:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] Bòsniô a Hercegòwina | RD1-score13=2 | RD1-score14=0 | RD1-text15=3 lëpińca – [[BC Place Stadium|Vancouver]] | RD1-team15=[[File:Flag of Belgium.svg|20px]] Belgiô | RD1-team16=[[File:Flag of Senegal.svg|20px]] Senegal | RD1-score15=3 | RD1-score16=2 | RD1-text17= | RD1-team17=[[File:Flag of Brazil.svg|20px]] Brazyliô | RD1-team18=[[File:Flag of Japan.svg|20px]] Japòńskô | RD1-score17=2 | RD1-score18=1 | RD1-text19= | RD1-team19=[[File:Flag of Ivory Coast.svg|20px]] Ùbrzég Słoniowëch Kłów | RD1-team20=[[File:Flag of Norway.svg|20px]] Norweskô | RD1-score19=1 | RD1-score20=2 | RD1-text21= | RD1-team21=[[File:Flag of Mexico.svg|20px]] Meksyk | RD1-team22=[[File:Flag of Ecuador.svg|20px]] Ekwadór | RD1-score21=2 | RD1-score22=0 | RD1-text23= | RD1-team23=[[File:Flag of England.svg|20px]] Anielskô | RD1-team24=[[File:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|20px]] DRK | RD1-score23=2 | RD1-score24=1 | RD1-text25= | RD1-team25=[[File:Flag of Argentina.svg|20px]] Argentińskô | RD1-team26=[[File:Flag of Cape Verde.svg|20px]] Cabo Verde | RD1-score25=3 | RD1-score26=2 | RD1-text27= | RD1-team27=[[File:Flag of Australia.svg|20px]] Aùstraliô | RD1-team28=[[File:Flag of Egypt.svg|20px]] Egipt | RD1-score27=1 (2) | RD1-score28=1 (4) | RD1-text29= | RD1-team29=[[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] Szwajcarskô | RD1-team30=[[File:Flag of Algeria.svg|20px]] Algerskô | RD1-score29=2 | RD1-score30=0 | RD1-text31= | RD1-team31=[[File:Flag of Colombia.svg|20px]] Kòlumbiô | RD1-team32=[[File:Flag of Ghana.svg|20px]] Ghana | RD1-score31=1 | RD1-score32=0 | RD2-text01=4 lëpińca – [[Lincoln Financial Field|Filadelfia]] | RD2-team01=[[File:Flag of Paraguay.svg|20px]] Paragwaj | RD2-team02=[[File:Flag of France.svg|20px]] Francëskô | RD2-score01=0 | RD2-score02=1 | RD2-text02=4 lëpińca – [[NRG Stadium|Houston]] | RD2-team03=[[File:Flag of Canada.svg|20px]] Kanada | RD2-team04=[[File:Flag of Morocco.svg|20px]] Marokò | RD2-score03=0 | RD2-score04=3 | RD2-text03=6 lëpińca – [[AT&T Stadium|Arlington]] | RD2-team05=[[File:Flag of Portugal.svg|20px]] Pòrtugalskô | RD2-team06=[[File:Flag of Spain.svg|20px]] Szpańskô | RD2-score05=0 | RD2-score06=1 | RD2-text04=7 lëpińca – [[CenturyLink Field|Seattle]] | RD2-team07=[[File:Flag of USA.svg|20px]] USA | RD2-team08=[[File:Flag of Belgium.svg|20px]] Belgiô | RD2-score07=1 | RD2-score08=4 | RD2-text05=5 lëpińca – [[MetLife Stadium|East Rutherford]] | RD2-team09=[[File:Flag of Brazil.svg|20px]] Brazyliô | RD2-team10=[[File:Flag of Norway.svg|20px]] Norweskô | RD2-score09=1 | RD2-score10=2 | RD2-text06=6 lëpińca – [[Estadio Azteca|Meksyk]] | RD2-team11=[[File:Flag of Mexico.svg|20px]] Meksyk | RD2-team12=[[File:Flag of England.svg|20px]] Anielskô | RD2-score11=2 | RD2-score12=3 | RD2-text07=7 lëpińca – [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta]] | RD2-team13=[[File:Flag of Argentina.svg|20px]] Argentińskô | RD2-team14=[[File:Flag of Egypt.svg|20px]] Egipt | RD2-score13=3 | RD2-score14=2 | RD2-text08=7 lëpińca – [[BC Place Stadium|Vancouver]] | RD2-team15=[[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] Szwajcarskô | RD2-team16=[[File:Flag of Colombia.svg|20px]] Kòlumbiô | RD2-score15=0 (4) | RD2-score16=0 (3) | RD3-text01=9 lëpińca – [[Gillette Stadium|Foxborough]] | RD3-team01=[[File:Flag of France.svg|20px]] Francëskô | RD3-team02=[[File:Flag of Morocco.svg|20px]] Marokò | RD3-score01=0 | RD3-score02=2 | RD3-text02=10 lëpińca – [[SoFi Stadium|Inglewood]] | RD3-team03=[[File:Flag of Spain.svg|20px]] Szpańskô | RD3-team04=[[File:Flag of Belgium.svg|20px]] Belgiô | RD3-score03=2 | RD3-score04=1 | RD3-text03=11 lëpińca – [[Hard Rock Stadium|Miami Gardens]] | RD3-team05=[[File:Flag of Norway.svg|20px]] Norweskô | RD3-team06=[[File:Flag of England.svg|20px]] Anielskô | RD3-score05= | RD3-score06= | RD3-text04=12 lëpińca – [[Arrowhead Stadium|Kansas City]] | RD3-team07=[[File:Flag of Argentina.svg|20px]] Argentińskô | RD3-team08=[[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] Szwajcarskô | RD3-score07= | RD3-score08= | RD4-text01=14 lëpińca – [[AT&T Stadium|Arlington]] | RD4-team01=[[File:Flag of France.svg|20px]] Francëskô | RD4-team02=[[File:Flag of Spain.svg|20px]] Szpańskô | RD4-score01= | RD4-score02= | RD4-text02=15 lëpińca – [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta]] | RD4-team03=Dobiwca meczu 99 | RD4-team04=Dobiwca meczu 100 | RD4-score03= | RD4-score04= | RD5-text01=19 lëpińca – [[MetLife Stadium|East Rutherford]] | RD5-team01=Dobiwca meczu 101 | RD5-team02=Dobiwca meczu 102 | RD5-score01= | RD5-score02= | RD5b-text01=18 lëpińca – [[Hard Rock Stadium|Miami Gardens]] | RD5b-team01=Przerżnóny meczu 101 | RD5b-team02=Przerżnóny meczu 102 | RD5b-score01= | RD5b-score02= }} === 1/16 finału === {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 73 | data = 28 czerwińca 2026, 21:00 | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Pôłniowô Afrika | fana1 = RSA | wënik1 = 0 | druzyna2 = Kanada | fana2 = Canada | wënik2 = 1 | gòle2 = Eustáquio 90+2 | òbzérôczë = 69 237 | sãdza = João Pinheiro }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 74 | data = 29 czerwińca 2026, 19:00 | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Brazyliô | fana1 = Brazil | wënik1 = 2 | druzyna2 = Japòńskô | fana2 = Japan | wënik2 = 1 | gòle1 = Casemiro 56’, Martinelli 90+5 | gòle2 = Sano 29’ | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Maurizio Mariani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 75 | data = 29 czerwińca 2026, 22:30 | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Niemieckô | fana1 = Germany | wënik1 = 1 | druzyna2 = Paragwaj | fana2 = Paraguay | wënik2 = 1 | karné = 3-4 | gòle1 = Havertz 54’ | gòle2 = Enciso 42’ | òbzérôczë = 63 945 | sãdza = Jalal Jayed }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 76 | data = 30 czerwińca 2026, 03:00 | stadión = Estadio BBVA, Monterrey | druzyna1 = Niderlandzkô | fana1 = Netherlands | wënik1 = 1 | gòle1 = Gakpo 72’ | druzyna2 = Marokò | fana2 = Morocco | wënik2 = 1 | karné = 2-3 | gòle2 = Diop 90+1 | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Wilton Sampaio }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 77 | data = 30 czerwińca 2026, 19:00 | stadión = AT&T Stadium, Arlington | druzyna1 = Ùbrzég Słoniowëch Kłów | fana1 = Ivory Coast | wënik1 = 1 | gòle1 = Diallo 74’ | druzyna2 = Norweskô | fana2 = Norway | wënik2 = 2 | gòle2 = Nusa 39’, Haaland 86’ | òbzérôczë = 69 665 | sãdza = Jesús Valenzuela }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 78 | data = 30 czerwińca 2026, 23:00 | stadión = MetLife Stadium, East Rutherford | druzyna1 = Francëskô | fana1 = France | wënik1 = 3 | druzyna2 = Szwédzkô | fana2 = Sweden | wënik2 = 0 | gòle1 = Mbappé 45’, 74’; Barcola 53’ | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Danny Makkelie }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 79 | data = 1 lëpińca 2026, 03:00 | stadión = Estadio Azteca, Meksyk | druzyna1 = Meksyk | fana1 = Mexico | wënik1 = 2 | druzyna2 = Ekwadór | fana2 = Ecuador | wënik2 = 0 | gòle1 = Quiñones 22’, Jiménez 31’ | òbzérôczë = 80 824 | sãdza = Slavko Vinčić }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 80 | data = 1 lëpińca 2026, 18:00 | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Anielskô | fana1 = England | wënik1 = 2 | druzyna2 = Demòkraticznô Repùblika Kònga | fana2 = Democratic Republic of the Congo | wënik2 = 1 | gòle1 = Kane 75’, 86’ | gòle2 = Cipenga 7’ | òbzérôczë = 68 239 | sãdza = Adham Makhadmeh }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 81 | data = 1 lëpińca 2026, 22:00 | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = Belgiô | fana1 = Belgium | wënik1 = 3 | gòle1 = Lukaku 86’; Tielemans 89’, 120+5' | druzyna2 = Senegal | fana2 = Senegal | wënik2 = 2 | gòle2 = Diarra 24’, Sarr 51’ | òbzérôczë = 66 925 | sãdza = Said Martínez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 82 | data = 2 lëpińca 2026, 02:00 | stadión = Levi’s Stadium, Santa Clara | druzyna1 = USA | fana1 = USA | wënik1 = 2 | gòle1 = Balogun 78’, Tillman 82' | druzyna2 = Bòsniô a Hercegòwina | fana2 = Bosnia and Herzegovina | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 827 | sãdza = Raphael Claus }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 83 | data = 2 lëpińca 2026, 22:00 | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Szpańskô | fana1 = Spain | wënik1 = 3 | gòle1 = Oyarzabal 36', 89'; Porro 66' | druzyna2 = Aùstriackô | fana2 = Austria | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 70 492 | sãdza = Glenn Nyberg }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 84 | data = 2 lëpińca 2026, 18:00 | stadión = GEHA Field at Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Pòrtugalskô | fana1 = Portugal | wënik1 = 2 | gòle1 = Cristiano Ronaldo 68' (k.), Gonçalo Ramos 90+4' | druzyna2 = Chòrwackô | fana2 = Croatia | wënik2 = 1 | gòle2 = Perišić 41' | òbzérôczë = 43 036 | sãdza = Espen Eskas }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 85 | data = 3 lëpińca 2026, 02:00 | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Szwajcarskô | fana1 = Switzerland | wënik1 = 2 | gòle1 = Embolo 10'; Ndoye 46' | druzyna2 = Algerskô | fana2 = Algeria | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Yael Falcon Perez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 86 | data = 3 lëpińca 2026, 20:00 | stadión = AT&T Stadium, Arlington | druzyna1 = Aùstraliô | fana1 = Australia | wënik1 = 1 | druzyna2 = Egipt | fana2 = Egypt | wënik2 = 1 | karné = 2-4 | gòle1 = Hany 55' | gòle2 = Ashour 13' | òbzérôczë = 70 244 | sãdza = Gustavo Tejera }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 87 | data = 3 lëpińca 2026, 22:00 | stadión = Hard Rock Stadium, Miami Gardens | druzyna1 = Argentińskô | fana1 = Argentina | wënik1 = 3 | gòle1 = Messi 29'; Lautaro Martínez 92'; Diney 111' | druzyna2 = Cabo Verde | fana2 = Cape Verde | wënik2 = 2 | gòle2 = D. Duarte 59'; Lopes Cabral 103' | òbzérôczë = 64 478 | sãdza = Drew Fischer }} <br> ------- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 88 | data = 4 lëpińca 2026, 02:30 | stadión = GEHA Field at Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Kòlumbiô | fana1 = Colombia | wënik1 = 1 | gòle1 = J. Arias 14' | druzyna2 = Ghana | fana2 = Ghana | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 69 045 | sãdza = Clément Turpin }} === 1/8 finału === {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 89 | data = 4 lëpińca 2026, 13:00 | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Kanada | fana1 = Canada | wënik1 = 0 | druzyna2 = Marokò | fana2 = Morocco | wënik2 = 3 | gòle2 = Ounahi 50’, 82’; Rahimi 90+8’ | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Michael Oliver }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 90 | data = 4 lëpińca 2026, 21:00 | stadión = MetLife Stadium, East Rutherford | druzyna1 = Paragwaj | fana1 = Paraguay | wënik1 = 0 | druzyna2 = Francëskô | fana2 = France | wënik2 = 1 | gòle2 = Mbappé 70' (k.) | òbzérôczë = 68 324 | sãdza = Ilgiz Tantashev }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 91 | data = 5 lëpińca 2026, 22:00 | stadión = Lincoln Financial Field, Philadelphia | druzyna1 = Brazyliô | fana1 = Brazil | wënik1 = 1 | gòle1 = Neymar 90+10' | druzyna2 = Norweskô | fana2 = Norway | wënik2 = 2 | gòle2 = Haaland 79', 90' | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Ismail Elfath }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 92 | data = 6 lëpińca 2026, 02:00 | stadión = Estadio Azteca, Meksyk | druzyna1 = Meksyk | fana1 = Mexico | wënik1 = 2 | gòle1 = Quiñones 42'; Jiménez 69' | druzyna2 = Anielskô | fana2 = England | wënik2 = 3 | gòle2 = Bellingham 36', 38'; Kane 60' | òbzérôczë = 80 824 | sãdza = Alireza Faghani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 93 | data = 6 lëpińca 2026, 20:00 | stadión = AT&T Stadium, Arlington | druzyna1 = Pòrtugalskô | fana1 = Portugal | wënik1 = 0 | druzyna2 = Szpańskô | fana2 = Spain | wënik2 = 1 | gòle2 = Merino 90+1' | òbzérôczë = 70 649 | sãdza = Anthony Taylor }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 94 | data = 6 lëpińca 2026, 23:00 | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = USA | fana1 = USA | wënik1 = 1 | druzyna2 = Belgiô | fana2 = Belgium | wënik2 = 4 | gòle1 = Tillman 31' | gòle2 = De Ketelaere 9', 33'; Vanaken 57'; Lukaku 90+3' | òbzérôczë = 66 925 | sãdza = Adham Makhadmeh }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 95 | data = 7 lëpińca 2026, 20:00 | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Argentińskô | fana1 = Argentina | wënik1 = 3 | gòle1 = Romero 79', Messi 83', Fernández 90+2' | druzyna2 = Egipt | fana2 = Egypt | wënik2 = 2 | gòle2 = Ibrahim 15', Ziko 67' | òbzérôczë = 68 239 | sãdza = François Letexier }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 96 | data = 7 lëpińca 2026, 23:00 | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Szwajcarskô | fana1 = Switzerland | wënik1 = 0 | druzyna2 = Kòlumbiô | fana2 = Colombia | wënik2 = 0 | karné = 4-3 | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Iván Barton }} === Czwircfinałë === {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 97 | data = 10 lëpińca 2026, 21:00 | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Francëskô | fana1 = France | wënik1 = 2 | gòle1 = Mbappé 60', Dembélé 66' | druzyna2 = Marokò | fana2 = Morocco | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 63 811 | sãdza = Facundo Tello }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 98 | data = 10 lëpińca 2026, 12:00 | stadión = SoFi Stadium, Inglewood | druzyna1 = Szpańskô | fana1 = Spain | wënik1 = 2 | gòle1 = Fabián 30', Merino 88' | druzyna2 = Belgiô | fana2 = Belgium | wënik2 = 1 | gòle2 = De Ketelaere 41' | òbzérôczë = 70 492 | sãdza = Michael Oliver }} <br> '''Bôczënk:''' infòrmacje zrzeszoné z pòstãpnyma zéńdzeniama mdą aktualizowóné na bieżąco. == Finał == Finał òdbãdze sã [[19 lëpińca]] 2026 rokù na stadionie ''MetLife Stadium'' w East Rutherford (aglomeracjô [[Nowi Jork|Nowégò Jorkù]]). == Òbaczë téż == {{#categorytree:Nożnô bala|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nożnô bala]] jvqgv7uu564t5uy3u1wlzyapjpu4ntm 206915 206914 2026-07-10T23:32:35Z HaxelKaszëba 17492 jem zabéł zmienic to 206915 wikitext text/x-wiki {{Spòrtowi Turniér infobox|gòspòdôrzë=[[Òbrôzk:Flag of Canada.svg|tło|22x22px]] [[Kanada]] [[Òbrôzk:Flag of Mexico.svg|tło|22x22px]] [[Meksyk]] [[Òbrôzk:Flag of the United States.svg|tło|22x22px]] [[Zjednóné Kraje Americzi]]|data=11 czerwińca 2026|pòzwa=Mésterstwa Swiata w fùsbalë 2026<br>FIFA World Cup 2026<br>Coupe du monde de football de 2026<br>Copa Mundial de Fútbol 2026|òbrôzk=2026 FIFA World Cup emblem (with wordmark).svg|reprezentacje=48|stadionë=16|mecze=98|gòle=285|ùszłô=[[Mésterstwò Swiata w fùsbalë 2022|2022]]|pòstãpnô=[[Mésterstwò Swiata w fùsbalë 2030|2030]]||aktualné=2026]}} '''XXIII Mésterstwa Swiata w fùsbalë 2026''' – 23. edicjô mésterstwów swiata òrganizowónëch przez [[FIFA]]. Turniér òdbiwô sã òd [[11 czerwińca]] do [[19 lëpińca]] 2026 rokù na stadionach w [[Kanada|Kanadze]], [[Meksyk|Meksykù]] a [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajach]]<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026 FIFA World Cup 2026 Official Website]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. Je to pierszi mùndial twòrzony wespólnie przez trzë kraje a téż pierszi w historie z ùdzélã 48 nôrodnëch reprezentacjów. Nowi fòrmat turniéru òbjimô 12 grëp pò sztërë karna, z jaczich do czelëchòwi fazë awansëją pò dwie nôlepszé reprezentacje z kòżdi grëpë a òsmë nôlepszich karnów z trzecëch placów. Òznôczô to rozegranié rekòrdowi lëczbë 104 zéńdzeniów<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/fifa-council-approves-international-match-calendar-new-format FIFA Council approves international match calendar and 104-match World Cup format]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. == Welënk gòspòdarzów == [[Òbrôzk:2026 world cup.svg|mały|Wëniczi w kònkretnëch krajach]] 13 czerwińca 2018 rokù òb czas Kòngresu FIFA w Mòskwie dobëła pòspólnô kandidatura Kanadë, Meksykù a Zjednónëch Krajów, przedobiwającë bédënk [[Marokò|Maroka]]<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/united-2026-bid-wins-hosts-fifa-world-cup United 2026 bid voted hosts of the 2026 FIFA World Cup]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. Turniér je historiczny z czile pòwòdów: * je to pierszi mùndial òrganizowóny przez trzë kraje; * Meksyk òstôł pierszim krajã, jaczi je za gòspòdarza mésterstwów swiata trzecy rôz; * Kanada pierszi rôz òrganizëje chłopsczé mésterstwa swiata; * Zjednóné Kraje òrganizëją mùndial drëdżi rôz (pò 1994 rokù). Hewò wëniczi welowaniô: {| class="wikitable" style="text-align: center;" !Państwò !Głosë |- | align="left" |[[Òbrôzk:Flag of Canada.svg|tło|22x22px]] [[Kanada]] [[Òbrôzk:Flag of Mexico.svg|tło|22x22px]] [[Meksyk]] [[Òbrôzk:Flag of the United States.svg|tło|22x22px]] [[Zjednóné Kraje Americzi]] |'''134''' |- | align="left" | [[Òbrôzk:Flag of Morocco.svg|tło|22x22px]] [[Marokò]] |65 |} == Fòrmat rozgriwków == Pierszi rôz w historie w finałach wëstãpùje 48 reprezentacjów. [[Òbrôzk:FIFA World Cup 2026 Draw Reception (54972845582).jpg|mały|Òficjalnô bala na mésterstwa, Trionda]] Fòrmat òbjimô: * 12 grëp pò 4 karna, * Kòżdé karno rozgriwô 3 grëpòwé mecze, * awans zwëskiwają: ** dobiwcë grëp, ** karna z drëdżich placów, ** òsmë nôlepszich reprezentacjów z trzecëch placów, * òd czelëchòwi fazë òbrzesziwô czelëchòwi system rozpòczinający sã òd 1/16 finału (Round of 32). == Eliminacje == Eliminacje do Mésterstwów Swiata 2026 rozpòczãłë sã w séwniku 2023 rokù i trwałë do strëmiannika 2026 rokù. Ze wzglãdu na pòwikszenié lëczbë bëtników finałowégò turniéru z 32 do 48 reprezentacjów, Radzëzna FIFA zrobiła historiczny pòdzél placów dlô kòżdi kòntinentalny kònfederacje. Trzë reprezentacje krajów-gòspòdarzów – Kanadë, Meksykù a Zjednónëch Krajów – miałë zagwësniony aùtomaticzny awans bez nótu grë w eliminacjach. Pòòstałé 45 placów òstało rozdzeloné w 6-etapòwëch kòntinentalnëch kwalifikacjach a w relegacjowim turniérze. === Pòdzél placów a lëczba bëtników === {| class="wikitable" style="font-size:95%; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122);" ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:5px;" | Kònfederacjô ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); text-align:center; padding:5px;" | Bezpòstrzédny awans ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:5px;" | Relegacje (baraże) |- | [[File:UEFA logo.svg|20px]] '''UEFA''' <small>(Eùropa)</small> | style="text-align:center;" | '''16''' | style="color:#555;" | — |- | [[File:Caf_llogo.svg|20px]] '''CAF''' <small>(Afrika)</small> | style="text-align:center;" | '''9''' | 1 karno w midzëkòntinentalnëch relegacjach |- | [[File:AFC text logo.png|20px]] '''AFC''' <small>(Azjô)</small> | style="text-align:center;" | '''8''' | 1 karno w midzëkòntinentalnëch relegacjach |- | [[File:Concacaf logo.svg|20px]] '''CONCACAF''' <small>(Nordowô, Westrzédnô Amerika i Karajibë)</small> | style="text-align:center;" | '''6''' <small>(w tim 3 gòspòdôrzë)</small> | 2 karna w midzëkòntinentalnëch relegacjach |- | [[File:Conmebol text logo 2021.svg|20px]] '''CONMEBOL''' <small>(Pôłniowô Amerika)</small> | style="text-align:center;" | '''6''' | 1 karno w midzëkòntinentalnëch relegacjach |- | [[File:Oceania Football Confederation logo.svg|20px]] '''OFC''' <small>(Òceaniô)</small> | style="text-align:center;" | '''1''' | 1 karno w midzëkòntinentalnëch relegacjach |} === Midzëkòntinentalné relegacje === Slédné dwa place na finałowim turniérze òstałë wësztopòrczoné w relegacjowim turniérze, w jaczim wzãło ùdzél szesc karnów (pò jednym z kòżdi kònfederacje òkróm UEFA a dodatkòwò jedno karno z kònfederacje gòspòdarzów – CONCACAF). Relegacjowi turniér òdbéł sã w strëmiannikù 2026 rokù w krajach gòspòdarzów a béł téż bezpòstrzédnym testã przed samim mùndialã. == Stadionë a gardë == <div style="margin-bottom: 0.5em;"> 16 czerwińca 2022 òficjalno òstałë pòdóné stadionë, na jaczich mdą rozgriwóné mecze turniéru. Zéńdzenia rozgriwóné mdą na 16 stadionach w 16 gardach<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/fifa-unveils-stellar-line-up-of-host-cities-for-2026-world-cup FIFA unveils stellar line-up of host cities for 2026 FIFA World Cup]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. </div> {{#invoke:TôflaKôrtaMS|render}} == Grëpòwô faza == Reprezentacje òstałë pòdzelóné na 12 grëp òznaczonëch lëtrama òd A do L. Kòżdé karno rozgriwô trzë zéńdzenia. === Grëpa A === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa A |1=[[File:Flag of Mexico.svg|20px]] Meksyk |1pkt=9 |1m=3 |1w=3 |1r=0 |1p=0 |1g+=6 |1g-=0 |1rg=+6 |2=[[File:Flag of South Africa.svg|20px]] Pôłniowô Afrika |2pkt=4 |2m=3 |2w=1 |2r=1 |2p=1 |2g+=2 |2g-=3 |2rg=-1 |3=[[File:Flag of South Korea.svg|20px]] Pôłniowô Kòreja |3pkt=3 |3m=3 |3w=1 |3r=0 |3p=2 |3g+=2 |3g-=3 |3rg=-1 |4=[[File:Flag of Czech Republic.svg|20px]] Czeskô |4pkt=1 |4m=3 |4w=0 |4r=1 |4p=2 |4g+=2 |4g-=4 |4rg=-2 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 1 | data = 11 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Estadio Azteca, Meksyk | druzyna1 = Meksyk | fana1 = Mexico | wënik1 = 2 | gòle1 = Quiñones 9’, Jiménez 67’ | druzyna2 = Pôłniowô Afrika | fana2 = South Africa | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 80 824 | sãdza = Wilton Sampaio }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 2 | data = 12 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Estadio Akron, Guadalajara | druzyna1 = Pôłniowô Kòreja | fana1 = South Korea | wënik1 = 2 | gòle1 = Hwang In-beom 67', Oh Hyeon-gyu 80’ | druzyna2 = Czeskô | fana2 = Czech Republic | wënik2 = 1 | gòle2 = Krejčí 59’ | òbzérôczë = 44 985 | sãdza = Amin Mohamed Omar }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 25 | data = 18 czerwińca 2026, 18:00 CEST | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Czeskô | fana1 = Czech Republic | wënik1 = 1 | gòle1 = Sadílek 6’ | druzyna2 = Pôłniowô Afrika | fana2 = South Africa | wënik2 = 1 | gòle2 = Mokoena 83’ (k) | òbzérôczë = 67 442 | sãdza = Tori Penso }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 28 | data = 19 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = Estadio Akron, Guadalajara | druzyna1 = Meksyk | fana1 = Mexico | wënik1 = 1 | gòle1 = Romo 50' | druzyna2 = Pôłniowô Kòreja | fana2 = South Korea | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 45 522 | sãdza = Gustavo Tejera }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 53 | data = 25 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = Estadio Azteca, Meksyk | druzyna1 = Czeskô | fana1 = Czech Republic | wënik1 = 0 | druzyna2 = Meksyk | fana2 = Mexico | wënik2 = 3 | gòle2 = M. Chávez 55’, Quiñones 61’, Fidalgo 90+4' | òbzérôczë = 80 824 | sãdza = Yael Falcon Perez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 54 | data = 25 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = Estadio BBVA, Monterrey | druzyna1 = Pôłniowô Afrika | fana1 = South Africa | wënik1 = 1 | gòle1 = Maseko 63’ | druzyna2 = Pôłniowô Kòreja | fana2 = South Korea | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 51 243 | sãdza = Facundo Tello }} === Grëpa B === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa B |advance=3 |1=[[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] Szwajcarskô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=6 |1g-=3 |1rg=+3 |2=[[File:Flag of Canada.svg|20px]] Kanada |2pkt=4 |2m=3 |2w=1 |2r=1 |2p=1 |2g+=5 |2g-=4 |2rg=+1 |3=[[File:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] Bòsniô a Hercegòwina |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=4 |3g-=5 |3rg=-1 |4=[[File:Flag of Qatar.svg|20px]] Katar |4pkt=1 |4m=3 |4w=0 |4r=1 |4p=2 |4g+=2 |4g-=9 |4rg=-7 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 3 | data = 12 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = BMO Field, Toronto | druzyna1 = Kanada | fana1 = Canada | wënik1 = 1 | gòle1 = Larin 78’ | druzyna2 = Bòsniô a Hercegòwina | fana2 = Bosnia and Herzegovina | wënik2 = 1 | gòle2 = Lukić 21’ | òbzérôczë = 43 002 | sãdza = Facundo Tello }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 8 | data = 13 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Levi’s Stadium, San Francisco Bay Area | druzyna1 = Katar | fana1 = Qatar | wënik1 = 1 | gòle1 = Muheim 90+4’ (sam.) | druzyna2 = Szwajcarskô | fana2 = Switzerland | wënik2 = 1 | gòle2 = Embolo 17’ (k.) | òbzérôczë = 67 966 | sãdza = Said Martínez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 26 | data = 18 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Szwajcarskô | fana1 = Switzerland | wënik1 = 4 | gòle1 = Manzambi 74’, 90’; Vargas 84’; Xhaka 90+7’ (k.) | druzyna2 = Bòsniô a Hercegòwina | fana2 = Bosnia and Herzegovina | wënik2 = 1 | gòle2 = Mahmić 90+3’ | òbzérôczë = 70 026 | sãdza = João Pinheiro }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 27 | data = 19 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Kanada | fana1 = Canada | wënik1 = 6 | gòle1 = Larin 16’; J. David 29’, 45+3’, 90+2’; Saliba 64’; Manai 75’ (sam.) | druzyna2 = Katar | fana2 = Qatar | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Cristián Garay }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 51 | data = 24 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Szwajcarskô | fana1 = Switzerland | wënik1 = 2 | gòle1 = Vargas 46’, Manzambi 57’ | druzyna2 = Kanada | fana2 = Canada | wënik2 = 1 | gòle2 = P. David 76’ | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Ramon Abatti }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 52 | data = 24 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = Bòsniô a Hercegòwina | fana1 = Bosnia and Herzegovina | wënik1 = 3 | gòle1 = Alajbegović 29’, Abunada 34’ (sam.), Mahmić 80’ | druzyna2 = Katar | fana2 = Qatar | wënik2 = 1 | gòle2 = Al-Haydos 42’ | òbzérôczë = 66 925 | sãdza = Jesús Valenzuela }} === Grëpa C === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa C |1=[[File:Flag of Brazil.svg|20px]] Brazyliô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=7 |1g-=1 |1rg=+6 |2=[[File:Flag of Morocco.svg|20px]] Marokò |2pkt=7 |2m=3 |2w=2 |2r=1 |2p=0 |2g+=6 |2g-=3 |2rg=+3 |3=[[File:Flag of Scotland.svg|20px]] Szkòckô |3pkt=3 |3m=3 |3w=1 |3r=0 |3p=2 |3g+=2 |3g-=5 |3rg=-3 |4=[[File:Flag of Haiti.svg|20px]] Hajiti |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=2 |4g-=8 |4rg=-6 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 5 | data = 14 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = MetLife Stadium, Nowi Jork/New Jersey | druzyna1 = Brazyliô | fana1 = Brazil | wënik1 = 1 | gòle1 = Vinícius Jr. 32’ | druzyna2 = Marokò | fana2 = Morocco | wënik2 = 1 | gòle2 = Saibari 21’ | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Slavko Vinčić }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 7 | data = 14 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Hajiti | fana1 = Haiti | wënik1 = 0 | druzyna2 = Szkòckô | fana2 = Scotland | wënik2 = 1 | gòle2 = McGinn 28’ | òbzérôczë = 64 146 | sãdza = Mustapha Ghorbal }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 29 | data = 20 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Szkòckô | fana1 = Scotland | wënik1 = 0 | druzyna2 = Marokò | fana2 = Morocco | wënik2 = 1 | gòle2 = Saibari 2’ | òbzérôczë = 64 146 | sãdza = Ilgiz Tantashev }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 30 | data = 20 czerwińca 2026, 02:30 CEST | stadión = Lincoln Financial Field, Filadelfiô | druzyna1 = Brazyliô | fana1 = Brazil | wënik1 = 3 | gòle1 = Cunha 23’, 36’; Vinícius Jr. 45+3’ | druzyna2 = Hajiti | fana2 = Haiti | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 324 | sãdza = Alejandro José Hernández Hernández }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 49 | data = 25 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Hard Rock Stadium, Miami | druzyna1 = Szkòckô | fana1 = Scotland | wënik1 = 0 | druzyna2 = Brazyliô | fana2 = Brazil | wënik2 = 3 | gòle2 = Vinícius Jr. 7’, 45+3’; Cunha 60’ | òbzérôczë = 64 478 | sãdza = César Arturo Ramos }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 50 | data = 25 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Hard Rock Stadium, Miami | druzyna1 = Marokò | fana1 = Morocco | wënik1 = 4 | gòle1 = Hakimi 39’, Saibari 45+1’, Rahimi 78’, Yassine 89’ | druzyna2 = Hajiti | fana2 = Haiti | wënik2 = 2 | gòle2 = Bounou 10’ (sam.), Isidor 43’ | òbzérôczë = 64 478 | sãdza = César Arturo Ramos }} === Grëpa D === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa D |advance=3 |1=[[File:Flag of United States.svg|20px]] USA |1pkt=6 |1m=3 |1w=2 |1r=0 |1p=1 |1g+=8 |1g-=4 |1rg=+4 |2=[[File:Flag of Australia.svg|20px]] Aùstraliô |2pkt=4 |2m=3 |2w=1 |2r=1 |2p=1 |2g+=2 |2g-=2 |2rg=0 |3=[[File:Flag of Paraguay.svg|20px]] Paragwaj |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=3 |3g-=4 |3rg=-1 |4=[[File:Flag of Turkey.svg|20px]] Tëreckô |4pkt=3 |4m=3 |4w=1 |4r=0 |4p=2 |4g+=3 |4g-=5 |4rg=-2 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 4 | data = 13 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = USA | fana1 = USA | wënik1 = 4 | gòle1 = Bobadilla 7’ (sam.), Balogun 31’, 45+5’; Reyna 90+8’ | druzyna2 = Paragwaj | fana2 = Paraguay | wënik2 = 1 | gòle2 = Maurício 73’ | òbzérôczë = 70 492 | sãdza = Danny Makkelie }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 6 | data = 14 czerwińca 2026, 06:00 CEST | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Aùstraliô | fana1 = Australia | wënik1 = 2 | gòle1 = Irankunda 27’, Metcalfe 75’ | druzyna2 = Tëreckô | fana2 = Turkey | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Jesús Valenzuela }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 32 | data = 19 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = USA | fana1 = USA | wënik1 = 2 | gòle1 = Burgess 11’ (sam.), Freeman 43’ | druzyna2 = Aùstraliô | fana2 = Australia | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 66 925 | sãdza = Felix Zwayer }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 31 | data = 20 czerwińca 2026, 05:00 CEST | stadión = Levi’s Stadium, San Francisco Bay Area | druzyna1 = Tëreckô | fana1 = Turkey | wënik1 = 0 | druzyna2 = Paragwaj | fana2 = Paraguay | wënik2 = 1 | gòle2 = Galarza 2’ | òbzérôczë = 68 827 | sãdza = Iván Barton }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 59 | data = 26 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Tëreckô | fana1 = Turkey | wënik1 = 3 | gòle1 = Güler 9’, B. A. Yılmaz 31’, Ayhan 90+8’ | druzyna2 = USA | fana2 = USA | wënik2 = 2 | gòle2 = Trusty 3’, Berhalter 49’ | òbzérôczë = 70 492 | sãdza = Mustapha Ghorbal }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 60 | data = 26 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Levi’s Stadium, San Francisco Bay Area | druzyna1 = Paragwaj | fana1 = Paraguay | wënik1 = 0 | druzyna2 = Aùstraliô | fana2 = Australia | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 827 | sãdza = Clément Turpin }} === Grëpa E === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa E |advance=3 |1=[[File:Flag of Germany.svg|20px]] Niemieckô |1pkt=6 |1m=3 |1w=2 |1r=0 |1p=1 |1g+=10 |1g-=4 |1rg=+6 |2=[[File:Flag of Ivory Coast.svg|20px]] Ùbrzég Słoniowëch Kłów |2pkt=6 |2m=3 |2w=2 |2r=0 |2p=1 |2g+=4 |2g-=2 |2rg=+2 |3=[[File:Flag of Ecuador.svg|20px]] Ekwadór |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=2 |3g-=2 |3rg=0 |4=[[File:Flag of Curaçao.svg|20px]] Curaçao |4pkt=1 |4m=3 |4w=0 |4r=1 |4p=2 |4g+=1 |4g-=9 |4rg=-8 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 9 | data = 14 czerwińca 2026, 19:00 CEST | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Niemieckô | fana1 = Germany | wënik1 = 7 | gòle1 = Nmecha 6’, Schlotterbeck 38’, Havertz 45+5’ (k.), 88’, Musiala 47’, Brown 68’, Undav 78’ | druzyna2 = Curaçao | fana2 = Curaçao | wënik2 = 1 | gòle2 = Comenencia 21’ | òbzérôczë = 68 021 | sãdza = Jalal Jayed }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 11 | data = 15 czerwińca 2026, 01:00 CEST | stadión = Lincoln Financial Field, Filadelfiô | druzyna1 = Ùbrzég Słoniowëch Kłów | fana1 = Ivory Coast | wënik1 = 1 | gòle1 = Diallo 90’ | druzyna2 = Ekwadór | fana2 = Ecuador | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 274 | sãdza = François Letexier }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 33 | data = 20 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = BMO Field, Toronto | druzyna1 = Niemieckô | fana1 = Germany | wënik1 = 2 | gòle1 = Undav 68’, 90+4’ | druzyna2 = Ùbrzég Słoniowëch Kłów | fana2 = Ivory Coast | wënik2 = 1 | gòle2 = Kessié 30’ | òbzérôczë = 43 036 | sãdza = Juan Gabriel Benítez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 34 | data = 21 czerwińca 2026, 02:00 CEST | stadión = Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Ekwadór | fana1 = Ecuador | wënik1 = 0 | druzyna2 = Curaçao | fana2 = Curaçao | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 598 | sãdza = Ma Ning }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 55 | data = 25 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = Lincoln Financial Field, Filadelfiô | druzyna1 = Ekwadór | fana1 = Ecuador | wënik1 = 2 | gòle1 = Angulo 9’, Plata 77’ | druzyna2 = Niemieckô | fana2 = Germany | wënik2 = 1 | gòle2 = Sané 2’ | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Tori Penso }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 56 | data = 25 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = MetLife Stadium, Nowi Jork/New Jersey | druzyna1 = Curaçao | fana1 = Curaçao | wënik1 = 0 | druzyna2 = Ùbrzég Słoniowëch Kłów | fana2 = Ivory Coast | wënik2 = 2 | gòle2 = N. Pépé 7’, 64’ | òbzérôczë = 68 324 | sãdza = Glenn Nyberg }} === Grëpa F === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa F |advance=3 |1=[[File:Flag of Netherlands.svg|20px]] Niderlandzkô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=10 |1g-=4 |1rg=+6 |2=[[File:Flag of Japan.svg|20px]] Japòńskô |2pkt=5 |2m=3 |2w=1 |2r=2 |2p=0 |2g+=7 |2g-=3 |2rg=+4 |3=[[File:Flag of Sweden.svg|20px]] Szwédzkô |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=7 |3g-=7 |3rg=0 |4=[[File:Flag of Tunisia.svg|20px]] Tunezjô |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=2 |4g-=12 |4rg=-10 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 10 | data = 14 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = AT&T Stadium, Dallas | druzyna1 = Niderlandzkô | fana1 = Netherlands | wënik1 = 2 | gòle1 = van Dijk 50’, Summerville 64’ | druzyna2 = Japòńskô | fana2 = Japan | wënik2 = 2 | gòle2 = Nakamura 57’, Kamada 88’ | òbzérôczë = 69 285 | sãdza = Ismail Elfath }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 12 | data = 15 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Estadio BBVA, Monterrey | druzyna1 = Szwédzkô | fana1 = Sweden | wënik1 = 5 | gòle1 = Ayari 7’, 90+6’; Isak 30’; Gyökeres 59’; Svanberg 84’ | druzyna2 = Tunezjô | fana2 = Tunisia | wënik2 = 1 | gòle2 = Rekik 43’ | òbzérôczë = 50 987 | sãdza = Yael Falcon }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 35 | data = 20 czerwińca 2026, 19:00 CEST | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Niderlandzkô | fana1 = Netherlands | wënik1 = 5 | gòle1 = Brobbey 5’, 17’; Gakpo 47’, 54’; Summerville 89’ | druzyna2 = Szwédzkô | fana2 = Sweden | wënik2 = 1 | gòle2 = Elanga 59’ | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Michael Oliver }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 36 | data = 21 czerwińca 2026, 06:00 CEST | stadión = Estadio BBVA, Monterrey | druzyna1 = Tunezjô | fana1 = Tunisia | wënik1 = 0 | druzyna2 = Japòńskô | fana2 = Japan | wënik2 = 4 | gòle2 = Kamada 4’, Ueda 31’, 83’; Itō 69’ | òbzérôczë = 51 243 | sãdza = István Kovács }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 57 | data = 26 czerwińca 2026, 01:00 CEST | stadión = AT&T Stadium, Dallas | druzyna1 = Japòńskô | fana1 = Japan | wënik1 = 1 | gòle1 = Maeda 56’ | druzyna2 = Szwédzkô | fana2 = Sweden | wënik2 = 1 | gòle2 = Elanga 62’ | òbzérôczë = 70 137 | sãdza = Ivan Barton }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 58 | data = 26 czerwińca 2026, 01:00 CEST | stadión = Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Tunezjô | fana1 = Tunisia | wënik1 = 1 | gòle1 = Mastouri 54’ | druzyna2 = Niderlandzkô | fana2 = Netherlands | wënik2 = 3 | gòle2 = Skhiri 3’ (sam.), Brobbey 7’, van Hecke 62’ | òbzérôczë = 68 391 | sãdza = Katia Garcia }} === Grëpa G === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa G |1=[[File:Flag of Belgium.svg|20px]] Belgiô |1pkt=5 |1m=3 |1w=1 |1r=2 |1p=0 |1g+=6 |1g-=2 |1rg=+4 |2=[[File:Flag of Egypt.svg|20px]] Egipt |2pkt=5 |2m=3 |2w=1 |2r=2 |2p=0 |2g+=5 |2g-=3 |2rg=+2 |3=[[File:Flag of Iran.svg|20px]] Iran |3pkt=3 |3m=3 |3w=0 |3r=3 |3p=0 |3g+=3 |3g-=3 |3rg=0 |4=[[File:Flag of New Zealand.svg|20px]] Nowô Zélandiô |4pkt=1 |4m=3 |4w=0 |4r=1 |4p=2 |4g+=4 |4g-=10 |4rg=-6 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 16 | data = 15 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = Belgiô | fana1 = Belgium | wënik1 = 1 | gòle1 = Hany 66’ (sam.) | druzyna2 = Egipt | fana2 = Egypt | wënik2 = 1 | gòle2 = Ashour 19’ | òbzérôczë = 66 775 | sãdza = Ramon Abatti }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 15 | data = 16 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Iran | fana1 = Iran | wënik1 = 2 | gòle1 = Rezajijan 32’, Mohebbi 64’ | druzyna2 = Nowô Zélandiô | fana2 = New Zealand | wënik2 = 2 | gòle2 = Just 7’, 54’ | òbzérôczë = 70 108 | sãdza = César Arturo Ramos }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 39 | data = 21 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Belgiô | fana1 = Belgium | wënik1 = 0 | druzyna2 = Iran | fana2 = Iran | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 70 317 | sãdza = Dario Herrera }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 40 | data = 22 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Nowô Zélandiô | fana1 = New Zealand | wënik1 = 1 | gòle1 = Surman 15’ | druzyna2 = Egipt | fana2 = Egypt | wënik2 = 3 | gòle2 = Ziko 58’, Salah 67’, Trézéguet 82’ | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Omar Al Ali }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 63 | data = 27 czerwińca 2026, 05:00 CEST | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = Egipt | fana1 = Egypt | wënik1 = 1 | gòle1 = M. Saber 5’ | druzyna2 = Iran | fana2 = Iran | wënik2 = 1 | gòle2 = Rezajijan 14’ | òbzérôczë = 66 925 | sãdza = Szymon Marciniak }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 64 | data = 27 czerwińca 2026, 05:00 CEST | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Nowô Zélandiô | fana1 = New Zealand | wënik1 = 1 | gòle1 = Just 84’ | druzyna2 = Belgiô | fana2 = Belgium | wënik2 = 5 | gòle2 = Trossard 28’, 50’; De Bruyne 66’; Lukaku 86’; Saelemaekers 90+4’ | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Adham Makhadmeh }} === Grëpa H === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa H |1=[[File:Flag of Spain.svg|20px]] Szpańskô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=5 |1g-=0 |1rg=+5 |2=[[File:Flag of Cape Verde.svg|20px]] Cabo Verde |2pkt=3 |2m=3 |2w=0 |2r=3 |2p=0 |2g+=2 |2g-=2 |2rg=0 |3=[[File:Flag of Uruguay.svg|20px]] Ùrugwaj |3pkt=2 |3m=3 |3w=0 |3r=2 |3p=1 |3g+=3 |3g-=4 |3rg=-1 |4=[[File:Flag of Saudi Arabia.svg|20px]] Saùdijskô Arabiô |4pkt=2 |4m=3 |4w=0 |4r=2 |4p=1 |4g+=1 |4g-=5 |4rg=-4 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 14 | data = 15 czerwińca 2026, 18:00 CEST | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Szpańskô | fana1 = Spain | wënik1 = 0 | druzyna2 = Cabo Verde | fana2 = Cape Verde | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 67 640 | sãdza = Adham Makhadmeh }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 13 | data = 16 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Hard Rock Stadium, Miami | druzyna1 = Saùdijskô Arabiô | fana1 = Saudi Arabia | wënik1 = 1 | gòle1 = Al-Amri 41’ | druzyna2 = Ùrugwaj | fana2 = Uruguay | wënik2 = 1 | gòle2 = M. Araújo 80’ | òbzérôczë = 62 764 | sãdza = Maurizio Mariani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 38 | data = 21 czerwińca 2026, 18:00 CEST | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Szpańskô | fana1 = Spain | wënik1 = 4 | gòle1 = Yamal 10’, Oyarzabal 21’, 24’, H. Tambakti 49’ (sam.) | druzyna2 = Saùdijskô Arabiô | fana2 = Saudi Arabia | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 239 | sãdza = Raphael Claus }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 37 | data = 22 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Hard Rock Stadium, Miami | druzyna1 = Ùrugwaj | fana1 = Uruguay | wënik1 = 2 | gòle1 = M. Araújo 44’, Canobbio 45+6’ | druzyna2 = Cabo Verde | fana2 = Cape Verde | wënik2 = 2 | gòle2 = Pina 21’, Varela 61’ | òbzérôczë = 64 003 | sãdza = Espen Eskas }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 65 | data = 27 czerwińca 2026, 02:00 CEST | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Cabo Verde | fana1 = Cape Verde | wënik1 = 0 | druzyna2 = Saùdijskô Arabiô | fana2 = Saudi Arabia | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 278 | sãdza = François Letexier }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 66 | data = 27 czerwińca 2026, 02:00 CEST | stadión = Estadio Akron, Guadalajara | druzyna1 = Ùrugwaj | fana1 = Uruguay | wënik1 = 0 | druzyna2 = Szpańskô | fana2 = Spain | wënik2 = 1 | gòle2 = Á. Baena 42’ | òbzérôczë = 45 065 | sãdza = Ismail Elfath }} === Grëpa I === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa I |advance=3 |1=[[File:Flag of France.svg|20px]] Francëskô |1pkt=9 |1m=3 |1w=3 |1r=0 |1p=0 |1g+=10 |1g-=2 |1rg=+8 |2=[[File:Flag of Norway.svg|20px]] Norweskô |2pkt=6 |2m=3 |2w=2 |2r=0 |2p=1 |2g+=8 |2g-=7 |2rg=+1 |3=[[File:Flag of Senegal.svg|20px]] Senegal |3pkt=3 |3m=3 |3w=1 |3r=0 |3p=2 |3g+=8 |3g-=6 |3rg=+2 |4=[[File:Flag of Iraq.svg|20px]] Irak |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=1 |4g-=12 |4rg=-11 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 17 | data = 16 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = MetLife Stadium, East Rutherford | druzyna1 = Francëskô | fana1 = France | wënik1 = 3 | gòle1 = Mbappé 66’, 90+6’; Barcola 82’ | druzyna2 = Senegal | fana2 = Senegal | wënik2 = 1 | gòle2 = Mbaye 90+5’ | òbzérôczë = 80 545 | sãdza = Alireza Faghani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 18 | data = 17 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Irak | fana1 = Iraq | wënik1 = 1 | gòle1 = A. Hussein 39’ | druzyna2 = Norweskô | fana2 = Norway | wënik2 = 4 | gòle2 = Haaland 29’, 43’; Østigård 76’; A. Hussein 90+6’ (sam.) | òbzérôczë = 63 106 | sãdza = Pierre Atcho }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 41 | data = 22 czerwińca 2026, 23:00 CEST | stadión = MetLife Stadium, Nowi Jork/New Jersey | druzyna1 = Francëskô | fana1 = France | wënik1 = 3 | gòle1 = Mbappé 14’, 54’; Dembélé 66’ | druzyna2 = Irak | fana2 = Iraq | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 324 | sãdza = Drew Fischer }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 42 | data = 23 czerwińca 2026, 02:00 CEST | stadión = Lincoln Financial Field, Filadelfiô | druzyna1 = Norweskô | fana1 = Norway | wënik1 = 3 | gòle1 = M. H. Pedersen 43’, Haaland 48’, 58’ | druzyna2 = Senegal | fana2 = Senegal | wënik2 = 2 | gòle2 = I. Sarr 53’, 90+3’ | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Wilton Sampaio }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 61 | data = 26 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Norweskô | fana1 = Norway | wënik1 = 1 | gòle1 = Aasgaard 21’ | druzyna2 = Francëskô | fana2 = France | wënik2 = 4 | gòle2 = Dembélé 7’, 20’, 32’; D. Doué 90+4’ | òbzérôczë = 64 146 | sãdza = Michael Oliver }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 62 | data = 26 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = BMO Field, Toronto | druzyna1 = Senegal | fana1 = Senegal | wënik1 = 5 | gòle1 = H. Diarra 4’, I. Sarr 56’, P. Gueye 59’, 71’, I. Ndiaye 82’ | druzyna2 = Irak | fana2 = Iraq | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 43 036 | sãdza = Anthony Taylor }} === Grëpa J === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa J |advance=3 |1=[[File:Flag of Argentina.svg|20px]] Argentińskô |1pkt=9 |1m=3 |1w=3 |1r=0 |1p=0 |1g+=8 |1g-=1 |1rg=+7 |2=[[File:Flag of Austria.svg|20px]] Aùstriackô |2pkt=4 |2m=3 |2w=1 |2r=1 |2p=1 |2g+=7 |2g-=7 |2rg=0 |3=[[File:Flag of Algeria.svg|20px]] Algerskô |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=5 |3g-=7 |3rg=-2 |4=[[File:Flag of Jordan.svg|20px]] Jordańskô |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=3 |4g-=8 |4rg=-5 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 19 | data = 17 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Argentińskô | fana1 = Argentina | wënik1 = 3 | gòle1 = Messi 17’, 60’, 76’ | druzyna2 = Algerskô | fana2 = Algeria | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 69 045 | sãdza = Szymon Marciniak }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 20 | data = 17 czerwińca 2026, 06:00 CEST | stadión = Levi’s Stadium, San Francisco Bay Area | druzyna1 = Aùstriackô | fana1 = Austria | wënik1 = 3 | gòle1 = Schmid 20’, Abu Arab 77’ (sam.), Arnautović 90+12’ (k.) | druzyna2 = Jordańskô | fana2 = Jordan | wënik2 = 1 | gòle2 = Olwan 50’ | òbzérôczë = 68 527 | sãdza = Dahane Beida }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 43 | data = 22 czerwińca 2026, 19:00 CEST | stadión = AT&T Stadium, Dallas | druzyna1 = Argentińskô | fana1 = Argentina | wënik1 = 2 | gòle1 = Messi 38’, 90+5’ | druzyna2 = Aùstriackô | fana2 = Austria | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 70 649 | sãdza = Amin Mohamed Omar }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 44 | data = 23 czerwińca 2026, 05:00 CEST | stadión = Levi’s Stadium, San Francisco Bay Area | druzyna1 = Jordańskô | fana1 = Jordan | wënik1 = 1 | gòle1 = Al-Rashdan 36’ | druzyna2 = Algerskô | fana2 = Algeria | wënik2 = 2 | gòle2 = Benbouali 69’, Gouiri 82’ | òbzérôczë = 68 371 | sãdza = Slavko Vinčić }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 69 | data = 28 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Jordańskô | fana1 = Jordan | wënik1 = 1 | gòle1 = Al-Taamari 55’ | druzyna2 = Argentińskô | fana2 = Argentina | wënik2 = 3 | gòle2 = Lo Celso 19’, Martínez 31’ (k.), Messi 80’ | òbzérôczë = 70 649 | sãdza = István Kovács }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 70 | data = 28 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = AT&T Stadium, Dallas | druzyna1 = Algerskô | fana1 = Algeria | wënik1 = 3 | gòle1 = Belghali 45’, Mahrez 60’, 90+3’ | druzyna2 = Aùstriackô | fana2 = Austria | wënik2 = 3 | gòle2 = Arnautović 28’, Sabitzer 55’, Kalajdžić 90+6’ | òbzérôczë = 69 045 | sãdza = Ilgiz Tantashev }} === Grëpa K === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa K |advance=3 |1=[[File:Flag of Colombia.svg|20px]] Kòlumbiô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=4 |1g-=1 |1rg=+3 |2=[[File:Flag of Portugal.svg|20px]] Pòrtugalskô |2pkt=5 |2m=3 |2w=1 |2r=2 |2p=0 |2g+=6 |2g-=1 |2rg=+5 |3=[[File:Flag of Democratic Republic of the Congo.svg|20px]] DRK |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=4 |3g-=3 |3rg=+1 |4=[[File:Flag of Uzbekistan.svg|20px]] Ùzbekistan |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=2 |4g-=11 |4rg=-9 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 23 | data = 17 czerwińca 2026, 19:00 CEST | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Pòrtugalskô | fana1 = Portugal | wënik1 = 1 | gòle1 = J. Neves 6’ | druzyna2 = Demòkraticznô Repùblika Kònga | fana2 = the Democratic Republic of the Congo | wënik2 = 1 | gòle2 = Wissa 45+5’ | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Abdulrahman Al-Jassim }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 24 | data = 18 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Estadio Azteca, Meksyk | druzyna1 = Ùzbekistan | fana1 = Uzbekistan | wënik1 = 1 | gòle1 = Fayzullayev 60’ | druzyna2 = Kòlumbiô | fana2 = Colombia | wënik2 = 3 | gòle2 = Muñoz 40’, Díaz 65’, Campaz 90+9’ | òbzérôczë = 80 824 | sãdza = Anthony Taylor }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 47 | data = 23 czerwińca 2026, 19:00 CEST | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Pòrtugalskô | fana1 = Portugal | wënik1 = 5 | gòle1 = Ronaldo 6’, 39’; N. Mendes 17’; Nematov 60’ (sam.); Rafa Leão 87’ | druzyna2 = Ùzbekistan | fana2 = Uzbekistan | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Jalal Jayed }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 48 | data = 24 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Estadio Akron, Guadalajara | druzyna1 = Kòlumbiô | fana1 = Colombia | wënik1 = 1 | gòle1 = Muñoz 76’ | druzyna2 = Demòkraticznô Repùblika Kònga | fana2 = the Democratic Republic of the Congo | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 45 358 | sãdza = Maurizio Mariani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 71 | data = 28 czerwińca 2026, 01:30 CEST | stadión = Hard Rock Stadium, Miami Gardens | druzyna1 = Kòlumbiô | fana1 = Colombia | wënik1 = 0 | druzyna2 = Pòrtugalskô | fana2 = Portugal | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 64 478 | sãdza = Alireza Faghani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 72 | data = 28 czerwińca 2026, 01:30 CEST | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Demòkraticznô Repùblika Konga | fana1 = the Democratic Republic of the Congo | wënik1 = 3 | gòle1 = Wissa 68’ (k.), 90+1’; Mayele 78’ | druzyna2 = Ùzbekistan | fana2 = Uzbekistan | wënik2 = 1 | gòle2 = Shomurodov 10’ | òbzérôczë = 68 239 | sãdza = Felix Zwayer }} === Grëpa L === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa L |advance=3 |1=[[File:Flag of England.svg|20px]] Anielskô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=6 |1g-=2 |1rg=+4 |2=[[File:Flag of Croatia.svg|20px]] Chòrwackô |2pkt=6 |2m=3 |2w=2 |2r=0 |2p=1 |2g+=5 |2g-=5 |2rg=0 |3=[[File:Flag of Ghana.svg|20px]] Ghana |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=2 |3g-=2 |3rg=0 |4=[[File:Flag of Panama.svg|20px]] Panama |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=0 |4g-=4 |4rg=-4 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 21 | data = 17 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = AT&T Stadium, Dallas | druzyna1 = Anielskô | fana1 = England | wënik1 = 4 | gòle1 = Kane 12’ (k.), 42’; Bellingham 47’; Rashford 85’ | druzyna2 = Chòrwackô | fana2 = Croatia | wënik2 = 2 | gòle2 = Baturina 36’, Musa 45+5’ | òbzérôczë = 70 389 | sãdza = Clément Turpin }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 22 | data = 18 czerwińca 2026, 01:00 CEST | stadión = BMO Field, Toronto | druzyna1 = Ghana | fana1 = Ghana | wënik1 = 1 | gòle1 = Yirenkyi 90+5’ | druzyna2 = Panama | fana2 = Panama | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 42 942 | sãdza = Glenn Nyberg }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 45 | data = 23 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Anielskô | fana1 = England | wënik1 = 0 | druzyna2 = Ghana | fana2 = Ghana | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 63 983 | sãdza = Saíd Martínez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 46 | data = 24 czerwińca 2026, 01:00 CEST | stadión = BMO Field, Toronto | druzyna1 = Panama | fana1 = Panama | wënik1 = 0 | druzyna2 = Chòrwackô | fana2 = Croatia | wënik2 = 1 | gòle2 = Budimir 54’ | òbzérôczë = 43 036 | sãdza = Pierre Atcho }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 67 | data = 27 czerwińca 2026, 23:00 CEST | stadión = MetLife Stadium, Nowi Jork/New Jersey | druzyna1 = Panama | fana1 = Panama | wënik1 = 0 | druzyna2 = Anielskô | fana2 = England | wënik2 = 2 | gòle2 = Bellingham 62’, Kane 67’ | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Abdulrahman Al-Jassim }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 68 | data = 27 czerwińca 2026, 23:00 CEST | stadión = Lincoln Financial Field, Filadelfiô | druzyna1 = Chòrwackô | fana1 = Croatia | wënik1 = 2 | gòle1 = Sučić 31’, Vlašić 83’ | druzyna2 = Ghana | fana2 = Ghana | wënik2 = 1 | gòle2 = Luckassen 73’ | òbzérôczë = 68 324 | sãdza = Drew Fischer }} === Ranking karnów z trzecëch placów === {| class="wikitable" style="width:100%; table-layout:fixed; text-align:center; font-family:system-ui, Arial;" <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122);"> <th style="width:6%;">M.</th> <th style="width:40%;">Reprezentacjô</th> <th style="width:15%;">Grëpa</th> <th style="width:9%;">Pkt</th> <th style="width:6%;">M</th> <th style="width:6%;">W</th> <th style="width:6%;">R</th> <th style="width:6%;">P</th> <th style="width:6%;">+</th> <th style="width:6%;">–</th> <th style="width:6%;">±</th> </tr> |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 1 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Democratic Republic of the Congo.svg|20px]] DRK | K || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 4 || 3 || +1 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 2 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Ecuador.svg|20px]] Ekwadór | E || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 3 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Sweden.svg|20px]] Szwédzkô | F || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 7 || 7 || 0 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 4 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] Bòsniô a Hercegòwina | B || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 4 || 5 || −1 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 5 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Paraguay.svg|20px]] Paragwaj | D || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 3 || 4 || −1 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 6 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Ghana.svg|20px]] Ghana | L || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 7 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Algeria.svg|20px]] Algerskô | J || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 5 || 7 || −2 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 8 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Senegal.svg|20px]] Senegal | I || 3 || 3 || 1 || 0 || 2 || 8 || 6 || +2 |- | 9 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Iran.svg|20px]] Iran | G || 3 || 3 || 0 || 3 || 0 || 3 || 3 || 0 |- | 10 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of South Korea.svg|20px]] Pôłniowô Kòreja | A || 3 || 3 || 1 || 0 || 2 || 2 || 3 || −1 |- | 11 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Scotland.svg|20px]] Szkòckô | C || 3 || 3 || 1 || 0 || 2 || 2 || 5 || −3 |- | 12 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Uruguay.svg|20px]] Ùrugwaj | H || 2 || 3 || 0 || 2 || 1 || 3 || 4 || −1 |} == Czelëchòwô faza == === Drôbka === {{Turniérowô drôbka | boldwinner=y | RD1= 1/16 finału | RD2= 1/8 finału | RD1-text01=29 czerwińca – [[Gillette Stadium|Foxborough]] | RD1-team01=[[File:Flag of Germany.svg|20px]] Niemieckô | RD1-score01=1 (3) | RD1-team02=[[File:Flag of Paraguay.svg|20px]] Paragwaj | RD1-score02=1 (4) | RD1-text03=28 czerwińca – [[SoFi Stadium|Inglewood]] | RD1-team03=[[File:Flag of France.svg|20px]] Francëskô | RD1-score03=3 | RD1-team04=[[File:Flag of Sweden.svg|20px]] Szwédzkô | RD1-score04=0 | RD1-text05=3 lëpińca – [[BMO Field|Toronto]] | RD1-team05=[[File:Flag of South Africa.svg|20px]] Pôłniowô Afrika | RD1-team06=[[File:Flag of Canada.svg|20px]] Kanada | RD1-score05=0 | RD1-score06=1 | RD1-text07=2 lëpińca – [[Levi’s Stadium|Santa Clara]] | RD1-team07=[[File:Flag of Netherlands.svg|20px]] Niderlandzkô | RD1-team08=[[File:Flag of Morocco.svg|20px]] Marokò | RD1-score07=1 (2) | RD1-score08=1 (3) | RD1-text09=29 czerwińca – [[NRG Stadium|Houston]] | RD1-team09=[[File:Flag of Portugal.svg|20px]] Pòrtugalskô | RD1-team10=[[File:Flag of Croatia.svg|20px]] Chòrwackô | RD1-score09=2 | RD1-score10=1 | RD1-text11=1 lëpińca – [[Estadio Azteca|Meksyk]] | RD1-team11=[[File:Flag of Spain.svg|20px]] Szpańskô | RD1-team12=[[File:Flag of Austria.svg|20px]] Aùstriackô | RD1-score11=3 | RD1-score12=0 | RD1-text13=4 lëpińca – [[Hard Rock Stadium|Miami Gardens]] | RD1-team13=[[File:Flag of United States.svg|20px]] USA | RD1-team14=[[File:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] Bòsniô a Hercegòwina | RD1-score13=2 | RD1-score14=0 | RD1-text15=3 lëpińca – [[BC Place Stadium|Vancouver]] | RD1-team15=[[File:Flag of Belgium.svg|20px]] Belgiô | RD1-team16=[[File:Flag of Senegal.svg|20px]] Senegal | RD1-score15=3 | RD1-score16=2 | RD1-text17= | RD1-team17=[[File:Flag of Brazil.svg|20px]] Brazyliô | RD1-team18=[[File:Flag of Japan.svg|20px]] Japòńskô | RD1-score17=2 | RD1-score18=1 | RD1-text19= | RD1-team19=[[File:Flag of Ivory Coast.svg|20px]] Ùbrzég Słoniowëch Kłów | RD1-team20=[[File:Flag of Norway.svg|20px]] Norweskô | RD1-score19=1 | RD1-score20=2 | RD1-text21= | RD1-team21=[[File:Flag of Mexico.svg|20px]] Meksyk | RD1-team22=[[File:Flag of Ecuador.svg|20px]] Ekwadór | RD1-score21=2 | RD1-score22=0 | RD1-text23= | RD1-team23=[[File:Flag of England.svg|20px]] Anielskô | RD1-team24=[[File:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|20px]] DRK | RD1-score23=2 | RD1-score24=1 | RD1-text25= | RD1-team25=[[File:Flag of Argentina.svg|20px]] Argentińskô | RD1-team26=[[File:Flag of Cape Verde.svg|20px]] Cabo Verde | RD1-score25=3 | RD1-score26=2 | RD1-text27= | RD1-team27=[[File:Flag of Australia.svg|20px]] Aùstraliô | RD1-team28=[[File:Flag of Egypt.svg|20px]] Egipt | RD1-score27=1 (2) | RD1-score28=1 (4) | RD1-text29= | RD1-team29=[[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] Szwajcarskô | RD1-team30=[[File:Flag of Algeria.svg|20px]] Algerskô | RD1-score29=2 | RD1-score30=0 | RD1-text31= | RD1-team31=[[File:Flag of Colombia.svg|20px]] Kòlumbiô | RD1-team32=[[File:Flag of Ghana.svg|20px]] Ghana | RD1-score31=1 | RD1-score32=0 | RD2-text01=4 lëpińca – [[Lincoln Financial Field|Filadelfia]] | RD2-team01=[[File:Flag of Paraguay.svg|20px]] Paragwaj | RD2-team02=[[File:Flag of France.svg|20px]] Francëskô | RD2-score01=0 | RD2-score02=1 | RD2-text02=4 lëpińca – [[NRG Stadium|Houston]] | RD2-team03=[[File:Flag of Canada.svg|20px]] Kanada | RD2-team04=[[File:Flag of Morocco.svg|20px]] Marokò | RD2-score03=0 | RD2-score04=3 | RD2-text03=6 lëpińca – [[AT&T Stadium|Arlington]] | RD2-team05=[[File:Flag of Portugal.svg|20px]] Pòrtugalskô | RD2-team06=[[File:Flag of Spain.svg|20px]] Szpańskô | RD2-score05=0 | RD2-score06=1 | RD2-text04=7 lëpińca – [[CenturyLink Field|Seattle]] | RD2-team07=[[File:Flag of USA.svg|20px]] USA | RD2-team08=[[File:Flag of Belgium.svg|20px]] Belgiô | RD2-score07=1 | RD2-score08=4 | RD2-text05=5 lëpińca – [[MetLife Stadium|East Rutherford]] | RD2-team09=[[File:Flag of Brazil.svg|20px]] Brazyliô | RD2-team10=[[File:Flag of Norway.svg|20px]] Norweskô | RD2-score09=1 | RD2-score10=2 | RD2-text06=6 lëpińca – [[Estadio Azteca|Meksyk]] | RD2-team11=[[File:Flag of Mexico.svg|20px]] Meksyk | RD2-team12=[[File:Flag of England.svg|20px]] Anielskô | RD2-score11=2 | RD2-score12=3 | RD2-text07=7 lëpińca – [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta]] | RD2-team13=[[File:Flag of Argentina.svg|20px]] Argentińskô | RD2-team14=[[File:Flag of Egypt.svg|20px]] Egipt | RD2-score13=3 | RD2-score14=2 | RD2-text08=7 lëpińca – [[BC Place Stadium|Vancouver]] | RD2-team15=[[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] Szwajcarskô | RD2-team16=[[File:Flag of Colombia.svg|20px]] Kòlumbiô | RD2-score15=0 (4) | RD2-score16=0 (3) | RD3-text01=9 lëpińca – [[Gillette Stadium|Foxborough]] | RD3-team01=[[File:Flag of France.svg|20px]] Francëskô | RD3-team02=[[File:Flag of Morocco.svg|20px]] Marokò | RD3-score01=2 | RD3-score02=0 | RD3-text02=10 lëpińca – [[SoFi Stadium|Inglewood]] | RD3-team03=[[File:Flag of Spain.svg|20px]] Szpańskô | RD3-team04=[[File:Flag of Belgium.svg|20px]] Belgiô | RD3-score03=2 | RD3-score04=1 | RD3-text03=11 lëpińca – [[Hard Rock Stadium|Miami Gardens]] | RD3-team05=[[File:Flag of Norway.svg|20px]] Norweskô | RD3-team06=[[File:Flag of England.svg|20px]] Anielskô | RD3-score05= | RD3-score06= | RD3-text04=12 lëpińca – [[Arrowhead Stadium|Kansas City]] | RD3-team07=[[File:Flag of Argentina.svg|20px]] Argentińskô | RD3-team08=[[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] Szwajcarskô | RD3-score07= | RD3-score08= | RD4-text01=14 lëpińca – [[AT&T Stadium|Arlington]] | RD4-team01=[[File:Flag of France.svg|20px]] Francëskô | RD4-team02=[[File:Flag of Spain.svg|20px]] Szpańskô | RD4-score01= | RD4-score02= | RD4-text02=15 lëpińca – [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta]] | RD4-team03=Dobiwca meczu 99 | RD4-team04=Dobiwca meczu 100 | RD4-score03= | RD4-score04= | RD5-text01=19 lëpińca – [[MetLife Stadium|East Rutherford]] | RD5-team01=Dobiwca meczu 101 | RD5-team02=Dobiwca meczu 102 | RD5-score01= | RD5-score02= | RD5b-text01=18 lëpińca – [[Hard Rock Stadium|Miami Gardens]] | RD5b-team01=Przerżnóny meczu 101 | RD5b-team02=Przerżnóny meczu 102 | RD5b-score01= | RD5b-score02= }} === 1/16 finału === {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 73 | data = 28 czerwińca 2026, 21:00 | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Pôłniowô Afrika | fana1 = RSA | wënik1 = 0 | druzyna2 = Kanada | fana2 = Canada | wënik2 = 1 | gòle2 = Eustáquio 90+2 | òbzérôczë = 69 237 | sãdza = João Pinheiro }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 74 | data = 29 czerwińca 2026, 19:00 | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Brazyliô | fana1 = Brazil | wënik1 = 2 | druzyna2 = Japòńskô | fana2 = Japan | wënik2 = 1 | gòle1 = Casemiro 56’, Martinelli 90+5 | gòle2 = Sano 29’ | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Maurizio Mariani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 75 | data = 29 czerwińca 2026, 22:30 | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Niemieckô | fana1 = Germany | wënik1 = 1 | druzyna2 = Paragwaj | fana2 = Paraguay | wënik2 = 1 | karné = 3-4 | gòle1 = Havertz 54’ | gòle2 = Enciso 42’ | òbzérôczë = 63 945 | sãdza = Jalal Jayed }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 76 | data = 30 czerwińca 2026, 03:00 | stadión = Estadio BBVA, Monterrey | druzyna1 = Niderlandzkô | fana1 = Netherlands | wënik1 = 1 | gòle1 = Gakpo 72’ | druzyna2 = Marokò | fana2 = Morocco | wënik2 = 1 | karné = 2-3 | gòle2 = Diop 90+1 | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Wilton Sampaio }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 77 | data = 30 czerwińca 2026, 19:00 | stadión = AT&T Stadium, Arlington | druzyna1 = Ùbrzég Słoniowëch Kłów | fana1 = Ivory Coast | wënik1 = 1 | gòle1 = Diallo 74’ | druzyna2 = Norweskô | fana2 = Norway | wënik2 = 2 | gòle2 = Nusa 39’, Haaland 86’ | òbzérôczë = 69 665 | sãdza = Jesús Valenzuela }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 78 | data = 30 czerwińca 2026, 23:00 | stadión = MetLife Stadium, East Rutherford | druzyna1 = Francëskô | fana1 = France | wënik1 = 3 | druzyna2 = Szwédzkô | fana2 = Sweden | wënik2 = 0 | gòle1 = Mbappé 45’, 74’; Barcola 53’ | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Danny Makkelie }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 79 | data = 1 lëpińca 2026, 03:00 | stadión = Estadio Azteca, Meksyk | druzyna1 = Meksyk | fana1 = Mexico | wënik1 = 2 | druzyna2 = Ekwadór | fana2 = Ecuador | wënik2 = 0 | gòle1 = Quiñones 22’, Jiménez 31’ | òbzérôczë = 80 824 | sãdza = Slavko Vinčić }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 80 | data = 1 lëpińca 2026, 18:00 | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Anielskô | fana1 = England | wënik1 = 2 | druzyna2 = Demòkraticznô Repùblika Kònga | fana2 = Democratic Republic of the Congo | wënik2 = 1 | gòle1 = Kane 75’, 86’ | gòle2 = Cipenga 7’ | òbzérôczë = 68 239 | sãdza = Adham Makhadmeh }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 81 | data = 1 lëpińca 2026, 22:00 | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = Belgiô | fana1 = Belgium | wënik1 = 3 | gòle1 = Lukaku 86’; Tielemans 89’, 120+5' | druzyna2 = Senegal | fana2 = Senegal | wënik2 = 2 | gòle2 = Diarra 24’, Sarr 51’ | òbzérôczë = 66 925 | sãdza = Said Martínez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 82 | data = 2 lëpińca 2026, 02:00 | stadión = Levi’s Stadium, Santa Clara | druzyna1 = USA | fana1 = USA | wënik1 = 2 | gòle1 = Balogun 78’, Tillman 82' | druzyna2 = Bòsniô a Hercegòwina | fana2 = Bosnia and Herzegovina | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 827 | sãdza = Raphael Claus }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 83 | data = 2 lëpińca 2026, 22:00 | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Szpańskô | fana1 = Spain | wënik1 = 3 | gòle1 = Oyarzabal 36', 89'; Porro 66' | druzyna2 = Aùstriackô | fana2 = Austria | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 70 492 | sãdza = Glenn Nyberg }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 84 | data = 2 lëpińca 2026, 18:00 | stadión = GEHA Field at Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Pòrtugalskô | fana1 = Portugal | wënik1 = 2 | gòle1 = Cristiano Ronaldo 68' (k.), Gonçalo Ramos 90+4' | druzyna2 = Chòrwackô | fana2 = Croatia | wënik2 = 1 | gòle2 = Perišić 41' | òbzérôczë = 43 036 | sãdza = Espen Eskas }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 85 | data = 3 lëpińca 2026, 02:00 | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Szwajcarskô | fana1 = Switzerland | wënik1 = 2 | gòle1 = Embolo 10'; Ndoye 46' | druzyna2 = Algerskô | fana2 = Algeria | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Yael Falcon Perez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 86 | data = 3 lëpińca 2026, 20:00 | stadión = AT&T Stadium, Arlington | druzyna1 = Aùstraliô | fana1 = Australia | wënik1 = 1 | druzyna2 = Egipt | fana2 = Egypt | wënik2 = 1 | karné = 2-4 | gòle1 = Hany 55' | gòle2 = Ashour 13' | òbzérôczë = 70 244 | sãdza = Gustavo Tejera }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 87 | data = 3 lëpińca 2026, 22:00 | stadión = Hard Rock Stadium, Miami Gardens | druzyna1 = Argentińskô | fana1 = Argentina | wënik1 = 3 | gòle1 = Messi 29'; Lautaro Martínez 92'; Diney 111' | druzyna2 = Cabo Verde | fana2 = Cape Verde | wënik2 = 2 | gòle2 = D. Duarte 59'; Lopes Cabral 103' | òbzérôczë = 64 478 | sãdza = Drew Fischer }} <br> ------- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 88 | data = 4 lëpińca 2026, 02:30 | stadión = GEHA Field at Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Kòlumbiô | fana1 = Colombia | wënik1 = 1 | gòle1 = J. Arias 14' | druzyna2 = Ghana | fana2 = Ghana | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 69 045 | sãdza = Clément Turpin }} === 1/8 finału === {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 89 | data = 4 lëpińca 2026, 13:00 | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Kanada | fana1 = Canada | wënik1 = 0 | druzyna2 = Marokò | fana2 = Morocco | wënik2 = 3 | gòle2 = Ounahi 50’, 82’; Rahimi 90+8’ | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Michael Oliver }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 90 | data = 4 lëpińca 2026, 21:00 | stadión = MetLife Stadium, East Rutherford | druzyna1 = Paragwaj | fana1 = Paraguay | wënik1 = 0 | druzyna2 = Francëskô | fana2 = France | wënik2 = 1 | gòle2 = Mbappé 70' (k.) | òbzérôczë = 68 324 | sãdza = Ilgiz Tantashev }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 91 | data = 5 lëpińca 2026, 22:00 | stadión = Lincoln Financial Field, Philadelphia | druzyna1 = Brazyliô | fana1 = Brazil | wënik1 = 1 | gòle1 = Neymar 90+10' | druzyna2 = Norweskô | fana2 = Norway | wënik2 = 2 | gòle2 = Haaland 79', 90' | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Ismail Elfath }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 92 | data = 6 lëpińca 2026, 02:00 | stadión = Estadio Azteca, Meksyk | druzyna1 = Meksyk | fana1 = Mexico | wënik1 = 2 | gòle1 = Quiñones 42'; Jiménez 69' | druzyna2 = Anielskô | fana2 = England | wënik2 = 3 | gòle2 = Bellingham 36', 38'; Kane 60' | òbzérôczë = 80 824 | sãdza = Alireza Faghani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 93 | data = 6 lëpińca 2026, 20:00 | stadión = AT&T Stadium, Arlington | druzyna1 = Pòrtugalskô | fana1 = Portugal | wënik1 = 0 | druzyna2 = Szpańskô | fana2 = Spain | wënik2 = 1 | gòle2 = Merino 90+1' | òbzérôczë = 70 649 | sãdza = Anthony Taylor }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 94 | data = 6 lëpińca 2026, 23:00 | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = USA | fana1 = USA | wënik1 = 1 | druzyna2 = Belgiô | fana2 = Belgium | wënik2 = 4 | gòle1 = Tillman 31' | gòle2 = De Ketelaere 9', 33'; Vanaken 57'; Lukaku 90+3' | òbzérôczë = 66 925 | sãdza = Adham Makhadmeh }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 95 | data = 7 lëpińca 2026, 20:00 | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Argentińskô | fana1 = Argentina | wënik1 = 3 | gòle1 = Romero 79', Messi 83', Fernández 90+2' | druzyna2 = Egipt | fana2 = Egypt | wënik2 = 2 | gòle2 = Ibrahim 15', Ziko 67' | òbzérôczë = 68 239 | sãdza = François Letexier }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 96 | data = 7 lëpińca 2026, 23:00 | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Szwajcarskô | fana1 = Switzerland | wënik1 = 0 | druzyna2 = Kòlumbiô | fana2 = Colombia | wënik2 = 0 | karné = 4-3 | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Iván Barton }} === Czwircfinałë === {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 97 | data = 10 lëpińca 2026, 21:00 | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Francëskô | fana1 = France | wënik1 = 2 | gòle1 = Mbappé 60', Dembélé 66' | druzyna2 = Marokò | fana2 = Morocco | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 63 811 | sãdza = Facundo Tello }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 98 | data = 10 lëpińca 2026, 12:00 | stadión = SoFi Stadium, Inglewood | druzyna1 = Szpańskô | fana1 = Spain | wënik1 = 2 | gòle1 = Fabián 30', Merino 88' | druzyna2 = Belgiô | fana2 = Belgium | wënik2 = 1 | gòle2 = De Ketelaere 41' | òbzérôczë = 70 492 | sãdza = Michael Oliver }} <br> '''Bôczënk:''' infòrmacje zrzeszoné z pòstãpnyma zéńdzeniama mdą aktualizowóné na bieżąco. == Finał == Finał òdbãdze sã [[19 lëpińca]] 2026 rokù na stadionie ''MetLife Stadium'' w East Rutherford (aglomeracjô [[Nowi Jork|Nowégò Jorkù]]). == Òbaczë téż == {{#categorytree:Nożnô bala|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nożnô bala]] t613h6ct0ndtji35ac2sidlrm97op6j 206931 206915 2026-07-11T09:54:38Z HaxelKaszëba 17492 206931 wikitext text/x-wiki {{Spòrtowi Turniér infobox|gòspòdôrzë=[[Òbrôzk:Flag of Canada.svg|tło|22x22px]] [[Kanada]] [[Òbrôzk:Flag of Mexico.svg|tło|22x22px]] [[Meksyk]] [[Òbrôzk:Flag of the United States.svg|tło|22x22px]] [[Zjednóné Kraje Americzi]]|data=11 czerwińca 2026|pòzwa=Mésterstwò Swiata w fùsbalë 2026<br>FIFA World Cup 2026<br>Coupe du monde de football de 2026<br>Copa Mundial de Fútbol 2026|òbrôzk=2026 FIFA World Cup emblem (with wordmark).svg|reprezentacje=48|stadionë=16|mecze=98|gòle=285|ùszłô=[[Mésterstwò Swiata w fùsbalë 2022|2022]]|pòstãpnô=[[Mésterstwò Swiata w fùsbalë 2030|2030]]||aktualné=2026]}} '''XXIII Mésterstwò Swiata w fùsbalë 2026''' – 23. edicjô mésterstwów swiata òrganizowónëch przez [[FIFA]]. Turniér òdbiwô sã òd [[11 czerwińca]] do [[19 lëpińca]] 2026 rokù na stadionach w [[Kanada|Kanadze]], [[Meksyk|Meksykù]] a [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajach]]<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026 FIFA World Cup 2026 Official Website]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. Je to pierszi mùndial twòrzony wespólnie przez trzë kraje a téż pierszi w historie z ùdzélã 48 nôrodnëch reprezentacjów. Nowi fòrmat turniéru òbjimô 12 grëp pò sztërë karna, z jaczich do czelëchòwi fazë awansëją pò dwie nôlepszé reprezentacje z kòżdi grëpë a òsmë nôlepszich karnów z trzecëch placów. Òznôczô to rozegranié rekòrdowi lëczbë 104 zéńdzeniów<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/fifa-council-approves-international-match-calendar-new-format FIFA Council approves international match calendar and 104-match World Cup format]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. == Welënk gòspòdarzów == [[Òbrôzk:2026 world cup.svg|mały|Wëniczi w kònkretnëch krajach]] 13 czerwińca 2018 rokù òb czas Kòngresu FIFA w Mòskwie dobëła pòspólnô kandidatura Kanadë, Meksykù a Zjednónëch Krajów, przedobiwającë bédënk [[Marokò|Maroka]]<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/united-2026-bid-wins-hosts-fifa-world-cup United 2026 bid voted hosts of the 2026 FIFA World Cup]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. Turniér je historiczny z czile pòwòdów: * je to pierszi mùndial òrganizowóny przez trzë kraje; * Meksyk òstôł pierszim krajã, jaczi je za gòspòdarza mésterstwów swiata trzecy rôz; * Kanada pierszi rôz òrganizëje chłopsczé mésterstwa swiata; * Zjednóné Kraje òrganizëją mùndial drëdżi rôz (pò 1994 rokù). Hewò wëniczi welowaniô: {| class="wikitable" style="text-align: center;" !Państwò !Głosë |- | align="left" |[[Òbrôzk:Flag of Canada.svg|tło|22x22px]] [[Kanada]] [[Òbrôzk:Flag of Mexico.svg|tło|22x22px]] [[Meksyk]] [[Òbrôzk:Flag of the United States.svg|tło|22x22px]] [[Zjednóné Kraje Americzi]] |'''134''' |- | align="left" | [[Òbrôzk:Flag of Morocco.svg|tło|22x22px]] [[Marokò]] |65 |} == Fòrmat rozgriwków == Pierszi rôz w historie w finałach wëstãpùje 48 reprezentacjów. [[Òbrôzk:FIFA World Cup 2026 Draw Reception (54972845582).jpg|mały|Òficjalnô bala na mésterstwa, Trionda]] Fòrmat òbjimô: * 12 grëp pò 4 karna, * Kòżdé karno rozgriwô 3 grëpòwé mecze, * awans zwëskiwają: ** dobiwcë grëp, ** karna z drëdżich placów, ** òsmë nôlepszich reprezentacjów z trzecëch placów, * òd czelëchòwi fazë òbrzesziwô czelëchòwi system rozpòczinający sã òd 1/16 finału (Round of 32). == Eliminacje == Eliminacje do Mésterstwów Swiata 2026 rozpòczãłë sã w séwniku 2023 rokù i trwałë do strëmiannika 2026 rokù. Ze wzglãdu na pòwikszenié lëczbë bëtników finałowégò turniéru z 32 do 48 reprezentacjów, Radzëzna FIFA zrobiła historiczny pòdzél placów dlô kòżdi kòntinentalny kònfederacje. Trzë reprezentacje krajów-gòspòdarzów – Kanadë, Meksykù a Zjednónëch Krajów – miałë zagwësniony aùtomaticzny awans bez nótu grë w eliminacjach. Pòòstałé 45 placów òstało rozdzeloné w 6-etapòwëch kòntinentalnëch kwalifikacjach a w relegacjowim turniérze. === Pòdzél placów a lëczba bëtników === {| class="wikitable" style="font-size:95%; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122);" ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:5px;" | Kònfederacjô ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); text-align:center; padding:5px;" | Bezpòstrzédny awans ! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:5px;" | Relegacje (baraże) |- | [[File:UEFA logo.svg|20px]] '''UEFA''' <small>(Eùropa)</small> | style="text-align:center;" | '''16''' | style="color:#555;" | — |- | [[File:Caf_llogo.svg|20px]] '''CAF''' <small>(Afrika)</small> | style="text-align:center;" | '''9''' | 1 karno w midzëkòntinentalnëch relegacjach |- | [[File:AFC text logo.png|20px]] '''AFC''' <small>(Azjô)</small> | style="text-align:center;" | '''8''' | 1 karno w midzëkòntinentalnëch relegacjach |- | [[File:Concacaf logo.svg|20px]] '''CONCACAF''' <small>(Nordowô, Westrzédnô Amerika i Karajibë)</small> | style="text-align:center;" | '''6''' <small>(w tim 3 gòspòdôrzë)</small> | 2 karna w midzëkòntinentalnëch relegacjach |- | [[File:Conmebol text logo 2021.svg|20px]] '''CONMEBOL''' <small>(Pôłniowô Amerika)</small> | style="text-align:center;" | '''6''' | 1 karno w midzëkòntinentalnëch relegacjach |- | [[File:Oceania Football Confederation logo.svg|20px]] '''OFC''' <small>(Òceaniô)</small> | style="text-align:center;" | '''1''' | 1 karno w midzëkòntinentalnëch relegacjach |} === Midzëkòntinentalné relegacje === Slédné dwa place na finałowim turniérze òstałë wësztopòrczoné w relegacjowim turniérze, w jaczim wzãło ùdzél szesc karnów (pò jednym z kòżdi kònfederacje òkróm UEFA a dodatkòwò jedno karno z kònfederacje gòspòdarzów – CONCACAF). Relegacjowi turniér òdbéł sã w strëmiannikù 2026 rokù w krajach gòspòdarzów a béł téż bezpòstrzédnym testã przed samim mùndialã. == Stadionë a gardë == <div style="margin-bottom: 0.5em;"> 16 czerwińca 2022 òficjalno òstałë pòdóné stadionë, na jaczich mdą rozgriwóné mecze turniéru. Zéńdzenia rozgriwóné mdą na 16 stadionach w 16 gardach<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/fifa-unveils-stellar-line-up-of-host-cities-for-2026-world-cup FIFA unveils stellar line-up of host cities for 2026 FIFA World Cup]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. </div> {{#invoke:TôflaKôrtaMS|render}} == Grëpòwô faza == Reprezentacje òstałë pòdzelóné na 12 grëp òznaczonëch lëtrama òd A do L. Kòżdé karno rozgriwô trzë zéńdzenia. === Grëpa A === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa A |1=[[File:Flag of Mexico.svg|20px]] Meksyk |1pkt=9 |1m=3 |1w=3 |1r=0 |1p=0 |1g+=6 |1g-=0 |1rg=+6 |2=[[File:Flag of South Africa.svg|20px]] Pôłniowô Afrika |2pkt=4 |2m=3 |2w=1 |2r=1 |2p=1 |2g+=2 |2g-=3 |2rg=-1 |3=[[File:Flag of South Korea.svg|20px]] Pôłniowô Kòreja |3pkt=3 |3m=3 |3w=1 |3r=0 |3p=2 |3g+=2 |3g-=3 |3rg=-1 |4=[[File:Flag of Czech Republic.svg|20px]] Czeskô |4pkt=1 |4m=3 |4w=0 |4r=1 |4p=2 |4g+=2 |4g-=4 |4rg=-2 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 1 | data = 11 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Estadio Azteca, Meksyk | druzyna1 = Meksyk | fana1 = Mexico | wënik1 = 2 | gòle1 = Quiñones 9’, Jiménez 67’ | druzyna2 = Pôłniowô Afrika | fana2 = South Africa | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 80 824 | sãdza = Wilton Sampaio }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 2 | data = 12 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Estadio Akron, Guadalajara | druzyna1 = Pôłniowô Kòreja | fana1 = South Korea | wënik1 = 2 | gòle1 = Hwang In-beom 67', Oh Hyeon-gyu 80’ | druzyna2 = Czeskô | fana2 = Czech Republic | wënik2 = 1 | gòle2 = Krejčí 59’ | òbzérôczë = 44 985 | sãdza = Amin Mohamed Omar }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 25 | data = 18 czerwińca 2026, 18:00 CEST | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Czeskô | fana1 = Czech Republic | wënik1 = 1 | gòle1 = Sadílek 6’ | druzyna2 = Pôłniowô Afrika | fana2 = South Africa | wënik2 = 1 | gòle2 = Mokoena 83’ (k) | òbzérôczë = 67 442 | sãdza = Tori Penso }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 28 | data = 19 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = Estadio Akron, Guadalajara | druzyna1 = Meksyk | fana1 = Mexico | wënik1 = 1 | gòle1 = Romo 50' | druzyna2 = Pôłniowô Kòreja | fana2 = South Korea | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 45 522 | sãdza = Gustavo Tejera }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 53 | data = 25 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = Estadio Azteca, Meksyk | druzyna1 = Czeskô | fana1 = Czech Republic | wënik1 = 0 | druzyna2 = Meksyk | fana2 = Mexico | wënik2 = 3 | gòle2 = M. Chávez 55’, Quiñones 61’, Fidalgo 90+4' | òbzérôczë = 80 824 | sãdza = Yael Falcon Perez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 54 | data = 25 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = Estadio BBVA, Monterrey | druzyna1 = Pôłniowô Afrika | fana1 = South Africa | wënik1 = 1 | gòle1 = Maseko 63’ | druzyna2 = Pôłniowô Kòreja | fana2 = South Korea | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 51 243 | sãdza = Facundo Tello }} === Grëpa B === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa B |advance=3 |1=[[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] Szwajcarskô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=6 |1g-=3 |1rg=+3 |2=[[File:Flag of Canada.svg|20px]] Kanada |2pkt=4 |2m=3 |2w=1 |2r=1 |2p=1 |2g+=5 |2g-=4 |2rg=+1 |3=[[File:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] Bòsniô a Hercegòwina |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=4 |3g-=5 |3rg=-1 |4=[[File:Flag of Qatar.svg|20px]] Katar |4pkt=1 |4m=3 |4w=0 |4r=1 |4p=2 |4g+=2 |4g-=9 |4rg=-7 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 3 | data = 12 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = BMO Field, Toronto | druzyna1 = Kanada | fana1 = Canada | wënik1 = 1 | gòle1 = Larin 78’ | druzyna2 = Bòsniô a Hercegòwina | fana2 = Bosnia and Herzegovina | wënik2 = 1 | gòle2 = Lukić 21’ | òbzérôczë = 43 002 | sãdza = Facundo Tello }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 8 | data = 13 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Levi’s Stadium, San Francisco Bay Area | druzyna1 = Katar | fana1 = Qatar | wënik1 = 1 | gòle1 = Muheim 90+4’ (sam.) | druzyna2 = Szwajcarskô | fana2 = Switzerland | wënik2 = 1 | gòle2 = Embolo 17’ (k.) | òbzérôczë = 67 966 | sãdza = Said Martínez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 26 | data = 18 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Szwajcarskô | fana1 = Switzerland | wënik1 = 4 | gòle1 = Manzambi 74’, 90’; Vargas 84’; Xhaka 90+7’ (k.) | druzyna2 = Bòsniô a Hercegòwina | fana2 = Bosnia and Herzegovina | wënik2 = 1 | gòle2 = Mahmić 90+3’ | òbzérôczë = 70 026 | sãdza = João Pinheiro }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 27 | data = 19 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Kanada | fana1 = Canada | wënik1 = 6 | gòle1 = Larin 16’; J. David 29’, 45+3’, 90+2’; Saliba 64’; Manai 75’ (sam.) | druzyna2 = Katar | fana2 = Qatar | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Cristián Garay }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 51 | data = 24 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Szwajcarskô | fana1 = Switzerland | wënik1 = 2 | gòle1 = Vargas 46’, Manzambi 57’ | druzyna2 = Kanada | fana2 = Canada | wënik2 = 1 | gòle2 = P. David 76’ | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Ramon Abatti }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 52 | data = 24 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = Bòsniô a Hercegòwina | fana1 = Bosnia and Herzegovina | wënik1 = 3 | gòle1 = Alajbegović 29’, Abunada 34’ (sam.), Mahmić 80’ | druzyna2 = Katar | fana2 = Qatar | wënik2 = 1 | gòle2 = Al-Haydos 42’ | òbzérôczë = 66 925 | sãdza = Jesús Valenzuela }} === Grëpa C === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa C |1=[[File:Flag of Brazil.svg|20px]] Brazyliô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=7 |1g-=1 |1rg=+6 |2=[[File:Flag of Morocco.svg|20px]] Marokò |2pkt=7 |2m=3 |2w=2 |2r=1 |2p=0 |2g+=6 |2g-=3 |2rg=+3 |3=[[File:Flag of Scotland.svg|20px]] Szkòckô |3pkt=3 |3m=3 |3w=1 |3r=0 |3p=2 |3g+=2 |3g-=5 |3rg=-3 |4=[[File:Flag of Haiti.svg|20px]] Hajiti |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=2 |4g-=8 |4rg=-6 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 5 | data = 14 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = MetLife Stadium, Nowi Jork/New Jersey | druzyna1 = Brazyliô | fana1 = Brazil | wënik1 = 1 | gòle1 = Vinícius Jr. 32’ | druzyna2 = Marokò | fana2 = Morocco | wënik2 = 1 | gòle2 = Saibari 21’ | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Slavko Vinčić }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 7 | data = 14 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Hajiti | fana1 = Haiti | wënik1 = 0 | druzyna2 = Szkòckô | fana2 = Scotland | wënik2 = 1 | gòle2 = McGinn 28’ | òbzérôczë = 64 146 | sãdza = Mustapha Ghorbal }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 29 | data = 20 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Szkòckô | fana1 = Scotland | wënik1 = 0 | druzyna2 = Marokò | fana2 = Morocco | wënik2 = 1 | gòle2 = Saibari 2’ | òbzérôczë = 64 146 | sãdza = Ilgiz Tantashev }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 30 | data = 20 czerwińca 2026, 02:30 CEST | stadión = Lincoln Financial Field, Filadelfiô | druzyna1 = Brazyliô | fana1 = Brazil | wënik1 = 3 | gòle1 = Cunha 23’, 36’; Vinícius Jr. 45+3’ | druzyna2 = Hajiti | fana2 = Haiti | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 324 | sãdza = Alejandro José Hernández Hernández }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 49 | data = 25 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Hard Rock Stadium, Miami | druzyna1 = Szkòckô | fana1 = Scotland | wënik1 = 0 | druzyna2 = Brazyliô | fana2 = Brazil | wënik2 = 3 | gòle2 = Vinícius Jr. 7’, 45+3’; Cunha 60’ | òbzérôczë = 64 478 | sãdza = César Arturo Ramos }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 50 | data = 25 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Hard Rock Stadium, Miami | druzyna1 = Marokò | fana1 = Morocco | wënik1 = 4 | gòle1 = Hakimi 39’, Saibari 45+1’, Rahimi 78’, Yassine 89’ | druzyna2 = Hajiti | fana2 = Haiti | wënik2 = 2 | gòle2 = Bounou 10’ (sam.), Isidor 43’ | òbzérôczë = 64 478 | sãdza = César Arturo Ramos }} === Grëpa D === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa D |advance=3 |1=[[File:Flag of United States.svg|20px]] USA |1pkt=6 |1m=3 |1w=2 |1r=0 |1p=1 |1g+=8 |1g-=4 |1rg=+4 |2=[[File:Flag of Australia.svg|20px]] Aùstraliô |2pkt=4 |2m=3 |2w=1 |2r=1 |2p=1 |2g+=2 |2g-=2 |2rg=0 |3=[[File:Flag of Paraguay.svg|20px]] Paragwaj |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=3 |3g-=4 |3rg=-1 |4=[[File:Flag of Turkey.svg|20px]] Tëreckô |4pkt=3 |4m=3 |4w=1 |4r=0 |4p=2 |4g+=3 |4g-=5 |4rg=-2 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 4 | data = 13 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = USA | fana1 = USA | wënik1 = 4 | gòle1 = Bobadilla 7’ (sam.), Balogun 31’, 45+5’; Reyna 90+8’ | druzyna2 = Paragwaj | fana2 = Paraguay | wënik2 = 1 | gòle2 = Maurício 73’ | òbzérôczë = 70 492 | sãdza = Danny Makkelie }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 6 | data = 14 czerwińca 2026, 06:00 CEST | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Aùstraliô | fana1 = Australia | wënik1 = 2 | gòle1 = Irankunda 27’, Metcalfe 75’ | druzyna2 = Tëreckô | fana2 = Turkey | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Jesús Valenzuela }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 32 | data = 19 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = USA | fana1 = USA | wënik1 = 2 | gòle1 = Burgess 11’ (sam.), Freeman 43’ | druzyna2 = Aùstraliô | fana2 = Australia | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 66 925 | sãdza = Felix Zwayer }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 31 | data = 20 czerwińca 2026, 05:00 CEST | stadión = Levi’s Stadium, San Francisco Bay Area | druzyna1 = Tëreckô | fana1 = Turkey | wënik1 = 0 | druzyna2 = Paragwaj | fana2 = Paraguay | wënik2 = 1 | gòle2 = Galarza 2’ | òbzérôczë = 68 827 | sãdza = Iván Barton }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 59 | data = 26 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Tëreckô | fana1 = Turkey | wënik1 = 3 | gòle1 = Güler 9’, B. A. Yılmaz 31’, Ayhan 90+8’ | druzyna2 = USA | fana2 = USA | wënik2 = 2 | gòle2 = Trusty 3’, Berhalter 49’ | òbzérôczë = 70 492 | sãdza = Mustapha Ghorbal }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 60 | data = 26 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Levi’s Stadium, San Francisco Bay Area | druzyna1 = Paragwaj | fana1 = Paraguay | wënik1 = 0 | druzyna2 = Aùstraliô | fana2 = Australia | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 827 | sãdza = Clément Turpin }} === Grëpa E === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa E |advance=3 |1=[[File:Flag of Germany.svg|20px]] Niemieckô |1pkt=6 |1m=3 |1w=2 |1r=0 |1p=1 |1g+=10 |1g-=4 |1rg=+6 |2=[[File:Flag of Ivory Coast.svg|20px]] Ùbrzég Słoniowëch Kłów |2pkt=6 |2m=3 |2w=2 |2r=0 |2p=1 |2g+=4 |2g-=2 |2rg=+2 |3=[[File:Flag of Ecuador.svg|20px]] Ekwadór |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=2 |3g-=2 |3rg=0 |4=[[File:Flag of Curaçao.svg|20px]] Curaçao |4pkt=1 |4m=3 |4w=0 |4r=1 |4p=2 |4g+=1 |4g-=9 |4rg=-8 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 9 | data = 14 czerwińca 2026, 19:00 CEST | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Niemieckô | fana1 = Germany | wënik1 = 7 | gòle1 = Nmecha 6’, Schlotterbeck 38’, Havertz 45+5’ (k.), 88’, Musiala 47’, Brown 68’, Undav 78’ | druzyna2 = Curaçao | fana2 = Curaçao | wënik2 = 1 | gòle2 = Comenencia 21’ | òbzérôczë = 68 021 | sãdza = Jalal Jayed }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 11 | data = 15 czerwińca 2026, 01:00 CEST | stadión = Lincoln Financial Field, Filadelfiô | druzyna1 = Ùbrzég Słoniowëch Kłów | fana1 = Ivory Coast | wënik1 = 1 | gòle1 = Diallo 90’ | druzyna2 = Ekwadór | fana2 = Ecuador | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 274 | sãdza = François Letexier }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 33 | data = 20 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = BMO Field, Toronto | druzyna1 = Niemieckô | fana1 = Germany | wënik1 = 2 | gòle1 = Undav 68’, 90+4’ | druzyna2 = Ùbrzég Słoniowëch Kłów | fana2 = Ivory Coast | wënik2 = 1 | gòle2 = Kessié 30’ | òbzérôczë = 43 036 | sãdza = Juan Gabriel Benítez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 34 | data = 21 czerwińca 2026, 02:00 CEST | stadión = Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Ekwadór | fana1 = Ecuador | wënik1 = 0 | druzyna2 = Curaçao | fana2 = Curaçao | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 598 | sãdza = Ma Ning }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 55 | data = 25 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = Lincoln Financial Field, Filadelfiô | druzyna1 = Ekwadór | fana1 = Ecuador | wënik1 = 2 | gòle1 = Angulo 9’, Plata 77’ | druzyna2 = Niemieckô | fana2 = Germany | wënik2 = 1 | gòle2 = Sané 2’ | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Tori Penso }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 56 | data = 25 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = MetLife Stadium, Nowi Jork/New Jersey | druzyna1 = Curaçao | fana1 = Curaçao | wënik1 = 0 | druzyna2 = Ùbrzég Słoniowëch Kłów | fana2 = Ivory Coast | wënik2 = 2 | gòle2 = N. Pépé 7’, 64’ | òbzérôczë = 68 324 | sãdza = Glenn Nyberg }} === Grëpa F === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa F |advance=3 |1=[[File:Flag of Netherlands.svg|20px]] Niderlandzkô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=10 |1g-=4 |1rg=+6 |2=[[File:Flag of Japan.svg|20px]] Japòńskô |2pkt=5 |2m=3 |2w=1 |2r=2 |2p=0 |2g+=7 |2g-=3 |2rg=+4 |3=[[File:Flag of Sweden.svg|20px]] Szwédzkô |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=7 |3g-=7 |3rg=0 |4=[[File:Flag of Tunisia.svg|20px]] Tunezjô |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=2 |4g-=12 |4rg=-10 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 10 | data = 14 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = AT&T Stadium, Dallas | druzyna1 = Niderlandzkô | fana1 = Netherlands | wënik1 = 2 | gòle1 = van Dijk 50’, Summerville 64’ | druzyna2 = Japòńskô | fana2 = Japan | wënik2 = 2 | gòle2 = Nakamura 57’, Kamada 88’ | òbzérôczë = 69 285 | sãdza = Ismail Elfath }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 12 | data = 15 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Estadio BBVA, Monterrey | druzyna1 = Szwédzkô | fana1 = Sweden | wënik1 = 5 | gòle1 = Ayari 7’, 90+6’; Isak 30’; Gyökeres 59’; Svanberg 84’ | druzyna2 = Tunezjô | fana2 = Tunisia | wënik2 = 1 | gòle2 = Rekik 43’ | òbzérôczë = 50 987 | sãdza = Yael Falcon }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 35 | data = 20 czerwińca 2026, 19:00 CEST | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Niderlandzkô | fana1 = Netherlands | wënik1 = 5 | gòle1 = Brobbey 5’, 17’; Gakpo 47’, 54’; Summerville 89’ | druzyna2 = Szwédzkô | fana2 = Sweden | wënik2 = 1 | gòle2 = Elanga 59’ | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Michael Oliver }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 36 | data = 21 czerwińca 2026, 06:00 CEST | stadión = Estadio BBVA, Monterrey | druzyna1 = Tunezjô | fana1 = Tunisia | wënik1 = 0 | druzyna2 = Japòńskô | fana2 = Japan | wënik2 = 4 | gòle2 = Kamada 4’, Ueda 31’, 83’; Itō 69’ | òbzérôczë = 51 243 | sãdza = István Kovács }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 57 | data = 26 czerwińca 2026, 01:00 CEST | stadión = AT&T Stadium, Dallas | druzyna1 = Japòńskô | fana1 = Japan | wënik1 = 1 | gòle1 = Maeda 56’ | druzyna2 = Szwédzkô | fana2 = Sweden | wënik2 = 1 | gòle2 = Elanga 62’ | òbzérôczë = 70 137 | sãdza = Ivan Barton }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 58 | data = 26 czerwińca 2026, 01:00 CEST | stadión = Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Tunezjô | fana1 = Tunisia | wënik1 = 1 | gòle1 = Mastouri 54’ | druzyna2 = Niderlandzkô | fana2 = Netherlands | wënik2 = 3 | gòle2 = Skhiri 3’ (sam.), Brobbey 7’, van Hecke 62’ | òbzérôczë = 68 391 | sãdza = Katia Garcia }} === Grëpa G === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa G |1=[[File:Flag of Belgium.svg|20px]] Belgiô |1pkt=5 |1m=3 |1w=1 |1r=2 |1p=0 |1g+=6 |1g-=2 |1rg=+4 |2=[[File:Flag of Egypt.svg|20px]] Egipt |2pkt=5 |2m=3 |2w=1 |2r=2 |2p=0 |2g+=5 |2g-=3 |2rg=+2 |3=[[File:Flag of Iran.svg|20px]] Iran |3pkt=3 |3m=3 |3w=0 |3r=3 |3p=0 |3g+=3 |3g-=3 |3rg=0 |4=[[File:Flag of New Zealand.svg|20px]] Nowô Zélandiô |4pkt=1 |4m=3 |4w=0 |4r=1 |4p=2 |4g+=4 |4g-=10 |4rg=-6 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 16 | data = 15 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = Belgiô | fana1 = Belgium | wënik1 = 1 | gòle1 = Hany 66’ (sam.) | druzyna2 = Egipt | fana2 = Egypt | wënik2 = 1 | gòle2 = Ashour 19’ | òbzérôczë = 66 775 | sãdza = Ramon Abatti }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 15 | data = 16 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Iran | fana1 = Iran | wënik1 = 2 | gòle1 = Rezajijan 32’, Mohebbi 64’ | druzyna2 = Nowô Zélandiô | fana2 = New Zealand | wënik2 = 2 | gòle2 = Just 7’, 54’ | òbzérôczë = 70 108 | sãdza = César Arturo Ramos }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 39 | data = 21 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Belgiô | fana1 = Belgium | wënik1 = 0 | druzyna2 = Iran | fana2 = Iran | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 70 317 | sãdza = Dario Herrera }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 40 | data = 22 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Nowô Zélandiô | fana1 = New Zealand | wënik1 = 1 | gòle1 = Surman 15’ | druzyna2 = Egipt | fana2 = Egypt | wënik2 = 3 | gòle2 = Ziko 58’, Salah 67’, Trézéguet 82’ | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Omar Al Ali }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 63 | data = 27 czerwińca 2026, 05:00 CEST | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = Egipt | fana1 = Egypt | wënik1 = 1 | gòle1 = M. Saber 5’ | druzyna2 = Iran | fana2 = Iran | wënik2 = 1 | gòle2 = Rezajijan 14’ | òbzérôczë = 66 925 | sãdza = Szymon Marciniak }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 64 | data = 27 czerwińca 2026, 05:00 CEST | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Nowô Zélandiô | fana1 = New Zealand | wënik1 = 1 | gòle1 = Just 84’ | druzyna2 = Belgiô | fana2 = Belgium | wënik2 = 5 | gòle2 = Trossard 28’, 50’; De Bruyne 66’; Lukaku 86’; Saelemaekers 90+4’ | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Adham Makhadmeh }} === Grëpa H === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa H |1=[[File:Flag of Spain.svg|20px]] Szpańskô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=5 |1g-=0 |1rg=+5 |2=[[File:Flag of Cape Verde.svg|20px]] Cabo Verde |2pkt=3 |2m=3 |2w=0 |2r=3 |2p=0 |2g+=2 |2g-=2 |2rg=0 |3=[[File:Flag of Uruguay.svg|20px]] Ùrugwaj |3pkt=2 |3m=3 |3w=0 |3r=2 |3p=1 |3g+=3 |3g-=4 |3rg=-1 |4=[[File:Flag of Saudi Arabia.svg|20px]] Saùdijskô Arabiô |4pkt=2 |4m=3 |4w=0 |4r=2 |4p=1 |4g+=1 |4g-=5 |4rg=-4 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 14 | data = 15 czerwińca 2026, 18:00 CEST | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Szpańskô | fana1 = Spain | wënik1 = 0 | druzyna2 = Cabo Verde | fana2 = Cape Verde | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 67 640 | sãdza = Adham Makhadmeh }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 13 | data = 16 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Hard Rock Stadium, Miami | druzyna1 = Saùdijskô Arabiô | fana1 = Saudi Arabia | wënik1 = 1 | gòle1 = Al-Amri 41’ | druzyna2 = Ùrugwaj | fana2 = Uruguay | wënik2 = 1 | gòle2 = M. Araújo 80’ | òbzérôczë = 62 764 | sãdza = Maurizio Mariani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 38 | data = 21 czerwińca 2026, 18:00 CEST | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Szpańskô | fana1 = Spain | wënik1 = 4 | gòle1 = Yamal 10’, Oyarzabal 21’, 24’, H. Tambakti 49’ (sam.) | druzyna2 = Saùdijskô Arabiô | fana2 = Saudi Arabia | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 239 | sãdza = Raphael Claus }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 37 | data = 22 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Hard Rock Stadium, Miami | druzyna1 = Ùrugwaj | fana1 = Uruguay | wënik1 = 2 | gòle1 = M. Araújo 44’, Canobbio 45+6’ | druzyna2 = Cabo Verde | fana2 = Cape Verde | wënik2 = 2 | gòle2 = Pina 21’, Varela 61’ | òbzérôczë = 64 003 | sãdza = Espen Eskas }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 65 | data = 27 czerwińca 2026, 02:00 CEST | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Cabo Verde | fana1 = Cape Verde | wënik1 = 0 | druzyna2 = Saùdijskô Arabiô | fana2 = Saudi Arabia | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 278 | sãdza = François Letexier }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 66 | data = 27 czerwińca 2026, 02:00 CEST | stadión = Estadio Akron, Guadalajara | druzyna1 = Ùrugwaj | fana1 = Uruguay | wënik1 = 0 | druzyna2 = Szpańskô | fana2 = Spain | wënik2 = 1 | gòle2 = Á. Baena 42’ | òbzérôczë = 45 065 | sãdza = Ismail Elfath }} === Grëpa I === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa I |advance=3 |1=[[File:Flag of France.svg|20px]] Francëskô |1pkt=9 |1m=3 |1w=3 |1r=0 |1p=0 |1g+=10 |1g-=2 |1rg=+8 |2=[[File:Flag of Norway.svg|20px]] Norweskô |2pkt=6 |2m=3 |2w=2 |2r=0 |2p=1 |2g+=8 |2g-=7 |2rg=+1 |3=[[File:Flag of Senegal.svg|20px]] Senegal |3pkt=3 |3m=3 |3w=1 |3r=0 |3p=2 |3g+=8 |3g-=6 |3rg=+2 |4=[[File:Flag of Iraq.svg|20px]] Irak |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=1 |4g-=12 |4rg=-11 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 17 | data = 16 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = MetLife Stadium, East Rutherford | druzyna1 = Francëskô | fana1 = France | wënik1 = 3 | gòle1 = Mbappé 66’, 90+6’; Barcola 82’ | druzyna2 = Senegal | fana2 = Senegal | wënik2 = 1 | gòle2 = Mbaye 90+5’ | òbzérôczë = 80 545 | sãdza = Alireza Faghani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 18 | data = 17 czerwińca 2026, 00:00 CEST | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Irak | fana1 = Iraq | wënik1 = 1 | gòle1 = A. Hussein 39’ | druzyna2 = Norweskô | fana2 = Norway | wënik2 = 4 | gòle2 = Haaland 29’, 43’; Østigård 76’; A. Hussein 90+6’ (sam.) | òbzérôczë = 63 106 | sãdza = Pierre Atcho }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 41 | data = 22 czerwińca 2026, 23:00 CEST | stadión = MetLife Stadium, Nowi Jork/New Jersey | druzyna1 = Francëskô | fana1 = France | wënik1 = 3 | gòle1 = Mbappé 14’, 54’; Dembélé 66’ | druzyna2 = Irak | fana2 = Iraq | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 324 | sãdza = Drew Fischer }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 42 | data = 23 czerwińca 2026, 02:00 CEST | stadión = Lincoln Financial Field, Filadelfiô | druzyna1 = Norweskô | fana1 = Norway | wënik1 = 3 | gòle1 = M. H. Pedersen 43’, Haaland 48’, 58’ | druzyna2 = Senegal | fana2 = Senegal | wënik2 = 2 | gòle2 = I. Sarr 53’, 90+3’ | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Wilton Sampaio }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 61 | data = 26 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Norweskô | fana1 = Norway | wënik1 = 1 | gòle1 = Aasgaard 21’ | druzyna2 = Francëskô | fana2 = France | wënik2 = 4 | gòle2 = Dembélé 7’, 20’, 32’; D. Doué 90+4’ | òbzérôczë = 64 146 | sãdza = Michael Oliver }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 62 | data = 26 czerwińca 2026, 21:00 CEST | stadión = BMO Field, Toronto | druzyna1 = Senegal | fana1 = Senegal | wënik1 = 5 | gòle1 = H. Diarra 4’, I. Sarr 56’, P. Gueye 59’, 71’, I. Ndiaye 82’ | druzyna2 = Irak | fana2 = Iraq | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 43 036 | sãdza = Anthony Taylor }} === Grëpa J === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa J |advance=3 |1=[[File:Flag of Argentina.svg|20px]] Argentińskô |1pkt=9 |1m=3 |1w=3 |1r=0 |1p=0 |1g+=8 |1g-=1 |1rg=+7 |2=[[File:Flag of Austria.svg|20px]] Aùstriackô |2pkt=4 |2m=3 |2w=1 |2r=1 |2p=1 |2g+=7 |2g-=7 |2rg=0 |3=[[File:Flag of Algeria.svg|20px]] Algerskô |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=5 |3g-=7 |3rg=-2 |4=[[File:Flag of Jordan.svg|20px]] Jordańskô |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=3 |4g-=8 |4rg=-5 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 19 | data = 17 czerwińca 2026, 03:00 CEST | stadión = Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Argentińskô | fana1 = Argentina | wënik1 = 3 | gòle1 = Messi 17’, 60’, 76’ | druzyna2 = Algerskô | fana2 = Algeria | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 69 045 | sãdza = Szymon Marciniak }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 20 | data = 17 czerwińca 2026, 06:00 CEST | stadión = Levi’s Stadium, San Francisco Bay Area | druzyna1 = Aùstriackô | fana1 = Austria | wënik1 = 3 | gòle1 = Schmid 20’, Abu Arab 77’ (sam.), Arnautović 90+12’ (k.) | druzyna2 = Jordańskô | fana2 = Jordan | wënik2 = 1 | gòle2 = Olwan 50’ | òbzérôczë = 68 527 | sãdza = Dahane Beida }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 43 | data = 22 czerwińca 2026, 19:00 CEST | stadión = AT&T Stadium, Dallas | druzyna1 = Argentińskô | fana1 = Argentina | wënik1 = 2 | gòle1 = Messi 38’, 90+5’ | druzyna2 = Aùstriackô | fana2 = Austria | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 70 649 | sãdza = Amin Mohamed Omar }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 44 | data = 23 czerwińca 2026, 05:00 CEST | stadión = Levi’s Stadium, San Francisco Bay Area | druzyna1 = Jordańskô | fana1 = Jordan | wënik1 = 1 | gòle1 = Al-Rashdan 36’ | druzyna2 = Algerskô | fana2 = Algeria | wënik2 = 2 | gòle2 = Benbouali 69’, Gouiri 82’ | òbzérôczë = 68 371 | sãdza = Slavko Vinčić }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 69 | data = 28 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Jordańskô | fana1 = Jordan | wënik1 = 1 | gòle1 = Al-Taamari 55’ | druzyna2 = Argentińskô | fana2 = Argentina | wënik2 = 3 | gòle2 = Lo Celso 19’, Martínez 31’ (k.), Messi 80’ | òbzérôczë = 70 649 | sãdza = István Kovács }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 70 | data = 28 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = AT&T Stadium, Dallas | druzyna1 = Algerskô | fana1 = Algeria | wënik1 = 3 | gòle1 = Belghali 45’, Mahrez 60’, 90+3’ | druzyna2 = Aùstriackô | fana2 = Austria | wënik2 = 3 | gòle2 = Arnautović 28’, Sabitzer 55’, Kalajdžić 90+6’ | òbzérôczë = 69 045 | sãdza = Ilgiz Tantashev }} === Grëpa K === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa K |advance=3 |1=[[File:Flag of Colombia.svg|20px]] Kòlumbiô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=4 |1g-=1 |1rg=+3 |2=[[File:Flag of Portugal.svg|20px]] Pòrtugalskô |2pkt=5 |2m=3 |2w=1 |2r=2 |2p=0 |2g+=6 |2g-=1 |2rg=+5 |3=[[File:Flag of Democratic Republic of the Congo.svg|20px]] DRK |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=4 |3g-=3 |3rg=+1 |4=[[File:Flag of Uzbekistan.svg|20px]] Ùzbekistan |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=2 |4g-=11 |4rg=-9 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 23 | data = 17 czerwińca 2026, 19:00 CEST | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Pòrtugalskô | fana1 = Portugal | wënik1 = 1 | gòle1 = J. Neves 6’ | druzyna2 = Demòkraticznô Repùblika Kònga | fana2 = the Democratic Republic of the Congo | wënik2 = 1 | gòle2 = Wissa 45+5’ | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Abdulrahman Al-Jassim }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 24 | data = 18 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Estadio Azteca, Meksyk | druzyna1 = Ùzbekistan | fana1 = Uzbekistan | wënik1 = 1 | gòle1 = Fayzullayev 60’ | druzyna2 = Kòlumbiô | fana2 = Colombia | wënik2 = 3 | gòle2 = Muñoz 40’, Díaz 65’, Campaz 90+9’ | òbzérôczë = 80 824 | sãdza = Anthony Taylor }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 47 | data = 23 czerwińca 2026, 19:00 CEST | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Pòrtugalskô | fana1 = Portugal | wënik1 = 5 | gòle1 = Ronaldo 6’, 39’; N. Mendes 17’; Nematov 60’ (sam.); Rafa Leão 87’ | druzyna2 = Ùzbekistan | fana2 = Uzbekistan | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Jalal Jayed }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 48 | data = 24 czerwińca 2026, 04:00 CEST | stadión = Estadio Akron, Guadalajara | druzyna1 = Kòlumbiô | fana1 = Colombia | wënik1 = 1 | gòle1 = Muñoz 76’ | druzyna2 = Demòkraticznô Repùblika Kònga | fana2 = the Democratic Republic of the Congo | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 45 358 | sãdza = Maurizio Mariani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 71 | data = 28 czerwińca 2026, 01:30 CEST | stadión = Hard Rock Stadium, Miami Gardens | druzyna1 = Kòlumbiô | fana1 = Colombia | wënik1 = 0 | druzyna2 = Pòrtugalskô | fana2 = Portugal | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 64 478 | sãdza = Alireza Faghani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 72 | data = 28 czerwińca 2026, 01:30 CEST | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Demòkraticznô Repùblika Konga | fana1 = the Democratic Republic of the Congo | wënik1 = 3 | gòle1 = Wissa 68’ (k.), 90+1’; Mayele 78’ | druzyna2 = Ùzbekistan | fana2 = Uzbekistan | wënik2 = 1 | gòle2 = Shomurodov 10’ | òbzérôczë = 68 239 | sãdza = Felix Zwayer }} === Grëpa L === {{#invoke:Grëpa MS|render |group=Grëpa L |advance=3 |1=[[File:Flag of England.svg|20px]] Anielskô |1pkt=7 |1m=3 |1w=2 |1r=1 |1p=0 |1g+=6 |1g-=2 |1rg=+4 |2=[[File:Flag of Croatia.svg|20px]] Chòrwackô |2pkt=6 |2m=3 |2w=2 |2r=0 |2p=1 |2g+=5 |2g-=5 |2rg=0 |3=[[File:Flag of Ghana.svg|20px]] Ghana |3pkt=4 |3m=3 |3w=1 |3r=1 |3p=1 |3g+=2 |3g-=2 |3rg=0 |4=[[File:Flag of Panama.svg|20px]] Panama |4pkt=0 |4m=3 |4w=0 |4r=0 |4p=3 |4g+=0 |4g-=4 |4rg=-4 }} {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 21 | data = 17 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = AT&T Stadium, Dallas | druzyna1 = Anielskô | fana1 = England | wënik1 = 4 | gòle1 = Kane 12’ (k.), 42’; Bellingham 47’; Rashford 85’ | druzyna2 = Chòrwackô | fana2 = Croatia | wënik2 = 2 | gòle2 = Baturina 36’, Musa 45+5’ | òbzérôczë = 70 389 | sãdza = Clément Turpin }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 22 | data = 18 czerwińca 2026, 01:00 CEST | stadión = BMO Field, Toronto | druzyna1 = Ghana | fana1 = Ghana | wënik1 = 1 | gòle1 = Yirenkyi 90+5’ | druzyna2 = Panama | fana2 = Panama | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 42 942 | sãdza = Glenn Nyberg }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 45 | data = 23 czerwińca 2026, 22:00 CEST | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Anielskô | fana1 = England | wënik1 = 0 | druzyna2 = Ghana | fana2 = Ghana | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 63 983 | sãdza = Saíd Martínez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 46 | data = 24 czerwińca 2026, 01:00 CEST | stadión = BMO Field, Toronto | druzyna1 = Panama | fana1 = Panama | wënik1 = 0 | druzyna2 = Chòrwackô | fana2 = Croatia | wënik2 = 1 | gòle2 = Budimir 54’ | òbzérôczë = 43 036 | sãdza = Pierre Atcho }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 67 | data = 27 czerwińca 2026, 23:00 CEST | stadión = MetLife Stadium, Nowi Jork/New Jersey | druzyna1 = Panama | fana1 = Panama | wënik1 = 0 | druzyna2 = Anielskô | fana2 = England | wënik2 = 2 | gòle2 = Bellingham 62’, Kane 67’ | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Abdulrahman Al-Jassim }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 68 | data = 27 czerwińca 2026, 23:00 CEST | stadión = Lincoln Financial Field, Filadelfiô | druzyna1 = Chòrwackô | fana1 = Croatia | wënik1 = 2 | gòle1 = Sučić 31’, Vlašić 83’ | druzyna2 = Ghana | fana2 = Ghana | wënik2 = 1 | gòle2 = Luckassen 73’ | òbzérôczë = 68 324 | sãdza = Drew Fischer }} === Ranking karnów z trzecëch placów === {| class="wikitable" style="width:100%; table-layout:fixed; text-align:center; font-family:system-ui, Arial;" <tr style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122);"> <th style="width:6%;">M.</th> <th style="width:40%;">Reprezentacjô</th> <th style="width:15%;">Grëpa</th> <th style="width:9%;">Pkt</th> <th style="width:6%;">M</th> <th style="width:6%;">W</th> <th style="width:6%;">R</th> <th style="width:6%;">P</th> <th style="width:6%;">+</th> <th style="width:6%;">–</th> <th style="width:6%;">±</th> </tr> |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 1 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Democratic Republic of the Congo.svg|20px]] DRK | K || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 4 || 3 || +1 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 2 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Ecuador.svg|20px]] Ekwadór | E || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 3 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Sweden.svg|20px]] Szwédzkô | F || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 7 || 7 || 0 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 4 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] Bòsniô a Hercegòwina | B || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 4 || 5 || −1 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 5 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Paraguay.svg|20px]] Paragwaj | D || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 3 || 4 || −1 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 6 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Ghana.svg|20px]] Ghana | L || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 7 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Algeria.svg|20px]] Algerskô | J || 4 || 3 || 1 || 1 || 1 || 5 || 7 || −2 |- style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff6df); color: var(--color-base, #202122); font-weight:bold;" | 8 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Senegal.svg|20px]] Senegal | I || 3 || 3 || 1 || 0 || 2 || 8 || 6 || +2 |- | 9 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Iran.svg|20px]] Iran | G || 3 || 3 || 0 || 3 || 0 || 3 || 3 || 0 |- | 10 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of South Korea.svg|20px]] Pôłniowô Kòreja | A || 3 || 3 || 1 || 0 || 2 || 2 || 3 || −1 |- | 11 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Scotland.svg|20px]] Szkòckô | C || 3 || 3 || 1 || 0 || 2 || 2 || 5 || −3 |- | 12 | style="text-align:left;" | [[File:Flag of Uruguay.svg|20px]] Ùrugwaj | H || 2 || 3 || 0 || 2 || 1 || 3 || 4 || −1 |} == Czelëchòwô faza == === Drôbka === {{Turniérowô drôbka | boldwinner=y | RD1= 1/16 finału | RD2= 1/8 finału | RD1-text01=29 czerwińca – [[Gillette Stadium|Foxborough]] | RD1-team01=[[File:Flag of Germany.svg|20px]] Niemieckô | RD1-score01=1 (3) | RD1-team02=[[File:Flag of Paraguay.svg|20px]] Paragwaj | RD1-score02=1 (4) | RD1-text03=28 czerwińca – [[SoFi Stadium|Inglewood]] | RD1-team03=[[File:Flag of France.svg|20px]] Francëskô | RD1-score03=3 | RD1-team04=[[File:Flag of Sweden.svg|20px]] Szwédzkô | RD1-score04=0 | RD1-text05=3 lëpińca – [[BMO Field|Toronto]] | RD1-team05=[[File:Flag of South Africa.svg|20px]] Pôłniowô Afrika | RD1-team06=[[File:Flag of Canada.svg|20px]] Kanada | RD1-score05=0 | RD1-score06=1 | RD1-text07=2 lëpińca – [[Levi’s Stadium|Santa Clara]] | RD1-team07=[[File:Flag of Netherlands.svg|20px]] Niderlandzkô | RD1-team08=[[File:Flag of Morocco.svg|20px]] Marokò | RD1-score07=1 (2) | RD1-score08=1 (3) | RD1-text09=29 czerwińca – [[NRG Stadium|Houston]] | RD1-team09=[[File:Flag of Portugal.svg|20px]] Pòrtugalskô | RD1-team10=[[File:Flag of Croatia.svg|20px]] Chòrwackô | RD1-score09=2 | RD1-score10=1 | RD1-text11=1 lëpińca – [[Estadio Azteca|Meksyk]] | RD1-team11=[[File:Flag of Spain.svg|20px]] Szpańskô | RD1-team12=[[File:Flag of Austria.svg|20px]] Aùstriackô | RD1-score11=3 | RD1-score12=0 | RD1-text13=4 lëpińca – [[Hard Rock Stadium|Miami Gardens]] | RD1-team13=[[File:Flag of United States.svg|20px]] USA | RD1-team14=[[File:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] Bòsniô a Hercegòwina | RD1-score13=2 | RD1-score14=0 | RD1-text15=3 lëpińca – [[BC Place Stadium|Vancouver]] | RD1-team15=[[File:Flag of Belgium.svg|20px]] Belgiô | RD1-team16=[[File:Flag of Senegal.svg|20px]] Senegal | RD1-score15=3 | RD1-score16=2 | RD1-text17= | RD1-team17=[[File:Flag of Brazil.svg|20px]] Brazyliô | RD1-team18=[[File:Flag of Japan.svg|20px]] Japòńskô | RD1-score17=2 | RD1-score18=1 | RD1-text19= | RD1-team19=[[File:Flag of Ivory Coast.svg|20px]] Ùbrzég Słoniowëch Kłów | RD1-team20=[[File:Flag of Norway.svg|20px]] Norweskô | RD1-score19=1 | RD1-score20=2 | RD1-text21= | RD1-team21=[[File:Flag of Mexico.svg|20px]] Meksyk | RD1-team22=[[File:Flag of Ecuador.svg|20px]] Ekwadór | RD1-score21=2 | RD1-score22=0 | RD1-text23= | RD1-team23=[[File:Flag of England.svg|20px]] Anielskô | RD1-team24=[[File:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|20px]] DRK | RD1-score23=2 | RD1-score24=1 | RD1-text25= | RD1-team25=[[File:Flag of Argentina.svg|20px]] Argentińskô | RD1-team26=[[File:Flag of Cape Verde.svg|20px]] Cabo Verde | RD1-score25=3 | RD1-score26=2 | RD1-text27= | RD1-team27=[[File:Flag of Australia.svg|20px]] Aùstraliô | RD1-team28=[[File:Flag of Egypt.svg|20px]] Egipt | RD1-score27=1 (2) | RD1-score28=1 (4) | RD1-text29= | RD1-team29=[[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] Szwajcarskô | RD1-team30=[[File:Flag of Algeria.svg|20px]] Algerskô | RD1-score29=2 | RD1-score30=0 | RD1-text31= | RD1-team31=[[File:Flag of Colombia.svg|20px]] Kòlumbiô | RD1-team32=[[File:Flag of Ghana.svg|20px]] Ghana | RD1-score31=1 | RD1-score32=0 | RD2-text01=4 lëpińca – [[Lincoln Financial Field|Filadelfia]] | RD2-team01=[[File:Flag of Paraguay.svg|20px]] Paragwaj | RD2-team02=[[File:Flag of France.svg|20px]] Francëskô | RD2-score01=0 | RD2-score02=1 | RD2-text02=4 lëpińca – [[NRG Stadium|Houston]] | RD2-team03=[[File:Flag of Canada.svg|20px]] Kanada | RD2-team04=[[File:Flag of Morocco.svg|20px]] Marokò | RD2-score03=0 | RD2-score04=3 | RD2-text03=6 lëpińca – [[AT&T Stadium|Arlington]] | RD2-team05=[[File:Flag of Portugal.svg|20px]] Pòrtugalskô | RD2-team06=[[File:Flag of Spain.svg|20px]] Szpańskô | RD2-score05=0 | RD2-score06=1 | RD2-text04=7 lëpińca – [[CenturyLink Field|Seattle]] | RD2-team07=[[File:Flag of USA.svg|20px]] USA | RD2-team08=[[File:Flag of Belgium.svg|20px]] Belgiô | RD2-score07=1 | RD2-score08=4 | RD2-text05=5 lëpińca – [[MetLife Stadium|East Rutherford]] | RD2-team09=[[File:Flag of Brazil.svg|20px]] Brazyliô | RD2-team10=[[File:Flag of Norway.svg|20px]] Norweskô | RD2-score09=1 | RD2-score10=2 | RD2-text06=6 lëpińca – [[Estadio Azteca|Meksyk]] | RD2-team11=[[File:Flag of Mexico.svg|20px]] Meksyk | RD2-team12=[[File:Flag of England.svg|20px]] Anielskô | RD2-score11=2 | RD2-score12=3 | RD2-text07=7 lëpińca – [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta]] | RD2-team13=[[File:Flag of Argentina.svg|20px]] Argentińskô | RD2-team14=[[File:Flag of Egypt.svg|20px]] Egipt | RD2-score13=3 | RD2-score14=2 | RD2-text08=7 lëpińca – [[BC Place Stadium|Vancouver]] | RD2-team15=[[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] Szwajcarskô | RD2-team16=[[File:Flag of Colombia.svg|20px]] Kòlumbiô | RD2-score15=0 (4) | RD2-score16=0 (3) | RD3-text01=9 lëpińca – [[Gillette Stadium|Foxborough]] | RD3-team01=[[File:Flag of France.svg|20px]] Francëskô | RD3-team02=[[File:Flag of Morocco.svg|20px]] Marokò | RD3-score01=2 | RD3-score02=0 | RD3-text02=10 lëpińca – [[SoFi Stadium|Inglewood]] | RD3-team03=[[File:Flag of Spain.svg|20px]] Szpańskô | RD3-team04=[[File:Flag of Belgium.svg|20px]] Belgiô | RD3-score03=2 | RD3-score04=1 | RD3-text03=11 lëpińca – [[Hard Rock Stadium|Miami Gardens]] | RD3-team05=[[File:Flag of Norway.svg|20px]] Norweskô | RD3-team06=[[File:Flag of England.svg|20px]] Anielskô | RD3-score05= | RD3-score06= | RD3-text04=12 lëpińca – [[Arrowhead Stadium|Kansas City]] | RD3-team07=[[File:Flag of Argentina.svg|20px]] Argentińskô | RD3-team08=[[File:Flag of Switzerland.svg|20px]] Szwajcarskô | RD3-score07= | RD3-score08= | RD4-text01=14 lëpińca – [[AT&T Stadium|Arlington]] | RD4-team01=[[File:Flag of France.svg|20px]] Francëskô | RD4-team02=[[File:Flag of Spain.svg|20px]] Szpańskô | RD4-score01= | RD4-score02= | RD4-text02=15 lëpińca – [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta]] | RD4-team03=Dobiwca meczu 99 | RD4-team04=Dobiwca meczu 100 | RD4-score03= | RD4-score04= | RD5-text01=19 lëpińca – [[MetLife Stadium|East Rutherford]] | RD5-team01=Dobiwca meczu 101 | RD5-team02=Dobiwca meczu 102 | RD5-score01= | RD5-score02= | RD5b-text01=18 lëpińca – [[Hard Rock Stadium|Miami Gardens]] | RD5b-team01=Przerżnóny meczu 101 | RD5b-team02=Przerżnóny meczu 102 | RD5b-score01= | RD5b-score02= }} === 1/16 finału === {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 73 | data = 28 czerwińca 2026, 21:00 | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Pôłniowô Afrika | fana1 = RSA | wënik1 = 0 | druzyna2 = Kanada | fana2 = Canada | wënik2 = 1 | gòle2 = Eustáquio 90+2 | òbzérôczë = 69 237 | sãdza = João Pinheiro }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 74 | data = 29 czerwińca 2026, 19:00 | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Brazyliô | fana1 = Brazil | wënik1 = 2 | druzyna2 = Japòńskô | fana2 = Japan | wënik2 = 1 | gòle1 = Casemiro 56’, Martinelli 90+5 | gòle2 = Sano 29’ | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Maurizio Mariani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 75 | data = 29 czerwińca 2026, 22:30 | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Niemieckô | fana1 = Germany | wënik1 = 1 | druzyna2 = Paragwaj | fana2 = Paraguay | wënik2 = 1 | karné = 3-4 | gòle1 = Havertz 54’ | gòle2 = Enciso 42’ | òbzérôczë = 63 945 | sãdza = Jalal Jayed }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 76 | data = 30 czerwińca 2026, 03:00 | stadión = Estadio BBVA, Monterrey | druzyna1 = Niderlandzkô | fana1 = Netherlands | wënik1 = 1 | gòle1 = Gakpo 72’ | druzyna2 = Marokò | fana2 = Morocco | wënik2 = 1 | karné = 2-3 | gòle2 = Diop 90+1 | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Wilton Sampaio }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 77 | data = 30 czerwińca 2026, 19:00 | stadión = AT&T Stadium, Arlington | druzyna1 = Ùbrzég Słoniowëch Kłów | fana1 = Ivory Coast | wënik1 = 1 | gòle1 = Diallo 74’ | druzyna2 = Norweskô | fana2 = Norway | wënik2 = 2 | gòle2 = Nusa 39’, Haaland 86’ | òbzérôczë = 69 665 | sãdza = Jesús Valenzuela }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 78 | data = 30 czerwińca 2026, 23:00 | stadión = MetLife Stadium, East Rutherford | druzyna1 = Francëskô | fana1 = France | wënik1 = 3 | druzyna2 = Szwédzkô | fana2 = Sweden | wënik2 = 0 | gòle1 = Mbappé 45’, 74’; Barcola 53’ | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Danny Makkelie }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 79 | data = 1 lëpińca 2026, 03:00 | stadión = Estadio Azteca, Meksyk | druzyna1 = Meksyk | fana1 = Mexico | wënik1 = 2 | druzyna2 = Ekwadór | fana2 = Ecuador | wënik2 = 0 | gòle1 = Quiñones 22’, Jiménez 31’ | òbzérôczë = 80 824 | sãdza = Slavko Vinčić }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 80 | data = 1 lëpińca 2026, 18:00 | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Anielskô | fana1 = England | wënik1 = 2 | druzyna2 = Demòkraticznô Repùblika Kònga | fana2 = Democratic Republic of the Congo | wënik2 = 1 | gòle1 = Kane 75’, 86’ | gòle2 = Cipenga 7’ | òbzérôczë = 68 239 | sãdza = Adham Makhadmeh }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 81 | data = 1 lëpińca 2026, 22:00 | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = Belgiô | fana1 = Belgium | wënik1 = 3 | gòle1 = Lukaku 86’; Tielemans 89’, 120+5' | druzyna2 = Senegal | fana2 = Senegal | wënik2 = 2 | gòle2 = Diarra 24’, Sarr 51’ | òbzérôczë = 66 925 | sãdza = Said Martínez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 82 | data = 2 lëpińca 2026, 02:00 | stadión = Levi’s Stadium, Santa Clara | druzyna1 = USA | fana1 = USA | wënik1 = 2 | gòle1 = Balogun 78’, Tillman 82' | druzyna2 = Bòsniô a Hercegòwina | fana2 = Bosnia and Herzegovina | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 68 827 | sãdza = Raphael Claus }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 83 | data = 2 lëpińca 2026, 22:00 | stadión = SoFi Stadium, Los Angeles | druzyna1 = Szpańskô | fana1 = Spain | wënik1 = 3 | gòle1 = Oyarzabal 36', 89'; Porro 66' | druzyna2 = Aùstriackô | fana2 = Austria | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 70 492 | sãdza = Glenn Nyberg }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 84 | data = 2 lëpińca 2026, 18:00 | stadión = GEHA Field at Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Pòrtugalskô | fana1 = Portugal | wënik1 = 2 | gòle1 = Cristiano Ronaldo 68' (k.), Gonçalo Ramos 90+4' | druzyna2 = Chòrwackô | fana2 = Croatia | wënik2 = 1 | gòle2 = Perišić 41' | òbzérôczë = 43 036 | sãdza = Espen Eskas }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 85 | data = 3 lëpińca 2026, 02:00 | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Szwajcarskô | fana1 = Switzerland | wënik1 = 2 | gòle1 = Embolo 10'; Ndoye 46' | druzyna2 = Algerskô | fana2 = Algeria | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Yael Falcon Perez }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 86 | data = 3 lëpińca 2026, 20:00 | stadión = AT&T Stadium, Arlington | druzyna1 = Aùstraliô | fana1 = Australia | wënik1 = 1 | druzyna2 = Egipt | fana2 = Egypt | wënik2 = 1 | karné = 2-4 | gòle1 = Hany 55' | gòle2 = Ashour 13' | òbzérôczë = 70 244 | sãdza = Gustavo Tejera }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 87 | data = 3 lëpińca 2026, 22:00 | stadión = Hard Rock Stadium, Miami Gardens | druzyna1 = Argentińskô | fana1 = Argentina | wënik1 = 3 | gòle1 = Messi 29'; Lautaro Martínez 92'; Diney 111' | druzyna2 = Cabo Verde | fana2 = Cape Verde | wënik2 = 2 | gòle2 = D. Duarte 59'; Lopes Cabral 103' | òbzérôczë = 64 478 | sãdza = Drew Fischer }} <br> ------- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 88 | data = 4 lëpińca 2026, 02:30 | stadión = GEHA Field at Arrowhead Stadium, Kansas City | druzyna1 = Kòlumbiô | fana1 = Colombia | wënik1 = 1 | gòle1 = J. Arias 14' | druzyna2 = Ghana | fana2 = Ghana | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 69 045 | sãdza = Clément Turpin }} === 1/8 finału === {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 89 | data = 4 lëpińca 2026, 13:00 | stadión = NRG Stadium, Houston | druzyna1 = Kanada | fana1 = Canada | wënik1 = 0 | druzyna2 = Marokò | fana2 = Morocco | wënik2 = 3 | gòle2 = Ounahi 50’, 82’; Rahimi 90+8’ | òbzérôczë = 68 777 | sãdza = Michael Oliver }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 90 | data = 4 lëpińca 2026, 21:00 | stadión = MetLife Stadium, East Rutherford | druzyna1 = Paragwaj | fana1 = Paraguay | wënik1 = 0 | druzyna2 = Francëskô | fana2 = France | wënik2 = 1 | gòle2 = Mbappé 70' (k.) | òbzérôczë = 68 324 | sãdza = Ilgiz Tantashev }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 91 | data = 5 lëpińca 2026, 22:00 | stadión = Lincoln Financial Field, Philadelphia | druzyna1 = Brazyliô | fana1 = Brazil | wënik1 = 1 | gòle1 = Neymar 90+10' | druzyna2 = Norweskô | fana2 = Norway | wënik2 = 2 | gòle2 = Haaland 79', 90' | òbzérôczë = 80 663 | sãdza = Ismail Elfath }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 92 | data = 6 lëpińca 2026, 02:00 | stadión = Estadio Azteca, Meksyk | druzyna1 = Meksyk | fana1 = Mexico | wënik1 = 2 | gòle1 = Quiñones 42'; Jiménez 69' | druzyna2 = Anielskô | fana2 = England | wënik2 = 3 | gòle2 = Bellingham 36', 38'; Kane 60' | òbzérôczë = 80 824 | sãdza = Alireza Faghani }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 93 | data = 6 lëpińca 2026, 20:00 | stadión = AT&T Stadium, Arlington | druzyna1 = Pòrtugalskô | fana1 = Portugal | wënik1 = 0 | druzyna2 = Szpańskô | fana2 = Spain | wënik2 = 1 | gòle2 = Merino 90+1' | òbzérôczë = 70 649 | sãdza = Anthony Taylor }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 94 | data = 6 lëpińca 2026, 23:00 | stadión = Lumen Field, Seattle | druzyna1 = USA | fana1 = USA | wënik1 = 1 | druzyna2 = Belgiô | fana2 = Belgium | wënik2 = 4 | gòle1 = Tillman 31' | gòle2 = De Ketelaere 9', 33'; Vanaken 57'; Lukaku 90+3' | òbzérôczë = 66 925 | sãdza = Adham Makhadmeh }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 95 | data = 7 lëpińca 2026, 20:00 | stadión = Mercedes-Benz Stadium, Atlanta | druzyna1 = Argentińskô | fana1 = Argentina | wënik1 = 3 | gòle1 = Romero 79', Messi 83', Fernández 90+2' | druzyna2 = Egipt | fana2 = Egypt | wënik2 = 2 | gòle2 = Ibrahim 15', Ziko 67' | òbzérôczë = 68 239 | sãdza = François Letexier }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 96 | data = 7 lëpińca 2026, 23:00 | stadión = BC Place, Vancouver | druzyna1 = Szwajcarskô | fana1 = Switzerland | wënik1 = 0 | druzyna2 = Kòlumbiô | fana2 = Colombia | wënik2 = 0 | karné = 4-3 | òbzérôczë = 52 497 | sãdza = Iván Barton }} === Czwircfinałë === {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 97 | data = 10 lëpińca 2026, 21:00 | stadión = Gillette Stadium, Boston | druzyna1 = Francëskô | fana1 = France | wënik1 = 2 | gòle1 = Mbappé 60', Dembélé 66' | druzyna2 = Marokò | fana2 = Morocco | wënik2 = 0 | òbzérôczë = 63 811 | sãdza = Facundo Tello }} <br> ---- {{fùsbalowi mecz | etap = Mecz 98 | data = 10 lëpińca 2026, 12:00 | stadión = SoFi Stadium, Inglewood | druzyna1 = Szpańskô | fana1 = Spain | wënik1 = 2 | gòle1 = Fabián 30', Merino 88' | druzyna2 = Belgiô | fana2 = Belgium | wënik2 = 1 | gòle2 = De Ketelaere 41' | òbzérôczë = 70 492 | sãdza = Michael Oliver }} <br> '''Bôczënk:''' infòrmacje zrzeszoné z pòstãpnyma zéńdzeniama mdą aktualizowóné na bieżąco. == Finał == Finał òdbãdze sã [[19 lëpińca]] 2026 rokù na stadionie ''MetLife Stadium'' w East Rutherford (aglomeracjô [[Nowi Jork|Nowégò Jorkù]]). == Òbaczë téż == {{#categorytree:Nożnô bala|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nożnô bala]] 1igheu5zq78xkwxnu8u21ebtdpkxr8j 10 13164 206845 205395 2026-07-10T16:53:28Z Iketsi 3254 + 206845 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch: {{{1|}}}<!----> |be=biôłorusczi jãzëk |bg=bułgarsczi jãzëk |csb=kaszëbsczi jãzëk |cs=czesczi jãzëk |da=dëńsczi jãzëk |de=niemiecczi jãzëk |dsb=dólnosorbsczi jãzëk<!-- dólnołuż. --> |en=angelsczi jãzëk |es=szpańsczi jãzëk |et=estońsczi jãzëk |fi=fińsczi jãzëk |fr=francësczi jãzëk |gr=grecczi jãzëk<!--{{RKJ|2014|153}}--> |hsb=górnosorbsczi jãzëk |hu=wãgersczi jãzëk |it=italsczi jãzëk |la=łacyńsczi jãzëk |lt=lëtewsczi jãzëk |lv=łotewsczi jãzëk |mk=macedońsczi jãzëk |nl=néderlandczi jãzëk<!--òlendersczi? --> |nds=dólnoniemiecczi jãzëk<!--RKJ 2014 s. 92--> |pl=pòlsczi jãzëk |pox=pòłabsczi jãzëk |prg=prësczi jãzëk |pt=pòrtugalsczi jãzëk |ro=rumùńsczi jãzëk |ru=rusczi jãzëk |sk=słowacczi jãzëk |sl=słoweńsczi jãzëk |sr=serbsczi jãzëk |sv=szwédzczi jãzëk |uk=ùkrajińsczi jãzëk |hbs=serbòchòrwacczi jãzëk |no=norwesczi jãzëk |ar=arabsczi jãzëk<!--?--> |he=hebrajsczi jãzëk<!--?--> |grc=stôrogreczi jãzëk<!--{{RKJ|2014|153}}--> |hy=òrmiańsczi jãzëk<!--{{RKJ|2013|132}}--> |ka=grëzyńsczi jãzëk<!--grëzyńsczi w {{RKJ|2013|132}}; grëzóńsczi w {{RKJ|2007|42}}--> |fa=persczi jãzëk<!--{{RKJ|2013|132}}--> |gsw=szwajcarzczé gwarë<!--?--> |ko=kòrejańsczi jãzëk<!--{{RKJ|2013|132}}--> |lu=luksembùrsczi jãzëk<!--?--> |rm=jãzëk romansz<!--?--> |sq=albańsczi jãzëk<!--{{RKJ|2021|264}}--> |ja=japòńsczi jãzëk<!--{{RKJ|2013|132}}--> <!----------------------------------------------------------> |xpsi=prasłowiańsczi jãzëk<!--{{RKJ|2016|117}}--> |#default={{{1|}}} }}</includeonly><noinclude> ---- <code><nowiki>{{Jãz./starna|csb}}</nowiki></code> :{{Jãz./starna|csb}} ---- <code><nowiki>{{Jãz./starna|pl}}</nowiki></code> :{{Jãz./starna|pl}} ---- <code><nowiki>{{Jãz./starna|de}}</nowiki></code> :{{Jãz./starna|de}} ---- <code><nowiki>{{Jãz./starna|en}}</nowiki></code> :{{Jãz./starna|en}} ---- <code><nowiki>{{Jãz./starna|es}}</nowiki></code> :{{Jãz./starna|es}} ---- </noinclude> mvlfecszst2n844farce9p847b1b2hz 206849 206845 2026-07-10T16:57:15Z Iketsi 3254 kòrejańsczi→kòreańsczi RKJ 2013 s. 132 206849 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch: {{{1|}}}<!----> |be=biôłorusczi jãzëk |bg=bułgarsczi jãzëk |csb=kaszëbsczi jãzëk |cs=czesczi jãzëk |da=dëńsczi jãzëk |de=niemiecczi jãzëk |dsb=dólnosorbsczi jãzëk<!-- dólnołuż. --> |en=angelsczi jãzëk |es=szpańsczi jãzëk |et=estońsczi jãzëk |fi=fińsczi jãzëk |fr=francësczi jãzëk |gr=grecczi jãzëk<!--{{RKJ|2014|153}}--> |hsb=górnosorbsczi jãzëk |hu=wãgersczi jãzëk |it=italsczi jãzëk |la=łacyńsczi jãzëk |lt=lëtewsczi jãzëk |lv=łotewsczi jãzëk |mk=macedońsczi jãzëk |nl=néderlandczi jãzëk<!--òlendersczi? --> |nds=dólnoniemiecczi jãzëk<!--RKJ 2014 s. 92--> |pl=pòlsczi jãzëk |pox=pòłabsczi jãzëk |prg=prësczi jãzëk |pt=pòrtugalsczi jãzëk |ro=rumùńsczi jãzëk |ru=rusczi jãzëk |sk=słowacczi jãzëk |sl=słoweńsczi jãzëk |sr=serbsczi jãzëk |sv=szwédzczi jãzëk |uk=ùkrajińsczi jãzëk |hbs=serbòchòrwacczi jãzëk |no=norwesczi jãzëk |ar=arabsczi jãzëk<!--?--> |he=hebrajsczi jãzëk<!--?--> |grc=stôrogreczi jãzëk<!--{{RKJ|2014|153}}--> |hy=òrmiańsczi jãzëk<!--{{RKJ|2013|132}}--> |ka=grëzyńsczi jãzëk<!--grëzyńsczi w {{RKJ|2013|132}}; grëzóńsczi w {{RKJ|2007|42}}--> |fa=persczi jãzëk<!--{{RKJ|2013|132}}--> |gsw=szwajcarzczé gwarë<!--?--> |ko=kòreańsczi jãzëk<!--{{RKJ|2013|132}}--> |lu=luksembùrsczi jãzëk<!--?--> |rm=jãzëk romansz<!--?--> |sq=albańsczi jãzëk<!--{{RKJ|2021|264}}--> |ja=japòńsczi jãzëk<!--{{RKJ|2013|132}}--> <!----------------------------------------------------------> |xpsi=prasłowiańsczi jãzëk<!--{{RKJ|2016|117}}--> |#default={{{1|}}} }}</includeonly><noinclude> ---- <code><nowiki>{{Jãz./starna|csb}}</nowiki></code> :{{Jãz./starna|csb}} ---- <code><nowiki>{{Jãz./starna|pl}}</nowiki></code> :{{Jãz./starna|pl}} ---- <code><nowiki>{{Jãz./starna|de}}</nowiki></code> :{{Jãz./starna|de}} ---- <code><nowiki>{{Jãz./starna|en}}</nowiki></code> :{{Jãz./starna|en}} ---- <code><nowiki>{{Jãz./starna|es}}</nowiki></code> :{{Jãz./starna|es}} ---- </noinclude> oqn8vjbqqrkmp0xntwwyxot63milk5h 206874 206849 2026-07-10T19:06:26Z Iketsi 3254 A-Z 206874 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch: {{{1|}}}<!----> |ar=arabsczi jãzëk<!--?--> |be=biôłorusczi jãzëk |bg=bułgarsczi jãzëk |cs=czesczi jãzëk |csb=kaszëbsczi jãzëk |da=dëńsczi jãzëk |de=niemiecczi jãzëk |dsb=dólnosorbsczi jãzëk<!-- dólnołuż. --> |en=angelsczi jãzëk |es=szpańsczi jãzëk |et=estońsczi jãzëk |fa=persczi jãzëk<!--{{RKJ|2013|132}}--> |fi=fińsczi jãzëk |fr=francësczi jãzëk |gr=grecczi jãzëk<!--{{RKJ|2014|153}}--> |grc=stôrogreczi jãzëk<!--{{RKJ|2014|153}}--> |gsw=szwajcarzczé gwarë<!--?--> |hbs=serbòchòrwacczi jãzëk |he=hebrajsczi jãzëk<!--?--> |hsb=górnosorbsczi jãzëk |hu=wãgersczi jãzëk |hy=òrmiańsczi jãzëk<!--{{RKJ|2013|132}}--> |it=italsczi jãzëk |ja=japòńsczi jãzëk<!--{{RKJ|2013|132}}--> |ka=grëzyńsczi jãzëk<!--grëzyńsczi w {{RKJ|2013|132}}; grëzóńsczi w {{RKJ|2007|42}}--> |ko=kòreańsczi jãzëk<!--{{RKJ|2013|132}}--> |la=łacyńsczi jãzëk |lt=lëtewsczi jãzëk |lu=luksembùrsczi jãzëk<!--?--> |lv=łotewsczi jãzëk |mk=macedońsczi jãzëk |nds=dólnoniemiecczi jãzëk<!--RKJ 2014 s. 92--> |nl=néderlandczi jãzëk<!--òlendersczi? --> |no=norwesczi jãzëk |pl=pòlsczi jãzëk |pox=pòłabsczi jãzëk |prg=prësczi jãzëk |pt=pòrtugalsczi jãzëk |rm=jãzëk romansz<!--?--> |ro=rumùńsczi jãzëk |ru=rusczi jãzëk |sk=słowacczi jãzëk |sl=słoweńsczi jãzëk |sq=albańsczi jãzëk<!--{{RKJ|2021|264}}--> |sr=serbsczi jãzëk |sv=szwédzczi jãzëk |tk=turkmeńsczi jãzëk<!--?--> |uk=ùkrajińsczi jãzëk |zh=chińsczi jãzëk<!--{{RKJ|2024|354}}--> <!----------------------------------------------------------> |xpsi=prasłowiańsczi jãzëk<!--{{RKJ|2016|117}}--> |#default={{{1|}}} }}</includeonly><noinclude> ---- <code><nowiki>{{Jãz./starna|csb}}</nowiki></code> :{{Jãz./starna|csb}} ---- <code><nowiki>{{Jãz./starna|pl}}</nowiki></code> :{{Jãz./starna|pl}} ---- <code><nowiki>{{Jãz./starna|de}}</nowiki></code> :{{Jãz./starna|de}} ---- <code><nowiki>{{Jãz./starna|en}}</nowiki></code> :{{Jãz./starna|en}} ---- <code><nowiki>{{Jãz./starna|es}}</nowiki></code> :{{Jãz./starna|es}} ---- </noinclude> 7w5adonyysnppe0d2qsekthw71ddlxd 2 13196 206840 205507 2026-07-10T16:47:41Z Jakkonles12 8987 206840 wikitext text/x-wiki '''Dinozaùrë''' (Dinosauria) ― klad [[Zaùropsydë|zaùropsydów]], chtëren wëapartnił sã òkòło 230 milionów lat temù w [[Karnik|Karnikù]] (Górny [[Trias]]). W erze [[Mezozoik|Mezozoikù]] bëłë przédną grëpą lądowëch [[Krzélôczi|krzélôków]] ë dominowałë [[Ekòsystema|ekòsystemë]] wszëtczich [[Kòntinent|kòntinentów]]. Pò [[Krédowé wëmiéranié|krédowim wëmiéranim]], chtërno nastąpiło òk. 65 milionów lat temù, jedurną ewòlucyjną wietwią dinozaùrów, jakô przedërchała do dzysdnia są [[Ptôchë|ptôchë]]. Wëkazëją baro wiôldżé zróżnicowanié pòd wzglãdã ôrtów òdżëwianiô, pòrëszaniô sã, wiôlgòscë ë bùdowë cała. == Etimòlogiô ë historiô badérowań nad dinozaùrama == [[Òbrôzk:Dinosaur coining of the word in 1841.jpg|mały|Wprowadzenié terminu ''Dinosauria'' przez Richarda Owena]] Pòzwa ''Dinozaùrë'' pòchôdô z [[Grecczi jãzëk|gréczi]], òd sparłączëniô słów ''δεινός'' (straszny) ë ''σαῦρος'' ([[wieszczórka]]) ë òstała òna zabédowónô przez [[Wiôlgô Britaniô|britijsczégò]] [[Biologijô|biologa]] [[Richard Owen|Richarda Owena]] w 1841. Nimò tegò badérowania nad nańdowanyma rëchli [[Skamieniałoscë|skamieniałima kòscama]] zaczãłë sã rëchli, za jich zôczątk ùchòdzy òpisanié fragmentu kòscë [[Megalozaùr|Megalozaùra]] w rokù 1677 przez profesora [[Chemijô|chemii]] [[Robert Plot|Roberta Plota]] w dokazu ''The Natural History of Oxford-shire'', chòc òstała òna zaklasyfikòwónô jakno kòsc [[Słoń|słonia]] abò [[Biblëjô|biblijnégò]] [[Stolem|stolema]]. Dopiérze w 1824 britijsczi [[Geòlogijô|geòlog]] ë [[Anglikanizm|anglikańsczi]] dëchòwny [[William Buckland]] òpisôł ë pòzwôł Megalozaùra na spòdlim skamieniałosców z [[Oxfordshire]]. Rok pózdni britijsczi dochtór ë geòlog [[Gideon Mantell]] razã z [[Mary Ann Mantell|białką]] òpùblikòwalë swój dokôz na témã [[Igùanodon|Igùanodona]]. Dokazë Bucklanda ë Mantellów zwëskałë zainteresowanié [[Francëjô|francësczégò]] biologa ë nôleżnika [[Francëskô Adademiô|Francësczi Adademii]] [[Georges Couvier|Georges'a Couviera]], chtëren ùchòdzy za òjca [[Paleòntologiô|paleòntologii]]. W tim czasu wszëtcë paleòntologòwie wëzwëskiwalë robòtã [[Mary Anning]], chtërna nańdowała skamieniałoscë jakno stałi zdrój dochòdu. Paleòntologiô zaczãła sã rozkòscérzac na cawny swiat w 1858, czedë to [[William Parker Foulke]] nalôzł w [[Zjednóné Kraje Americzi|Sztécach]] prawie kòmpletny szkelet [[Hadrozaùr|Hadrozaùra]], to je jeden z pierwszich kòmpletnëch szkeletów dinozaùra. Tedë téż témą zainteresowalë sã amerikańsczi paleòntologòwie [[Edward Drinker Cope]] ë [[Othniel Charles Marsh]], co dało pòczątk tpzw. wòjnë ò kòscë (ang. Bone Wars), to je wëscygù ò nalézenié jak nôwiãcy skamieniałoscë jak nôwiãkszi lëczbë dinozaùrów. W 1861 w [[Niemieckô|miemiecczim]] [[Langenaltheim]] òstôł òdrkrëti [[Archeòpteriks]], dinozaùr z pózdny [[Jura|Jurë]], chtëren je dosc bliskò sparłãczóny z ptôchama. W òkòlim òbadwùch swiatowëch wòjnów béł felënk zainteresowaniô dinozaùrama. Impas przëłómôł amerikańsczi ùczałi [[John Ostrom]], chtëren w 1964 òdkrił ë òpisôł [[Deinonych|Deinonycha]], przedstôwiającë gò jakno cepłokrëwisté chùtczé [[Zwiérzãta|zwiérzã]] z wësoczim [[Mëtabòlizm|mëtabòlizmã]]. To òdkrëcé dało pòczątk tpzw. renesansowi dinozaùrów (ang. Dinosaur renaissance), to je zwiãkszëło ùdzél nôùczi ò dinozaùrach w akademicczim swiece, pòwszechny swiądze ë w [[Pòp-kùltura|pòp-kùlturze]]. == Klasyfikacjô == [[Òbrôzk:Evolution of dinosaurs EN.svg|mały|Spòdlowô klasyfikacjô dinozaùrów]] * rząd [[Saurischia]] (Gadzorososzné) ** pòdrząd [[Sauropodomorpha]] (Zaùropòdomòrfë) ** pòdrząd [[Theropoda]] (Teropòdë) * rząd [[Ornithischia]] (Ptôszorososzné) ** pòdrząd [[Cerapoda]] (Ceratopòdë) ** pòdrząd [[Thyreophora]] (Tireòpòdë) ** pòdrząd [[Marginocephalia]] (Marginocefale) {| class="wikitable graytable" style="text-align:center" |+'''Różnica w bùdowie kòscë midzë Gadzorososznyma a Ptôszorososznyma''' |[[òbrôzk:Ornithischia.png|center|250px]] |[[òbrôzk:Saurischia.png|center|250px]] |- |'''Rososzné kòscë ptôszorososznëch dinaozaùrów''' |'''Rososzné kòscë gadzorososznëch dinozaùrów''' |- |} r5z0zbxfn1pym9tf7xuiltwm8ntm3xj 206851 206840 2026-07-10T17:52:08Z Jakkonles12 8987 206851 wikitext text/x-wiki '''Dinozaùrë''' (Dinosauria) ― klad [[Zaùropsydë|zaùropsydów]], chtëren wëapartnił sã òkòło 233–231 milionów lat temù w [[Karnik|Karnikù]] (Górny [[Trias]])<ref>Langer, M. C., Ezcurra, M. D., Bittencourt, J. S., Novas, F. E., ''The origin and early evolution of dinosaurs'' w: ''Biological Reviews'', 85(1), 2010, s. 55-110. DOI: 10.1111/j.1469-185X.2009.00094.x</ref>. W erze [[Mezozoik|Mezozoikù]] bëłë przédną grëpą lądowëch [[Krzélôczi|krzélôków]] ë dominowałë [[Ekòsystema|ekòsystemë]] wszëtczich [[Kòntinent|kòntinentów]]<ref>Weishampel, D. B., Dodson, P., Osmólska, H., ''The Dinosauria (2nd ed.)'', University of California Press, 2004. ISBN 978-0-520-24209-8</ref>. Pò [[Krédowé wëmiéranié|krédowim wëmiéranim]] (greńca Kréda-Paleògen), chtërno nastąpiło òk. 66 milionów lat temù<ref>Gradstein, F. M., Ogg, J. G., Schmitz, M. D., ''The Geologic Time Scale 2012'', Elsevier, 2012. ISBN 978-0-444-59425-9</ref>, jedurną ewòlucyjną wietwią dinozaùrów, jakô przedërchała do dzysdnia, są [[Ptôchë|ptôchë]] (wietew teropòdów)<ref>Padian, K., Chiappe, L. M., ''The origin of birds and their flight'' w: ''Scientific American'', 278(2), 1998, s. 38–47. DOI: 10.1038/scientificamerican0298-38</ref>. Wëkazëją baro wiôldżé zróżnicowanié pòd wzglãdã ôrtów òdżëwianiô, pòrëszaniô sã, wiôlgòscë ë bùdowë cała. == Etimòlogiô ë historiô badérowań nad dinozaùrama == [[Òbrôzk:Dinosaur coining of the word in 1841.jpg|mały|Wprowadzenié terminu ''Dinosauria'' przez Richarda Owena (1842)]] Pòzwa ''Dinozaùrë'' pòchôdô z [[Grecczi jãzëk|gréczi]], òd sparłączëniô słów ''δεινός'' (straszny) ë ''σαῦρος'' ([[wieszczórka]]) ë òstała òna zabédowónô przez britijsczégò [[Anatomijô|anatoma]] [[Richard Owen|Richarda Owena]] w dokazu opùblikowónym w 1842 rokù (a przedstôwiónym w 1841)<ref>Owen, R., ''Report on British Fossil Reptiles. Part II'' w: ''Report of the British Association for the Advancement of Science'', 11, 1842, s. 60–204.</ref>. Nimò tegò badérowania nad nańdowanyma [[Skamieniałoscë|skamieniałima kòscama]] zaczãłë sã rëchli – za jich zôczątk ùchòdzy òpisanié fragmentu kòscë [[Megalozaùr|Megalozaùra]] w rokù 1677 przez profesora [[Chemijô|chemii]] [[Robert Plot|Roberta Plota]] w dokazu ''The Natural History of Oxford-shire'', chòc òstała òna na zaczątku zaklasyfikòwónô jakno kòsc [[Słoń|słonia]]<ref>Plot, R., ''The Natural History of Oxford-shire, Being an Essay toward the Natural History of England'', Oxford, 1677.</ref>. Dopiérze w 1824 britijsczi [[Geòlogijô|geòlog]] ë [[Anglikanizm|anglikańsczi]] dëchòwny [[William Buckland]] òpisôł ë pòzwôł Megalozaùra na spòdlim skamieniałosców z [[Oxfordshire]]<ref>Buckland, W., ''Notice on the Megalosaurus or great Fossil Lizard of Stonesfield'' w: ''Transactions of the Geological Society of London'', 2(1), 1824, s. 390–396. DOI: 10.1144/transgslb.1.2.390</ref>. Rok pózdni britijsczi dochtór ë geòlog [[Gideon Mantell]] razã z [[Mary Ann Mantell|białką]] òpùblikòwalë swój dokôz na témã [[Igùanodon|Igùanodona]]<ref>Mantell, G., ''Notice on the Iguanodon, a newly discovered fossil reptile, from the sandstone of Tilgate forest, in Sussex'' w: ''Philosophical Transactions of the Royal Society'', 115, 1825, s. 179–186. DOI: 10.1098/rstl.1825.0010</ref>. Dokazë Bucklanda ë Mantellów zwëskałë zainteresowanié francësczégò biologa i badorza [[Georges Cuvier|Georges'a Cuviera]], chtëren ùchòdzy za òjca [[Paleòntologiô|paleòntologii]]. W tim czasu paleòntologòwie wëzwëskiwalë robòtã [[Mary Anning]], chtërna nańdowała skamieniałoscë jakno stałi zdrój dochòdu. Paleòntologiô zaczãła sã rozkòscérzac na cawny swiat w 1858, czedë to [[William Parker Foulke]] nalôzł w [[Zjednóné Kraje Americzi|Sztécach]] prawie kòmpletny szkelet [[Hadrozaùr|Hadrozaùra]]<ref>Foulke, W. P., ''Statement concerning fossils from Haddonfield'' w: ''Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia'', 10, 1858, s. 213–215.</ref>. Tedë téż témą zainteresowalë sã amerikańsczi paleòntologòwie [[Edward Drinker Cope]] ë [[Othniel Charles Marsh]], co dało pòczątk tpzw. wòjnie ò kòscë (ang. ''Bone Wars'') – wëscygòwi ò nalézenié jak nôwikszi lëczbë skamieniałosców. W 1861 w miemiecczim [[Langenaltheim]] òstôł òdrkrëti [[Archeòpteriks]], dinozaùr z pózdny [[Jura|Jurë]], chtëren je dosc bliskò sparłãczóny z ptôchama, co rozrzeszëło wëzgôdkã pòchôdaniô ptôchów. W òkòlim òbadwùch swiatowëch wòjnów béł felënk zainteresowaniô dinozaùrama. Impas przëłómôł amerikańsczi ùczałi [[John Ostrom]], chtëren w 1969 rokù òpisôł [[Deinonych|Deinonycha]], przedstôwiającë gò jakno cepłokrëwisté, chùtczé zwiérzã z wësoczim [[Mëtabòlizm|mëtabòlizmã]]<ref>Ostrom, J. H., ''Osteology of Deinonychus antirrhopus, an unusual theropod from the Lower Cretaceous of Montana'' w: ''Peabody Museum of Natural History Bulletin'', 30, 1969, s. 1–165.</ref>. To òdkrëcé dało pòczątk tzw. renesansowi dinozaùrów (ang. ''Dinosaur renaissance''), zwiãkszająco ùdzél nôùczi ò dinozaùrach w akademicczim swiece ë w [[Pòp-kùltura|pòp-kùlturze]]<ref>Bakker, R. T., ''Dinosaur renaissance'' w: ''Scientific American'', 232(4), 1975, s. 58–78. DOI: 10.1038/scientificamerican0475-58</ref>. == Klasyfikacjô == [[Òbrôzk:Evolution of dinosaurs EN.svg|mały|Spòdlowô klasyfikacjô dinozaùrów wedle tradicyjnégò pòdziału Seeleya (1887)]] Tradycyjny pòdzél dinozaùrów je òpiarti sã na bùdowie rosochë (badérowania Harry'ego Seeleya z 1887 rokù)<ref>Seeley, H. G., ''On the classification of the fossil animals commonly named Dinosauria'' w: ''Proceedings of the Royal Society of London'', 43, 1888, s. 165–171. DOI: 10.1098/rspl.1887.0117</ref>: * rząd [[Saurischia]] (Gadzorososzné) ** pòdrząd [[Sauropodomorpha]] (Zaùropòdomòrfë) ** pòdrząd [[Theropoda]] (Teropòdë – w tim wëspółczasné ptôchë) * rząd [[Ornithischia]] (Ptôszorososzné) ** pòdrząd [[Thyreophora]] (Tireòpòdë) ** klad [[Cerapoda]] (Cerapòdë) *** infrarząd [[Ornithopoda]] (Òrnitopòdë) *** infrarząd [[Marginocephalia]] (Marginocefale) W mòderny paleòntologii òd 2017 rokù biwô diskùtowónô alternatiwnô hipòteza ''Ornithoscelida'', jakô parłãczy teropòdë i ptôszorososzné w jeden klad, òstawiającë zaùropòdomòrfë w bòczny lënie<ref>Baron, M. G., Norman, D. B., Barrett, P. M., ''A new hypothesis of dinosaur relationships and early dinosaur evolution'' w: ''Nature'', 543, 2017, s. 501–506. DOI: 10.1038/nature21700</ref>. {| class="wikitable graytable" style="text-align:center" |+'''Różnica w bùdowie kòscë miednicë midzë Gadzorososznyma a Ptôszorososznyma''' |[[òbrôzk:Ornithischia.png|center|250px]] |[[òbrôzk:Saurischia.png|center|250px]] |- |'''Rososzné kòscë ptôszorososznëch dinozaùrów''' |'''Rososzné kòscë gadzorososznëch dinozaùrów''' |- |} == Przëpisë == <references /> 7wuyvrvc84lytfydq7ap5b1xtag5e0d 828 13242 206909 205048 2026-07-10T23:17:12Z HaxelKaszëba 17492 206909 Scribunto text/plain local function getMapParams(map, frame) mw.logObject(map, "map") if not map or (#map == 0) then mw.log("Brak nazwy mapy lokalizacyjnej") end local moduleprefix = "Module:Kôrta/dane/" if map then local moduletitle = mw.title.new(map) if not moduletitle or (moduletitle.namespace ~= 828) then moduletitle = mw.title.new(moduleprefix..map) end if not moduletitle then mw.log("„"..map.."” nie jest prawidłową nazwą definicji mapy lokalizacyjnej") elseif moduletitle.exists then local status, mapData = pcall(mw.loadData, moduletitle.fullText) if status then return function(name, variant) if name == nil then --mw.logObject(moduletitle.fullText, "GET module title") return moduletitle.fullText end local variants = variant and mw.text.split(variant, "%s*#%s*") or {} --mw.logObject(variants, "GET map variants") if name == true then for _, v in ipairs(variants) do --mw.logObject(mapData[v], "GET map variant") if type(mapData[v]) == "table" then return v end end return 1 end for _, v in ipairs(variants) do if mapData[v] and mapData[v][name] ~= nil then --mw.logObject({variant=v, name=name, result=mapData[v][name] }, "GET") return mapData[v][name] end end if mapData[1][name] ~= nil then --mw.logObject({name=name, result=mapData[1][name] }, "GET") return mapData[1][name] end --mw.logObject({name=name}, "GET") return "" end end else mw.log("Nie mogę znaleźć definicji podanej mapy lokalizacyjnej. Nie istnieje „"..moduleprefix..map.."”.") end end -- default fallback local mapData = mw.loadData(moduleprefix.."brak") return function(name, variant) if name == nil then return false elseif name == false then return (map and (#map > 0)) and map or false elseif name == true then return 1 elseif mapData[1][name] == nil then return "" elseif variant and mapData[variant] then return mapData[variant][name] or mapData[1][name] else return mapData[1][name] end end end local function getX(longitude, left, right) local width = (right - left) % 360 if width == 0 then width = 360 end local distanceFromLeft = (longitude - left) % 360 -- the distance needed past the map to the right equals distanceFromLeft - width. the distance needed past the map to the left equals 360 - distanceFromLeft. to minimize page stretching, go whichever way is shorter if distanceFromLeft - width / 2 >= 180 then distanceFromLeft = distanceFromLeft - 360 end return 100 * distanceFromLeft / width end local function getY(latitude, top, bottom) return 100 * (top - latitude) / (top - bottom) end local function formatCoordinates(parameters) if not parameters.coordinates then return false end local placement = parameters.placement if not placement then placement = ((parameters.linkFlag == false) or (mw.title.getCurrentTitle().namespace ~= 0)) and "w teksce" or "w teksce i na górze" end return require("Moduł:Wespółrzãdné")["wespółrzãdné"]({ parameters.coordinates, parameters.geohack, ["ùmiescy"] = placement, ["dokładnota"] = parameters.precision, ["linkùj"] = parameters.linkFlag == false and "nié" or "jo", ["symbòl"] = parameters.symbol, }) end local function splitCoordinatesAndReferences(input) return require("Moduł:String/UNIQ").podziel(input, "ref", false) end local function loadMap(frame, map, variant) local getMapParam = getMapParams(map, frame) return function(param) return getMapParam(param, variant) end end local function decodePoints(pointsData) if pointsData and (#pointsData > 0) then local data = mw.text.jsonDecode("["..pointsData.."{\"dummy\":false}]") table.remove(data) -- remove last dummy return data end end local function estimateTextWidth(wikicode, fontSize) local text = mw.ustring.gsub(wikicode, "%[%[[^\n|%]%[]+|([^\n|%]%[]+)%]%]", "%1") text = mw.ustring.gsub(text, "%[%[([^\n|%]%[]+)%]%]", "%1") text = mw.ustring.gsub(text, "<[^>]*>", "") return mw.ustring.len(text) * fontSize end local function positionDescriptionCode(r) local d = math.abs(r - 50) local c = false if d > 40 then c = '3' elseif d > 20 then c = '2' elseif d > 10 then c = '1' else c = '0' end return r > 50 and c..'0' or '0'..c end local function relativePositionDescriptionCode(center, neighbour) local dx = neighbour.x - center.x local dy = neighbour.y - center.y local r = '0' if dx > 0 then r = '1' end local l = '0' if dx < 0 then l = '1' end local t = '0' if dy < 0 then t = '1' end local b = '0' if dy > 0 then b = '1' end local adx = math.abs(dx) local ady = math.abs(dy) if adx > (10 * ady) then t = '0' b = '0' elseif ady > (10 * adx) then r = '0' l = '0' end return r..l..t..b end function plainText(content) if content then local c content, c = mw.ustring.gsub(content, "%[%[%s*[Pp]lik%s*:.-%]%]", "") content, c = mw.ustring.gsub(content, "%[%[%s*[Ff]ile%s*:.-%]%]", "") content, c = mw.ustring.gsub(content, "%[%[%s*[Gg]rafika%s*:.-%]%]", "") content, c = mw.ustring.gsub(content, "%[%[%s*[Ii]mage%s*:.-%]%]", "") content, c = mw.ustring.gsub(content, "%[%[[^|%]]+|(.-)%]%]", "%1") content, c = mw.ustring.gsub(content, "%[%[(.-)%]%]", "%1") content, c = mw.ustring.gsub(content, "%[.- (.-)%]", "%1") content, c = string.gsub(content, "</?[Ss][Pp][Aa][Nn][^>]*>", "") content, c = string.gsub(content, "</?[Bb][Rr][^>]*>", "") content, c = string.gsub(content, "</?[AaBbIiPpQqSsUu][^>]*>", "") content, c = string.gsub(content, "[ \n\r\t]+", " ") content = mw.text.unstrip(content) content = mw.text.nowiki(content) return mw.text.trim(content) end end local function drawMap(builder, get, width, fontSize, data, infoboxCoordinates, customAlt) local reliefImage = mw.text.trim(get("mapa")) local reliefTitle = mw.title.new("File:"..reliefImage) if not reliefTitle.file.exists then reliefTitle = mw.title.new("File:Image of nothing.svg") end local file = reliefTitle.file local height = file.height * width / file.width -- przeliczanie punktów na mapie local inside = {} local outside = {} local errors = {} local hoverPoints = false local alt = mw.loadData("Moduł:Kôrta/alt") if data and (#data > 0) then local x_func = mw.text.trim(get("x")) local y_func = mw.text.trim(get("y")) local top = get("top") local left = get("left") local bottom = get("bottom") local right = get("right") if #x_func == 0 then x_func = false end if #y_func == 0 then y_func = false end for i, v in ipairs(data) do if v.latitude and v.longitude and v.mark and v.size then -- przeliczanie współrzędnych na pozycje rysowania if x_func then local expx = mw.ustring.gsub(mw.ustring.gsub(x_func, "{{{szerokość}}}", v.latitude), "{{{długość}}}", v.longitude) v.x = tonumber(mw.ext.ParserFunctions.expr(expx)) else v.x = getX(v.longitude, left, right) end if y_func then local expy = mw.ustring.gsub(mw.ustring.gsub(y_func, "{{{szerokość}}}", v.latitude), "{{{długość}}}", v.longitude) v.y = tonumber(mw.ext.ParserFunctions.expr(expy)) else v.y = getY(v.latitude, top, bottom) end v.rx = width * v.x / 100 v.ry = height * v.y / 100 v.posDesc = alt.relativeDescription[positionDescriptionCode(v.x)..positionDescriptionCode(100-v.y)] if not v.alt then v.autoAlt = alt.pointDescription[v.mark] or alt.pointDescription[false] local desc = plainText(v.description) if desc and #desc > 0 then v.autoAlt = v.autoAlt..mw.ustring.format(alt.describedAs, desc) end end mw.logObject(v) if (v.x < 0) or (v.x > 100) or (v.y < 0) or (v.y > 100) then table.insert(outside, v) else table.insert(inside, v) if not hoverPoints and (v.position == "hover") and v.description then hoverPoints = true end end elseif v.error then table.insert(errors, v) else -- TODO illegal data or "dummy: false" mw.logObject(v, "illegal at "..tostring(i)) end end end -- automatyczne pozycjonowanie dwóch punktów if (#inside == 2) and inside[1].description and inside[2].description and not inside[1].position and not inside[2].position then local y1 = inside[1].ry local y2 = inside[2].ry if (math.abs(y1 - y2) < 16) and (y1 > 8) and (y2 > 8) and ((height - y1) > 8) and ((height - y2) > 8) and (math.abs(inside[1].rx - inside[2].rx) < 80) then inside[1].position = y2 > y1 and "top" or "bottom" inside[2].position = y1 > y2 and "top" or "bottom" end end local altInfo = customAlt if not altInfo then altInfo = get("alt") or "" if #altInfo == 0 then local g = get("dopełniacz") if g then altInfo = "Mapa konturowa "..g end end if (#altInfo > 0) and (#inside > 0) then local extAlt = inside[1].posDesc..alt.thereIs..(inside[1].alt or inside[1].autoAlt) if #inside == 1 then altInfo = altInfo..", "..extAlt elseif #inside == 2 then local extAlt2 = alt.combine2..inside[2].posDesc..alt.thereIs..(inside[2].alt or inside[2].autoAlt) if inside[1].posDesc == inside[2].posDesc then local code = relativePositionDescriptionCode(inside[1], inside[2]) extAlt2 = (alt.relativeDescription2[code] or alt.relativeDescription2[false])..alt.thereIs2..(inside[2].alt or inside[2].autoAlt) end altInfo = altInfo..", "..extAlt..", "..extAlt2 elseif (#inside > 1) and infoboxCoordinates then altInfo = altInfo..", "..extAlt end end end -- tło mapy local relief = builder:tag("div") relief:css({ position = "relative", border = "0 solid #aaa", padding = "0", width = tostring(width).."px" }) relief:wikitext("[[File:", reliefImage, "|", width, "px|class=notpageimage|link=") if #altInfo > 0 then relief:wikitext("|alt=", altInfo) end if not hoverPoints then local reliefInfo = get("dopełniacz") if reliefInfo then relief:wikitext("|Lokalizacëjnô kôrta ", reliefInfo) end end relief:wikitext("]]") function showError(category, ...) local catLink = "" local known = { ["brak mapy"] = { "'''Brak mapy:''' ''%s''", "[[Kategoria:Szablony lokalizacyjne - brak mapy]]", }, ["brak kodu mapy"] = { "'''Brak kodu mapy'''", "[[Kategoria:Szablony lokalizacyjne - brak kodu mapy]]", }, ["współrzędne spoza mapy"] = { "'''Współrzędne spoza mapy:''' ''%f %f''", "[[Kategoria:Szablony lokalizacyjne - współrzędne spoza mapy]]", }, ["brak współrzędnych"] = { "'''Brak współrzędnych'''", "[[Kategoria:Szablony lokalizacyjne – brak współrzędnych]]", }, [true] = { "%s", false }, [false] = { "'''''Inny błąd'''''", false, }, } local k = known[category] or known[false] local message = mw.ustring.format(k[1], ...) if k[2] and (mw.title.getCurrentTitle().namespace == 0) then message = message..k[2] end local absolute = relief:tag("div") :css( { position = "absolute", ["z-index"] = 200, top = "50%", left = "50%", height = 0, width = 0, margin = 0, padding = 0, } ) local msg = absolute:tag("div") :css( { ["font-size"] = "90%", ["line-height"] = "110%", position = "relative", width = "16em", ["z-index"] = 202, top = "-0.5em", left = "-8em", float = "center", ["text-align"] = "center", background = "white", color = "red", } ) :wikitext(message) end -- brak mapy if not get() then local map = get(false) showError(map and "brak mapy" or "brak kodu mapy", map) if (#inside == 1) and (#outside == 0) then local v = inside[1] if (v.longitude == 0) and (v.latitude == 0) then --mw.log("dummy (0 0) bez mapy nie jest rysowany") return end end end -- błędy if (#inside == 0) and (#outside == 0) then showError("brak współrzędnych") end for i, v in ipairs(outside) do showError("współrzędne spoza mapy", v.latitude, v.longitude) end for i, v in ipairs(errors) do showError(true, v.error or "?") end -- punkty na mapie for i, v in ipairs(inside) do local hsize = tostring(v.size/2).."px" local size = tostring(v.size).."px" local absolute = relief:tag("div") :attr("aria-hidden", "true") :css( { position = "absolute", ["z-index"] = 2, top = tostring(v.y).."%", left = tostring(v.x).."%", height = 0, width = 0, margin = 0, padding = 0, } ) local file = absolute:tag("div") :css( { position = "relative", ["text-align"] = "center", left = "-"..hsize, top = "-"..hsize, width = size, ["font-size"] = size, ["line-height"] = size, } ) file:wikitext("[[File:", v.mark, "|", v.size, "x", size, "|link=", v.link) if v.description then file:wikitext("|", v.description) end file:wikitext("]]") -- TODO description if v.description and (v.position ~= "hover") then local textWidthLimit = 120 function descriptionWidth(availableWidth) return availableWidth <= 0 and "auto" or (math.min(availableWidth, textWidthLimit).."px") end local descw = "auto" local css = {} if v.position == "right" then descw = descriptionWidth(math.floor(width - v.rx - (v.size / 2) - 5)) css = { top = "-0.5em", left = tostring((v.size / 2) + 2).."px", ["text-align"] = "left", float = "left" } elseif v.position == "left" then descw = descriptionWidth(math.floor(v.rx - (v.size / 2) - 5)) css = { top = "-0.5em", right = tostring((v.size / 2) + 2).."px", ["text-align"] = "right", float = "right" } elseif v.position == "top" then descw = "10em" css = { bottom = tostring((v.size / 4) + 2).."px", left = "-5em", ["text-align"] = "center", float = "center" } elseif v.position == "bottom" then descw = "10em" css = { top = tostring((v.size / 4) + 2).."px", left = "-5em", ["text-align"] = "center", float = "center" } else -- auto local textWidth = estimateTextWidth(v.description, fontSize) * 0.6 local twoLines = textWidth > textWidthLimit local minY = fontSize * (twoLines and 1 or 0.5) local maxY = height - minY local goodY = (v.ry >= minY) and (v.ry <= maxY) if goodY and ((v.x < 50) or ((v.rx + textWidth + (v.size / 2) + 2) < width)) then -- right descw = descriptionWidth(math.floor(width - v.rx - (v.size / 2) - 5)) css = { top = twoLines and "-1em" or "-0.5em", left = tostring((v.size / 2) + 2).."px", ["text-align"] = "left", float = "left" } elseif goodY and (((v.rx - (v.size / 2) - 2) > textWidth) or (v.x > 70)) then -- left descw = descriptionWidth(math.floor(v.rx - (v.size / 2) - 5)) css = { top = twoLines and "-1em" or "-0.5em", right = tostring((v.size / 2) + 2).."px", ["text-align"] = "right", float = "right" } elseif (v.y > 50) then -- top descw = "10em" css = { bottom = tostring((v.size / 4) + 2).."px", left = "-5em", ["text-align"] = "center", float = "center" } else -- bottom descw = "10em" css = { top = tostring((v.size / 4) + 2).."px", left = "-5em", ["text-align"] = "center", float = "center" } end end local desc = absolute:tag("div") :css( { ["font-size"] = tostring(fontSize).."px", ["line-height"] = tostring(1.2*fontSize).."px", ["z-index"] = "90", ["position"] = "absolute", ["width"] = descw, } ) desc:css(css) desc:tag("span") :css({ padding = "1px", ["text-shadow"] = "0 0 5px white;" }) :wikitext(v.description) end end end local function makeTrackingLinks(get, group) local linkAlias = get("link alias") local mapVariant = get(true) if not linkAlias or (#linkAlias == 0) then return end local trackingLink = "Moduł:Kôrta/linkùjącë/"..linkAlias.."/"..group -- (kosztowne!) _ = mw.title.new(trackingLink).id -- (kosztowne!) _ = mw.title.new(trackingLink.."/"..mapVariant).id end local function adjustPointParams(points, mapgeohack) for i, p in ipairs(points) do local link = p.link if link then if mapgeohack==false then p.link = "" elseif mapgeohack then p.link = link.."_"..mapgeohack elseif p.geohack then p.link = link.."_"..p.geohack end end end end local function tryGetMapFor(property) local pid, qid, props = require("Module:Wikidane/select").selectProperty(property, mw.loadData("Moduł:Kôrta/filters"), nil, nil, "nôlepszô") if not qid then return end local maps = {} for i, v in ipairs(props) do if v.mainsnak and (v.mainsnak.snaktype == "value") and (v.mainsnak.datatype == "wikibase-item") then local name = mw.wikibase.getLabelByLang(v.mainsnak.datavalue.value.id, "csb") if name then table.insert(maps, name) end end end if #maps <= 0 then return end local result = table.concat(maps,'#') mw.logObject(result,"tryGetMapFor("..property..")") return result end local function isKartographerZoom(map, size) if not map then return false end if string.match(map,"^[1-9]$") or string.match(map, "^1[0-9]$") then return map end local w = tonumber(size) if w and (w > 0) then local d, k = string.match(map, "^([0-9]+) ?(k?)m$") local d = tonumber(d) if d and (d > 0) then if k == "k" then d = d * 1000 end local z = (math.log(96000) + math.log(w) - math.log(d)) / math.log(2) local zoom = math.min(math.max(math.floor(z), 1),19) mw.logObject({w = w, d = d, z=z, zoom=zoom}, "zoom calc") return zoom end end return false end return { ["Wartość"] = function(frame) local f = frame.args[1] and frame or frame:getParent() return getMapParams(f.args[1], frame)(f.args[2], f.args[3]) end, ["Infobox"] = function(frame) -- log wskazujący na początek wywołania funkcji mw.log("{{#invoke:Moduł:Kôrta|Infobox}}") local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, { trim = true, removeBlanks = true, wrappers = "Szablóna:Infobox mapa lokalizacyjna", }) local defaultIcon = "[[File:Geographylogo.svg|20px|alt=Ziemia|link=Ziemia]]" local map = args["mapa"] or tryGetMapFor("P17") -- państwo or tryGetMapFor("P706") -- region geograficzny or tryGetMapFor("P30") -- kontynent or "brak" -- poddaję się local variant = args["wariant"] local description = args["opis"] local mark = args["znak na mapie"] or "Red pog.svg" local markSize = tonumber(args["wielkość znaku"]) or 6 local coordinates = args["wespółrzãdné"] local coordsRefs = false local markalt = args["alt znaku na mapie"] if not coordinates then mw.log("infobox może wyszukać współrzędne w wikidanych") else coordinates, coordsRefs = splitCoordinatesAndReferences(coordinates) mw.logObject(coordinates, "wespółrzãdné") if coordsRefs then -- (kosztowne!) _ = mw.title.new("Moduł:Kôrta/przëpisë").id mw.logObject(coordsRefs, "przëpisë") end end local precision = args["dokładność"] local twoMaps = args["dwie mapy"] local category = args["kategoria"] local geohack = args["opcje geohack"] local position = args["pozycja opisu"] local points = args["punkty mapy"] mw.logObject({precision = precision, twoMaps = twoMaps, category = category, geohack = geohack, position = position, points = points}, "argumenty") if points and not string.match(points, "%s*{") then mw.log("załączone punkty do mapy są w nieodpowiednim formacie") return end if not points and not coordinates then if args["wikidane"] == "nie" then mw.log("brak punktów na mapę, a nie ma pozwolenia na Wikidane") elseif map ~= "pusta" then mw.log("brak punktów na mapę i współrzędnych, nadszedł czas na Wikidane") local display = true if (map ~= "osobna") and (map ~= "niedostępna") then display = "#coordinates" end local p = require("Moduł:Wespółrzãdné")["pùnkt"]({ ["òpcje geohack"] = geohack, ["merk"] = mark, ["rozmiôr merku"] = markSize, ["òpisënk"] = description, ["pòzycjô"] = position, ["dokładnota"] = precision, ["alt"] = markalt, display = display, ["symbòl"] = false, }) if not p then mw.log("brak punktów na mapę nawet w Wikidanych") end points = p end end if not points and not coordinates and (mw.title.getCurrentTitle().fullText == frame:getParent():getTitle()) and (type(frame.getParent) == "function") then --TEST ANY ARG local any = false for k, v in pairs(frame:getParent().args) do any = true break end if not any then -- brak jakichkolwiek argumentów w szablonie to tryb demo points = require("Moduł:Wespółrzãdné")["pùnkt"]({ "0 0", display = true, ["symbòl"] = false, }) map = "brak" end end if not points and not coordinates then if not category or (mw.title.getCurrentTitle().namespace ~= 0) or (map == "żadna") or (map == "osobna") or (map == "pusta") or (map == "niedostępna") then return end return '|- style="display:none;"\n!colspan="2"|brak współrzędnych[[Kategoria:Szablony lokalizacyjne – brak współrzędnych – '..category..']]\n|-' end local result = {} local coords = false if (map == "żadna") or (map == "none") then -- (kosztowne!) _ = mw.title.new("Moduł:Kôrta/linkùjącë/niżódna").id -- TODO wespółrzãdné, geohack, linkùj=jo, dokładnota=nórtowò, umiescy=w teksce (i na górze) coords = formatCoordinates({ coordinates = coordinates, geohack = geohack, linkFlag = true, }) elseif map == "osobna" then -- (kosztowne!) _ = mw.title.new("Moduł:Kôrta/linkùjącë/òsobnô").id -- TODO wespółrzãdné, geohack, linkùj=jo, dokładnota=nórtowò, ùmiescy=w teksce coords = formatCoordinates({ coordinates = coordinates, geohack = geohack, linkFlag = true, placement = "w teksce", }) elseif map == "pusta" then -- (kosztowne!) _ = mw.title.new("Moduł:Kôrta/linkùjącë/pùstô").id -- no map nor coordinates elseif map == "niedostępna" then -- (kosztowne!) _ = mw.title.new("Moduł:Kôrta/linkùjącë/nieprzistãpnô").id -- TODO wespółrzãdné, globe:none, linkùj=nie, dokładnota=dzesãtnié, normalëzacjô=auto, ikòna= coords = formatCoordinates({ coordinates = coordinates, linkFlag = false, precision = precision or "dzesãtnié", }) elseif (map == "dynamiczna") or isKartographerZoom(map, 240) then -- (kosztowne!) _ = mw.title.new("Moduł:Kôrta/kartographer").id -- (kosztowne!) _ = mw.title.new("Moduł:Kôrta/kartographer/"..map).id coords = formatCoordinates({ coordinates = coordinates, geohack = geohack or "", linkFlag = true, precision = precision or "kątowo", ["symbòl"] = icon, }) local primaryPoint = false if coordinates then local p = require("Moduł:Wespółrzãdné")["pùnkt"]({ coordinates, ["merk"] = mark, ["rozmiôr merku"] = markSize, ["òpisënk"] = description, ["symbòl"] = false, }) primaryPoint = true points = points and (p..points) or p end local pointsData = decodePoints(points) mw.logObject(pointsData, "pointsData") if not coords and pointsData and (#pointsData > 0) then icon = false coords = pointsData[1].display end longitude = 0 latitude = 0 for i, v in ipairs(pointsData) do longitude = longitude + v.longitude latitude = latitude + v.latitude end longitude = longitude / #pointsData latitude = latitude / #pointsData local mapWidth = 238 local map1 = mw.html.create("div") :css( { margin="0 auto", ["text-align"]="center", width=tostring(mapWidth+4).."px" } ) map1:tag("div") :css( { ["font-weight"]= "bold", color="var(--color-subtle, #54595d);" } ) :wikitext("Położenie na mapie") local content = {} if #pointsData == 1 then content.type = "Feature" content.properties = {} content.properties["marker-color"] = "f00" content.properties["marker-size"] = "medium" content.properties.description = description content.geometry = { type = "Point", coordinates = {longitude, latitude}, } else content.type = "FeatureCollection" content.features = {} for i, v in ipairs(pointsData) do p = {} p.type = "Feature" p.properties = {} p.properties["marker-size"] = (primaryPoint and (i == 1)) and "medium" or "small" p.properties["marker-color"] = (primaryPoint and (i == 1)) and "f00" or "00f" p.geometry = { type = "Point", coordinates = {v.longitude, v.latitude}, } table.insert(content.features, p) end end mw.logObject(content, "content") local contentJson = mw.text.jsonEncode(content, mw.text.JSON_PRETTY) mw.logObject(contentJson, "contentJson") local zoom = isKartographerZoom(map, 240) if not zoom then zoom = (#pointsData > 1) and nil -- zoom się sam ustali (TODO sprawdź czy punkty są różne) or 12 -- jeden punkt wymaga konkretnej skali end local kartographer = frame:extensionTag('mapframe', contentJson, { width = mapWidth, height = mapWidth, zoom = zoom, longitude = longitude, latitude = latitude, align = "center", lang = "local", frameless = 1 }) map1:wikitext(kartographer) table.insert(result, '|- class="infobox-locationmap" style="background-color:var(--background-color-base, #fff); color:black; text-align:center; border-top:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"\n|colspan="2"|') table.insert(result, tostring(map1:allDone())) table.insert(result, "\n") else local maps = {} local list = string.match(map, "#") for v in mw.ustring.gmatch(map, "[^#]+") do table.insert(maps, mw.text.trim(v)) end if #maps == 0 then table.insert(maps, map) end if not list and (twoMaps ~= "nie") then while #map > 0 do local get = loadMap(frame, map, variant) map = mw.text.trim(get("nadrzędna") or "") if #map > 0 then table.insert(maps, 2, map) end end end local mapIndex = 1 local map = maps[mapIndex] local get = loadMap(frame, map, variant) -- prepare coordinates under the map local icon = mw.text.trim(get("ikona") or "") if #icon == 0 then icon = defaultIcon end local mapPrecision = get("dokładność") if mapPrecision and (#mapPrecision <= 0) then mapPrecision = nil end coords = formatCoordinates({ coordinates = coordinates, geohack = geohack or get("globe") or "", linkFlag = get("globe") ~= false, precision = precision or mapPrecision or "kątowo", ["symbòl"] = icon, }) if coordinates then local p = require("Moduł:Wespółrzãdné")["pùnkt"]({ coordinates, ["òpcje geohack"] = geohack, ["merk"] = mark, ["rozmiôr merku"] = markSize, ["òpisënk"] = description, ["pòzycjô"] = position, alt = markalt, ["symbòl"] = false, }) --primaryPoint = true points = points and (p..points) or p end local pointsData = decodePoints(points) if pointsData then adjustPointParams(pointsData, get("globe")) end if not coords and pointsData and (#pointsData > 0) then icon = false coords = pointsData[1].display end -- tracking link, pseudo reference to primary map makeTrackingLinks(get, "primary") -- draw maps while map do map = nil -- draw map local mapWidth = tonumber(get("rozmiar")) or 238 if mapWidth > 238 then mapWidth = 238 elseif mapWidth < 100 then mapWidth = 100 end local map1 = mw.html.create("div") :css( { margin="0 auto", ["text-align"]="center", width=tostring(mapWidth+4).."px" } ) map1:tag("div") :css( { ["font-weight"]= "bold", color="var(--color-subtle, #54595d);" } ) :wikitext("Położenie na mapie ", get("dopełniacz")) drawMap(map1:tag("div"):addClass("mapa-lokalizacyjna"), get, mapWidth, 12.6, pointsData, coordinates, false) table.insert(result, '|- class="infobox-locationmap" style="background-color:var(--background-color-base, #fff); color:black; text-align:center; border-top:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"\n|colspan="2"|') table.insert(result, tostring(map1:allDone())) table.insert(result, "\n") -- next parent if mapIndex < #maps then mapIndex = mapIndex + 1 map = maps[mapIndex] get = loadMap(frame, map, variant) end end end -- Fix for T420051 for Parsoid -- For legacy parser, the processing of indicator tag in -- Moduł:Wespółrzãdné puts it in ParserOutput but Parsoid requires -- explicit wikitext to be passed back to it. This code extracts the -- indicator wikitext and inserts it into the return value of this -- module for Parsoid. if not coords and points then local pointsData = decodePoints(points) if pointsData and (#pointsData > 0) then coords = pointsData[1].display end end if coords then table.insert(result, '|-\n|colspan="2" style="background-color:var(--background-color-base, #fff); color:black; text-align:center; border-bottom:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"|') table.insert(result, coords) if coordsRefs then table.insert(result, coordsRefs) end table.insert(result, "\n") end if #result > 0 then table.insert(result, "|-") end return table.concat(result) end, ["Thumb"] = function(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, { trim = true, removeBlanks = false, wrappers = "Szablóna:Lokalizacëjnô kôrta", }) local map = args["mapa"] or args[1] or "{{{1}}}" if #map == 0 then map = nil end local variant = args["wariant"] local width = tonumber(args["rozmiar"]) or 238 local fontSize = tonumber(args["font-size"]) or 12.6 local align = args["wyrównanie"] or "right" local footer = args["podpis"] local alt = args["alt"] local pointsData = decodePoints(args["punkty mapy"]) local get = loadMap(frame, map, variant) if pointsData then adjustPointParams(pointsData, get("globe")) end -- tracking link, pseudo reference to this map makeTrackingLinks(get, "standalone") local positionClass = { ["center"] = "center", ["right"] = "tright", ["left"] = "tleft", [""] = "tnone", } local thumb = mw.html.create("div") :addClass("thumb") :addClass(positionClass[align] or align) :addClass("panel-with-scroll") :wikitext('\n') local thumbinner = thumb:tag("div") :addClass("thumbinner") :css({ width = tostring(width + 2).."px" }) :wikitext('\n') local border = thumbinner:tag("div") :css({ border = "1px solid #ccc", width = tostring(width).."px !important" }) local builder = border:tag("div") --:addClass("mapa-lokalizacyjna") :css({ margin = "0 auto", width = tostring(width).."px" }) drawMap(builder, get, width, fontSize, pointsData, false, alt) if pointsData and (#pointsData == 1) and (mw.title.getCurrentTitle().namespace == 0) then builder:wikitext("[[Kategoria:Mapa lokalizacyjna z jednym punktem]]") end thumbinner :wikitext('\n') local thumbcaption = thumbinner:tag("div") :addClass("thumbcaption") thumbcaption:tag("div") :addClass("magnify") :wikitext("[[File:Geographylogo.svg|16x16px|link=Wikiprojekt:Szablony lokalizacyjne]]") if footer and (#footer > 0) then thumbcaption:wikitext(footer) else thumbcaption:wikitext("Położenie na mapie ", mw.text.nowiki(get("dopełniacz") or "")) end thumbinner :wikitext('\n') thumb :wikitext('\n') return thumb:allDone() end, ["Inline"] = function(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, { trim = true, removeBlanks = false, wrappers = "Szablóna:Lokalizacëjnô kôrta", }) local map = args["mapa"] or args[1] or "{{{1}}}" if #map == 0 then map = nil end local variant = args["wariant"] local width = tonumber(args["rozmiar"]) or 238 local fontSize = tonumber(args["font-size"]) or 12.6 local alt = args["alt"] local pointsData = decodePoints(args["punkty mapy"]) local get = loadMap(frame, map, variant) if pointsData then adjustPointParams(pointsData, get("globe")) end -- tracking link, pseudo reference to this map makeTrackingLinks(get, "standalone") local builder = mw.html.create("div") :addClass("mapa-lokalizacyjna") :css({ margin ="0 auto", width = tostring(width + 2).."px", padding = "3px", margin = "3px" }) drawMap(builder, get, width, fontSize, pointsData, false, alt) if pointsData and (#pointsData == 1) and (mw.title.getCurrentTitle().namespace == 0) then -- terô ce móm --builder:wikitext("[[Kategoria:Mapa lokalizacyjna z jednym punktem]]") end return builder:allDone() end, } shvomwof2q5wqr2im40w6z5vzxyihlt 1 13244 206530 204942 2026-07-10T12:06:21Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Diskùsëjô:Jindonezjô]] do [[Diskùsëjô:Indonezjô]]: pisënk 204942 wikitext text/x-wiki == Korekta? == Czë chto o bògatszich jãzëkowëch kómpetencjach òde mie mógłby zwerifikòwac edicëje ([https://csb.wikipedia.org/w/index.php?title=Jindonezj%C3%B4&diff=204429&oldid=204403 1] [https://csb.wikipedia.org/w/index.php?title=Jindonezj%C3%B4&diff=204402&oldid=204399 2]), jaczich dokònał @[[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]]? @[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]], mogã Ce o to prosëc? [[Brëkòwnik:DawnyTest|DawnyTest]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:DawnyTest|diskùsëjô]]) 01:23, 5 lëp 2026 (CEST) :Jeżlë jidze ò zmianã „Jindonezje” na „Indonezjã”, to to nie je wzãté znikądka: bédëjã sã zapòznac z [https://rjk.org.pl/resolutions/uchwaly-2012/ ùchwałą 9/RKJ/2012 z dnia 04.10.2012 r. w sprawie brëkòwaniô jotacje w kaszëbsczim jãzëkù]. Òkróm te w artiklu jem zmienił kònuszczi -ijô/-ëjô na -iô, co je zrzeszoné z [https://rjk.org.pl/resolutions/uchwaly-2007/ ùchwałą nr 3/2007 z dn. 26/06.2007 r. w sprawie kùnôszków tipù –cjô || -cëjô, -fiô ||- fijô we słowach cëzégò pòchôdaniô]., to dało téż drobné sztilisticzné pòprôwczi, ale téż pòprôwczi w wëmianach samòzwãków: ë:i, a:ô i wiele jinëch pòprôwków, szëk znankòwnik-jistnik, chtëren miôłbë bëc za domëslny w kaszëbiznie a téż słowa napisóné dëcht nieprosto, jak ''westrzódnëj'', ''kòntrolowana'', ''Protestancëzna'', ëtd. Sygô taczé wëtłómaczenié mòjich pòzmianów? [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 13:03, 5 lëp 2026 (CEST) ::Rozmiejã, prosto tekst pò twoji edicje wëdałë mi sã cëze, bëł jiny niż ten, do jaczegò jesmë nôłożen, temù jô zapëtał brëkòwnika Iketsi. Jesli w mòjim teksce bëłë fele jem wdzëczny za pòprôwczi. Pòzdrôwióm! [[Brëkòwnik:DawnyTest|DawnyTest]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:DawnyTest|diskùsëjô]]) 19:04, 7 lëp 2026 (CEST) :::Jô dodôwôł le drobné [https://csb.wikipedia.org/w/index.php?title=Jindonezj%C3%B4&diff=198816&oldid=192468]. –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 19:27, 7 lëp 2026 (CEST) qdrhfz17o622zc197puri7z92sx4zz6 0 13260 206782 204622 2026-07-10T15:01:30Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Mùzyczné kònkùrsë]] to [[Category:Kònkùrsë mùzyczné na Kaszëbach]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206782 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Kaszëbsczé karaoke''' – [[kònkùrs]]<ref name=":0">https://expresskaszubski.pl/pl/14_kultura/24691_pierwsze-kasz-bscz-karaoke-ze-swietnymi-teledyskami.html</ref>. * 2017 (I)<ref name=":0" /> * 2018 (II)<ref>http://skarbnicakaszubska.pl/ii-ogolnopolski-konkurs-kaszebscze-karaoke/</ref> * 2020 (III)<ref>http://szwajcaria-kaszubska.pl/item/2691-protokol-iii-konkursu-kaszebscze-karaoke-chwat-do-piesni</ref> == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kònkùrsë|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://www.akademiakaszubska.com/kaszebscze-karaoke * http://skarbnicakaszubska.pl/karaoke/ * http://skarbnicakaszubska.pl/kaszubskie-karaoke/ {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kònkùrsë mùzyczné na Kaszëbach]] 26z242ksfm7ftx5j7pybncjd6gb27b2 14 13265 206663 204701 2026-07-10T14:06:52Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Geògrafijô]] to [[Category:Geògrafiô]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206663 wikitext text/x-wiki {{Commons}} * https://kaszebsko.com/wp-content/uploads/2023/01/Historio-Kaszebow-29.pdf [[Kategòrëjô:Diaspòrë]] [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] [[Kategòrëjô:Kaszëbizna|Diaspòra]] 95tn52s1f57q2jejvj5zjju1om19kv4 14 13276 206761 204789 2026-07-10T14:18:33Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Lingwistika]] 206761 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Lingwistika]] itu8amnd1yp8d1178aoxx1zxgrp2xuf 0 13314 206781 205571 2026-07-10T15:01:29Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Mùzyczné kònkùrsë]] to [[Category:Kònkùrsë mùzyczné na Kaszëbach]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206781 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} [[Òbrôzk:Kaszubski Festiwal Polskich i Światowych Przebojów 2021.jpg|mały|]] '''Kaszëbsczi Festiwal Pòlsczich i Swiatowëch Szlagerów'''<ref>https://web.archive.org/web/20260709024105/https://mojestrone.com/static/files/gallery/590/7cd82-Zrzut-ekranu-2026-06-10-132718.png</ref> (téż '''Kònkùrs Swiatowëch i Pòlsczich Szlagrów pò Kaszëbskù w Lëpińcach'''<ref>https://www.fopke.pl/aktualnosci/news/717/wspoczesne-ujecie-kultury-kaszubskiej-kartuzy/</ref>, '''Kaszëbsczi Festiwal Pòlsczich a Swiatowëch Szlagrów'''<ref name=":2">https://miesiecznikpomerania.pl/index.php/artykuly/maturantka-z-gochow-pomerania-nr-1-2023</ref>, '''Festiwal Pòlsczich i Swiatowëch Szlagrów (pò kaszëbskù)'''<ref>https://kaszubi.pl/messages/view/jako-mdze-kaszebsko</ref><ref>https://miesiecznikpomerania.pl/images/archiwum_pliki_pdf/pomerania/2022/POMERANIA_03_562_2022_net.pdf</ref>, '''Kaszëbsczi Festiwal Pòlsczich i Kaszëbsczich Hitów'''<ref name=":0">https://mojestrone.com/artykul/co-dze-czed-8-905-n2285514</ref>, '''Kaszëbsczi Festiwal Pòlsczich i Swiatowëch Hitów (pò kaszëbskù)'''<ref>https://kaszubi.pl/messages/view/od-torgow-ksazczi-do-leterature-dlo-dzecy</ref><ref name=":3">https://kociewskiezrzeszenie.pl/wp-content/uploads/2015/02/Stegna_czerwiec_2017.pdf</ref>, abò '''Kaszëbsczi Festiwal Swiatowëch i Pòlsczich Hitów'''<ref name=":1">https://mojestrone.com/artykul/swiatow-hit-p-kaszbsk-n2328583</ref>; {{jãz.|pl}} ''Kaszubski Festiwal Polskich i Światowych Przebojów'') – [[festiwal]] i [[kònkùrs]] na [[Kaszëbë|Kaszëbach]], w Lëpińcach.<ref>http://skarbnicakaszubska.pl/kaszubski-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow-w-lipnicy/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20110719024909/http://belok.kaszubia.com/wiadla/pomerania-42011</ref><ref>https://magazynkaszuby.pl/2016/04/spiewanie-kaszubsku-zart/</ref><ref>https://powiatbytowski.pl/kalendarz-wydarzen/kaszubska-sobota.html</ref> * 2010 (I)<ref>https://naszekaszuby.pl/modules/news/article.php?storyid=1903</ref><ref>https://naszekaszuby.pl/modules/news/article.php?storyid=1891</ref><ref>https://naszekaszuby.pl/modules/news/article.php?storyid=1882</ref><ref>{{YouTube|Vizx_x3bOIE|Festiwal w Lipnicy, czyli szlagiery po Kaszubsku — bytowtv}}</ref><ref>{{YouTube|9qSrC_OaWks|Festiwal w Lipnicy, czyli szlagiery po Kaszubsku — bytowtv (My Baby Love — The Supremes)}}</ref><ref>{{YouTube|3l98wr1boE8|Marlena Brzeska śpiewa po kaszubsku utwór z "Metra" — Tomasz Fopke}}</ref><ref>{{YouTube|T1gSsetqX|Patryk Wrycza śpiewa po kaszubsku "Tyle było dni" Marka Grechuty — Tomasz Fopke}}</ref><ref>{{YouTube|ed4lnKUQr18|Marlena Brzeska śpiewa po kaszubsku "Za każdy uśmiech twój" Anny Jantar — Tomasz Fopke}}</ref> * 2011 (II)<ref>https://nadmorski24.pl/aktualnosci/2448-ii-kaszubski-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow</ref><ref>https://naszekaszuby.pl/modules/news/article.php?storyid=2677</ref><ref>https://naszekaszuby.pl/modules/news/article.php?storyid=2318</ref> * 2012 (III)<ref>{{YouTube|UlQolbACuG0|Bradiaga2.wmv — Powiatowy Zespół Szkół nr 2 w Rumi - HIPOLIT -}}</ref> * 2013 (IV)<ref>https://bck-bytow.pl/lipnica-2013/</ref> * 2014 (V)<ref>https://www.youtube.com/playlist?list=PLb11qNzRge3W4CUz9_F84L4b3Xzt03anW</ref><ref>{{YouTube|3fR2Zi8XK4I|Iza Peplińskô V Kaszubski Festiwal Polskich i Światowych Przebojów Lipnica 2014 — Kaszubi PL (ZKP)}}</ref><ref>https://gp24.pl/sprawdz-imprezy-majowkowe-gdzie-sie-wybrac/ar/4832015</ref><ref>Pomerania Lipiec Sierpien 2014 s.10</ref> * 2015 (VI)<ref>http://www.zsborowymlyn.lipnica.pl/jezykkaszubski/219-festiwal.html</ref> * 2016 (VII)<ref>http://www.zsborowymlyn.lipnica.pl/jezykkaszubski/316-vii-kaszubski-festiwal-polskich-i-wiatowych-przebojow.html</ref><ref>https://www.studzienice.pl/aktualnosci/vii-kaszubski-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow/</ref><ref>{{YouTube|Y_nZ4-IWLqc|Nicola Piątek - Miała Baba koguta — SP Łubno}}</ref> * 2017 (VIII)<ref>{{YouTube|YJ6OUt65xx8|Hania Kapiszka - Tej historii bieg}}</ref><ref>{{YouTube|JIsjs61nig8|Aleksandra Tybora i Hubert Jutrzenka - Trzebiatowski - Spójrz jak mija czas — SP Łubno}}</ref><ref name=":3" /> * 2018 (IX)<ref>http://splipnic.vot.pl/festiwal-kaszubski/</ref><ref>{{YouTube|ycodxNvSJQU|IX Kaszubski Festiwal Polskich i Światowych Przebojów w Lipnicy — Kurier Bytowski}}</ref><ref>https://zsbrzeznoszlacheckie.pl/ix-kaszubski-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow-lipnica-2018,98,pl</ref><ref>{{YouTube|1I7lWvq0O0s|IX Kaszubksi Festiwal Polskich i Światowych Przebojów w Lipnicy (cz. 2) — Kurier Bytowski}}</ref> * 2019 (X)<ref>http://splipnic.vot.pl/x-festiwal-2019/</ref><ref>https://spniezabyszewo.stronyzklasa.pl/x-kaszubski-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow,161,pl</ref><ref>https://zsbrzeznoszlacheckie.pl/x-kaszubski-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow,255,pl</ref><ref>https://sp-lubno.pl/wiadomosci/325218/x-kaszubski-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow-w-lipnicy</ref><ref>https://sp-lubno.pl/wydarzenia/944/x-kaszubski-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow</ref><ref>https://web.archive.org/web/20190430101304/http://www.kurierbytowski.com.pl/kurier/zaspiewaja-przeboje-po-kaszubsku/</ref> * 2020 (XI)<ref>http://splipnic.vot.pl/xi-festiwal-2020/</ref> * 2021 (XI'''[?]''')<ref>http://splipnic.vot.pl/xi-festiwal-2021/</ref><ref>http://splipnic.vot.pl/wp-content/uploads/2021/05/204527409_835898543685553_1992994627678709241_n.jpg</ref><ref>https://sp-lubno.pl/wiadomosci/457895/kaszubska-sobota-w-bytowie</ref><ref>https://sp-lubno.pl/wiadomosci/452475/xi-kaszubski-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow-w-lipnicy</ref> * 2022 (XII)<ref>http://splipnic.vot.pl/xii-festiwal-2022/</ref><ref>http://splipnic.vot.pl/xii-festiwal-2022-2/</ref><ref>https://zsbrzeznoszlacheckie.pl/xii-kaszubski-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow-w-lipnicy,608,pl</ref><ref>https://sp-lubno.pl/wiadomosci/500927/xii-kaszubski-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow-w-lipnicy</ref><ref>https://sp-lubno.pl/wydarzenia/2025/xii-kaszubski-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow-w-lipnicy</ref> * 2023 (XIII)<ref>http://splipnic.vot.pl/xiii-kaszubski-festiwal-2023/</ref><ref>https://ibytow.pl/pl/14_kultura/8973_xiii-kaszubski-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow-zapowiedz-.html</ref><ref>https://zsborowymlyn.pl/xiii-kaszubski-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow,239,pl</ref><ref>https://www.facebook.com/muzeumwwejherowie/posts/%C5%9Bwiatowe-hity-po-kaszubskuxiii-kaszubski-festiwal-polskich-i-%C5%9Bwiatowych-przeboj%C3%B3/681624983978527/</ref><ref>https://zsbrzeznoszlacheckie.pl/kaszubski-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow,777,pl</ref><ref>https://sp-lubno.pl/wiadomosci/550956/xiii-kaszubski-festiwal-polskich-i-Swiatowych-przebojow-w-lipnic</ref><ref>https://photos.google.com/share/AF1QipNEI8OeZJzSITgkzUJaA1B9PfgpKtaQKBQkEJcS8JinJALfVAADED2VdYYH8aSxpg?key=bjJWekt0YlpHcHN3MkVoMVI4VENMRmk4aDU0MDRn</ref><ref name=":2" /> * 2024 (XIV)<ref>http://splipnic.vot.pl/xiv-kaszubskim-festiwalu-polskich-swiatowych-przebojow-lipnica-2024/</ref><ref>https://kaszubi.pl/messages/view/xiv-kaszubski-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow-lipnica-2024</ref><ref>https://web.archive.org/web/20260709025603/http://splipnic.vot.pl/wp-content/uploads/2024/03/lista-uczestnik%C3%B3w-oraz-utwory-w-dniu-24.05.2024-aktualna-1.pdf</ref><ref>https://www.facebook.com/muzeumwwejherowie/posts/890390629768627/</ref><ref>https://muzeon.pl/xiv-kaszubski-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow-lipnica-2024/</ref><ref>https://www.facebook.com/events/lipnica/xiv-kaszubski-festiwal-polskich-i-%C5%9Bwiatowych-przeboj%C3%B3w-lipnica-2024/445066981534517/</ref><ref>https://www.zkaszub.info/swiatowy-zjazd-kaszubow-w-koscierzynie-juz-na-poczatku-lipca-zobacz-jak-pojedzie-transcassubia/</ref><ref>https://www.gdansk.pl/wiadomosci/W-sobote-XXV-Swiatowy-Zjazd-Kaszubow-2024-w-Koscierzynie-zapowiedz-Gdansk,a,266957</ref><ref>https://sp-lubno.pl/wiadomosci/597178/xiv-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow-w-lipnicy</ref> * 2025 (XV)<ref>http://splipnic.vot.pl/wp-content/uploads/2025/03/Program-festiwalu_2025.pdf</ref><ref>https://zsbrzeznoszlacheckie.pl/xv-kaszubski-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow,980,pl</ref><ref>https://sp-lubno.pl/wiadomosci/641115/xv-kaszubski-festiwal-polskich-i-Swiatowych-przebojOw-w-lipnicy</ref><ref>https://sp1czersk.pl/2025/05/25/kaszubski-festiwal/</ref><ref>https://www.facebook.com/watch/?v=963940139638985</ref><ref>https://www.facebook.com/muzeumwwejherowie/posts/w-dniu-23-maja-odbył-się-xv-kaszubski-festiwal-polskich-i-światowych-przebojów-l/1150401123767575/</ref> * 2026 (XVI) – [[22 maja]]<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref>http://splipnic.vot.pl/xvi-festiwal-2026/</ref><ref>https://mojestrone.com/galerie/swiatow-hit-p-kaszbsk-g479798</ref><ref>https://www.facebook.com/100083516132880/posts/xvi-kaszubski-festiwal-polskich-i-światowych-przebojów-lipnica-2026w-tym-roku-na/951768854283644/</ref><ref>https://www.facebook.com/61565843638189/videos/w-zespół-szkół-w-lipnicy-jak-rok-w-rok-béł-zrëchtowóny-kaszëbsczi-festiwal-swiat/990932740500584/</ref> == Òbaczë téż == {{#categorytree:Mùzyczné kònkùrsë|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë|2}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} === Szëkba === {{Szëkba|Festiwal Polskich i Światowych Przebojów}} {{Szëkba|Festiwal Pòlsczich i Swiatowëch}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kònkùrsë mùzyczné na Kaszëbach]] [[Kategòrëjô:Kònkùrsë na Kaszëbach]] [[Kategòrëjô:Festiwale]] b3rvxhffoeit1ose7h284xncc16ssz9 206788 206781 2026-07-10T15:09:11Z Iketsi 3254 Removing from [[Category:Kònkùrsë na Kaszëbach]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206788 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} [[Òbrôzk:Kaszubski Festiwal Polskich i Światowych Przebojów 2021.jpg|mały|]] '''Kaszëbsczi Festiwal Pòlsczich i Swiatowëch Szlagerów'''<ref>https://web.archive.org/web/20260709024105/https://mojestrone.com/static/files/gallery/590/7cd82-Zrzut-ekranu-2026-06-10-132718.png</ref> (téż '''Kònkùrs Swiatowëch i Pòlsczich Szlagrów pò Kaszëbskù w Lëpińcach'''<ref>https://www.fopke.pl/aktualnosci/news/717/wspoczesne-ujecie-kultury-kaszubskiej-kartuzy/</ref>, '''Kaszëbsczi Festiwal Pòlsczich a Swiatowëch Szlagrów'''<ref name=":2">https://miesiecznikpomerania.pl/index.php/artykuly/maturantka-z-gochow-pomerania-nr-1-2023</ref>, '''Festiwal Pòlsczich i Swiatowëch Szlagrów (pò kaszëbskù)'''<ref>https://kaszubi.pl/messages/view/jako-mdze-kaszebsko</ref><ref>https://miesiecznikpomerania.pl/images/archiwum_pliki_pdf/pomerania/2022/POMERANIA_03_562_2022_net.pdf</ref>, '''Kaszëbsczi Festiwal Pòlsczich i Kaszëbsczich Hitów'''<ref name=":0">https://mojestrone.com/artykul/co-dze-czed-8-905-n2285514</ref>, '''Kaszëbsczi Festiwal Pòlsczich i Swiatowëch Hitów (pò kaszëbskù)'''<ref>https://kaszubi.pl/messages/view/od-torgow-ksazczi-do-leterature-dlo-dzecy</ref><ref name=":3">https://kociewskiezrzeszenie.pl/wp-content/uploads/2015/02/Stegna_czerwiec_2017.pdf</ref>, abò '''Kaszëbsczi Festiwal Swiatowëch i Pòlsczich Hitów'''<ref name=":1">https://mojestrone.com/artykul/swiatow-hit-p-kaszbsk-n2328583</ref>; {{jãz.|pl}} ''Kaszubski Festiwal Polskich i Światowych Przebojów'') – [[festiwal]] i [[kònkùrs]] na [[Kaszëbë|Kaszëbach]], w Lëpińcach.<ref>http://skarbnicakaszubska.pl/kaszubski-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow-w-lipnicy/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20110719024909/http://belok.kaszubia.com/wiadla/pomerania-42011</ref><ref>https://magazynkaszuby.pl/2016/04/spiewanie-kaszubsku-zart/</ref><ref>https://powiatbytowski.pl/kalendarz-wydarzen/kaszubska-sobota.html</ref> * 2010 (I)<ref>https://naszekaszuby.pl/modules/news/article.php?storyid=1903</ref><ref>https://naszekaszuby.pl/modules/news/article.php?storyid=1891</ref><ref>https://naszekaszuby.pl/modules/news/article.php?storyid=1882</ref><ref>{{YouTube|Vizx_x3bOIE|Festiwal w Lipnicy, czyli szlagiery po Kaszubsku — bytowtv}}</ref><ref>{{YouTube|9qSrC_OaWks|Festiwal w Lipnicy, czyli szlagiery po Kaszubsku — bytowtv (My Baby Love — The Supremes)}}</ref><ref>{{YouTube|3l98wr1boE8|Marlena Brzeska śpiewa po kaszubsku utwór z "Metra" — Tomasz Fopke}}</ref><ref>{{YouTube|T1gSsetqX|Patryk Wrycza śpiewa po kaszubsku "Tyle było dni" Marka Grechuty — Tomasz Fopke}}</ref><ref>{{YouTube|ed4lnKUQr18|Marlena Brzeska śpiewa po kaszubsku "Za każdy uśmiech twój" Anny Jantar — Tomasz Fopke}}</ref> * 2011 (II)<ref>https://nadmorski24.pl/aktualnosci/2448-ii-kaszubski-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow</ref><ref>https://naszekaszuby.pl/modules/news/article.php?storyid=2677</ref><ref>https://naszekaszuby.pl/modules/news/article.php?storyid=2318</ref> * 2012 (III)<ref>{{YouTube|UlQolbACuG0|Bradiaga2.wmv — Powiatowy Zespół Szkół nr 2 w Rumi - HIPOLIT -}}</ref> * 2013 (IV)<ref>https://bck-bytow.pl/lipnica-2013/</ref> * 2014 (V)<ref>https://www.youtube.com/playlist?list=PLb11qNzRge3W4CUz9_F84L4b3Xzt03anW</ref><ref>{{YouTube|3fR2Zi8XK4I|Iza Peplińskô V Kaszubski Festiwal Polskich i Światowych Przebojów Lipnica 2014 — Kaszubi PL (ZKP)}}</ref><ref>https://gp24.pl/sprawdz-imprezy-majowkowe-gdzie-sie-wybrac/ar/4832015</ref><ref>Pomerania Lipiec Sierpien 2014 s.10</ref> * 2015 (VI)<ref>http://www.zsborowymlyn.lipnica.pl/jezykkaszubski/219-festiwal.html</ref> * 2016 (VII)<ref>http://www.zsborowymlyn.lipnica.pl/jezykkaszubski/316-vii-kaszubski-festiwal-polskich-i-wiatowych-przebojow.html</ref><ref>https://www.studzienice.pl/aktualnosci/vii-kaszubski-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow/</ref><ref>{{YouTube|Y_nZ4-IWLqc|Nicola Piątek - Miała Baba koguta — SP Łubno}}</ref> * 2017 (VIII)<ref>{{YouTube|YJ6OUt65xx8|Hania Kapiszka - Tej historii bieg}}</ref><ref>{{YouTube|JIsjs61nig8|Aleksandra Tybora i Hubert Jutrzenka - Trzebiatowski - Spójrz jak mija czas — SP Łubno}}</ref><ref name=":3" /> * 2018 (IX)<ref>http://splipnic.vot.pl/festiwal-kaszubski/</ref><ref>{{YouTube|ycodxNvSJQU|IX Kaszubski Festiwal Polskich i Światowych Przebojów w Lipnicy — Kurier Bytowski}}</ref><ref>https://zsbrzeznoszlacheckie.pl/ix-kaszubski-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow-lipnica-2018,98,pl</ref><ref>{{YouTube|1I7lWvq0O0s|IX Kaszubksi Festiwal Polskich i Światowych Przebojów w Lipnicy (cz. 2) — Kurier Bytowski}}</ref> * 2019 (X)<ref>http://splipnic.vot.pl/x-festiwal-2019/</ref><ref>https://spniezabyszewo.stronyzklasa.pl/x-kaszubski-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow,161,pl</ref><ref>https://zsbrzeznoszlacheckie.pl/x-kaszubski-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow,255,pl</ref><ref>https://sp-lubno.pl/wiadomosci/325218/x-kaszubski-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow-w-lipnicy</ref><ref>https://sp-lubno.pl/wydarzenia/944/x-kaszubski-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow</ref><ref>https://web.archive.org/web/20190430101304/http://www.kurierbytowski.com.pl/kurier/zaspiewaja-przeboje-po-kaszubsku/</ref> * 2020 (XI)<ref>http://splipnic.vot.pl/xi-festiwal-2020/</ref> * 2021 (XI'''[?]''')<ref>http://splipnic.vot.pl/xi-festiwal-2021/</ref><ref>http://splipnic.vot.pl/wp-content/uploads/2021/05/204527409_835898543685553_1992994627678709241_n.jpg</ref><ref>https://sp-lubno.pl/wiadomosci/457895/kaszubska-sobota-w-bytowie</ref><ref>https://sp-lubno.pl/wiadomosci/452475/xi-kaszubski-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow-w-lipnicy</ref> * 2022 (XII)<ref>http://splipnic.vot.pl/xii-festiwal-2022/</ref><ref>http://splipnic.vot.pl/xii-festiwal-2022-2/</ref><ref>https://zsbrzeznoszlacheckie.pl/xii-kaszubski-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow-w-lipnicy,608,pl</ref><ref>https://sp-lubno.pl/wiadomosci/500927/xii-kaszubski-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow-w-lipnicy</ref><ref>https://sp-lubno.pl/wydarzenia/2025/xii-kaszubski-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow-w-lipnicy</ref> * 2023 (XIII)<ref>http://splipnic.vot.pl/xiii-kaszubski-festiwal-2023/</ref><ref>https://ibytow.pl/pl/14_kultura/8973_xiii-kaszubski-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow-zapowiedz-.html</ref><ref>https://zsborowymlyn.pl/xiii-kaszubski-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow,239,pl</ref><ref>https://www.facebook.com/muzeumwwejherowie/posts/%C5%9Bwiatowe-hity-po-kaszubskuxiii-kaszubski-festiwal-polskich-i-%C5%9Bwiatowych-przeboj%C3%B3/681624983978527/</ref><ref>https://zsbrzeznoszlacheckie.pl/kaszubski-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow,777,pl</ref><ref>https://sp-lubno.pl/wiadomosci/550956/xiii-kaszubski-festiwal-polskich-i-Swiatowych-przebojow-w-lipnic</ref><ref>https://photos.google.com/share/AF1QipNEI8OeZJzSITgkzUJaA1B9PfgpKtaQKBQkEJcS8JinJALfVAADED2VdYYH8aSxpg?key=bjJWekt0YlpHcHN3MkVoMVI4VENMRmk4aDU0MDRn</ref><ref name=":2" /> * 2024 (XIV)<ref>http://splipnic.vot.pl/xiv-kaszubskim-festiwalu-polskich-swiatowych-przebojow-lipnica-2024/</ref><ref>https://kaszubi.pl/messages/view/xiv-kaszubski-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow-lipnica-2024</ref><ref>https://web.archive.org/web/20260709025603/http://splipnic.vot.pl/wp-content/uploads/2024/03/lista-uczestnik%C3%B3w-oraz-utwory-w-dniu-24.05.2024-aktualna-1.pdf</ref><ref>https://www.facebook.com/muzeumwwejherowie/posts/890390629768627/</ref><ref>https://muzeon.pl/xiv-kaszubski-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow-lipnica-2024/</ref><ref>https://www.facebook.com/events/lipnica/xiv-kaszubski-festiwal-polskich-i-%C5%9Bwiatowych-przeboj%C3%B3w-lipnica-2024/445066981534517/</ref><ref>https://www.zkaszub.info/swiatowy-zjazd-kaszubow-w-koscierzynie-juz-na-poczatku-lipca-zobacz-jak-pojedzie-transcassubia/</ref><ref>https://www.gdansk.pl/wiadomosci/W-sobote-XXV-Swiatowy-Zjazd-Kaszubow-2024-w-Koscierzynie-zapowiedz-Gdansk,a,266957</ref><ref>https://sp-lubno.pl/wiadomosci/597178/xiv-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow-w-lipnicy</ref> * 2025 (XV)<ref>http://splipnic.vot.pl/wp-content/uploads/2025/03/Program-festiwalu_2025.pdf</ref><ref>https://zsbrzeznoszlacheckie.pl/xv-kaszubski-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow,980,pl</ref><ref>https://sp-lubno.pl/wiadomosci/641115/xv-kaszubski-festiwal-polskich-i-Swiatowych-przebojOw-w-lipnicy</ref><ref>https://sp1czersk.pl/2025/05/25/kaszubski-festiwal/</ref><ref>https://www.facebook.com/watch/?v=963940139638985</ref><ref>https://www.facebook.com/muzeumwwejherowie/posts/w-dniu-23-maja-odbył-się-xv-kaszubski-festiwal-polskich-i-światowych-przebojów-l/1150401123767575/</ref> * 2026 (XVI) – [[22 maja]]<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref>http://splipnic.vot.pl/xvi-festiwal-2026/</ref><ref>https://mojestrone.com/galerie/swiatow-hit-p-kaszbsk-g479798</ref><ref>https://www.facebook.com/100083516132880/posts/xvi-kaszubski-festiwal-polskich-i-światowych-przebojów-lipnica-2026w-tym-roku-na/951768854283644/</ref><ref>https://www.facebook.com/61565843638189/videos/w-zespół-szkół-w-lipnicy-jak-rok-w-rok-béł-zrëchtowóny-kaszëbsczi-festiwal-swiat/990932740500584/</ref> == Òbaczë téż == {{#categorytree:Mùzyczné kònkùrsë|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë|2}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} === Szëkba === {{Szëkba|Festiwal Polskich i Światowych Przebojów}} {{Szëkba|Festiwal Pòlsczich i Swiatowëch}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kònkùrsë mùzyczné na Kaszëbach]] [[Kategòrëjô:Festiwale]] amkwwxwjtubhcvf2yeu852je5xs70lm 14 13330 206816 205905 2026-07-10T16:00:35Z Iketsi 3254 kat. 206816 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Firmë]] 8mapgqf056b26q5r50ej6wje50rki7b 0 13332 206815 205930 2026-07-10T15:59:04Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Wëdôwiznë]] to [[Category:Wëdôwiznë ksążkòwé]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 206815 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Wëdôwizna „Region”''' ({{jãz.|pl}} ''Wydawnictwo „Region”'') w [[Gdiniô|Gdini]] je kùlturową jinstitucëją, chtërna pòwsta w [[1992]] rokù<ref>https://www.gdyniaprzedsiebiorcza.pl/pl/firmy-rodzinne/materialy-video/wydawnictwo-region/</ref>. Jegò robota polégô m.jin. na rozkoscérzanim kùlturë Kaszëbów przez wëdëwanié i drëkòwanié w dzysdniowim pisënkù dokôzów kaszëbsczich lëteratów. Wëdôwizna „Region” wëdôwô pò pòlskù wszelejaczé materiałë (ksążczi, katalodżi wëstawów ë jinszé). == Òbaczë téż == {{#categorytree:Wëdôwiznë|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} * https://czec.pl/wydawnictwo-region {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Wëdôwiznë ksążkòwé|Region]] [[Kategòrëjô:Gdiniô]] d0xv04r4frjcdarb0ewjerxlvwxscbu 828 13344 206794 206264 2026-07-10T15:23:46Z HaxelKaszëba 17492 206794 Scribunto text/plain local p = {} local function fixLinks(text, frame) if not text or text == "" then return "" end local function processSingleLink(page, label) local clean_page = page:match("^%s*(.-)%s*$") local lower_page = mw.ustring.lower(clean_page) if lower_page:find("^òbrôzk:") or lower_page:find("^file:") or lower_page:find("^image:") or lower_page:find("^plik:") or lower_page:find("^obrózk:") then return "[[" .. page .. "|" .. label .. "]]" end local exists = frame:preprocess('{{#ifexist:' .. clean_page .. '|1|0}}') if exists == "1" then return '[[' .. clean_page .. '|<span style="color: var(--color-progressive, #3366cc);">' .. label .. '</span>]]' else return '[[' .. clean_page .. '|<span class="new" style="color: var(--color-destructively-high-contrast, #dd3333);">' .. label .. '</span>]]' end end text = string.gsub(text, "%[%[([^%]]+)|([^%]]+)%]%]", function(page, label) return processSingleLink(page, label) end) text = string.gsub(text, "%[%[([^%|%]]+)%]%]", function(page) return processSingleLink(page, page) end) return text end function p.render(frame) local args = frame:getParent().args local gosp = fixLinks(args["gòspòdôrzë"] or args["gospodarze"] or "", frame) local uszla = fixLinks(args["ùszłô"] or args["uszla"] or "", frame) local postepna = fixLinks(args["pòstãpnô"] or args["postepna"] or "", frame) local mester = fixLinks(args["méster"] or args["mester"] or "", frame) local pozwa = args["pòzwa"] or args["nazwa"] or "" local aktualne = args["aktualné"] or args["aktualne"] or "" local obrazk = args["òbrôzk"] or args["obrazek"] or "" local data = args["data"] or "" local reprezentacje = args["reprezentacje"] or "—" local stadione = args["stadionë"] or args["stadiony"] or "—" local mecze = args["mecze"] or "—" local gole = args["gòle"] or args["gole"] or "—" local drugi = args["drëdżi plac"] or args["drugi plac"] or "—" local trzeci = args["trzecy plac"] or args["trzeci plac"] or "—" local html = {} table.insert(html, '<div style="float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 22em; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05);">') table.insert(html, '{| class="wikitable" style="width:100%; margin:0; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); background-color: var(--background-color-base, #ffffff); font-size:88%; line-height:1.4; border-collapse:collapse;"') local headerContent = pozwa if aktualne ~= "" then headerContent = headerContent .. '<div style="color: var(--color-success, #14866d); font-size: 50%; font-weight: bold; margin-top: 2px;">(AKTUALNÔ EDICJÔ)</div>' end table.insert(html, '|-\n! colspan="2" style="background: linear-gradient(var(--background-color-neutral, #f8f9fa), var(--background-color-neutral-subtle, #eaecf0)); color: var(--color-base, #202122); font-size:130%; font-weight:bold; text-align:center; padding:0.6em; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | ' .. headerContent) if obrazk ~= "" then table.insert(html, '|-\n| colspan="2" style="text-align:center; padding:10px; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | [[Òbrôzk:' .. obrazk .. '|200px]]') end table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); width:40%;" | Data\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. data) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Gòspòdarze\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. gosp) table.insert(html, '|-\n! colspan="2" style="background-color: var(--background-color-error-subtle, #f8d7da); color: var(--color-error, #b32424); text-align:center; padding:6px; font-weight:bold; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Statisticzi turniéru') table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Reprezentacje\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. reprezentacje) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Stadionë\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. stadione) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Mecze\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. mecze) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Gòle\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. gole) table.insert(html, '|-\n! colspan="2" style="background-color: var(--background-color-progressive-subtle, #e6f0ff); color: var(--color-progressive, #3366cc); text-align:center; padding:6px; font-weight:bold; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Kôrta Turniéru') table.insert(html, '|-\n| colspan="2" style="text-align:center; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | [[File:2026_world_cup_qualification_map.svg|220px]]\n<div style="font-size:85%; text-align:left; padding:6px; color: var(--color-base, #202122);">\'\'\'Legeńda:\'\'\'<br>🟦 Reprezentacje zakwalifikòwóné<br>🟨 Reprezentacje niezakwalifikòwóné<br>⬛ Wëcopóné / zawieszoné<br>⬜ Niezrzeszoné z FIFA</div>') table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Méster\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. (mester ~= "" and mester or "—")) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | 2. plac\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. drugi) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | 3. plac\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. trzeci) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Ùszłô edicjô\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. uszla) table.insert(html, '|-\n! style="background-color: var(--background-color-neutral, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); text-align:left; padding:6px; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);" | Pòstãpnô edicjô\n| style="border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:6px; color: var(--color-base, #202122);" | ' .. postepna) table.insert(html, '|}</div>') return frame:preprocess(table.concat(html, "\n")) end return p e7pkz51nuffblrk8b6h3bttsf39g04j 0 13356 206549 206496 2026-07-10T12:17:15Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}}; ' – to je '→' – ' 206549 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Repubilika ya Ngola |miono = Repùblika Angòlë |miono-genitiw = Angòli |fana = Flag of Angola.svg |herb = Emblem_of_Angola.svg |na karce = Location_Angola_AU_Africa.svg |jãzëk = [[pòrtugalsczi jãzëk|pòrtugalsczi]], Kikongo, Kimbundu, Umbundu |stolëca = Luanda |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 1.246.700 |procent-wòdë = |lëdztwò = 25.789.024 | rok = 2018 |dëtk = Angòlskô kwanza | kòd dëtka = AOA |czasowô cona = +1 |swiãto = [[11 lëstopadnika]] |himn = Angola Avante |kòd = AO |Internet = .ao |telefón = 244|Prezydeńt=João Lourenço}} '''Angòla''' – państwò w pôłniowò-zapôdni [[Afrika|Africe]] nad [[Atlanticczi Òcean|Atlanticczim Òceanã]], ze stolecznym gardã [[Luanda]]. == Galeriô Angòli == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Angolan_woman_with_children_outside_health_clinic_(5686703351).jpg|Angòlskô bialka i dzecy Òbrôzk:National_Assembly_Building_(19898889148).jpg|Budenk Nôródnégò Parlamentu w Angòli Òbrôzk:Lobito_restinga2.jpg|Gard Lobito na ùbrzéżu Angòli nad Atlanticczim Òceanã Òbrôzk:Banco_Nacional_de_Angola_in_Luanda_-_Angola_2015.jpg|Nôródni bank Angòli w Luandze Òbrôzk:Praia_de_Benguela.jpg|Gard Benguela w Angòli Òbrôzk:Angola_carte.png|Karta Angòli </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Afrika]] 9dn1ewrw6kx9alhzzek09zaur31al3g 0 13361 206563 206512 2026-07-10T12:22:06Z Terrus38 14026 206563 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Syngapùr]] {{ADR|nieprosti pisënk}} eoub2sg4mza4ywf6kjgyo3al35kpwou 0 13363 206521 2026-07-10T12:01:40Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Azëjô]] do [[Azjô]]: pisënk 206521 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Azjô]] aqu8kvicedqry901sivw741isbh848h 0 13364 206524 2026-07-10T12:03:56Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Afganistón]] do [[Afganistan]]: pisënk 206524 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Afganistan]] 5fm9vg2tq8v2fog0li3omnjtg46h87x 206564 206524 2026-07-10T12:22:11Z Terrus38 14026 206564 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Afganistan]] {{ADR|nieprosti pisënk}} cbksj2rmsy5dsarqp9nnv77gf6qwabu 0 13365 206526 2026-07-10T12:05:20Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Pòrënkòwi Timor]] do [[Pòrénczny Timór]]: pisënk 206526 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Pòrénczny Timór]] 7yoxf6byy6jwa12iog5fyuluvck42pq 206565 206526 2026-07-10T12:22:16Z Terrus38 14026 206565 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Pòrénczny Timór]] {{ADR|nieprosti pisënk}} 9s49nevyai822dm8xfj7o548at0qa3h 0 13366 206529 2026-07-10T12:06:21Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Jindonezjô]] do [[Indonezjô]]: pisënk 206529 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Indonezjô]] pq3oihyaohctw04gndiv8skjtlokmvp 206559 206529 2026-07-10T12:21:44Z Terrus38 14026 206559 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Indonezjô]] {{ADR|nieprosti pisënk}} 3cc3ncasvn76rz9y7z50sf2g8lq8wxt 1 13367 206531 2026-07-10T12:06:21Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Diskùsëjô:Jindonezjô]] do [[Diskùsëjô:Indonezjô]]: pisënk 206531 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Diskùsëjô:Indonezjô]] aloe8c8th9v1uwnddmsnpfn9bh7ieww 0 13368 206533 2026-07-10T12:07:15Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Japòńskô]] do [[Japóńskô]]: pisënk 206533 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Japóńskô]] e0imkobk9vfitw4op1rg460m4rbjen0 206566 206533 2026-07-10T12:22:20Z Terrus38 14026 206566 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Japóńskô]] {{ADR|nieprosti pisënk}} a3bneq4wo69zrams4cojrvk0eyvz941 0 13369 206535 2026-07-10T12:08:01Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Syrëjô]] do [[Syriô]]: pisënk 206535 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Syriô]] 2c2tzcy58p9pvfnhl1y4rykkq88xvn0 206560 206535 2026-07-10T12:21:48Z Terrus38 14026 206560 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Syriô]] {{ADR|nieprosti pisënk}} spxsjlwywj8fxqnk26h99gxsa7hrj3n 0 13370 206538 2026-07-10T12:08:18Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Saudëjskô Arabijô]] do [[Saudijskô Arabiô]]: pisënk 206538 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Saudijskô Arabiô]] qne8nyyg6f9j4czsxiq95mq70a6qe5u 206561 206538 2026-07-10T12:21:53Z Terrus38 14026 206561 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Saudijskô Arabiô]] {{ADR|nieprosti pisënk}} jnnpyni3l7ow1jab5px72kvfln092fa 0 13371 206540 2026-07-10T12:08:43Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Mòngolskô]] do [[Mòngòliô]]: pisënk 206540 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Mòngòliô]] mtcudbyada5d37fszn4mxukfi631ypo 206562 206540 2026-07-10T12:21:58Z Terrus38 14026 206562 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Mòngòliô]] {{ADR|nieprosti pisënk}} p4bd28gpvrb5a2gi3678t0vottsguhy 0 13372 206541 2026-07-10T12:09:33Z Terrus38 14026 Przeczérowanié do [[Mòngòliô]] 206541 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Mòngòliô]] byzt5wvt6c0yknxhh4ue8ocrq3riw03 0 13373 206543 2026-07-10T12:11:09Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Nordowy Cyper]] do [[Nordowi Cyper]]: pisënk 206543 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Nordowi Cyper]] bb8g7s8oc8gtxm567vzjbe9wzdi27xn 206557 206543 2026-07-10T12:21:34Z Terrus38 14026 206557 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Nordowi Cyper]] {{ADR|nieprosti pisënk}} 2a5m4r12ctqweyxk150g23fw4kzt52q 0 13374 206545 2026-07-10T12:12:19Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Kòrejańskô Lëdowò-Demokratnô Repùblika]] do [[Kòrejańskô Lëdowò-Demokraticznô Repùblika]]: pisënk 206545 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Kòrejańskô Lëdowò-Demokraticznô Repùblika]] kkab2whtmar659pvft5px1h1469dpl0 206558 206545 2026-07-10T12:21:40Z Terrus38 14026 206558 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Kòrejańskô Lëdowò-Demokraticznô Repùblika]] {{ADR|nieprosti pisënk}} hh7furn2eyzxyez36ipg8og7rezp77h 14 13375 206584 2026-07-10T12:35:12Z Iketsi 3254 N 206584 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika]] gce38b1zwvnhep73ucyvqr0y3p84rvl 0 13376 206597 2026-07-10T12:40:01Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Japòńsczi jãzëk]] do [[Japóńsczi jãzëk]]: pisënk 206597 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Japóńsczi jãzëk]] o9bja6uy5e0fhznflmb1if3xubj6pqv 206632 206597 2026-07-10T13:04:17Z Terrus38 14026 206632 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Japóńsczi jãzëk]] {{ADR|nieprosti pisënk}} 1pdlj5jljsw024gvj9ntgunkb5g1iau 0 13377 206615 2026-07-10T12:49:55Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Kòrejanë]] do [[Kòrejańczicë]]: pisënk 206615 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Kòrejańczicë]] lz07a1e9zmcy2gy6ka9vprp9ufv3cov 206628 206615 2026-07-10T13:01:46Z Terrus38 14026 206628 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Kòrejańczicë]] {{ADR|nieprosti pisënk}} ttrzfgysn4x8qjz5n78g0uff1ywwrxj 0 13378 206620 2026-07-10T12:55:43Z Terrus38 14026 Przeczérowanié do [[Pòrénczny Timór]] 206620 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Pòrénczny Timór]] nfobry39tw15uhvyycpjj4j8kan5r9u 0 13379 206624 2026-07-10T12:58:42Z Terrus38 14026 Przeczérowanié do [[Bòsniô i Hercegòwina]] 206624 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Bòsniô i Hercegòwina]] 465uqfh5j33qpcamdmej0073lo8f1kk 0 13380 206626 2026-07-10T12:59:17Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Francëjô]] do [[Francjô]]: pisënk 206626 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Francjô]] tb9dldordyltnb5x3rvup218s0dcwe0 14 13381 206636 2026-07-10T14:04:36Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Kategòrëjô:Biologijô]] do [[Kategòrëjô:Biologiô]]: iô 206636 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[:Kategòrëjô:Biologiô]] tn3hjly7x8tx14l30cbsi7f0vm016ur 206918 206636 2026-07-11T09:08:15Z Terrus38 14026 206918 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[:Kategòrëjô:Biologiô]] {{ADR|nieprosti pisënk}} 2i1zm5xauc317rzmf7ri2piyv84v9ms 15 13382 206638 2026-07-10T14:04:36Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Diskùsëjô Kategòrëji:Biologijô]] do [[Diskùsëjô Kategòrëji:Biologiô]]: iô 206638 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Diskùsëjô Kategòrëji:Biologiô]] 6j3h55cckjpaqdi6kartkzaxvvtyoei 14 13383 206657 2026-07-10T14:06:38Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Kategòrëjô:Geògrafijô]] do [[Kategòrëjô:Geògrafiô]]: iô 206657 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[:Kategòrëjô:Geògrafiô]] ttjbia0ar3kimt95p1vkvysgg2isy2a 206904 206657 2026-07-10T21:55:43Z Terrus38 14026 Usunięto przekierowanie do [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] 206904 wikitext text/x-wiki {{ADR|nieprosti pisënk}} g9kjhqnrb7jtzvy9ny5rafzo5ien95u 0 13384 206709 2026-07-10T14:09:12Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Geògrafijô]] do [[Geògrafiô]]: iô 206709 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Geògrafiô]] 8acnofvh3z9ehlad61zi7jb7yrnxs2s 14 13385 206713 2026-07-10T14:11:59Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Kategòrëjô:Chemijô]] do [[Kategòrëjô:Chemiô]]: iô 206713 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[:Kategòrëjô:Chemiô]] 5h5o17mqhztz6jw4kepgd5es206bocb 0 13386 206730 2026-07-10T14:13:08Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Chemijô]] do [[Chemiô]]: iô 206730 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Chemiô]] 1weroyteyvtv7jwerbv7awrx3pv8isl 14 13387 206733 2026-07-10T14:15:04Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Kategòrëjô:Astronomijô]] do [[Kategòrëjô:Astronomiô]]: ijô→iô 206733 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[:Kategòrëjô:Astronomiô]] mc4pg72hi8w6a97hc20trsvrqkuxh94 206905 206733 2026-07-10T21:56:17Z Terrus38 14026 Usunięto przekierowanie do [[Kategòrëjô:Astronomiô]] 206905 wikitext text/x-wiki {{ADR|nieprosti pisënk}} g9kjhqnrb7jtzvy9ny5rafzo5ien95u 0 13388 206759 2026-07-10T14:16:12Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Astronomijô]] do [[Astronomiô]]: ijô→iô 206759 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Astronomiô]] n5cifnru8f6da54bxwwwif707rmcyyw 0 13389 206775 2026-07-10T14:39:29Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Biologijô]] do [[Biologiô]]: ijô→iô 206775 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Biologiô]] reoyt0tnhtme2pwyj8d4edr98h725kt 14 13390 206779 2026-07-10T15:01:04Z Iketsi 3254 N 206779 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Kònkùrsë mùzyczné| Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Kònkùrsë na Kaszëbach|Mùzyczné]] kxjidfhe2k2or43ncf6479y3l22avie 14 13391 206784 2026-07-10T15:01:45Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Kategòrëjô:Mùzyczné kònkùrsë]] do [[Kategòrëjô:Kònkùrsë mùzyczné]]: <> 206784 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[:Kategòrëjô:Kònkùrsë mùzyczné]] 39ow7c1jocor44fvhism7xkla8wjqps 14 13392 206790 2026-07-10T15:15:26Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Kategòrëjô:Geògrafijô Pòlsczi]] do [[Kategòrëjô:Geògrafiô Pòlsczi]]: ijô→iô 206790 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[:Kategòrëjô:Geògrafiô Pòlsczi]] lm1bqk2eyq7swi8xbb0xngmycnx9bqd 2 13393 206809 2026-07-10T15:50:25Z Terrus38 14026 Ùsôdzonô nowô starna "{| width="99%" |bgcolor="#FFFFFF" style="border:1px solid #cfcfcf; padding:0.5em;" align="left" | '''Witómë''' na kaszëbsczi Wikipedie, wòlny [[Encyklopedijô|encyklopedii]]. Ùdba na je wiedno '''òbczôs rëchtowaniô''' i mô za zgrôw ùtwòrzenié nôwikszi wielemòwny encyklopedii. Kòżdi mòże sã do nas przëłączëc – téż i '''Të'''! Mòżesz sã z nama dzelëc swòją wiedzbą i bez niżódnëch fòrmalnotów dodawac i mòdifikòwac artikle.…" 206809 wikitext text/x-wiki {| width="99%" |bgcolor="#FFFFFF" style="border:1px solid #cfcfcf; padding:0.5em;" align="left" | '''Witómë''' na kaszëbsczi Wikipedie, wòlny [[Encyklopedijô|encyklopedii]]. Ùdba na je wiedno '''òbczôs rëchtowaniô''' i mô za zgrôw ùtwòrzenié nôwikszi wielemòwny encyklopedii. Kòżdi mòże sã do nas przëłączëc – téż i '''Të'''! Mòżesz sã z nama dzelëc swòją wiedzbą i bez niżódnëch fòrmalnotów dodawac i mòdifikòwac artikle. Nie je nót sã nigdze registrowac, ale mòckò zachãcëwómë do ùsadzeniô kònta! Donądka je napisónëch blós '''{{NUMBEROFARTICLES}}''' artiklów i baro wiele je jesz do zrobieniégò. Pòmòżë nama dali rozwijac encyklopediã. To nie je grãdé! '''Rôczimë!'''<br><br> |- |colspan="2" bgcolor="#ffffff" style="border:1px solid #cfcfcf;padding:0.5em;padding-top:0em;padding-bottom:0.0em;"| {|width="100%" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin-top:0.8em;margin-bottom:0.8em" |width="50%"| {|width="95%" cellspacing="0" cellpadding="5" <!----------------------------------------------> |[[Image:POL_księstwo_pomorskie_COA.svg|42px|center]] |style="font-size:100%"|'''Pòmòrskô''' <br /> [[Pòmòrskô]] - [[Kaszëbskô]] - [[Zôpadnô Pòmòrskô]] - [[Kòcéwskô]] - [[Krajnô]] - [[Pòmòrsczé gardë]] - [[Pòmòrsczé wsë]] <!----------------------------------------------> |- <!----------------------------------------------> |[[Image:Nuvola_apps_edu_mathematics.png|44px|center]] |style="font size:95%"|'''Dokładné ë nôtërné ùczbë''' <br /> [[Matematika]] - [[Fizyka]] - [[Chemijô]] - [[Geògrafijô]] - [[Biologijô]] - [[Astronomijô]] <!----------------------------------------------> |- <!----------------------------------------------> |[[Image:Nuvola_apps_kdmconfig.png|44px|center]] |style=font size:95%|'''Hùmanistika''' <br /> [[Antropòlogijô]] - [[Archeòlogijô]] - [[Ekònomijô]] - [[Filozofijô]] - [[Lingwistika]] - [[Pòlitologijô]] - [[Psychòlogijô]] <!----------------------------------------------> |} | {|width="95%" cellspacing="0" cellpadding="5" |[[Image:Nuvola apps kscd.svg|44px|center]] |style=font size:95%|'''Kùltura ë kùńszt''' <br /> [[Kùltura]] - [[Kùńszt]] - [[Film]] - [[Mùzyka]] - [[Fòtografijô]] - [[Téater]] - [[Lëteratura]] - [[Szpòrt]] - [[Religijô]] - [[Telewizëjô]] - [[Radio]] <!----------------------------------------------> |- <!----------------------------------------------> |[[Image:Nuvola_apps_laptop_pcmcia.png|44px|center]] |style=font size:95%|'''Technika ë ùżiwóné ùczbë''' <br /> [[Technika]] - [[Industrëjô]] - [[Architektura]] - [[Infòrmatika]] - [[Medicëna]] <!----------------------------------------------> |- <!----------------------------------------------> |[[Image:Nuvola_apps_kweather.png|44px|center]] |style=font size:95%|'''Rozmajité''' <br /> [[Kalãdarium]] - [[{{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAMEGEN}}|Kalãdarium na dzysô ({{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAMEGEN}})]] - [[Eùropa]] - [[Zemia]] - [[Swiatnica]] - [[Internet]] <!----------------------------------------------> |} |} ---- {|width="100%" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin-top:0.8em;margin-bottom:0.8em" |width="50%"| {|width="95%" cellspacing="0" cellpadding="5" <!----------------------------------------------> |[[Image:Wiki_letter_w.svg|48px|center]] |style="font size:95%"|'''Ò Wikipediji''' <br /> [[Wiki:Ò Wikipediji|Ò Wikipediji]] - [[Wiki:Czim Wikipedijô nie je|Czim Wikipedijô nie je]] - [[Wiki:FAQ|FAQ]] - [[Midzëmòwnô kòòrdinacëjô]] - [[Słowôrz Wikipediji]] <!----------------------------------------------> |- <!----------------------------------------------> |[[Image:Nuvola apps kmix.png|44px|center]] |style=font size:95%|'''Òrganizacëjné zajmë''' <br /> [[Wiki:Karczma|Karczma]] - [[Wiki:Tôfla ògłosów|Tôfla ògłosów]] - [[Wiki:Starnë_brëkùjącé_doczënieniô|Do zrobieniégò]] - [[Wiki:Normalizacëjô kaszëbsczi terminologiji|Normalizacëjô kaszëbsczi terminologiji]] |} | {|width="95%" cellspacing="0" cellpadding="5" |[[Image:Nuvola_apps_bookcase.png|44px|center]] |style=font size:95%|'''Pòmòc''' <br /> [[Wiki:Terminologijô|Terminologijô]] - [[Wiki:Radzëszk aùtora Wikipediji|Radzëszk aùtora Wikipediji]] - [[Wiki:Werk ë deja Wiki|Werk ë deja Wiki]] - [[Wiki:Rëmnotë mionów|Rëmnotë mionów we Wikipediji]] - [[Wiki:Neùtralny pòzdrzatk|Neùtralny pòzdrzatk]] - [[Wiki:Zapisownik|Zapisownik]] <!----------------------------------------------> |- <!----------------------------------------------> |[[Image:Nuvola apps kpdf.png|44px|center]] |style=font size:95%|'''Wikipedijô bédëje''' <br /> [[Kaszëbë]] - [[Erik Pòmòrsczi]] - '''[[Pòrtal:Kòreja]]''' - [[K-Meleon]] - [[Eùropejskô Ùnijô]] - [[Internetowi przezérnik]] |} |} ---- <p style="text-align:center;font-size:94%;">'''Wikipedijô w jińszëch mòwach'''</p> <small> [[:als:|Allemanisch (alemańsczi)]] - [[:be:|Беларуская (biôłorusczi)]] - [[:bg:|Български (bùlgarsczi)]] - [[:br:|Brezhoneg (bretońsczi)]] - [[:ca:|Català (katalońsczi)]] - [[:cs:|&#268;esk&#225; (czesczi)]] - [[:cy:|Cymraeg (walëjsczi)]] - [[:da:|Dansk (dëńsczi)]] - [[:de:|Deutsch (miemiecczi)]] - [[:en:|English (anielsczi)]] - [[:et:|Eesti (estońsczi)]] - [[:es:|Espa&#241;ol (szpańsczi)]] - [[:eu:|Euskara (baskijsczi)]] - [[:fr:|Fran&#231;ais (frańcësczi)]] - [[:fy:|Frysk (frizëjsczi)]] - [[:hr:|Hrvatski (chòrwacczi)]] - [[:it:|Italiano (italsczi)]] - [[:ja:|&#26085;&#26412;&#35486; (japòńsczi)]] - [[:la:|Latina (łacëzna)]] - [[:lb:|Lëtzebuergesch (luksembùrsczi)]] - [[:lt:|Lietuvi&#x0173; (litewsczi)]] - [[:nds:|Plattdüütsch (dólnomiemiecczi)]] - [[:nl:|Nederlands (néderlandzczi)]] - [[:pl:|Polski (pòlsczi)]] - [[:ru:|&#1056;&#1091;&#1089;&#1089;&#1082;&#1080;&#1081; (rusczi)]] - [[:sk:|Slovenčina (słowacczi)]] - [[:sl:|Slovensko (sloweńsczi)]] - [[:sr:|&#x0421;&#x0440;&#x043F;&#x0441;&#x043A;&#x0438; (serbsczi)]] - [[:sv:|Svenska (szwedzczi)]] - [[:uk:|Українська (ùkrajińsczi)]] - [[m:Complete_list_of_language_Wikipedias_available|'''Lësta wszëtczich jãzëkòwëch wersëjów Wikipediji''']]</small> |- |colspan="2" bgcolor="#fffffc" style="border:1px solid #cfcfcf;padding:0.5em;padding-top:0em;padding-bottom:0em; font-size:100%;"| <p style="text-align:center;font-size:94%;">'''Sosterné ùdbë'''</p> {{Sosterné ùdbë}} |- |colspan="2" bgcolor="#fffffc" style="border:1px solid #cfcfcf;padding:0.5em;padding-top:0.5em;padding-bottom:0em;"| <p style="text-align:center;font-size:94%;">Alfabétnô lësta wszëtczich artiklów</p> <p style="text-align: center;font-size:75%;"> [[Special:Allpages/0|'''0''']] [[Special:Allpages/1|'''1''']] [[Special:Allpages/2|'''2''']] [[Special:Allpages/3|'''3''']] [[Special:Allpages/4|'''4''']] [[Special:Allpages/5|'''5''']] [[Special:Allpages/6|'''6''']] [[Special:Allpages/7|'''7''']] [[Special:Allpages/8|'''8''']] [[Special:Allpages/9|'''9''']] [[Special:Allpages/A|'''A''']] [[Special:Allpages/Ą|'''Ą''']] [[Special:Allpages/Ã|'''Ã''']] [[Special:Allpages/B|'''B''']] [[Special:Allpages/C|'''C''']] [[Special:Allpages/D|'''D''']] [[Special:Allpages/E|'''E''']] [[Special:Allpages/É|'''É''']] [[Special:Allpages/Ë|'''Ë''']] [[Special:Allpages/F|'''F''']] [[Special:Allpages/G|'''G''']] [[Special:Allpages/H|'''H''']] [[Special:Allpages/I|'''I''']] [[Special:Allpages/J|'''J''']] [[Special:Allpages/K|'''K''']] [[Special:Allpages/L|'''L''']] [[Special:Allpages/M|'''M''']] [[Special:Allpages/N|'''N''']] [[Special:Allpages/O|'''O''']] [[Special:Allpages/Ò|'''Ò''']] [[Special:Allpages/Ó|'''Ó''']] [[Special:Allpages/Ô|'''Ô''']] [[Special:Allpages/P|'''P''']] [[Special:Allpages/Q|'''Q''']] [[Special:Allpages/R|'''R''']] [[Special:Allpages/S|'''S''']] [[Special:Allpages/T|'''T''']] [[Special:Allpages/U|'''U''']] [[Special:Allpages/Ù|'''Ù''']] [[Special:Allpages/V|'''V''']] [[Special:Allpages/W|'''W''']] [[Special:Allpages/X|'''X''']] [[Special:Allpages/Y|'''Y''']] [[Special:Allpages/Z|'''Z''']] [[Special:Allpages/Ż|'''Ż''']]</p> |- |} __NOTOC__ [[cs:]] [[de:]] [[dsb:]] [[en:]] [[hsb:]] [[pl:]] [[sk:]] [[szl:]] gcykcr27ih7wdszp1ewz9k61mv53d9i 206810 206809 2026-07-10T15:50:54Z Terrus38 14026 206810 wikitext text/x-wiki ''mdã to ògarinôł òd swiéżégò, czas na nową przédną starnã pò 20 latach'' {| width="99%" |bgcolor="#FFFFFF" style="border:1px solid #cfcfcf; padding:0.5em;" align="left" | '''Witómë''' na kaszëbsczi Wikipedie, wòlny [[Encyklopedijô|encyklopedii]]. Ùdba na je wiedno '''òbczôs rëchtowaniô''' i mô za zgrôw ùtwòrzenié nôwikszi wielemòwny encyklopedii. Kòżdi mòże sã do nas przëłączëc – téż i '''Të'''! Mòżesz sã z nama dzelëc swòją wiedzbą i bez niżódnëch fòrmalnotów dodawac i mòdifikòwac artikle. Nie je nót sã nigdze registrowac, ale mòckò zachãcëwómë do ùsadzeniô kònta! Donądka je napisónëch blós '''{{NUMBEROFARTICLES}}''' artiklów i baro wiele je jesz do zrobieniégò. Pòmòżë nama dali rozwijac encyklopediã. To nie je grãdé! '''Rôczimë!'''<br><br> |- |colspan="2" bgcolor="#ffffff" style="border:1px solid #cfcfcf;padding:0.5em;padding-top:0em;padding-bottom:0.0em;"| {|width="100%" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin-top:0.8em;margin-bottom:0.8em" |width="50%"| {|width="95%" cellspacing="0" cellpadding="5" <!----------------------------------------------> |[[Image:POL_księstwo_pomorskie_COA.svg|42px|center]] |style="font-size:100%"|'''Pòmòrskô''' <br /> [[Pòmòrskô]] - [[Kaszëbskô]] - [[Zôpadnô Pòmòrskô]] - [[Kòcéwskô]] - [[Krajnô]] - [[Pòmòrsczé gardë]] - [[Pòmòrsczé wsë]] <!----------------------------------------------> |- <!----------------------------------------------> |[[Image:Nuvola_apps_edu_mathematics.png|44px|center]] |style="font size:95%"|'''Dokładné ë nôtërné ùczbë''' <br /> [[Matematika]] - [[Fizyka]] - [[Chemijô]] - [[Geògrafijô]] - [[Biologijô]] - [[Astronomijô]] <!----------------------------------------------> |- <!----------------------------------------------> |[[Image:Nuvola_apps_kdmconfig.png|44px|center]] |style=font size:95%|'''Hùmanistika''' <br /> [[Antropòlogijô]] - [[Archeòlogijô]] - [[Ekònomijô]] - [[Filozofijô]] - [[Lingwistika]] - [[Pòlitologijô]] - [[Psychòlogijô]] <!----------------------------------------------> |} | {|width="95%" cellspacing="0" cellpadding="5" |[[Image:Nuvola apps kscd.svg|44px|center]] |style=font size:95%|'''Kùltura ë kùńszt''' <br /> [[Kùltura]] - [[Kùńszt]] - [[Film]] - [[Mùzyka]] - [[Fòtografijô]] - [[Téater]] - [[Lëteratura]] - [[Szpòrt]] - [[Religijô]] - [[Telewizëjô]] - [[Radio]] <!----------------------------------------------> |- <!----------------------------------------------> |[[Image:Nuvola_apps_laptop_pcmcia.png|44px|center]] |style=font size:95%|'''Technika ë ùżiwóné ùczbë''' <br /> [[Technika]] - [[Industrëjô]] - [[Architektura]] - [[Infòrmatika]] - [[Medicëna]] <!----------------------------------------------> |- <!----------------------------------------------> |[[Image:Nuvola_apps_kweather.png|44px|center]] |style=font size:95%|'''Rozmajité''' <br /> [[Kalãdarium]] - [[{{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAMEGEN}}|Kalãdarium na dzysô ({{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAMEGEN}})]] - [[Eùropa]] - [[Zemia]] - [[Swiatnica]] - [[Internet]] <!----------------------------------------------> |} |} ---- {|width="100%" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin-top:0.8em;margin-bottom:0.8em" |width="50%"| {|width="95%" cellspacing="0" cellpadding="5" <!----------------------------------------------> |[[Image:Wiki_letter_w.svg|48px|center]] |style="font size:95%"|'''Ò Wikipediji''' <br /> [[Wiki:Ò Wikipediji|Ò Wikipediji]] - [[Wiki:Czim Wikipedijô nie je|Czim Wikipedijô nie je]] - [[Wiki:FAQ|FAQ]] - [[Midzëmòwnô kòòrdinacëjô]] - [[Słowôrz Wikipediji]] <!----------------------------------------------> |- <!----------------------------------------------> |[[Image:Nuvola apps kmix.png|44px|center]] |style=font size:95%|'''Òrganizacëjné zajmë''' <br /> [[Wiki:Karczma|Karczma]] - [[Wiki:Tôfla ògłosów|Tôfla ògłosów]] - [[Wiki:Starnë_brëkùjącé_doczënieniô|Do zrobieniégò]] - [[Wiki:Normalizacëjô kaszëbsczi terminologiji|Normalizacëjô kaszëbsczi terminologiji]] |} | {|width="95%" cellspacing="0" cellpadding="5" |[[Image:Nuvola_apps_bookcase.png|44px|center]] |style=font size:95%|'''Pòmòc''' <br /> [[Wiki:Terminologijô|Terminologijô]] - [[Wiki:Radzëszk aùtora Wikipediji|Radzëszk aùtora Wikipediji]] - [[Wiki:Werk ë deja Wiki|Werk ë deja Wiki]] - [[Wiki:Rëmnotë mionów|Rëmnotë mionów we Wikipediji]] - [[Wiki:Neùtralny pòzdrzatk|Neùtralny pòzdrzatk]] - [[Wiki:Zapisownik|Zapisownik]] <!----------------------------------------------> |- <!----------------------------------------------> |[[Image:Nuvola apps kpdf.png|44px|center]] |style=font size:95%|'''Wikipedijô bédëje''' <br /> [[Kaszëbë]] - [[Erik Pòmòrsczi]] - '''[[Pòrtal:Kòreja]]''' - [[K-Meleon]] - [[Eùropejskô Ùnijô]] - [[Internetowi przezérnik]] |} |} ---- <p style="text-align:center;font-size:94%;">'''Wikipedijô w jińszëch mòwach'''</p> <small> [[:als:|Allemanisch (alemańsczi)]] - [[:be:|Беларуская (biôłorusczi)]] - [[:bg:|Български (bùlgarsczi)]] - [[:br:|Brezhoneg (bretońsczi)]] - [[:ca:|Català (katalońsczi)]] - [[:cs:|&#268;esk&#225; (czesczi)]] - [[:cy:|Cymraeg (walëjsczi)]] - [[:da:|Dansk (dëńsczi)]] - [[:de:|Deutsch (miemiecczi)]] - [[:en:|English (anielsczi)]] - [[:et:|Eesti (estońsczi)]] - [[:es:|Espa&#241;ol (szpańsczi)]] - [[:eu:|Euskara (baskijsczi)]] - [[:fr:|Fran&#231;ais (frańcësczi)]] - [[:fy:|Frysk (frizëjsczi)]] - [[:hr:|Hrvatski (chòrwacczi)]] - [[:it:|Italiano (italsczi)]] - [[:ja:|&#26085;&#26412;&#35486; (japòńsczi)]] - [[:la:|Latina (łacëzna)]] - [[:lb:|Lëtzebuergesch (luksembùrsczi)]] - [[:lt:|Lietuvi&#x0173; (litewsczi)]] - [[:nds:|Plattdüütsch (dólnomiemiecczi)]] - [[:nl:|Nederlands (néderlandzczi)]] - [[:pl:|Polski (pòlsczi)]] - [[:ru:|&#1056;&#1091;&#1089;&#1089;&#1082;&#1080;&#1081; (rusczi)]] - [[:sk:|Slovenčina (słowacczi)]] - [[:sl:|Slovensko (sloweńsczi)]] - [[:sr:|&#x0421;&#x0440;&#x043F;&#x0441;&#x043A;&#x0438; (serbsczi)]] - [[:sv:|Svenska (szwedzczi)]] - [[:uk:|Українська (ùkrajińsczi)]] - [[m:Complete_list_of_language_Wikipedias_available|'''Lësta wszëtczich jãzëkòwëch wersëjów Wikipediji''']]</small> |- |colspan="2" bgcolor="#fffffc" style="border:1px solid #cfcfcf;padding:0.5em;padding-top:0em;padding-bottom:0em; font-size:100%;"| <p style="text-align:center;font-size:94%;">'''Sosterné ùdbë'''</p> {{Sosterné ùdbë}} |- |colspan="2" bgcolor="#fffffc" style="border:1px solid #cfcfcf;padding:0.5em;padding-top:0.5em;padding-bottom:0em;"| <p style="text-align:center;font-size:94%;">Alfabétnô lësta wszëtczich artiklów</p> <p style="text-align: center;font-size:75%;"> [[Special:Allpages/0|'''0''']] [[Special:Allpages/1|'''1''']] [[Special:Allpages/2|'''2''']] [[Special:Allpages/3|'''3''']] [[Special:Allpages/4|'''4''']] [[Special:Allpages/5|'''5''']] [[Special:Allpages/6|'''6''']] [[Special:Allpages/7|'''7''']] [[Special:Allpages/8|'''8''']] [[Special:Allpages/9|'''9''']] [[Special:Allpages/A|'''A''']] [[Special:Allpages/Ą|'''Ą''']] [[Special:Allpages/Ã|'''Ã''']] [[Special:Allpages/B|'''B''']] [[Special:Allpages/C|'''C''']] [[Special:Allpages/D|'''D''']] [[Special:Allpages/E|'''E''']] [[Special:Allpages/É|'''É''']] [[Special:Allpages/Ë|'''Ë''']] [[Special:Allpages/F|'''F''']] [[Special:Allpages/G|'''G''']] [[Special:Allpages/H|'''H''']] [[Special:Allpages/I|'''I''']] [[Special:Allpages/J|'''J''']] [[Special:Allpages/K|'''K''']] [[Special:Allpages/L|'''L''']] [[Special:Allpages/M|'''M''']] [[Special:Allpages/N|'''N''']] [[Special:Allpages/O|'''O''']] [[Special:Allpages/Ò|'''Ò''']] [[Special:Allpages/Ó|'''Ó''']] [[Special:Allpages/Ô|'''Ô''']] [[Special:Allpages/P|'''P''']] [[Special:Allpages/Q|'''Q''']] [[Special:Allpages/R|'''R''']] [[Special:Allpages/S|'''S''']] [[Special:Allpages/T|'''T''']] [[Special:Allpages/U|'''U''']] [[Special:Allpages/Ù|'''Ù''']] [[Special:Allpages/V|'''V''']] [[Special:Allpages/W|'''W''']] [[Special:Allpages/X|'''X''']] [[Special:Allpages/Y|'''Y''']] [[Special:Allpages/Z|'''Z''']] [[Special:Allpages/Ż|'''Ż''']]</p> |- |} __NOTOC__ [[cs:]] [[de:]] [[dsb:]] [[en:]] [[hsb:]] [[pl:]] [[sk:]] [[szl:]] 2386d4vu5p581k0zh5v7aut9fbid3k9 14 13394 206813 2026-07-10T15:58:27Z Iketsi 3254 N 206813 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Lëteratura]] [[Kategòrëjô:Wëdôwiznë]] 4qneivnptnd3a41ndu3z1e2n2ktws2d 0 13395 206848 2026-07-10T16:55:31Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Kòrejańsczi jãzëk]] do [[Kòreańsczi jãzëk]]: kòrejańsczi jãzëk→kòreańsczi jãzëk RKJ 2013 s. 132 206848 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Kòreańsczi jãzëk]] p36vth6tlvti5t00dq4qo2zuto2vop2 0 13396 206852 2026-07-10T17:55:20Z Jakkonles12 8987 Ùsôdzonô nowô starna "'''Dinozaùrë''' (Dinosauria) ― klad [[Zaùropsydë|zaùropsydów]], chtëren wëapartnił sã òkòło 233–231 milionów lat temù w [[Karnik|Karnikù]] (Górny [[Trias]])<ref>Langer, M. C., Ezcurra, M. D., Bittencourt, J. S., Novas, F. E., ''The origin and early evolution of dinosaurs'' w: ''Biological Reviews'', 85(1), 2010, s. 55-110. DOI: 10.1111/j.1469-185X.2009.00094.x</ref>. W erze [[Mezozoik|Mezozoikù]] bëłë przédną grëpą lądowëch Krzél…" 206852 wikitext text/x-wiki '''Dinozaùrë''' (Dinosauria) ― klad [[Zaùropsydë|zaùropsydów]], chtëren wëapartnił sã òkòło 233–231 milionów lat temù w [[Karnik|Karnikù]] (Górny [[Trias]])<ref>Langer, M. C., Ezcurra, M. D., Bittencourt, J. S., Novas, F. E., ''The origin and early evolution of dinosaurs'' w: ''Biological Reviews'', 85(1), 2010, s. 55-110. DOI: 10.1111/j.1469-185X.2009.00094.x</ref>. W erze [[Mezozoik|Mezozoikù]] bëłë przédną grëpą lądowëch [[Krzélôczi|krzélôków]] ë dominowałë [[Ekòsystema|ekòsystemë]] wszëtczich [[Kòntinent|kòntinentów]]<ref>Weishampel, D. B., Dodson, P., Osmólska, H., ''The Dinosauria (2nd ed.)'', University of California Press, 2004. ISBN 978-0-520-24209-8</ref>. Pò [[Krédowé wëmiéranié|krédowim wëmiéranim]] (greńca Kréda-Paleògen), chtërno nastąpiło òk. 66 milionów lat temù<ref>Gradstein, F. M., Ogg, J. G., Schmitz, M. D., ''The Geologic Time Scale 2012'', Elsevier, 2012. ISBN 978-0-444-59425-9</ref>, jedurną ewòlucyjną wietwią dinozaùrów, jakô przedërchała do dzysdnia, są [[Ptôchë|ptôchë]] (wietew teropòdów)<ref>Padian, K., Chiappe, L. M., ''The origin of birds and their flight'' w: ''Scientific American'', 278(2), 1998, s. 38–47. DOI: 10.1038/scientificamerican0298-38</ref>. Wëkazëją baro wiôldżé zróżnicowanié pòd wzglãdã ôrtów òdżëwianiô, pòrëszaniô sã, wiôlgòscë ë bùdowë cała. == Etimòlogiô ë historiô badérowań nad dinozaùrama == [[Òbrôzk:Dinosaur coining of the word in 1841.jpg|mały|Wprowadzenié terminu ''Dinosauria'' przez Richarda Owena (1842)]] Pòzwa ''Dinozaùrë'' pòchôdô z [[Grecczi jãzëk|gréczi]], òd sparłączëniô słów ''δεινός'' (straszny) ë ''σαῦρος'' ([[wieszczórka]]) ë òstała òna zabédowónô przez britijsczégò [[Anatomijô|anatoma]] [[Richard Owen|Richarda Owena]] w dokazu opùblikowónym w 1842 rokù (a przedstôwiónym w 1841)<ref>Owen, R., ''Report on British Fossil Reptiles. Part II'' w: ''Report of the British Association for the Advancement of Science'', 11, 1842, s. 60–204.</ref>. Nimò tegò badérowania nad nańdowanyma [[Skamieniałoscë|skamieniałima kòscama]] zaczãłë sã rëchli – za jich zôczątk ùchòdzy òpisanié fragmentu kòscë [[Megalozaùr|Megalozaùra]] w rokù 1677 przez profesora [[Chemijô|chemii]] [[Robert Plot|Roberta Plota]] w dokazu ''The Natural History of Oxford-shire'', chòc òstała òna na zaczątku zaklasyfikòwónô jakno kòsc [[Słoń|słonia]]<ref>Plot, R., ''The Natural History of Oxford-shire, Being an Essay toward the Natural History of England'', Oxford, 1677.</ref>. Dopiérze w 1824 britijsczi [[Geòlogijô|geòlog]] ë [[Anglikanizm|anglikańsczi]] dëchòwny [[William Buckland]] òpisôł ë pòzwôł Megalozaùra na spòdlim skamieniałosców z [[Oxfordshire]]<ref>Buckland, W., ''Notice on the Megalosaurus or great Fossil Lizard of Stonesfield'' w: ''Transactions of the Geological Society of London'', 2(1), 1824, s. 390–396. DOI: 10.1144/transgslb.1.2.390</ref>. Rok pózdni britijsczi dochtór ë geòlog [[Gideon Mantell]] razã z [[Mary Ann Mantell|białką]] òpùblikòwalë swój dokôz na témã [[Igùanodon|Igùanodona]]<ref>Mantell, G., ''Notice on the Iguanodon, a newly discovered fossil reptile, from the sandstone of Tilgate forest, in Sussex'' w: ''Philosophical Transactions of the Royal Society'', 115, 1825, s. 179–186. DOI: 10.1098/rstl.1825.0010</ref>. Dokazë Bucklanda ë Mantellów zwëskałë zainteresowanié francësczégò biologa i badorza [[Georges Cuvier|Georges'a Cuviera]], chtëren ùchòdzy za òjca [[Paleòntologiô|paleòntologii]]. W tim czasu paleòntologòwie wëzwëskiwalë robòtã [[Mary Anning]], chtërna nańdowała skamieniałoscë jakno stałi zdrój dochòdu. Paleòntologiô zaczãła sã rozkòscérzac na cawny swiat w 1858, czedë to [[William Parker Foulke]] nalôzł w [[Zjednóné Kraje Americzi|Sztécach]] prawie kòmpletny szkelet [[Hadrozaùr|Hadrozaùra]]<ref>Foulke, W. P., ''Statement concerning fossils from Haddonfield'' w: ''Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia'', 10, 1858, s. 213–215.</ref>. Tedë téż témą zainteresowalë sã amerikańsczi paleòntologòwie [[Edward Drinker Cope]] ë [[Othniel Charles Marsh]], co dało pòczątk tpzw. wòjnie ò kòscë (ang. ''Bone Wars'') – wëscygòwi ò nalézenié jak nôwikszi lëczbë skamieniałosców. W 1861 w miemiecczim [[Langenaltheim]] òstôł òdrkrëti [[Archeòpteriks]], dinozaùr z pózdny [[Jura|Jurë]], chtëren je dosc bliskò sparłãczóny z ptôchama, co rozrzeszëło wëzgôdkã pòchôdaniô ptôchów. W òkòlim òbadwùch swiatowëch wòjnów béł felënk zainteresowaniô dinozaùrama. Impas przëłómôł amerikańsczi ùczałi [[John Ostrom]], chtëren w 1969 rokù òpisôł [[Deinonych|Deinonycha]], przedstôwiającë gò jakno cepłokrëwisté, chùtczé zwiérzã z wësoczim [[Mëtabòlizm|mëtabòlizmã]]<ref>Ostrom, J. H., ''Osteology of Deinonychus antirrhopus, an unusual theropod from the Lower Cretaceous of Montana'' w: ''Peabody Museum of Natural History Bulletin'', 30, 1969, s. 1–165.</ref>. To òdkrëcé dało pòczątk tzw. renesansowi dinozaùrów (ang. ''Dinosaur renaissance''), zwiãkszająco ùdzél nôùczi ò dinozaùrach w akademicczim swiece ë w [[Pòp-kùltura|pòp-kùlturze]]<ref>Bakker, R. T., ''Dinosaur renaissance'' w: ''Scientific American'', 232(4), 1975, s. 58–78. DOI: 10.1038/scientificamerican0475-58</ref>. == Klasyfikacjô == [[Òbrôzk:Evolution of dinosaurs EN.svg|mały|Spòdlowô klasyfikacjô dinozaùrów wedle tradicyjnégò pòdziału Seeleya (1887)]] Tradycyjny pòdzél dinozaùrów je òpiarti sã na bùdowie rosochë (badérowania Harry'ego Seeleya z 1887 rokù)<ref>Seeley, H. G., ''On the classification of the fossil animals commonly named Dinosauria'' w: ''Proceedings of the Royal Society of London'', 43, 1888, s. 165–171. DOI: 10.1098/rspl.1887.0117</ref>: * rząd [[Saurischia]] (Gadzorososzné) ** pòdrząd [[Sauropodomorpha]] (Zaùropòdomòrfë) ** pòdrząd [[Theropoda]] (Teropòdë – w tim wëspółczasné ptôchë) * rząd [[Ornithischia]] (Ptôszorososzné) ** pòdrząd [[Thyreophora]] (Tireòpòdë) ** klad [[Cerapoda]] (Cerapòdë) *** infrarząd [[Ornithopoda]] (Òrnitopòdë) *** infrarząd [[Marginocephalia]] (Marginocefale) W mòderny paleòntologii òd 2017 rokù biwô diskùtowónô alternatiwnô hipòteza ''Ornithoscelida'', jakô parłãczy teropòdë i ptôszorososzné w jeden klad, òstawiającë zaùropòdomòrfë w bòczny lënie<ref>Baron, M. G., Norman, D. B., Barrett, P. M., ''A new hypothesis of dinosaur relationships and early dinosaur evolution'' w: ''Nature'', 543, 2017, s. 501–506. DOI: 10.1038/nature21700</ref>. {| class="wikitable graytable" style="text-align:center" |+'''Różnica w bùdowie kòscë miednicë midzë Gadzorososznyma a Ptôszorososznyma''' |[[òbrôzk:Ornithischia.png|center|250px]] |[[òbrôzk:Saurischia.png|center|250px]] |- |'''Rososzné kòscë ptôszorososznëch dinozaùrów''' |'''Rososzné kòscë gadzorososznëch dinozaùrów''' |- |} == Przëpisë == <references /> 7wuyvrvc84lytfydq7ap5b1xtag5e0d 206854 206852 2026-07-10T17:59:29Z Jakkonles12 8987 /* Etimòlogiô ë historiô badérowań nad dinozaùrama */ 206854 wikitext text/x-wiki '''Dinozaùrë''' (Dinosauria) ― klad [[Zaùropsydë|zaùropsydów]], chtëren wëapartnił sã òkòło 233–231 milionów lat temù w [[Karnik|Karnikù]] (Górny [[Trias]])<ref>Langer, M. C., Ezcurra, M. D., Bittencourt, J. S., Novas, F. E., ''The origin and early evolution of dinosaurs'' w: ''Biological Reviews'', 85(1), 2010, s. 55-110. DOI: 10.1111/j.1469-185X.2009.00094.x</ref>. W erze [[Mezozoik|Mezozoikù]] bëłë przédną grëpą lądowëch [[Krzélôczi|krzélôków]] ë dominowałë [[Ekòsystema|ekòsystemë]] wszëtczich [[Kòntinent|kòntinentów]]<ref>Weishampel, D. B., Dodson, P., Osmólska, H., ''The Dinosauria (2nd ed.)'', University of California Press, 2004. ISBN 978-0-520-24209-8</ref>. Pò [[Krédowé wëmiéranié|krédowim wëmiéranim]] (greńca Kréda-Paleògen), chtërno nastąpiło òk. 66 milionów lat temù<ref>Gradstein, F. M., Ogg, J. G., Schmitz, M. D., ''The Geologic Time Scale 2012'', Elsevier, 2012. ISBN 978-0-444-59425-9</ref>, jedurną ewòlucyjną wietwią dinozaùrów, jakô przedërchała do dzysdnia, są [[Ptôchë|ptôchë]] (wietew teropòdów)<ref>Padian, K., Chiappe, L. M., ''The origin of birds and their flight'' w: ''Scientific American'', 278(2), 1998, s. 38–47. DOI: 10.1038/scientificamerican0298-38</ref>. Wëkazëją baro wiôldżé zróżnicowanié pòd wzglãdã ôrtów òdżëwianiô, pòrëszaniô sã, wiôlgòscë ë bùdowë cała. == Etimòlogiô ë historiô badérowań nad dinozaùrama == [[Òbrôzk:Dinosaur coining of the word in 1841.jpg|mały|Wprowadzenié terminu ''Dinosauria'' przez Richarda Owena (1842)]] Pòzwa ''Dinozaùrë'' pòchôdô z [[Grecczi jãzëk|gréczi]], òd sparłączëniô słów ''δεινός'' (straszny) ë ''σαῦρος'' ([[wieszczórka]]) ë òstała òna zabédowónô przez britijsczégò [[Anatomijô|anatoma]] [[Richard Owen|Richarda Owena]] w dokazu opùblikowónym w 1842 rokù (a przedstôwiónym w 1841)<ref>Owen, R., ''Report on British Fossil Reptiles. Part II'' w: ''Report of the British Association for the Advancement of Science'', 11, 1842, s. 60–204.</ref>. Nimò tegò badérowania nad nańdowanyma [[Skamieniałoscë|skamieniałima kòscama]] zaczãłë sã rëchli – za jich zôczątk ùchòdzy òpisanié fragmentu kòscë [[Megalozaùr|Megalozaùra]] w rokù 1677 przez profesora [[Chemijô|chemii]] [[Robert Plot|Roberta Plota]] w dokazu ''The Natural History of Oxford-shire'', chòc òstała òna na zaczątku zaklasyfikòwónô jakno kòsc [[Słoń|słonia]]<ref>Plot, R., ''The Natural History of Oxford-shire, Being an Essay toward the Natural History of England'', Oxford, 1677.</ref>. Dopiérze w 1824 britijsczi [[Geòlogijô|geòlog]] ë [[Anglikanizm|anglikańsczi]] dëchòwny [[William Buckland]] òpisôł ë pòzwôł Megalozaùra na spòdlim skamieniałosców z [[Oxfordshire]]<ref>Buckland, W., ''Notice on the Megalosaurus or great Fossil Lizard of Stonesfield'' w: ''Transactions of the Geological Society of London'', 2(1), 1824, s. 390–396. DOI: 10.1144/transgslb.1.2.390</ref>. Rok pózdni britijsczi dochtór ë geòlog [[Gideon Mantell]] razã z [[Mary Ann Mantell|białką]] òpùblikòwalë swój dokôz na témã [[Igùanodon|Igùanodona]]<ref>Mantell, G., ''Notice on the Iguanodon, a newly discovered fossil reptile, from the sandstone of Tilgate forest, in Sussex'' w: ''Philosophical Transactions of the Royal Society'', 115, 1825, s. 179–186. DOI: 10.1098/rstl.1825.0010</ref>. Dokazë Bucklanda ë Mantellów zwëskałë zainteresowanié francësczégò biologa i badorza [[Georges Cuvier|Georges'a Cuviera]], chtëren ùchòdzy za òjca [[Paleòntologiô|paleòntologii]]. W tim czasu paleòntologòwie wëzwëskiwalë robòtã [[Mary Anning]], chtërna nańdowała skamieniałoscë jakno stałi zdrój dochòdu. Paleòntologiô zaczãła sã rozkòscérzac na cawny swiat w 1858, czedë to [[William Parker Foulke]] nalôzł w [[Zjednóné Kraje Americzi|Sztécach]] prawie kòmpletny szkelet [[Hadrozaùr|Hadrozaùra]]<ref>Foulke, W. P., ''Statement concerning fossils from Haddonfield'' w: ''Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia'', 10, 1858, s. 213–215.</ref>. Tedë téż témą zainteresowalë sã amerikańsczi paleòntologòwie [[Edward Drinker Cope]] ë [[Othniel Charles Marsh]], co dało pòczątk tpzw. wòjnie ò kòscë (ang. ''Bone Wars'') – wëscygòwi ò nalézenié jak nôwikszi lëczbë skamieniałosców. W 1861 w miemiecczim [[Langenaltheim]] òstôł òdrkrëti [[Archeòpteriks]], dinozaùr z pózdny [[Jura|Jurë]], chtëren je dosc bliskò sparłãczóny z ptôchama, co rozrzeszëło wëzgôdkã pòchôdaniô ptôchów. W òkòlim òbadwùch swiatowëch wòjnów béł felënk zainteresowaniô dinozaùrama. Impas przëłómôł amerikańsczi ùczałi [[John Ostrom]], chtëren w 1969 rokù òpisôł [[Deinonych|Deinonycha]], przedstôwiającë gò jakno cepłokrëwisté, chùtczé zwiérzã z wësoczim [[Mëtabòlizm|mëtabòlizmã]]<ref>Ostrom, J. H., ''Osteology of Deinonychus antirrhopus, an unusual theropod from the Lower Cretaceous of Montana'' w: ''Peabody Museum of Natural History Bulletin'', 30, 1969, s. 1–165.</ref>. To òdkrëcé dało pòczątk tpzw. renesansowi dinozaùrów (ang. ''Dinosaur renaissance''), zwiãkszająco ùdzél nôùczi ò dinozaùrach w akademicczim swiece ë w [[Pòp-kùltura|pòp-kùlturze]]<ref>Bakker, R. T., ''Dinosaur renaissance'' w: ''Scientific American'', 232(4), 1975, s. 58–78. DOI: 10.1038/scientificamerican0475-58</ref>. == Klasyfikacjô == [[Òbrôzk:Evolution of dinosaurs EN.svg|mały|Spòdlowô klasyfikacjô dinozaùrów wedle tradicyjnégò pòdziału Seeleya (1887)]] Tradycyjny pòdzél dinozaùrów je òpiarti sã na bùdowie rosochë (badérowania Harry'ego Seeleya z 1887 rokù)<ref>Seeley, H. G., ''On the classification of the fossil animals commonly named Dinosauria'' w: ''Proceedings of the Royal Society of London'', 43, 1888, s. 165–171. DOI: 10.1098/rspl.1887.0117</ref>: * rząd [[Saurischia]] (Gadzorososzné) ** pòdrząd [[Sauropodomorpha]] (Zaùropòdomòrfë) ** pòdrząd [[Theropoda]] (Teropòdë – w tim wëspółczasné ptôchë) * rząd [[Ornithischia]] (Ptôszorososzné) ** pòdrząd [[Thyreophora]] (Tireòpòdë) ** klad [[Cerapoda]] (Cerapòdë) *** infrarząd [[Ornithopoda]] (Òrnitopòdë) *** infrarząd [[Marginocephalia]] (Marginocefale) W mòderny paleòntologii òd 2017 rokù biwô diskùtowónô alternatiwnô hipòteza ''Ornithoscelida'', jakô parłãczy teropòdë i ptôszorososzné w jeden klad, òstawiającë zaùropòdomòrfë w bòczny lënie<ref>Baron, M. G., Norman, D. B., Barrett, P. M., ''A new hypothesis of dinosaur relationships and early dinosaur evolution'' w: ''Nature'', 543, 2017, s. 501–506. DOI: 10.1038/nature21700</ref>. {| class="wikitable graytable" style="text-align:center" |+'''Różnica w bùdowie kòscë miednicë midzë Gadzorososznyma a Ptôszorososznyma''' |[[òbrôzk:Ornithischia.png|center|250px]] |[[òbrôzk:Saurischia.png|center|250px]] |- |'''Rososzné kòscë ptôszorososznëch dinozaùrów''' |'''Rososzné kòscë gadzorososznëch dinozaùrów''' |- |} == Przëpisë == <references /> 3f34gnulp3qj989ewesk9wpj8yca4nk 206855 206854 2026-07-10T18:01:40Z Jakkonles12 8987 206855 wikitext text/x-wiki '''Dinozaùrë''' (Dinosauria) ― klad [[Zaùropsydë|zaùropsydów]], chtëren wëapartnił sã òkòło 233–231 milionów lat temù w [[Karnik|Karnikù]] (Górny [[Trias]])<ref>Langer, M. C., Ezcurra, M. D., Bittencourt, J. S., Novas, F. E., ''The origin and early evolution of dinosaurs'' w: ''Biological Reviews'', 85(1), 2010, s. 55-110. DOI: 10.1111/j.1469-185X.2009.00094.x</ref>. W erze [[Mezozoik|Mezozoikù]] bëłë przédną grëpą lądowëch [[Krzélôczi|krzélôków]] ë dominowałë [[Ekòsystema|ekòsystemë]] wszëtczich [[Kòntinent|kòntinentów]]<ref>Weishampel, D. B., Dodson, P., Osmólska, H., ''The Dinosauria (2nd ed.)'', University of California Press, 2004. ISBN 978-0-520-24209-8</ref>. Pò [[Krédowé wëmiéranié|krédowim wëmiéranim]] (greńca Kréda-Paleògen), chtërno nastąpiło òk. 66 milionów lat temù<ref>Gradstein, F. M., Ogg, J. G., Schmitz, M. D., ''The Geologic Time Scale 2012'', Elsevier, 2012. ISBN 978-0-444-59425-9</ref>, jedurną ewòlucyjną wietwią dinozaùrów, jakô przedërchała do dzysdnia, są [[Ptôchë|ptôchë]] (wietew teropòdów)<ref>Padian, K., Chiappe, L. M., ''The origin of birds and their flight'' w: ''Scientific American'', 278(2), 1998, s. 38–47. DOI: 10.1038/scientificamerican0298-38</ref>. Wëkazëją baro wiôldżé zróżnicowanié pòd wzglãdã ôrtów òdżëwianiô, pòrëszaniô sã, wiôlgòscë ë bùdowë cała. == Etimòlogiô ë historiô badérowań nad dinozaùrama == [[Òbrôzk:Dinosaur coining of the word in 1841.jpg|mały|Wprowadzenié terminu ''Dinosauria'' przez Richarda Owena (1842)]] Pòzwa ''Dinozaùrë'' pòchôdô z [[Grecczi jãzëk|gréczi]], òd sparłączëniô słów ''δεινός'' (straszny) ë ''σαῦρος'' ([[wieszczórka]]) ë òstała òna zabédowónô przez britijsczégò [[Anatomijô|anatoma]] [[Richard Owen|Richarda Owena]] w dokazu opùblikowónym w 1842 rokù (a przedstôwiónym w 1841)<ref>Owen, R., ''Report on British Fossil Reptiles. Part II'' w: ''Report of the British Association for the Advancement of Science'', 11, 1842, s. 60–204.</ref>. Nimò tegò badérowania nad nańdowanyma [[Skamieniałoscë|skamieniałima kòscama]] zaczãłë sã rëchli – za jich zôczątk ùchòdzy òpisanié fragmentu kòscë [[Megalozaùr|Megalozaùra]] w rokù 1677 przez profesora [[Chemijô|chemii]] [[Robert Plot|Roberta Plota]] w dokazu ''The Natural History of Oxford-shire'', chòc òstała òna na zaczątku zaklasyfikòwónô jakno kòsc [[Słoń|słonia]]<ref>Plot, R., ''The Natural History of Oxford-shire, Being an Essay toward the Natural History of England'', Oxford, 1677.</ref>. Dopiérze w 1824 britijsczi [[Geòlogijô|geòlog]] ë [[Anglikanizm|anglikańsczi]] dëchòwny [[William Buckland]] òpisôł ë pòzwôł Megalozaùra na spòdlim skamieniałosców z [[Oxfordshire]]<ref>Buckland, W., ''Notice on the Megalosaurus or great Fossil Lizard of Stonesfield'' w: ''Transactions of the Geological Society of London'', 2(1), 1824, s. 390–396. DOI: 10.1144/transgslb.1.2.390</ref>. Rok pózdni britijsczi dochtór ë geòlog [[Gideon Mantell]] razã z [[Mary Ann Mantell|białką]] òpùblikòwalë swój dokôz na témã [[Igùanodon|Igùanodona]]<ref>Mantell, G., ''Notice on the Iguanodon, a newly discovered fossil reptile, from the sandstone of Tilgate forest, in Sussex'' w: ''Philosophical Transactions of the Royal Society'', 115, 1825, s. 179–186. DOI: 10.1098/rstl.1825.0010</ref>. Dokazë Bucklanda ë Mantellów zwëskałë zainteresowanié francësczégò biologa i badorza [[Georges Cuvier|Georges'a Cuviera]], chtëren ùchòdzy za òjca [[Paleòntologiô|paleòntologii]]. W tim czasu paleòntologòwie wëzwëskiwalë robòtã [[Mary Anning]], chtërna nańdowała skamieniałoscë jakno stałi zdrój dochòdu. Paleòntologiô zaczãła sã rozkòscérzac na cawny swiat w 1858, czedë to [[William Parker Foulke]] nalôzł w [[Zjednóné Kraje Americzi|Sztécach]] prawie kòmpletny szkelet [[Hadrozaùr|Hadrozaùra]]<ref>Foulke, W. P., ''Statement concerning fossils from Haddonfield'' w: ''Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia'', 10, 1858, s. 213–215.</ref>. Tedë téż témą zainteresowalë sã amerikańsczi paleòntologòwie [[Edward Drinker Cope]] ë [[Othniel Charles Marsh]], co dało pòczątk tpzw. wòjnie ò kòscë (ang. ''Bone Wars'') – wëscygòwi ò nalézenié jak nôwikszi lëczbë skamieniałosców. W 1861 w miemiecczim [[Langenaltheim]] òstôł òdrkrëti [[Archeòpteriks]], dinozaùr z pózdny [[Jura|Jurë]], chtëren je dosc bliskò sparłãczóny z ptôchama, co rozrzeszëło wëzgôdkã pòchôdaniô ptôchów. W òkòlim òbadwùch swiatowëch wòjnów béł felënk zainteresowaniô dinozaùrama. Impas przëłómôł amerikańsczi ùczałi [[John Ostrom]], chtëren w 1969 rokù òpisôł [[Deinonych|Deinonycha]], przedstôwiającë gò jakno cepłokrëwisté, chùtczé zwiérzã z wësoczim [[Mëtabòlizm|mëtabòlizmã]]<ref>Ostrom, J. H., ''Osteology of Deinonychus antirrhopus, an unusual theropod from the Lower Cretaceous of Montana'' w: ''Peabody Museum of Natural History Bulletin'', 30, 1969, s. 1–165.</ref>. To òdkrëcé dało pòczątk tpzw. renesansowi dinozaùrów (ang. ''Dinosaur renaissance''), zwiãkszająco ùdzél nôùczi ò dinozaùrach w akademicczim swiece ë w [[Pòp-kùltura|pòp-kùlturze]]<ref>Bakker, R. T., ''Dinosaur renaissance'' w: ''Scientific American'', 232(4), 1975, s. 58–78. DOI: 10.1038/scientificamerican0475-58</ref>. == Klasyfikacjô == [[Òbrôzk:Evolution of dinosaurs EN.svg|mały|Spòdlowô klasyfikacjô dinozaùrów wedle tradicyjnégò pòdzélu Seeleya (1887)]] Tradycyjny pòdzél dinozaùrów je òpiarti sã na bùdowie rosochë (badérowania Harry'ego Seeleya z 1887 rokù)<ref>Seeley, H. G., ''On the classification of the fossil animals commonly named Dinosauria'' w: ''Proceedings of the Royal Society of London'', 43, 1888, s. 165–171. DOI: 10.1098/rspl.1887.0117</ref>: * rząd [[Saurischia]] (Gadzorososzné) ** pòdrząd [[Sauropodomorpha]] (Zaùropòdomòrfë) ** pòdrząd [[Theropoda]] (Teropòdë – w tim wëspółczasné ptôchë) * rząd [[Ornithischia]] (Ptôszorososzné) ** pòdrząd [[Thyreophora]] (Tireòpòdë) ** klad [[Cerapoda]] (Cerapòdë) *** infrarząd [[Ornithopoda]] (Òrnitopòdë) *** infrarząd [[Marginocephalia]] (Marginocefale) W mòderny paleòntologii òd 2017 rokù biwô diskùtowónô alternatiwnô hipòteza ''Ornithoscelida'', jakô parłãczy teropòdë i ptôszorososzné w jeden klad, òstawiającë zaùropòdomòrfë w bòczny lënie<ref>Baron, M. G., Norman, D. B., Barrett, P. M., ''A new hypothesis of dinosaur relationships and early dinosaur evolution'' w: ''Nature'', 543, 2017, s. 501–506. DOI: 10.1038/nature21700</ref>. {| class="wikitable graytable" style="text-align:center" |+'''Różnica w bùdowie kòscë miednicë midzë Gadzorososznyma a Ptôszorososznyma''' |[[òbrôzk:Ornithischia.png|center|250px]] |[[òbrôzk:Saurischia.png|center|250px]] |- |'''Rososzné kòscë ptôszorososznëch dinozaùrów''' |'''Rososzné kòscë gadzorososznëch dinozaùrów''' |- |} == Przëpisë == <references /> 2t14vo5j7tr2fj4t3mvh2p7dvnlar0w 206860 206855 2026-07-10T18:27:06Z Iketsi 3254 == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dôwné rzeczë]] [[Kategòrëjô:Archeòlogiô]] [[Kategòrëjô:Gadë]] 206860 wikitext text/x-wiki '''Dinozaùrë''' (Dinosauria) – klad [[Zaùropsydë|zaùropsydów]], chtëren wëapartnił sã òkòło 233–231 milionów lat temù w [[Karnik|Karnikù]] (Górny [[Trias]])<ref>Langer, M. C., Ezcurra, M. D., Bittencourt, J. S., Novas, F. E., ''The origin and early evolution of dinosaurs'' w: ''Biological Reviews'', 85(1), 2010, s. 55-110. DOI: 10.1111/j.1469-185X.2009.00094.x</ref>. W erze [[Mezozoik|Mezozoikù]] bëłë przédną grëpą lądowëch [[Krzélôczi|krzélôków]] ë dominowałë [[Ekòsystema|ekòsystemë]] wszëtczich [[Kòntinent|kòntinentów]]<ref>Weishampel, D. B., Dodson, P., Osmólska, H., ''The Dinosauria (2nd ed.)'', University of California Press, 2004. ISBN 978-0-520-24209-8</ref>. Pò [[Krédowé wëmiéranié|krédowim wëmiéranim]] (greńca Kréda-Paleògen), chtërno nastąpiło òk. 66 milionów lat temù<ref>Gradstein, F. M., Ogg, J. G., Schmitz, M. D., ''The Geologic Time Scale 2012'', Elsevier, 2012. ISBN 978-0-444-59425-9</ref>, jedurną ewòlucyjną wietwią dinozaùrów, jakô przedërchała do dzysdnia, są [[Ptôchë|ptôchë]] (wietew teropòdów)<ref>Padian, K., Chiappe, L. M., ''The origin of birds and their flight'' w: ''Scientific American'', 278(2), 1998, s. 38–47. DOI: 10.1038/scientificamerican0298-38</ref>. Wëkazëją baro wiôldżé zróżnicowanié pòd wzglãdã ôrtów òdżëwianiô, pòrëszaniô sã, wiôlgòscë ë bùdowë cała. == Etimòlogiô ë historiô badérowań nad dinozaùrama == [[Òbrôzk:Dinosaur coining of the word in 1841.jpg|mały|Wprowadzenié terminu ''Dinosauria'' przez Richarda Owena (1842)]] Pòzwa ''Dinozaùrë'' pòchôdô z [[Grecczi jãzëk|gréczi]], òd sparłączëniô słów ''δεινός'' (straszny) ë ''σαῦρος'' ([[wieszczórka]]) ë òstała òna zabédowónô przez britijsczégò [[Anatomijô|anatoma]] [[Richard Owen|Richarda Owena]] w dokazu opùblikowónym w 1842 rokù (a przedstôwiónym w 1841)<ref>Owen, R., ''Report on British Fossil Reptiles. Part II'' w: ''Report of the British Association for the Advancement of Science'', 11, 1842, s. 60–204.</ref>. Nimò tegò badérowania nad nańdowanyma [[Skamieniałoscë|skamieniałima kòscama]] zaczãłë sã rëchli – za jich zôczątk ùchòdzy òpisanié fragmentu kòscë [[Megalozaùr|Megalozaùra]] w rokù 1677 przez profesora [[Chemijô|chemii]] [[Robert Plot|Roberta Plota]] w dokazu ''The Natural History of Oxford-shire'', chòc òstała òna na zaczątku zaklasyfikòwónô jakno kòsc [[Słoń|słonia]]<ref>Plot, R., ''The Natural History of Oxford-shire, Being an Essay toward the Natural History of England'', Oxford, 1677.</ref>. Dopiérze w 1824 britijsczi [[Geòlogijô|geòlog]] ë [[Anglikanizm|anglikańsczi]] dëchòwny [[William Buckland]] òpisôł ë pòzwôł Megalozaùra na spòdlim skamieniałosców z [[Oxfordshire]]<ref>Buckland, W., ''Notice on the Megalosaurus or great Fossil Lizard of Stonesfield'' w: ''Transactions of the Geological Society of London'', 2(1), 1824, s. 390–396. DOI: 10.1144/transgslb.1.2.390</ref>. Rok pózdni britijsczi dochtór ë geòlog [[Gideon Mantell]] razã z [[Mary Ann Mantell|białką]] òpùblikòwalë swój dokôz na témã [[Igùanodon|Igùanodona]]<ref>Mantell, G., ''Notice on the Iguanodon, a newly discovered fossil reptile, from the sandstone of Tilgate forest, in Sussex'' w: ''Philosophical Transactions of the Royal Society'', 115, 1825, s. 179–186. DOI: 10.1098/rstl.1825.0010</ref>. Dokazë Bucklanda ë Mantellów zwëskałë zainteresowanié francësczégò biologa i badorza [[Georges Cuvier|Georges'a Cuviera]], chtëren ùchòdzy za òjca [[Paleòntologiô|paleòntologii]]. W tim czasu paleòntologòwie wëzwëskiwalë robòtã [[Mary Anning]], chtërna nańdowała skamieniałoscë jakno stałi zdrój dochòdu. Paleòntologiô zaczãła sã rozkòscérzac na cawny swiat w 1858, czedë to [[William Parker Foulke]] nalôzł w [[Zjednóné Kraje Americzi|Sztécach]] prawie kòmpletny szkelet [[Hadrozaùr|Hadrozaùra]]<ref>Foulke, W. P., ''Statement concerning fossils from Haddonfield'' w: ''Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia'', 10, 1858, s. 213–215.</ref>. Tedë téż témą zainteresowalë sã amerikańsczi paleòntologòwie [[Edward Drinker Cope]] ë [[Othniel Charles Marsh]], co dało pòczątk tpzw. wòjnie ò kòscë (ang. ''Bone Wars'') – wëscygòwi ò nalézenié jak nôwikszi lëczbë skamieniałosców. W 1861 w miemiecczim [[Langenaltheim]] òstôł òdrkrëti [[Archeòpteriks]], dinozaùr z pózdny [[Jura|Jurë]], chtëren je dosc bliskò sparłãczóny z ptôchama, co rozrzeszëło wëzgôdkã pòchôdaniô ptôchów. W òkòlim òbadwùch swiatowëch wòjnów béł felënk zainteresowaniô dinozaùrama. Impas przëłómôł amerikańsczi ùczałi [[John Ostrom]], chtëren w 1969 rokù òpisôł [[Deinonych|Deinonycha]], przedstôwiającë gò jakno cepłokrëwisté, chùtczé zwiérzã z wësoczim [[Mëtabòlizm|mëtabòlizmã]]<ref>Ostrom, J. H., ''Osteology of Deinonychus antirrhopus, an unusual theropod from the Lower Cretaceous of Montana'' w: ''Peabody Museum of Natural History Bulletin'', 30, 1969, s. 1–165.</ref>. To òdkrëcé dało pòczątk tpzw. renesansowi dinozaùrów (ang. ''Dinosaur renaissance''), zwiãkszająco ùdzél nôùczi ò dinozaùrach w akademicczim swiece ë w [[Pòp-kùltura|pòp-kùlturze]]<ref>Bakker, R. T., ''Dinosaur renaissance'' w: ''Scientific American'', 232(4), 1975, s. 58–78. DOI: 10.1038/scientificamerican0475-58</ref>. == Klasyfikacjô == [[Òbrôzk:Evolution of dinosaurs EN.svg|mały|Spòdlowô klasyfikacjô dinozaùrów wedle tradicyjnégò pòdzélu Seeleya (1887)]] Tradycyjny pòdzél dinozaùrów je òpiarti sã na bùdowie rosochë (badérowania Harry'ego Seeleya z 1887 rokù)<ref>Seeley, H. G., ''On the classification of the fossil animals commonly named Dinosauria'' w: ''Proceedings of the Royal Society of London'', 43, 1888, s. 165–171. DOI: 10.1098/rspl.1887.0117</ref>: * rząd [[Saurischia]] (Gadzorososzné) ** pòdrząd [[Sauropodomorpha]] (Zaùropòdomòrfë) ** pòdrząd [[Theropoda]] (Teropòdë – w tim wëspółczasné ptôchë) * rząd [[Ornithischia]] (Ptôszorososzné) ** pòdrząd [[Thyreophora]] (Tireòpòdë) ** klad [[Cerapoda]] (Cerapòdë) *** infrarząd [[Ornithopoda]] (Òrnitopòdë) *** infrarząd [[Marginocephalia]] (Marginocefale) W mòderny paleòntologii òd 2017 rokù biwô diskùtowónô alternatiwnô hipòteza ''Ornithoscelida'', jakô parłãczy teropòdë i ptôszorososzné w jeden klad, òstawiającë zaùropòdomòrfë w bòczny lënie<ref>Baron, M. G., Norman, D. B., Barrett, P. M., ''A new hypothesis of dinosaur relationships and early dinosaur evolution'' w: ''Nature'', 543, 2017, s. 501–506. DOI: 10.1038/nature21700</ref>. {| class="wikitable graytable" style="text-align:center" |+'''Różnica w bùdowie kòscë miednicë midzë Gadzorososznyma a Ptôszorososznyma''' |[[òbrôzk:Ornithischia.png|center|250px]] |[[òbrôzk:Saurischia.png|center|250px]] |- |'''Rososzné kòscë ptôszorososznëch dinozaùrów''' |'''Rososzné kòscë gadzorososznëch dinozaùrów''' |- |} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dôwné rzeczë]] [[Kategòrëjô:Archeòlogiô]] [[Kategòrëjô:Gadë]] n5u9uixlxhc3y7buysgt64relrx66ub 206861 206860 2026-07-10T18:34:18Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Gadzënë]] 206861 wikitext text/x-wiki '''Dinozaùrë''' (Dinosauria) – klad [[Zaùropsydë|zaùropsydów]], chtëren wëapartnił sã òkòło 233–231 milionów lat temù w [[Karnik|Karnikù]] (Górny [[Trias]])<ref>Langer, M. C., Ezcurra, M. D., Bittencourt, J. S., Novas, F. E., ''The origin and early evolution of dinosaurs'' w: ''Biological Reviews'', 85(1), 2010, s. 55-110. DOI: 10.1111/j.1469-185X.2009.00094.x</ref>. W erze [[Mezozoik|Mezozoikù]] bëłë przédną grëpą lądowëch [[Krzélôczi|krzélôków]] ë dominowałë [[Ekòsystema|ekòsystemë]] wszëtczich [[Kòntinent|kòntinentów]]<ref>Weishampel, D. B., Dodson, P., Osmólska, H., ''The Dinosauria (2nd ed.)'', University of California Press, 2004. ISBN 978-0-520-24209-8</ref>. Pò [[Krédowé wëmiéranié|krédowim wëmiéranim]] (greńca Kréda-Paleògen), chtërno nastąpiło òk. 66 milionów lat temù<ref>Gradstein, F. M., Ogg, J. G., Schmitz, M. D., ''The Geologic Time Scale 2012'', Elsevier, 2012. ISBN 978-0-444-59425-9</ref>, jedurną ewòlucyjną wietwią dinozaùrów, jakô przedërchała do dzysdnia, są [[Ptôchë|ptôchë]] (wietew teropòdów)<ref>Padian, K., Chiappe, L. M., ''The origin of birds and their flight'' w: ''Scientific American'', 278(2), 1998, s. 38–47. DOI: 10.1038/scientificamerican0298-38</ref>. Wëkazëją baro wiôldżé zróżnicowanié pòd wzglãdã ôrtów òdżëwianiô, pòrëszaniô sã, wiôlgòscë ë bùdowë cała. == Etimòlogiô ë historiô badérowań nad dinozaùrama == [[Òbrôzk:Dinosaur coining of the word in 1841.jpg|mały|Wprowadzenié terminu ''Dinosauria'' przez Richarda Owena (1842)]] Pòzwa ''Dinozaùrë'' pòchôdô z [[Grecczi jãzëk|gréczi]], òd sparłączëniô słów ''δεινός'' (straszny) ë ''σαῦρος'' ([[wieszczórka]]) ë òstała òna zabédowónô przez britijsczégò [[Anatomijô|anatoma]] [[Richard Owen|Richarda Owena]] w dokazu opùblikowónym w 1842 rokù (a przedstôwiónym w 1841)<ref>Owen, R., ''Report on British Fossil Reptiles. Part II'' w: ''Report of the British Association for the Advancement of Science'', 11, 1842, s. 60–204.</ref>. Nimò tegò badérowania nad nańdowanyma [[Skamieniałoscë|skamieniałima kòscama]] zaczãłë sã rëchli – za jich zôczątk ùchòdzy òpisanié fragmentu kòscë [[Megalozaùr|Megalozaùra]] w rokù 1677 przez profesora [[Chemijô|chemii]] [[Robert Plot|Roberta Plota]] w dokazu ''The Natural History of Oxford-shire'', chòc òstała òna na zaczątku zaklasyfikòwónô jakno kòsc [[Słoń|słonia]]<ref>Plot, R., ''The Natural History of Oxford-shire, Being an Essay toward the Natural History of England'', Oxford, 1677.</ref>. Dopiérze w 1824 britijsczi [[Geòlogijô|geòlog]] ë [[Anglikanizm|anglikańsczi]] dëchòwny [[William Buckland]] òpisôł ë pòzwôł Megalozaùra na spòdlim skamieniałosców z [[Oxfordshire]]<ref>Buckland, W., ''Notice on the Megalosaurus or great Fossil Lizard of Stonesfield'' w: ''Transactions of the Geological Society of London'', 2(1), 1824, s. 390–396. DOI: 10.1144/transgslb.1.2.390</ref>. Rok pózdni britijsczi dochtór ë geòlog [[Gideon Mantell]] razã z [[Mary Ann Mantell|białką]] òpùblikòwalë swój dokôz na témã [[Igùanodon|Igùanodona]]<ref>Mantell, G., ''Notice on the Iguanodon, a newly discovered fossil reptile, from the sandstone of Tilgate forest, in Sussex'' w: ''Philosophical Transactions of the Royal Society'', 115, 1825, s. 179–186. DOI: 10.1098/rstl.1825.0010</ref>. Dokazë Bucklanda ë Mantellów zwëskałë zainteresowanié francësczégò biologa i badorza [[Georges Cuvier|Georges'a Cuviera]], chtëren ùchòdzy za òjca [[Paleòntologiô|paleòntologii]]. W tim czasu paleòntologòwie wëzwëskiwalë robòtã [[Mary Anning]], chtërna nańdowała skamieniałoscë jakno stałi zdrój dochòdu. Paleòntologiô zaczãła sã rozkòscérzac na cawny swiat w 1858, czedë to [[William Parker Foulke]] nalôzł w [[Zjednóné Kraje Americzi|Sztécach]] prawie kòmpletny szkelet [[Hadrozaùr|Hadrozaùra]]<ref>Foulke, W. P., ''Statement concerning fossils from Haddonfield'' w: ''Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia'', 10, 1858, s. 213–215.</ref>. Tedë téż témą zainteresowalë sã amerikańsczi paleòntologòwie [[Edward Drinker Cope]] ë [[Othniel Charles Marsh]], co dało pòczątk tpzw. wòjnie ò kòscë (ang. ''Bone Wars'') – wëscygòwi ò nalézenié jak nôwikszi lëczbë skamieniałosców. W 1861 w miemiecczim [[Langenaltheim]] òstôł òdrkrëti [[Archeòpteriks]], dinozaùr z pózdny [[Jura|Jurë]], chtëren je dosc bliskò sparłãczóny z ptôchama, co rozrzeszëło wëzgôdkã pòchôdaniô ptôchów. W òkòlim òbadwùch swiatowëch wòjnów béł felënk zainteresowaniô dinozaùrama. Impas przëłómôł amerikańsczi ùczałi [[John Ostrom]], chtëren w 1969 rokù òpisôł [[Deinonych|Deinonycha]], przedstôwiającë gò jakno cepłokrëwisté, chùtczé zwiérzã z wësoczim [[Mëtabòlizm|mëtabòlizmã]]<ref>Ostrom, J. H., ''Osteology of Deinonychus antirrhopus, an unusual theropod from the Lower Cretaceous of Montana'' w: ''Peabody Museum of Natural History Bulletin'', 30, 1969, s. 1–165.</ref>. To òdkrëcé dało pòczątk tpzw. renesansowi dinozaùrów (ang. ''Dinosaur renaissance''), zwiãkszająco ùdzél nôùczi ò dinozaùrach w akademicczim swiece ë w [[Pòp-kùltura|pòp-kùlturze]]<ref>Bakker, R. T., ''Dinosaur renaissance'' w: ''Scientific American'', 232(4), 1975, s. 58–78. DOI: 10.1038/scientificamerican0475-58</ref>. == Klasyfikacjô == [[Òbrôzk:Evolution of dinosaurs EN.svg|mały|Spòdlowô klasyfikacjô dinozaùrów wedle tradicyjnégò pòdzélu Seeleya (1887)]] Tradycyjny pòdzél dinozaùrów je òpiarti sã na bùdowie rosochë (badérowania Harry'ego Seeleya z 1887 rokù)<ref>Seeley, H. G., ''On the classification of the fossil animals commonly named Dinosauria'' w: ''Proceedings of the Royal Society of London'', 43, 1888, s. 165–171. DOI: 10.1098/rspl.1887.0117</ref>: * rząd [[Saurischia]] (Gadzorososzné) ** pòdrząd [[Sauropodomorpha]] (Zaùropòdomòrfë) ** pòdrząd [[Theropoda]] (Teropòdë – w tim wëspółczasné ptôchë) * rząd [[Ornithischia]] (Ptôszorososzné) ** pòdrząd [[Thyreophora]] (Tireòpòdë) ** klad [[Cerapoda]] (Cerapòdë) *** infrarząd [[Ornithopoda]] (Òrnitopòdë) *** infrarząd [[Marginocephalia]] (Marginocefale) W mòderny paleòntologii òd 2017 rokù biwô diskùtowónô alternatiwnô hipòteza ''Ornithoscelida'', jakô parłãczy teropòdë i ptôszorososzné w jeden klad, òstawiającë zaùropòdomòrfë w bòczny lënie<ref>Baron, M. G., Norman, D. B., Barrett, P. M., ''A new hypothesis of dinosaur relationships and early dinosaur evolution'' w: ''Nature'', 543, 2017, s. 501–506. DOI: 10.1038/nature21700</ref>. {| class="wikitable graytable" style="text-align:center" |+'''Różnica w bùdowie kòscë miednicë midzë Gadzorososznyma a Ptôszorososznyma''' |[[òbrôzk:Ornithischia.png|center|250px]] |[[òbrôzk:Saurischia.png|center|250px]] |- |'''Rososzné kòscë ptôszorososznëch dinozaùrów''' |'''Rososzné kòscë gadzorososznëch dinozaùrów''' |- |} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dôwné rzeczë]] [[Kategòrëjô:Archeòlogiô]] [[Kategòrëjô:Gadzënë]] 4femuovxpcid5srbil06v9g9o4wdkuw 14 13397 206869 2026-07-10T18:44:51Z Iketsi 3254 N 206869 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Rodzëzna]] 6eef2yq80wjtemva3fu84w3w045twui 0 13398 206883 2026-07-10T19:32:58Z Iketsi 3254 N 206883 wikitext text/x-wiki '''Żużónka''' – piesń dlô dzecka do spaniô<ref>{{sloworz.org|28155|32952}}</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mùzyka]] [[Kategòrëjô:Dzecyństwò]] hr2k333w64njb6ysx9hidwihjpdcmtm 206884 206883 2026-07-10T19:33:48Z Iketsi 3254 Òbrôzk 206884 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:François Riss Lullaby.jpg|mały|Żużónka William-Adolphe Bouguereau (1875)]] '''Żużónka''' – piesń dlô dzecka do spaniô<ref>{{sloworz.org|28155|32952}}</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mùzyka]] [[Kategòrëjô:Dzecyństwò]] 5lpc87nolr6zcywj3p5f6gin56kgttk 0 13399 206894 2026-07-10T21:51:10Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Motoczi Nomachi]] do [[Mòtoki Nomaczi]]: pisënk; òstôwióm kaszëbizacjã (le w ùprawiony fòrmie), bò skòrno Nomaczi je dzélã szerok pòjãti kaszëbsczi spòlëznë, dlôcz gò nie kaszëbic w pisënkù, takô praktika jistnieje np. z Duszanã Pażdżersczim 206894 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Mòtoki Nomaczi]] 9t35aap744sfjd8s1ls56y5p6vy18kx 206895 206894 2026-07-10T21:52:03Z Terrus38 14026 206895 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Mòtoki Nomaczi]] {{ADR|nieprosti pisënk}} jorwws6qmptoknvatyqfba3l73o2l9h 0 13400 206896 2026-07-10T21:52:51Z Terrus38 14026 Przeczérowanié do [[Mòtoki Nomaczi]] 206896 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Mòtoki Nomaczi]] cc82dav380m83nvjgctexe65csstqza 828 13401 206907 2026-07-10T23:09:11Z HaxelKaszëba 17492 Ùsôdzonô nowô starna "return { { ["link alias"] = "Rosja", ["skrót"] = "RUS", ["dopełniacz"] = "Rosji", mapa = "Russia edcp location map.svg", top = 82, bottom = 41, left = 19.5, right = -169, x = "50.0 + 71.51617284504452 * ((1.6671750744677123-({{{szerokość}}}*pi / 180)) * sin(0.807990549171814 * ({{{długość}}} + ({{{długość}}}<0)*360 - 100) * pi / 180))", y = "50.0 + 1.8540031397174255 * 71.51617284504452 * 0.20267660928013187 - 1.8540031397174255 *…" 206907 Scribunto text/plain return { { ["link alias"] = "Rosja", ["skrót"] = "RUS", ["dopełniacz"] = "Rosji", mapa = "Russia edcp location map.svg", top = 82, bottom = 41, left = 19.5, right = -169, x = "50.0 + 71.51617284504452 * ((1.6671750744677123-({{{szerokość}}}*pi / 180)) * sin(0.807990549171814 * ({{{długość}}} + ({{{długość}}}<0)*360 - 100) * pi / 180))", y = "50.0 + 1.8540031397174255 * 71.51617284504452 * 0.20267660928013187 - 1.8540031397174255 * 71.51617284504452 * (0.7246972783907744 - (1.6671750744677123-({{{szerokość}}}*pi / 180)) * cos(0.807990549171814 * ({{{długość}}} + ({{{długość}}}<0)*360 - 100) * pi / 180))", ["przykład"] = { { "64°45′0″N 177°29′0″E", "Anadyr", }, -- 64/45/0/N/177/29/0/E/Anadyr }, par = { "walcowa", }, }, ["fizyczna"] = { mapa = "Russia edcp relief location map.jpg", }, ["walcowa"] = { mapa = "Russia location map (Crimea disputed).svg", top = 81.8, bottom = 41.19, left = 19.6333, right = -169.667, x = "100 * ({{{długość}}}+({{{długość}}}<0)*360 - 19.6333) / (-169.667+360 - 19.6333) round 1", y = "100 * (81.8 - {{{szerokość}}}) / (81.8 - 41.19) round 1", opis = "Mapa w odwzorowaniu walcowym równoodległościowym", }, ["część europejska"] = { ["dopełniacz"] = "eùropejsczi parce Rusczi", mapa = "European Russia location map (2014–2022, Crimea disputed).svg", x = "213.4825 * cos( {{{szerokość}}}*0.01745329252 )*sin( ({{{długość}}}-(42.5))*0.01745329252 ) * ( ((1 + sin( {{{szerokość}}}*0.01745329252 )*sin( 57.5*0.01745329252 ) + cos( {{{szerokość}}}*0.01745329252 )*cos( 57.5*0.01745329252 )*cos( ({{{długość}}}-(42.5))*0.01745329252 ) ) *0.5)^ -0.5) + 50.0", y = "100 - 49.1327 - 161.4897*( cos( 57.5*0.01745329252 )*sin( {{{szerokość}}}*0.01745329252 ) - sin( 57.5*0.01745329252 )*cos( {{{szerokość}}}*0.01745329252 )*cos( ({{{długość}}}-(42.5))*0.01745329252 ) ) * ( ((1 + sin( {{{szerokość}}}*0.01745329252 )*sin( 57.5*0.01745329252 ) + cos( {{{szerokość}}}*0.01745329252 )*cos( 57.5*0.01745329252 )*cos( ({{{długość}}}-(42.5))*0.01745329252 ) ) *0.5)^ -0.5)", ["przykład"] = { { "48°42′N 44°31′E", "[[Wołgograd]]", }, }, opis = "Eùropejsczi part Rusczi", }, ["część euripejska-fizyczna"] = { ["dopełniacz"] = "eùropejsczi parce Rusczi", mapa = "European Russia laea location map (Crimea disputed).jpg", x = "213.4825 * cos( {{{szerokość}}}*0.01745329252 )*sin( ({{{długość}}}-(42.5))*0.01745329252 ) * ( ((1 + sin( {{{szerokość}}}*0.01745329252 )*sin( 57.5*0.01745329252 ) + cos( {{{szerokość}}}*0.01745329252 )*cos( 57.5*0.01745329252 )*cos( ({{{długość}}}-(42.5))*0.01745329252 ) ) *0.5)^ -0.5) + 50.0", y = "100 - 49.1327 - 161.4897*( cos( 57.5*0.01745329252 )*sin( {{{szerokość}}}*0.01745329252 ) - sin( 57.5*0.01745329252 )*cos( {{{szerokość}}}*0.01745329252 )*cos( ({{{długość}}}-(42.5))*0.01745329252 ) ) * ( ((1 + sin( {{{szerokość}}}*0.01745329252 )*sin( 57.5*0.01745329252 ) + cos( {{{szerokość}}}*0.01745329252 )*cos( 57.5*0.01745329252 )*cos( ({{{długość}}}-(42.5))*0.01745329252 ) ) *0.5)^ -0.5)", ["przykład"] = { { "48°42′N 44°31′E", "[[Wołgograd]]", }, }, opis = "Eùropejsczi part Rusczi", }, } p3qvdmm30fjeju66oepfurjyvbvv6jm 10 13404 206937 2026-07-11T10:41:13Z Tsca 12 Przeczérowanié do [[Szablóna:Ping]] 206937 wikitext text/x-wiki #redirect [[Szablóna:Ping]] s4dzkh8lf3bi0chj7btxahfsy8wtpvt 0 13405 206940 2026-07-11T10:42:34Z Tsca 12 Tsca przeniós starnã [[Drzewiónie]] do [[Drzewianie]]: Błędna pisownia tytułu 206940 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Drzewianie]] p0dr46u86el23tt0rhdo86gvrixinqe 0 13406 206943 2026-07-11T10:45:17Z Tsca 12 Tsca przeniós starnã [[Pòłabsczi Słowiónie]] do [[Pòłabsczi Słowianie]]: Błędna pisownia tytułu 206943 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Pòłabsczi Słowianie]] hrmlik5w5uh7wzjqv1efz893vyjoco2