Wikipedia csbwiki https://csb.wikipedia.org/wiki/Prz%C3%A9dn%C3%B4_starna MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Media Specjalnô Diskùsëjô Brëkòwnik Diskùsëjô brëkòwnika Wiki Diskùsëjô Wiki Òbrôzk Diskùsëjô òbrôzków MediaWiki Diskùsëjô MediaWiki Szablóna Diskùsëjô Szablónë Pòmòc Diskùsëjô Pòmòcë Kategòrëjô Diskùsëjô Kategòrëji TimedText TimedText talk Moduł Dyskusja modułu Wydarzenie Dyskusja wydarzenia 0 1712 220902 220875 2026-10-26T04:35:21Z Iketsi 3254 #expr 220902 wikitext text/x-wiki <div style="display:none">[[Òbrôzk:SearchThumbs 1621-2160.svg|mały|lang=qmr{{!}}class=hide-on-mobile pageimage|]]</div> '''{{PAGENAME}}''' ({{Rzimsczé cyfrë|{{PAGENAME}}}}) <center>[[{{#expr:{{PAGENAME}}-10}}|^-10]]^; [[{{#expr:{{PAGENAME}}-5}}|^-5]] [[{{#expr:{{PAGENAME}}+-4}}]] « [[{{#expr:{{PAGENAME}}+-3}}]] « [[{{#expr:{{PAGENAME}}+-2}}]] « [[{{#expr:{{PAGENAME}}-1}}]] « '''{{PAGENAME}}''' » [[{{#expr:{{PAGENAME}}+1}}]] » [[{{#expr:{{PAGENAME}}+2}}]] » [[{{#expr:{{PAGENAME}}+3}}]] » [[{{#expr:{{PAGENAME}}+4}}]] » [[{{#expr:{{PAGENAME}}+5}}|⁺⁵]]^; [[{{#expr:{{PAGENAME}}+10}}|⁺¹⁰]] </center> === Wëdarzenia === * Pòwstôł [[Gduńsczi Ùniwersytet]] (20 strëmiannika) * Sztrajk robòtników w Gduńsku ë w całi Pòmòrsce ([[Gòdnik 1970]]) === Ùrodzëlë sã === {{{{PAGENAME}}/*}} === Ùmarlë === {{{{PAGENAME}}/†}} [[Kategòrëjô:XX stolaté]] qp1wrokcswxxeukcvxt2bdkvu6edg9x 220903 220902 2026-10-26T04:38:17Z Iketsi 3254 / 220903 wikitext text/x-wiki <div style="display:none">[[Òbrôzk:SearchThumbs 1621-2160.svg|mały|lang=qmr{{!}}class=hide-on-mobile pageimage|]]</div> '''{{PAGENAME}}''' / {{Rzimsczé cyfrë|{{PAGENAME}}}} <center>[[{{#expr:{{PAGENAME}}-10}}|^-10]]^; [[{{#expr:{{PAGENAME}}-5}}|^-5]] « [[{{#expr:{{PAGENAME}}+-4}}]] « [[{{#expr:{{PAGENAME}}+-3}}]] « [[{{#expr:{{PAGENAME}}+-2}}]] « [[{{#expr:{{PAGENAME}}-1}}]] « '''{{PAGENAME}}''' » [[{{#expr:{{PAGENAME}}+1}}]] » [[{{#expr:{{PAGENAME}}+2}}]] » [[{{#expr:{{PAGENAME}}+3}}]] » [[{{#expr:{{PAGENAME}}+4}}]] » [[{{#expr:{{PAGENAME}}+5}}|⁺⁵]]^; [[{{#expr:{{PAGENAME}}+10}}|⁺¹⁰]] </center> === Wëdarzenia === * Pòwstôł [[Gduńsczi Ùniwersytet]] (20 strëmiannika) * Sztrajk robòtników w Gduńsku ë w całi Pòmòrsce ([[Gòdnik 1970]]) === Ùrodzëlë sã === {{{{PAGENAME}}/*}} === Ùmarlë === {{{{PAGENAME}}/†}} [[Kategòrëjô:XX stolaté]] accrswav3r8fc1buy5rbudd3x34kkfe 0 3686 220910 217698 2026-10-26T09:17:13Z Terrus38 14026 220910 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = República Portuguesa |miono = Pòrtugalskô Repùblika |miono-genitiw = Pòrtugalsczi |fana = Flag of Portugal.svg |herb = Coat of arms of Portugal.svg |na karce = EU-Portugal with islands circled.svg |mòtto = |jãzëk = [[Pòrtugalsczi jãzëk|pòrtugalsczi]] |stolëca = [[Lizbóna]] |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 92 389 |procent-wòdë = 0,48 |lëdztwò = 10 566 212| rok = 2004 |dëtk = Euro| kòd dëtka = EUR |czasowô cona = +0 |himn = A Portuguesa (Pòrtugalkô) <center>[[File:A Portuguesa.ogg]]</center> |kòd = PT |Internet = .pt |telefón = +351|Prezydeńt=António José Seguro|Premiéra=Luís Montenegro|aùtowi kòd=P}} '''Pòrtugaliô'''<ref>{{RKJ|2022|382}}</ref> abò '''Pòrtugalskô''' ({{jãz.|pt}} ''Portugal''); òficjalnô pòzwa '''Pòrtugalskô Repùblika''' ({{jãz.|pt}} ''República Portuguesa'') – je państwã w Zôpadny [[Eùropa|Eùropie]], krôj [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]]. Grańczë jeno ze [[Szpańskô|Szpańską]]. Do kraju nôleżą też òstrowë na Atlanticczim Òceanã. Aùtonomicznëmi regionama sã archipeladżi Madera ë Azorë. Archipelag Madera składa sã z òstrowu Madera, Porto Santo ë karna òstrowów Desertas ë Selvagens, do archipelagu Azorów nôleżą òstrowë Santa Maria, São Miguel, Terceira, Graciosa, São Jorge, Pico, Faial, Flores, ë Corvo, a też jinsze mniészé òstrówczi<ref name=":0">[https://portaldiplomatico.mne.gov.pt/en/about-portugal ''About Portugal''] [online] Diplomatic Portugal [dost. 2026-07-08] ({{jãz.|en}}).</ref>. Pòrtugalskô zwëskała samòstójnotã w 1143<ref>https://onu.missaoportugal.mne.gov.pt/en/about-portugal/history</ref>. W latach 1580–1640 bëła w personalny ùnie z [[Szpańskô|Szpańską]]<ref>https://www.ebsco.com/research-starters/history/spain-recognizes-portugals-independence</ref>. W rujanie 1910 òstał òbalôny sledny król Pòrtugalsczi Manuél II Patriota<ref name=":0" />. W 1917 mioły mol tu fatimsczé òbjawienia<ref>''[https://smbf.pl/fatima/historia-objawien-fatimskich/ Historia objawień fatimskich | Sanktuarium Narodowe Matki Bożej Fatimskiej w Zakopanem]'' [online], 13 stëcznika 2020 [dost. 2026-07-08] (pòl.).</ref>. Pò I swiatowi wòjnie w kraju bëła diktatura Antoniegò Salazara, chtërën òstał òbalôny z przëczënë gòzdzykòwi rewolucji w 1974<ref name=":0" />. Òd 1 stëcznika 1986 Pòrtugalskô je nôleżnikã [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]]<ref>https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/eu-countries/portugal_en</ref>. Nôwikszą religią w Pòrtugalsczi je [[Katolëcczi Kòscół|katolëcyzm]], w 2021 wëznawało gò 80,2% lëdztwa, na drëdżim placu bëł [[protestantizm]] z wënikã 2,13%, a 14,09% lëdztwa je [[Bezbòżnictwò|bezbòżnikama]]<ref>''[https://www.statista.com/statistics/1423148/portugal-population-by-religion/ Portugal: population, by religion 2021]'' [online], Statista [dost. 2026-07-08] ({{jãz.|en}}).</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Portugal topographic map-pt.svg|Topografiô Pòrtugalsczi Òbrôzk:Portugal Köppen.svg|Klimat Pòrtugalsczi w skalë Köppena Òbrôzk:Cristiano Ronaldo Portugal.jpg|[[Cristiano Ronaldo]] Òbrôzk:Procissao em Figueiredo (38).JPG|Procesjô w Figueiredo Òbrôzk:MargaretCafe PasteisDeNata.JPG|Jajowô tartë Òbrôzk:PA2900302 galo emiliarocha medio.jpg|Kùrôk z Barcelos Òbrôzk:Portugal-Drinks01.jpg|Pòrtugalsczi alkòhol Òbrôzk:Forcado numa Pega de Caras no Campo Pequeno.jpg|Pòrtugalskô biôtka z bikã </gallery> == Òbaczë téż == * [[Szpańskô]] * [[Brazyliô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Euro}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Pòrtugalskô| ]] s68h6zf7p1ds9d9saf9387cs2jfhsdj 0 4326 220884 218268 2026-10-25T18:35:42Z DawnyTest 14843 /* Bibliografiô */ 220884 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Ελληνική Δημοκρατία |miono = Greckô Repùblika |miono-genitiw = Grecczi |fana = Flag of Greece.svg |herb = Coat of arms of Greece.svg |na karce = EU_location_GRE.png |mòtto = Ελευθερία ή Θάνατος (Wòlnota abò smierc) |jãzëk = [[Grecczi jãzëk|grecczi]] |stolëca = Atenë |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 131.940 |lëdztwò = 10.816.286 |rok = 2011 |dëtk = [[eùro]] |kòd dëtka = EUR |czasowô cona = +2 |swiãto = [[25 strëmiannika]], [[28 pazdzérznika]] |himn = <center>[[Òbrôzk:Hymn to liberty instrumental.oga]]</center> Imnos is tin Eleftherian (Himn do Wòlnotë) |kòd = GR, GRC |Internet = .gr |telefón = +30 |Prezydeńt=Konstandinos Tasulas |Premiéra=Kiriakos Mitsotakis }} '''Greckô''' – państwò w pôłniowi [[Eùropa|Eùropie]], krôj [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]]. * stoleczny gard: [[Atenë]] * lëdztwò: 10 816 286 mieszkańców ([[2011]]) * wiéchrzëzna: 13 940 km² == Historiô == === Stôrożëtnosc === Na terenie dzysdniowi Grecczi fónksnérowałë samòstójné gardë-państwa ([[Grecczi jãzëk|gr.]] ''polis''), z jaczich kòżdi miał swòje wëszëznë ë fòrmã rządów<ref>Martin T.R., 2022, s. 137.</ref>. Przédnyma pòlis bëłë [[Atenë]] a Sparta. Leżącé w Attice Atenë bëłë pierszim na swiece demokraticznym państwã<ref>Panegyres K., ''[https://theconversation.com/the-ancient-greeks-invented-democracy-and-warned-us-how-it-could-go-horribly-wrong-250058 The ancient Greeks invented democracy – and warned us how it could go horribly wrong]'' [online], The Conversation, 22 zélnika 2025 [dost. 2026-08-01] ([[Angelsczi jãzëk|ang]].).</ref>. To dało tam różné institucje: Areòpag, òb czas òligarchie, dze rządzëlë Archòntowie, lëdowô gromada a téż tłëczkòwi<ref>Zbiérnô prôca, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński'', 2007, s. 447.</ref> ë lëdowi sąd<ref>Zbiérnô prôca, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński'', s. 290-291.</ref>. Ateńskô spòlëzna skłôda sã z trzech grëpów: òbëwatelów, metojków ë niewòlników. Stôrożëtnô [[Sparta]], w òdróżnienim òd Atenów, bëła mònarchią (pò richtoscë diarchią), dze włôdcama bëło dwùch królów. Jinszima institucjama bëłë: Radzëzna Starszich (Geruzjô), Efòrowie (5 urzãdników), Gromada (Apella)<ref>Martin T.R., 2022, s. 141-143</ref><ref name=":0">Zbiérnô prôca, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński'', 2007, s. 424-425</ref>. Nôweższim karnã bëlë Spartiacë, strzédnym Periojkòwie, a niewòlnicë bëlë pòzéwóny Helotama<ref>Martin T.R., 2022, s. 142.</ref>. Nen krôj béł baro zmilitarizowóny, òbëwatelstwò mógł dostac za òdbëcé wòjskowi służbë<ref name=":0" />. W V stalatim p.n.e. gardë stôrôżëtny Grecczi prowadzëłë wòjnë z persczim imperium Achemenidów. Wôżné biôtczi dało pòd Maratonã<ref>Zbiérnô prôca, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński'', 2007, s. 396</ref>, we zwãżënie Termopile, dze grecką starną dowòdzył spartańsczi król Leònidas<ref>Zbiérno prôca, Historia Powszechna 3 2007, s. 400-401</ref>, ë mòrską biôtkã pòd Salaminą<ref>Zbiérnô prôca, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński'', 2007, s. 402-403</ref>. W IV st. p.n.e. król [[Stôrożëtnô Macedoniô|Macedóńsczi]] Aleksander I rozpòczął pòdboje, twòrzącë stolemné imperium i dôwającë zôczątk hellenisticzny kùlturze<ref>Martin T.R., 2022, s. 307-309</ref>. W II stalatim p.n.e. Greckô òsta pòdbitô bez Rzim<ref>Zbiérnô prôca: ''Historia Powszechna – Konsolidacja hellenizmu. Początki Rzymu i przemiany świata klasycznego.'', 2007, s. 661-663</ref>. === Strzédné wieczi === Òb strzédné wieczi bëło tu [[Wschòdnorzimsczé cysarstwò]] (395–1453), chtërno òstało pòdbité bez Tërków w 1453<ref>Białek A., ''[https://www.national-geographic.pl/historia/rzymskie-dziedzictwo-uksztaltowalo-bizancjum-na-ponad-tysiac-lat-losy-imperium-pelne-byly-spektakularnych-triumfow-i-bolesnych-upadkow/ Rzymskie dziedzictwo ukształtowało Bizancjum. Losy imperium pełne były triumfów i upadków | National Geographic]'' [online], www.national-geographic.pl [dost. 2026-08-02].</ref>. === Nowòżëtnosc === W 1821 zaczã sã wòjna o samòstójnotã Grecczi òd Òsmańsczégò Imperium. Przëczëną bëła pòliticznô ùcemiãga. [[25 strëmiannika]] 1821 zaczã sã drëgô biôtka, chtërny dzéń je ùznôwóny za dzéń samòstójnotë. Òb czas biôtków interweniowałë [[Ruskô]] ë [[Wiôlgô Britaniô]], a jinszim zdrzódłã kònfliktu stałë sã religijne różnice midzë wëznôwcama [[Prawòsławié|prawòsławiégò]] a [[Islam|mùzelmanama]]. W gromiczniku 1830 na mòcë Londińsczégò Protokòłu greckô òsta ùznónô samòstójnym państwã, a ji królã òstôł Òtto I<ref>''[https://www.ebsco.com/research-starters/history/greek-independence-ottoman-empire Greek Independence from the Ottoman Empire | History | Research Starters | EBSCO Research]'' [online], EBSCO [dost. 2026-08-02] ({{jãz.|en}}).</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Greece_prefectures_map_dark.PNG|Prefekturë Grecczi Òbrôzk:Acropolis wide view.jpg| Òbrôzk:Beautiful Oia Sunset .jpg| </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Eùropejskô Ùniô]] |col2= === Greckô === {{#categorytree:Greckô|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë }} == Bibliografiô == * Zbiérnô prôca, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński''. Biblioteka Gazety Wyborczej, 2007, ISBN 978-84-9819-810-2. ({{jãz.|pl}}) * Martin T.R., Szkudliński J., ''Starożytna Grecja: od prehistorii do czasów hellenistycznych'', Wydanie drugie, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2022, ISBN 978-83-67324-15-1. ({{jãz.|pl}}) * Zbiérnô prôca: ''Historia Powszechna – Konsolidacja hellenizmu. Początki Rzymu i przemiany świata klasycznego.'' Biblioteka Gazety Wyborczej. ISBN 978-84-9819-811-9. ({{jãz.|pl}}) == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Euro}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Grecjô}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Bałkańsczi Półòstrów]] [[Kategòrëjô:Greckô| ]] 59l70j8sjkgtk5jevt8ijvqvfcc6tnk 220885 220884 2026-10-25T18:38:24Z DawnyTest 14843 /* Historiô */ Przëpis 220885 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Ελληνική Δημοκρατία |miono = Greckô Repùblika |miono-genitiw = Grecczi |fana = Flag of Greece.svg |herb = Coat of arms of Greece.svg |na karce = EU_location_GRE.png |mòtto = Ελευθερία ή Θάνατος (Wòlnota abò smierc) |jãzëk = [[Grecczi jãzëk|grecczi]] |stolëca = Atenë |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 131.940 |lëdztwò = 10.816.286 |rok = 2011 |dëtk = [[eùro]] |kòd dëtka = EUR |czasowô cona = +2 |swiãto = [[25 strëmiannika]], [[28 pazdzérznika]] |himn = <center>[[Òbrôzk:Hymn to liberty instrumental.oga]]</center> Imnos is tin Eleftherian (Himn do Wòlnotë) |kòd = GR, GRC |Internet = .gr |telefón = +30 |Prezydeńt=Konstandinos Tasulas |Premiéra=Kiriakos Mitsotakis }} '''Greckô''' – państwò w pôłniowi [[Eùropa|Eùropie]], krôj [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]]. * stoleczny gard: [[Atenë]] * lëdztwò: 10 816 286 mieszkańców ([[2011]]) * wiéchrzëzna: 13 940 km² == Historiô == === Stôrożëtnosc === Na terenie dzysdniowi Grecczi fónksnérowałë samòstójné gardë-państwa ([[Grecczi jãzëk|gr.]] ''polis''), z jaczich kòżdi miał swòje wëszëznë ë fòrmã rządów<ref>Martin T.R., 2022, s. 137.</ref>. Przédnyma pòlis bëłë [[Atenë]] a Sparta. Leżącé w Attice Atenë bëłë pierszim na swiece demokraticznym państwã<ref>Panegyres K., ''[https://theconversation.com/the-ancient-greeks-invented-democracy-and-warned-us-how-it-could-go-horribly-wrong-250058 The ancient Greeks invented democracy – and warned us how it could go horribly wrong]'' [online], The Conversation, 22 zélnika 2025 [dost. 2026-08-01] ([[Angelsczi jãzëk|ang]].).</ref>. To dało tam różné institucje: Areòpag, òb czas òligarchie, dze rządzëlë Archòntowie, lëdowô gromada a téż tłëczkòwi<ref>Zbiérnô prôca, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński'', 2007, s. 447.</ref> ë lëdowi sąd<ref>Zbiérnô prôca, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński'', s. 290-291.</ref>. Ateńskô spòlëzna skłôda sã z trzech grëpów: òbëwatelów, metojków ë niewòlników. Stôrożëtnô [[Sparta]], w òdróżnienim òd Atenów, bëła mònarchią (pò richtoscë diarchią), dze włôdcama bëło dwùch królów. Jinszima institucjama bëłë: Radzëzna Starszich (Geruzjô), Efòrowie (5 urzãdników), Gromada (Apella)<ref>Martin T.R., 2022, s. 141-143</ref><ref name=":0">Zbiérnô prôca, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński'', 2007, s. 424-425</ref>. Nôweższim karnã bëlë Spartiacë, strzédnym Periojkòwie, a niewòlnicë bëlë pòzéwóny Helotama<ref>Martin T.R., 2022, s. 142.</ref>. Nen krôj béł baro zmilitarizowóny, òbëwatelstwò mógł dostac za òdbëcé wòjskowi służbë<ref name=":0" />. W V stalatim p.n.e. gardë stôrôżëtny Grecczi prowadzëłë wòjnë z persczim imperium Achemenidów. Wôżné biôtczi dało pòd Maratonã<ref>Zbiérnô prôca, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński'', 2007, s. 396</ref>, we zwãżënie Termopile, dze grecką starną dowòdzył spartańsczi król Leònidas<ref>Zbiérno prôca, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński'', 2007, s. 400-401</ref>, ë mòrską biôtkã pòd Salaminą<ref>Zbiérnô prôca, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński'', 2007, s. 402-403</ref>. W IV st. p.n.e. król [[Stôrożëtnô Macedoniô|Macedóńsczi]] Aleksander I rozpòczął pòdboje, twòrzącë stolemné imperium i dôwającë zôczątk hellenisticzny kùlturze<ref>Martin T.R., 2022, s. 307-309</ref>. W II stalatim p.n.e. Greckô òsta pòdbitô bez Rzim<ref>Zbiérnô prôca: ''Historia Powszechna – Konsolidacja hellenizmu. Początki Rzymu i przemiany świata klasycznego.'', 2007, s. 661-663</ref>. === Strzédné wieczi === Òb strzédné wieczi bëło tu [[Wschòdnorzimsczé cysarstwò]] (395–1453), chtërno òstało pòdbité bez Tërków w 1453<ref>Białek A., ''[https://www.national-geographic.pl/historia/rzymskie-dziedzictwo-uksztaltowalo-bizancjum-na-ponad-tysiac-lat-losy-imperium-pelne-byly-spektakularnych-triumfow-i-bolesnych-upadkow/ Rzymskie dziedzictwo ukształtowało Bizancjum. Losy imperium pełne były triumfów i upadków | National Geographic]'' [online], www.national-geographic.pl [dost. 2026-08-02].</ref>. === Nowòżëtnosc === W 1821 zaczã sã wòjna o samòstójnotã Grecczi òd Òsmańsczégò Imperium. Przëczëną bëła pòliticznô ùcemiãga. [[25 strëmiannika]] 1821 zaczã sã drëgô biôtka, chtërny dzéń je ùznôwóny za dzéń samòstójnotë. Òb czas biôtków interweniowałë [[Ruskô]] ë [[Wiôlgô Britaniô]], a jinszim zdrzódłã kònfliktu stałë sã religijne różnice midzë wëznôwcama [[Prawòsławié|prawòsławiégò]] a [[Islam|mùzelmanama]]. W gromiczniku 1830 na mòcë Londińsczégò Protokòłu greckô òsta ùznónô samòstójnym państwã, a ji królã òstôł Òtto I<ref>''[https://www.ebsco.com/research-starters/history/greek-independence-ottoman-empire Greek Independence from the Ottoman Empire | History | Research Starters | EBSCO Research]'' [online], EBSCO [dost. 2026-08-02] ({{jãz.|en}}).</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Greece_prefectures_map_dark.PNG|Prefekturë Grecczi Òbrôzk:Acropolis wide view.jpg| Òbrôzk:Beautiful Oia Sunset .jpg| </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Eùropejskô Ùniô]] |col2= === Greckô === {{#categorytree:Greckô|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë }} == Bibliografiô == * Zbiérnô prôca, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński''. Biblioteka Gazety Wyborczej, 2007, ISBN 978-84-9819-810-2. ({{jãz.|pl}}) * Martin T.R., Szkudliński J., ''Starożytna Grecja: od prehistorii do czasów hellenistycznych'', Wydanie drugie, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2022, ISBN 978-83-67324-15-1. ({{jãz.|pl}}) * Zbiérnô prôca: ''Historia Powszechna – Konsolidacja hellenizmu. Początki Rzymu i przemiany świata klasycznego.'' Biblioteka Gazety Wyborczej. ISBN 978-84-9819-811-9. ({{jãz.|pl}}) == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Euro}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Grecjô}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Bałkańsczi Półòstrów]] [[Kategòrëjô:Greckô| ]] 76brexe7qp2srbhpvecequyrhgcalgd 220886 220885 2026-10-25T19:01:01Z DawnyTest 14843 demografio 220886 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Ελληνική Δημοκρατία |miono = Greckô Repùblika |miono-genitiw = Grecczi |fana = Flag of Greece.svg |herb = Coat of arms of Greece.svg |na karce = EU_location_GRE.png |mòtto = Ελευθερία ή Θάνατος (Wòlnota abò smierc) |jãzëk = [[Grecczi jãzëk|grecczi]] |stolëca = Atenë |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 131.940 |lëdztwò = 10.816.286 |rok = 2011 |dëtk = [[eùro]] |kòd dëtka = EUR |czasowô cona = +2 |swiãto = [[25 strëmiannika]], [[28 pazdzérznika]] |himn = <center>[[Òbrôzk:Hymn to liberty instrumental.oga]]</center> Imnos is tin Eleftherian (Himn do Wòlnotë) |kòd = GR, GRC |Internet = .gr |telefón = +30 |Prezydeńt=Konstandinos Tasulas |Premiéra=Kiriakos Mitsotakis }} '''Greckô''' – państwò w pôłniowi [[Eùropa|Eùropie]], krôj [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]]. * stoleczny gard: [[Atenë]] * lëdztwò: 10 816 286 mieszkańców ([[2011]]) * wiéchrzëzna: 13 940 km² == Historiô == === Stôrożëtnosc === Na terenie dzysdniowi Grecczi fónksnérowałë samòstójné gardë-państwa ([[Grecczi jãzëk|gr.]] ''polis''), z jaczich kòżdi miał swòje wëszëznë ë fòrmã rządów<ref>Martin T.R., 2022, s. 137.</ref>. Przédnyma pòlis bëłë [[Atenë]] a Sparta. Leżącé w Attice Atenë bëłë pierszim na swiece demokraticznym państwã<ref>Panegyres K., ''[https://theconversation.com/the-ancient-greeks-invented-democracy-and-warned-us-how-it-could-go-horribly-wrong-250058 The ancient Greeks invented democracy – and warned us how it could go horribly wrong]'' [online], The Conversation, 22 zélnika 2025 [dost. 2026-08-01] ([[Angelsczi jãzëk|ang]].).</ref>. To dało tam różné institucje: Areòpag, òb czas òligarchie, dze rządzëlë Archòntowie, lëdowô gromada a téż tłëczkòwi<ref>Zbiérnô prôca, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński'', 2007, s. 447.</ref> ë lëdowi sąd<ref>Zbiérnô prôca, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński'', s. 290-291.</ref>. Ateńskô spòlëzna skłôda sã z trzech grëpów: òbëwatelów, metojków ë niewòlników. Stôrożëtnô [[Sparta]], w òdróżnienim òd Atenów, bëła mònarchią (pò richtoscë diarchią), dze włôdcama bëło dwùch królów. Jinszima institucjama bëłë: Radzëzna Starszich (Geruzjô), Efòrowie (5 urzãdników), Gromada (Apella)<ref>Martin T.R., 2022, s. 141-143</ref><ref name=":0">Zbiérnô prôca, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński'', 2007, s. 424-425</ref>. Nôweższim karnã bëlë Spartiacë, strzédnym Periojkòwie, a niewòlnicë bëlë pòzéwóny Helotama<ref>Martin T.R., 2022, s. 142.</ref>. Nen krôj béł baro zmilitarizowóny, òbëwatelstwò mógł dostac za òdbëcé wòjskowi służbë<ref name=":0" />. W V stalatim p.n.e. gardë stôrôżëtny Grecczi prowadzëłë wòjnë z persczim imperium Achemenidów. Wôżné biôtczi dało pòd Maratonã<ref>Zbiérnô prôca, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński'', 2007, s. 396</ref>, we zwãżënie Termopile, dze grecką starną dowòdzył spartańsczi król Leònidas<ref>Zbiérno prôca, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński'', 2007, s. 400-401</ref>, ë mòrską biôtkã pòd Salaminą<ref>Zbiérnô prôca, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński'', 2007, s. 402-403</ref>. W IV st. p.n.e. król [[Stôrożëtnô Macedoniô|Macedóńsczi]] Aleksander I rozpòczął pòdboje, twòrzącë stolemné imperium i dôwającë zôczątk hellenisticzny kùlturze<ref>Martin T.R., 2022, s. 307-309</ref>. W II stalatim p.n.e. Greckô òsta pòdbitô bez Rzim<ref>Zbiérnô prôca: ''Historia Powszechna – Konsolidacja hellenizmu. Początki Rzymu i przemiany świata klasycznego.'', 2007, s. 661-663</ref>. === Strzédné wieczi === Òb strzédné wieczi bëło tu [[Wschòdnorzimsczé cysarstwò]] (395–1453), chtërno òstało pòdbité bez Tërków w 1453<ref>Białek A., ''[https://www.national-geographic.pl/historia/rzymskie-dziedzictwo-uksztaltowalo-bizancjum-na-ponad-tysiac-lat-losy-imperium-pelne-byly-spektakularnych-triumfow-i-bolesnych-upadkow/ Rzymskie dziedzictwo ukształtowało Bizancjum. Losy imperium pełne były triumfów i upadków | National Geographic]'' [online], www.national-geographic.pl [dost. 2026-08-02].</ref>. === Nowòżëtnosc === W 1821 zaczã sã wòjna o samòstójnotã Grecczi òd Òsmańsczégò Imperium. Przëczëną bëła pòliticznô ùcemiãga. [[25 strëmiannika]] 1821 zaczã sã drëgô biôtka, chtërny dzéń je ùznôwóny za dzéń samòstójnotë. Òb czas biôtków interweniowałë [[Ruskô]] ë [[Wiôlgô Britaniô]], a jinszim zdrzódłã kònfliktu stałë sã religijne różnice midzë wëznôwcama [[Prawòsławié|prawòsławiégò]] a [[Islam|mùzelmanama]]. W gromiczniku 1830 na mòcë Londińsczégò Protokòłu greckô òsta ùznónô samòstójnym państwã, a ji królã òstôł Òtto I<ref>''[https://www.ebsco.com/research-starters/history/greek-independence-ottoman-empire Greek Independence from the Ottoman Empire | History | Research Starters | EBSCO Research]'' [online], EBSCO [dost. 2026-08-02] ({{jãz.|en}}).</ref>. == Demografiô == W 2026 Greckô mia 9,897,115 mieszkańców. Długòsc żëcégò kòl białków wënosy strzédno 84,7 rokù, dlô chłopów 79,9 – dlô òbù pëłców – 82,4. Mieskô pòpùlacjô Grecczi to 8 903 829  òsób w 2026 (co je równé 90% całowny wielënë lëdztwa). Nôbarżi zalëdzonym gardã są Atenë (3 101 979 lëdzy w 2025 rokù), na drëdżim placu sa Salóniczi (749 840 mieszkańców). Gãstosc zalëdzeniégò kraju to 77 lëdzy na km²<ref>''[https://www.worldometers.info/demographics/greece-demographics/ Greece Demographics 2026 (Population, Age, Sex, Trends)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-10-25] ({{Jãz.|en}}).</ref>. Nôwiszką religią w 2022 bëło [[prawòsławié]], chtëre wëznawało 81-90% lëdztwa, 4-15% je bezbòżnikama, a 2% stanowią [[Islam|mùzułmanie]]<ref>''[https://www.state.gov/reports/2022-report-on-international-religious-freedom/greece 2022 Report on International Religious Freedom: Greece]'' [online], United States Department of State [dost. 2026-10-25] ({{Jãz.|en}}).</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Greece_prefectures_map_dark.PNG|Prefekturë Grecczi Òbrôzk:Acropolis wide view.jpg| Òbrôzk:Beautiful Oia Sunset .jpg| </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Eùropejskô Ùniô]] |col2= === Greckô === {{#categorytree:Greckô|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë }} == Bibliografiô == * Zbiérnô prôca, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński''. Biblioteka Gazety Wyborczej, 2007, ISBN 978-84-9819-810-2. ({{jãz.|pl}}) * Martin T.R., Szkudliński J., ''Starożytna Grecja: od prehistorii do czasów hellenistycznych'', Wydanie drugie, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2022, ISBN 978-83-67324-15-1. ({{jãz.|pl}}) * Zbiérnô prôca: ''Historia Powszechna – Konsolidacja hellenizmu. Początki Rzymu i przemiany świata klasycznego.'' Biblioteka Gazety Wyborczej. ISBN 978-84-9819-811-9. ({{jãz.|pl}}) == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Euro}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Grecjô}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Bałkańsczi Półòstrów]] [[Kategòrëjô:Greckô| ]] 5ux1c5ucul2r96ifhjmjahvzo6t3c1w 220887 220886 2026-10-25T19:01:36Z DawnyTest 14843 /* Demografiô */ 220887 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Ελληνική Δημοκρατία |miono = Greckô Repùblika |miono-genitiw = Grecczi |fana = Flag of Greece.svg |herb = Coat of arms of Greece.svg |na karce = EU_location_GRE.png |mòtto = Ελευθερία ή Θάνατος (Wòlnota abò smierc) |jãzëk = [[Grecczi jãzëk|grecczi]] |stolëca = Atenë |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 131.940 |lëdztwò = 10.816.286 |rok = 2011 |dëtk = [[eùro]] |kòd dëtka = EUR |czasowô cona = +2 |swiãto = [[25 strëmiannika]], [[28 pazdzérznika]] |himn = <center>[[Òbrôzk:Hymn to liberty instrumental.oga]]</center> Imnos is tin Eleftherian (Himn do Wòlnotë) |kòd = GR, GRC |Internet = .gr |telefón = +30 |Prezydeńt=Konstandinos Tasulas |Premiéra=Kiriakos Mitsotakis }} '''Greckô''' – państwò w pôłniowi [[Eùropa|Eùropie]], krôj [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]]. * stoleczny gard: [[Atenë]] * lëdztwò: 10 816 286 mieszkańców ([[2011]]) * wiéchrzëzna: 13 940 km² == Historiô == === Stôrożëtnosc === Na terenie dzysdniowi Grecczi fónksnérowałë samòstójné gardë-państwa ([[Grecczi jãzëk|gr.]] ''polis''), z jaczich kòżdi miał swòje wëszëznë ë fòrmã rządów<ref>Martin T.R., 2022, s. 137.</ref>. Przédnyma pòlis bëłë [[Atenë]] a Sparta. Leżącé w Attice Atenë bëłë pierszim na swiece demokraticznym państwã<ref>Panegyres K., ''[https://theconversation.com/the-ancient-greeks-invented-democracy-and-warned-us-how-it-could-go-horribly-wrong-250058 The ancient Greeks invented democracy – and warned us how it could go horribly wrong]'' [online], The Conversation, 22 zélnika 2025 [dost. 2026-08-01] ([[Angelsczi jãzëk|ang]].).</ref>. To dało tam różné institucje: Areòpag, òb czas òligarchie, dze rządzëlë Archòntowie, lëdowô gromada a téż tłëczkòwi<ref>Zbiérnô prôca, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński'', 2007, s. 447.</ref> ë lëdowi sąd<ref>Zbiérnô prôca, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński'', s. 290-291.</ref>. Ateńskô spòlëzna skłôda sã z trzech grëpów: òbëwatelów, metojków ë niewòlników. Stôrożëtnô [[Sparta]], w òdróżnienim òd Atenów, bëła mònarchią (pò richtoscë diarchią), dze włôdcama bëło dwùch królów. Jinszima institucjama bëłë: Radzëzna Starszich (Geruzjô), Efòrowie (5 urzãdników), Gromada (Apella)<ref>Martin T.R., 2022, s. 141-143</ref><ref name=":0">Zbiérnô prôca, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński'', 2007, s. 424-425</ref>. Nôweższim karnã bëlë Spartiacë, strzédnym Periojkòwie, a niewòlnicë bëlë pòzéwóny Helotama<ref>Martin T.R., 2022, s. 142.</ref>. Nen krôj béł baro zmilitarizowóny, òbëwatelstwò mógł dostac za òdbëcé wòjskowi służbë<ref name=":0" />. W V stalatim p.n.e. gardë stôrôżëtny Grecczi prowadzëłë wòjnë z persczim imperium Achemenidów. Wôżné biôtczi dało pòd Maratonã<ref>Zbiérnô prôca, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński'', 2007, s. 396</ref>, we zwãżënie Termopile, dze grecką starną dowòdzył spartańsczi król Leònidas<ref>Zbiérno prôca, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński'', 2007, s. 400-401</ref>, ë mòrską biôtkã pòd Salaminą<ref>Zbiérnô prôca, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński'', 2007, s. 402-403</ref>. W IV st. p.n.e. król [[Stôrożëtnô Macedoniô|Macedóńsczi]] Aleksander I rozpòczął pòdboje, twòrzącë stolemné imperium i dôwającë zôczątk hellenisticzny kùlturze<ref>Martin T.R., 2022, s. 307-309</ref>. W II stalatim p.n.e. Greckô òsta pòdbitô bez Rzim<ref>Zbiérnô prôca: ''Historia Powszechna – Konsolidacja hellenizmu. Początki Rzymu i przemiany świata klasycznego.'', 2007, s. 661-663</ref>. === Strzédné wieczi === Òb strzédné wieczi bëło tu [[Wschòdnorzimsczé cysarstwò]] (395–1453), chtërno òstało pòdbité bez Tërków w 1453<ref>Białek A., ''[https://www.national-geographic.pl/historia/rzymskie-dziedzictwo-uksztaltowalo-bizancjum-na-ponad-tysiac-lat-losy-imperium-pelne-byly-spektakularnych-triumfow-i-bolesnych-upadkow/ Rzymskie dziedzictwo ukształtowało Bizancjum. Losy imperium pełne były triumfów i upadków | National Geographic]'' [online], www.national-geographic.pl [dost. 2026-08-02].</ref>. === Nowòżëtnosc === W 1821 zaczã sã wòjna o samòstójnotã Grecczi òd Òsmańsczégò Imperium. Przëczëną bëła pòliticznô ùcemiãga. [[25 strëmiannika]] 1821 zaczã sã drëgô biôtka, chtërny dzéń je ùznôwóny za dzéń samòstójnotë. Òb czas biôtków interweniowałë [[Ruskô]] ë [[Wiôlgô Britaniô]], a jinszim zdrzódłã kònfliktu stałë sã religijne różnice midzë wëznôwcama [[Prawòsławié|prawòsławiégò]] a [[Islam|mùzelmanama]]. W gromiczniku 1830 na mòcë Londińsczégò Protokòłu greckô òsta ùznónô samòstójnym państwã, a ji królã òstôł Òtto I<ref>''[https://www.ebsco.com/research-starters/history/greek-independence-ottoman-empire Greek Independence from the Ottoman Empire | History | Research Starters | EBSCO Research]'' [online], EBSCO [dost. 2026-08-02] ({{jãz.|en}}).</ref>. == Demografiô == W 2026 Greckô mia 9,897,115 mieszkańców. Długòsc żëcégò kòl białków wënosy strzédno 84,7 rokù, dlô chłopów 79,9 – dlô òbù pëłców – 82,4. Mieskô pòpùlacjô Grecczi to 8 903 829 òsób w 2026 (co je równé 90% całowny wielënë lëdztwa). Nôbarżi zalëdzonym gardã są Atenë (3 101 979 lëdzy w 2025 rokù), na drëdżim placu sa Salóniczi (749 840 mieszkańców). Gãstosc zalëdzeniégò kraju to 77 lëdzy na km²<ref>''[https://www.worldometers.info/demographics/greece-demographics/ Greece Demographics 2026 (Population, Age, Sex, Trends)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-10-25] ({{Jãz.|en}}).</ref>. Nôwiszką religią w 2022 bëło [[prawòsławié]], chtëre wëznawało 81-90% lëdztwa, 4-15% je bezbòżnikama, a 2% stanowią [[Islam|mùzułmanie]]<ref>''[https://www.state.gov/reports/2022-report-on-international-religious-freedom/greece 2022 Report on International Religious Freedom: Greece]'' [online], United States Department of State [dost. 2026-10-25] ({{Jãz.|en}}).</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Greece_prefectures_map_dark.PNG|Prefekturë Grecczi Òbrôzk:Acropolis wide view.jpg| Òbrôzk:Beautiful Oia Sunset .jpg| </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Eùropejskô Ùniô]] |col2= === Greckô === {{#categorytree:Greckô|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë }} == Bibliografiô == * Zbiérnô prôca, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński''. Biblioteka Gazety Wyborczej, 2007, ISBN 978-84-9819-810-2. ({{jãz.|pl}}) * Martin T.R., Szkudliński J., ''Starożytna Grecja: od prehistorii do czasów hellenistycznych'', Wydanie drugie, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2022, ISBN 978-83-67324-15-1. ({{jãz.|pl}}) * Zbiérnô prôca: ''Historia Powszechna – Konsolidacja hellenizmu. Początki Rzymu i przemiany świata klasycznego.'' Biblioteka Gazety Wyborczej. ISBN 978-84-9819-811-9. ({{jãz.|pl}}) == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Euro}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Grecjô}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Bałkańsczi Półòstrów]] [[Kategòrëjô:Greckô| ]] js4skp3se27bytvbw307lzl9yiwz20e 220888 220887 2026-10-25T19:16:19Z Terrus38 14026 kòrekta 220888 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Ελληνική Δημοκρατία |miono = Greckô Repùblika |miono-genitiw = Grecczi |fana = Flag of Greece.svg |herb = Coat of arms of Greece.svg |na karce = EU_location_GRE.png |mòtto = Ελευθερία ή Θάνατος (Wòlnota abò smierc) |jãzëk = [[Grecczi jãzëk|grecczi]] |stolëca = Atenë |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 131.940 |lëdztwò = 10.816.286 |rok = 2011 |dëtk = [[eùro]] |kòd dëtka = EUR |czasowô cona = +2 |swiãto = [[25 strëmiannika]], [[28 pazdzérznika]] |himn = <center>[[Òbrôzk:Hymn to liberty instrumental.oga]]</center> Imnos is tin Eleftherian (Himn do Wòlnotë) |kòd = GR, GRC |Internet = .gr |telefón = +30 |Prezydeńt=Konstandinos Tasulas |Premiéra=Kiriakos Mitsotakis }} '''Greckô''' – państwò w pôłniowi [[Eùropa|Eùropie]], nôleżniczi krôj [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]]. * stolëczny gard: [[Atenë]] * lëdztwò: 10 816 286 mieszkańców ([[2011]]) * wiéchrzëzna: 13 940 km² == Historiô == === Stôrożëtnosc === Na terenie dzysdniowi Grecczi fùnksnérowałë samòstójné gardë-państwa ([[Grecczi jãzëk|gr.]] ''polis''), z jaczich kòżdi miał swòje wëszëznë ë fòrmã rządów<ref>Martin T.R., 2022, s. 137.</ref>. Przédnyma pòlis bëłë [[Atenë]] a Sparta. Leżącé w Attice Atenë bëłë pierszim na swiece demokraticznym państwã<ref>Panegyres K., ''[https://theconversation.com/the-ancient-greeks-invented-democracy-and-warned-us-how-it-could-go-horribly-wrong-250058 The ancient Greeks invented democracy – and warned us how it could go horribly wrong]'' [online], The Conversation, 22 zélnika 2025 [dost. 2026-08-01] ([[Angelsczi jãzëk|ang]].).</ref>. To dało tam różné institucje: Areòpag, òb czas òligarchie, dze rządzëlë Archòntowie, lëdowô gromada a téż tłëczkòwi<ref>Zbiérnô prôca, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński'', 2007, s. 447.</ref> ë lëdowi sąd<ref>Zbiérnô prôca, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński'', s. 290-291.</ref>. Ateńskô spòlëzna skłôda sã z trzech grëpów: òbëwatelów, metojków ë niewòlników. Stôrożëtnô [[Sparta]], w òdróżnienim òd Atenów, bëła mònarchią (pò richtoscë diarchią), dze włôdcama bëło dwùch królów. Jinszima institucjama bëłë: Radzëzna Starszich (Geruzjô), Efòrowie (5 urzãdników), Gromada (Apella)<ref>Martin T.R., 2022, s. 141-143</ref><ref name=":0">Zbiérnô prôca, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński'', 2007, s. 424-425</ref>. Nôweższim karnã bëlë Spartiacë, strzédnym Periojkòwie, a niewòlnicë bëlë pòzéwóny Helotama<ref>Martin T.R., 2022, s. 142.</ref>. Nen krôj béł baro zmilitarizowóny, òbëwatelstwò mógł dostac za òdbëcé wòjskowi służbë<ref name=":0" />. W V stalatim p.n.e. gardë stôrôżëtny Grecczi prowadzëłë wòjnë z persczim imperium Achemenidów. Wôżné biôtczi dało pòd Maratonã<ref>Zbiérnô prôca, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński'', 2007, s. 396</ref>, we zwãżënie Termopile, dze grecką starną dowòdzył spartańsczi król Leònidas<ref>Zbiérno prôca, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński'', 2007, s. 400-401</ref>, ë mòrską biôtkã pòd Salaminą<ref>Zbiérnô prôca, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński'', 2007, s. 402-403</ref>. W IV st. p.n.e. król [[Stôrożëtnô Macedoniô|Macedóńsczi]] Aleksander I rozpòczął pòdboje, twòrzącë stolemné imperium i dôwającë zôczątk hellenisticzny kùlturze<ref>Martin T.R., 2022, s. 307-309</ref>. W II stalatim p.n.e. Greckô òsta pòdbitô bez Rzim<ref>Zbiérnô prôca: ''Historia Powszechna – Konsolidacja hellenizmu. Początki Rzymu i przemiany świata klasycznego.'', 2007, s. 661-663</ref>. === Strzédné wieczi === Òb strzédné wieczi bëło tu [[Pòréncznorzimsczé césarstwò]] (395–1453), chtërno òstało pòdbité bez Tërków w 1453<ref>Białek A., ''[https://www.national-geographic.pl/historia/rzymskie-dziedzictwo-uksztaltowalo-bizancjum-na-ponad-tysiac-lat-losy-imperium-pelne-byly-spektakularnych-triumfow-i-bolesnych-upadkow/ Rzymskie dziedzictwo ukształtowało Bizancjum. Losy imperium pełne były triumfów i upadków | National Geographic]'' [online], www.national-geographic.pl [dost. 2026-08-02].</ref>. === Nowòżëtnosc === W 1821 zaczã sã wòjna o samòstójnotã Grecczi òd Òsmańsczégò Imperium. Przëczëną bëła pòliticznô ùcemiãga. [[25 strëmiannika]] 1821 zaczã sã drëgô biôtka, chtërny dzéń je ùznôwóny za dzéń samòstójnotë. Òb czas biôtków interweniowałë [[Ruskô]] ë [[Wiôlgô Britaniô]], a jinszim zdrzódłã kònfliktu stałë sã religijne różnice midzë wëznôwcama [[Prawòsławié|prawòsławiégò]] a [[Islam|mùzelmanama]]. W gromiczniku 1830 na mòcë Londińsczégò Protokòłu greckô òsta ùznónô samòstójnym państwã, a ji królã òstôł Òtto I<ref>''[https://www.ebsco.com/research-starters/history/greek-independence-ottoman-empire Greek Independence from the Ottoman Empire | History | Research Starters | EBSCO Research]'' [online], EBSCO [dost. 2026-08-02] ({{jãz.|en}}).</ref>. == Demografiô == W 2026 Greckô mia 9 897 115 mieszkańców. Długòsc żëcégò kòl białków wënosy strzédno 84,7 rokù, kòl chłopów 79,9 – kòl òbù pëłców – 82,4. Mieskô pòpùlacjô Grecczi to 8 903 829 òsób w 2026 (co je równé 90% całowny wielënë lëdztwa). Nôbarżi zalëdzonym gardã są Atenë (3 101 979 lëdzy w 2025 rokù), na drëdżim placu sa Salóniczi (749 840 mieszkańców). Gãstosc zalëdzeniégò kraju to 77 lëdzy na km²<ref>''[https://www.worldometers.info/demographics/greece-demographics/ Greece Demographics 2026 (Population, Age, Sex, Trends)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-10-25] ({{Jãz.|en}}).</ref>. Nôwikszą religią w 2022 bëło [[prawòsławié]], chtërno wëznôwało 81-90% lëdztwa, 4-15% je [[Atejizm|atejistama]], a 2% stanowią [[Islam|mùzelmanie]]<ref>''[https://www.state.gov/reports/2022-report-on-international-religious-freedom/greece 2022 Report on International Religious Freedom: Greece]'' [online], United States Department of State [dost. 2026-10-25] ({{Jãz.|en}}).</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Greece_prefectures_map_dark.PNG|Prefekturë Grecczi Òbrôzk:Acropolis wide view.jpg| Òbrôzk:Beautiful Oia Sunset .jpg| </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Eùropejskô Ùniô]] |col2= === Greckô === {{#categorytree:Greckô|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë }} == Bibliografiô == * Zbiérnô prôca, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński''. Biblioteka Gazety Wyborczej, 2007, ISBN 978-84-9819-810-2. ({{jãz.|pl}}) * Martin T.R., Szkudliński J., ''Starożytna Grecja: od prehistorii do czasów hellenistycznych'', Wydanie drugie, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2022, ISBN 978-83-67324-15-1. ({{jãz.|pl}}) * Zbiérnô prôca: ''Historia Powszechna – Konsolidacja hellenizmu. Początki Rzymu i przemiany świata klasycznego.'' Biblioteka Gazety Wyborczej. ISBN 978-84-9819-811-9. ({{jãz.|pl}}) == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Euro}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Grecjô}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Bałkańsczi Półòstrów]] [[Kategòrëjô:Greckô| ]] 2qrt45dcgzgjxh09jt6d5zwsekwgtq4 0 5141 220898 214536 2026-10-25T22:13:23Z HaxelKaszëba 17492 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:1|0|0 */ 220898 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacje}} [[Òbrôzk:Collage Rome.jpg|mały]] [[Òbrôzk:Basilica di San Pietro in Vaticano September 2015-1a.jpg|mały|]] [[Òbrôzk:Rom (IT), Kolosseum -- 2024 -- 0610.jpg|mały]] '''Rzim''' ({{jãz.|it}} i {{jãz.|la}} ''Roma'') – [[stolëca]] ë nôwikszi [[gard]] [[Italskô|Italsczi]]. == Pòłożenié == Rzim je w westrzédnim dzélu kraju kòl rzéczi [[Tiber]] ë [[Strzódzemné Mòrze|Strzódzemnégò Mòrza]]. To je administracjowi ë politiczny òstrzódk (sedzba prezydenta, minysterstwów ë ùrzãdów); stolëca ë przédny gard administracjowò-historicznégò [[Lacjum]]. Administracjowô rëmiô mô 1287 km² ë mieszkô tu 2 898 104 lëdzy. Miasto je czwiôrtim co do wiôlgòscë gardã w Eùropejsczi Ùnie. Rzim je wôżnym placã w kòmùnikacje fligrama (2 latawiska: Fiumicino i Ciampino), mô też metro (2 bieżënë, a trzecô je jesz w bùdacje). To je swiatowi òstrzódk dlô letników z baro bòkadnyma zaòstałoscama z dôwnëch lat ë [[Strzédnowiek|strzédnowiekù]] (kòscołë, bazyliczi, Kòloseùm, akweduktë, [[Fòntana|fòntanë]] ë wiele jinszich bùdinków). Tu mòże nalezc wiele czekawich mùzéów ë też nowòmódné bùdinczi w òkòlim [[Nowika|Nowiki]]. W greńcach Rzimù, na prawim brzégù Tibru, je miasto-państwò [[Watikan]], jaczé je enklawą na państwòwim terenie Italsczi. == Znóne place w Rzimie == * [[Bazylika sw. Jana na Lateranie]] * [[Bazylika sw. Paùla za Murama]] * [[Bazylika Santa Maria Maggiore]] * [[Campo de' Fiori]] * [[Circus Maximus]] * [[Cloaca Maxima]] * [[Corso]] * [[Fontanna di Trevi]] * [[Fontana delle Api w Rzimie]] * [[Forum Boarium]] * [[Forum Romanum]] * [[Kapitol]] * [[Kòloséùm]] * [[Panteon w Rzimie]] * [[Plac Navona]] * [[Piazza del Popolo]] * [[Piramida Cestiusza]] * [[Marsowé Pòlé]] * [[Szpańsczé Trapë]] * [[Teatro Argentina]] * [[Via Sacra]] * [[Via Appia]] == Partnersczé gardë == * [[Pekin]] * [[Krakòwò]] * [[Nowi Jork]] * [[Cincinnati]] * [[Pariż]] * [[Seùl]] * [[Tokio]] * [[Glasgow]] == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Tiber]] |col2= === Stolëce === {{#categorytree:Stolëce|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://www.kierunekwlochy.pl/rzym-wlochy {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Italsce]] [[Kategòrëjô:Stolëce w Eùropie]] hlcdenmhjdnofw2urgzk58y8tnp7ytn 220899 220898 2026-10-25T22:18:01Z HaxelKaszëba 17492 220899 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacje}} [[Òbrôzk:Collage Rome.jpg|mały]] [[Òbrôzk:Basilica di San Pietro in Vaticano September 2015-1a.jpg|mały|]] [[Òbrôzk:Rom (IT), Kolosseum -- 2024 -- 0610.jpg|mały]] '''Rzim''' ({{jãz.|it}} i {{jãz.|la}} ''Roma'') – [[stolëca]] a nôwikszi [[gard]] [[Italskô|Italsczi]]. == Pòłożenié == Rzim je w westrzédnim dzélu kraju kòl rzéczi [[Tiber]] a [[Strzódzemné Mòrze|Strzódzemnégò Mòrza]]. Gard je administracjowim a pòliticznym òstrzódkã (sedzbą prezydenta, minysterstwów a ùrzãdów); stolëcą ë przédnym gardã administracjowò-historicznégò [[Lacjum]]. Administracjowô rëmiô mô 1287 km² a mieszkô tam 2 898 104 lëdzy. Miasto je czwiôrtim co do wiôlgòscë gardã w Eùropejsczi Ùnie. Rzim je wôżnym placã w kòmùnikacje fligrama (2 latawiska: Fiumicino i Ciampino), mô téż metro (2 bieżënë, ë trzecô je jesz w bùdacje). Je téż swiatowim òstrzódkã dlô letników z baro bòkadnyma zaòstałoscama z dôwnëch lat a [[Strzédnowiek|strzédnowiekù]] (kòscołë, bazyliczi, Kòloseùm, akweduktë, [[Fòntana|fòntanë]] a wiele jinszich bùdinków). Mòżna tu nalezc wiele cekawich mùzeów a też nowòmódné bùdinczi w òkòlim [[Nowika|Nowiki]]. W greńcach Rzimù, na prawim brzégù Tibru, je miasto-państwò [[Watikan]], jaczé je enklawą na państwòwim terenie Italsczi. == Znóné place w Rzimie == * [[Bazylika sw. Jana na Lateranie]] * [[Bazylika sw. Paùla za Murama]] * [[Bazylika Santa Maria Maggiore]] * [[Campo de' Fiori]] * [[Circus Maximus]] * [[Cloaca Maxima]] * [[Corso]] * [[Fontanna di Trevi]] * [[Fontana delle Api w Rzimie]] * [[Forum Boarium]] * [[Forum Romanum]] * [[Kapitol]] * [[Kòloséùm]] * [[Panteon w Rzimie]] * [[Plac Navona]] * [[Piazza del Popolo]] * [[Piramida Cestiusza]] * [[Marsowé Pòlé]] * [[Szpańsczé Trapë]] * [[Teatro Argentina]] * [[Via Sacra]] * [[Via Appia]] == Partnersczé gardë == * [[Pekin]] * [[Krakòwò]] * [[Nowi Jork]] * [[Cincinnati]] * [[Pariż]] * [[Seùl]] * [[Tokio]] * [[Glasgow]] == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Tiber]] |col2= === Stolëce === {{#categorytree:Stolëce|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://www.kierunekwlochy.pl/rzym-wlochy {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Italsce]] [[Kategòrëjô:Stolëce w Eùropie]] awk7xmknzcsvzzj3qziup8e99wl1azq 220900 220899 2026-10-25T22:18:25Z HaxelKaszëba 17492 220900 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Collage Rome.jpg|mały]] [[Òbrôzk:Basilica di San Pietro in Vaticano September 2015-1a.jpg|mały|]] [[Òbrôzk:Rom (IT), Kolosseum -- 2024 -- 0610.jpg|mały]] '''Rzim''' ({{jãz.|it}} i {{jãz.|la}} ''Roma'') – [[stolëca]] a nôwikszi [[gard]] [[Italskô|Italsczi]]. == Pòłożenié == Rzim je w westrzédnim dzélu kraju kòl rzéczi [[Tiber]] a [[Strzódzemné Mòrze|Strzódzemnégò Mòrza]]. Gard je administracjowim a pòliticznym òstrzódkã (sedzbą prezydenta, minysterstwów a ùrzãdów); stolëcą ë przédnym gardã administracjowò-historicznégò [[Lacjum]]. Administracjowô rëmiô mô 1287 km² a mieszkô tam 2 898 104 lëdzy. Miasto je czwiôrtim co do wiôlgòscë gardã w Eùropejsczi Ùnie. Rzim je wôżnym placã w kòmùnikacje fligrama (2 latawiska: Fiumicino i Ciampino), mô téż metro (2 bieżënë, ë trzecô je jesz w bùdacje). Je téż swiatowim òstrzódkã dlô letników z baro bòkadnyma zaòstałoscama z dôwnëch lat a [[Strzédnowiek|strzédnowiekù]] (kòscołë, bazyliczi, Kòloseùm, akweduktë, [[Fòntana|fòntanë]] a wiele jinszich bùdinków). Mòżna tu nalezc wiele cekawich mùzeów a też nowòmódné bùdinczi w òkòlim [[Nowika|Nowiki]]. W greńcach Rzimù, na prawim brzégù Tibru, je miasto-państwò [[Watikan]], jaczé je enklawą na państwòwim terenie Italsczi. == Znóné place w Rzimie == * [[Bazylika sw. Jana na Lateranie]] * [[Bazylika sw. Paùla za Murama]] * [[Bazylika Santa Maria Maggiore]] * [[Campo de' Fiori]] * [[Circus Maximus]] * [[Cloaca Maxima]] * [[Corso]] * [[Fontanna di Trevi]] * [[Fontana delle Api w Rzimie]] * [[Forum Boarium]] * [[Forum Romanum]] * [[Kapitol]] * [[Kòloséùm]] * [[Panteon w Rzimie]] * [[Plac Navona]] * [[Piazza del Popolo]] * [[Piramida Cestiusza]] * [[Marsowé Pòlé]] * [[Szpańsczé Trapë]] * [[Teatro Argentina]] * [[Via Sacra]] * [[Via Appia]] == Partnersczé gardë == * [[Pekin]] * [[Krakòwò]] * [[Nowi Jork]] * [[Cincinnati]] * [[Pariż]] * [[Seùl]] * [[Tokio]] * [[Glasgow]] == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Tiber]] |col2= === Stolëce === {{#categorytree:Stolëce|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://www.kierunekwlochy.pl/rzym-wlochy {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Italsce]] [[Kategòrëjô:Stolëce w Eùropie]] kdujtyy0t7758mhw95hul5aynuu5yeo 0 6276 220914 196575 2026-10-26T09:26:04Z Terrus38 14026 220914 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:WdzydzeKiszewskie-skansen2.jpg|mały|Pieczenié ruchôczów]] '''Ruchôcze''' – są piekłé z [[Żëto|rżany]] mączi. Do ni trzeba dodac młodze zmiészóné rëchli z mlékã i përzną mączi. Wërosłé casto kładze sã łëżką i piecze z dwùch strón na òleju. Ùpiekłé ruchôcze pòsëpùje są cëkrã. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùchnia]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] iztsivaok5ivl7f4xjmoan4mjos8iwu 220915 220914 2026-10-26T09:27:09Z Terrus38 14026 220915 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:WdzydzeKiszewskie-skansen2.jpg|mały|Pieczenié ruchôczów]] '''Ruchôcze''' – są piekłé z [[Żëto|rżany]] mączi. Do ni trzeba dodac młodze zmiészóné rëchli z mlékã i përzną mączi. Wërosłé casto kładze sã łëżką i piecze z dwùch strón na òleju. Ùpiekłé ruchôcze pòsëpùje są cëkrã. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùchnia]] r4r64ls2pioqvjw4esc2i4tzimuzob0 0 7259 220904 214526 2026-10-26T07:01:35Z Kent Wang 20088 Mosteiro de São Vicente de Fora 006.jpg 220904 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Crest of Lisboa.png|mały|Herb Lisabónu]] '''Lisabón''' – stolëca [[Pòrtugalskô|Pòrtugalsczi]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Lissabon-Santa Engracia-02-Panteao Nacional-2011-gje.jpg| Òbrôzk:Lissabon-Sao Vicente de Fora-56-Dachterrasse-Panteao Nacional-2011-gje.jpg| Òbrôzk:Mosteiro de São Vicente de Fora 006.jpg| Òbrôzk:Lissabon-Ascensor da Bica-14-2011-gje.jpg| Òbrôzk:Lissabon-Ginjinha-08-2011-gje.jpg| Òbrôzk:Lissabon-214-Trindade-Schmuckfassade-2011-gje.jpg| Òbrôzk:Lissabon-Alfama-18-Waschhaus-2011-gje.jpg| Òbrôzk:Lissabon-Cafe A Brasileira-06-2011-gje.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Pòrtugalskô]] |col2= === Stolëce === {{#categorytree:Stolëce|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Stolëce w Eùropie]] [[Kategòrëjô:Pòrtugalskô]] kwqsje5h21qatsx1df7el2y4oxequy5 220906 220904 2026-10-26T09:13:16Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Lisabón]] do [[Lizbóna]]: fòrma pòswiôdczonô w słowarzu E. Gòłąbka i pòezje T. Fópczi 220904 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Crest of Lisboa.png|mały|Herb Lisabónu]] '''Lisabón''' – stolëca [[Pòrtugalskô|Pòrtugalsczi]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Lissabon-Santa Engracia-02-Panteao Nacional-2011-gje.jpg| Òbrôzk:Lissabon-Sao Vicente de Fora-56-Dachterrasse-Panteao Nacional-2011-gje.jpg| Òbrôzk:Mosteiro de São Vicente de Fora 006.jpg| Òbrôzk:Lissabon-Ascensor da Bica-14-2011-gje.jpg| Òbrôzk:Lissabon-Ginjinha-08-2011-gje.jpg| Òbrôzk:Lissabon-214-Trindade-Schmuckfassade-2011-gje.jpg| Òbrôzk:Lissabon-Alfama-18-Waschhaus-2011-gje.jpg| Òbrôzk:Lissabon-Cafe A Brasileira-06-2011-gje.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Pòrtugalskô]] |col2= === Stolëce === {{#categorytree:Stolëce|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Stolëce w Eùropie]] [[Kategòrëjô:Pòrtugalskô]] kwqsje5h21qatsx1df7el2y4oxequy5 220908 220906 2026-10-26T09:15:35Z Terrus38 14026 220908 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Crest of Lisboa.png|mały|Herb Lizbónë]] '''Lizbóna''' (téż '''Lizbòna'''<ref>{{Cytuj starnã|url=https://mojestrone.com/artykul/krdaja-bdelkmat-n2497099|titel=Òkrôdają bùdelkòmatë, sznëpòrzą pò smietnikach|aùtór=H.S.Sz.|jãzëk=csb|data przëstãpù=2026-10-26|òpùblikòwóny=Mòje Stronë|data=2026-09-17}}</ref>, {{Jãz.|pt}} ''Lisboa'') – stolëca [[Pòrtugalskô|Pòrtugalsczi]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Lissabon-Santa Engracia-02-Panteao Nacional-2011-gje.jpg| Òbrôzk:Lissabon-Sao Vicente de Fora-56-Dachterrasse-Panteao Nacional-2011-gje.jpg| Òbrôzk:Mosteiro de São Vicente de Fora 006.jpg| Òbrôzk:Lissabon-Ascensor da Bica-14-2011-gje.jpg| Òbrôzk:Lissabon-Ginjinha-08-2011-gje.jpg| Òbrôzk:Lissabon-214-Trindade-Schmuckfassade-2011-gje.jpg| Òbrôzk:Lissabon-Alfama-18-Waschhaus-2011-gje.jpg| Òbrôzk:Lissabon-Cafe A Brasileira-06-2011-gje.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Pòrtugalskô]] |col2= === Stolëce === {{#categorytree:Stolëce|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Stolëce w Eùropie]] [[Kategòrëjô:Pòrtugalskô]] fos9zl77kcpvyuovof914vz2cpa0ptq 220909 220908 2026-10-26T09:16:43Z Terrus38 14026 220909 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Crest of Lisboa.png|mały|Herb Lizbónë]] '''Lizbóna''' (téż '''Lizbòna'''<ref>{{Cytuj starnã|url=https://mojestrone.com/artykul/krdaja-bdelkmat-n2497099|titel=Òkrôdają bùdelkòmatë, sznëpòrzą pò smietnikach|aùtór=H.S.Sz.|jãzëk=csb|data przëstãpù=2026-10-26|òpùblikòwóny=Mòje Stronë|data=2026-09-17}}</ref>, {{Jãz.|pt}} ''Lisboa'') – stolëca [[Pòrtugalskô|Pòrtugalsczi]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Lissabon-Santa Engracia-02-Panteao Nacional-2011-gje.jpg| Òbrôzk:Lissabon-Sao Vicente de Fora-56-Dachterrasse-Panteao Nacional-2011-gje.jpg| Òbrôzk:Mosteiro de São Vicente de Fora 006.jpg| Òbrôzk:Lissabon-Ascensor da Bica-14-2011-gje.jpg| Òbrôzk:Lissabon-Ginjinha-08-2011-gje.jpg| Òbrôzk:Lissabon-214-Trindade-Schmuckfassade-2011-gje.jpg| Òbrôzk:Lissabon-Alfama-18-Waschhaus-2011-gje.jpg| Òbrôzk:Lissabon-Cafe A Brasileira-06-2011-gje.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Pòrtugalskô]] |col2= === Stolëce === {{#categorytree:Stolëce|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == [[Kategòrëjô:Stolëce w Eùropie]] [[Kategòrëjô:Pòrtugalskô]] <references /> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 4m5gzm2fhsmc74i2r8icm7yjm278g6z 0 10100 220897 216727 2026-10-25T22:11:12Z HaxelKaszëba 17492 220897 wikitext text/x-wiki [[File:DEU Aachen COA.svg|thumb|Herb]] [[File:Flagge Aachen.svg|thumb|Achen - flaga]] [[File:Aachen aerial view 10-2017 img2.jpg|thumb|300px|left|Achen (2017) ]] '''Achen''' - je gardã, jaczi leżi w [[Miemieckô|Niemiecce]], w zrzeszowim kraju Nadreniô Nordowô-Westfaliô, niedalek Belgijskò-Niderlandzczi grańcë. Gard je znóny jakno dôwnô sedzba césarza Karóla Wiôldżégò, a téż je wôżnym nôùkòwim a industrowim òstrzódkã. W gardze leżi katédra, jakô òsta wpisónô na lëstã swiatowi spôdkòwiznë UNESCO. [[File:Karte Aachen Stadtbezirke.png|thumb]] {{stub}} [[Kategòrëjô:Gardë w Miemiecczi]] s968d12hrav2f3mdqp7fqu8gu2fr46f 0 10342 220883 218274 2026-10-25T18:26:38Z DawnyTest 14843 /* Nôdgrodë i òdznaczenia */ niczym kolega po fachu Terrus38 usuwam pewne osobliwe zdanie 220883 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacje}} [[Òbrôzk:Jan Twardowski 01.jpg|mały|Twardowsczi w 2000 rokù]] '''Jón Twardowsczi''' (''Jan Twardowski'' ùr. [[1915]] – ùm. 2006 rokù we [[Warszawa|Warszawie]]) – béł ksãdzã i wôżnym pòlsczim pòétą. == Biografiô == Ùrodzył sã w [[Warszawa|Warszawie]] 1 czerwińca 1915 rokù. Béł sënã Jana Twardowsczégò (1881-1945) i Anieli z dodomù Kòmderskô (1890-1971). Miôł trzë sostrë; Halina (ùr. 1911 r.) Lucyna (ùr. 1912 r.) i Maria (ùr. 1920 r.). Òchrzcëlë gò 4 lëpińca w Kòscele sw. Aleksandra w Warszawie. Dzectwò spãdzôł w Warszawie. Òd 1922 rokù ùcził sã w spòdleczny szkòle, a òd 1927 rokù w [[Gimnazjum|Gimnazjum]] miona Tadeùsza Czacczégò w Warszawie. W 1936 rokù ùdostôł swiadectwò dozdrzelałotë. Ju w gimnazjum béł prowadnikã gazétë „Kùzniô Młodëch”, gdze debiutowôł jakno pòéta. W 1937 rokù ùkôzôł sã pierszi zbiérk piérztów „ Powrót Andersena”. Òd 1935 rokù sztudérowôł pòlaszëznã na Warszawsczim Ùniwersytece. Òb czas II swiatowi wòjnë béł żôłniérzã [[Krajowô Armiô|Krajowi Armii]], gdze wzgłùdzél w warszawsczim pòwstanim i òstał reniony. W 1944 rokù wstąpił do kònspiracyjny Dëchòwny Seminarëji w Warszawie. W 1948 rokù òstôł wëswiãcony na ksãdza. W lëpińcu òstôł wikarim parafii w Żbikòwie kòl Prùszkòwa. Téż tam ùcził religii w szkòle. Òd 1959 rokù béł rekorã Kòscoła Siostrów Wizytków w Warszawie. Wëkłôdôł téż w warszawsczim seminarium. Ùmarł 18 stëcznika 2006 rokù w bôlëcë w Warszawie. Òstał pòchòwóny w grobnicë dlô zasłużonëch w Kòscele Bòżi Òpatrznoscë. == Patronat == Ksądz Jón Twardowsczi je patronã wiele szkòłów, m.ji.n. Gimnazjum w [[Chònice|Chònicach]]. == Nôdgrodë i òdznaczenia == * Krziż Kòmandorsczi Òrderu Òdrodzeniô Pòlsczi (2006) * Nôdgroda PEN Clubu miona Roberta Gravesa (1980) * Òrder Ùsmiéchù (1996) * Lëterackô Nôdgroda miona Władisława Reymònta (1996) * Medal Pòlonia Mater Nostra Est (1999) * Doktorat honoris caùsa Katolëcczégò Lubelsczégò Ùniwersytetu (1999) * Òrder Ecce Hòmò (1999) * Nôdgroda [[Ikar|Ikara]] (2000) * Nôdgroda Serca òd Dzëcy (2000) * Nôdgroda TOTUS (2001) * Honorné òbëwatelstwò Tarnowsczich Górów (2003) * Nôdgroda Stolëcznégò Gardu Warszawë (2005) == Dokôz == Liryka ksãdza Twardowsczégò òpowiadô ò Bògù i lëdzach. W wiérztach òdnôszô sã téż do bòsczégò stwòrzeniô, do rodë, np. roscënów, zwierzãtów. == Nôbarżé znóné dokazë == * Wiersze (1959) * O spacerze po cmentarzu wojskowym (1968) * Znaki ufności (1970) * Zeszyt w kratkę (1973) * Poezje wybrane (1979) * Niebieskie okulary (1980) * Rachunek dla dorosłego (1982) * Który stwarzasz jagody (1984, 1988) * Na osiołku (1986) * Nie przyszedłem pana nawracać (1986) * Patyki i patyczki (1988) * Sumienie ruszyło (1989, 1990) * Tak ludzka (1990) * Stukam do nieba (1990) * Nie bój się kochać (1991) * Niecodziennik (1991) * Nie martw się (1992) * Tyle jeszcze nadziei (1993) * Krzyżyk na drogę (1993) * Elementarz księdza Twardowskiego dla najmłodszego, średniaka i starszego (2000) * Pogodne spojrzenie (2003) * Mimo Wszystko (2003) == Nôbarżi znóné wiérztë == * Aniele Boży * Bliscy i oddaleni * Do moich uczniów * Do świętego Franciszka * Kiedy mówisz * Który stwarzasz jagody * Poczekaj * Rachunek sumienia * Spieszmy się * Spoza nas (wiersz z banałem w środku) == Twardowsczi w mùzyce == * 2005 Mieczysław Szcześniak, Spoza nas (Wiersz z banałem w środku) [https://www.youtube.com/watch?v=Eiwi9dAPurA] * 2007 Gościniec, Spieszmy się kochać ludzi [https://www.youtube.com/watch?v=biEZOu2-xV8] * 2015 Mieczysław Szcześniak, Nierówni [https://www.youtube.com/watch?v=YoBKl4ukSwc] * 2011 Justyna Reczeniedi & Con Passione, Nie płacz [https://www.youtube.com/watch?v=9sflxflGRSw] == Bibliografiô == * Zaworska Helena, Jestem, bo Jesteś. Rozmowy z księdzem Twardowskim, Kraków 1999 * Zarębianka Zofia, Poezja wymiaru sanctum. Kamieńska. Jankowski. Twardowski, TN KUL 1992, s. 137-192, ISBN 83-85291-25-3; * A. Iwanowska, Serdecznie niemodny i szczęśliwie zapóźniony Jan Twardowski w oczach własnych, recenzentów i czytelników, Poznań 2000 * J. Twardowski, Autobiografia. Myśli nie tylko o sobie. Tom I – Smak dzieciństwa, s. 80, Kraków 2006, ISBN 83-08-03926-X. * A. Sulikowski, Świat poetycki księdza Jana Twardowskiego, s. 313-332 [kalendarium], Lublin 1995 * Milena Kindziuk, Zgoda na świat z ks. Janem Twardowskim rozmawia Milena Kindziuk, s. 268, M Wydawnictwo 2001, Kraków, ISBN 83-7221-228-7. * Stanisław Grabowski: Jan Twardowski. Kalendarium życia i twórczości 1915-2006. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 2006, s. 74. ISBN 83-205-4661-3. * Marian Schmidt: Niecodzienne rozmowy z księdzem Janem Twardowskim. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2000. * A to co na krótko może być na zawsze. Warszawa: Wyd. Uniw. Warsz. 2007. [Autorzy: J. Puzynina, J. Sochoń, A. Lam, J. Prokop i in.] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://twardowski.klp.pl/a-6567.html {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Twardowsczi, Jón}} [[Kategòrëjô:Pòlôszë]] [[Kategòrëjô:Ksãdzowie]] dg8u5ktdxd4qd0u2rhchoo167se39r9 0 11602 220913 200791 2026-10-26T09:20:15Z Terrus38 14026 220913 wikitext text/x-wiki <div style="float: right; margin: 0 1em 1em 1em; padding: 10px 20px 10px 20px; font-size: 500%; line-height: 120%; background-color: #DDF; border: 1px solid #AAF;">ẞß</div> '''ẞ''', '''ß''' (escet, [[Miemiecczi_jãzëk|miem]]. ''Eszett'' lub ''scharfes S'') - lëtra brëkòwónô blós w [[Miemiecczi_jãzëk|miemiecczim alfabece]] jakò wariant lëtrë „[[S]]", wësztôłcëła sã z ligaturë lëtrë ſ (dłudżé s) i ʒ (z) w ſʒ. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Jãzëczi swiata]] [[Kategòrëjô:Lingwistika]] 0j73dp85fybc7r6gr0264ckw0rgqtbn 10 12635 220901 195201 2026-10-26T04:22:14Z Iketsi 3254 font-family:serif 220901 wikitext text/x-wiki <includeonly><span style="font-family:serif">{{#switch:{{#expr:({{{1|{{CURRENTYEAR}}}}} /1000) mod 10}} |1=M |2=MM |3=MMM |4=ↁM |5=ↁ |6=ↁM |7=ↁMM |8=ↁMMM |9=Mↂ }}{{#switch:{{#expr:({{{1|{{CURRENTYEAR}}}}} /100) mod 10}} |1=C |2=CC |3=CCC |4=CD |5=D |6=DC |7=DCC |8=DCCC |9=CM }}{{#switch:{{#expr:({{{1|{{CURRENTYEAR}}}}} /10) mod 10}} |1=X |2=XX |3=XXX |4=XL |5=L |6=LX |7=LXX |8=LXXX |9=XC }}{{#switch:{{#expr:({{{1|{{CURRENTYEAR}}}}} /1) mod 10}} |1=I |2=II |3=III |4=IV |5=V |6=VI |7=VII |8=VIII |9=IX }}</span></includeonly><noinclude> * <code><nowiki>{{</nowiki>Rzimsczé cyfrë<nowiki>}}</nowiki></code> {{Rzimsczé cyfrë}} * <code><nowiki>{{</nowiki>Rzimsczé cyfrë|<nowiki>}}</nowiki></code> {{Rzimsczé cyfrë|}} * <code><nowiki>{{</nowiki>Rzimsczé cyfrë|0<nowiki>}}</nowiki></code> {{Rzimsczé cyfrë|0}} * <code><nowiki>{{</nowiki>Rzimsczé cyfrë|1<nowiki>}}</nowiki></code> {{Rzimsczé cyfrë|1}} * <code><nowiki>{{</nowiki>Rzimsczé cyfrë|2<nowiki>}}</nowiki></code> {{Rzimsczé cyfrë|2}} * <code><nowiki>{{</nowiki>Rzimsczé cyfrë|7*7<nowiki>}}</nowiki></code> {{Rzimsczé cyfrë|7*7}} * <code><nowiki>{{</nowiki>Rzimsczé cyfrë|49<nowiki>}}</nowiki></code> {{Rzimsczé cyfrë|49}} * <code><nowiki>{{</nowiki>Rzimsczé cyfrë|50<nowiki>}}</nowiki></code> {{Rzimsczé cyfrë|50}} * <code><nowiki>{{</nowiki>Rzimsczé cyfrë|51<nowiki>}}</nowiki></code> {{Rzimsczé cyfrë|51}} * <code><nowiki>{{</nowiki>Rzimsczé cyfrë|1970<nowiki>}}</nowiki></code> {{Rzimsczé cyfrë|1970}} * <code><nowiki>{{</nowiki>Rzimsczé cyfrë|1999<nowiki>}}</nowiki></code> {{Rzimsczé cyfrë|1999}} * <code><nowiki>{{</nowiki>Rzimsczé cyfrë|4999<nowiki>}}</nowiki></code> {{Rzimsczé cyfrë|4999}} * <code><nowiki>{{</nowiki>Rzimsczé cyfrë|5000<nowiki>}}</nowiki></code> {{Rzimsczé cyfrë|5000}} * <code><nowiki>{{</nowiki>Rzimsczé cyfrë|5001<nowiki>}}</nowiki></code> {{Rzimsczé cyfrë|5001}} </noinclude> 1a0mhg7ynvxxf5z6l5dx0261p6nlzw0 2 13107 220896 215584 2026-10-25T22:08:29Z HaxelKaszëba 17492 220896 wikitext text/x-wiki {{Babel|pl|csb-4|en-3}} === Mòjn wszëtczim! === Nazéwóm sã Alan, ale w jinternece jem znóny jakno Haxel. Jem Kaszëbą z [[Pùck|Pùcka]] i jinteresëjã sã historią, kaszëbizną a téż mùzyką. Mòje lubòtné mùzyczné karna to [[Rage Against the Machine]], [[Deftones]], [[Limp Bizkit]], [[Primer55]], [[Kazik na żywo|KNŻ]] a drobkã lëdóm czëc [[Sepultura|Sepulturã]]. Znajã leno kaszëbsczi z mòjégò òkrãżô, a gramaticzi jem sã naùcził òd drëchów, tej czasama mògã robic fele :ppp Jak nalézesz jaczés fele w mòjich artiklach, drist mòżesz je ùprawic :) (Pòzdro dlô lëdzy z etno) {{Brëkòkôstka|{{NUMBEROFARTICLES}}|Ten brëkòwnik mësli, że Kaszëbskô Wikipediô mô za mało encyklopedicznëch, wôrtnëch artiklów.|tło1=#7E7CF2|tło2=#4CEB3F}} {{Lëdô Pòdzãkòwania}} <div style="margin-bottom:-1.0em;"></div> {{Brëkòkôstka | ramka = Black | tło2 = #CC0000 | tło1 = White | farwa2 = White | 1 = [[Òbrôzk:Grammar Nazi Icon Text.svg|50px]] | 2 = Ten brëkòwnik je '''òrtograficznym''' faszistą. }} {{clear}} [[Òbrôzk:Main Barnstar Hires.png|mały|202x202px|za eksperimentowanié òdswiéżeniô wëzdrzatkù przédny starnë naji Wikipedie razã z [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrusã38]] òd brëkòwnika [[Brëkòwnik:Orbitminis|Orbitminis]] ----Gratulacjô i żëczã Cebie bëlnégò rozwiju i zwënédżi, panie Alanie!]] == Mój Wkłôd == === Historiô === * [[Restaùracjô Meiji]] * [[Swiãtopôłk II Bëlny]] === Deftones=== * [[Deftones]] ==== Bëtnicë ==== * [[Chino Moreno]] * [[Stephen Carpenter]] * [[Abe Cunningham]] ==== Albùmë ==== * [[Adrenaline]] * [[Around the Fur]] * [[White Pony]] * [[Deftones (albùm)]] * [[B-Sides & Rarities]] * [[Saturday Night Wrist]] * [[Diamond Eyes]] === Téż mùzyczné starnë === * [[Limp Bizkit]] * [[Sepultura]] * [[Iron Maiden]] * [[Rapcore]] * [[Nu metal]] * [[Rage Against the Machine]] === Jiné starnë === * [[Przédnô starna]] * [[Mésterstwò Swiata w Fùsbalë 2026]] * [[Luce (maskòtka)]] f44rsub97mv4z2v63d53xmi8oxof50v 2 13324 220882 215713 2026-10-25T14:58:59Z HaxelKaszëba 17492 220882 wikitext text/x-wiki '''Nu metal''' – mùzyczny ôrt, jaczi rozwinął sã w Zjednónëch Stanach w latach 90. XX stalatégò. Parłãczi elementë [[alternatiwny rock|alternatiwnégò rocka]], [[hardcore punk|hardcore punkù]], [[hip-hop|hip-hopù]] a [[elektronicznô mùzyka|elektroniczny mùzyczi]]. Charakteristiczné dlô nu metalu są drãdżé, niskò strojoné gitarë, mòckò ritmiczné riffë, kòntrast pòmidzë agresywnym a melodijnym wòkalã a téż czãsté wëzwëskanié elementów brëkòwónëch w hip-hopie. Nimò znankòwaniô „metal” w pòzwie, nu metal rozwijôł przédno na sztilu scenë hardcore'u, alternatiwnégò rocka a hip-hopù. Termin „nu metal” béł téż szerok wëzwëskóny przez mùzyczną industriã do znankòwaniô rozmajitëch karnów parłãczącëch cwiardé brzëmienié z elementama pòpùlarny mùzyczi. == Charakteristikô == Nu metal ni mô jednégò, zemkło znankòwaniégò sztilu. Pòmaklëwné karna czãsto wëzwëskałë rozmajité cësczi, przez co brzëmienié ôrtu mòże znaczno sã różnic. Do charakteristicznëch elementów nu metalu nôleżą niskò strojoné a przesterowóné gitarë, drãdżé riffë, wëraznô ritmicznô sekcjô a téż czãsté wëzwëskanié ritmiczi inspirowóny hip-hopã. Wòkal mòże parłãczëc spiéw, krzik, rap a téż barżi melodijné partie. W parce ùsôdzków wëzwëskóné są téż [[turntablizm]], sample, syntezatorë a jinszé elementë elektroniczné. Niechtërné karna brëkòwelë téż z hardcore punku, industrialu, [[funk|funkù]] abò jinszich òdmianów alternatiwny mùzyczi. Tekstë nu metalowëch ùsôdzków czãsto tikają sã òsobistëch tôklów, familijnëch kònflitków, alienacje, przemòcë, zanôleżënków, spòlëznowëch tôklów a téż drãdżich doswiadczeniów zrzeszonëch z dorôstanim. Tématika nie je równak jednotnô a òbjimùje téż ùsôdzczi ò barżi rozriwkòwim abò òsobistim charakterze. ekrzczmnjhff01dmzkmgpe4svgg7kyp 220889 220882 2026-10-25T21:35:22Z HaxelKaszëba 17492 220889 wikitext text/x-wiki '''Nu metal''' – mùzyczny ôrt, jaczi rozwinął sã w Zjednónëch Stanach w latach 90. XX stalatégò. Parłãczi elementë [[alternatiwny rock|alternatiwnégò rocka]], [[hardcore punk|hardcore punkù]], [[hip-hop|hip-hopù]] a [[elektronicznô mùzyka|elektroniczny mùzyczi]]. Charakteristiczné dlô nu metalu są drãdżé, niskò strojoné gitarë, mòckò ritmiczné riffë, kòntrast pòmidzë agresywnym a melodijnym wòkalã a téż czãsté wëzwëskanié elementów brëkòwónëch w hip-hopie. Nimò znankòwaniô „metal” w pòzwie, nu metal rozwijôł przédno na sztilu scenë hardcore'u, alternatiwnégò rocka a hip-hopù. Termin „nu metal” béł téż szerok wëzwëskóny przez mùzyczną industriã do znankòwaniô rozmajitëch karnów parłãczącëch cwiardé brzëmienié z elementama pòpùlarny mùzyczi. == Charakteristikô == Nu metal ni mô jednégò, zemkło znankòwaniégò sztilu. Pòmaklëwné karna czãsto wëzwëskałë rozmajité cësczi, przez co brzëmienié ôrtu mòże znaczno sã różnic. Do charakteristicznëch elementów nu metalu nôleżą niskò strojoné a przesterowóné gitarë, drãdżé riffë, wëraznô ritmicznô sekcjô a téż czãsté wëzwëskanié ritmiczi inspirowóny hip-hopã. Wòkal mòże parłãczëc spiéw, krzik, rap a téż barżi melodijné partie. W parce ùsôdzków wëzwëskóné są téż [[turntablizm]], sample, syntezatorë a jinszé elementë elektroniczné. Niechtërné karna brëkòwelë téż z hardcore punku, industrialu, [[funk|funkù]] abò jinszich òdmianów alternatiwny mùzyczi. Tekstë nu metalowëch ùsôdzków czãsto tikają sã òsobistëch tôklów, familijnëch kònflitków, alienacje, przemòcë, zanôleżënków, spòlëznowëch tôklów a téż drãdżich doswiadczeniów zrzeszonëch z dorôstanim. Tématika nie je równak jednotnô a òbjimùje téż ùsôdzczi ò barżi rozriwkòwim abò òsobistim charakterze. == Historiô == Nu metal pòwstôł na zôczątkù lat 90. XX stalatégò w Zjednónëch Krajach. Za jednégò z pierszińców ôrtu ùznaje sã karno [[Korn]], jaczégò debiutowi albùm ''[[Korn (albùm)|Korn]]'' z 1994 rokù wëwôrł wiôldżi cësk na rozwij nowégò brzëmieniô. Do rëchlészëch przedstôwców negò zortu należałë téż karna [[Deftones]] a [[Coal Chamber]]. Pòd kùńc lat 90. nu metal pòczął zwëskëwac pòpùlarnotã na całim swiece. Wiôldżi sukces krëgnãłë karna [[Limp Bizkit]], [[Korn]], [[Slipknot]] a téż [[System of a Down]]. Czëp pòpùlarnotë ôrtu przëpôdł na przełómanim XX a XXI stalatégò, czej ùkazałë sã albùmë ''[[Significant Other]]'' (1999), ''[[Chocolate Starfish and the Hot Dog Flavored Water]]'' (2000) a téż ''[[Hybrid Theory]]'' (2000) karna [[Linkin Park]]. W pòłowie pierszi dekadë XXI stalatégò pòpùlarnotë nu metalu pòczãła ùpadac. Part karnów pòmale òdchòdzëła òd charakteristicznégò brzëmieniégò ôrtu, eksperimentùjącë z jinszima òdmianama rocka a metalu. Pònimo spôdkù zainteresowaniégò nu metalã dali wëwierôł cësk na alternatiwną mùzykã, a w latach 2010. a 2020. pònowno rosło zainteresowanié jegò sztilistiką. 8684056dbdb8l8hepgrjay3d2zth24j 220890 220889 2026-10-25T21:35:55Z HaxelKaszëba 17492 220890 wikitext text/x-wiki '''Nu metal''' – mùzyczny ôrt, jaczi rozwinął sã w Zjednónëch Stanach w latach 90. XX stalatégò. Parłãczi elementë [[alternatiwny rock|alternatiwnégò rocka]], [[hardcore punk|hardcore punkù]], [[hip-hop|hip-hopù]] a [[elektronicznô mùzyka|elektroniczny mùzyczi]]. Charakteristiczné dlô nu metalu są drãdżé, niskò strojoné gitarë, mòckò ritmiczné riffë, kòntrast pòmidzë agresywnym a melodijnym wòkalã a téż czãsté wëzwëskanié elementów brëkòwónëch w hip-hopie. Nimò znankòwaniô „metal” w pòzwie, nu metal rozwijôł przédno na sztilu scenë hardcore'u, alternatiwnégò rocka a hip-hopù. Termin „nu metal” béł téż szerok wëzwëskóny przez mùzyczną industriã do znankòwaniô rozmajitëch karnów parłãczącëch cwiardé brzëmienié z elementama pòpùlarny mùzyczi. == Charakteristikô == Nu metal ni mô jednégò, zemkło znankòwaniégò sztilu. Pòmaklëwné karna czãsto wëzwëskałë rozmajité cësczi, przez co brzëmienié ôrtu mòże znaczno sã różnic. Do charakteristicznëch elementów nu metalu nôleżą niskò strojoné a przesterowóné gitarë, drãdżé riffë, wëraznô ritmicznô sekcjô a téż czãsté wëzwëskanié ritmiczi inspirowóny hip-hopã. Wòkal mòże parłãczëc spiéw, krzik, rap a téż barżi melodijné partie. W parce ùsôdzków wëzwëskóné są téż [[turntablizm]], sample, syntezatorë a jinszé elementë elektroniczné. Niechtërné karna brëkòwelë téż z hardcore punku, industrialu, [[funk|funkù]] abò jinszich òdmianów alternatiwny mùzyczi. Tekstë nu metalowëch ùsôdzków czãsto tikają sã òsobistëch tôklów, familijnëch kònflitków, alienacje, przemòcë, zanôleżënków, spòlëznowëch tôklów a téż drãdżich doswiadczeniów zrzeszonëch z dorôstanim. Tématika nie je równak jednotnô a òbjimùje téż ùsôdzczi ò barżi rozriwkòwim abò òsobistim charakterze. == Historiô == Nu metal pòwstôł na zôczątkù lat 90. XX stalatégò w Zjednónëch Krajach. Za jednégò z pierszińców ôrtu ùznaje sã karno [[Korn]], jaczégò debiutowi albùm ''[[Korn (albùm)|Korn]]'' z 1994 rokù wëwôrł wiôldżi cësk na rozwij nowégò brzëmieniô. Do rëchlészëch przedstôwców negò zortu należałë téż karna [[Deftones]] a [[Coal Chamber]]. Pòd kùńc lat 90. nu metal pòczął zwëskëwac pòpùlarnotã na całim swiece. Wiôldżi sukces krëgnãłë karna [[Limp Bizkit]], [[Korn]], [[Slipknot]] a téż [[System of a Down]]. Czëp pòpùlarnotë ôrtu przëpôdł na przełómanim XX a XXI stalatégò, czej ùkazałë sã albùmë ''[[Significant Other]]'' (1999), ''[[Chocolate Starfish and the Hot Dog Flavored Water]]'' (2000) a téż ''[[Hybrid Theory]]'' (2000) karna [[Linkin Park]]. W pòłowie pierszi dekadë XXI stalatégò pòpùlarnotë nu metalu pòczãła ùpadac. Part karnów pòmale òdchòdzëła òd charakteristicznégò brzëmieniégò ôrtu, eksperimentùjącë z jinszima òdmianama rocka a metalu. Pònimo spôdkù zainteresowanim nu metalã dali wëwierôł cësk na alternatiwną mùzykã, a w latach 2010. a 2020. pònowno rosło zainteresowanié jegò sztilistiką. jb2kn3vron71vv02k10spk0zbfjyr06 220891 220890 2026-10-25T21:37:22Z HaxelKaszëba 17492 220891 wikitext text/x-wiki '''Nu metal''' – mùzyczny ôrt, jaczi rozwinął sã w Zjednónëch Stanach w latach 90. XX stalatégò. Parłãczi elementë [[alternatiwny rock|alternatiwnégò rocka]], [[hardcore punk|hardcore punkù]], [[hip-hop|hip-hopù]] a [[elektronicznô mùzyka|elektroniczny mùzyczi]]. Charakteristiczné dlô nu metalu są drãdżé, niskò strojoné gitarë, mòckò ritmiczné riffë, kòntrast pòmidzë agresywnym a melodijnym wòkalã a téż czãsté wëzwëskanié elementów brëkòwónëch w hip-hopie. Nimò znankòwaniô „metal” w pòzwie, nu metal rozwijôł przédno na sztilu scenë hardcore'u, alternatiwnégò rocka a hip-hopù. Termin „nu metal” béł téż szerok wëzwëskóny przez mùzyczną industriã do znankòwaniô rozmajitëch karnów parłãczącëch cwiardé brzëmienié z elementama pòpùlarny mùzyczi. == Charakteristikô == Nu metal ni mô jednégò, zemkło znankòwaniégò sztilu. Pòmaklëwné karna czãsto wëzwëskałë rozmajité cësczi, przez co brzëmienié ôrtu mòże znaczno sã różnic. Do charakteristicznëch elementów nu metalu nôleżą niskò strojoné a przesterowóné gitarë, drãdżé riffë, wëraznô ritmicznô sekcjô a téż czãsté wëzwëskanié ritmiczi inspirowóny hip-hopã. Wòkal mòże parłãczëc spiéw, krzik, rap a téż barżi melodijné partie. W parce ùsôdzków wëzwëskóné są téż [[turntablizm]], sample, syntezatorë a jinszé elementë elektroniczné. Niechtërné karna brëkòwelë téż z hardcore punku, industrialu, [[funk|funkù]] abò jinszich òdmianów alternatiwny mùzyczi. Tekstë nu metalowëch ùsôdzków czãsto tikają sã òsobistëch tôklów, familijnëch kònflitków, alienacje, przemòcë, zanôleżënków, spòlëznowëch tôklów a téż drãdżich doswiadczeniów zrzeszonëch z dorôstanim. Tématika nie je równak jednotnô a òbjimùje téż ùsôdzczi ò barżi rozriwkòwim abò òsobistim charakterze. == Historiô == Nu metal pòwstôł na zôczątkù lat 90. XX stalatégò w Zjednónëch Krajach. Za jednégò z pierszińców ôrtu ùznaje sã karno [[Korn]], jaczégò debiutowi albùm ''[[Korn (albùm)|Korn]]'' z 1994 rokù wëwôrł wiôldżi cësk na rozwij nowégò brzëmieniô. Do rëchlészëch przedstôwców negò zortu należałë téż karna [[Deftones]] a [[Coal Chamber]]. Pòd kùńc lat 90. nu metal pòczął zwëskëwac pòpùlarnotã na całim swiece. Wiôldżi sukces krëgnãłë karna [[Limp Bizkit]], [[Korn]], [[Slipknot]] a téż [[System of a Down]]. Czëp pòpùlarnotë ôrtu przëpôdł na przełómanim XX a XXI stalatégò, czej ùkazałë sã albùmë ''[[Significant Other]]'' (1999), ''[[Chocolate Starfish and the Hot Dog Flavored Water]]'' (2000) a téż ''[[Hybrid Theory]]'' (2000) karna [[Linkin Park]]. W pòłowie pierszi dekadë XXI stalatégò pòpùlarnotë nu metalu pòczãła ùpadac. Part karnów pòmale òdchòdzëła òd charakteristicznégò brzëmieniégò ôrtu, eksperimentùjącë z jinszima òdmianama rocka a metalu. Pònimo spôdkù zainteresowanim nu metalã dali wëwierôł cësk na alternatiwną mùzykã, a w latach 2010. a 2020. pònowno rosło zainteresowanié jegò sztilistiką. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} fxhjmuxd13gixgm1i8pfgsi6ydustg0 220892 220891 2026-10-25T21:39:16Z HaxelKaszëba 17492 220892 wikitext text/x-wiki '''Nu metal''' – mùzyczny ôrt, jaczi rozwinął sã w Zjednónëch Stanach w latach 90. XX stalatégò. Parłãczi elementë [[alternatiwny rock|alternatiwnégò rocka]], [[hardcore punk|hardcore punkù]], [[hip-hop|hip-hopù]] a [[elektronicznô mùzyka|elektroniczny mùzyczi]]. Charakteristiczné dlô nu metalu są drãdżé, niskò strojoné gitarë, mòckò ritmiczné riffë, kòntrast pòmidzë agresywnym a melodijnym wòkalã a téż czãsté wëzwëskanié elementów brëkòwónëch w hip-hopie.<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/19401159.2023.2234118 | titel = Significantly Othered: Limp Bizkit and the Politics of Nu Metal “Otherness” | aùtór = Catherine Hoad | òpùblikòwóny = tandfonline.com | prôca = Rock Music Studies | data = 2023 | jãzëk = en | data przëstãpù = 2026-10-25}}</ref> Nimò znankòwaniô „metal” w pòzwie, nu metal rozwijôł przédno na sztilu scenë hardcore'u, alternatiwnégò rocka a hip-hopù. Termin „nu metal” béł téż szerok wëzwëskóny przez mùzyczną industriã do znankòwaniô rozmajitëch karnów parłãczącëch cwiardé brzëmienié z elementama pòpùlarny mùzyczi. == Charakteristikô == Nu metal ni mô jednégò, zemkło znankòwaniégò sztilu. Pòmaklëwné karna czãsto wëzwëskałë rozmajité cësczi, przez co brzëmienié ôrtu mòże znaczno sã różnic. Do charakteristicznëch elementów nu metalu nôleżą niskò strojoné a przesterowóné gitarë, drãdżé riffë, wëraznô ritmicznô sekcjô a téż czãsté wëzwëskanié ritmiczi inspirowóny hip-hopã. Wòkal mòże parłãczëc spiéw, krzik, rap a téż barżi melodijné partie.<ref>{{cytuj starnã | url = https://mro.massey.ac.nz/server/api/core/bitstreams/901e161e-69ce-4e74-baa7-d20c03caef9e/content | titel = Significantly Othered: Limp Bizkit and the Politics of Nu Metal “Otherness” | aùtór = Catherine Hoad | òpùblikòwóny = mro.massey.ac.nz | prôca = Rock Music Studies | data = 2023 | jãzëk = en | data przëstãpù = 2026-10-25}}</ref> W parce ùsôdzków wëzwëskóné są téż [[turntablizm]], sample, syntezatorë a jinszé elementë elektroniczné. Niechtërné karna brëkòwelë téż z hardcore punku, industrialu, [[funk|funkù]] abò jinszich òdmianów alternatiwny mùzyczi. Tekstë nu metalowëch ùsôdzków czãsto tikają sã òsobistëch tôklów, familijnëch kònflitków, alienacje, przemòcë, zanôleżënków, spòlëznowëch tôklów a téż drãdżich doswiadczeniów zrzeszonëch z dorôstanim. Tématika nie je równak jednotnô a òbjimùje téż ùsôdzczi ò barżi rozriwkòwim abò òsobistim charakterze.<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.grammy.com/news/korn-debut-album-anniversary-nu-metal-impact/ | titel = Anything But Predictable: How 'Korn' Pioneered Nu-Metal | aùtór = Jon O'Brien | òpùblikòwóny = grammy.com | prôca = GRAMMY | data = 2024-10-11 | jãzëk = en | data przëstãpù = 2026-10-25}}</ref> == Historiô == Nu metal pòwstôł na zôczątkù lat 90. XX stalatégò w Zjednónëch Krajach. Za jednégò z pierszińców ôrtu ùznaje sã karno [[Korn]], jaczégò debiutowi albùm ''[[Korn (albùm)|Korn]]'' z 1994 rokù wëwôrł wiôldżi cësk na rozwij nowégò brzëmieniô. Do rëchlészëch przedstôwców negò zortu należałë téż karna [[Deftones]] a [[Coal Chamber]].<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.grammy.com/news/korn-debut-album-anniversary-nu-metal-impact/ | titel = Anything But Predictable: How 'Korn' Pioneered Nu-Metal | aùtór = Jon O'Brien | òpùblikòwóny = grammy.com | prôca = GRAMMY | data = 2024-10-11 | jãzëk = en | data przëstãpù = 2026-10-25}}</ref> Pòd kùńc lat 90. nu metal pòczął zwëskëwac pòpùlarnotã na całim swiece. Wiôldżi sukces krëgnãłë karna [[Limp Bizkit]], [[Korn]], [[Slipknot]] a téż [[System of a Down]]. Czëp pòpùlarnotë ôrtu przëpôdł na przełómanim XX a XXI stalatégò, czej ùkazałë sã albùmë ''[[Significant Other]]'' (1999), ''[[Chocolate Starfish and the Hot Dog Flavored Water]]'' (2000) a téż ''[[Hybrid Theory]]'' (2000) karna [[Linkin Park]].<ref>{{cytuj starnã | url = https://loudwire.com/nu-metal-revival-generation-z-sick-new-world-times-proof/ | titel = Proof That Generation Z Has Brought About a Nu-Metal Revival | òpùblikòwóny = loudwire.com | prôca = Loudwire | jãzëk = en | data przëstãpù = 2026-10-25}}</ref> W pòłowie pierszi dekadë XXI stalatégò pòpùlarnotë nu metalu pòczãła ùpadac. Part karnów pòmale òdchòdzëła òd charakteristicznégò brzëmieniégò ôrtu, eksperimentùjącë z jinszima òdmianama rocka a metalu.<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.loudersound.com/features/the-most-exciting-new-sound-of-2020-is-nu-metal | titel = The most exciting new sound of 2020 is… nu metal | aùtór = Dannii Leivers | òpùblikòwóny = loudersound.com | prôca = Metal Hammer | data = 2020-07-10 | jãzëk = en | data przëstãpù = 2026-10-25}}</ref> Pònimo spôdkù zainteresowanim nu metalã dali wëwierôł cësk na alternatiwną mùzykã, a w latach 2010. a 2020. pònowno rosło zainteresowanié jegò sztilistiką.<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.loudersound.com/features/how-tik-tok-is-helping-nu-metals-comeback | titel = How TikTok is helping the resurgence of nu metal | aùtór = Paul Travers | òpùblikòwóny = loudersound.com | prôca = Metal Hammer | data = 2024-01-13 | jãzëk = en | data przëstãpù = 2026-10-25}}</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} 3wxt2skiid61actq3wpv2f87ho8df38 220893 220892 2026-10-25T21:41:08Z HaxelKaszëba 17492 220893 wikitext text/x-wiki {{Mùzyczny ôrt infobox | pòzwa = Nu metal | òdjimk = | òpisënk = | lata rozwiju = lata 90. XX w. – do dzys | plac pòwstaniô = [[Zjednóné Stanë Americzi]] | zrzeszoné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[groove metal]], [[hardcore punk]], [[hip-hop]], [[funk metal]], [[industrial metal]] | jinstrumentë = [[elektricznô gitara]], [[basowô gitara]], [[perkùsjô]], [[wòkal]], [[turntablizm]], [[sampler]], [[syntezator]] | zortë = [[rap metal]], [[rap rock]], [[industrial metal]] | artiscë = [[Korn]], [[Deftones]], [[Limp Bizkit]], [[Slipknot]], [[Linkin Park]], [[System of a Down]], [[Papa Roach]], [[Coal Chamber]], [[P.O.D.]], [[Static-X]], [[Mudvayne]], [[Drowning Pool]], [[Disturbed]], [[Ill Niño]], [[Soulfly]], [[Sevendust]] | starna www = }} '''Nu metal''' – mùzyczny ôrt, jaczi rozwinął sã w Zjednónëch Stanach w latach 90. XX stalatégò. Parłãczi elementë [[alternatiwny rock|alternatiwnégò rocka]], [[hardcore punk|hardcore punkù]], [[hip-hop|hip-hopù]] a [[elektronicznô mùzyka|elektroniczny mùzyczi]]. Charakteristiczné dlô nu metalu są drãdżé, niskò strojoné gitarë, mòckò ritmiczné riffë, kòntrast pòmidzë agresywnym a melodijnym wòkalã a téż czãsté wëzwëskanié elementów brëkòwónëch w hip-hopie.<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/19401159.2023.2234118 | titel = Significantly Othered: Limp Bizkit and the Politics of Nu Metal “Otherness” | aùtór = Catherine Hoad | òpùblikòwóny = tandfonline.com | prôca = Rock Music Studies | data = 2023 | jãzëk = en | data przëstãpù = 2026-10-25}}</ref> Nimò znankòwaniô „metal” w pòzwie, nu metal rozwijôł przédno na sztilu scenë hardcore'u, alternatiwnégò rocka a hip-hopù. Termin „nu metal” béł téż szerok wëzwëskóny przez mùzyczną industriã do znankòwaniô rozmajitëch karnów parłãczącëch cwiardé brzëmienié z elementama pòpùlarny mùzyczi. == Charakteristikô == Nu metal ni mô jednégò, zemkło znankòwaniégò sztilu. Pòmaklëwné karna czãsto wëzwëskałë rozmajité cësczi, przez co brzëmienié ôrtu mòże znaczno sã różnic. Do charakteristicznëch elementów nu metalu nôleżą niskò strojoné a przesterowóné gitarë, drãdżé riffë, wëraznô ritmicznô sekcjô a téż czãsté wëzwëskanié ritmiczi inspirowóny hip-hopã. Wòkal mòże parłãczëc spiéw, krzik, rap a téż barżi melodijné partie.<ref>{{cytuj starnã | url = https://mro.massey.ac.nz/server/api/core/bitstreams/901e161e-69ce-4e74-baa7-d20c03caef9e/content | titel = Significantly Othered: Limp Bizkit and the Politics of Nu Metal “Otherness” | aùtór = Catherine Hoad | òpùblikòwóny = mro.massey.ac.nz | prôca = Rock Music Studies | data = 2023 | jãzëk = en | data przëstãpù = 2026-10-25}}</ref> W parce ùsôdzków wëzwëskóné są téż [[turntablizm]], sample, syntezatorë a jinszé elementë elektroniczné. Niechtërné karna brëkòwelë téż z hardcore punku, industrialu, [[funk|funkù]] abò jinszich òdmianów alternatiwny mùzyczi. Tekstë nu metalowëch ùsôdzków czãsto tikają sã òsobistëch tôklów, familijnëch kònflitków, alienacje, przemòcë, zanôleżënków, spòlëznowëch tôklów a téż drãdżich doswiadczeniów zrzeszonëch z dorôstanim. Tématika nie je równak jednotnô a òbjimùje téż ùsôdzczi ò barżi rozriwkòwim abò òsobistim charakterze.<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.grammy.com/news/korn-debut-album-anniversary-nu-metal-impact/ | titel = Anything But Predictable: How 'Korn' Pioneered Nu-Metal | aùtór = Jon O'Brien | òpùblikòwóny = grammy.com | prôca = GRAMMY | data = 2024-10-11 | jãzëk = en | data przëstãpù = 2026-10-25}}</ref> == Historiô == Nu metal pòwstôł na zôczątkù lat 90. XX stalatégò w Zjednónëch Krajach. Za jednégò z pierszińców ôrtu ùznaje sã karno [[Korn]], jaczégò debiutowi albùm ''[[Korn (albùm)|Korn]]'' z 1994 rokù wëwôrł wiôldżi cësk na rozwij nowégò brzëmieniô. Do rëchlészëch przedstôwców negò zortu należałë téż karna [[Deftones]] a [[Coal Chamber]].<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.grammy.com/news/korn-debut-album-anniversary-nu-metal-impact/ | titel = Anything But Predictable: How 'Korn' Pioneered Nu-Metal | aùtór = Jon O'Brien | òpùblikòwóny = grammy.com | prôca = GRAMMY | data = 2024-10-11 | jãzëk = en | data przëstãpù = 2026-10-25}}</ref> Pòd kùńc lat 90. nu metal pòczął zwëskëwac pòpùlarnotã na całim swiece. Wiôldżi sukces krëgnãłë karna [[Limp Bizkit]], [[Korn]], [[Slipknot]] a téż [[System of a Down]]. Czëp pòpùlarnotë ôrtu przëpôdł na przełómanim XX a XXI stalatégò, czej ùkazałë sã albùmë ''[[Significant Other]]'' (1999), ''[[Chocolate Starfish and the Hot Dog Flavored Water]]'' (2000) a téż ''[[Hybrid Theory]]'' (2000) karna [[Linkin Park]].<ref>{{cytuj starnã | url = https://loudwire.com/nu-metal-revival-generation-z-sick-new-world-times-proof/ | titel = Proof That Generation Z Has Brought About a Nu-Metal Revival | òpùblikòwóny = loudwire.com | prôca = Loudwire | jãzëk = en | data przëstãpù = 2026-10-25}}</ref> W pòłowie pierszi dekadë XXI stalatégò pòpùlarnotë nu metalu pòczãła ùpadac. Part karnów pòmale òdchòdzëła òd charakteristicznégò brzëmieniégò ôrtu, eksperimentùjącë z jinszima òdmianama rocka a metalu.<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.loudersound.com/features/the-most-exciting-new-sound-of-2020-is-nu-metal | titel = The most exciting new sound of 2020 is… nu metal | aùtór = Dannii Leivers | òpùblikòwóny = loudersound.com | prôca = Metal Hammer | data = 2020-07-10 | jãzëk = en | data przëstãpù = 2026-10-25}}</ref> Pònimo spôdkù zainteresowanim nu metalã dali wëwierôł cësk na alternatiwną mùzykã, a w latach 2010. a 2020. pònowno rosło zainteresowanié jegò sztilistiką.<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.loudersound.com/features/how-tik-tok-is-helping-nu-metals-comeback | titel = How TikTok is helping the resurgence of nu metal | aùtór = Paul Travers | òpùblikòwóny = loudersound.com | prôca = Metal Hammer | data = 2024-01-13 | jãzëk = en | data przëstãpù = 2026-10-25}}</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} r8glh1bi8lem2hi1u69ci6tzz6q4ygj 220894 220893 2026-10-25T21:42:07Z HaxelKaszëba 17492 220894 wikitext text/x-wiki {{Mùzyczny ôrt infobox | pòzwa = Nu metal | òdjimk =Kornmaa2006.jpg | òpisënk = | lata rozwiju = lata 90. XX w. – do dzys | plac pòwstaniô = [[Zjednóné Stanë Americzi]] | zrzeszoné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[groove metal]], [[hardcore punk]], [[hip-hop]], [[funk metal]], [[industrial metal]] | jinstrumentë = [[elektricznô gitara]], [[basowô gitara]], [[perkùsjô]], [[wòkal]], [[turntablizm]], [[sampler]], [[syntezator]] | zortë = [[rap metal]], [[rap rock]], [[industrial metal]] | artiscë = [[Korn]], [[Deftones]], [[Limp Bizkit]], [[Slipknot]], [[Linkin Park]], [[System of a Down]], [[Papa Roach]], [[Coal Chamber]], [[P.O.D.]], [[Static-X]], [[Mudvayne]], [[Drowning Pool]], [[Disturbed]], [[Ill Niño]], [[Soulfly]], [[Sevendust]] | starna www = }} '''Nu metal''' – mùzyczny ôrt, jaczi rozwinął sã w Zjednónëch Stanach w latach 90. XX stalatégò. Parłãczi elementë [[alternatiwny rock|alternatiwnégò rocka]], [[hardcore punk|hardcore punkù]], [[hip-hop|hip-hopù]] a [[elektronicznô mùzyka|elektroniczny mùzyczi]]. Charakteristiczné dlô nu metalu są drãdżé, niskò strojoné gitarë, mòckò ritmiczné riffë, kòntrast pòmidzë agresywnym a melodijnym wòkalã a téż czãsté wëzwëskanié elementów brëkòwónëch w hip-hopie.<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/19401159.2023.2234118 | titel = Significantly Othered: Limp Bizkit and the Politics of Nu Metal “Otherness” | aùtór = Catherine Hoad | òpùblikòwóny = tandfonline.com | prôca = Rock Music Studies | data = 2023 | jãzëk = en | data przëstãpù = 2026-10-25}}</ref> Nimò znankòwaniô „metal” w pòzwie, nu metal rozwijôł przédno na sztilu scenë hardcore'u, alternatiwnégò rocka a hip-hopù. Termin „nu metal” béł téż szerok wëzwëskóny przez mùzyczną industriã do znankòwaniô rozmajitëch karnów parłãczącëch cwiardé brzëmienié z elementama pòpùlarny mùzyczi. == Charakteristikô == Nu metal ni mô jednégò, zemkło znankòwaniégò sztilu. Pòmaklëwné karna czãsto wëzwëskałë rozmajité cësczi, przez co brzëmienié ôrtu mòże znaczno sã różnic. Do charakteristicznëch elementów nu metalu nôleżą niskò strojoné a przesterowóné gitarë, drãdżé riffë, wëraznô ritmicznô sekcjô a téż czãsté wëzwëskanié ritmiczi inspirowóny hip-hopã. Wòkal mòże parłãczëc spiéw, krzik, rap a téż barżi melodijné partie.<ref>{{cytuj starnã | url = https://mro.massey.ac.nz/server/api/core/bitstreams/901e161e-69ce-4e74-baa7-d20c03caef9e/content | titel = Significantly Othered: Limp Bizkit and the Politics of Nu Metal “Otherness” | aùtór = Catherine Hoad | òpùblikòwóny = mro.massey.ac.nz | prôca = Rock Music Studies | data = 2023 | jãzëk = en | data przëstãpù = 2026-10-25}}</ref> W parce ùsôdzków wëzwëskóné są téż [[turntablizm]], sample, syntezatorë a jinszé elementë elektroniczné. Niechtërné karna brëkòwelë téż z hardcore punku, industrialu, [[funk|funkù]] abò jinszich òdmianów alternatiwny mùzyczi. Tekstë nu metalowëch ùsôdzków czãsto tikają sã òsobistëch tôklów, familijnëch kònflitków, alienacje, przemòcë, zanôleżënków, spòlëznowëch tôklów a téż drãdżich doswiadczeniów zrzeszonëch z dorôstanim. Tématika nie je równak jednotnô a òbjimùje téż ùsôdzczi ò barżi rozriwkòwim abò òsobistim charakterze.<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.grammy.com/news/korn-debut-album-anniversary-nu-metal-impact/ | titel = Anything But Predictable: How 'Korn' Pioneered Nu-Metal | aùtór = Jon O'Brien | òpùblikòwóny = grammy.com | prôca = GRAMMY | data = 2024-10-11 | jãzëk = en | data przëstãpù = 2026-10-25}}</ref> == Historiô == Nu metal pòwstôł na zôczątkù lat 90. XX stalatégò w Zjednónëch Krajach. Za jednégò z pierszińców ôrtu ùznaje sã karno [[Korn]], jaczégò debiutowi albùm ''[[Korn (albùm)|Korn]]'' z 1994 rokù wëwôrł wiôldżi cësk na rozwij nowégò brzëmieniô. Do rëchlészëch przedstôwców negò zortu należałë téż karna [[Deftones]] a [[Coal Chamber]].<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.grammy.com/news/korn-debut-album-anniversary-nu-metal-impact/ | titel = Anything But Predictable: How 'Korn' Pioneered Nu-Metal | aùtór = Jon O'Brien | òpùblikòwóny = grammy.com | prôca = GRAMMY | data = 2024-10-11 | jãzëk = en | data przëstãpù = 2026-10-25}}</ref> Pòd kùńc lat 90. nu metal pòczął zwëskëwac pòpùlarnotã na całim swiece. Wiôldżi sukces krëgnãłë karna [[Limp Bizkit]], [[Korn]], [[Slipknot]] a téż [[System of a Down]]. Czëp pòpùlarnotë ôrtu przëpôdł na przełómanim XX a XXI stalatégò, czej ùkazałë sã albùmë ''[[Significant Other]]'' (1999), ''[[Chocolate Starfish and the Hot Dog Flavored Water]]'' (2000) a téż ''[[Hybrid Theory]]'' (2000) karna [[Linkin Park]].<ref>{{cytuj starnã | url = https://loudwire.com/nu-metal-revival-generation-z-sick-new-world-times-proof/ | titel = Proof That Generation Z Has Brought About a Nu-Metal Revival | òpùblikòwóny = loudwire.com | prôca = Loudwire | jãzëk = en | data przëstãpù = 2026-10-25}}</ref> W pòłowie pierszi dekadë XXI stalatégò pòpùlarnotë nu metalu pòczãła ùpadac. Part karnów pòmale òdchòdzëła òd charakteristicznégò brzëmieniégò ôrtu, eksperimentùjącë z jinszima òdmianama rocka a metalu.<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.loudersound.com/features/the-most-exciting-new-sound-of-2020-is-nu-metal | titel = The most exciting new sound of 2020 is… nu metal | aùtór = Dannii Leivers | òpùblikòwóny = loudersound.com | prôca = Metal Hammer | data = 2020-07-10 | jãzëk = en | data przëstãpù = 2026-10-25}}</ref> Pònimo spôdkù zainteresowanim nu metalã dali wëwierôł cësk na alternatiwną mùzykã, a w latach 2010. a 2020. pònowno rosło zainteresowanié jegò sztilistiką.<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.loudersound.com/features/how-tik-tok-is-helping-nu-metals-comeback | titel = How TikTok is helping the resurgence of nu metal | aùtór = Paul Travers | òpùblikòwóny = loudersound.com | prôca = Metal Hammer | data = 2024-01-13 | jãzëk = en | data przëstãpù = 2026-10-25}}</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} 9opdna5vzifrcsk8erfed8c30oztn2a 10 14546 220916 220878 2026-10-26T11:07:09Z Iketsi 3254 +?precision 220916 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list |sparql= SELECT DISTINCT ?item ?itemLabel ?date ?lastName ?lastNameSort (GROUP_CONCAT(DISTINCT STR(?reference); separator=" | ") AS ?references) WHERE { ?article schema:about ?item ; schema:isPartOf <https://csb.wikipedia.org/> . ?item wdt:P31 wd:Q5 ; p:P569 ?stmt . ?stmt ps:P569 ?birthDate ; psv:P569 ?birthDateValue . ?birthDateValue wikibase:timeValue ?birthDate ; wikibase:timePrecision ?precision . OPTIONAL { ?item wdt:P734 ?lastName . } OPTIONAL { ?stmt prov:wasDerivedFrom ?reference . } FILTER( ?birthDate >= "1972-01-01T00:00:00Z"^^xsd:dateTime && ?birthDate < "1973-01-01T00:00:00Z"^^xsd:dateTime ) BIND(YEAR(?birthDate) AS ?y) BIND(MONTH(?birthDate) AS ?m) BIND(DAY(?birthDate) AS ?d) BIND( IF(?precision = 9, STR(?y), IF(?precision = 10, CONCAT( STR(?y), "-", IF(?m < 10, "0", ""), STR(?m) ), CONCAT( STR(?y), "-", IF(?m < 10, "0", ""), STR(?m), "-", IF(?d < 10, "0", ""), STR(?d) ) ) ) AS ?date ) SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "csb,mul" . ?item rdfs:label ?itemLabel . ?lastName rdfs:label ?lastNameSort . } } GROUP BY ?item ?itemLabel ?date ?lastName ?lastNameSort ORDER BY ASC(?date) ASC(LCASE(COALESCE(?lastNameSort, ""))) ASC(?itemLabel) |columns=?date,label |language=csb |links=local |row_template=Szablóna:List-bullet |skip_table=yes |short=1 |additional=1 }} {{Szablóna:List-bullet | date = 1972-01-01 | label = [[Róman Drzéżdżón]] }} {{Szablóna:List-bullet | date = 1972-01-11 | label = [[Amanda Peet]] }} {{Szablóna:List-bullet | date = 1972-05-16 | label = [[Andrzéj Duda]] }} {{Szablóna:List-bullet | date = 1972-07-04 | label = [[Nina Badrić]] }} {{Szablóna:List-bullet | date = 1972-08-09 | label = [[Juanes]] }} {{Szablóna:List-bullet | date = 1972-08-15 | label = [[Ben Affleck]] }} {{Szablóna:List-bullet | date = 1972-09-27 | label = [[Gwyneth Paltrow]] }} {{Szablóna:List-bullet | date = 1972-11-14 | label = [[Josh Duhamel]] }} {{Szablóna:List-bullet | date = 1972-11-14 | label = [[Edyta Górniak]] }} {{Szablóna:List-bullet | date = 1972-12-01 | label = [[Norbert Wójtowicz]] }} {{Szablóna:List-bullet | date = 1972-12-29 | label = [[Jude Law]] }} {{Wikidata list end}} auxfwkfdk1lgglnopaj8dxv24otaud0 220917 220916 2026-10-26T11:07:45Z Iketsi 3254 ; 220917 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list |sparql= SELECT DISTINCT ?item ?itemLabel ?date ?lastName ?lastNameSort (GROUP_CONCAT(DISTINCT STR(?reference); separator=" ; ") AS ?references) WHERE { ?article schema:about ?item ; schema:isPartOf <https://csb.wikipedia.org/> . ?item wdt:P31 wd:Q5 ; p:P569 ?stmt . ?stmt ps:P569 ?birthDate ; psv:P569 ?birthDateValue . ?birthDateValue wikibase:timeValue ?birthDate ; wikibase:timePrecision ?precision . OPTIONAL { ?item wdt:P734 ?lastName . } OPTIONAL { ?stmt prov:wasDerivedFrom ?reference . } FILTER( ?birthDate >= "1972-01-01T00:00:00Z"^^xsd:dateTime && ?birthDate < "1973-01-01T00:00:00Z"^^xsd:dateTime ) BIND(YEAR(?birthDate) AS ?y) BIND(MONTH(?birthDate) AS ?m) BIND(DAY(?birthDate) AS ?d) BIND( IF(?precision = 9, STR(?y), IF(?precision = 10, CONCAT( STR(?y), "-", IF(?m < 10, "0", ""), STR(?m) ), CONCAT( STR(?y), "-", IF(?m < 10, "0", ""), STR(?m), "-", IF(?d < 10, "0", ""), STR(?d) ) ) ) AS ?date ) SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "csb,mul" . ?item rdfs:label ?itemLabel . ?lastName rdfs:label ?lastNameSort . } } GROUP BY ?item ?itemLabel ?date ?lastName ?lastNameSort ORDER BY ASC(?date) ASC(LCASE(COALESCE(?lastNameSort, ""))) ASC(?itemLabel) |columns=?date,label |language=csb |links=local |row_template=Szablóna:List-bullet |skip_table=yes |short=1 |additional=1 }} {{Szablóna:List-bullet | date = 1972-01-01 | label = [[Róman Drzéżdżón]] }} {{Szablóna:List-bullet | date = 1972-01-11 | label = [[Amanda Peet]] }} {{Szablóna:List-bullet | date = 1972-05-16 | label = [[Andrzéj Duda]] }} {{Szablóna:List-bullet | date = 1972-07-04 | label = [[Nina Badrić]] }} {{Szablóna:List-bullet | date = 1972-08-09 | label = [[Juanes]] }} {{Szablóna:List-bullet | date = 1972-08-15 | label = [[Ben Affleck]] }} {{Szablóna:List-bullet | date = 1972-09-27 | label = [[Gwyneth Paltrow]] }} {{Szablóna:List-bullet | date = 1972-11-14 | label = [[Josh Duhamel]] }} {{Szablóna:List-bullet | date = 1972-11-14 | label = [[Edyta Górniak]] }} {{Szablóna:List-bullet | date = 1972-12-01 | label = [[Norbert Wójtowicz]] }} {{Szablóna:List-bullet | date = 1972-12-29 | label = [[Jude Law]] }} {{Wikidata list end}} iaiucd3xxq0uyh2lwow8cgbda0mky7g 220919 220917 2026-10-26T11:13:54Z ListeriaBot 20143 Wikidata list updated [V2] 220919 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list |sparql= SELECT DISTINCT ?item ?itemLabel ?date ?lastName ?lastNameSort (GROUP_CONCAT(DISTINCT STR(?reference); separator=" ; ") AS ?references) WHERE { ?article schema:about ?item ; schema:isPartOf <https://csb.wikipedia.org/> . ?item wdt:P31 wd:Q5 ; p:P569 ?stmt . ?stmt ps:P569 ?birthDate ; psv:P569 ?birthDateValue . ?birthDateValue wikibase:timeValue ?birthDate ; wikibase:timePrecision ?precision . OPTIONAL { ?item wdt:P734 ?lastName . } OPTIONAL { ?stmt prov:wasDerivedFrom ?reference . } FILTER( ?birthDate >= "1972-01-01T00:00:00Z"^^xsd:dateTime && ?birthDate < "1973-01-01T00:00:00Z"^^xsd:dateTime ) BIND(YEAR(?birthDate) AS ?y) BIND(MONTH(?birthDate) AS ?m) BIND(DAY(?birthDate) AS ?d) BIND( IF(?precision = 9, STR(?y), IF(?precision = 10, CONCAT( STR(?y), "-", IF(?m < 10, "0", ""), STR(?m) ), CONCAT( STR(?y), "-", IF(?m < 10, "0", ""), STR(?m), "-", IF(?d < 10, "0", ""), STR(?d) ) ) ) AS ?date ) SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "csb,mul" . ?item rdfs:label ?itemLabel . ?lastName rdfs:label ?lastNameSort . } } GROUP BY ?item ?itemLabel ?date ?lastName ?lastNameSort ORDER BY ASC(?date) ASC(LCASE(COALESCE(?lastNameSort, ""))) ASC(?itemLabel) |columns=?date,label |language=csb |links=local |row_template=Szablóna:List-bullet |skip_table=yes |short=1 |additional=1 }} {{Szablóna:List-bullet | date = 1972 | label = [[Róman Drzéżdżón]] }} {{Szablóna:List-bullet | date = 1972-01-11 | label = [[Amanda Peet]] }} {{Szablóna:List-bullet | date = 1972-05-16 | label = [[Andrzéj Duda]] }} {{Szablóna:List-bullet | date = 1972-07-04 | label = [[Nina Badrić]] }} {{Szablóna:List-bullet | date = 1972-08-09 | label = [[Juanes]] }} {{Szablóna:List-bullet | date = 1972-08-15 | label = [[Ben Affleck]] }} {{Szablóna:List-bullet | date = 1972-09-27 | label = [[Gwyneth Paltrow]] }} {{Szablóna:List-bullet | date = 1972-11-14 | label = [[Josh Duhamel]] }} {{Szablóna:List-bullet | date = 1972-11-14 | label = [[Edyta Górniak]] }} {{Szablóna:List-bullet | date = 1972-12-01 | label = [[Norbert Wójtowicz]] }} {{Szablóna:List-bullet | date = 1972-12-29 | label = [[Jude Law]] }} {{Wikidata list end}} n61cpkbmkjc9cizcm6idnzwh6sfaxyw 0 14550 220895 2026-10-25T21:42:54Z HaxelKaszëba 17492 Ùsôdzonô nowô starna "{{Mùzyczny ôrt infobox | pòzwa = Nu metal | òdjimk =Kornmaa2006.jpg | òpisënk = | lata rozwiju = lata 90. XX w. – do dzys | plac pòwstaniô = [[Zjednóné Stanë Americzi]] | zrzeszoné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[groove metal]], [[hardcore punk]], [[hip-hop]], [[funk metal]], [[industrial metal]] | jinstrumentë = [[elektricznô gitara]], [[basowô gitara]], [[perkùsjô]], [[wòkal]], [[turntablizm]], [[sampler]], [[syntezator]] | zortë = rap…" 220895 wikitext text/x-wiki {{Mùzyczny ôrt infobox | pòzwa = Nu metal | òdjimk =Kornmaa2006.jpg | òpisënk = | lata rozwiju = lata 90. XX w. – do dzys | plac pòwstaniô = [[Zjednóné Stanë Americzi]] | zrzeszoné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[groove metal]], [[hardcore punk]], [[hip-hop]], [[funk metal]], [[industrial metal]] | jinstrumentë = [[elektricznô gitara]], [[basowô gitara]], [[perkùsjô]], [[wòkal]], [[turntablizm]], [[sampler]], [[syntezator]] | zortë = [[rap metal]], [[rap rock]], [[industrial metal]] | artiscë = [[Korn]], [[Deftones]], [[Limp Bizkit]], [[Slipknot]], [[Linkin Park]], [[System of a Down]], [[Papa Roach]], [[Coal Chamber]], [[P.O.D.]], [[Static-X]], [[Mudvayne]], [[Drowning Pool]], [[Disturbed]], [[Ill Niño]], [[Soulfly]], [[Sevendust]] | starna www = }} '''Nu metal''' – mùzyczny ôrt, jaczi rozwinął sã w Zjednónëch Stanach w latach 90. XX stalatégò. Parłãczi elementë [[alternatiwny rock|alternatiwnégò rocka]], [[hardcore punk|hardcore punkù]], [[hip-hop|hip-hopù]] a [[elektronicznô mùzyka|elektroniczny mùzyczi]]. Charakteristiczné dlô nu metalu są drãdżé, niskò strojoné gitarë, mòckò ritmiczné riffë, kòntrast pòmidzë agresywnym a melodijnym wòkalã a téż czãsté wëzwëskanié elementów brëkòwónëch w hip-hopie.<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/19401159.2023.2234118 | titel = Significantly Othered: Limp Bizkit and the Politics of Nu Metal “Otherness” | aùtór = Catherine Hoad | òpùblikòwóny = tandfonline.com | prôca = Rock Music Studies | data = 2023 | jãzëk = en | data przëstãpù = 2026-10-25}}</ref> Nimò znankòwaniô „metal” w pòzwie, nu metal rozwijôł przédno na sztilu scenë hardcore'u, alternatiwnégò rocka a hip-hopù. Termin „nu metal” béł téż szerok wëzwëskóny przez mùzyczną industriã do znankòwaniô rozmajitëch karnów parłãczącëch cwiardé brzëmienié z elementama pòpùlarny mùzyczi. == Charakteristikô == Nu metal ni mô jednégò, zemkło znankòwaniégò sztilu. Pòmaklëwné karna czãsto wëzwëskałë rozmajité cësczi, przez co brzëmienié ôrtu mòże znaczno sã różnic. Do charakteristicznëch elementów nu metalu nôleżą niskò strojoné a przesterowóné gitarë, drãdżé riffë, wëraznô ritmicznô sekcjô a téż czãsté wëzwëskanié ritmiczi inspirowóny hip-hopã. Wòkal mòże parłãczëc spiéw, krzik, rap a téż barżi melodijné partie.<ref>{{cytuj starnã | url = https://mro.massey.ac.nz/server/api/core/bitstreams/901e161e-69ce-4e74-baa7-d20c03caef9e/content | titel = Significantly Othered: Limp Bizkit and the Politics of Nu Metal “Otherness” | aùtór = Catherine Hoad | òpùblikòwóny = mro.massey.ac.nz | prôca = Rock Music Studies | data = 2023 | jãzëk = en | data przëstãpù = 2026-10-25}}</ref> W parce ùsôdzków wëzwëskóné są téż [[turntablizm]], sample, syntezatorë a jinszé elementë elektroniczné. Niechtërné karna brëkòwelë téż z hardcore punku, industrialu, [[funk|funkù]] abò jinszich òdmianów alternatiwny mùzyczi. Tekstë nu metalowëch ùsôdzków czãsto tikają sã òsobistëch tôklów, familijnëch kònflitków, alienacje, przemòcë, zanôleżënków, spòlëznowëch tôklów a téż drãdżich doswiadczeniów zrzeszonëch z dorôstanim. Tématika nie je równak jednotnô a òbjimùje téż ùsôdzczi ò barżi rozriwkòwim abò òsobistim charakterze.<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.grammy.com/news/korn-debut-album-anniversary-nu-metal-impact/ | titel = Anything But Predictable: How 'Korn' Pioneered Nu-Metal | aùtór = Jon O'Brien | òpùblikòwóny = grammy.com | prôca = GRAMMY | data = 2024-10-11 | jãzëk = en | data przëstãpù = 2026-10-25}}</ref> == Historiô == Nu metal pòwstôł na zôczątkù lat 90. XX stalatégò w Zjednónëch Krajach. Za jednégò z pierszińców ôrtu ùznaje sã karno [[Korn]], jaczégò debiutowi albùm ''[[Korn (albùm)|Korn]]'' z 1994 rokù wëwôrł wiôldżi cësk na rozwij nowégò brzëmieniô. Do rëchlészëch przedstôwców negò zortu należałë téż karna [[Deftones]] a [[Coal Chamber]].<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.grammy.com/news/korn-debut-album-anniversary-nu-metal-impact/ | titel = Anything But Predictable: How 'Korn' Pioneered Nu-Metal | aùtór = Jon O'Brien | òpùblikòwóny = grammy.com | prôca = GRAMMY | data = 2024-10-11 | jãzëk = en | data przëstãpù = 2026-10-25}}</ref> Pòd kùńc lat 90. nu metal pòczął zwëskëwac pòpùlarnotã na całim swiece. Wiôldżi sukces krëgnãłë karna [[Limp Bizkit]], [[Korn]], [[Slipknot]] a téż [[System of a Down]]. Czëp pòpùlarnotë ôrtu przëpôdł na przełómanim XX a XXI stalatégò, czej ùkazałë sã albùmë ''[[Significant Other]]'' (1999), ''[[Chocolate Starfish and the Hot Dog Flavored Water]]'' (2000) a téż ''[[Hybrid Theory]]'' (2000) karna [[Linkin Park]].<ref>{{cytuj starnã | url = https://loudwire.com/nu-metal-revival-generation-z-sick-new-world-times-proof/ | titel = Proof That Generation Z Has Brought About a Nu-Metal Revival | òpùblikòwóny = loudwire.com | prôca = Loudwire | jãzëk = en | data przëstãpù = 2026-10-25}}</ref> W pòłowie pierszi dekadë XXI stalatégò pòpùlarnotë nu metalu pòczãła ùpadac. Part karnów pòmale òdchòdzëła òd charakteristicznégò brzëmieniégò ôrtu, eksperimentùjącë z jinszima òdmianama rocka a metalu.<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.loudersound.com/features/the-most-exciting-new-sound-of-2020-is-nu-metal | titel = The most exciting new sound of 2020 is… nu metal | aùtór = Dannii Leivers | òpùblikòwóny = loudersound.com | prôca = Metal Hammer | data = 2020-07-10 | jãzëk = en | data przëstãpù = 2026-10-25}}</ref> Pònimo spôdkù zainteresowanim nu metalã dali wëwierôł cësk na alternatiwną mùzykã, a w latach 2010. a 2020. pònowno rosło zainteresowanié jegò sztilistiką.<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.loudersound.com/features/how-tik-tok-is-helping-nu-metals-comeback | titel = How TikTok is helping the resurgence of nu metal | aùtór = Paul Travers | òpùblikòwóny = loudersound.com | prôca = Metal Hammer | data = 2024-01-13 | jãzëk = en | data przëstãpù = 2026-10-25}}</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} 9opdna5vzifrcsk8erfed8c30oztn2a 220905 220895 2026-10-26T09:09:10Z Terrus38 14026 kòrekta 220905 wikitext text/x-wiki {{Mùzyczny ôrt infobox | pòzwa = Nu metal | òdjimk =Kornmaa2006.jpg | òpisënk = | lata rozwiju = lata 90. XX w. – do dzys | plac pòwstaniô = [[Zjednóné Stanë Americzi]] | zrzeszoné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[groove metal]], [[hardcore punk]], [[hip-hop]], [[funk metal]], [[industrial metal]] | jinstrumentë = [[elektricznô gitara]], [[basowô gitara]], [[perkùsjô]], [[wòkal]], [[turntablizm]], [[sampler]], [[syntezatór]] | zortë = [[rap metal]], [[rap rock]], [[industrial metal]] | artiscë = [[Korn]], [[Deftones]], [[Limp Bizkit]], [[Slipknot]], [[Linkin Park]], [[System of a Down]], [[Papa Roach]], [[Coal Chamber]], [[P.O.D.]], [[Static-X]], [[Mudvayne]], [[Drowning Pool]], [[Disturbed]], [[Ill Niño]], [[Soulfly]], [[Sevendust]] | starna www = }} '''Nu metal''' – mùzyczny ôrt, jaczi rozwinął sã w Zjednónëch Stanach w latach 90. XX stalatégò. Parłãczi elementë [[alternatiwny rock|alternatiwnégò rocka]], [[hardcore punk|hardcore punkù]], [[hip-hop|hip-hopù]] a [[elektronicznô mùzyka|elektroniczny mùzyczi]]. Charakteristiczné dlô nu metalu są cãżczé, niskò strojoné gitarë, mòckò ritmiczné riffë, kòntrast pòmidzë agresywnym a melodijnym wòkalã a téż czãsté wëzwëskanié elementów brëkòwónëch w hip-hopie.<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/19401159.2023.2234118 | titel = Significantly Othered: Limp Bizkit and the Politics of Nu Metal “Otherness” | aùtór = Catherine Hoad | òpùblikòwóny = tandfonline.com | prôca = Rock Music Studies | data = 2023 | jãzëk = en | data przëstãpù = 2026-10-25}}</ref> Nimò znankòwaniô „metal” w pòzwie, nu metal rozwijôł sã przédno na sztilu scenë hardcore'u, alternatiwnégò rocka a hip-hopù. Termin „nu metal” béł téż szerok wëzwëskóny przez mùzyczną industriã do znankòwaniô rozmajitëch karnów parłãczącëch cwiardé brzëmienié z elementama pòpùlarny mùzyczi. == Charakteristika == Nu metal ni mô jednégò, zemkło òpisónégò sztilu. Kònkretné karna czãsto wëzwëskałë rozmajité cësczi, przez co brzëmienié ôrtu mòże znaczno sã różnic. Do charakteristicznëch elementów nu metalu nôleżą niskò strojoné a przesterowóné gitarë, cãżczé riffë, wëraznô ritmicznô sekcjô a téż czãsté wëzwëskanié ritmiczi inspirowóny hip-hopã. Wòkal mòże parłãczëc spiéw, krzik, rap a téż barżi melodijné partie.<ref>{{cytuj starnã | url = https://mro.massey.ac.nz/server/api/core/bitstreams/901e161e-69ce-4e74-baa7-d20c03caef9e/content | titel = Significantly Othered: Limp Bizkit and the Politics of Nu Metal “Otherness” | aùtór = Catherine Hoad | òpùblikòwóny = mro.massey.ac.nz | prôca = Rock Music Studies | data = 2023 | jãzëk = en | data przëstãpù = 2026-10-25}}</ref> W parce ùsôdzków wëzwëskóné są téż: [[turntablizm]], sample, syntezatorë a jinszé elementë elektroniczné. Niechtërné karna kòrzistałë téż z hardcore punku, industrialu, [[funk|funkù]] abò jinszich òdmianów alternatiwny mùzyczi. Tekstë nu metalowëch ùsôdzków czãsto tikają sã òsobistëch tôklów, familijnëch kònflitków, alienacje, przemòcë, zanôleżnosców, spòlëznowëch tôklów a téż drãdżich doswiôdczeniów zrzeszonëch z dorôstanim. Tématika nie je równak jednorodnô a òbjimô téż ùsôdzczi ò barżi rozriwkòwim abò òsobistim charakterze.<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.grammy.com/news/korn-debut-album-anniversary-nu-metal-impact/ | titel = Anything But Predictable: How 'Korn' Pioneered Nu-Metal | aùtór = Jon O'Brien | òpùblikòwóny = grammy.com | prôca = GRAMMY | data = 2024-10-11 | jãzëk = en | data przëstãpù = 2026-10-25}}</ref> == Historiô == Nu metal pòwstôł na zôczątkù lat 90. XX stalatégò w Zjednónëch Krajach. Za jednégò òd pierszińców ôrtu ùznaje sã karno [[Korn]], jaczégò debiutowi albùm ''[[Korn (albùm)|Korn]]'' z 1994 rokù wëwiarł wiôldżi cësk na rozwij nowégò brzëmieniô. Do rëchlészëch przedstôwców negò zortu należałë téż karna [[Deftones]] a [[Coal Chamber]].<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.grammy.com/news/korn-debut-album-anniversary-nu-metal-impact/ | titel = Anything But Predictable: How 'Korn' Pioneered Nu-Metal | aùtór = Jon O'Brien | òpùblikòwóny = grammy.com | prôca = GRAMMY | data = 2024-10-11 | jãzëk = en | data przëstãpù = 2026-10-25}}</ref> Pòd kùńc lat 90. nu metal pòczął zwëskiwac pòpùlarnotã na całim swiece. Wiôldżi sukces òdniosłë karna [[Limp Bizkit]], [[Korn]], [[Slipknot]] a téż [[System of a Down]]. Czëp pòpùlarnotë ôrtu przëpôdł na przełómanim XX a XXI stalatégò, czej ùkazałë sã albùmë ''[[Significant Other]]'' (1999), ''[[Chocolate Starfish and the Hot Dog Flavored Water]]'' (2000) a téż ''[[Hybrid Theory]]'' (2000) karna [[Linkin Park]].<ref>{{cytuj starnã | url = https://loudwire.com/nu-metal-revival-generation-z-sick-new-world-times-proof/ | titel = Proof That Generation Z Has Brought About a Nu-Metal Revival | òpùblikòwóny = loudwire.com | prôca = Loudwire | jãzëk = en | data przëstãpù = 2026-10-25}}</ref> W pòłowie pierszi dekadë XXI stalatégò pòpùlarnota nu metalu pòczãła ùpadac. Part karnów pòmale òdchòdzył òd charakteristicznégò brzëmieniégò ôrtu, eksperimentëjącë z jinszima òdmianama rocka a metalu.<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.loudersound.com/features/the-most-exciting-new-sound-of-2020-is-nu-metal | titel = The most exciting new sound of 2020 is… nu metal | aùtór = Dannii Leivers | òpùblikòwóny = loudersound.com | prôca = Metal Hammer | data = 2020-07-10 | jãzëk = en | data przëstãpù = 2026-10-25}}</ref> Pònimò spôdkù zainteresowanim nu metalã, ten dali wëwiérôł cësk na alternatiwną mùzykã, a w latach 2010. a 2020. pònowno rosło zainteresowanié jegò sztilistiką.<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.loudersound.com/features/how-tik-tok-is-helping-nu-metals-comeback | titel = How TikTok is helping the resurgence of nu metal | aùtór = Paul Travers | òpùblikòwóny = loudersound.com | prôca = Metal Hammer | data = 2024-01-13 | jãzëk = en | data przëstãpù = 2026-10-25}}</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} 9or98n7vjwnmk8pywrtw9q1ljft9edl 220921 220905 2026-10-26T11:50:29Z Terrus38 14026 220921 wikitext text/x-wiki {{Mùzyczny ôrt infobox | pòzwa = Nu metal | òdjimk =Kornmaa2006.jpg | òpisënk = | lata rozwiju = lata 90. XX w. – do dzys | plac pòwstaniô = [[Zjednóné Stanë Americzi]] | zrzeszoné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[groove metal]], [[hardcore punk]], [[hip-hop]], [[funk metal]], [[industrial metal]] | jinstrumentë = [[elektricznô gitara]], [[basowô gitara]], [[perkùsjô]], [[wòkal]], [[turntablizm]], [[sampler]], [[syntezatór]] | zortë = [[rap metal]], [[rap rock]], [[industrial metal]] | artiscë = [[Korn]], [[Deftones]], [[Limp Bizkit]], [[Slipknot]], [[Linkin Park]], [[System of a Down]], [[Papa Roach]], [[Coal Chamber]], [[P.O.D.]], [[Static-X]], [[Mudvayne]], [[Drowning Pool]], [[Disturbed]], [[Ill Niño]], [[Soulfly]], [[Sevendust]] | starna www = }} '''Nu metal''' – mùzyczny ôrt, jaczi rozwinął sã w Zjednónëch Stanach w latach 90. XX stalatégò. Parłãczi elementë [[alternatiwny rock|alternatiwnégò rocka]], [[hardcore punk|hardcore punkù]], [[hip-hop|hip-hopù]] a [[elektronicznô mùzyka|elektroniczny mùzyczi]]. Charakteristiczné dlô nu metalu są cãżczé, niskò strojoné gitarë, mòckò ritmiczné riffë, kòntrast pòmidzë agresywnym a melodijnym wòkalã a téż czãsté wëzwëskanié elementów brëkòwónëch w hip-hopie.<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/19401159.2023.2234118 | titel = Significantly Othered: Limp Bizkit and the Politics of Nu Metal “Otherness” | aùtór = Catherine Hoad | òpùblikòwóny = tandfonline.com | prôca = Rock Music Studies | data = 2023 | jãzëk = en | data przëstãpù = 2026-10-25}}</ref> Nimò znankòwaniô „metal” w pòzwie, nu metal rozwijôł sã przédno na sztilu scenë hardcore'u, alternatiwnégò rocka a hip-hopù. Termin „nu metal” béł téż szerok wëzwëskóny przez mùzyczną industriã do znankòwaniô rozmajitëch karnów parłãczącëch cwiardé brzëmienié z elementama pòpùlarny mùzyczi. == Charakteristika == Nu metal ni mô jednégò, zemkło òpisónégò sztilu. Kònkretné karna czãsto wëzwëskałë rozmajité cësczi, przez co brzëmienié ôrtu mòże znaczno sã różnic. Do charakteristicznëch elementów nu metalu nôleżą niskò strojoné a przesterowóné gitarë, cãżczé riffë, wëraznô ritmicznô sekcjô a téż czãsté wëzwëskanié ritmiczi inspirowóny hip-hopã. Wòkal mòże parłãczëc spiéw, krzik, rap a téż barżi melodijné partie.<ref>{{cytuj starnã | url = https://mro.massey.ac.nz/server/api/core/bitstreams/901e161e-69ce-4e74-baa7-d20c03caef9e/content | titel = Significantly Othered: Limp Bizkit and the Politics of Nu Metal “Otherness” | aùtór = Catherine Hoad | òpùblikòwóny = mro.massey.ac.nz | prôca = Rock Music Studies | data = 2023 | jãzëk = en | data przëstãpù = 2026-10-25}}</ref> W parce ùsôdzków wëzwëskóné są téż: [[turntablizm]], sample, syntezatorë a jinszé elementë elektroniczné. Niechtërné karna kòrzistałë téż z hardcore punku, industrialu, [[funk|funkù]] abò jinszich òdmianów alternatiwny mùzyczi. Tekstë nu metalowëch ùsôdzków czãsto tikają sã òsobistëch tôklów, familijnëch kònflitków, alienacje, przemòcë, zanôleżnosców, spòlëznowëch tôklów a téż drãdżich doswiôdczeniów zrzeszonëch z dorôstanim. Tématika nie je równak jednorodnô a òbjimô téż ùsôdzczi ò barżi rozriwkòwim abò òsobistim charakterze.<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.grammy.com/news/korn-debut-album-anniversary-nu-metal-impact/ | titel = Anything But Predictable: How 'Korn' Pioneered Nu-Metal | aùtór = Jon O'Brien | òpùblikòwóny = grammy.com | prôca = GRAMMY | data = 2024-10-11 | jãzëk = en | data przëstãpù = 2026-10-25}}</ref> == Historiô == Nu metal pòwstôł na zôczątkù lat 90. XX stalatégò w Zjednónëch Krajach. Za jednégò òd pierszińców ôrtu ùznaje sã karno [[Korn]], jaczégò debiutowi albùm ''[[Korn (albùm)|Korn]]'' z 1994 rokù wëwiarł wiôldżi cësk na rozwij nowégò brzëmieniô. Do rëchlészëch przedstôwców negò zortu należałë téż karna [[Deftones]] a [[Coal Chamber]].<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.grammy.com/news/korn-debut-album-anniversary-nu-metal-impact/ | titel = Anything But Predictable: How 'Korn' Pioneered Nu-Metal | aùtór = Jon O'Brien | òpùblikòwóny = grammy.com | prôca = GRAMMY | data = 2024-10-11 | jãzëk = en | data przëstãpù = 2026-10-25}}</ref> Pòd kùńc lat 90. nu metal pòczął zwëskiwac pòpùlarnotã na całim swiece. Wiôldżi sukces òdniosłë karna [[Limp Bizkit]], [[Korn]], [[Slipknot]] a téż [[System of a Down]]. Czëp pòpùlarnotë ôrtu przëpôdł na przełómanim XX a XXI stalatégò, czej ùkazałë sã albùmë ''[[Significant Other]]'' (1999), ''[[Chocolate Starfish and the Hot Dog Flavored Water]]'' (2000) a téż ''[[Hybrid Theory]]'' (2000) karna [[Linkin Park]].<ref>{{cytuj starnã | url = https://loudwire.com/nu-metal-revival-generation-z-sick-new-world-times-proof/ | titel = Proof That Generation Z Has Brought About a Nu-Metal Revival | òpùblikòwóny = loudwire.com | prôca = Loudwire | jãzëk = en | data przëstãpù = 2026-10-25}}</ref> W pòłowie pierszi dekadë XXI stalatégò pòpùlarnota nu metalu pòczãła ùpadac. Part karnów pòmale òdchòdzył òd charakteristicznégò brzëmieniégò ôrtu, eksperimentëjącë z jinszima òdmianama rocka a metalu.<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.loudersound.com/features/the-most-exciting-new-sound-of-2020-is-nu-metal | titel = The most exciting new sound of 2020 is… nu metal | aùtór = Dannii Leivers | òpùblikòwóny = loudersound.com | prôca = Metal Hammer | data = 2020-07-10 | jãzëk = en | data przëstãpù = 2026-10-25}}</ref> Pònimò spôdkù zainteresowanim nu metalã, ten dali wëwiérôł cësk na alternatiwną mùzykã, a w latach 2010. a 2020. pònowno rosło zainteresowanié jegò sztilistiką.<ref>{{cytuj starnã | url = https://www.loudersound.com/features/how-tik-tok-is-helping-nu-metals-comeback | titel = How TikTok is helping the resurgence of nu metal | aùtór = Paul Travers | òpùblikòwóny = loudersound.com | prôca = Metal Hammer | data = 2024-01-13 | jãzëk = en | data przëstãpù = 2026-10-25}}</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mùzyczné ôrtë]] 2c3knxkfxc7wvf4dbp6dab2aqk68f11 0 14552 220912 2026-10-26T09:18:19Z Terrus38 14026 Przeczérowanié do [[Lizbóna]] 220912 wikitext text/x-wiki #TAM [[Lizbóna]] p5vonbhmr7atp55dcefisxq26r7eark 10 14553 220918 2026-10-26T11:13:49Z Iketsi 3254 N 220918 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list |sparql= SELECT DISTINCT ?item ?itemLabel ?date ?lastName ?lastNameSort (GROUP_CONCAT(DISTINCT STR(?reference); separator=" ; ") AS ?references) WHERE { ?article schema:about ?item ; schema:isPartOf <https://csb.wikipedia.org/> . ?item wdt:P31 wd:Q5 ; p:P569 ?stmt . ?stmt ps:P569 ?birthDate ; psv:P569 ?birthDateValue . ?birthDateValue wikibase:timeValue ?birthDate ; wikibase:timePrecision ?precision . OPTIONAL { ?item wdt:P734 ?lastName . } OPTIONAL { ?stmt prov:wasDerivedFrom ?reference . } FILTER( ?birthDate >= "1973-01-01T00:00:00Z"^^xsd:dateTime && ?birthDate < "1974-01-01T00:00:00Z"^^xsd:dateTime ) BIND(YEAR(?birthDate) AS ?y) BIND(MONTH(?birthDate) AS ?m) BIND(DAY(?birthDate) AS ?d) BIND( IF(?precision = 9, STR(?y), IF(?precision = 10, CONCAT( STR(?y), "-", IF(?m < 10, "0", ""), STR(?m) ), CONCAT( STR(?y), "-", IF(?m < 10, "0", ""), STR(?m), "-", IF(?d < 10, "0", ""), STR(?d) ) ) ) AS ?date ) SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "csb,mul" . ?item rdfs:label ?itemLabel . ?lastName rdfs:label ?lastNameSort . } } GROUP BY ?item ?itemLabel ?date ?lastName ?lastNameSort ORDER BY ASC(?date) ASC(LCASE(COALESCE(?lastNameSort, ""))) ASC(?itemLabel) |columns=?date,label |language=csb |links=local |row_template=Szablóna:List-bullet |skip_table=yes |short=1 |additional=1 }} {{Wikidata list end}} bbxs7g5374x8j421g8ctrx7zocp2r3g 220920 220918 2026-10-26T11:14:24Z ListeriaBot 20143 Wikidata list updated [V2] 220920 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list |sparql= SELECT DISTINCT ?item ?itemLabel ?date ?lastName ?lastNameSort (GROUP_CONCAT(DISTINCT STR(?reference); separator=" ; ") AS ?references) WHERE { ?article schema:about ?item ; schema:isPartOf <https://csb.wikipedia.org/> . ?item wdt:P31 wd:Q5 ; p:P569 ?stmt . ?stmt ps:P569 ?birthDate ; psv:P569 ?birthDateValue . ?birthDateValue wikibase:timeValue ?birthDate ; wikibase:timePrecision ?precision . OPTIONAL { ?item wdt:P734 ?lastName . } OPTIONAL { ?stmt prov:wasDerivedFrom ?reference . } FILTER( ?birthDate >= "1973-01-01T00:00:00Z"^^xsd:dateTime && ?birthDate < "1974-01-01T00:00:00Z"^^xsd:dateTime ) BIND(YEAR(?birthDate) AS ?y) BIND(MONTH(?birthDate) AS ?m) BIND(DAY(?birthDate) AS ?d) BIND( IF(?precision = 9, STR(?y), IF(?precision = 10, CONCAT( STR(?y), "-", IF(?m < 10, "0", ""), STR(?m) ), CONCAT( STR(?y), "-", IF(?m < 10, "0", ""), STR(?m), "-", IF(?d < 10, "0", ""), STR(?d) ) ) ) AS ?date ) SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "csb,mul" . ?item rdfs:label ?itemLabel . ?lastName rdfs:label ?lastNameSort . } } GROUP BY ?item ?itemLabel ?date ?lastName ?lastNameSort ORDER BY ASC(?date) ASC(LCASE(COALESCE(?lastNameSort, ""))) ASC(?itemLabel) |columns=?date,label |language=csb |links=local |row_template=Szablóna:List-bullet |skip_table=yes |short=1 |additional=1 }} {{Szablóna:List-bullet | date = 1973<br/>1973-07-10 | label = [[Tomôsz Fópka]] }} {{Szablóna:List-bullet | date = 1973-01-11 | label = [[Joanna Brodzik]] }} {{Szablóna:List-bullet | date = 1973-06-20 | label = [[Chino Moreno]] }} {{Szablóna:List-bullet | date = 1973-07-20 | label = [[Haakon VIII]] }} {{Szablóna:List-bullet | date = 1973-07-27 | label = [[Abe Cunningham]] }} {{Szablóna:List-bullet | date = 1973-12-06 | label = [[Michôł Piéper]] }} {{Wikidata list end}} exre1dg7eglfrxk7hrcyonpje8tgpyz