Wikipedia csbwiki https://csb.wikipedia.org/wiki/Prz%C3%A9dn%C3%B4_starna MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter Media Specjalnô Diskùsëjô Brëkòwnik Diskùsëjô brëkòwnika Wiki Diskùsëjô Wiki Òbrôzk Diskùsëjô òbrôzków MediaWiki Diskùsëjô MediaWiki Szablóna Diskùsëjô Szablónë Pòmòc Diskùsëjô Pòmòcë Kategòrëjô Diskùsëjô Kategòrëji TimedText TimedText talk Moduł Dyskusja modułu Wydarzenie Dyskusja wydarzenia 0 66 223044 218117 2026-11-01T20:56:11Z Terrus38 14026 223044 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Amsterdam, bridge name Varkenssluis.jpg|mały|Kòła ë karnôle są czãstim widzënkã w Amsterdamù]] '''Amsterdam''' – nôwikszi gard w [[Niderlandë|Niderlandach]] ë jich kònstitucyjnô stolëca (chòc rząd mô sedzbã w [[Haga|Hadze]]). W [[2005]] rokù miôł 739&nbsp;295 mieszkańców. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Haga]] * [[Niderlandë]] |col2= === Stolëce === {{#categorytree:Stolëce|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Òficjalnô starna}} {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Niderlandë]] [[Kategòrëjô:Stolëce w Eùropie]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] i9voqja8yh6zinwzv4a3jcp5qhdkl7j 0 67 222861 220210 2026-11-01T16:18:54Z Terrus38 14026 222861 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Europejsko Unijo CBS ubt2.png|frame|right|Dôwnô kôrta [[Eùropa|Eùropë]] ë Eùropejsczi Ùnie pò kaszëbskù (nieaktualny)]]'''Lësta [[Eùropa|eùropejsczich]] państw''' – lësta [[Państwò|państw]] ë zawiôzłëch teritoriów [[Eùropa|Eùropë]]. Na òbrëmienié Eùropë w całoscë abò dzélowô najdiwô sã 46 ùznônëch państw na midzënôrodny arenie. Knéż do Eùropë zalëczô sã sétmë [[Zawiôzłé teritorium|zawiôzłëch]] [[Zawiôzłé teritorium|teritoriów]] [[Dëńskô|Dëńsczi]], [[Norweskô|Norwesczi]] ë [[Wiôlgô Britaniô|Wiôldżi Britanie]]. W Eùropie fónkcjonëje téż jedno dzélowô ùznôwóné państwò ([[Kòsowò]]) a téż jedno [[nieùznôwóné państwò]] ([[Nadedniestrzé]]). Nôwiãkszim eùropejsczim państwã je [[Ruskô]] (17 098 242 km²), równak nôwiãkszim państwã najdiwëjącym sã w całoscë na teritorium Eùropë je [[Ùkrajina]] (603 550 km²). Nôlëdniészim państwã na eùropejsczim kòntinence równak je Ruskô (142 021 981 mieszkańców), a nôlëdniészim państwã pòłóżonym w całoscë w Eùropie są [[Niemieckô|Niemcë]] (84 316 622 mieszkańców). Nômniészim tak samò wedle wiôlgòscë wiéchrzëznë, jak ë lëczbë lëdztwa je [[Watikan]] (0,44 km²; 825 mieszkańców). {| class="wikitable" |+ ! !Artikel !Kategòrëjô !Też !sloworz.org |- | align="right" |1 |[[Albańskô]] |{{#categorytree:Albańskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Albańskô →]: [[Albańskô]] |Albaniô<ref>{{sloworz.org|18433|20909}}</ref> |- | align="right" |2 |[[Andora]] |{{#categorytree:Andora|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Andora →]: – |– |- | align="right" |3 |[[Aùstriô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Aùstriô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Aùstriô →]: Aùstriô |Aùstriô<ref>{{sloworz.org|19158|21683}}</ref>; |- | align="right" |4 |[[Belgijskô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Belgijskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Belgijskô →]: – |Belgiô<ref>{{sloworz.org|19593|22180}}</ref> |- | align="right" |5 |[[Biôłorus]] |{{#categorytree:Biôłorus|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Biôłorus →]: [[Biôłorëskô]]; [[Biôłorusjô]] |Biôłorusjô<ref>{{sloworz.org|19534|22109}}</ref> |- | align="right" |6 |[[Bòsniô i Hercegòwina]] |{{#categorytree:Bòsniô i Hercegòwina|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Bòsniô_i_Hercegòwina →]: [[Bòsnijô ë Hercegòwina]] |– |- | align="right" |7 |[[Bùłgariô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Bùłgariô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Bùłgariô →]: |Bùłgariô<ref>{{sloworz.org|21053|23824}}</ref> |- | align="right" |8 |[[Cyper]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Cyper|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Cyper →]: – |Cyper<ref>{{sloworz.org|22463|25437}}</ref> |- | align="right" |9 |[[Chòrwackô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Chòrwackô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Chòrwackô →]: [[Chòrwacjô]] |Chòrwacjô<ref>{{sloworz.org|21850|24722}}</ref> |- | align="right" |10 |[[Czeskô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Czeskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Czeskô →]: [[Czeskô Repùblika]] |Czeskô<ref>{{sloworz.org|16592|18963}}</ref> |- | align="right" |11 |[[Czôrnogóra]] |{{#categorytree:Czôrnogóra|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Czôrnogóra →]: [[Czôrnô Góra]] |Czôrnogóra<ref>{{sloworz.org|22515|25494}}</ref> |- | align="right" |12 |[[Duńskô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Duńskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Duńskô →]: [[Dëńskô]] |Duńskô<ref>{{sloworz.org|19811|22430}}</ref> |- | align="right" |13 |[[Estoniô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Estoniô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Estoniô →]: [[Estoniô]]; [[Estoniô]] |Estoniô<ref>{{sloworz.org|25726|29718}}</ref> |- | align="right" |14 |[[Farersczé Òstrowë]] |{{#categorytree:Farersczé Òstrowë|mode=all|depth=0}} |– |– |- | align="right" |15 |[[Fińskô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Fińskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Fińskô →]: – |Finlandiô<ref>{{sloworz.org|26158|30313}}</ref> |- | align="right" |16 |[[Francjô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Francjô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Francjô →]: [[Frańcëskô]]; [[Francjô]] |Francjô<ref>{{sloworz.org|26389|30647}}</ref>; Francëskô<ref>{{sloworz.org|26389|30647}}</ref> |- | align="right" |17 |[[Greckô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Greckô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Greckô →]: [[Grecjô]] |Grecjô<ref>{{sloworz.org|27032|31520}}</ref> |- | align="right" |18 |[[Grëzóńskô]] |{{#categorytree:Grëzóńskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Grëzóńskô →]: – |Gruzjô<ref name=":0">{{sloworz.org|27113|31612}}</ref>; Grëzjô<ref name=":0" />, Grëzóńskô<ref name=":0" /> |- | align="right" |19 |[[Irlandiô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Irlandiô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Irlandiô →]: [[Irlandiô]] |Irlandiô<ref name=":1">{{sloworz.org|28225|33035}}</ref>; Irlandzkô<ref name=":1" />; Jirlandiô<ref name=":1" />; Jirlandzkô<ref name=":1" /> |- | align="right" |20 |[[Islandiô]] |{{#categorytree:Islandiô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Islandiô →]: [[Islandiô]] |Islandiô<ref name=":2">{{sloworz.org|28258|33076}}</ref> |- | align="right" |21 |[[Italskô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Italskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Italskô →]: – |Italiô<ref name=":3">{{sloworz.org|28276|36149}}</ref>; Italskô<ref name=":3" />; Włochë<ref>{{sloworz.org|7453|8433}}</ref> |- | align="right" |22 |[[Liechtenstein]] |{{#categorytree:Liechtenstein|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Liechtenstein →]: [[Liechtenstein]] |– |- | align="right" |23 |[[Lëtwa]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Lëtwa|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Lëtwa →]: [[Lëtewskô]] |Lëtwa<ref>{{sloworz.org|2304|2653}}</ref>; Lëtewskô<ref>{{sloworz.org|19533|22108}}</ref> |- | align="right" |24 |[[Luksembùrg]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Luksembùrg|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Luksembùrg →]: [[Luksembùrskô]] |– |- | align="right" |25 |[[Łotwa]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Łotwa|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Łotwa →]: [[Łotewskô]] |Łotwa<ref>{{sloworz.org|32931|40454}}</ref> |- | align="right" |26 |[[Madżarskô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Madżarskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Madżarskô →]: – |Wãgrë<ref>{{sloworz.org|5500|6163}}</ref> |- | align="right" |27 |[[Malta]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Malta|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Malta →]: – |Malta<ref>{{sloworz.org|33229|40996}}</ref> |- | align="right" |28 |[[Niemieckô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Miemieckô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Niemieckô →]: [[Miemieckô]] |Niemieckô<ref>{{sloworz.org|19537|22112}}</ref>; Miemcë<ref name=":4">{{sloworz.org|6305|7069}}</ref>; Niemcë<ref name=":4" /> |- | align="right" |29 |[[Mònakò]] |{{#categorytree:Mònakò|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Mònakò →]: – |– |- | align="right" |30 |[[Niderlandë]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Niderlandë|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Niderlandë →]: – |Holandiô |- | align="right" |31 |[[Nordowô Macedoniô]] |{{#categorytree:Nordowô Macedoniô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Nordowô_Macedoniô →]: [[Macedońskô]]; [[Macedoniô]] |Macedoniô<ref name=":5">{{sloworz.org|33054|40686}}</ref>; téż Macedońskô<ref name=":5" /> |- | align="right" |32 |[[Norweskô]] |{{#categorytree:Norweskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Norweskô →]: [[Norge]]; [[Noreg]]; [[Kongeriket Norge]]; [[Kongeriket Noreg]] |Norweskô<ref>{{sloworz.org|19815|22434}}</ref> |- | align="right" |33 |[[Pòlskô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Pòlskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Pòlskô →]: – |Pòlskô<ref>{{sloworz.org|13838|15813}}</ref> |- | align="right" |34 |[[Pòrtugalskô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Pòrtugalskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Pòrtugalskô →]: – |? |- | align="right" |35 |[[Rumùńskô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Rumùńskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Rumùńskô →]: [[Rumùniô]] |? |- | align="right" |36 |[[Ruskô]] |{{#categorytree:Ruskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Ruskô →]: [[Ruskô Federacjô]] |Rusjô<ref>{{sloworz.org|19532|22107}}</ref>; Ruskô<ref>{{sloworz.org|3513|4008}}</ref> |- | align="right" |37 |[[San Marino]] |{{#categorytree:San Marino|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=San_Marino →]: – |– |- | align="right" |38 |[[Serbiô]] |{{#categorytree:Serbskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Serbiô →]: [[Serbskô]] |? |- | align="right" |39 |[[Słowackô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Słowackô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Słowackô →]: – |? |- | align="right" |40 |[[Słoweniô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Słoweniô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Słoweniô →]: [[Sloweńskô]] |? |- | align="right" |41 |[[Watikan]] |{{#categorytree:Watikan|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Watikan →]: – |? |- | align="right" |42 |[[Szpańskô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Szpańskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Szpańskô →]: – |Hiszpaniô<ref name=":6">{{sloworz.org|27545|32152}}</ref>; téż Szpaniô<ref name=":6" />, Szpańskô<ref name=":6" /> |- | align="right" |43 |[[Szwajcariô]] |{{#categorytree:Szwajcarskô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Szwajcariô →]: [[Szwajcarskô]] |? |- | align="right" |44 |[[Szwédzkô]] - (''[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]]'') |{{#categorytree:Szwédzkô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Szwedzkô →]: – |Szwédzkô<ref>{{sloworz.org|9954|11397}}</ref> |- | align="right" |45 |[[Ùkrajina]] |{{#categorytree:Ùkrajina|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Ùkrajina →]: – |Ùkrajińskô<ref name=":7">{{sloworz.org|19528|22103}}</ref> / Ùkrajina<ref name=":7" /> |- | align="right" |46 |[[Wiôlgô Britaniô]] |{{#categorytree:Wiôlgô Britaniô|mode=all|depth=0}} |[https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjalnô:Linkujące?namespace=&hidetrans=1&hidelinks=1&target=Wiôlgô_Britanijô →]: [[Wiôlgô Britaniô]] |Wiôlgô Britaniô<ref>{{sloworz.org|19866|22486}}</ref> |} {{Aktualizacjô|Òstatnô=2026-05-15|Nastãpnô=+1 rok}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa|*]] [[Kategòrëjô:Lëstë|Eùropejsczich państw]] d2x6p9ftaah78l3sxj92k3kunls1253 0 81 222947 219734 2026-11-01T19:59:17Z Terrus38 14026 222947 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ubuntu 11.04 (csb).png|mały|Òperacyjny system [[Linux]] na przëmiarze distribùcji [[Ubuntu Linux|Ubuntu]]]] '''Òperacyjny system''' ({{jãz.|en}} ''operating system'') – [[òprogramòwanié]], chtërno ùmòżlëwiô dzejanié [[kómpùter|kómpùtra]]: zarzãdzywô pamiãcą, czerëje wëkònywanim aplikacjów a kòntrolëje wszelejaczi [[kómpùtrowi sprzãt|sprzãt]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Òperacjowô systema| ]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] fzdd6k2jcmvcmvvh4iuhhlqf9q9djri 0 1153 222867 219809 2026-11-01T16:20:30Z Terrus38 14026 222867 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Eùropa]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania z jinégò jãzëka/pl]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania z jinégò jãzëka/de]] h0vrqwdgva52sly6zwzt6rww5eqannu 0 1393 223017 219649 2026-11-01T20:48:01Z Terrus38 14026 223017 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Rzeczpospolita Polska |miono = Pòlskô Repùblika |miono-genitiw = Pòlsczi |fana = Flag of Poland.svg |herb = Herb Polski.svg |na karce = LocationPoland.svg |jãzëk = [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczi]] |stolëca = Warszawa |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 312&nbsp;696<ref>Główny Urząd Statystyczny, dane za rok 2018, stan na 01.01.2018. [https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/powierzchnia-i-ludnosc-w-przekroju-terytorialnym-w-2018-roku,7,15.html]</ref><ref>Bankier.pl, Powierzchnia Polski wzrosła o 1643 ha [https://m.bankier.pl/wiadomosc/Powierzchnia-Polski-wzrosla-o-1643-ha-7603883.html]</ref> |procent-wòdë = 3.07 |lëdztwò = 38&nbsp;483&nbsp;957 | rok = 2014 |dëtk = [[pòlsczi złoti]] | kòd dëtka = PLN |czasowô cona = +1 |swiãto = [[3 maja]], [[11 lëstopadnika]] |himn = Mazurek Dąbrowskiego (Mazurk Dąbrowsczégò) <center>[[Òbrôzk:Mazurek Dąbrowskiego (official instrumental).oga]]</center> |kòd = PL |Internet = .pl |telefón = +48|Mònarcha=|Prezydeńt=[[Karól Nawrocczi]]|Premiéra=[[Donôld Tusk]]|kònstitucjô=Kònstitucjô Pòlsczi Repùbliczi z 3 łżëkwiata 1997|aùtowi kòd=PL|lata jistnienia=}} '''Pòlskô Repùblika''' ({{jãz.|pl}} ''Rzeczpospolita Polska'') – państwò we Westrzédny [[Eùropa|Eùropie]], nad [[Bôłt|Bôłtã]]. Je nôleżnikã [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]] ë [[NATO]]. Grańczi z [[Miemieckô|Miemiecką]], [[Czeskô Repùblika|Czeską Repùbliką]], [[Słowackô|Słowacką]], [[Ùkrajina|Ùkrajiną]], [[Biôłorëskô|Biôłorëską]], [[Lëtewskô|Lëtewską]] ë [[Ruskô|Ruską]]. Stolëcznym gardã Pòlsczi Repùbliczi je [[Warszawa]]. == Miono państwa == === Etimologiô === Miono ''Pòlskô'' (''Polska'') wëprowôdzô sã òd [[plemiã|plemienia]] [[Pòlanie|Pòlanów]], chtërno mieszkało w dzysdniowi [[Wiôlgòpòlskô|Wiôlgòpòlsce]]. Słowò ''Pòlanie'' mòże dolmaczëc jakno „ti, co mieszkają na pòlach”. Mòże sã docëgac, że przédnym zajãcym Pòlanów béł òbróbk rolë, w rozróżnienim do jinszich plemionów, np. [[Wislanie|Wislanów]] ë [[Mazowszanie|Mazowszanów]], jaczi zamieszkiwelë lasowaté òbéńdë. Miono kraju pierszi rôz òstało òdnotowóné na przełómanim X i XI wiekù (lata 997–1003) w ''Pierszim żëwòce sw. Wòjcecha'' Jana Kanapariusza: „cum Bolizlauo Palaniorum duce” ({{jãz.|csb}} „z Bòlesławã pòlsczim ksyżëcã”). Jinszé miona Pòlsczi (''Lechia'', {{jãz.|fa}} ''Lahestân'', {{jãz.|lt}} ''Lenkija'') ë Pòlôchów ({{jãz.|ru}} ''lach'', {{jãz.|hu}} ''Lengyel'') pòchôdają òd plemienia Lãdzanów ({{jãz.|pl}} ''Lędzianie''), chtërny, jak sã ùznôwô, zamieszkiwelë dzysdniowi pôłniowò-pòrénkòwi dzél Pòlsczi. Słowò ''Rzeczpospolita'' je dosłowną kalką z łacyńsczégò ''res publica''. == Nôrodné symbòle == Zgòdą z Kònstitucją Pòlsczi Repùbliczi z [[3 łżëkwiata]] [[1997]] rokù nôrodnyma symbòlama Pòlsczi Repùbliczi są: * Herb Pòlsczi Repùbliczi – biôłi òrzeł w kòrónie w czerwionym pòlu. * Fana Pòlsczi Repùbliczi – farwë biôłô ë czerwionô * Himn Pòlsczi Repùbliczi – [[Mazurk Dąbrowsczegò]] == Religiô == Dominującą religią w Pòlsczi Repùblice je [[Katolëcyzm|rzimskòkatolëckô]] wiara. Kòl 95% lëdztwa je [[Rëchcënë|òrëchconëch]] w òbrządkù [[Katolëcczi Kòscół|rzimskòkatolëcczégò Kòscoła]]. Òkróm tégò w Pòlsczi Repùblice żëją {{skr.|m.jin.}}: [[Grekòkatolëcczi Kòscół|grekòkatolëcë]], [[Prawòsławié|prawòsłôwny]], [[Lëterstwò|lëtrowie (ewanielëcë)]], [[Islam|mùzelmanie]], [[Agnosticyzm|agnosticë]] ë [[Atejizm|atejiscë]]. == Geògrafiô == [[Òbrôzk:Pòlscziegrańce.png|mały|330px|Długòta grańców Pòlsczi]] [[Òbrôzk:Wisla-kolo-Torunia.jpg|mały|330px|Dolëzna nôdłëgszi rzeczi Pòlsczi (Wisła), kòle [[Toruń|Torunia]]]] [[Òbrôzk:Poland-satellite.jpeg|mały|Pòlskô na satelitarnim òdjimkù.]] [[Òbrôzk:Szczecin Zamek Ksiazat Pomorskich (od pln-wsch).jpg|mały|[[Szczecëno]], zómk ksążëcy]] === Administracyjny pòdzél / Sprôwné pòdzelenié === Òd [[1 stëcznika]] [[1999]] rokù w Pòlsce fónsknérëje trzëstãpieniowi administracyjny pòdzél na [[wòjewództwò|wòjewództwa]], [[kréz|krézë]] ë [[gmina|gminë]]. {| |- | {{Imagemap |image=Poland, administrative divisions_-_pl_-_colored.svg |size=500px |icon=Mouse-cursor-hand-pointer.svg |icon-link=Òbrôzk:Poland, administrative divisions_-_pl_-_colored.svg |icon-alt=Information about this map |map= poly 64 4 65 28 107 31 116 8 96 2 74 1 [[Duńskô]] poly 486 29 487 65 477 89 484 97 600 107 714 105 714 71 730 54 704 14 664 24 625 0 594 2 594 28 570 32 551 24 575 0 542 23 [[Ruskô]] poly 636 0 857 3 858 161 788 161 779 126 723 100 717 56 740 46 706 15 667 17 [[Lëtwa]] poly 786 165 801 248 809 260 816 322 775 340 757 377 791 405 785 461 792 476 797 457 811 456 817 468 850 453 852 420 858 420 859 162 [[Biôłorus]] poly 795 461 792 504 830 558 826 584 827 612 802 620 712 726 722 780 728 792 711 790 690 834 856 832 858 422 851 423 845 453 821 465 799 455 [[Ùkrajina]] poly 80 833 88 826 101 797 155 818 200 828 236 832 267 828 270 816 302 815 361 757 397 734 414 737 414 748 442 744 457 725 470 742 479 753 478 778 504 774 527 752 555 745 573 760 605 742 632 742 658 759 688 777 705 790 686 835 88 835 [[Słowackô]] poly 1 579 42 552 35 535 56 537 63 559 86 564 100 559 119 563 132 574 178 589 200 589 203 592 194 608 197 624 223 653 229 665 256 640 247 616 283 630 300 643 312 639 304 653 322 665 339 678 352 670 371 686 384 697 395 711 400 718 398 732 378 733 369 749 351 758 339 778 336 797 319 808 311 819 288 820 271 815 258 820 251 831 231 830 226 821 213 829 202 833 167 818 155 811 129 799 113 798 103 793 91 813 89 825 77 825 73 833 9 833 2 812 [[Czeskô]] poly 1 125 37 158 33 186 39 209 46 250 46 270 28 293 29 307 56 333 60 362 62 377 68 382 70 399 70 423 66 430 66 446 82 470 90 491 93 501 92 523 81 558 70 560 65 546 52 537 37 536 41 552 28 557 2 574 [[Niemieckô]] poly 36 161 36 198 51 254 28 291 29 305 66 334 85 308 113 299 162 276 171 265 179 280 203 277 233 244 215 220 254 196 240 120 246 117 237 78 200 109 193 118 113 137 [[zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò|zôpadnopòmòrsczé]] poly 233 82 240 98 247 113 234 124 251 164 254 196 254 211 281 218 291 214 294 201 311 205 328 189 350 185 391 193 409 207 430 207 444 180 457 179 466 158 451 162 438 148 438 121 437 107 386 99 380 65 401 82 403 67 389 47 362 41 329 43 274 59 [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczé]] poly 446 128 482 98 514 102 562 108 600 111 643 113 722 107 708 119 698 125 712 157 718 179 711 190 685 201 666 213 635 219 613 224 594 230 533 257 524 266 480 259 473 240 460 235 447 228 436 216 434 199 444 178 459 182 466 160 448 159 443 144 [[warmińskò-mazursczé wòjewództwò|warmińskò-mazursczé]] poly 632 219 637 264 658 279 681 304 702 327 704 366 751 378 775 331 812 321 808 258 783 134 727 102 699 127 725 176 663 218 [[pòdlasczé wòjewództwò|pòdlasczé wòjewództwò]] poly 648 566 642 458 656 419 718 405 748 382 764 385 792 407 777 452 790 500 804 524 827 557 820 568 825 592 820 612 796 613 790 635 768 628 759 619 746 624 715 624 700 614 704 593 676 582 [[lubelsczé wòjewództwò|lubelsczé]] poly 611 743 589 627 652 572 668 570 673 586 697 598 695 612 697 629 729 632 752 623 771 621 779 631 772 650 712 726 720 777 732 792 726 795 708 789 666 766 641 743 [[pòdkarpacczé wòjewództwò|pòdkarpacczé]] poly 68 328 57 362 67 383 71 409 65 435 74 462 90 490 104 492 123 477 145 480 161 478 168 450 176 441 193 455 211 453 217 435 200 421 167 390 164 325 169 317 176 268 150 284 123 293 109 307 95 301 [[lubùsczé wòjewództwò|lubùsczé]] poly 83 555 102 502 98 490 126 484 139 473 151 481 171 456 182 435 199 460 223 438 241 459 265 469 295 453 306 475 321 503 318 521 305 522 295 556 261 609 247 612 254 632 239 652 196 617 212 591 197 579 176 583 151 568 125 564 116 541 101 541 98 557 [[dólnoszląsczé wòjewództwò|dólnoszląsczé]] poly 255 613 307 519 322 516 323 532 355 521 391 538 377 581 385 603 375 609 370 622 370 639 347 644 342 661 326 675 309 649 320 646 315 632 299 638 [[òpòlsczé wòjewództwò|òpòlsczé]] poly 341 666 341 649 373 640 375 609 382 595 378 579 388 557 395 534 420 534 444 544 473 555 482 562 484 578 492 597 493 609 463 616 447 633 443 657 428 673 443 695 455 715 449 727 435 735 428 749 418 745 414 733 402 727 398 707 389 702 389 682 [[szląsczé wòjewództwò|szląsczé]] poly 455 720 430 670 463 613 501 606 525 614 527 641 543 648 580 630 593 632 589 666 599 690 606 717 606 745 585 748 571 759 554 747 523 748 504 759 497 773 480 773 480 750 [[małopòlsczé wòjewództwò|małopòlsczé]] poly 212 221 232 243 226 255 202 274 182 278 173 291 166 335 170 368 171 399 181 414 204 433 219 445 231 455 247 467 269 471 278 462 304 461 305 472 309 485 319 492 321 505 319 520 326 526 350 526 347 511 345 494 363 478 371 485 371 451 377 430 393 434 397 421 400 398 416 397 419 385 424 377 415 361 406 364 383 353 361 343 347 343 316 326 294 316 299 305 297 290 286 282 280 258 287 249 284 238 284 222 271 214 258 213 247 199 236 212 [[wiôlgôpòlsczé wòjewództwò|wiôlgôpòlsczé]] poly 294 207 282 231 295 243 289 258 288 279 300 291 301 310 298 323 327 332 344 345 370 347 404 360 406 371 418 366 444 370 447 351 451 317 462 303 461 289 475 283 476 262 481 252 468 240 451 232 437 228 428 207 410 206 398 200 395 192 374 193 359 194 349 182 336 187 316 200 313 208 [[kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò|kùjawskò-pòmòrsczé]] poly 356 520 351 488 366 482 369 459 375 430 397 428 398 407 417 403 421 388 433 367 463 371 488 380 503 376 512 395 517 413 538 421 550 434 549 449 533 450 539 467 530 497 526 510 502 517 502 538 502 543 489 534 481 553 476 563 465 554 444 539 432 529 430 541 414 529 398 535 [[łódzczé wòjewództwò|łódzczé]] poly 493 606 486 593 483 571 480 559 484 537 498 543 503 532 502 519 536 507 546 510 559 519 575 518 592 521 598 534 611 537 635 531 648 531 647 569 645 578 625 604 593 622 581 627 545 639 534 641 523 612 [[swiãtokrzësczé wòjewództwò|swiãtokrzësczé]] poly 475 266 473 286 463 296 457 329 451 347 449 369 464 373 474 377 490 371 514 385 519 402 531 424 549 426 550 440 551 453 533 455 537 488 542 510 566 519 590 515 598 526 616 534 639 534 642 521 643 481 633 468 629 455 642 453 652 434 649 414 659 409 694 408 717 401 734 398 748 383 749 370 728 362 710 363 699 352 693 324 693 313 684 312 679 308 672 300 660 296 652 274 638 265 632 236 627 221 580 240 543 253 519 268 [[mazowiecczé wòjewództwò|mazowiecczé]] }} | ==== Wòjewództwa ==== * [[dólnoszląsczé wòjewództwò]] * [[kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò]] * [[lubelsczé wòjewództwò]] * [[lubùsczé wòjewództwò]] * [[łódzczé wòjewództwò]] * [[małopòlsczé wòjewództwò]] * [[mazowiecczé wòjewództwò]] * [[òpòlsczé wòjewództwò]] * [[pòdkarpacczé wòjewództwò]] * [[pòdlasczé wòjewództwò]] * [[pòmòrsczé wòjewództwò]] * [[szląsczé wòjewództwò]] * [[swiãtokrzësczé wòjewództwò]] * [[warmińskò-mazursczé wòjewództwò]] * [[wiôlgôpòlsczé wòjewództwò]] * [[zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò]] |} Grańce dzysdniowi Pòlsczi ùsztôłconé òstałë w [[1945]] r., pò [[Drëgô swiatowô wòjna|drëdżi swiatòwi wòjnie]]. W przërównanim do [[1939]] rokù, grańcë òstałe przesënioné na zôpôd, kòsztã pòrénkòwich zemiów. Pò 1945 to dało dwie teritorialné kòrektë: * [[15 gromicznika]] [[1951]] – z [[Ùkrajińskô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Ùkrajińską SSR]] 480&nbsp;km². Za gardë: [[Bełz]], [[Krystynopol|Kristinopòl]] ë [[Sokal]] ze zleżënama wãgla, Pòlskô dosta [[Ustrzyki Dolne|Dólné Ùstrzëczi]] ë [[Lutowiska]]<ref>Dz. U. 52.11.63 – [https://pl.wikisource.org/wiki/Umowa_o_zmianie_granic Tekst ùgodë ò zjinaczenim greńców z 1951] ''w pòlsczim jãzëkù''</ref> * [[1 stëcznika]] [[1959]] – z [[Czechòsłowackô|Czechòsłowacką]]. Za môlëznã [[Tkacze]] kòl [[Szklarska Poręba|Szklarsczi Pòrãbë]], banowiszcze ë sztrekã, Pòlskô dosta ùriwk lasnëch terenów. Długòta greńców Pòlsczi wënosy 3582&nbsp;km, z cze 528&nbsp;km to sztrąd Bôłtu. Pòlskô grańczi: * òd zôpadu z [[Miemieckô|Miemiecką]] (467&nbsp;km), * òd pôłniégò z [[Czeskô Repùblika|Czeską Repùbliką]] (790&nbsp;km) ë [[Słowackô|Słowacką]] (539&nbsp;km), * òd pòrénkù z [[Ùkrajina|Ùkrajiną]] (529&nbsp;km) ë [[Biôłorus|Biôłorusą]] (416&nbsp;km), * òd nordë z [[Lëtewskô|Lëtewską]] (103&nbsp;km) ë [[Ruskô|Ruską]] ([[Kaliningradzkô Òbéńda]]) (210&nbsp;km). Pòlskô je 9. nôwikszim krajã Eùropë wedle wiéchrzëznë ë 8. wedle lëdztwa. Z nordë na pôłnié Pòlskô rozcygô sã na długòtã 649&nbsp;km, a tej 5° ë 50'. Je to przëczëną nierównoscë długòtë dnia midze nordową ë pôłniową Pòlską. Òb lato na nordze dzéń je długszi ò wicy jak gòdzënã niż na pôłnim, òb zëmã na òdmianë. Z zôpadu na pòrénk Pòlskô rozcygô sã na 689&nbsp;km, a tej 10° 01'. Pòlskô je w conie westrzédnoeùropejsczégò czasu, je to słuńcowi czas pôłnika 15°. Geògrafné kòordinatë skrôwnëch môlów Pòlsczi: * 49°00' [[geògrafnô szérzô|N]] – Wëszińc [[Opołonek|Òpòłonek]], * 54°50' N – [[Rozëft]], * 14°07' [[geògrafnô długòtô|E]] – łãk [[Ódra|Ódrë]] kòle Dólnégò Òsënowa, * 24°08' E – kòlano [[Bùg|Bùga]] kòle Zosëna. Geòmétriczny westrzódk Pòlsczi je we wsë Balkòwò kòle gardu [[Łęczyca|Łãczëca]]. Nôstarszi ([[1775]]) òbrechowóny geòmétriczny westrzódk Eùropy je w Suchòwòlë kòl gardu [[Sokółka]], w [[Pòdlasczé wòjewództwò|pòdlasczim wòjewództwie]]. Nôdłëgszé rzeczi w Pòlsce to: * [[Wisła]] (1047&nbsp;km) * [[Ódra]] (854&nbsp;km, w Pòlsczim dzélu 742&nbsp;km) * [[Warta]] (808&nbsp;km) * [[Bùg]] (772&nbsp;km, w Pòlsczim dzélu 587&nbsp;km) === Geòlogicznô bùdacjô === W Pòlsce schòdzą sã 3 wiôldżé tektoniczné platfòrmë: # [[prekambrijskô platfòrma]] pòrénkòwi Eùropë (pòrénkòwô ë nordowò-pòrénkòwô Pòlskô), tak tej [[Pòrénkòwoeùropejskô Niżawa]]. # [[paleòzojicznô platfòrma]] westrzédny ë zôpadny Eùropë ([[Pòzaalpejskô Westrzédnô Eùropa]]). Spòd zwelë ny platfòrmë pòkazywają sã dzéle hercyńsczich ë kaledońsczich górotwòrów (Zôpadné ë Pòrénkòwé Sudetë, Swiãtokrzësczé Górë). # [[alpidë]] ([[Karpatë]] z Pòdkarpacym). === Klimat === <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Temperatura-roczna-Polski.png|1991–2020 Òbrôzk:1-Temperatura roczna 2001-2025.png|2001–2025 Òbrôzk:Roczna suma opadów.png|1991–2020 Òbrôzk:Okres wegetacyjny w Polsce.png|1991–2020 </gallery> === Wëdrzatk plonu === Wiôldżi dzél Pòlsczi zajimają niżawë pòrénkòwégò dzélu Westrzédnoeùropejsczi Niżawë, a strzédnô wiżawa wënosy 173&nbsp;m [[n.r.m.]] Nôwëższim môlã w Pòlsce są [[Rysy|Rësë]] w [[Tatrë|Tatrach]] (2499&nbsp;m n.r.m.), nôniższim je depresjô w Marzãcënie na Żëławach (2,2 m&nbsp;p.r.m.). == Lëdztwò == [[Òbrôzk:Poland-demography.png|330px|mały|Lëdztwò Pòlsczi w latach [[1961]]-[[2014]] (w tësącach)]] Pòlskô je zamieszkiwónô w zacht wikszoscë przez [[Pòlôsze|Pòlôchów]]. Są òni [[Słowiani|słowiańsczim lëdã]] ë mówią w [[pòlsczi jãzëk|pòlsczim jãzëkù]], jaczi słëchô do [[zôpadnosłowiańsczé jãzëczi|zôpadnosłowiańsczich]] jãzëkòw. Dlô dzéla òbëwatelów Pòlsczi rodną mòwą je krewny z nim [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczi]] a jiné mniészëznowé mòwë. Pòlsczi je ùrzãdowim jãzëkã państwa, le prawò dôwô [[Nôrodné i etniczné miészëznë w Pòlsce|nôrodnym, etnicznym mniészëznóm]] a spòlëznie pòsłëgiwający sã regionalnym jãzëkã mòżlëwòtã ògrańczonégò brëkòwaniô swòjëch jãzëków w ùrzãdach gminów, dze stanowią wicy jak 20% pòpùlacji. Wedle Nôrodnégò Òglowégò Spisënkù ([[2002]]), 97,8% mieszkańców Pòlsczi mówi na co dzéń w pòlsczim jãzëkù. Nôczãstszé jãzëczi miészëznów to: [[miemiecczi jãzëk|miemiecczi]], [[ùkrajińsczi jãzëk|ùkrajińsczi]], [[Biôłorusczi jãzëk|biôłorusczi]], [[Romsczi jãzëk|cëgańsczi]], [[rusczi jãzëk|rusczi]], [[lëtewsczi jãzëk|lëtewsczi]] ë [[rusyńsczi jãzëk|łemkòwsczi]]. Do ùznónëch w Pòlsce [[Nôrodné i etniczné miészëznë w Pòlsce|nôrodnëch i etnicznëch mniészëznów]] nôleżą ne hewò miészëznë: [[Armeńskô mniészëznã w Pòlsce|armeńskô]], [[Biôłoruskô mniészëzna w Pòlsce|biôłoruskô]], [[Czeskô mniészëzna w Pòlsce|czeskô]], [[Karajimskô mniészëzna w Pòlsce|karajimskô]], [[Lëtewskô mniészëzna w Pòlsce|lëtewskô]], [[Łemkòwskô mniészëzna w Pòlsce|łemkòwskô]], [[Miemieckô mniészëzna w Pòlsce|miemieckô]], [[Ruskô mniészëzna w Pòlsce|ruskô]], [[Romskô mniészëzna w Pòlsce|romskô]], [[Słowackô mniészëzna w Pòlsce|słowackô]], [[Tatarskô mniészëzna w Pòlsce|tatarskô]], [[Ùkrajińskô mniészëzna w Pòlsce|ùkrajińskô]] ë [[Żëdowskô mniészëzna w Pòlsce|żëdowskô]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Gdansk Glowne Miasto.jpg|[[Gduńsk]] Òbrôzk:Muelle de Sopot, Polonia, 2013-05-22, DD 18.jpg|[[Sopòt]] Òbrôzk:Castillo de Malbork, Polonia, 2013-05-19, DD 04.jpg|[[Malbórg]] Òbrôzk:Wilanów Palace.jpg|[[Wilanowò]] Òbrôzk:Wawel_(4).jpg|[[Krakòwò]] Òbrôzk:20170815 Zalipie 5497 DxO.jpg|[[Stëdniô]] </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Eùropejskô Ùniô]] * [[Kaszëbë]] |col2= === Pòlskô === {{#categorytree:Pòlskô|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * [http://www.polska.pl/ Polska.pl] * [https://web.archive.org/web/20180717145713/http://www.prezydent.pl/ Prezydent PR] {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòlskô| ]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] cvsm71bsxlmhctqwg7lc2dp5krqhe0n 0 1417 222862 220071 2026-11-01T16:19:02Z Terrus38 14026 222862 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:BalticSea March2000 NASA-S2000084115409.png|mały|Satelitarny òdjimk Bôłtu òb zëmã]] '''Bôłt''', '''Bôłtëcczé Mòrzé''' abò '''Bôłcczé Mòrzé''' ({{jãz.|pl}} ''Bałtyk'', ''Morze Bałtyckie'', {{jãz.|la}} ''Mare Balticum'', {{jãz.|de}} ''Ostsee'', {{jãz.|da}} ''Østersøen'', {{jãz.|sv}} ''Östersjön'', {{jãz.|et}} ''Läänemeri'', {{jãz.|fi}} ''Itämeri'', {{jãz.|lv}} ''Baltijas jūra'', {{jãz.|lt}} ''Baltijos jūra'', {{jãz.|ru}} ''Балтийское море'') – je [[mòrzé|mòrzã]], strzódlądowim partã [[Atlanticczi Òcean|Atlanticczégò Òceanu]] w Nordowi [[Eùropa|Eùropie]]. Mô wiéchrzëznã 422 300 km², głãbòkòsc do 459 m. W mòwie rëbôków Bôłt je téż zwóny ''Wiôldżim Mòrzã'', w ùprocëmnienim do ''Môłégò Mòrza'', to je [[Pùckô Hôwinga|Pùcczi]] i [[Gduńskô Hôwinga|Gduńsczi Hôwindżi]]. == Przédné òstrowë == * [[Gòtlandiô]], ''Gotland '' – 3 200 km² ([[Szwédzkô]]), * [[Òzyliô]], ''Saaremaa'' – 2 650 km² ([[Estoniô]]), * [[Òlandiô]], ''Oland'' – 1 300 km² ([[Szwédzkô]]), * [[Dago]], ''Hiiumaa'' – 960 km² ([[Estoniô]]), * [[Rana]], ''Rügen'' – 926 km² ([[Miemieckô]]), * [[Bòrnhòlma]] – 588 km² ([[Duńskô]]), * [[Ùznam]], ''Usedom'' – 424 km² ([[Miemieckô]] i [[Pòlskô]]), * [[Wòlëno]], ''Wolin'' – 245 km² ([[Pòlskô]]), * [[Alandzczé Òstrowë]], ''Åland'' – 1 505 km² ([[Fińskô]]). == Przédné hôwindżi == * [[Bòtnickô Hôwinga]], * [[Fińskô Hôwinga]], * [[Gduńskô Hôwinga]], * [[Pòmòrskô Hôwinga]], * [[Riskô Hôwinga]]. == Lëteratura == * Kaszëbskô lëteratura : wëzdrzënë / Daniél Kalinowsczi, Adela Kùik-Kalinowskô ; tłómaczenié na kaszëbsczi jãzëk Dariusz Majkòwsczi, Gduńsk : Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié : [[Kaszëbsczi Institut|Instytut Kaszubski]] w Gdańsku, 2017, s. 21 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bôłt| ]] oicrcojsq0jzxikofcnoobu5myf4ujc 223036 222862 2026-11-01T20:52:30Z Terrus38 14026 223036 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:BalticSea March2000 NASA-S2000084115409.png|mały|Satelitarny òdjimk Bôłtu òb zëmã]] '''Bôłt''', '''Bôłtëcczé Mòrzé''' abò '''Bôłcczé Mòrzé''' ({{jãz.|pl}} ''Bałtyk'', ''Morze Bałtyckie'', {{jãz.|la}} ''Mare Balticum'', {{jãz.|de}} ''Ostsee'', {{jãz.|da}} ''Østersøen'', {{jãz.|sv}} ''Östersjön'', {{jãz.|et}} ''Läänemeri'', {{jãz.|fi}} ''Itämeri'', {{jãz.|lv}} ''Baltijas jūra'', {{jãz.|lt}} ''Baltijos jūra'', {{jãz.|ru}} ''Балтийское море'') – je [[mòrzé|mòrzã]], strzódlądowim partã [[Atlanticczi Òcean|Atlanticczégò Òceanu]] w Nordowi [[Eùropa|Eùropie]]. Mô wiéchrzëznã 422 300 km², głãbòkòsc do 459 m. W mòwie rëbôków Bôłt je téż zwóny ''Wiôldżim Mòrzã'', w ùprocëmnienim do ''Môłégò Mòrza'', to je [[Pùckô Hôwinga|Pùcczi]] i [[Gduńskô Hôwinga|Gduńsczi Hôwindżi]]. == Przédné òstrowë == * [[Gòtlandiô]], ''Gotland '' – 3 200 km² ([[Szwédzkô]]), * [[Òzyliô]], ''Saaremaa'' – 2 650 km² ([[Estoniô]]), * [[Òlandiô]], ''Oland'' – 1 300 km² ([[Szwédzkô]]), * [[Dago]], ''Hiiumaa'' – 960 km² ([[Estoniô]]), * [[Rana]], ''Rügen'' – 926 km² ([[Miemieckô]]), * [[Bòrnhòlma]] – 588 km² ([[Duńskô]]), * [[Ùznam]], ''Usedom'' – 424 km² ([[Miemieckô]] i [[Pòlskô]]), * [[Wòlëno]], ''Wolin'' – 245 km² ([[Pòlskô]]), * [[Alandzczé Òstrowë]], ''Åland'' – 1 505 km² ([[Fińskô]]). == Przédné hôwindżi == * [[Bòtnickô Hôwinga]], * [[Fińskô Hôwinga]], * [[Gduńskô Hôwinga]], * [[Pòmòrskô Hôwinga]], * [[Riskô Hôwinga]]. == Lëteratura == * Kaszëbskô lëteratura : wëzdrzënë / Daniél Kalinowsczi, Adela Kùik-Kalinowskô ; tłómaczenié na kaszëbsczi jãzëk Dariusz Majkòwsczi, Gduńsk : Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié : [[Kaszëbsczi Institut|Instytut Kaszubski]] w Gdańsku, 2017, s. 21 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bôłt| ]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] hrxxy02547ls91wn5pk8rzbd47z1mir 0 1428 222926 198723 2026-11-01T19:44:21Z Terrus38 14026 222926 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:CollageFisica.jpg|mały|Fizyka]] '''Fizyka''' (òd grecczégo φυσικός - nôtërny, òd φύσις - nôtëra) – je nôtërną ùczbą chtërnô zajimô sã badérowanim swòjiznów ë przemianów [[materëjô|materëje]] ë [[energijô|energije]]. == Òbaczë téż == * [[Matematika]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Fizyka| ]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] ml5rlikqs5to7mkjs4vzmik2r4gekfc 0 1436 222984 222735 2026-11-01T20:31:47Z Terrus38 14026 222984 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:OrteliusWorldMap.jpeg|mały|]] '''Geògrafiô''' – [[nôtérnô nôùka]] chtërna zajimô sã badérowanim wiéchrzëznë [[Zemia|Zemi]] ([[Geògrafnô rëmnota|geògrafny rëmnotë]]). Miono nôùczi pòchòdô òd [[grecczi jãzyk|grecczich]] słów ''hê gê'' = 'Zemia' ë ''graphein'' = 'pisac'. === Dzéle geògrafiji === * [[Ekònomicznô geògrafiô]] ** [[Geògrafiô gburzëznë]] ** [[Geògrafiô łączbë]] ** [[Geògrafiô przerobinë]] ** [[Geògrafiô wnożënë]] ** [[Geògrafiô zalëdzeniégò]] * [[Fizycznô geògrafiô]] * [[Geòlogiô]] * [[Geòmorfologiô]] * [[Hidrografiô]] * [[Kartografiô]] * [[Klimatologiô]] * [[Òbéńdnô geògrafiô]] * [[Òceanografiô]] * [[Pòliticznô geògrafiô]] * [[Wiodrzëna]] abò Meteòrologiô == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Geògrafiô| ]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] ohi4oc11g27seqaqgni6tpx0mz3v45b 0 1467 222832 221637 2026-11-01T14:01:47Z Terrus38 14026 222832 wikitext text/x-wiki {{Etnicznô grëpa infobox|miono=Kaszëbi|òdjimk=Kaszebsko familejo leba 200.jpg|òpis òdjimka=Kaszëbskô familiô na [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów|Swiatowim Zjezdze Kaszëbów]] w 2005 rokù|òpis symbòlu=[[kaszëbsczi herb]]|kôrta=Kaszubi w polsce.png|òpis kôrtë=Procentowi ùdzél Kaszëbów w lëdztwie Pòlsczi|pòpùlacjô=òd ± 190 000 do > 500 000|jãzëk=[[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczi]], [[pòlsczi jãzëk|pòlsczi]], [[angelsczi jãzëk|angelsczi]], [[niemiecczi jãzëk|niemiecczi]]|religiô=przédno [[katolëcyzm]]|grëpa=[[Pòmòrzanie]], [[Zôpadny Słowianie]]|krewny=[[Pòlôszë]], [[Pòłabsczi Słowianie|Pòłabianie]], [[Serbòłużëczanie]]|môl zamieszkaniô='''[[Pòlskô]]''' (przédno [[Kaszëbë]]): òd 179 685<ref>{{Cytuj starnã|url=https://stat.gov.pl/spisy-powszechne/nsp-2021/nsp-2021-wyniki-ostateczne/tablice-z-ostatecznymi-danymi-w-zakresie-przynaleznosci-narodowo-etnicznej-jezyka-uzywanego-w-domu-oraz-przynaleznosci-do-wyznania-religijnego,10,1.html|titel=Tablice z ostatecznymi danymi w zakresie przynależności narodowo-etnicznej, języka używanego w domu oraz przynależności do wyznania religijnego według danych NSP 2021|aùtór=GUS|data przëstãpù=2026-10-27|jãzëk=pl}}</ref> do kòl 500 000<ref>{{Cytuj starnã|titel=Geògrafia dzysészëch Kaszëbów (wersja poprawiona)|url=https://kaszebi.rastko.net/?p=53|aùtór=Jan Mòrdawsczi|òpùblikòwóny=Projekt Rastko Kaszuby|data przëstãpù=2026-10-27|data=2004-06-28|jãzëk=csb}}</ref>,</br> '''[[Kanada]]''': do kòl 30 000<ref>{{Cytuj starnã|data=2025-02-25|titel=Kaszubi żyją w Kanadzie od XIX wieku. David Shulist: Mylą nas z Polakami|aùtór=Szymon Grot|data przëstãpù=2026-10-27|jãzëk=pl|òpùblikòwóny=Eska Trójmiasto|url=https://trojmiasto.eska.pl/kaszubi-zyja-w-kanadzie-od-xix-wieku-david-schulist-myla-nas-z-polakami-aa-gHm9-Lyzt-4dNT.html}}</ref>,</br> [[USA]], [[Miemieckô]], [[Brazyliô]]|symból=POL Kaszuby COA.svg}} '''Kaszëbi''' ({{jãz.|pl}} ''Kaszubi'', {{jãz.|de}} ''Kaschuben'', {{jãz.|en}} ''Kashubians'', ''Cassubians'', abò ''Kashubs'') – zôpadnosłowiańskô etnicznô grëpa ùznôwónô colemało za nôród<ref>{{Cytuj starnã|url=https://kaszebsko.com/kim-me-jesme-e-jacze-sa-naje-cele|titel=Kim më jesmë ë jaczé są naje céle?|òpùblikòwóny=Kaszëbskô Jednota|jãzëk=csb|data przëstãpù=2026-10-27}}</ref>, aùtochtoniczné lëdztwò [[Pòmòrskô|Pòmòrsczi]]. W dzysdniowim czasu Kaszëbi są jedurnyma bezpòstrzédnyma òtrokama [[Pòmòrzani|Pòmòrzanów]]. Przédną òrganizacją, zrzeszającą Kaszëbów w [[Pòlskô|Pòlsce]] je [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]]. Dzysdniowi Kaszëbi mieszkają przede wszëtczim w [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwi Pòmòrsce]], w krézach [[pùcczi kréz|pùcczim]], [[wejrowsczi kréz|wejrowsczim]], [[kartësczi kréz|kartësczim]], [[lãbòrsczi kréz|lãbòrsczim]], [[bëtowsczi kréz|bëtowsczim]], [[Kòscersczi kréz|kòscersczim]], nordowim dzélu [[Chònicczi kréz|chònicczégò krézu]] a pòrénkòwim dzélu [[Słëpsczi kréz|słëpsczégò krézu]]. W krézach lãbòrsczim, bëtowsczim ë słëpsczim òsadnictwò miéwô pòwtórny charakter – pò [[II swiatowô wòjna|II swiatowi wòjnie]] dzél Kaszëbów wëcygnął na zôpôd po wëwiezeniu stamtądka miemiecczégò lëdztwa przez wëszëznë [[Pòlskô Lëdowô Repùblika|Pòlsczi Lëdowi Repùbliczi]]. Dzél Kaszëbów mieszkô téż na emigracje, òsoblëwò w [[Kanada|Kanadze]], [[Zjednóné Stanë Americzi|USA]], [[Miemieckô|Miemiecce]], [[Brazyliô|Brazylii]]. Kaszëbi są w prosti rédze òtrokama [[Pòmòrzanie|Pòmòrzanów]] – wczasnëch [[Słowianie|słowiańsczich]] plemion z òbéndë [[Pòmòrskô|Pòmòrsczi]], chtërnech miono wzã sã òd miona zemi ({{jãz.|xpsi}} ''*pomorьje'' – ùbrzég<ref>{{Cytuj knéżkã|titel=Lege artis. Language yesterday, today, tomorrow|plac=Gduńsk|url=https://lartis.sk/wp-content/uploads/2021/05/Rychlo_Issue-1_2021.pdf|data przëstãpù=2026-10-27|jãzëk=en|aùtór r=Mikołaj Rychło|rozdzél=SLAVIC AND GERMANIC REFLEXES OF PROTO-INDO-EUROPEAN ROOT *H2UEH1- 'WIND': A COMPARATIVE STUDY|tom=VI|dzél=1|rok=2021|stronë=211}}</ref>) Ùznôwô sã, że przódkòwie Kaszëbów zjawile sã w ti òbéńdze midze [[Ódra|Ódrą]] a [[Wisła|Wisłą]] wicy jak 1500 lat nazôd. Nôstarszi zôpisk miona pòchôdają z XIII w. w sztãplu ksyżëca Pòmòrsczi [[Barnim I|Barnima I]], jaczi panowôł nad w òkòlim [[Szczecëno|Szczecëna]]. [[Òbrôzk:Dzewus w kaszebsczich ruchnach.jpg|left|mały|Dzewùs w kaszëbsczich ruchnach]] W pòwszechnym spisënkù, chtëren sã òdbëł w Pòlsce w [[2002]] rokù, blós 5100 òsób zdeklarowało swòją apartną kaszëbską nôrodnosc, ale 51&nbsp;000 pòdało [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczi]] jakò swòj rodny jãzëk. Wiele Kaszëbów chcało pòdac, òkróm pòlsczi, przënôleżnotã do kaszëbsczégò etnicznegò karna. Nie bëło równak taczi mòżlëwòtë, bë deklarowac jiną nôrodnosc ë przënôleżnotã do etnicznegò karna abò wicy nigle jedną nôrodnosc. To dało głosë, że spisënk bëł sfalszowóny a wiele lëdzy nie mògło pòdac kaszëbsczi nôrodnoscë. Równak, blós pôrã taczich przëpôdków òsta dokôzónëch. W [[2011]] rokù 16&nbsp;000 òsób pòdało blós kaszëbską nôrodnosc ë 228&nbsp;000 tak kaszëbską, jak pòlską. Kaszëbi są lëdztwã pògrańczô, chtërno òb stalata żëło w môlu zmieniwającym krajową przënależnotã. Wielu z nich pòddało sã germanizacje czë pòlonizacje, zjawiszcze to miało mùszowi abò nôtërny charakter. Wiele znónëch prësczich czë miemiecczich wòjskòwëch miało kaszëbsczé pòchòdzenié, ale nie czëlë parłãczë z domôcą kùlturą abò nawetka ji ju nie znalë. Dlôte drãgò dokładno definiowac, chtërnã z historicznëch pòstacjów mòże ùznac za Kaszëbã, a chtërnã za Miemca abò Pòlôcha kaszëbsczégò pòchòdzeniô. [[Òbrôzk:Leba 2005 przemorsz.jpg|mały|Przemôrsz Kaszëbów na Swiatowim Zjezdze Kaszëbów w [[Łeba|Łebie]], 2005]] == Pòchòdzenié miona == Pòchòdzenié miona ''Kaszëba'' nie je klôr. Nôpòpùlarniészô lëdowô etimòlogiô sugerëje, że dôwny Kaszëbi mielë naszac dłudżé a szeroczé ruchna. Gùbë czë rãbë że wierã bëłë pòzéwóné „huba”, tej bédowóné bëło pòchòdzenié òd frazë „kasac hubë”<ref name=":1">{{Cytuj knéżkã|aùtór r=Eùgeniusz Prëczkòwsczi|rozdzél=Pochodzenie Kaszubów w świetle badań lingwistycznych i historycznych|titel=Przegląd Zachodniopomorski|rok=2017|jãzëk=pl|doi=10.18276/pz.2017.3-01|dzél=3|stronë=13-14}}</ref>. Jinô teòriô rzesza miono Kaszëbów ze słowã ''szuba'', tj. kòżëch<ref>{{Cytuj knéżkã|titel=Słownik geograficzny. Pochodzenie i znaczenie nazw geograficznych|aùtór=Józef Staszewski|rok=1948|wëdôwca=Spółdzielnia Wydawnicza Żeglarz|plac=Gdiniô|stronë=148|jãzëk=pl}}</ref>. Prôwdopòdobniészé są docygania, że pòzwa mia czedës òznaczac snôdczé wòdë pòrosłé trôwą. [[Stanisłôw Kùjot]] béł dbë, co ''kaszëbë'' òznôczałë sapë, biélawë<ref>{{Cytuj knéżkã|titel=Nazwiska Pomorzan|aùtór=Edward Breza|tom=III|wëdôwca=Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego|plac=Gduńsk|titel tomù=Pochodzenie i zmiany|stronë=160|rok=2004|jãzëk=pl}}</ref>. To dô téż hipotezã wiążącą pòzwã z młënama. Ni ma głãbszich nôùkòwëch badérowaniów nt. wëmienionëch wëżi bédënków. [[Léón Sztoltman]], ùczałi zrzeszony z czile miemiecczima ùniwersytetama przeprowadzył badérowania, z jaczich wëchôdô, że miono ''Kaszëba'' mô arabsczé pòchòdzenié. Badéra dokazowôł, co pòzwa doprzëszła na Pòmòrzé z wielnyma wanożnyma kùpcama mët. Dzãka hańdlowi lokalny gbùrzë sã bògacëlë, a tej cëzyńcowie zaczãlë jich pòzewac òd arabsczégò słowã ''kasub'' (bògacenié sã)<ref name=":1" />. == Historiô == [[Òbrôzk:Szczecin Zamek Ksiazat Pomorskich plyta Barnima XI.jpg|mały|left|Tôblëca z herbã pòmòrsczégò ksyżëca Barnima XI (1501–1573)]] Pierszi rôz miono Kaszëbów mògło pòjawic sã ju w X wiekù w zôpiskach arabsczégò rézownika Al-Masudégò, chtëren wspòminôł plemiã ''Kuhsabin''{{Zdrzódło}}. Słowò to bëło ju ùżëté przez ksyżëca [[Bògùsłôw I|Bògùsława I]] w XII stalatim<ref name=":1" />. W pòwszechny wiedzë ale pòzwa ta pò rôz pierszi w dokùmentach wëstąpiła 19 strëmiannika [[1238]] ròku w bùllë papieża [[Papiéż Grégòr IX|Gregòra IX]], gdze ksyżã [[Bògùsłôw I]] je nazwóny ''dux Cassubie''. Pòtemù w titlu zôpadno-pòmòrsczich ksyżãt bëło ''dux Slavorum et Cassubia''. [[Barnim III]] ([[1320]]–[[1368]]) nadôł so miono ''dux Cassuborum'' („ksyżã Kaszëbów”)<ref>{{Cytuj starnã|url=https://muzeum.slupsk.pl/pomorze-i-gryfici/karty-z-historii-pomorza/karta-z-historii-pomorza-19-iii-1238-pierwsza-pisemna-wzmianka-o-kaszubach%EF%BF%BC/|titel=KARTA Z HISTORII POMORZA – 19 III 1238 – PIERWSZA PISEMNA WZMIANKA O KASZUBACH|òpùblikòwóny=Muzeum Pomorza Środkowego w Słupsku|data przëstãpù=2026-10-27|jãzëk=pl}}</ref>. Na spòdlim mirowi ùgòdë z [[Westfale|Westfalów]] w 1648, pò [[Trzëdzescelatnô wòjna|trzëdzescelatny wòjnie]], dzél [[Zôpadnô Pòmòrskô|Zôpadny Pòmòrsczi]] przëpôdł Szwédzce, a szwédzczi król ód 1648 do lat 20. XVIII w. titlowôł sã „ksyżëcã Kaszëbów”. Jak pisôł [[Aleksander Hilferding]], prësczi parlament (''Landtag'') w [[Króléwc]]u (''Königsberg'') w [[1843]] ùdbôł, bë zmienic jãzëk w kòscołach na miemiecczi, bo pò kaszëbsku nie je pisóné. Nen rozsądzënk nie béł równak długò w mòcë. Òd [[1846]] nôùka w kòscele mògła bëc w rodny mòwie (''Muttersprache''). W pòłowie XIX w. grëpë Kaszëbów wëcygnãłë do [[Kanada|Kanadë]] dze założëlë jistniejącą do dzys kòloniã [[Wilno (Ontario)|Wilno]] w grôfstwie Renfrew w Ontario. W latach 70. XIX w. Kaszëbi ë Miemce założëlë rëbacką wies na Òstrowie Jones w Milwaukee. Nie mielë równak prawa miectwa do ti zemi, tej przédnicë Milwaukee eksmitowalë jich jakno bezprawnëch mieszkańców ë w latach 40. XX stalata zjinaczelë ną zemiã w industrialną òbéndã. Pierszim pismionã z wikszą jiloscą [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbizmów]] bëł katézmùs Lëtra z 1643 rokù (dalszé edicje w 1752 ë 1828). Ùczałô ùsadzelë kaszëbiznã Mrongovius w [[1823]] ë [[1828]], rusczi ùczałi [[Aleksander Hilferding|A. Hilferding]], a pózdni téż [[Léón Biskùpsczi|Biskùpsczi]] (1883, 1891), [[Gotthelf Bronisch|Bronisch]] ([[1896]], [[1898]]), Mikkola ([[1897]]) ë Nitsch ([[1903]]). Wôżny ùsôdzk to słôwórz [[Stefan Ramùłt|Stefana Ramùłta]] ''[[Słownik języka pomorskiego, czyli kaszubskiego]]'' z 1893 a téż [[Friedrich Lorentz]] ''Slovinzische Grammatik'', 1903, ''Slovinzische Texte'', [[1905]], ë ''Slovinzisches Wörterbuch'', [[1908]]. Pierszim rësznikã kaszëbsko-pòmòrsczi nôrodny rësznotë béł [[Florión Cenôwa]]. Òn zabédowôł kaszëbsczi alfabet, w [[1879]] òpisôł kaszëbską gramatikã, pùblikòwôł etnograficzną ë historiczną lëteraturã ò żëcym Kaszëbów (''Skôrb kaszëbskò-słowińsczi mòwë'', [[1866]]–[[1868]]) a téż jinszé knéżczi. Jinym kaszëbsczim ùsôdzcą béł [[Hieronim Derdowsczi]]. Pózdni bëlë [[Młodokaszëbi]] prowadzony przez [[Aleksander Majkòwsczi|Aleksandra Majkòwsczégò]] ë ùsôdzcë piszący w pismionie ''Zrzësz Kaszëbskô'' ([[Zrzeszińcë]]), chtërny wnioslë wiôldżi wkłôd w rozwicé kaszëbsczégò lëteracczégò jãzëka. W [[2005]] {{skr.|rokù}} [[kaszëbsczi jãzëk]] pierszi rôz mógł wëbrac na maturalnym egzaminie, a w 2015 òstôł òdemkłi na [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczim Ùniwersytece]] czerënk [[kaszëbskô etnofilologiô]]. == Etnogeneza == Nôprôwdopòdobniészô je teòriô, że słowiańsczé plemiona doprzëszłë na Pòmòrzé òb cząd wanogów lëdów (VI-VII w.)<ref>{{Cytuj knéżkã|rozdzél=Ancient DNA connects large-scale migration with the spread of Slavs|aùtór r=Gretzinger, J., Biermann, F., Mager, H. et al.|titel=Nature|stronë=392|rok=2025|jãzëk=en|dzél=646|url=https://www.nature.com/articles/s41586-025-09437-6#citeas}}</ref>. == Kaszëbi jakno nôród == Dzél Kaszëbów ùtrzimôł apartną kùlturã ë jãzëk. Wikszosc Kaszëbów mô dëbeltną identifikacjã – pòlską ë kaszëbską. Wiele pòlsczich nôrodnëch dzejarzi na Pòmòrzim òb czas zagôrënków a nôleżników samòstójnoscowégò pòdzemiô miało kaszëbsczi pòchòdzënk. Kaszëbskô nôrodnô rësznota, choc nie nôleżi do przédnégò żochù w kaszëbsko-pòmòrsczi rësznoce, mô równak wielelatną tradicjã. [[Florión Cenôwa]] béł dbë, że Kaszëbi są apartnym słowiańsczim nôrodã. W midzewòjnowym cządze jegò ùdbã prowadzëlë dali [[Zrzeszińcë]], chtërny w PLR bëlë represjonowóny przez [[UB]] a pózdni przez [[SB]] ë zepchniãti na zbérk òglowi dzejnotë. Pò [[1989]] rokù ną samą dbã w kaszëbsczi rësznoce reprezentowałë pismiona ''[[Tatczëzna (cządnik, 1990–1991)|Tatczëzna]]'' i ''[[Òdroda|Kaszëbskô Òdroda]],'' a téż stowôra [[Kaszëbskô Jednota]]. W Nôrodnym Pòwszechnym Spisënkù z 2021 rokù 11 961 òsób zadeklarowało kaszëbską juwernotã jakno swòjã jedurną<ref>{{Cytuj starnã|titel=Jest nas mniej|url=https://kaszebsko.com/2023/10/01/jest-nas-mniej.html|jãzëk=pl|òpùblikòwóny=Kaszëbskô Jednota|data przëstãpù=2026-10-27|data=2023-10-01}}</ref>. == Kaszëbsczé etnograficzné karna == W ùszłoce dzelëlë sã òni na wiele etnicznëch pòdkarnów, zjinaczonëch jãzëkòwò ë kùlturowò, midzë jinszima: [[Mòrzanie]], [[Rëbôcë]], [[Bëlôcë]], [[Lesôcë]], [[Józcë]] (jinaczi [[Mùcnicë]]), [[Gôchë]], [[Krëbanie]], [[Zabòrôcë]], [[Słowińcë]]. Za wëjimkã Bëlôków ë Gôchów rolô nëch bënowëch pòdzélów je wiele mniészô jak cziledzesąt lat nazôd.[[Òbrôzk:Jezyk kaszubski w gminach NSP2011.png|mały|Sztatus [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]] w gminach]] == Lëteratura == * [[Gerat Labùda]]: O Kaszubach, [[Gdiniô]] [[1991]], str. 18. * [[Gerat Labùda]]: Historia Kaszubów w dziejach Pomorza t.1 Czasy średniowieczne, Gdańsk 2006. * [[Aleksander Majkòwsczi]]: Przewodnik po Szwajcarji Kaszubskiej. Polskie Tow. Krajoznawcze, [[Warszawa]] [[1924]]. * [[Cezari Òbracht-Prondzyńsczi|Cezari Obracht-Prondzyńsczi]]: Kaszëbi dzys : kùltura, jãzëk, tożsamòsc [skaszëbił Eugeniusz Gòłąbk]. [[Gduńsk]]: [[Kaszëbsczi Institut]], 2007. * Kamińska K., Kwiatkowska A.: "Jesteśmy tacy sami. Sztuka w edukacji międzykulturowej" (Kaszubi), 2009, s. 57 [http://books.google.pl/books?id=EEypDZU6Uu0C&pg=PA57&dq=kaszubi&hl=pl&sa=X&ei=rso6U62WKdTwhQemuoHICA&ved=0CEsQ6AEwBjge#v=onepage&q=kaszubi&f=false] * [[Kazimierz Kleina]]; [[Cezari Òbracht-Prondzyńsczi|Cezary Obracht-Prondzyński]] (red.): Społeczność kaszubska w procesie przemian : kultura, tożsamość, język. Kancelaria Senatu, 2012. * S. Orgelbranda Encyklopedyja Powszechna (1863), 14 tom, Warszawa, ss. 353–362 "Kaszuby". * [[Stefan Ramułt]]: Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego. Scalił i znormalizował Jerzy Treder, Gdańsk 2003 * [[Bernat Zëchta]]: [[Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej]], Ossolineum, Wrocław – Warszawa – Kraków 1968, tom II, ss. 144–145. == Òbaczë téż == {{Òbaczë téż |Szlachòwnô pòzwa= |Sparłãczoné témë= * [[Kaszëbë]] * [[Kaszëbskô diaspòra]] * [[Lësta słôwnëch Pòmòrzanów]] |Kategoriô=Etniczné grëpë }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * https://mac.gov.pl/wp-content/uploads/2011/12/Wykaz-gmin.pdf Gminë 2011r. * http://www.thedailyobserver.ca/2015/05/20/kashubian-exchange-program-in-the-works — [[Kanada]] * {{YouTube|v=tOgdT5Elwh8|tit=Kaszubi (1990 r.)|k=@VideoStudioGdansk1981|d=2020-03-25|dł=51:47}} * {{YouTube|v=QShOKIvG_B8|tit=Jo jem kaszub {{!}} Jerzy Warczak|k=@Pilgrim07|d=2013-06-08|dł=2:24}} * {{YouTube|v=Tyd345GCbnE|tit=Kaszubi – tożsamość obroniona. Rozmowa z prof. Cezarym Obrachtem-Prondzyńskim|k=@historiabezkitu1568|d=2024-03-13|dł=1:24:31}} * https://kaszebsko.com/historia ** https://kaszebsko.com/wp-content/uploads/2022/12/Internetowy-Podrecznik-Historii-Kaszubow.pdf * https://histmag.org/Mowisz-Kaszubi-myslisz...-Kim-sa-ludzie-pogranicza-9219 * https://www.busemprzezswiat.pl/2019/01/kaszubi-tajemniczy-lud-polnocy-polski/ {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi| ]] [[Kategòrëjô:Słowianie]] [[Kategòrëjô:Etniczné grëpë]] [[Kategòrëjô:Nôrodnoscë]] 3ipntqn4wugrom35jpm2fw0rjwqak6w 0 1471 223019 218039 2026-11-01T20:48:10Z Terrus38 14026 223019 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Россия (Rossija) |miono = Ruskô |miono-genitiw = Rusczi |fana = Flag of Russia.svg |herb = Coat of Arms of the Russian Federation.svg |na karce = Russian Federation (orthographic projection).svg |jãzëk = [[Rusczi jãzëk|rusczi]] |stolëca = [[Mòskwa]] |fòrma państwa = [[repùblika]] |wiéchrzëzna = 17.075.200 |lëdztwò = 143,394,458<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/russia-population/ Russia Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-03-28] ({{jãz.|en}}).</ref> |rok = 2026 |dëtk = rusczi rubel |kòd dëtka = RUB |czasowô cona = +3 do +12 |swiãto = 9 maja, 12 czerwińca |himn = Gosudarstwiennyj gimn Rossijskoj Fiedieracyi<br> Państwòwi Himn Rusczi Federacji <center>[[Òbrôzk:National Anthem of Russia (2000), instrumental, one verse.ogg]]</center> |kòd = RU |Internet = .ru .рф (.cu) |telefón = +7 |Prezydeńt=[[Władimir Pùtin]] |Premiéra=Michaił Miszustin |aùtowi kòd=RUS |data ùsôdzenia=26 gòdnika 1991 |kònstitucjô=Kònstitucjô Rusczi }} '''Rusjô'''<ref>{{RKJ|2020|20}}</ref><ref>{{sloworz.org|19532|22107}}</ref>, '''Rëskô'''<ref name=":3">{{RKJ|2007|42}}</ref>, '''Ruskô'''<ref name=":3" /> abò '''Ruskô Federacjô''' ({{jãz.|ru}} Росси́йская Федера́ция) je państwã w Pòrénkòwi [[Eùropa|Eùropie]] ë Nordowi [[Azjô|Azji]] ([[Syberiô]]). Stolecznym gardã Rusczi Federacëji je [[Mòskwa]]. Wedle wiéchrzëznë Ruskô Federacëjô je nôwikszim państwã swiata. == Historiô == Zôczątki państwa sã sparłączoné z Czijewsczi Rusą. W XIII stalata pòwstało Ksãżstwò Mòskiewsczé, pòd władzã dinastëji Rurikowiczów, chtërno stało sã Wiôldżim Ksãżstwã w XIV stalata. W 1547 ksãżã Iwan IV òstał kòrónowany na cara. Po smierci Fiodora I doszło do biôtków o władzã, nôpierwi carem òstał Bòris Godunow, po jego smierci carem òstał Pòlak – Dymitr I. W 1613 kùreszce Sobòr Ziemsczi wëbrał Michôła I Romanowa, chtëren dał zôczątk nowi dinastëji. W latach 1632–1634 Ruskô toczëła wòjnã z [[Repùblika Òbu Nôrodów|Repùbliką Òbu Nôrodów]] o Smoleńsk<ref name=":0">[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Rosja-Historia;4383802.html Rosja. Historia] Encyklopedia PWN [2025-09-07]</ref>. W 1689 carem òstał Pioter I<ref name=":1">[https://www.britannica.com/place/Russia/History History of Russia] Encyclopedia Britannica [2025-09-07]</ref>. Za jegò rządów doszło do umòcnienia pozycji Rusczi na midzënôrodny arenie, zreorgòwał wòjskò na mòdło jinszich eùropejsczich wòjsk, utwòrzëł też wòjnową marinarkã<ref name=":1" />. W 1721 Pioter przyjôł zôpadny titel czezera<ref name=":0" />. W XVI–XIX w. Ruskô zwëskała stolëmne òbéńda w Pòrénkòwi Eùropie, Nordowi Azji, Westrzédni, na Kaùkazie oraz w Nordowi Americe. W 1914 Rusko dołãczëłô do I swiatowi wòjny<ref name=":2">[https://www.onet.pl/informacje/kronikidziejow/abdykacja-mikolaja-ii-swiadkowie-tego-wydarzenia-plakali-rzewnymi-lzami/p9qc7f4,30bc1058 Abdykacja Mikołaja II. Świadkowie tego wydarzenia płakali rzewnymi łzami] Onet [2025-09-07]</ref>. W 1917 mioły mol dwie rewolucëje, z przëczënë gromicznikowi rewolucëji slédny car Mikòłôj II abdikòwał<ref name=":2" />, a w 1918 òstał zamòrdòwany bez kòmùnistów<ref>[https://historia.dorzeczy.pl/pierwsza-wojna-swiatowa/191688/mikolaj-ii-romanow-bolszewicy-zamordowali-cara-i-jego-rodzine.html Zabójstwo Romanowów. Bolszewicy urządzili im okrutną rzeź] [2022-07-16] Historia DoRzeczy [2025-09-07]</ref>. W latach 1922–1991 Ruskô bëła wiôldżim dzélã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Związkù Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików]] (ZSSR). == Geògrafiô == === Pòłożenié === W Nordowi [[Azjô|Azji]] greńczë z Arkticznim Òceanã, rozcëga sã òd pòrénkòwi Eùropë (dzél na zôpôd òd Ùralu) do nordowégò [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]]. === Wiéchrzëzna === * całownô: 17,098,242 km² * wiéchrzëzna lądu: 16,377,742 km² * wiéchrzëzna wòdów: 720,500 km² * môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 1 === Lądowé grańce === * òglowô długòsc wszëtczich grańców: 22,407 km * państwa, z jaczima mô grańce: [[Azerbejdżan]] 338 km; [[Biôłorus]] 1,312 km; [[Chińskô Lëdowô Repùblika]] (pôłniôwi pòrénk) 4,133 km ë pôłnie 46 km; [[Estoniô]] 324 km; [[Fińskô]] 1,309 km; [[Grëzóńskô]] 894 km; [[Kazachstan]] 7,644 km; [[Kòrejańskô Lëdowò-Demokraticznô Repùblika|Nordowô Koreja]] 18 km; [[Łotwa]] 332 km; [[Lëtwa]] ([[Kaliningradzkô Òbéńda]]) 261 km; [[Mòngòliô]] 3,452 km; [[Norweskô]] 191 km; [[Pòlskô]] ([[Kaliningradzkô Òbéńda]]) 209 km; [[Ùkrajina]] 1,944 km === Brzegòwô liniô === 37,653 km === Wësokòsc terenu === * strzédnô wësokòsc: 600 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: -28 m m. n.r.m. (Kaspijsczé Mòrzé) * nôwëższi czëp: 5,642 m m. n.r.m. (Elbrus) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 13.2% (w tim 7.4% òrnëch gruńtów) * lasë 50.7% * jinsze 35.9% (wôrtoscë szacowóné na 2023) === Gardë === {{Kòlumnë|em=20|1= * [[Mòskwa]] * [[Petersbùrg]] * [[Samara]] * [[Belgard]] * [[Niżni Nowògard]] * [[Abakan]] * [[Anadyr]] * [[Angarsk]] * [[Archangielsk]] * [[Astrachań]] * [[Barnauł]] * [[Biełgorod]] * [[Birobidżan]] * [[Błagowieszczensk]] * [[Brack]] * [[Briańsk]] * [[Bujnaksk]] * [[Chabarowsk]] * [[Chanty-Mansyjsk]] * [[Chasawjurt]] * [[Czeboksary]] * [[Czelabińsk]] * [[Czerkiessk]] * [[Czita]] * [[Derbent]] * [[Elista]] * [[Gorno-Ałtajsk]] * [[Irkuck]] * [[Iwanovo]] * [[Iżewsk]] * [[Jakuck]] * [[Jarosław (miasto w Rosji)|Jarosław]] * [[Jekaterynburg]] * [[Joszkar-Oła]] * [[Jużno-Sachalinsk]] * [[Króléwc]] abò [[Kaliningrad]] * [[Kaługa]] * [[Kaspijsk]] * [[Kazań]] * [[Kiemierowo]] * [[Kirow]] * [[Kizlar]] * [[Kostroma]] * [[Kolomna]] * [[Krasnodar]] (Jekaterinodar) * [[Krasnojarsk]] * [[Kurgan]] * [[Kursk]] * [[Kyzyl]] * [[Lipieck]] * [[Machaczkała]] * [[Magadan]] * [[Majkop]] * [[Murmańsk]] * [[Nabierieżne Czełny]] * [[Nachodka]] * [[Nalczik]] * [[Niżniekamsk]] * [[Nowokujbyszewsk]] * [[Nowosybirsk]] * [[Omsk]] * [[Orienburg]] * [[Orzeł (miasto)|Orzeł]] * [[Perm (miasto)|Perm]] * [[Pienza]] * [[Pietropawłowsk-Kamczatskij]] * [[Pietrozawodsk]] * [[Psków]] * [[Riazań]] * [[Rostów nad Donem]] * [[Salechard]] * [[Saławat]] * [[Samara]] * [[Sarańsk]] * [[Saratów]] * [[Smoleńsk]] * [[Stawropol]] * [[Syktywkar]] * [[Tambow]] * [[Tiumień]] * [[Togliatti]] * [[Tomsk]] * [[Tuła]] * [[Twer]] * [[Ùfa]] * [[Ùljanowsk]] (Symbirsk) * [[Ùłan Ùde]] * [[Władikawkaz]] * [[Władymir]] * [[Władywostok]] * [[Wołgograd]] * [[Wołogda]] * [[Wołżski]] * [[Woroneż]] }} == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 143,394,458 (2026) === Etniczné karna === Ruskòwie 77.7%, Tatarzë 3.7%, Ukraińcë 1.4%, Baszkirowié 1.1%, Czuwasze 1%, Checzeni 1%, jinsi 10.2%, niesprecyzowane 3.9% (òk. 2010) === Jãzëczi === Rusczi (òficjalny) 85.7%, Tatarsczi 3.2%, Checheńsczi 1%, jinsze 10.1% (òk. 2010) === Religijné karna === [[Prawòsławié|Rusczi Prawòsławny Kòscół]] 15-20%, [[Islam|mùzułmanie]] 10-15%, jinsi chrzescëjanowie 2% (òk. 2006) === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 75.3% (w 2023 r.) * wikszé miesczé westrzódczi: 12.680 milionów Mòskwa (stolëca), 5.561 milionów Sankt-Petersbùrg, 1.695 milionów Nowosybirsk, 1.528 milionów Jekaterynburg, 1.292 milionów Kazań, 1.251 milionów Niżni Nowògard (2023) == Pòliticzny system == [[Òbrôzk:Владимир Путин (08-03-2024) (cropped).jpg|mały|Prezydent Rusczi Władimir Pùtin]] * òficjalnô pòzwa: Ruskô Federacëjô ([[Rusczi jãzëk|rus]]. ''Росси́йская Федера́ция'') * pòliticzny ùstôw: pół-prezydencko federacëjô * stolëca: Mòskwa * czasowô cona: UTC+3 do +12 * państwowé swiãto: 9 maja – Dzéń zwëcãstwa * nôrodny himn: „Государственный гимн Российской Федерации” (''Państwòwi Himn Rusczi Federacji''), òd 2000 === Wëkònôwczô władza === * prezydent [[Władimir Pùtin]] (òd 7 maja 2012) * premier Michaił Miszustin (òd 16 stëcznika 2020) === Ùstawòdôwczô władza === Dwùjizbowi parlament, w skłôd jaczégò wchôdô niższô jizba Państwowô Duma (450 nôleżników na piãcolatną kadencjã) i wëższô jizba Rada Federacji (170 nôleżników). == Òbaczë téż == * [[Króléwc]] * [[Biôłorus]] * [[Ùkrajina]] * [[Kazachstan]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20260201235534/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/ Ruskô w „The World Factbook”] == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{CIS}} {{Eùropa}} {{Azjô}} [[Kategòrëjô:Ruskô| ]] [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] ifoszuzwk9eejoplknmcxgxl1ujh3hx 0 1894 223050 217268 2026-11-01T20:56:48Z Terrus38 14026 223050 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox |Gard=Mòskwa |gwôsné miono=Москва |céch=Coat of arms of Moscow.svg |fana=Flag of Moscow, Russia.svg |rodzôcz=Mòskwë |państwò=[[Ruskô]] |wiéchrzëzna=2 511 |stopniN=55 |minutN=45 |stopniE=37 |minutE=37 |lëdztwò=13,010,112 |rok=2021 |bùrméster=Sergej Sobianin |www=https://www.mos.ru/ |adres_um=Ùrząd Mera Mòskwë |kod_poczt_um=Twerskô sz. 13, Mòskwa |Kôrta={{Lokalizacyjnô kôrta |mapa=RU |rozmiar=250 |rodzaj=inline |punkty mapy={{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|55°45′07″N 37°37′03″E|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Mòskwa]]}} }} }} '''Mòskwa''' ({{jãz.|ru}} Москва) je [[stolëca|stolëcą]] a nôwikszim gardã [[Ruskô|Rusczi]]. Leżi nad rzéką [[Mòskwa (rzéka)|Mòskwą]] we westrzédno-zôpadny Rusce. Ji pòpùlacjã taksëje sã na 13 milionów òsób w samëch grańcach miasta<ref name="2021Census">Rosstat, [https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx ''Оценка численности постоянного населения по субъектам Российской Федерации''] ({{jãz.|ru}})</ref>, a wicy jak 21,5 milionów lëdzy mieszkô w òbrëmim mòsczewsczi metropòlie<ref name="Megapolis">citypopulation.de, [https://www.citypopulation.de/en/world/agglomerations/ ''MAJOR AGGLOMERATIONS OF THE WORLD''] ({{jãz.|en}}), przëstãp z 9.07.2026 r.</ref>. Sóm gard mô pòwiérzchniã 2 511 km², a wiéchrzëzna cawny metropòlitalny conë wënôszô wicy jak 26 000 km²<ref name="Megapolis" />. Mòskwa słëchô nôwikszim gardóm swiata: je nôwikszim miastã pòłożonym całowno w Eùropie<ref name="Planète Énergies">Planete Energies, [https://www.planete-energies.com/en/medias/close/moscow-city-undergoing-transformation ''Moscow, a City Undergoing Transformation''] ({{jãz.|en}}), 9.11.2017 r., przëstãp z 9.07.2026 r.</ref>. Pierszô nadczidka ò Mòskwie pòchôdô z 1147 rokù, czej òsta stolëcą [[Wiôldżé Mòsczewsczé Ksãstwò|Wiôldżégò Mòsczewsczégò Ksãstwa]], chtërno doprowadzëło do zjednaniégò rusczich zemiów w XV stalatim a stało sã centrum ne zjednónégò państwa<ref>"Moscow, Grand Duchy of". ''[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780199546091.001.0001/acref-9780199546091-e-7792 World Encyclopedia] ({{jãz.|en}}),'' Philip's. 2004. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-19-954609-1</bdi>. Zarchiwizowóné z [https://web.archive.org/web/20250601225153/https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780199546091.001.0001/acref-9780199546091-e-7792 òriginału] 1.06.2025 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref>. Pò pòwstanim Rusczégò Carstwa w 1547 rokù, Mòskwa dërch bëła pòliticznym a ekònomicznym òstrzódkã przez wikszosc swòji historie. Za czasów [[Pioter Wiôldżi|Piotra Wiôldżégò]], w 1712 rokù, ruskô stolëca òsta przecygnionô do nowò pòwstałégò [[Piotrogard|Piotrogardu]], co òbniżëło status Mòskwë òb czas imperialnégò cządu<ref name="Weeks">Weeks, Theodore R. (1 January 2008). "Moscow". ''[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780195176322.001.0001/acref-9780195176322-e-1053 The Oxford Encyclopedia of the Modern World] ({{jãz.|en}})'' Oxford University Press. ISBN <bdi>978-0-19-517632-2</bdi>.</ref>. Z [[Pajicznikòwô rewòlucjô|pajicznikòwą rewòlucją]] a pòwstanim [[Ruskô Federacyjnô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Rusczi FSSR]] mët, w 1918 rokù stolëca òsta przecygnionô nazôd do Mòskwë<ref name="Weeks" />. Miasto pózni òstało przédnym pòliticznym òstrzódkã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Sowiecczi Zrzeszë]] ë doswiôdczëło òb nen czas wiôldżégò wzrostu lëczbë mieszkańców<ref name="Weeks" />. Pò rozpadze Sowiecczi Zrzeszë Mòskwa òsta stolëcą nowò ùstanowiony Rusczi Federacje<ref name="Weeks" />. Mòskwa je nôbarżi wesënionym na nordã a nôzëmniészim megagardã na swiece. Zarządzónô je jakno federalné miasto<ref>[https://web.archive.org/web/20211007105652/https://www.mos.ru/en/city/about/ "A glimpse into history"] ({{jãz.|en}}), ''mos.ru''. Zarchiwizowóné z [https://www.mos.ru/en/city/about/ òriginału] 7.10.2021 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> i je za pòliticzné, kùlturalné a nôùkòwé centrum Rusczi. Mòsczewsczé Midzënôrodné Centrum Biznesu je jednym òd nôwikszich tegò zortu òstrzódków na swiece a stoji tam wikszosc òd nôwëższich chmùrników w Eùropie. Mòskwa bëła gòspòdarzã [[Latné Òlimpijsczé Miónczi 1980|Latnëch Òlimpijsczich Miónków w 1980 rokù]] a jednym òd miastów-gòspòdarzów [[Mésterstwò Swiata w Fùsbalë 2018|Mésterstwów Swiata w Fùsbalë 2018 rokù]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210802231006/https://www.newindianexpress.com/sport/football/fifa-world-cup-2018/fifa-worldcup-2018-news/2018/jun/14/fifa-world-cup-kicks-off-in-russia-1828219.html "FIFA World Cup kicks off in Russia"] ({{jãz.|en}}), ''The New Indian Express''. Zarchiwizowóné z [https://www.newindianexpress.com/sport/football/fifa-world-cup-2018/fifa-worldcup-2018-news/2018/jun/14/fifa-world-cup-kicks-off-in-russia-1828219.html òriginału] 2.08.2021 r. Przëstãp z 9.07.2026 r. </ref>. W gardze to dô pôrã òbiektów ze swiatowi lëstë spôdkòwiznë UNESCO. Mòskwa je znónô z architekturë, òsoblëwie z òbéńdë [[Czerwiony Plac|Czerwionégò Placu]] a bùdinków taczich jak [[Sobór Błogòsławionégò Wasyla]] a [[Kreml]], chtëren je òstrzódkã włôdzë w kraju. W Mòskwie wielné rusczé firmë mają swòje sedzbë. Miasto mô bògati system pùblicznégò transpòrtu: sztërë midzënôrodné fligerplace, dzesãc banófów, elektriszowi system, system jednoszinowégò banu a [[Metro w Mòskwie|mòsczewsczé metro]] – jeden òd nôwikszich tegò zortu systemów na swiece. Wicy jak 40% teritorium miasta stanowi zelonosc, co czini Mòskwã jednym òd nôbarżi zelonëch gardów na swiece<ref>[https://web.archive.org/web/20200625002804/https://bridgetomoscow.com/curious-fact-moscow-parks ''"Moscow parks"''] ({{jãz.|en}}), ''Bridge To Moscow''. Zarchiwizowóné z [https://bridgetomoscow.com/curious-fact-moscow-parks òriginału] 25.06.2020 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref>. == Etimòlogiô == Ùwôżô sã, że miono gardu pòchôdô òd rzéczi [[Mòskwa (rzéka)|Mòskwë]].<ref name="Vasmer">Vasmer, Max (1986–1987) [1950–1958]. "Москва". [w:] Trubaczow, O. N.; Larin, B. O. (editorzë). ''Этимологический словарь русского языка'' ({{jãz.|ru}}) (2 wëdanié.). Mòskwa Progress.</ref><ref name="Smol">Smòlickaja, G.P. (2002). ''Topònimiczeskij słowar Centralnoj Rossyji'' <bdi>Топонимический словарь Центральной России</bdi> ({{jãz.|ru}}). str. 211–2017.</ref> To dô rozmajité teòrie tikającé sã pòchòdzeniô pòzwë rzéczi. Nôlepi jãzëkòznajarskò ùgruntowóną a szerok akceptowóną je na ò pòchòdzenim z [[Prabôłtosłowiańsczi jãzëk|prabôłtosłowiańsczégò]] dërżenia *''mŭzg''-/''muzg''- z [[Praindoeùropejsczi jãzëk|praindoeùropejsczégò]] *meu- „mòkri”,<ref name="Smol"/><ref name="Trubach">Trubaczow, O.N., ed. (1994). ''Etimòlogiczeskij słowar sławjanskich jazykòw'' <bdi>Этимологический словарь славянских языков</bdi> ({{jãz.|ru}}). V. 20: str. 19–20, 197, 202–203; V. 21: str. 12, 19–20, 76–79.</ref><ref>Pokorny, Julius. [https://web.archive.org/web/20160310064838/http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/ielex/U/P1312.html "meu"]. ''Indogermanisches etymologisches Wörterbuch,'' ({{jãz.|de}}) Zarchiwizowóné z [http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/ielex/U/P1312.html òriginału] 10.03.2016 r. </ref> tak tej ''Mòskwa'' mògłabë òznaczac rzékã pòłożoną na sapach czë błotach. Skrewnionym słowóm słëchają: [[Rusczi jãzëk|rusczé]] музга, ''mùzga'' „plëta”, [[Lëtewsczi jãzëk|lëtewsczé]] ''mazgoti'' a [[Łotewsczi jãzëk|łotewsczé]] ''mazgāt'' „mëc”, [[Łacyńsczi jãzëk|łacyńsczé]] ''mergō'' „zanurzac”,<ref name="Vasmer" /><ref name="Trubach" /> [[Prekmùrsczi jãzëk|prekmùrsczé]] ''müzga'' „trzãsawiszcze”<ref>Greenberg, Marc L. (2020). Fortuin, Egbert; Houtzagers, Peter; Kalsbeek, Janneke (editorzë). ''Prekmurje Slovene Grammar: Avgust Pavel's Vend nyelvtan (1942). Critical edition and translation from Hungarian by Marc L. Greenberg''. ({{jãz.|en}}), Leiden, Boston: Brill Rodopi. str.&nbsp;176. ISBN&nbsp;<bdi>978-9004419117</bdi>.</ref>. We wiele słowiańsczich krajach jistnieje nôzwëskò ''Mòskòw'', nôpòpùlarniészé je w Rusce, [[Bùłgariô|Bùłgarie]], [[Ùkrajina|Ùkrajińsce]] a [[Nordowô Macedoniô|Nordowi Macedonie]].<ref>[https://forebears.io/surnames/moskov "Moskov Surname Meaning, Origins & Distribution"]. ''forebears.io''. Zarchiwizowóné z [https://web.archive.org/web/20181211010136/https://forebears.io/surnames/moskov òriginału] 11.12.2018 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> W dodôwkù, w Pòlsce jistnieją szlachòwno pòzwóné môlëznë jak Mozgawa.<ref name="Vasmer" /><ref name="Smol" /><ref name="Trubach" /> Wedle ùgrofińsczi hipòtezë, [[wòłżańskò-fińsczé lëdë]], jaczé słëchałë do przedsłowiańsczich plemión a chtërne mieszkałë na nym terenie, zwałë rzékã ''Mustajoki –'' „czôrnô rzéka” ë pòzwa rzéczi miabë pòchadac z te terminu.<ref>Tarkiainen, Kari (2010). ''Ruotsin itämaa''. Helsinki: Svenska litteratursällskapet i Finland. (szw.), str.&nbsp;19. ISBN&nbsp;<bdi>978-951-583-212-2</bdi>.</ref> Jiné teòrie są òdrzucóné przez jãzëkòznajarzów jakno słabò pòpiarté nôùkòwò.<ref name="Vasmer" /><ref name="Smol" /> Stôroruską fòrmã pòzwë rekònstruùje sã jakno *Москы, ''*Mosky'', ale pierszé pisóné nadczidczi z XII stalatégò zapisóné są w zanôléżnëch [[Przëpôdk|przëpôdkach]]: Московь, ''Moskovĭ'' ([[winowôcz]]), Москви, ''Moskvi'' ([[môlnik]]), Москвe/Москвѣ, ''Moskve/Moskvě'' ([[rodzôcz]]).<ref name="Vasmer" /><ref name="Smol" /> Z nëch fòrmów pòchôdô terôczasnô ruskô fòrma Москва, ''Mòskwa'', mdącô wënikã ùproszczeniô deklinacje (szlachòwno stało sã w kaszëbiznie np. z prasłowiańsczim *kry, chtërno przeszło w krew/krëwiô).<ref>Lorentz, F. (1925). ''Geschichte der Pomoranischen Sprache''. ({{jãz.|de}}), De Gruyter, str. 153</ref> == Historiô == <big>'''Prehistoriô'''</big> Terenë dzysdniowi Mòskwë bëłë zamieszkałé òd prehistoricznëch czasów. Do nôwczasniészich znalezëszczów słëchają zaòstałoscë pò lałowsczi kùlturze, chtërnã ekspercë przëpisëją do cządu [[Neòlit|neòlitu]].<ref>[https://web.archive.org/web/20201030183623/https://www.mos.ru/en/news/item/22507073/ "The origins of Moscow: What archaeological finds, chronicles and urban legends tell us"]. ''Mos.ru''. 5 April 2017. Zarchiwizowóné z [https://www.mos.ru/en/news/item/22507073/ òriginału] 30.10.2020 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Pierszima mieszkańcama òbéńdë bëlë jachtarze a zbiérôcze. Kòl 950 r. òsedlëłë sã tu dwa słowiańsczé plemiona, [[Wiaticze]] a [[Kriwicze]]. Wiaticze mòglë sã składac na wikszosc domôcy pòpùlacje Mòskwë.<ref>[https://web.archive.org/web/20120524051043/http://www.moskau.ru/moskau/lexikon/geschichte_moskaus_vom_dorf_zur_metropole_3.html "History of Moscow – from village to metropolis"] ({{jãz.|en}}) ''moskau.ru''. Zarchwizowóné z [http://www.moskau.ru/moskau/lexikon/geschichte_moskaus_vom_dorf_zur_metropole_3.html òriginału] 24.05.2012 r., przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> === Wczasnô historiô (1147–1263) === Mòskwa òsta nadczidłô w kronikach pierszi raz przë rokù 1147 jakno dzél rostowskò-suzdalsczégò ksãstwa, jakô pòwsta pò rozpadze [[Czijewskô Rus|Czijewsczi Rusë]].<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 45</bdi></ref> Bëła tedë môłim miastkã przë zôpadny grańcë ksãstwa.<ref>[https://www.bbc.com/russian/features-39352451 "Начало Москвы: пир после убийства"] ({{jãz.|ru}}) ''BBC News Russian''. 11.04.2017 r. Zarchiw. z [https://web.archive.org/web/20210710045539/https://www.bbc.com/russian/features-39352451 òriginału] 10.07.2021 r. </ref> Wôżnosc Mòskwë mòckò ùrosła w drëdżi pòłowie XII wiekù, czej stała sã festingą, tej téż pòwstałë pierszé mùrë [[Kreml|Kremla]].<ref name=":0">Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 46</bdi></ref> Òb czas mòngòlsczich inwazjów z lat 1237–1238, Mòskwa òsta splądrowónô pò zniszczenim [[Riazań|Riazania]].<ref name=":0" /> Pierszim ksyżëcã Mòskwë béł [[Daniél Aleksandrowicz|Daniél]], nôstarszi syn [[Aleksander Newsczi|Aleksandra Newsczégò]], jaczi erbòwôł w 1263 rokù gard.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 47</bdi></ref> Do 1271 rokù, ksãstwò bëło rządzoné przez ùja Daniela, Jarosława, chtëren dostôł Twer jakno apanaż.<ref>Kuczkin, V. A. (2013). "Московское великое княжество" [w:] Krawiec, S. L. (editór.). ''Большая Российская энциклопедия. Том 21: Монголы — Наноматериалы'' ({{jãz.|ru}}) Большая Российская энциклопедия. str.&nbsp;308–310. ISBN&nbsp;<bdi>978-5-85270-355-2</bdi>.</ref> Sóm Daniél je nadczidłi w kronikach dopiérze przë rokù 1282, czej miôł brac ùdzél w feùdalny wòjnie jegò dwùch starszich bracynów.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 47</bdi></ref> === Wiôldżé Ksãstwò (1263–1547) === [[Òbrôzk:Facial_Chronicle_-_b.10,_p.049_-_Tokhtamysh_at_Moscow.jpg|mały|Dobëcé Mòskwë przez [[Złotô Horda|Złotą Hordã]] w 1382 rokù]] [[Òbrôzk:Вид_на_Спасскую_башню_от_Исторического_музея.jpg|alt=|mały|Spasskô Bôszta, zbùdowónô w 1491]] [[Òbrôzk:Polish_plan_of_Moscow_1610.PNG|mały|Plan Mòskwë z 1610, przed znikwienim gardu w 1612 a zmianą ùkładu sztrasów. Norda je pò prawi.]] Na prawim sztrądze rzéczi Mòskwë, òsmë kilométrów òd Kremla, Daniél ùsadzył nowi mònastér z drzewianą cerkwią Daniela Słëpnika mët – dzysdnia je to [[Danielów Mònastér]]. Pò smiercë Daniela w 1303 r., teritorium ksãstwa sã wnet pòtrojiło, zamikającë w se cawną rzékã Mòskwã kùmbruż z ji dopłëwama, co zagwësniło państwù samòòbstójnotã.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 50-51</bdi></ref> Bëlnô rzecznô séc pòmôga ksãstwù w rozwiju hańdlu.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 55</bdi></ref> Òtrocë Daniela sztridowelë sã z [[Twer|twersczima]] ksãcama ò sukcesjã.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 60</bdi></ref> [[Jerzi Mòsczewsczi|Jerzi]] òstôł ùznóny za wiôldżégò ksãca przez mòngòlsczégò [[Chan|chana]] w 1318, ale stracył titel sztërë lata pózni.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 87</bdi></ref> [[Iwan I Mòsczewsczi|Iwan I]] òdzwëskôł trón wiôldżegò ksãstwa òd Tweru pò dokôzanim lojalnoscë chanowi.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 145</bdi></ref> Iwan zbiérôł daninã dlô chana [[Złotô Horda|Złoti Hordë]] òd zanôleżnëch rusczich ksyżãt ë ùżiwôł strzódków, jaczé zdobiwôł, cobë rozwijac Mòskwã.<ref name=":1">Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' ({{jãz.|en}}; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 73</bdi></ref> Metropòlita [[Ruskô Prawòsłôwnô Cerkwiô|rusczi cerkwie]] téż zdrësził sã z Iwanã i przeniósł swòjã sedzbã z [[Władimir (gard)|Władimiru]] do Mòskwë.<ref name=":2">Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 – 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 40</ref><ref name=":1" /> Zwela pòd pierszą kamianną cerkwiã w Mòskwie, [[Sobór Zasniãcô Matczi Bòżi]], òsta wëłożonô w 1326. Metropòlita wëbrôł sobór za plac swòjégò spòczinkù, co miało zmòcnic sztatus Mòskwë jakno dëchòwégò centrum rusczégò prawòsławiégò.<ref name=":2" /> Chan Złoti Hordë pòczątkòwò wspiérôł Mòskwã, chcącë scygnąc ekspansjã [[Wiôldżé Lëtewsczé Ksãstwò|Wiôldżégò Lëtewsczégò Ksãstwa]] na pòrénk, ingerowôł dërch w relacje Mòskwë z jinyma rusczima princama, bë zapòbiec ji nadmiérnémù zmòcnieniémù.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 211-212</bdi></ref> W 1353 rokù, [[czôrnô smierc]] rozkòscérza sã z nordowò-zôpadny Rusczi do Mòskwë, pòwòdëjącë smierc [[Szëmón Bùszny|Szëmòna Bùsznégò]], jegò sënów a metropòlitë.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 217</bdi></ref> Tak tej panëjącô Mòskwą familiô òsta môłô ë pòwsta nowô lëniô ksyżãcy sukcesje – wedle ni włôdza przechôda z òjca na sëna.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 170-171</bdi></ref> Òb czas panowaniô Dimitra Dóńsczégò, mòsczewsczé ksãstwò zdobëło zacht nowégò teritorium.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 – 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 49</ref> W 1380 r., Dimitr doprowadzył zjednóną ruską armiã do wôżnégò zwëcãstwa nad Mòngòłami w biôtce ò Kùlikòwò, co baro przëdało Mòskwie wiele prestiżu a zmòcniło sztatus ji włôdców jakno wòjskòwëch wódców.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 – 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 51</ref> Pò jegò smiercë w 1389 rokù, trónë Władimiru a Mòskwë òstałë na wiedno zjednóné.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 306</bdi></ref> Za panowaniégò [[Wasyl II Slepi|Wasyla II]] wëbùchłô domôcô wòjna pònemù jak Jerzi Zwienigòrodzczi zakwestionowôł sukcesjã swòjégò bratówca w 1425 r.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 – 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 69</ref> Òkróm te, Wasyl wërôżôł niechãc wedle [[Florencczi sobór|florencczégò sobòru]], co skùtkòwało aresztowanim metropòlitë za jegò pòdpisanié.<ref name=":3">Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 – 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 72</ref> Sétmë lat pózni, radzëzna rusczich biskùpów wëbra gwôsnégò metropòlitã, co òznôczało ògłoszenié [[Aùtokefaliô|aùtokefalie]] przez ruską cerkwiã.<ref name=":3" /> [[Ùpôdk Kònstantinopòla|Ùpôdk Kónstantinopòla]] w 1453 rokù béł ùwôżóny przez Rusków za bòską karã za [[Apòstazjô|apòstazjã]] ë w 1492 r. Mòskwa òsta pòzwónô pierszi rôz imperialnym gardã przez rusczégò metropòlitã.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 – 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 135</ref> Òb czas rządów [[Iwan III Wiôldżi|Iwana III]], wnet wszëtczé rusczé kraje zjednałë sã z Mòskwą, co dało spòdlé pòd bùdacjã centralisticznégò państwa.<ref>Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' ({{jãz.|en}}; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 77-79</bdi></ref> [[Staniãcé nad Ùgrą|Staniãcé nad rzéką Ùgrą]] w 1480 r. je tradicyjną cezurą kùńca tatarsczi zwiérzchnoscë.<ref>Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' ({{jãz.|en}}; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 78</bdi></ref> Iwan miôł wiôlgą starã, abë jegò państwò przejãło wiersztã Kónstantinopòla, zrekònstruòwôł tej Kreml przë pòmòcë renesansowëch włosczich architektów. Prawie za czasów Iwana III pòjawił sã [[Czerwiony Plac]], zwóny nôprzód Targã. Iwanów syn, [[Wasyl III]] kòntinuòwôł ekspansjã mòsczewsczégò państwa i anektowôł òstałé rusczé zemie.<ref>Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' ({{jãz.|en}}; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 79</bdi></ref><ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 – 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 92</ref> Za jegò włôdzë rozwijónô bëła doktrina Mòskwë jakno trzecégò Rzimù.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 – 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 136</ref> === Carstwò (1547–1721) === [[Òbrôzk:Moscow_StBasilCathedral_d28.jpg|mały|[[Sobór Błogòsłowiónégò Wasyla]], zbùdowóny w 1561]] [[Òbrôzk:Mikhail_Feodorovich_Izbranie.jpg|mały|Welacjô Michała I na cara w 1613]] [[Òbrôzk:Kremlenagrad.jpg|mały|[[Kreml]] òb czas panowaniô [[Aleksy I Romanów|Alekségò I Romanowa]], 1663]] W 1547 rokù, [[Iwan Grozny]] òstôł kòrónowóny w Mòskwie nié blós na wiôldżégò princa, ale téż na pierszégò cara Wszechrusczi.<ref>Bushkovitch, Paul (5.12.2011 r.). ''A Concise History of Russia'' ({{jãz.|en}}) Cambridge University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-139-50444-7, str. 48</bdi></ref> W XVI a XVII stalatim òstałë zbùdowóné trzë krãgłé festindżi: Kitaj-gòrod, Biôłi Gard a Zemny Gard. W 1547 rokù òdżin zniszcził ale wiôldżi dzél miasta, a w 1571 r. [[Krimsczi Tatarzë]] zdobëlë Mòskwã, spôlającë wszëtkò pòza Kremlã.<ref>"''[https://books.google.com/books?id=i85noYD9C0EC&pg=PA260 The Unending Frontier: An Environmental History of the Early Modern World] ({{jãz.|en}}) John F. Richards (2006). University of California Press. str. 260.'' ISBN 0-520-24678-0 </ref> Kroniczi przekazëją, co przeżëło 30 000 òd 200 000 mieszkańców. Krimsczi Tatarzë zaatakowelë zôs w 1591 r., ale scygnãłë jich nowé mùrë, zbùdowóné midzë 1584 a 1591 przez rzemiãsnika Fiodora Kònia. W 1592 r. wkół gardu òstôł wzniosłi bùtnowi zemny wôł z 50 tormama. Jakno nôbarżi bùtnowô liniô òbarnë, pòwsta séc mòckò ùfòrtifikòwónëch mònasterów na pôłnié a pòrénk òd wałów. Dzãka wałóm miasto zwëskało pòeticką pòzwã ''Biełokamiennaja''. Dôwné grańce gardu òznaczoné przez wôł, terô wëznôczô [[Ògrodowô Òkrãżnica]]. Pò pòrénczny stronie mùru Kremla to dało trzë brómë: Kònstantino-Jeleninskij, Spasskij, Nikòlskij (nazwónëch tak pò wiszącëch nad nima ikònach Kónstantëna i Lénë, Zbawicela a [[Swiãti Mikòłôj|sw. Mikòłaja]]). Òstatné dwie stojałë bezpòstrzédno na procëm Czerwionégò Placu, a bróma Kònstantino-Jeleninskij nalôża sã za Sobòrã Błogòsławionégò Wasyla. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''brëkòwny przëpis''&#x5D;</sup> Wiôldżi głód w Rusce z lat 1601–1603 ùbił gwës 100 000 òsób w Mòskwie. Midzë 1610 a 1612 rokã, [[Repùblika Òbu Nôrodów|pòlskò-lëtewskô]] armiô òkùpòwa Mòskwã, jakno że król [[Zygmùnd III Waza|Zygmùnd III]] chcôł przejic rusczi trón. W 1612 rokù, Niżny Nowgòrod a jiné rusczé miasta, chtërnym przewòdzył princ Dmitrij Pòżarsczi ë Kùzma Minin, pòwstałë procëm pòlsczim òkùpantóm, occupants, òbleglë Kreml i wënëkelë jich. W 1613 rokù, the Zemsczi Sobór wëbrôł [[Michôł Romanów|Michała Romanowa]] na cara, ùsôdzającë [[Dinastiô Romanowów|dinastiã Romanowów]]. W XVII wiekù to jesz dało czile pòwstaniów w gardze: [[Sólny Bùńt]] (1648), [[Kòprowi Bùńt]] (1662) a [[Mòsczewsczé pòwstanié (1682)|mòsczewsczé pòwstanié z 1682 rokù]]. Ò pierszą pòłowã XVII wiekù lëdztwò gardu ùrosło ze 100 000 do 200 000, a miasto rozkòscérzëło sã pòza wałë w drëdżi pòłowie stalatégò. Kòl 1650 rokù, 20% mieszkańców przedmiesców Mòskwë pòchôdało z [[Wiôldżé Lëtewsczé Ksãstwo|Wiôldżégò Lëtewsczégò Ksãstwa]].<ref>Абецедарский, Л. С. (1978). ''Белоруссия и Россия'' ({{jãz.|ru}}) Москва. str.&nbsp;213</ref> Ne nowé wiertle òstałë pòżwóné ''Mieszczanskaja słobòda.'' Słowò ''mieszczanie'' ze zôczątkù òznaczało to samò, co pò kaszëbskù, ale pózni dobëło negatiwny wëzwãk i dzysdnia òznôczô w rusczim „drobnomieszczanie” abò „ògrańczony filistrowie”.<ref>П.В.Сытин, "Из истории московских улиц" ({{jãz.|ru}}), М, 1948, str. 296.</ref> Wielné tragedie nawiédzałë gard. Epidemie dżumë pùstoszëłë Mòskwã w latach 1570–1571, 1592 a 1654–1656.<ref>''[https://books.google.com/books?id=IcljzNyv4EgC&pg=PA17 Bubonic Plague in Early Modern Russia: Public Health and Urban Disaster]'' ({{jãz.|en}}) ''John T. Alexander (2002). Oxford University Press US. str. 17. ISBN'' [[:en:Special:BookSources/0-19-515818-0|0-19-515818-0]] </ref> Czôrnô smierc ùbiła wicy jak 80% lëdztwa w latach 1654–55. Ògnie spôlëłë wikszosc drzewianégò dzéla gardu midzë 1626 a 1648.<ref>M.S. Anderson, ''Peter the Great'' (1978) ({{jãz.|en}}), str. 13</ref> W 1712 r., [[Pioter Wiôldżi]] przecygnął sedzbã swòjégò rządu do nowò wëbùdowónégò [[Piotrogard|Piotrogardu]] nad [[Bôłt|Bôłtã]]. === Imperium (1721–1917) === Pò ùtrace sztatusu stolëcë, pòpùlacjô sã nôprzód zmniészëła, ale pò 1750 rokù do kùńca jistnieniégò imperium, ùrosła wicy jak dzesãckrotno, òsygającë do 1915 rokù 1,8 miliona òsób. Epidemiô dżumë z lat 1770–1772 zabiła do 100 000 lëdzy w Mòskwie.<ref>Melikishvili, Alexander (2006). [https://web.archive.org/web/20091123034404/http://cns.miis.edu/antiplague/pdfs/melikishvili.pdf "Genesis of the anti-plague system: the Tsarist period"] (PDF). ''Critical Reviews in Microbiology''. '''36''' (1): 19–31. CiteSeerX&nbsp;10.1.1.204.1976. doi:10.1080/10408410500496763. PMID&nbsp;16610335. S2CID&nbsp;7420734. ({{jãz.|en}})</ref> Pòd kùńc XVII wiekù zaczãłë pòwstawac flastrowóné szasëje. W 1730 rokù wprowadzoné òstało stałé sztrasowé òbswiecenié, a do 1867 rokù wiele sztrasów miało ju gazowi wid. W 1883 rokù, kòl brómë Prieczistienskije, zainstalowóné òstałë łãkòwé lãpë. W 1741 rokù Mòskwã òtôczôł 40-kilométrowi wôł Kamier-Kòlleżskij. Dało tam 16 brómów, kòl jaczich pòbiéróné bëło cło. We wczasnym XIX wiekù Bróma Spasskij bëła główną wjazdową brómą na Kreml, brëkòwóną przez cara. Droga łączącô Mòskwã z Piotrogardã, dzysdnia [[Aùtostrada M10 (Ruskô)|aùtostrada M10]], òsta skùńczonô w 1746 rokù. Pò wëflastrowanim w latach 80. XVIII wiekù zaczã bëc pòpùlarno pòzéwónô ''Pietierburgskòje Szosse.'' W latach 1781–1804, jakno pierszi w kraju, pòwstôł wòdocyg Mitiszczinskij. [[Òbrôzk:Moscou._Le_Kremlin_LOC_ppmsca.52725.jpg|mały|Widok na rzékã Mòskwã w XIX stalatim]] Pò inwazji Napòléòna na Ruskã w 1812 rokù, mòskwianie òstelë ewakùòwóny. Òdżin miasta béł we wiôldżi mierze skùtkã rusczi sabòtażë. Napòléònowa ''Grande Armée'' bëła zmùszonô sã wëcopac i òsta wnet znikwionô przez òstrą ruską zëmã. W 1813 rokù, pò zniszczeniach zrzeszonëch z najazdã, ùsadzonô òsta ''Kòmisjô ds. Bùdacje Miasta Mòskwë''. To dało wiôlgą òdbùdowã a dzélã przebùdowã. Taczé gmachë jak [[Wiôldżi Kremlowsczi Pałac]], [[Kremlowsczi Arsenał]], [[Mòsczewsczi Ùniwersytet]], [[Mòsczewsczi Maneż]] a [[Wiôldżi Téater w Mòskwie|Wiôldżi Téater]] òstałë prawie tej wëbùdowóné abò òdbùdowóné. [[Sztrasa Arbat]] mia jistnióné przënômni òd XV stalatégò, ale w XVIII wiekù òsoblëwie zwëska na prestiżu. Òsta zniszczonô w ògniu z 1812 rokù a czësto òdbùdowónô. [[Mòsczewsczi Państwòwi Ùniwersytet]] òstôł ùsadzony w 1755 rokù. Jegò główny gmach òstôł òdbùdowóny pò ògniu z 1812 przez Domenica Giliardégò. Gazéta ''Mòskòwskije Wiedomòsti'' bëła wëdôwónô òd 1756 rokù jakno tidzenik, a òd 1859 jakno dzénnik. W latach 30. XIX wiekù generał Aleksandr Basziłow rozplanowôł pierszą regùlarną séc sztrasów na nordã òd Piotrowsczégò Pałacu. Chòdińsczé pòle na zudã òd szaségò bëła brëkòwónô do wòjskòwëch czwiczeniów. Smòleńsczi Banóf (pòprzédca Biôłorusczégò Banófù) òstôł òdemkłi w 1870 rokù. Park Sokolniki, jaczi w XVIII wiekù służił carsczim sokólnikóm, a leżôł bùten gardu, w XIX stalatim òstôł wchłoniãti przez rozwijającé sã miasto i przesztôłcony w pùbliczny park w 1878 rokù. W 1902 rokù zbùdowóny òstôł pòdmiesczi banóf Sawiołowskij was built in 1902. W stëcznikù 1905 rokù Aleksandr Adrjanow òstôł pierszim merã Mòskwë. Czej do włôdzë w 1762 rokù doszła carica [[Katarzëna Wiôlgô|Katarzëna]], brud gardu a smard scéków bëłë ùwôżóné za złé zwëczaje przëniosłé do Mòskwë przez lëdzy z niższich klasów, jaczi niedôwno przecygnãlë do gardu ze wsë. Elitë zabiégałë ò pòlepszenié higenë, co stało sã dzélã planów caricë, bë zwikszëc kòntrolã nad spòlëznowim żëcym. Pòliticzné a militarné zwënédżi òd 1812 jaż pò 1855 rok òbdôwałë kritików, diskùsjô ò lëchi kòndicje pùblicznégò zdrowiégò zmôłkła. Jednak wedle klãsków we krimsczi wòjnie z lat 1855–56, zmniészëła sã dowiérnota w ùmiejãtnosc zagwësnieniô przez państwò pòrządkù w dzélnicach nãdzë, a żądania wikszi dbë ò pùbliczné zdrowié zaczãłë bëc zôs pòdnôszóné.<ref>Alexander M. Martin, "Sewage and the City: Filth, Smell, and Representations of Urban Life in Moscow, 1770–1880", ''Russian Review'' (2008) 67#2 str. 243–274. ({{jãz.|en}})</ref> W 1903 rokù zaczął dzejac wòdocyg Mòskwòreckaja, pierszi nanëkiwóny wòdą z rzéczi Mòskwë<ref>Falkowskij N.I. ''История водоснабжения в России'' (''Istorija wodosnabżenija w Rossyji,'' ros.), red. Szuchier I.M., Изд-во Министерства коммунального хозяйства РСФСР, 1947, str. 159</ref>. === Sowiecczi cząd (1917–1991) === [[Òbrôzk:Plan_of_Moscow_1917.jpg|mały|Plan gardu Mòskwë, 1917]] W lëstopadnikù 1917 rokù, pò rozpòczãcym sã [[Pajicznikòwô rewòlucjô|pajicznikòwi rewòlucje]] w Piotrogardze, mòsczewsczi bólszewikòwie rozpòczãlë swòje pòwstanié. 15 (2 wedle [[Juliańsczi kalãdôrz|juliańsczégò kalãdarza]]) lëstopadnika 1917, pò drãdżich biôtkach, w Mòskwie włôdzã przejãlë Sowiecë.<ref>[http://www.aha.ru/~mausoleu/documents/moscow_1.htm "Revolutionary war history. Moscow"] ({{jãz.|en}}) ''www.aha.ru''. Zarchiw. z [https://web.archive.org/web/20210411165331/http://www.aha.ru/~mausoleu/documents/moscow_1.htm òriginału] 11.04.2021 r.</ref> [[Włodzmiérz Lenin]], w strachù przed inwazją, przecygnął 12 strëmiannika 1918 r. stolëcã nazôd do Mòskwë.<ref name="prlib">[https://www.prlib.ru/en/history/619089 "Moscow becomes the capital of the Soviet State"] ({{jãz.|en}}) Presidential Library. 2018. Zarchiw. z [https://web.archive.org/web/20190401151158/https://www.prlib.ru/en/history/619089 òriginału] 1.04.2019.</ref> Kreml zôs stôł sã sedzbą włôdzë, pòliticznym centrum nowégò państwa. Razã ze zmianama we wôrtnoscach narcuonyma przez kòmùnisticzną dejologiã, tradicjô zachòwiwaniô kùlturalny spôdkòwiznë òsta przerwónô. Samòstójné towarzëstwa, nawet ne bróniącé blós swiecczich zabëtków, òstałë rozrzeszoné pòd kùńc 20. lat. Niszczoné bëłë swiãtnice w miastach. W 1937 r. do Centralnégò Kòmitetu [[Kòmunisticznô Partiô Sowiecczi Zrzeszë|Kòmunisticzny Partie Sowiecczi Zrzeszë]] doprzëszłë lëstë z bédënkã zmianë miona Mòskwë na „Stalindar” „Stalinodar”.<ref>Sarah Davies, Popular Opinion in Stalin's Russia: Terror, Propaganda and Dissent, 1934–1941 </ref> [[Józef Stalin|Stalin]] òdrzucył nã propòzycjã.<ref>Simon Montefiore, The Court of the Red Tsar </ref> Ò [[Drëgô swiatowô wòjna|drëgą swiatową wòjnã]], Państwòwi Sowiecczi Kòmitet Òbarnë a Generalny Sztab [[Czerwionô Armiô|Czerwiony Armie]] nalôżałë sã w Mòskwie. W 1941 rokù, westrzód mòskwianów òstało ùtwòrzonëch 16 òchòtniczich diwizjów (z wicy jak 160 000 lëdzy), 25 batalionów a 4 inżinierijné regimentë. Òd pajicznika 1941 do stëcznika 1942 rokù, na przedmiescach przebiwa miemieckô Grëpa Armie Westrzódk, przenëkónô pózni w [[Biôtka pòd Mòskwą|biôtce pòd Mòskwą]]. Wielné fabrëczi òstałë ewakuòwóné z zacht dzélã wëszëznë mët ë òd 20 pajicznika gard òstôł ògłoszony za òbległi. Pòòstałi mieszkańcë zbùdowelë a òbsôdzalë stanowiszcza procëmpancerny òbarnë, czej miasto bëło bómbardowóné z lëftu.1 maja 1944 òstôł ùsadzony medal „Za òbarnã Mòskwë”, a w 1947 medal ”Na wdôr 800-lecô Mòskwë”. Lëczba òfiarów pò miemiecczi a sowiecczi stronie je różno taksowónô: szacëje sã, że midzë 30 séwnika 1941 r. a 7 stëcznika 1942 zminãło sã òd 248 000 do 400 000 żôłnérzów Wehrmachtu ë òd 650 000 do 1 280 000 czerwionoarmistów.<ref>''Moscow Encyclopedia'', ({{jãz.|en}}) Great Russian Encyclopedia, Moscow, 1997, wpisënk "Battle of Moscow" </ref><ref>Great Soviet Encyclopedia ({{jãz.|en}}) Moscow, 1973–78, wpisënk "Battle of Moscow 1941–42"</ref><ref>John Erickson, ''Barbarossa: The Axis and the Allies'', tôbelka 12.4</ref> Òb pòwòjnowé lata to dało mieszkaniowi krizys, jaczi òstôł rozrzeszony przez wënalézenié wësoczich mieszkalnëch bloków. W Mòskwie je jich wicy jak 11 tësãcy, co czini jã miastã z nôwikszą jiloscą wësokòscówców; mieszkô w nich wikszosc lëdztwa gardu.<ref name="hrranking">[https://web.archive.org/web/20121106210644/http://www.emporis.com/statistics/skyline-ranking "Skyline Ranking"] ({{jãz.|en}}) ''Emporis''. Zarchiw. z òriginału 6.11.2012 r. </ref> Chëcze bëłë bùdowóné a dzélã méblowóné ju we fabrëce, niglë òstałë przëwiozłé na plac bùdacje ë pòstawioné we wësoczé kòlumnë. Miasto [[Zelenograd]] òstało wëbùdowóné w 1958 rokù 37 kilométrów na nordowi zôpôd òd centrum gardu a wchłoniãté jakno jedna òd administracyjnëch òbéńdów Mòskwë. [[Mòsczewsczi Państwòwi Ùniwersytet]] przecygnął swój kampùs na [[Wróblowé Grzëpë]] w 1953 rokù. [[Òbrôzk:Stalin's_funeral_procession_entering_Manezhnaya_Square_from_Okhotny_Ryad.jpg|mały|Pògrzéb Stalëna, 1953]] W 1959 rokù [[Nikita Chruszczow]] rëgnął z antireligijną kampanią. Trzëdzescë z piãcdzesąt dzejającëch kòscołów òstało zamkłëch, a szesc zbùrzonëch. 8 maja 1965 rokù, z leżnoscë fakticzny 20 roczëznë dobëtu w [[drëdżi swiatowi wòjnie]], Mòskwa òsta nôdgrodzonô titlã Gardu-Heroja. MKAD (aùtołowô òkrãżnica) òsta òdemkłô w 1961 rokù. Sztërëpasowô droga prowadzëła przez 109 kilométrów wzłuż grańców miasta. MKAD wëznôcza administracyjné grańce gardu do 80. lat, czej òstałë włączoné do nie przedmiesca zeza drodżi. W 1980 rokù Mòskwa bëła za gòspòdarza [[Latné òlimpijsczé miónczi 1980|latnëch òlimpijsczich miónków]], zbòjkòtowónëch przez [[USA]] ë jiné zôpadné kraje z pòwòdu sowiecczi inwazje na [[Afganistan]] w 1979. W 1991 rokù w Mòskwie to dało [[Pùcz Janajewa|próbã zamôchù na rząd]] przeprowadzoną przez kònserwatiwnëch kòmùnistów, stojącëch w òpòzycji do rządzącégò tej liberalnégò refòrmatora [[Michajił Gòrbaczow|Michajiła Gòrbaczowa]]. === Pò 1991 rokù === Pò rozrzeszenim [[ZSSR]] w 1991 rokù, Mòskwa òsta stolëcą [[Ruskô|Rusczi Federacje]]. Pòwsta tedë rënkòwô ekònomiô, co skùtkòwało eksplozją detalicznégò hańdlu, ùsłëgów, nowi architekturë i pòpùlarizacją zôpadnégò sztilu żëcégò. Gard rósł, a lëczba lëdztwa przeszła dzesãc milionów. W nëch czasach ale to dało téż zacht rozrost pòdmiesczi nisczi zabùdowë, spòwòdowóny wësoczim òdbëtã na jednofamiliowé chëcze w procëmnoscë do wiôldżich bloków. W latach 1995–97 MKAD òsta pòszerzwionô ze sztërzech do dzesãc pasów. W gòdnikù 2002 rokù pòżdôwk [[Bùlwar Dmitrija Donskògò]] stôł sã pierszą stacją mòsczewsczégò metra bùten MKAD. Trzecô òkrãżnica, pòstrzédnô midzë XIX-stalatną [[Ògrodowô Òkrãżnica|Ògrodową Òkrãżnicą]], a ną bùtnową ze sowiecczégò cządu, òsta ùkùńczonô w 2004 r. Latné dacze są przesztôłcóné w całoroczné chëcze, a ze wzrostã pòpùlarnoscë aùtołów, rosce téż rëch na drogach.<ref>Robert J. Mason ë Liliya Nigmatullina, "Suburbanization and Sustainability in Metropolitan Moscow," ''Geographical Review'' (2011, {{jãz.|en}}) 101#3 str. 316–333.</ref> Wielné stôré cerkwie a jiné przëmiarë kùlturalny spôdkòwiznë zniszczoné za czasów Stalëna òstałë òdbùdowóné, np. [[Sobór Christusa Zbawicela w Mòskwie|Sobór Christusa Zbawicela]]. W drëdżi dekadze XXI wiekù, administracjô gardu rëgnã z długòterminowima projektama, taczima jak program mòdernizacje miasta ''Mòja Ùlica'' (Mòja Sztrasa)''.''<ref>RBTH, (4.11.2016.) [https://www.rbth.com/politics_and_society/2016/11/04/city-of-the-future-moscow-gets-a-much-needed-makeover_644341 "City of the future: Moscow gets a much-needed makeover"]. [https://web.archive.org/web/20180524081811/https://www.rbth.com/politics_and_society/2016/11/04/city-of-the-future-moscow-gets-a-much-needed-makeover_644341 Zarchiw.] 24.05.2018 r.</ref> Pò rozrosce teritorium miasta na zudwest 1 lëpińca 2012 rokù, pòwiérzchniô stolëcë zwikszëła sã wicy jak dëbelt, roscącë z 1 091 do 2 511 km², przez co Mòskwa sta sã nôwikszim miastã w Eùropie pòd wzglãdã wiéchrzëznë; zwëska téż 233 000 mieszkańców.<ref name="Merger2">[https://web.archive.org/web/20131113003818/http://www.itar-tass.com/en/c32/461491.html "Expansion of Moscow borders to help it develop harmonically: mayor, Itar-tass, July 1, 2012"] ({{jãz.|en}}) Itar-tass.com. 1.07.2012. [http://www.itar-tass.com/en/c32/461491.html Zarchiw.] 13.11.2013.</ref><ref name="Mos.ru">[https://web.archive.org/web/20140720113907/http://www.mos.ru/about/history/ "Moscow city government official site"] ({{jãz.|en}}) Mos.ru. [http://www.mos.ru/about/history/ Zarchiw]. 20.07.2014 r.</ref> Terenë te òstałë òficjalno nazwóné ''Nowaja Mòskwa'' (Nowô Mòskwa). == Geògrafiô == [[Òbrôzk:Moscow_by_Sentinel-2,_2020-05-11.jpg|mały|Satelitarny widok Mòskwë a ji pòblësczégò òkòlégò]] Mòskwa leżi pò òbù brzegach rzéczi [[Mòskwa (rzéka)|Mòskwë]], jakô płënie przez wicy jak 500 km Pòréncznoeùropejską Nizëną we westrzédno-zôpadny Rusce, niedalek òd nôtërny grańcë lasowi a lasowò-stepòwi conë. W grańcach miasta to dô 49 mòstów nad rzékama a karnalama. Szérzawa gardu Mòskwë ze zôpadu na pòrénk wënosy 39,7 km, a dłużawa z nordë na pôłnié – 51,8 km. == Demògrafiô == === Pòpùlacjô === Wedle pòwszechnégò spisënkù z 2021, pòpùlacjô wënosëła 13 010 112 òsób; je to wzrost w przërównanim do 11 503 501 òdnotowónëch w spisënkù z 2010 r.<ref name="2014 objectively assess">Russian Federal State Statistics Service (2011). <bdi>[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/perepis_itogi1612.htm Всероссийская перепись населения 2010 года. Том&nbsp;1]</bdi> <bdi>Всероссийская перепись населения 2010&nbsp;года [2010 All-Russia Population Census]</bdi> (rus). Federalny Państwòwi Statisticzny Serwis</ref> [[Òbrôzk:Life_expectancy_in_Russian_subject_-Moscow_-diff.png|lewo|mały|Òczekiwónô długòsc żëcégò przë narodzenim òd 1990, z rozróżnienim pëłców. Òczekiwónô długòsc żëcégò zmniészô sã òd 2019.]] === Etniczné grëpë === {| class="wikitable" ! rowspan="3" style="text-align:center;" |[[Etniczné grëpë w Rusce|Etnicznô grëpa]] ! colspan="9" |Rok |- !1897<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=831 "Демоскоп Weekly – Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20180625161022/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=831 Zarchiw.] 25.06.2018 r.; pòdôwczi na spòdlim deklarowónégò jãzëka.</ref> !1939<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39.php?reg=39 "Демоскоп Weekly – Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220614185806/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39.php?reg=39 Zarchiw.] 14.06.2022 r.</ref> !1959<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_59.php?reg=45 "Демоскоп Weekly – Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220706161009/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_59.php?reg=45 Zarchiw.] 6.07.2022 r.</ref> !1970<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_70.php?reg=18 "Демоскоп Weekly – Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220614185805/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_70.php?reg=18 Zarchiw.] 14.06.2022 r.</ref> !1979<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_79.php?reg=19 "Демоскоп Weekly – Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220706172633/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_79.php?reg=19 Zarchiw.] 6.07.2022 r.</ref> !1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89.php?reg=18 "Демоскоп Weekly – Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20180625132501/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89.php?reg=18 Zarchiw.] 6.07.2022 r.</ref> !2002<ref>[https://web.archive.org/web/20070217070612/http://www.perepis2002.ru/ct/doc/English/4-2.xls "NATIONAL COMPOSITION OF POPULATION FOR REGIONS OF THE RUSSIAN FEDERATION"]. 17.02.2007 r. [http://www.perepis2002.ru/ct/doc/English/4-2.xls Zarchiw.] 17.02.2007 r.</ref> !2010 !2021<ref name="census2021">[https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx "Национальный состав населения"]. Federalny Państwòwi Statisticzny Serwis. [https://web.archive.org/web/20221230204643/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx Zarchiw.] 30.12.2022 r.</ref> |- !Jilosc (% pòpùlacje) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) |- |[[Ruskòwie]] |987 044 (95,0%) |3 614 430 (87,4%) |4 507 899 (88,6%) |6 301 247 (89,2%) |7 146 682 (90,1%) |7 963 246 (89,7%) |8 808 009 (84,8%) |9 930 410 (86,3%) |9 074 375 (69,7%) |- |[[Tatarzë]] |4 288 (0,1%) |57 687 (1,4%) |80 489 (1,6%) |109 252 (1,5%) |131 328 (1,7%) |157 376 (1,8%) |166 083 (1,6%) |149 043 (1,3%) |84 373 (0,6%) |- |[[Armeńczicë]] |1 604 (0,1%) |13 682 (0,3%) |18 379 (0,4%) |25 584 (0,4%) |31 414 (0,4%) |43 989 (0,5%) |124 425 (1,2%) |106 466 (0,9%) |68 018 (0,5%) |- |[[Ùkrajińcë]] |4 478 (0,4%) |90 479 (2,2%) |115 489 (2,3%) |184 885 (2,6%) |206 875 (2,6%) |252 670 (2,8%) |253 644 (2,4%) |154 104 (1,3%) |58 788 (0,5%) |- |[[Azerowie]] |– (–) |677 (–) |2 528 (–) |4 889 (–) |7 967 (0,1%) |20 727 (0,2%) |95 563 (0,9%) |57 123 (0,5%) |37 259 (0,3%) |- |[[Ùzbekòwie]] |– (–) |659 (–) |2 478 (–) |5 973 (–) |4 222 (–) |9 183 (0,1%) |9 183 (0,1%) |35 595 (0,3%) |29 526 (0,2%) |- |[[Żëdzë]] |5 070 (0,4%) |250 181 (6,0%) |239 246 (4,7%) |251 350 (3,6%) |222 900 (2,8%) |174 728 (2,0%) |79 359 (0,8%) |53 145 (0,5%) |28 014 (0,2%) |- |[[Grëzónie]] |– (–) |4 251 (0,1%) |6 365 (0,1%) |9 563 (0,1%) |12 180 (0,2%) |19 608 (0,2%) |54 387 (0,5%) |38 934 (0,3%) |26 222 (0,2%) |- |[[Tadżikòwie]] |– (–) |184 (–) |1 005 (–) |1 652 (–) |1 221 (–) |2 893 (–) |35 385 (0,4%) |27 280 (0,2%) |22 783 (0,2%) |- |[[Biôłoruskòwie]] |1 016 (–) |24 952 (0,6%) |34 370 (0,7%) |50 257 (0,7%) |59 193 (0,7%) |73 005 (0,8%) |59 353 (0,6%) |39 225 (0,3%) |17 632 (0,1%) |- |[[Kirgizowie]] |– (–) |77 (–) |– (–) |– (–) |1 173 (–) |3 044 (–) |4 102 (–) |18 736 (0,2%) |16 858 (0,1%) |- |Jinszi |– (–) | |76 173 (–) | | | | |225 031 (2,0%) |595 543 (4,6%) |- |Bez zadeklarowóny etnicznoscë |– (–) | | | | | | |668 409 (5,8%) |2 950 721 (22,7%) |- !Wëcmanim !1 038 591 (100%) !4 137 018 (100%) !5 085 581 (100%) !7 061 008 !7 931 602 (100%) !8 875 579 (100%) !10 382 754 (100%) !11 503 501 (100%) !13 010 112 (100%) |} === Religiô === {| ! colspan="2" |Religie w Mòskwie (2020) |- |Prawòsławié |'''55%''' |- |Atejizm a felënk religie |'''28%''' |- |Islam |'''8%''' |- |Jiné religie |'''3%''' |- |Jiné chrzëscejańsczé wëznania |'''2%''' |- |Felënk deklaracje |'''4%''' |} [[Chrzescëjaństwò|Chrzescëjani]] stanowią wikszosc lëdztwa gardu; wikszosc òd nich słëchô [[Ruskô Prawòsłôwnô Cerkwiô|Rusczi Prawòsłôwny Cerkwie]]. Mòsczewsczi patriarcha je za głowã cerkwie i rezydëje w Danielowim mònasterze. Mòskwa je stolëcą prawòsławiégò w Rusce, jaczé òd stalatów je główną religią kraju. Do jinszich religiów wëznôwónëch w Mòskwie nôleżą: [[Bùddizm w Rusce|bùddizm]], [[Hindujizm w Rusce|hindujizm]], [[Islam w Rusce|islam]], [[judajizm]], [[jezydizm]] a [[Słowiańsczé neòpògaństwò|rodnowierstwò]]. W miesce dô sztërë meczetë.<ref>Kiran Moodley. [https://www.independent.co.uk/news/world/europe/eid-alfitr-2015-drone-shows-huge-crowds-celebrating-the-end-of-ramadan-in-moscow-10395950.html "Eid al-Fitr 2015: Drone shows huge crowds celebrating the end of Ramadan in Moscow"] ({{jãz.|en}}), ''The Independent''. [https://web.archive.org/web/20150925190139/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/eid-alfitr-2015-drone-shows-huge-crowds-celebrating-the-end-of-ramadan-in-moscow-10395950.html Zarchiw.] 25.09.2015 r.</ref> == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Saint_Basil's_Cathedral_and_the_Red_Square.jpg| Òbrôzk:Cathedral_of_Christ_the_Saviour-1.jpg| Òbrôzk:Moscow-City_2025.jpg| Òbrôzk:Moscow_Gorky_Park_main_portal_08-2016_img1.jpg| Òbrôzk:Moscow-Bolshoi-Theare-1.jpg| Òbrôzk:Moscow_International_Business_Center7.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Gardë w Rosji === {{#categorytree:Gardë w Rosji|hideroot=on|mode=pages}} |col2= === Stolëce === {{#categorytree:Stolëce|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Rosji]] [[Kategòrëjô:Stolëce w Eùropie]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] 39t6mqnup129wua3vcdovnfw94j43kl 0 1896 223000 216734 2026-11-01T20:38:41Z Terrus38 14026 223000 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=भारत<br />(Bhārat)|miono=Indie|fana=Flag of India.svg|miono-genitiw=Indii|herb=Emblem of India.svg|mòtto=सत्यमेव जयते<br>(Jeno prôwda zwëcãża)|na karce=India_(orthographic_projection).svg|jãzëk=Hindi|stolëca=Nowé Delhi|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=3.287.590|procent-wòdë=9,56|rok=2025|lëdztwò=1 463 865 525|dëtk=rupia|kòd dëtka=INR|czasowô cona=5:30|swiãto=15 zélnika|himn=Jana Gana Mana <center>[[Òbrôzk:Jana Gana Mana instrumental.ogg]]</center>|kòd=IN|Internet=.in|telefón=+91|Prezydeńt=Draupadi Murmu|Premiéra=Narendra Modi|aùtowi kòd=IND}} '''Indie''' (hindi: ''भारत, Bhārat, pò [[Anielsczi jãzëk|anielskù]]: India'') to państwò w pôłniowi [[Azjô|Azji]], na Indijsczim półostrówie. * Stolëca: [[Nowé Delhi]] - kòl 0,312 mln lëdztwa * Inne wiôldżé garde: [[Mumbaj]] (przódë jakno Bómbôj) - 12,6 mln lëdztwa, [[Delhi]] (dôwnô stolëca.) - 10,4 mln, [[Kòlkôta]] (przódë jakno Kalkuta), [[Chennai]] (przódë jakno: Madras), [[Bangalore]], [[Hajdarabad]], [[Ahmadabad]], [[Kanpur]]. * wiéchrzëzna: 3.287.590 km² == Historiô == Indie to barzo stôrô cywilizacëjô. Pòwstała ok. 3300 p.n.e. w dolënie Indusu<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/history/indus-valley-civilization-begins-south-asia Indus Valley Civilization Begins in South Asia] EBSCO</ref>. Jej wôżnymi zwënégami sã kanalizacëjô, systema miar i wôg czy kòłowi transpòrt. Jãzëkã bëł Sanskrit Bëło też tam wiele religijów, nôstarszô je wedizm (pòtemù braminizm i hinduizm), Indie sã także tatczëznã [[Bùddizm|bùddizmu]], chtërën narodzëł sã w VI stalata p.n.e.<ref>[https://www.national-geographic.pl/historia/starozytne-indie-zycie-kultura-i-osiagniecia-w-starozytnych-indiach/#osiagniecia-starozytnych-indii Starożytne Indie – życie, kultura i osiągnięcia w starożytnych Indiach]</ref> W 320 p.n.e. indijscze garde-państwa òstały zjednóne pòd wòdzã Czandragupti z dinastëji Maurjów, chtërna stwòrzëła stolemne jimperium, zmòcnione pòtemù przez Aśokę. Rozkwit Indji miał mol za rzãdów dinastëji Gùptów (ok. 320–ok. 540) w jich czasach bëło rozszérzenié greńc państwa<ref>[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Guptowie;3908926.html Guptowie] Encyklopedia PWN</ref>. Jimperium ùstało jistniec z przëczëne nôjôzdu Hunów. VII-XII st miały mol nôjôzdi [[Islam|mùzułmónów]]. W 1526 pòwstało państwo wiôldżich Mogołów, chtërne w XIX stalata stało sã [[Wiôlgô Britaniô|britijskô]] kòloniã (Britijsczé Indie)<ref>[https://encyklopedia.interia.pl/geografia-nauki-pokrewne/panstwa/news-indie,nId,2018149 INDIE] Encyklopedia Interia</ref>. 15 zélnika 1947 Indie zwëskałë samòstójnotã<ref>[https://web.archive.org/web/20240525052556/https://education.nationalgeographic.org/resource/indias-independence/ India's Independence] National Geographic Education</ref>. 26 stëcznika Indie stały sã repùblikã<ref>[https://knowindia.india.gov.in/republic-day-celebration/republic-of-india.php Republic of India] Know India</ref> (do 1950 [[Przédnik kraju|przédnikã kraju]] bëł król britijsczi). == Demografiô == W 2025 Indie bëłë nôbarzi zalëdzônym krajem swiata. Lëdztwo je 1 463 865 525<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/india-population/ India Population] Worldometer</ref> mieszkańców, w tim: : 39% to Hindusë, 8% Telugòwie, 8% Bengalczëcë, 7% Marathowie, 7% Tamilowie, 5% Gùdzaratowie, 4% Kannadowie, 4% Keralczëcë (18% jinsze miészëznë). Nôwikszô religijô to [[hinduizm]], chtërnego w 2011 wëznawało 79.8%, na drëdzim molu [[islam]], zaòstałë [[chrzescëjaństwò]] 2.3%, sikhizm 1.7% a jinsze niesprecyzowône 2%<ref>[https://web.archive.org/web/20210318202107/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/india#people-and-society India] The World Factbook</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mojestrone.com/artykul/apel-premir-mdg-n2296945 {{Azjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] beow81kfzaf2q0m3x5ph39479vwpxbq 0 1960 222964 218835 2026-11-01T20:18:00Z Terrus38 14026 222964 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Phénakistiscope Muybridge, animation.gif|mały|Film]] '''Film''' je wizualnym dokôzã złożonym z dowòlno dłudżi serëji nastąpiającëch pò se òbrazów, jaczé wëwòłëją doznanié rësznotë ë bezùstónkòwòscë. Termin "film" pòchôdô òd [[Angelsczi jãzëk|anielsczégò]] słowa na fòtograficzną blewiązkã, jakô bëła pierszim wôżnym medium do jich zapisowaniô ë distribùcëji. Pierszé filmë twòrzoné w XIX-im stolatim bëłë czôrno-biôłé ë bez zwãkù. Òd negò czasu we filmòwi technice miôł plac zacht pòkrok. Wikszosc filmów, jaczé pòwstôwają na zôczątkù XXI-gò stolatô je farwnô ë ze zwãkòwą stegną. == Kaszëbizna w filmie == Kaszëbiznã i kaszëbską tematikã mòżna bëło widzec w rédżi filmów, w òsoblëwòscë w taczich dokazach, jak: * [[Kaszëbë (film)|Kaszëbë]] (1970); * [[Remus]] (1987); * [[Testament]] (2006); * [[Miasto z morza]] (2009); * [[Kamerdyner]] (2017); * [[Szkielet czasu]] (2026). Co rokù w [[Gmina Żukòwò|gminie Żukòwò]] rëchtowóny je [[Festiwal Kaszëbsczich Filmów]]. Artikel 12, ùst. 1 pkt b) [[Eùropejskô Kôrta Regionalnëch abò Miészëznowëch Jãzëków|Eùropejsczi Kôrtë Regionalnëch abò Miészëznowëch Jãzëków]] (dlô [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]] wôżny òd 1 czerwińca 2009 rokù) tikô sã m. jin. rëchtowaniô filmòwëch nôdpisów pò kaszëbskù i rozwijaniô przełożënków. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:BolexH16.jpg|Kaméra Òbrôzk:Muybridge race horse animated.gif|[[Domôcy kóń]] </gallery> == Òbaczë téż == * [[Fòtografiô]] * [[YouTube]] * [[Mickey Mësz]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://www.youtube.com/@rodnyvoice * https://www.akademiakaszubska.com/filmy * https://pomorskie.eu/znani-polscy-aktorzy-mowia-po-kaszubsku-na-kamerdynera-czeka-nie-tylko-pomorze-wywiad-z-rezyserem/ * https://na-kaszuby.pl/Kaszuby/Kaszuby_informacje/filmy_o_kaszubach.html {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Film| ]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] n4oq29e8dnb5qeipi3ol77zc1dher9d 0 1962 222836 206752 2026-11-01T16:09:10Z Terrus38 14026 222836 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Universum.jpg|mały|Universum - C. Flammarion, Woodcut, Pariz 1888, Farwòwanié : Heikenwaelder Hugo, Widen 1998]] '''Wszechswiat''', zwóny téż Kòsmòsã, w òglowim rozmienim òznaczô wszëtkò co nas òkrãżô, całą [[materëjô|materiã]] i [[energiô|energiã]]. W pierszi pòłowie XX-gò stolatégò dlô wikszoscë ùczałich termin "Wszechswiat" ({{jãz.|la}} ''universum'', {{jãz.|en}} ''universe'') òznaczôł całé [[continuum]] [[rëmòczas]]u w jaczim jistniejemë, razã z całą energiją i materëją w nim zamkłą. Próbë zrozmieniégò Wszechswiata w tim znaczënkù dokònuje sã w [[kòsmòlogiô|kòsmòlogii]], ùczbie jakô pòwsta ze sparłãczeniô [[fizyka|fizyczi]] z [[astronomiô|astronomią]]. W drëdżi pòłowie XX-gò stolatégò miół plac pòdzélënk kòsmòlogiji na òbserwacëjną (zwóną téż fizyczną) i teòreticzną. Òbserwacëjny kòsmòlogòwie są dbë, że nie je mòżlëwé badérowanié całégò continuum rëmòczasu. Teòreticzny kòsmòlogòwie zato mają nôdzejã duńc do pòznaniégò cawnotë rëmòczasu, mimò wiôldżi grãdoscë z zachòwanim empiricznëch ògrańczeniów w taczich rozważaniach. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Astronomiô]] 2ww8u0v90qcfym5evm5c9e7uiqh8iou 0 2401 222945 215132 2026-11-01T19:55:27Z Terrus38 14026 222945 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Internet map 1024 - transparent, inverted.png|mały|]] '''Internet''' je swiatową systemą sparłãczonëch ze sobą kòmpùtrowëch séców. Brëkòwóny je do kòmùnikacëji ë wëmiónë infòrmacëjów midzë sparłãczonyma kòmpùtrama za pòmòcą rozmajitëch ùsztandardizowónëch protokòłów. Nôwôżniészima protokòłama Internetu są: IP (Internet Protocol) ë TCP/IP (Transmission Control Protocol/Internet Protocol). Historiô Internetu zaczënô sã w 60-tëch latach tancow XX-tégò stolatô, czej Departament Òbarnë [[USA]] zaczął rozwijac séc [[ARPANET]]. == Kaszëbskòjãzëkòwé internetowé stronë == {{#categorytree:Kaszëbskòjãzëkòwé internetowé stronë|hideroot=on|mode=pages}} == Òbaczë téż == * [[Internetowi przezérnik]] * [[sloworz.org]] * [[czetnica.org]] * [[Czëtnica]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://www.wiocha.pl/ {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Internet]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] 7fvw2u84gtrp11lig14qanqs6bn6akt 0 2404 222925 216588 2026-11-01T19:44:10Z Terrus38 14026 222925 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Euclid.jpg|mały]] '''Matematika''' (z {{jãz.|la}} mathematicus, od {{jãz.|gr}} μαθηματικός ''mathēmatikós, od μαθηματ-, μαθημα, mathēmat-, mathēma, „ùczba, lekcjô, poznanié”, od μανθάνειν manthánein)'' – je ùczbą jakô wëewoluòwa z mierzeniô, rechòwaniô ë analizë geòmetricznëch figùrów. Do dzysô nie jistnieje jednô, òglowò akceptowónô definicëjô matematiczi. Nôczãscy matematika je òkreslónô jakno ùczba chtërnô analizëje stwòrzoné przez nią abstraktné sztrukturë ë jich swòjiznë. == Òbaczë téż == * [[Kùńszt]] * [[Fizyka]] {{#categorytree:Matematika|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Matematika]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] pr1a197rsxy74nbsl12or8dqdbrtp6j 0 2405 222977 222737 2026-11-01T20:24:35Z Terrus38 14026 222977 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:חטיבת ביניים כפר כמא - אדיגה - Middle school Kfar Kama (56).JPG|mały|Architektura]] '''Architektura''' – [[kùńszt]] ë [[nôùka]] jakô zajimô sã projektowanim bùdinków, równak ji definicëjô nié je, òsoblewie òd zôczątkù [[XX stolaté|XX stolata]], klôrownô. Architekturã je nôt dzysô òpisiwac blós w sparłączeniem z kònkretną diskùsëją ò ji zamkłosc, pòdjimiznã ë znaczenié. == Òbaczë téż == * [[Kùńszt]] * [[Nôùka]] {{#categorytree:Architektura|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Architektura]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] ho5ce95bkl3mleks1i7sazwru4ia5hx 0 2406 222918 220080 2026-11-01T19:39:11Z Terrus38 14026 222918 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Chemicals in flasks.jpg|mały|]] '''Chemiô''' abò '''Chemijô''' je ùczbą ò sztrukturze [[materëjô|materëji]]. Chemiô badéreje m.jn. prawa wedle jaczich [[atom|atomë]] wiążą sã w [[pierwińce]] ë [[chemiczné związczi]] ôs przemianë jednëch związków w jińszé w procesach [[chemiczné reakcëje|chemicznëch reakcëjów]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Chemiô|mode=pages}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Chemiô| ]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] 3in72po8zugnh8ahju237xw6fq9t3su 4 2499 223063 220950 2026-11-02T02:17:34Z Iketsi 3254 /* Proszę usunąć lokalne strony MediaWiki:Helppage i MediaWiki:Portal-url */ nowa sekcja 223063 wikitext text/x-wiki {{Archiwum-Karczma}} __NEWSECTIONLINK__ == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 20:45, 16 stë 2026 (CET) <!-- Wiadomość wysłana przez User:ZI Jony@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Brëkòwnik:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:MediaWiki message delivery|diskùsëjô]]) 14:20, 18 stë 2026 (CET) <!-- Wiadomość wysłana przez User:Tiven2240@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 22:01, 19 stë 2026 (CET) <!-- Wiadomość wysłana przez User:Keegan (WMF)@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == IMPORTANT: Admin activity review == Hello. A policy regarding the removal of "advanced rights" (administrator, bureaucrat, interface administrator, etc.) was adopted by [[:m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders|global community consensus]] in 2013. According to this policy, the [[:m:stewards|stewards]] are reviewing administrators' activity on all Wikimedia Foundation wikis with no inactivity policy. To the best of our knowledge, your wiki does not have a formal process for removing "advanced rights" from inactive accounts. This means that the stewards will take care of this according to the [[:m:Admin activity review|admin activity review]]. We have determined that the following users meet the inactivity criteria (no edits and no logged actions for more than 2 years): # [[User:Kirsan]] (administrator) These users will receive a notification soon, asking them to start a community discussion if they want to retain some or all of their rights. If the users do not respond, then their advanced rights will be removed by the stewards. However, if you as a community would like to create your own activity review process superseding the global one, want to make another decision about these inactive rights holders, or already have a policy that we missed, then please notify the [[:m:Stewards' noticeboard|stewards on Meta-Wiki]] so that we know not to proceed with the rights review on your wiki. Thanks, [[Brëkòwnik:EPIC|EPIC]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:EPIC|diskùsëjô]]) 18:23, 14 gro 2026 (CET) == [[Szari zelińt]] = [[Szarô foka]]? == [[Szari zelińt]] = [[Szarô foka]]? [[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 16:17, 18 str 2026 (CET) :Jo, to je to samò, a miôłbë bëc le "Szari zélińt" (z'''é'''lińt, nié tak jak terô: z'''e'''lińt) [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 17:57, 15 cze 2026 (CEST) ::👍–[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 17:00, 1 lëp 2026 (CEST) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Wiadomość wysłana przez User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Brëkòwnik:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:MediaWiki message delivery|diskùsëjô]]) 19:11, 3 łżë 2026 (CEST) <!-- Wiadomość wysłana przez User:ZI Jony@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> :👍—[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 19:38, 3 łżë 2026 (CEST) == Jô jem Kaszëba z Warszawë. == [[Brëkòwnik:LuciusVarenus|LuciusVarenus]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:LuciusVarenus|diskùsëjô]]) 22:11, 24 łżë 2026 (CEST) :Witôj! –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 01:39, 25 łżë 2026 (CEST) == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Brëkòwnik:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:MediaWiki message delivery|diskùsëjô]]) 02:57, 26 łżë 2026 (CEST) </bdi> <!-- Wiadomość wysłana przez User:Codename Noreste@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Dolmaczënk interfejsu MediaWiki == Mòjn wszëtczich! Dzys wedle statisticzi [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:LanguageStats&suppresscomplete=1 TranslateWiki] jeno 4% cygów òstałë zdolmaczoné na kaszëbsczi, le wiãkszosc z nich są pò pòlskù. Wëdôwô mi sã, że nicht ni chcą zdolmaczëc wszëtczich cygów na kaszëbsczi, z przëczënã niaktiwnëch sprôwników/brëkòwników abò nicht ni chcą pòswiãcëc bëlno czasu na editowanié kaszëbsczich dolmaczënków w TranslateWiki. Czejbë chcesz stwòrzëc dolmaczënków w TranslateWiki, kliknij [https://translatewiki.net/ tuwò]! Dzãka za bôczënk. Pòzdrôwióm, [[Brëkòwnik:Orbitminis|Orbitminis]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Orbitminis|diskùsëjô]]) 08:25, 1 môj 2026 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 19:14, 27 môj 2026 (CEST) <!-- Wiadomość wysłana przez User:Keegan (WMF)@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Zmiana nazwy z ''Wikipedijô'' na ''Wikipediô'' == Z uwagi na [https://rjk.org.pl/resolutions/uchwaly-2007/ uchwałę nr 3/2007 dn. 26-06-2007 r. Rady Języka Kaszubskiego w sprawie zakończeń typu –cjô || -cëjô, -fiô ||- fijô w wyrazach pochodzenia obcego] zgłoszony został wniosek techniczny o zmianę nazwy projektu z ''Wikipedijô'' na ''Wikipediô'' (zob. [[phab:T429126]]). Aby zmiana doszła do skutku, wymagane jest poparcie społeczności – proszę o opinie poniżej. [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 14:10, 15 cze 2026 (CEST) :[[Òbrôzk:Symbol_support_vote.svg|link=|15x15px]] '''jem za tim'''; bë csbwiki bëła jak nôbarżi dostãpnô dlô lëdzy mùszi bëc pisónô w sztandardze // popieram; żeby csbwiki była jak najbardziej dostępna dla ludzi musi być pisana w standardzie. [[Brëkòwnik:Rzadtymczasowy|Rzadtymczasowy]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Rzadtymczasowy|diskùsëjô]]) 14:54, 15 cze 2026 (CEST) :[[Òbrôzk:Symbol_oppose_vote.svg|link=|15x15px]] '''Barżi procem jak za'''- Jô rzeknã wprost. Na nen sztót jô jem barżi procëm taczémù bédënkòwi, jak za nim. Mòjé stanowiszcze je pòdparté òbawą, eż mdze to dołożeniém cedżełczi do szkòdlëwégò zjawiszcza, jaczim je za wiôldżé zblëżanié Wikipedëjë do pòlaszëznë. Z ti lëżnoscë jô jem baro scepticzny do tégò a wielu jinszich BÉDËNKÓW RKJ. Jô jem dbë, eż abë naji jãzëk béł pòwôżno traktowóny, wôrt je òpasowac z pòdjimiznama mającyma zblëżëc gò do pòlsczégò, chòcbë nawetka wëchôdałë z RKJ. Òczëwidno jô jem òtëmkłi na diskùsëjã a jeżlë chtos mô bëlné argumeńtë za tim, eż taczé dzejania pòmògą kaszëbiznie, a nie mdą ze szkòdą dlô ji apartnotë, to jô jem fardich zmienic zdanié. Jô żëczã bëlnégò dnia. Òstanita z Bògã! :) [[Brëkòwnik:RemusWej|RemusWej]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:RemusWej|diskùsëjô]]) 15:04, 15 cze 2026 (CEST) ::[[Òbrôzk:Symbol_support_vote.svg|link=|15x15px]] '''Pòpiarcé''' | CSB: Jô téż jem za! Dlôczegò? Bò przez 20 lat anonimòwi lëdze znikwilë encyklopedie kaszëbiznë z zmiłkòwyma articzlama z trzë zdań, co spòwòdowało spôdk kwalitetë. Dlôtegò mùszimë zlepszac i zbògacëc kaszëbską Wiczipediã! ::PL: Ja też jestem za! Dlaczego? Ponieważ przez 20 lat anonimowi ludzie zniszczyli encyklopedie kaszubszczyzny z błędnymi artykułami z trzech zdań, co spowodowało obniżenie jakości. Dlatego musimy ulepszyć i zbogacić kaszubską Wikipedię! Pòzdrówczi, [[Brëkòwnik:Orbitminis|Orbitminis]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Orbitminis|diskùsëjô]]) 15:24, 15 cze 2026 (CEST) :::Jô nié do kùńca rozmiejã. Të jes za, doch jo. Le za czim:za bédowóną pòzmianą, czë mòjim stanowiszczã w ti sprawie? [[Brëkòwnik:RemusWej|RemusWej]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:RemusWej|diskùsëjô]]) 15:35, 15 cze 2026 (CEST) ::Mòże sã persónalno nie zgadzac z bédënkama RKJ, mie téż sã wiele òd nich nie widzy – wôrt je ale dodac, że: ::a) nawetka najbarżi radzëznowô kaszëbizna je wcyg kaszëbską kaszëbizną, a nié pòlaszëzną, ::b) traktowanié apartnotë kaszëbsczégò òd pòlsczégò jakno przédną wôrtnotã to je szkòda dlô kaszëbiznë. ::Kaszëbizna ni mia bë sã zdrzec na pòlsczi, czasã mdze za nim szlachòwa (doch to są dwa lechicczé jãzëczi), czasã sã apartnia, a paranojidalné ùcékanié òd pòdobieństwów z pòlsczim nie prowadzy do wikszégò achtnieniô przez òsobë nastawioné procëm kaszëbstwù, za to czini z ne jãzëka jegò gwôsną, niepòwôżną a niezrozmiałą placama karikaturã. Wikipediô mô bëc przëstãpnym bezstronnym zdrzódłã, a nié pòkôzkã apartnëch persónalnëch jãzëkòwëch preferencjów. Stądka wëchôdô brëkòwnota, cobë bëła pisónô w sztandardze, jaczi doch jistnieje. Jak móm rzekłé, czasã ten sztandard je słabi, ale lepszi słabi sztandard jak niżóden – strach ó to, że zmiana -ijô w -jô pòprowadzy do zrównaniô kaszëbiznë z pòlaszëzną je nieracjonalny, tak jak strach pòlsczich nacjonalistów, że wëwiészanié kaszëbsczi fanë prowadzy do separatizmù i rozpadu państwa. ::[[Òbrôzk:Symbol_support_vote.svg|link=|15x15px]] Co do mie, pòpiéróm wniosk ò zmianã -ijô na -jô. [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 15:47, 15 cze 2026 (CEST) ::[[Òbrôzk:Symbol_support_vote.svg|link=|15x15px]]'''Jem za zmianą pòzwë z ''Wikipedijô'' na ''Wikipediô''.''' Nót je, co bë Wikipediô bëła reprezentatiwnym przëmiarã jãzëka. W dzysdniowi kaszëbiznie kùnôszczi ''-ijô, -ëjô'' są ju archaiczné i nie są brëkòwóné w knéżkach, pismionach i szkólny didaktice. [[Brëkòwnik:Jakkonles12|Jakkonles12]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Jakkonles12|diskùsëjô]]) 15:36, 15 cze 2026 (CEST) ::Òne nie tëli są archajiczné, co òbstawiónô bez derdistów RKJ ùdba so je remnąc, bò "më mùszimë òpasowac z apartnotą, bò jesz Warszawa pòmëszli, eż më jesmë separatistama",a Zrzeszenié, jaczi wëdôwô wnetka wszëtczé ùczbòwniczi do kaszëbiznë a stolëmny dzél knéżków nie pòzwôlô wëdawac jinaczi, jak w spòlaszałim pisënkù. Taczé krótkòzdroczné pòstãpòwanié to Pùstô Noc spiéwónô naji lubòtni kaszëbiznie! Nôrôdnicë to w pòrã zrozmielë, a derdiscë dërch nie chcą. Biôtka ò jãzëk to téż biôtka ò jegò czëstotã a wòlnotã òd cësków, jaczi w za wiôldżi wielnocë mògą gò zabic. [[Brëkòwnik:RemusWej|RemusWej]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:RemusWej|diskùsëjô]]) 16:08, 15 cze 2026 (CEST) :::Bédëjã równak brëkòwac meritoricznëch argùmentów, tikającëch sã lingwisticzi. [[Brëkòwnik:Jakkonles12|Jakkonles12]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Jakkonles12|diskùsëjô]]) 16:43, 15 cze 2026 (CEST) ::::A jaczé są meritoricznë argùmentë za decizëją, abë mòdło kònùszków i wiele jinszich zachów zmieniwôc na mòdło pòlaszëznë? [[Brëkòwnik:RemusWej|RemusWej]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:RemusWej|diskùsëjô]]) 17:15, 15 cze 2026 (CEST) :::::[https://rjk.org.pl/resolutions/uchwaly-2007/ Uchwała nr 3 2007 z dn. 26-06-2007 r. w sprawie zakończeń typu –cjô || -cëjô, -fiô ||- fijô w wyrazach pochodzenia obcego]. To nie je pòlaszenié. [[Brëkòwnik:Rzadtymczasowy|Rzadtymczasowy]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Rzadtymczasowy|diskùsëjô]]) 17:16, 15 cze 2026 (CEST) :::::Prôwdą je, że ùchwôlenk RKJ je jedurnym spòdlim, jaczé mómë (i jesz ùzus, jaczi słëchô RKJ), a wszëskò co piszesz je priwatną òpinią, nié jãzëkòwim faktã. Diskùsjô ò sztandardze kaszëbsczégò jãzëka nie miałabë miec placu na csbwiki, bò to nie je jaczés lingwisticzné karno a starna, na jaczi mô bëc prosti dostãp do jinfòrmacjów pò kaszëbskù i mùszą bëc òne pisóné tak, bë bëłë dostãpné dlô kòżdégò – tej pòdług wërobionym przez wnetka 2 dekadë sztandardã w karnie ekspertów, dochtorów, profesorów i kògòlebądz. Twój strach przed znikwienim kaszëbiznë i jinô òpiniô òd RKJ nie je niżódnym spòdlim przë pisënkù. [[Brëkòwnik:Rzadtymczasowy|Rzadtymczasowy]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Rzadtymczasowy|diskùsëjô]]) 17:24, 15 cze 2026 (CEST) :::''më mùszimë òpasowac z apartnotą, bò jesz Warszawa pòmëszli, eż më jesmë separatistama'' – skądka je ten cytat? [[Brëkòwnik:Rzadtymczasowy|Rzadtymczasowy]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Rzadtymczasowy|diskùsëjô]]) 17:00, 15 cze 2026 (CEST) ::::Hewò nie je bezpòstrzédny citat, le skòndensowanié mòtiwacëjë lëdzy, jaczi na mòc chcą rëmniwac apartnotë midzë kaszëbsczim a pòlsczim. [[Brëkòwnik:RemusWej|RemusWej]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:RemusWej|diskùsëjô]]) 17:13, 15 cze 2026 (CEST) :::::tej dlô jakòscë diskùsje jô bë prosył nie zapisëwac czegòs, co nie je cytatã, jakno cytat. bò to je Twòja òpiniô, a nié fakt. [[Brëkòwnik:Rzadtymczasowy|Rzadtymczasowy]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Rzadtymczasowy|diskùsëjô]]) 17:15, 15 cze 2026 (CEST) :::Wëbôczë, le mùszã so òdniesc: pëtającë ò meritoriczné argùmeńtë sóm nie argùmentëjesz meritoriczno. Jes procëm -- twòje prawò, ni móm z tim jiwrë, za tim doch diskùtëjemë. Równak Twòja cawnô argùmentacjô je òpiartô na emòcjach: môsz strach dolożëc ceglã do procesu jaczi môsz widzóné; bùdëjesz sztrómana -- kò tak mùszi nazwac ôrt argùmentacje, dze pòdôwôsz ''swòją òpiniã'' jakno cytat -- a téż brëkùjesz nieadekwatno wiéldżi metafòrë ze spiéwanim pùsti nocë, w òglim je widzec kòle Ce emocjowi ton (np. 'naji lubòtni kaszëbiznie'). Rozmiejã -- to je dlô Cë baro wôżné, a dôj wiarã, że dlô mie téż, leno mùszã rzec ôpen że to nie je meritoriczny ôrt argùmentacje, nie slëchô so tak pisac bãdącë wikipedistą. [[Brëkòwnik:Kriegsfrettchen|Kriegsfrettchen]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Kriegsfrettchen|diskùsëjô]]) 18:23, 15 cze 2026 (CEST) :wôrt téż dodac, że kùnôszczi ''-ijô -ëjô'' nie są ju brëkòwóné w dzysdniowi kaszëbiznie a jãzëkòwi ùzus je zgódny ze sztandardã. ni ma niżódnégò pòwòdu, bë bëłë òne na kaszëbsczi wikipedie // warto też dodać, że końcówki ''-ijô -ëjô'' nie są już używane w dzisiejszej kaszubszczyźnie, a uzus językowy jest zgodny ze standardem. nie ma żadnego powodu, by były one na kaszubskiej wikipedii. [[Brëkòwnik:Rzadtymczasowy|Rzadtymczasowy]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Rzadtymczasowy|diskùsëjô]]) 15:42, 15 cze 2026 (CEST) :[[Òbrôzk:Symbol_support_vote.svg|link=|15x15px]] '''Jak nôbarżi ZA zmianą.''' Wikipediô, nie Wikipedijô, tak samò jak kategòriô nie kategòrëjô, diskùsjô nie diskùsëjô etc. Jãzëkòwi ùzus je klôr; móm swòje òpinie ò wiele ùdbach RKJ, jo, ale tuwò mómë zgòdã, ne kùnosczi nie są za baro notowóné a bëlë brëkòwóné przede wszëtczim dlô deje. Brëkòwanié jich nie pòmôgô na ergonomiã gôdaniégò, to je nôterné, że òdeszlë. Wikipediô mô téż bëc przëstãpnô dlô lëdzy, tak té chcemë téż tak pisac -- klôr a dlô lëdzy, a nie tak, jak më bë chcelë, cobë jãzëk wëzdrzôl a dzejôl. To nie je lëteracczi projecht le encyklopediô. :'''Jak najbardziej ZA zmianą.''' Wikipediô, kategòriô, diskùsjô etc, całościowo. Uzus językowy jest jasny; mogę mieć pewne opinie o wielu propozycjach RJK, ale tutaj się z nimi zgadzam, końcówki -ijô/-ëjô nie są za bardzo notowane w użyciu, zresztą korzystano z nich przede wszystkim dla idei. Pisanie w ten sposób nie pomaga na ergonomię języka, jest naturalnym, że odeszły. Wikipediô ma być dostępna dla ludzi, więc tak też powinniśmy pisać -- przystępnie i dla ludzi, nie tak jak chcielibyśmy, żeby język wyglądał i funkcjonował. To nie jest projekt literacki tylko encyklopedia. [[Brëkòwnik:Kriegsfrettchen|Kriegsfrettchen]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Kriegsfrettchen|diskùsëjô]]) 18:08, 15 cze 2026 (CEST) :Pitanié – cëż je czëc w sprawie? Kònsensus spòlëznë chëba ju je. [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 11:05, 28 cze 2026 (CEST) :::[[Òbrôzk:Symbol_support_vote.svg|link=|15x15px]] '''Pòpiarcé''' [[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 16:56, 1 lëp 2026 (CEST) === Przestrzenie nazw === Przy okazji pytanie: czy zmianie powinny też podlegać słowa ''diskùsëjô'' i ''kategòrëjô'' w przestrzeniach nazw: 'Diskùsëjô', 'Diskùsëjô_brëkòwnika', 'Diskùsëjô_Wiki', 'Diskùsëjô_òbrôzków', 'Diskùsëjô_MediaWiki', 'Diskùsëjô_Szablónë', 'Diskùsëjô_Pòmòcë', 'Kategòrëjô', 'Diskùsëjô_Kategòrëji'? [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 15:59, 15 cze 2026 (CEST) :Jo, doch, ta zmiana miałabë zańc wszãdze (òkróm ewentualnëch sytuacjów jak cytatë ze starszëch lëteracczich dokazów, dze sóm aùtór pisôł -ëjô, ale to, mëszlã, na naju Wikipedie bëłëbë marginalné przëtrôfczi), tak tej diskùsjô, kategòriô, encyklopediô ëtd. [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 16:03, 15 cze 2026 (CEST) :Stanowiszcze jô môm taczé, jak wëżi.Le jak niestetë wszëtcë dobãdzë òpcëjô ùdżibniãcégò sã przed pòlaszącyma trendama, to je wiedzec, eż rëmë pòzwów mùszałë bë bëc zmiénióné, abë ni bëło disonansu. Pòsobicą je to pòstãpny argumeńt procëm pòzmianie, bò kòniecznota pòzmianë kònuszków w kôżdim rëmië pòzwów mòże sprawic niepòprôwné dzejanié dzélu dzélëczków kaszëbsczi Wikipedëjë. [[Brëkòwnik:RemusWej|RemusWej]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:RemusWej|diskùsëjô]]) 16:08, 15 cze 2026 (CEST) :: W razie zmiany stare nazwy pozostaną jako aliasy, więc wszelkie dotychczasowe linki będą nadal działały. [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 16:35, 15 cze 2026 (CEST) ::[[Òbrôzk:Symbol_support_vote.svg|link=|15x15px]]Jeżlë kaszébskô Wikipediô mô ambicjã bëc aùtoritatiwnym ë pòwôżno traktowónym zdrojã (za czim jak nôbarżi jem), to '''òczëwidno, że jo.''' [[Brëkòwnik:Jakkonles12|Jakkonles12]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Jakkonles12|diskùsëjô]]) 16:08, 15 cze 2026 (CEST) ::[[Òbrôzk:Symbol_support_vote.svg|link=|15x15px]] Pòwtórzã swòjã òpiniã, ale '''jo, jak nôbarżi më bë mielë zmienic téż te pòzwë'''. ::Powtórzę się, ale '''tak, jak najbardziej mielibyśmy zmienić też te pisownie'''. [[Brëkòwnik:Kriegsfrettchen|Kriegsfrettchen]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Kriegsfrettchen|diskùsëjô]]) 18:10, 15 cze 2026 (CEST) ::[[Òbrôzk:Symbol_support_vote.svg|link=|15x15px]] Jo, jak nôbarżi. Téż, File/Plik/Òbrôzk → Lopk. [[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 17:00, 1 lëp 2026 (CEST) == Szëk CSS (ëtd) == Mòjn 😄 robiã i ùlepszóm szalbón Infobox mùzyk i jô bë chcôł żebë lepi wëzdrzôł (jak normalné infoboxë na Wikipedie). Tôkel je taczi, że bez CSS wszëtkò dzejô, ale wëzdrzi môło czëtelno i nie je responsywné na mòbilkach (nawetka to je widzec na mòji starnie ò Chino Moreno). Czë chtos z administracje mòze dodac ten kòd do MediaWiki:Common.css? ------------------------------------ .infobox.muzyk { width: 100%; max-width: 320px; float: right; margin: 10px; border: 1px solid #aaa; border-radius: 10px; background: #f9f9f9; font-size: 14px; box-shadow: 0 2px 8px rgba(0,0,0,0.1); } .infobox.muzyk th { background: #222; color: #ffd400; padding: 6px; } .infobox.muzyk td { padding: 6px; } @media (max-width: 600px) { .infobox.muzyk { float: none; width: 100%; } } ------------------------------------ To bë ùprawiło pòzdrzatk i szëk na starnie, a w tim sztóce to drobkã wëzdrzi lëchò. Dzãka! [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 16:22, 22 cze 2026 (CEST) : Dodane na próbę. [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 21:52, 22 cze 2026 (CEST) ::Bóg zapłac i bëlnégò dnia :ppp [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 22:09, 22 cze 2026 (CEST) == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|diskùsëjô]])</bdi> 19:11, 23 cze 2026 (CEST) <!-- Wiadomość wysłana przez User:Codename Noreste@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 15:29, 25 cze 2026 (CEST) <!-- Wiadomość wysłana przez User:Sannita (WMF)@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == Serwer na Discordze == '''Witôjtaż!''' Czile dniów temù jem ùsadzył kaszëbsczi wikimedijny serwer na Discordze, chtëren miôłbë zgrawac do te, abë gromadzëc całą nają spòlëznã wikipedistów (a jinëch wiki-). Rôcził jem tam ne persónë, do jaczich móm kòntakt – te, z chtërnyma ni móm łączbë chcã raczëc z te hewò placu. Serwer mô słëżëc naji lepszi wespółrobòce, rozmòwóm a plestóm i kôrbiónkóm ;D Żdżemë tak „zwëczajnëch” brëkòwników, jak administracje csbwiki! Pòzdrówk – wej [https://discord.gg/fAVN7Zew4p '''pòwrózk''']. [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 17:12, 7 lëp 2026 (CEST) :Rôczbã czerëjã òsoblëwie do barżi aktiwnëch brëkòwników, taczich jak @[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]], @[[Brëkòwnik:DawnyTest|DawnyTest]], @[[Brëkòwnik:Kama95|Kama95]] ;D [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 00:05, 8 lëp 2026 (CEST) == Bédënk òdswiéżeniô przédny starnë na kaszëbsczi Wikipedie == Mòjn! Jem bë chcôł pòddac pòd diskùsją spòlëznë bédënk òdswiéżeniô naji przédny starnë. Razã z Terrusã38 jesmë naszikòwalë projekt, jaczi mô na célu zmòdernizowanié ji wëzdrzatkù òrôz dodanié nowëch fùnkcje, taczich jak kalãndarium abò łôtwiszi przistãp do nowëch artiklów pò kaszëbskù. Projekt zmianów je na ti starnie: [[Brëkòwnik:Terrus38/Zapisownik]] Baro zależi mie na Waji òpinie. Mëslã, że tak jistotné zmianë pòwinnë bëc wënikã wespólni decyzje całi spòlëznë, dlôte rôczã do testowaniô i dzeleniô sã bôczënkama. Mdã rôd za kòżden kònstruktiwny głos w diskùsje. Proszã napiszta co mëslita ò taczi ùdbie. Pòzdrôwióm, [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 19:29, 13 lëp 2026 (CEST) :[[Òbrôzk:Symbol_support_vote.svg|link=|15x15px]] Në jô, je wiedzec, jem za! Wikipediô zasłëgiwô na nową przédną starnã! [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 19:33, 13 lëp 2026 (CEST) :[[Òbrôzk:Symbol_support_vote.svg|link=|15x15px]] Jem za! Richtich to wëzdrzi [[Òbrôzk:Emoji-cool-thumbs-up-sunglasses.png|link=|15x15px]] [[Brëkòwnik:Rzadtymczasowy|Rzadtymczasowy]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Rzadtymczasowy|diskùsëjô]]) 20:11, 13 lëp 2026 (CEST) :[[Òbrôzk:Symbol_support_vote.svg|link=|15x15px]] Jem za! Dzãka. –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 20:49, 13 lëp 2026 (CEST) :Jem za! :DDDD [[Brëkòwnik:Rabùszniczka|Rabùszniczka]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Rabùszniczka|diskùsëjô]]) 21:23, 14 lëp 2026 (CEST) : {{Za}} – Dzięki Terrus38 i HaxelKaszëba! Strona podmieniona. [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 00:48, 15 lëp 2026 (CEST) : {{Za}} Wedle mie, na zmiana òdswiéżeniô przédny starnë je to baro szëkòwnô udba [[Òbrôzk:Emoji-cool-thumbs-up-sunglasses.png|15x15px|bezramki]]. Dlôczegò? Bò stôri wëzdrzatk przédny starnë wëzérô jimrotno i niefarwno jak za zaczątkù [[Internet|jinternetu]], le na nowô przédnô starna - sto rôzë lepszi jeno, że wëzérô jistno jak w pòlsczim Wiczipedie. Pòlécóm. (Wëbaczëta, że òpòzdzył sã do bédënku, bò chcôł òdpòczic òd kaszëbsczi Wiczipedie pò czilu dni) [[Brëkòwnik:Orbitminis|Orbitminis]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Orbitminis|diskùsjô]]) 09:36, 15 lëp 2026 (CEST) == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 14:24, 24 lëp 2026 (CEST) </bdi> <!-- Wiadomość wysłana przez User:DreamRimmer@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Propòzycjô przëjãcô reglów doticzącëch niewòlnëch materiałów (EDP) == Jem bë chcôł zapropònowac diskùsjã nad wprowadzenim na kaszëbsczi Wikipedie gwôsny pòliticzi, jakô doticzi niewòlnëch materiałów (tpzw. Exemption Doctrine Policy – EDP). Òbecno kaszëbskô Wikipediô kòrzistô z Wikimedia Commons, dze mòżna ùsadzac leno materiałë, jaczé spełniają wëmaganiô doticzące wòlnëch licencje abò znajdujące sã w pùbliczny domenie. Òznôczô to m.jin., że ni mòżemë tam ùsadzac wielu materiałów chronionëch aùtorsczim prawã, taczich jak òbkłôdczi, mùzycznëch albùmów, filmòwëch plakatów abò niechtërnëch logotipów. Przëmiôrã je òbkłôdka albùmù ''Adrenaline'' karna Deftones. Na anielsczi Wikipedie òbkłôdka je wëkòrzistiwónô lokalno jakno niewòlny materiôł, równak nie znajduje sã na Wikimedia Commons, przez co ni mòżemë wëkòrzistac ji na kaszëbsczi Wikipedie. === Propòzycjô === Propònujã rozważëc przëjãce przez kaszëbską Wikipediã gwôsny pòliticzi EDP, jakô bë pòzwala na ògrańczoné a ùzasadnioné brëkòwanié niewòlnëch materiałów w artiklach, w jaczich są òne jistotné dlô identifikacje abò zrozmieniô òpisywany témie. Pòlitika bë òbjima np.: * òbkłôdczi mùzycznëch albùmów, * filmòwé plakatë, * òbkłôdczi kòmpùterowich grów, * logotipë òrganizacjów a pòdjimców, * jinszé niewòlné materiałë, jaczich wëkòrzistanié je ùzasadnioné encyklopediczno. Materiałë taczé bë bëłë dopùszczalné leno tedë, czej: * nie jistnieje òdpòwiedny wòlny òdpòwiednik, * materiôł je jawerno brëkòwny do przedstawieniô dany témiem, * je brëkòwóny w kònktretnym articzelu doticzącym danégò dokôzu, produktu, òsobë abò òrganizacje, * pòdané są infòrmacje ò zdroju a gwôscëcélu aùtorsczich prawów, * kòżdé ùżëcé mô indiwidualné ùzasadnienié, * materiôł nie je wëkòrzistiwóny wëparłãczno jakno dekoracjô. Przëmiôrowò òbkłôdka albùmù ''Adrenaline'' bë mògła bëc brëkòwónô leno w articzelu ò tim albùmie, kò bë służëła do jegò identifikacje a ni mòżna ji zastąpic wòlnym òdpòwiednikã. === Wôżné! === Nie jidze ò ùmòżebnienié swòbòdnégò przesëłaniô dowòlnëch òdjimków nalézonëch w internece. Nie wòlné materiałë bë bëłë wëjątkã òd spòdlowi reglë Wikimedie doticzący wòlny zamkłoscë a bë pòdlëgałë scysłim ògrańczenim. Na nen sztót jem bë chcôł pòznac przédno òpiniã kaszëbsczi administracje Wikipedie ò témie mòżebnotë wprowadzeniô taczi pòliticzi òrôz tegò, czë ji przëjãce je mòzebné a zgòdno z reglama Wikimedie. Żlë ùdba spòtkô sã z pòzytiwną òpinią, mòżna mdze pòstãpno wespólno ùstalëc maklëwno regle doticzące niewòlnëch materiałów òrôz spòsób jich òznaczeniô a kòntrolowaniô. Pòzdrówk!!! [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 00:36, 14 zél 2026 (CEST) :Je to dosc brëkòwné do pòniechtërnëch artiklów, a bédowónô zmiana pòliticzi zdôwô sã bëc zgòdą z pòlsczim prawã. Taczé cos fónksnérëje ju na jinëch Wiki, tej jô jem jak nôbarżi za. Nie wiém ale jak taczé rzeczë sã wprowôdzô, chòc to ju wierszta administracje. [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 00:43, 14 zél 2026 (CEST) :{{Procëm}} Wikipediô muszi bëc baro wolnô. –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 03:04, 14 zél 2026 (CEST) ::Za czim procëm? 😅 Jô téż jem za tim, żebë Wikipediô bëła jak nôbarżi wòlnô. EDP nie bë mia òznaczac, że pòczinómë wrzëcac masowò materiałë òbjãté aùtorsczim prawã. Chòdzëłobë leno ò baro ògrańczoné wëjątczi, np te òbkłôdczi albùmów, filmòwé plakatë abò logotipë, jaczich nie dô sã zastąpic òdpòwiednikã na wòlny licencje. ::Taczé materiałë bë bëłë brëkòwóné leno w kònkretnëch artiklach, w minimalny domenie a z dokładnym ùzasadnienim. Żlë bë sã pòjawił wòlny òdpòwiednik, niewòlny lópk bë béł rëmniãti. ::Mòjim zdaniã prawie temù je wôrt przënômni przediskùtowac EDP, miast z górë ją òdrzëcac. Mòżemë doch ùstalic baro restrikcyjné regle, żebë nie ùcerpia dba wòlny Wikipedie. [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 16:23, 14 zél 2026 (CEST) :::Wedle mie to prawie zwikszëłobë wòlnotã, nie bëlëbësmë tak ògrańczony dobiérã témów ëtd. jak dzysdnia, a doch takô pòlitika ju dzejô na jinëch wiki i wcyg są wòlnyma encyklopediama. [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 16:39, 14 zél 2026 (CEST) ::::WP:NOTFREE – „Wikipedia's goal is to be a free content encyclopedia, with free content defined as content that does not bear copyright restrictions on the right to redistribute, study, modify and improve, or otherwise use works for any purpose in any medium, even commercially. Any content not satisfying these criteria is said to be non-free. […] The Wikimedia Foundation uses the definition of "free" described here:” https://freedomdefined.org/Definition/Pl –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 01:00, 15 zél 2026 (CEST) :::::Rozmiejã ten argument a zgadzóm sã, że spòdlim Wikipedie pòwinnë bëc wòlné materiałë. Nie bédëjã EDP pò to, żebë zmienic Wikipediã w plac, dze mòżna wrzëcac dowòlné materiałë òbjãté aùtorsczim prawã. :::::Taczi system dzejô ju na wielu projektach Wikipedie m.jin. na anielsczi, czesczi abò pòlsczi (Specjalna:Prześlij), a téż na mniszëch Wikipediach. Nie òznôczô to òdéńsce òd reglë wòlny Wikipedie, leno wprowadzenié baro ògrańczégò wëjątkù dlô kònkretnëch przëpôdków. :::::Żlë mómë ò tim diskùtowac na kaszëbsczi Wikipedie, to bëdéjã prowadzëc diskùsjã pò kaszëbskù, a jeżlë chtos nie rozmieje kaszëbsczégò jãzëka, to òczëwidno mòże pisac pò pòlskù. [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 01:16, 15 zél 2026 (CEST) ::::::Hmm, cswp i plwp właśnie nie mają EDP i są więc jeszcze w pełni wolne, tak jak svwp, nlwp, eswp, nowp, euwp, dawp, skwp, i wiele innych. Ja też bardzo chciałabym wyświetlać zdjęcia okładek albumów, ale EDP to niestety kompromis i oddalanie się od ideałów. To, co robi enwp, to pragmatyczne udawanie i krok w stronę zapominania, za czym stoi ruch wolnego oprogramowania i dlaczego to ma znaczenie. –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 03:58, 15 zél 2026 (CEST) :::::::Rozumiem i szanuję takie podejście. W takim razie może zamiast od razu wprowadzać EDP można by rozważyć rozwiązanie bardziej zachowawcze. Można np. włączyć lokalne przesyłanie plików przez `Specjalna:Prześlij`, ale wprowadzić zasadę, że każdy przesłany plik musi zostać zatwierdzony przez administratora albo innego uprawnionego użytkownika przed wykorzystaniem go w artykule. Można też ustalić bardzo restrykcyjne kryteria dotyczące tego, jakie pliki w ogóle mogą być przesyłane. Wtedy mielibyśmy większą kontrolę nad materiałami i nie byłoby sytuacji, że każdy może po prostu wrzucać dowolne zdjęcia czy okładki. Jeżeli jednak nawet takie rozwiązanie byłoby sprzeczne z założeniem pełnej wolności projektu, to jestem otwarty na inne propozycje. Chodzi mi przede wszystkim o znalezienie rozwiązania, które pozwoliłoby np. pokazywać okładki albumów, ale jednocześnie nie rozluźniało zasad dotyczących praw autorskich.[[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 04:52, 15 zél 2026 (CEST) : {{Procëm}} – Te dyskusje mamy już za sobą we wszystkich europejskich wersjach Wikipedii, zawsze z tym samym wynikiem. [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 11:59, 15 zél 2026 (CEST) ::Rozumiem, czyli masz na myśli, że w większości takich dyskusji społeczności ostatecznie odrzucały EDP. Tylko czy możemy wskazać konkretne przykłady tych europejskich Wikipedii i ich decyzje? Chciałbym po prostu zobaczyć, jakie argumenty przeważyły, zanim całkowicie zamkniemy temat na kaszubskiej Wikipedii. [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 13:20, 15 zél 2026 (CEST) == Nowe przestrzenie nazw (krok 2) == W nawiązaniu do [[Special:Permalink/211232#Przestrzenie_nazw|poprzedniego wątku]] o aktualizacji ortografii przestrzeni nazw kaszubskiej Wikipedii, proszę o uwagi językowe na temat zaproponowanych w poniższej tabeli zmian (kolumny „Nowa nazwa” oraz „Aliasy”). Czy nowe wersje są poprawne? Czy czegoś brakuje? Powinno być inaczej, czy jest dobrze? Zwracam uwagę, że w „Aliasach” muszą znaleźć się stare nazwy, aby nie przestały działać wszystkie tworzone przez ostanie kilkanaście lat linki. {| class="wikitable" |+ !ID !Dotychczasowa nazwa<br>Current name !Nowa nazwa<br>New name !Aliasy<br>Aliases !Uwagi<br>Remarks |- |NS_MEDIA |Media | | |NO CHANGE |- |NS_SPECIAL |Specjalnô | | |NO CHANGE |- |NS_TALK |Diskùsëjô |Diskùsjô |Diskùsëjô | |- |NS_USER |Brëkòwnik |Brëkòwnik |Brëkòwniczka | |- |NS_USER_TALK |Diskùsëjô_brëkòwnika |Diskùsjô_brëkòwnika |Diskùsëjô_brëkòwnika<br>Diskùsjô_brëkòwniczczi | |- |NS_PROJECT_TALK |Diskùsëjô_$1 |Diskùsjô_Wikipedjë |Diskùsëjô_$1 | |- |NS_FILE |Òbrôzk |Lopk |Òbrôzk | |- |NS_FILE_TALK |Diskùsëjô_òbrôzków |Diskùsjô_lopka |Diskùsëjô_òbrôzków | |- |NS_MEDIAWIKI |MediaWiki | | |NO CHANGE |- |NS_NS_MEDIAWIKI_TALK |Diskùsëjô_MediaWiki |Diskùsjô_MediaWiki |Diskùsëjô_MediaWiki | |- |NS_TEMPLATE |Szablóna | | |NO CHANGE |- |NS_TEMPLATE_TALK |Diskùsëjô_Szablónë |Diskùsjô_szablónë |Diskùsëjô_Szablónë | |- |NS_HELP |Pòmòc | | |NO CHANGE |- |NS_HELP_TALK |Diskùsëjô_Pòmòcë |Diskùsjô_pòmòcë |Diskùsëjô_Pòmòcë | |- |NS_CATEGORY |Kategòrëjô |Kategòriô |Kategòrëjô<br>Kat |"Kat:" is a very convenient shorthand (Wikimedia Commons uses "Cat:") |- |NS_CATEGORY_TALK |Diskùsëjô_Kategòrëji |Diskùsjô_kategòrji |Diskùsëjô_Kategòrëji | |} [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 11:55, 15 zél 2026 (CEST) :NS_PROJECT_TALK powinno się nazywać Diskùsjô_Wikipedie, a NS_CATEGORY_TALK – Diskùsjô_kategòrie – reszta jest w porządku, no i oczywiście popieram zmianę. Tylko zdaje się, że przestrzeni nazw istnieje więcej, niż te wymienione (np. Moduł, który po kaszubsku powinien nazywać się Mòduł) – co z nimi? [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 12:16, 15 zél 2026 (CEST) :: Dopisuj tu w dyskusji. Po zakończeniu dyskusji utworzymy ostateczną wersję tabeli ze zmianami do wdrożenia. [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 12:20, 15 zél 2026 (CEST) :Jestem za zaproponowanymi zmianami i popieram je w takiej formie, podobnie jak użytkownik Terrus. Uważam, że aktualizacja nazw przestrzeni nazw jest potrzebna, a pozostawienie dotychczasowych nazw jako aliasów jest dobrym rozwiązaniem, dzięki któremu starsze linki nadal będą działać. [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 13:24, 15 zél 2026 (CEST) ::* https://gerrit.wikimedia.org/r/plugins/gitiles/mediawiki/core/+/3541e815e86d6b4e034b56d0f2fa923d9599c68e/languages/messages/MessagesPl.php ::* https://gerrit.wikimedia.org/r/plugins/gitiles/mediawiki/core/+/3541e815e86d6b4e034b56d0f2fa923d9599c68e/languages/messages/MessagesCsb.php ::–[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 23:09, 5 Séw 2026 (CEST) :Zapomniałem, dzięki @[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] za przypomnienie, oto moje propozycje zmian inne niż w tabeli powyżej :{| class="wikitable" !ID !Stôré miono !Nowé miono !''Alias'' |- |NS_PROJECT_TALK |Diskùsëjô_$1 |Diskùsjô_Wikipedie |''Diskùsëjô_$1'' |- |NS_CATEGORY_TALK |Diskùsëjô_Kategòrëji |Diskùsjô_kategòrie |''Diskùsëjô_Kategòrëji'' |- |NS_MODULE |Moduł |Mòduł |''Moduł'' |- |NS_SPECIAL |Specjalnô |Specjalnô |''Szpecjalnô'' |- |NS_CATEGORY |Kategòrëjô |Kategòriô |Kategóriô<br>Kategòrëjô<br>Kat |} :[[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsjô]]) 21:59, 7 ruj 2026 (CEST) == Kategòrëjô:Mònarchòwie Pòlsczi == Dobri dzéń môm prosbã do administratorów o ùsënãce starnë [[:Kategòrëjô:Mònarchòwie Pòlsczi]], chtërną jô ùsdôzëł ni wiedząc że je już takô kategòrëjô jak [[:Kategòrëjô:Włodarze Pòlsczi|Włodarze Pòlsczi]]. Dzãka temu ùsënãcu mòżna przeniesc kategòrëjã Włodarzów pòd miono mònarchów abë zachowac jednotã z kategòrëjama taczima jak [[:Kategòrëjô:Mònarchòwie Norwesczi]] ë [[:Kategòrëjô:Mònarchòwie Wiôldżi Britanie|Wiôldżi Britanie]]. [[Brëkòwnik:DawnyTest|DawnyTest]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:DawnyTest|diskùsëjô]]) 13:29, 29 zél 2026 (CEST) == Pòłączoné témë czë Sparłãczoné témë? == Jak lepiej? ([[Swiãtopôłk II Bëlny#Sparłãczoné témë|Swiãtopôłk II Bëlny]]) –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 23:14, 4 Séw 2026 (CEST) :Wierã lepi sparłãczoné témë òd parłãczëc - łączyć je barżi brëkòwóny w kaszëbsczim. [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 01:04, 7 Séw 2026 (CEST) :Jakno "powiązane tematy" lepi gwës "sparłãczoné témë" [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 08:27, 7 Séw 2026 (CEST) ::👍 [[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 21:34, 9 Séw 2026 (CEST) == pòrénkòwi, pòrénczny, czë zawitrzny? == Jak lepiej? –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 15:04, 9 Séw 2026 (CEST) :Jakno "wschodni" to lepi wierã pòrénkòwi. [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 15:07, 13 Séw 2026 (CEST) :Jô òsobisce nôbarżi lubiã ''pòrénczny'', ale ''pòrénkòwi'' téż jak nôbarżi git, ''zawitrzny'' to nié baro ùżiwónô fòrma. [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsjô]]) 13:24, 23 Ruj 2026 (CEST) == <span lang="pl" dir="ltr">Przełączenie serwerowni – Wasza wiki będzie niedługo w trybie tylko do odczytu</span> == <div lang="pl" dir="ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Przeczytaj w innym języku]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] [[foundation:|Wikimedia Foundation]] przełączy ruch na inną swoją serwerownię. Upewni to nas, że Wikipedia i inne strony Wikimedia będą zawsze online, nawet w przypadku kataklizmu. Cały ruch zostanie przełączony '''{{#time:j xg|2026-09-23|pl}}'''. Przełączanie rozpocznie się o '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]''' (17:00 CEST). Niestety, z powodu niektórych ograniczeń w [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], wszystkie operacje edycyjne muszą zostać przerwane podczas przełączenia. Przepraszamy za te utrudnienia. Będziemy pracować nad tym, aby je zminimalizować w przyszłości. Na wszystkich wiki na 30 minut przed zostanie wyświetlony banner, zanim ta operacja się zacznie. Będzie on widoczny aż do końca operacji przełączenia serwerowni. <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate translation or proofreading] of this banner text.</span> '''Każdą wiki przez krótki czas będzie można tylko czytać, ale nie edytować.''' * Edytowanie nie będzie możliwe {{#time:j xg Y (l)|2026-09-23|pl}} przez maksymalnie godzinę. * Jeżeli spróbujesz edytować lub zapisywać zmiany w tym czasie, zobaczysz komunikat o błędzie. Mamy nadzieję, że żadne edycje nie zostaną utracone podczas tego czasu, ale nie możemy tego zagwarantować. Jeżeli zauważysz komunikat o błędzie, poczekaj aż wszystko wróci do normy. Będzie wtedy możliwe zapisanie zmian. Zalecamy jednak zrobienie kopii swoich zmian, na wszelki wypadek. ''Inne skutki'': * Zadania w tle będą wolniejsze, a niektóre mogą być przerywane. Czerwone linki mogą nie być aktualizowane tak szybko, jak zwykle. Jeżeli utworzysz artykuł, do którego prowadzi jakiś link, to ten link będzie dłużej czerwony niż zwykle. Część skryptów, uruchamiających się na dłużej, zostanie zatrzymanych. * Oczekujemy, że wdrożenia kodu będą miały miejsce jak w każdym innym tygodniu. Jednakże poszczególne fragmenty kodu mogą się zawiesić, jeżeli dana operacja będzie ich później potrzebować. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] będzie niedostępny przez około 90 minut. W razie konieczności terminy testu mogą się przesunąć. Możesz [[wikitech:Switch_Datacenter|zapoznać się z harmonogramem na wikitech.wikimedia.org]]. Wszelkie zmiany będą ogłoszone w tymże harmonogramie. '''Prosimy, podziel się tą informacją ze swoją społecznością.'''</div><section end="server-switch"/> </div> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 14:58, 15 Séw 2026 (CEST) <!-- Wiadomość wysłana przez User:Trizek (WMF)@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Gąska = ''Amaranthus'' czë ''Tricholoma''? == ([[Gąska]] / [[Grzëbë#Galeriô]]) –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 18:18, 15 Séw 2026 (CEST) == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 12:20, 21 Séw 2026 (CEST) <!-- Wiadomość wysłana przez User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31065812 --> == Szląsczi etnolekt (wcześniej) → [[Szląsczi jãzëk]] (teraz) → [[Szląsczi etnolekt]] (docelowo) == @[[Brëkòwnik:Tsca|Tsca]] Proszę usunąć artykuł [[Szląsczi etnolekt]], abyśmy mogli przenieść [[Szląsczi jãzëk]] z powrotem do [[Szląsczi etnolekt]], zachowując przy tym oryginalną historię edycji. –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 14:20, 24 Séw 2026 (CEST) : Załatwione // [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 16:03, 24 Séw 2026 (CEST) ::@[[Brëkòwnik:Tsca|Tsca]] Proszę ponownie usunąć artykuł [[Szląsczi etnolekt]], abyśmy mogli przenieść [[Szląsczi jãzëk]] z powrotem do [[Szląsczi etnolekt]], zachowując przy tym oryginalną historię edycji. Proponuję również zablokowanie przeniesień tej strony w celu ukrócenia bezcelowych sporów z użytkownikami niemającymi merytorycznego wkładu w rozwój projektu. –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 15:48, 28 Séw 2026 (CEST) ::: Strona została zabezpieczona przed edycją i przenoszeniem przez nowych użytkowników. <br>Generalnie zachęcam do przedyskutowania kwestii spornej i uzgodnienie wspólnego stanowiska zamiast wikłania się w wojny edycyjne. <br>Pozdrawiam, [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 02:00, 29 Séw 2026 (CEST) == Proszę usunąć lokalne nazwy miesięcy == @[[Brëkòwnik:Tsca|Tsca]]: Mianowicie [[MediaWiki:Jan]], [[MediaWiki:Feb]], [[MediaWiki:Mar]], [[MediaWiki:Apr]], [[MediaWiki:May]], [[MediaWiki:Jun]], [[MediaWiki:Jul]], [[MediaWiki:Aug]], [[MediaWiki:Sep]], [[MediaWiki:Oct]], [[MediaWiki:Nov]], [[MediaWiki:Dec]] – są już od dawna na translatewiki.net i dlatego widzimy '''Séw''' zamiast '''séw''': {{Translatewiki.net|Sep}} –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsjô]]) 23:52, 6 ruj 2026 (CEST) Wygląda na to, że tylko wrzesień istniał lokalnie (już usunąłem), reszta została usunięta w 2017. [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsjô]]) 15:59, 8 ruj 2026 (CEST) == Proszę usunąć lokalą stronę [[MediaWiki:Aboutsite]] == Tłumaczenie powinno pochodzić z {{translatewiki.net|Aboutsite}} –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsjô]]) 15:13, 8 ruj 2026 (CEST) Po usunięciu jest to przekierowanie na hasło [[Wikipediô]]. [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsjô]]) 15:37, 8 ruj 2026 (CEST) == Wikidata Sitelink changes in Recent Changes and Watchlist == ''(Apologies for cross-posting in English, translating it will help spread the message)'' Earlier last month, all Wikis were contacted for feedback on our proposal to remove language link changes, this change has already been deployed to Wikisource, Wikibooks, Wikivoyage, Wikiquote, Wikiversity and Wiktionary. The same change is now being rolled out globally to all Wikipedias on '''October 13, 07:00 UTC'''. Editors will no longer see notifications after this time on their [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item (it does not affect language link notifications to the home wiki). There will then be a two-week monitoring period to observe if a reduction of high-volume but low-value notifications takes place, or if higher-value changes become easier to identify. Editors who rely on these notifications should be aware of the change and can share feedback or concerns on the Wikidata For Wikimedia [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|Projects talk page]].<br/> Wikidata's own Recent Changes page is not affected as it serves as the repository for these changes. Please reach out if you have any questions, or if your wiki would like to opt-out, thank you! -- [[User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[User_talk:Danny_Benjafield_(WMDE)|talk]]) sent via [[Brëkòwnik:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:MediaWiki message delivery|diskùsjô]]) 11:28, 9 ruj 2026 (CEST) <!-- Wiadomość wysłana przez User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=31142775 --> == [[Repùblika Kòreji]]→[[Pôłniowô Kòreja]]; [[Kòrejańskô Lëdowò-Demokraticznô Repùblika]]→[[Nordowô Kòreja]] == Proponuję, aby oficjalne nazwy obu Korei zostały zastąpione ich nazwami potocznymi. [[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsjô]]) 14:00, 19 ruj 2026 (CEST) :Në to je w ùzusu wikszoscë Wikipediów, chòc niechtërne mają téż tak jak kaszëbskô – mie to wszëtkò równo. [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsjô]]) 13:06, 23 ruj 2026 (CEST) == <span lang="pl" dir="ltr">Przełączenie serwerowni – Wasza wiki będzie niedługo w trybie tylko do odczytu</span> == <div lang="pl" dir="ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Przeczytaj w innym języku]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] [[foundation:|Wikimedia Foundation]] przełączy ruch na inną swoją serwerownię. Upewni to nas, że Wikipedia i inne strony Wikimedia będą zawsze online, nawet w przypadku kataklizmu. Cały ruch zostanie przełączony '''{{#time:j xg|2026-10-28|pl}}'''. Przełączanie rozpocznie się o '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-10-28T15:00|en}} {{#time:H:i e|2026-10-28T15:00}}]'''. Niestety, z powodu niektórych ograniczeń w [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], wszystkie operacje edycyjne muszą zostać przerwane podczas przełączenia. Przepraszamy za te utrudnienia. Będziemy pracować nad tym, aby je zminimalizować w przyszłości. Na wszystkich wiki na 30 minut przed zostanie wyświetlony banner, zanim ta operacja się zacznie. Będzie on widoczny aż do końca operacji przełączenia serwerowni. Możesz pomóc [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate przetłumaczyć] treść tego baneru. '''Każdą wiki przez krótki czas będzie można tylko czytać, ale nie edytować.''' * Edytowanie nie będzie możliwe {{#time:j xg Y (l)|2026-10-28|pl}} przez maksymalnie godzinę. * Jeżeli spróbujesz edytować lub zapisywać zmiany w tym czasie, zobaczysz komunikat o błędzie. Mamy nadzieję, że żadne edycje nie zostaną utracone podczas tego czasu, ale nie możemy tego zagwarantować. Jeżeli zauważysz komunikat o błędzie, poczekaj, aż wszystko wróci do normy. Będzie wtedy możliwe zapisanie zmian. Zalecamy jednak zrobienie kopii swoich zmian, na wszelki wypadek. ''Inne skutki'': * Zadania w tle będą wolniejsze, a niektóre mogą być przerywane. Czerwone linki mogą nie być aktualizowane tak szybko, jak zwykle. Jeżeli utworzysz artykuł, do którego prowadzi jakiś link, to link ten będzie czerwony dłużej niż zwykle. Część skryptów uruchamiających się na dłużej zostanie zatrzymanych. * Oczekujemy, że wdrożenia kodu będą miały miejsce jak w każdym innym tygodniu. Jednakże poszczególne fragmenty kodu mogą się zawiesić, jeżeli dana operacja będzie ich później potrzebować. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] będzie niedostępny przez około 90 minut. W razie konieczności terminy testu mogą się przesunąć. Możesz [[wikitech:Switch_Datacenter|zapoznać się z harmonogramem na wikitech.wikimedia.org]]. Wszelkie zmiany będą ogłoszone w tymże harmonogramie. '''Prosimy, podziel się tą informacją ze swoją społecznością.'''</div><section end="server-switch"/> </div> [[user:Trizek_(WMF)|Trizek_(WMF)]] 15:01, 26 ruj 2026 (CET) <!-- Wiadomość wysłana przez User:Trizek (WMF)@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Proszę usunąć lokalne strony [[MediaWiki:Helppage]] i [[MediaWiki:Portal-url]] == Tłumaczenia powinny pochodzić z {{translatewiki.net|Helppage}} i {{translatewiki.net|Portal-url}} –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsjô]]) 03:17, 2 lës 2026 (CET) a4w6149n2db4pmzmxxlh6oinzqcrqg5 223067 223063 2026-11-02T11:00:57Z JonekX 19009 /* Nowi artikel */ nowa sekcja 223067 wikitext text/x-wiki {{Archiwum-Karczma}} __NEWSECTIONLINK__ == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 20:45, 16 stë 2026 (CET) <!-- Wiadomość wysłana przez User:ZI Jony@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Brëkòwnik:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:MediaWiki message delivery|diskùsëjô]]) 14:20, 18 stë 2026 (CET) <!-- Wiadomość wysłana przez User:Tiven2240@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 22:01, 19 stë 2026 (CET) <!-- Wiadomość wysłana przez User:Keegan (WMF)@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == IMPORTANT: Admin activity review == Hello. A policy regarding the removal of "advanced rights" (administrator, bureaucrat, interface administrator, etc.) was adopted by [[:m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders|global community consensus]] in 2013. According to this policy, the [[:m:stewards|stewards]] are reviewing administrators' activity on all Wikimedia Foundation wikis with no inactivity policy. To the best of our knowledge, your wiki does not have a formal process for removing "advanced rights" from inactive accounts. This means that the stewards will take care of this according to the [[:m:Admin activity review|admin activity review]]. We have determined that the following users meet the inactivity criteria (no edits and no logged actions for more than 2 years): # [[User:Kirsan]] (administrator) These users will receive a notification soon, asking them to start a community discussion if they want to retain some or all of their rights. If the users do not respond, then their advanced rights will be removed by the stewards. However, if you as a community would like to create your own activity review process superseding the global one, want to make another decision about these inactive rights holders, or already have a policy that we missed, then please notify the [[:m:Stewards' noticeboard|stewards on Meta-Wiki]] so that we know not to proceed with the rights review on your wiki. Thanks, [[Brëkòwnik:EPIC|EPIC]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:EPIC|diskùsëjô]]) 18:23, 14 gro 2026 (CET) == [[Szari zelińt]] = [[Szarô foka]]? == [[Szari zelińt]] = [[Szarô foka]]? [[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 16:17, 18 str 2026 (CET) :Jo, to je to samò, a miôłbë bëc le "Szari zélińt" (z'''é'''lińt, nié tak jak terô: z'''e'''lińt) [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 17:57, 15 cze 2026 (CEST) ::👍–[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 17:00, 1 lëp 2026 (CEST) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Wiadomość wysłana przez User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Brëkòwnik:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:MediaWiki message delivery|diskùsëjô]]) 19:11, 3 łżë 2026 (CEST) <!-- Wiadomość wysłana przez User:ZI Jony@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> :👍—[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 19:38, 3 łżë 2026 (CEST) == Jô jem Kaszëba z Warszawë. == [[Brëkòwnik:LuciusVarenus|LuciusVarenus]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:LuciusVarenus|diskùsëjô]]) 22:11, 24 łżë 2026 (CEST) :Witôj! –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 01:39, 25 łżë 2026 (CEST) == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Brëkòwnik:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:MediaWiki message delivery|diskùsëjô]]) 02:57, 26 łżë 2026 (CEST) </bdi> <!-- Wiadomość wysłana przez User:Codename Noreste@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Dolmaczënk interfejsu MediaWiki == Mòjn wszëtczich! Dzys wedle statisticzi [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:LanguageStats&suppresscomplete=1 TranslateWiki] jeno 4% cygów òstałë zdolmaczoné na kaszëbsczi, le wiãkszosc z nich są pò pòlskù. Wëdôwô mi sã, że nicht ni chcą zdolmaczëc wszëtczich cygów na kaszëbsczi, z przëczënã niaktiwnëch sprôwników/brëkòwników abò nicht ni chcą pòswiãcëc bëlno czasu na editowanié kaszëbsczich dolmaczënków w TranslateWiki. Czejbë chcesz stwòrzëc dolmaczënków w TranslateWiki, kliknij [https://translatewiki.net/ tuwò]! Dzãka za bôczënk. Pòzdrôwióm, [[Brëkòwnik:Orbitminis|Orbitminis]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Orbitminis|diskùsëjô]]) 08:25, 1 môj 2026 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 19:14, 27 môj 2026 (CEST) <!-- Wiadomość wysłana przez User:Keegan (WMF)@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Zmiana nazwy z ''Wikipedijô'' na ''Wikipediô'' == Z uwagi na [https://rjk.org.pl/resolutions/uchwaly-2007/ uchwałę nr 3/2007 dn. 26-06-2007 r. Rady Języka Kaszubskiego w sprawie zakończeń typu –cjô || -cëjô, -fiô ||- fijô w wyrazach pochodzenia obcego] zgłoszony został wniosek techniczny o zmianę nazwy projektu z ''Wikipedijô'' na ''Wikipediô'' (zob. [[phab:T429126]]). Aby zmiana doszła do skutku, wymagane jest poparcie społeczności – proszę o opinie poniżej. [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 14:10, 15 cze 2026 (CEST) :[[Òbrôzk:Symbol_support_vote.svg|link=|15x15px]] '''jem za tim'''; bë csbwiki bëła jak nôbarżi dostãpnô dlô lëdzy mùszi bëc pisónô w sztandardze // popieram; żeby csbwiki była jak najbardziej dostępna dla ludzi musi być pisana w standardzie. [[Brëkòwnik:Rzadtymczasowy|Rzadtymczasowy]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Rzadtymczasowy|diskùsëjô]]) 14:54, 15 cze 2026 (CEST) :[[Òbrôzk:Symbol_oppose_vote.svg|link=|15x15px]] '''Barżi procem jak za'''- Jô rzeknã wprost. Na nen sztót jô jem barżi procëm taczémù bédënkòwi, jak za nim. Mòjé stanowiszcze je pòdparté òbawą, eż mdze to dołożeniém cedżełczi do szkòdlëwégò zjawiszcza, jaczim je za wiôldżé zblëżanié Wikipedëjë do pòlaszëznë. Z ti lëżnoscë jô jem baro scepticzny do tégò a wielu jinszich BÉDËNKÓW RKJ. Jô jem dbë, eż abë naji jãzëk béł pòwôżno traktowóny, wôrt je òpasowac z pòdjimiznama mającyma zblëżëc gò do pòlsczégò, chòcbë nawetka wëchôdałë z RKJ. Òczëwidno jô jem òtëmkłi na diskùsëjã a jeżlë chtos mô bëlné argumeńtë za tim, eż taczé dzejania pòmògą kaszëbiznie, a nie mdą ze szkòdą dlô ji apartnotë, to jô jem fardich zmienic zdanié. Jô żëczã bëlnégò dnia. Òstanita z Bògã! :) [[Brëkòwnik:RemusWej|RemusWej]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:RemusWej|diskùsëjô]]) 15:04, 15 cze 2026 (CEST) ::[[Òbrôzk:Symbol_support_vote.svg|link=|15x15px]] '''Pòpiarcé''' | CSB: Jô téż jem za! Dlôczegò? Bò przez 20 lat anonimòwi lëdze znikwilë encyklopedie kaszëbiznë z zmiłkòwyma articzlama z trzë zdań, co spòwòdowało spôdk kwalitetë. Dlôtegò mùszimë zlepszac i zbògacëc kaszëbską Wiczipediã! ::PL: Ja też jestem za! Dlaczego? Ponieważ przez 20 lat anonimowi ludzie zniszczyli encyklopedie kaszubszczyzny z błędnymi artykułami z trzech zdań, co spowodowało obniżenie jakości. Dlatego musimy ulepszyć i zbogacić kaszubską Wikipedię! Pòzdrówczi, [[Brëkòwnik:Orbitminis|Orbitminis]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Orbitminis|diskùsëjô]]) 15:24, 15 cze 2026 (CEST) :::Jô nié do kùńca rozmiejã. Të jes za, doch jo. Le za czim:za bédowóną pòzmianą, czë mòjim stanowiszczã w ti sprawie? [[Brëkòwnik:RemusWej|RemusWej]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:RemusWej|diskùsëjô]]) 15:35, 15 cze 2026 (CEST) ::Mòże sã persónalno nie zgadzac z bédënkama RKJ, mie téż sã wiele òd nich nie widzy – wôrt je ale dodac, że: ::a) nawetka najbarżi radzëznowô kaszëbizna je wcyg kaszëbską kaszëbizną, a nié pòlaszëzną, ::b) traktowanié apartnotë kaszëbsczégò òd pòlsczégò jakno przédną wôrtnotã to je szkòda dlô kaszëbiznë. ::Kaszëbizna ni mia bë sã zdrzec na pòlsczi, czasã mdze za nim szlachòwa (doch to są dwa lechicczé jãzëczi), czasã sã apartnia, a paranojidalné ùcékanié òd pòdobieństwów z pòlsczim nie prowadzy do wikszégò achtnieniô przez òsobë nastawioné procëm kaszëbstwù, za to czini z ne jãzëka jegò gwôsną, niepòwôżną a niezrozmiałą placama karikaturã. Wikipediô mô bëc przëstãpnym bezstronnym zdrzódłã, a nié pòkôzkã apartnëch persónalnëch jãzëkòwëch preferencjów. Stądka wëchôdô brëkòwnota, cobë bëła pisónô w sztandardze, jaczi doch jistnieje. Jak móm rzekłé, czasã ten sztandard je słabi, ale lepszi słabi sztandard jak niżóden – strach ó to, że zmiana -ijô w -jô pòprowadzy do zrównaniô kaszëbiznë z pòlaszëzną je nieracjonalny, tak jak strach pòlsczich nacjonalistów, że wëwiészanié kaszëbsczi fanë prowadzy do separatizmù i rozpadu państwa. ::[[Òbrôzk:Symbol_support_vote.svg|link=|15x15px]] Co do mie, pòpiéróm wniosk ò zmianã -ijô na -jô. [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 15:47, 15 cze 2026 (CEST) ::[[Òbrôzk:Symbol_support_vote.svg|link=|15x15px]]'''Jem za zmianą pòzwë z ''Wikipedijô'' na ''Wikipediô''.''' Nót je, co bë Wikipediô bëła reprezentatiwnym przëmiarã jãzëka. W dzysdniowi kaszëbiznie kùnôszczi ''-ijô, -ëjô'' są ju archaiczné i nie są brëkòwóné w knéżkach, pismionach i szkólny didaktice. [[Brëkòwnik:Jakkonles12|Jakkonles12]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Jakkonles12|diskùsëjô]]) 15:36, 15 cze 2026 (CEST) ::Òne nie tëli są archajiczné, co òbstawiónô bez derdistów RKJ ùdba so je remnąc, bò "më mùszimë òpasowac z apartnotą, bò jesz Warszawa pòmëszli, eż më jesmë separatistama",a Zrzeszenié, jaczi wëdôwô wnetka wszëtczé ùczbòwniczi do kaszëbiznë a stolëmny dzél knéżków nie pòzwôlô wëdawac jinaczi, jak w spòlaszałim pisënkù. Taczé krótkòzdroczné pòstãpòwanié to Pùstô Noc spiéwónô naji lubòtni kaszëbiznie! Nôrôdnicë to w pòrã zrozmielë, a derdiscë dërch nie chcą. Biôtka ò jãzëk to téż biôtka ò jegò czëstotã a wòlnotã òd cësków, jaczi w za wiôldżi wielnocë mògą gò zabic. [[Brëkòwnik:RemusWej|RemusWej]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:RemusWej|diskùsëjô]]) 16:08, 15 cze 2026 (CEST) :::Bédëjã równak brëkòwac meritoricznëch argùmentów, tikającëch sã lingwisticzi. [[Brëkòwnik:Jakkonles12|Jakkonles12]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Jakkonles12|diskùsëjô]]) 16:43, 15 cze 2026 (CEST) ::::A jaczé są meritoricznë argùmentë za decizëją, abë mòdło kònùszków i wiele jinszich zachów zmieniwôc na mòdło pòlaszëznë? [[Brëkòwnik:RemusWej|RemusWej]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:RemusWej|diskùsëjô]]) 17:15, 15 cze 2026 (CEST) :::::[https://rjk.org.pl/resolutions/uchwaly-2007/ Uchwała nr 3 2007 z dn. 26-06-2007 r. w sprawie zakończeń typu –cjô || -cëjô, -fiô ||- fijô w wyrazach pochodzenia obcego]. To nie je pòlaszenié. [[Brëkòwnik:Rzadtymczasowy|Rzadtymczasowy]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Rzadtymczasowy|diskùsëjô]]) 17:16, 15 cze 2026 (CEST) :::::Prôwdą je, że ùchwôlenk RKJ je jedurnym spòdlim, jaczé mómë (i jesz ùzus, jaczi słëchô RKJ), a wszëskò co piszesz je priwatną òpinią, nié jãzëkòwim faktã. Diskùsjô ò sztandardze kaszëbsczégò jãzëka nie miałabë miec placu na csbwiki, bò to nie je jaczés lingwisticzné karno a starna, na jaczi mô bëc prosti dostãp do jinfòrmacjów pò kaszëbskù i mùszą bëc òne pisóné tak, bë bëłë dostãpné dlô kòżdégò – tej pòdług wërobionym przez wnetka 2 dekadë sztandardã w karnie ekspertów, dochtorów, profesorów i kògòlebądz. Twój strach przed znikwienim kaszëbiznë i jinô òpiniô òd RKJ nie je niżódnym spòdlim przë pisënkù. [[Brëkòwnik:Rzadtymczasowy|Rzadtymczasowy]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Rzadtymczasowy|diskùsëjô]]) 17:24, 15 cze 2026 (CEST) :::''më mùszimë òpasowac z apartnotą, bò jesz Warszawa pòmëszli, eż më jesmë separatistama'' – skądka je ten cytat? [[Brëkòwnik:Rzadtymczasowy|Rzadtymczasowy]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Rzadtymczasowy|diskùsëjô]]) 17:00, 15 cze 2026 (CEST) ::::Hewò nie je bezpòstrzédny citat, le skòndensowanié mòtiwacëjë lëdzy, jaczi na mòc chcą rëmniwac apartnotë midzë kaszëbsczim a pòlsczim. [[Brëkòwnik:RemusWej|RemusWej]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:RemusWej|diskùsëjô]]) 17:13, 15 cze 2026 (CEST) :::::tej dlô jakòscë diskùsje jô bë prosył nie zapisëwac czegòs, co nie je cytatã, jakno cytat. bò to je Twòja òpiniô, a nié fakt. [[Brëkòwnik:Rzadtymczasowy|Rzadtymczasowy]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Rzadtymczasowy|diskùsëjô]]) 17:15, 15 cze 2026 (CEST) :::Wëbôczë, le mùszã so òdniesc: pëtającë ò meritoriczné argùmeńtë sóm nie argùmentëjesz meritoriczno. Jes procëm -- twòje prawò, ni móm z tim jiwrë, za tim doch diskùtëjemë. Równak Twòja cawnô argùmentacjô je òpiartô na emòcjach: môsz strach dolożëc ceglã do procesu jaczi môsz widzóné; bùdëjesz sztrómana -- kò tak mùszi nazwac ôrt argùmentacje, dze pòdôwôsz ''swòją òpiniã'' jakno cytat -- a téż brëkùjesz nieadekwatno wiéldżi metafòrë ze spiéwanim pùsti nocë, w òglim je widzec kòle Ce emocjowi ton (np. 'naji lubòtni kaszëbiznie'). Rozmiejã -- to je dlô Cë baro wôżné, a dôj wiarã, że dlô mie téż, leno mùszã rzec ôpen że to nie je meritoriczny ôrt argùmentacje, nie slëchô so tak pisac bãdącë wikipedistą. [[Brëkòwnik:Kriegsfrettchen|Kriegsfrettchen]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Kriegsfrettchen|diskùsëjô]]) 18:23, 15 cze 2026 (CEST) :wôrt téż dodac, że kùnôszczi ''-ijô -ëjô'' nie są ju brëkòwóné w dzysdniowi kaszëbiznie a jãzëkòwi ùzus je zgódny ze sztandardã. ni ma niżódnégò pòwòdu, bë bëłë òne na kaszëbsczi wikipedie // warto też dodać, że końcówki ''-ijô -ëjô'' nie są już używane w dzisiejszej kaszubszczyźnie, a uzus językowy jest zgodny ze standardem. nie ma żadnego powodu, by były one na kaszubskiej wikipedii. [[Brëkòwnik:Rzadtymczasowy|Rzadtymczasowy]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Rzadtymczasowy|diskùsëjô]]) 15:42, 15 cze 2026 (CEST) :[[Òbrôzk:Symbol_support_vote.svg|link=|15x15px]] '''Jak nôbarżi ZA zmianą.''' Wikipediô, nie Wikipedijô, tak samò jak kategòriô nie kategòrëjô, diskùsjô nie diskùsëjô etc. Jãzëkòwi ùzus je klôr; móm swòje òpinie ò wiele ùdbach RKJ, jo, ale tuwò mómë zgòdã, ne kùnosczi nie są za baro notowóné a bëlë brëkòwóné przede wszëtczim dlô deje. Brëkòwanié jich nie pòmôgô na ergonomiã gôdaniégò, to je nôterné, że òdeszlë. Wikipediô mô téż bëc przëstãpnô dlô lëdzy, tak té chcemë téż tak pisac -- klôr a dlô lëdzy, a nie tak, jak më bë chcelë, cobë jãzëk wëzdrzôl a dzejôl. To nie je lëteracczi projecht le encyklopediô. :'''Jak najbardziej ZA zmianą.''' Wikipediô, kategòriô, diskùsjô etc, całościowo. Uzus językowy jest jasny; mogę mieć pewne opinie o wielu propozycjach RJK, ale tutaj się z nimi zgadzam, końcówki -ijô/-ëjô nie są za bardzo notowane w użyciu, zresztą korzystano z nich przede wszystkim dla idei. Pisanie w ten sposób nie pomaga na ergonomię języka, jest naturalnym, że odeszły. Wikipediô ma być dostępna dla ludzi, więc tak też powinniśmy pisać -- przystępnie i dla ludzi, nie tak jak chcielibyśmy, żeby język wyglądał i funkcjonował. To nie jest projekt literacki tylko encyklopedia. [[Brëkòwnik:Kriegsfrettchen|Kriegsfrettchen]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Kriegsfrettchen|diskùsëjô]]) 18:08, 15 cze 2026 (CEST) :Pitanié – cëż je czëc w sprawie? Kònsensus spòlëznë chëba ju je. [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 11:05, 28 cze 2026 (CEST) :::[[Òbrôzk:Symbol_support_vote.svg|link=|15x15px]] '''Pòpiarcé''' [[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 16:56, 1 lëp 2026 (CEST) === Przestrzenie nazw === Przy okazji pytanie: czy zmianie powinny też podlegać słowa ''diskùsëjô'' i ''kategòrëjô'' w przestrzeniach nazw: 'Diskùsëjô', 'Diskùsëjô_brëkòwnika', 'Diskùsëjô_Wiki', 'Diskùsëjô_òbrôzków', 'Diskùsëjô_MediaWiki', 'Diskùsëjô_Szablónë', 'Diskùsëjô_Pòmòcë', 'Kategòrëjô', 'Diskùsëjô_Kategòrëji'? [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 15:59, 15 cze 2026 (CEST) :Jo, doch, ta zmiana miałabë zańc wszãdze (òkróm ewentualnëch sytuacjów jak cytatë ze starszëch lëteracczich dokazów, dze sóm aùtór pisôł -ëjô, ale to, mëszlã, na naju Wikipedie bëłëbë marginalné przëtrôfczi), tak tej diskùsjô, kategòriô, encyklopediô ëtd. [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 16:03, 15 cze 2026 (CEST) :Stanowiszcze jô môm taczé, jak wëżi.Le jak niestetë wszëtcë dobãdzë òpcëjô ùdżibniãcégò sã przed pòlaszącyma trendama, to je wiedzec, eż rëmë pòzwów mùszałë bë bëc zmiénióné, abë ni bëło disonansu. Pòsobicą je to pòstãpny argumeńt procëm pòzmianie, bò kòniecznota pòzmianë kònuszków w kôżdim rëmië pòzwów mòże sprawic niepòprôwné dzejanié dzélu dzélëczków kaszëbsczi Wikipedëjë. [[Brëkòwnik:RemusWej|RemusWej]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:RemusWej|diskùsëjô]]) 16:08, 15 cze 2026 (CEST) :: W razie zmiany stare nazwy pozostaną jako aliasy, więc wszelkie dotychczasowe linki będą nadal działały. [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 16:35, 15 cze 2026 (CEST) ::[[Òbrôzk:Symbol_support_vote.svg|link=|15x15px]]Jeżlë kaszébskô Wikipediô mô ambicjã bëc aùtoritatiwnym ë pòwôżno traktowónym zdrojã (za czim jak nôbarżi jem), to '''òczëwidno, że jo.''' [[Brëkòwnik:Jakkonles12|Jakkonles12]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Jakkonles12|diskùsëjô]]) 16:08, 15 cze 2026 (CEST) ::[[Òbrôzk:Symbol_support_vote.svg|link=|15x15px]] Pòwtórzã swòjã òpiniã, ale '''jo, jak nôbarżi më bë mielë zmienic téż te pòzwë'''. ::Powtórzę się, ale '''tak, jak najbardziej mielibyśmy zmienić też te pisownie'''. [[Brëkòwnik:Kriegsfrettchen|Kriegsfrettchen]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Kriegsfrettchen|diskùsëjô]]) 18:10, 15 cze 2026 (CEST) ::[[Òbrôzk:Symbol_support_vote.svg|link=|15x15px]] Jo, jak nôbarżi. Téż, File/Plik/Òbrôzk → Lopk. [[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 17:00, 1 lëp 2026 (CEST) == Szëk CSS (ëtd) == Mòjn 😄 robiã i ùlepszóm szalbón Infobox mùzyk i jô bë chcôł żebë lepi wëzdrzôł (jak normalné infoboxë na Wikipedie). Tôkel je taczi, że bez CSS wszëtkò dzejô, ale wëzdrzi môło czëtelno i nie je responsywné na mòbilkach (nawetka to je widzec na mòji starnie ò Chino Moreno). Czë chtos z administracje mòze dodac ten kòd do MediaWiki:Common.css? ------------------------------------ .infobox.muzyk { width: 100%; max-width: 320px; float: right; margin: 10px; border: 1px solid #aaa; border-radius: 10px; background: #f9f9f9; font-size: 14px; box-shadow: 0 2px 8px rgba(0,0,0,0.1); } .infobox.muzyk th { background: #222; color: #ffd400; padding: 6px; } .infobox.muzyk td { padding: 6px; } @media (max-width: 600px) { .infobox.muzyk { float: none; width: 100%; } } ------------------------------------ To bë ùprawiło pòzdrzatk i szëk na starnie, a w tim sztóce to drobkã wëzdrzi lëchò. Dzãka! [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 16:22, 22 cze 2026 (CEST) : Dodane na próbę. [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 21:52, 22 cze 2026 (CEST) ::Bóg zapłac i bëlnégò dnia :ppp [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 22:09, 22 cze 2026 (CEST) == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|diskùsëjô]])</bdi> 19:11, 23 cze 2026 (CEST) <!-- Wiadomość wysłana przez User:Codename Noreste@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 15:29, 25 cze 2026 (CEST) <!-- Wiadomość wysłana przez User:Sannita (WMF)@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == Serwer na Discordze == '''Witôjtaż!''' Czile dniów temù jem ùsadzył kaszëbsczi wikimedijny serwer na Discordze, chtëren miôłbë zgrawac do te, abë gromadzëc całą nają spòlëznã wikipedistów (a jinëch wiki-). Rôcził jem tam ne persónë, do jaczich móm kòntakt – te, z chtërnyma ni móm łączbë chcã raczëc z te hewò placu. Serwer mô słëżëc naji lepszi wespółrobòce, rozmòwóm a plestóm i kôrbiónkóm ;D Żdżemë tak „zwëczajnëch” brëkòwników, jak administracje csbwiki! Pòzdrówk – wej [https://discord.gg/fAVN7Zew4p '''pòwrózk''']. [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 17:12, 7 lëp 2026 (CEST) :Rôczbã czerëjã òsoblëwie do barżi aktiwnëch brëkòwników, taczich jak @[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]], @[[Brëkòwnik:DawnyTest|DawnyTest]], @[[Brëkòwnik:Kama95|Kama95]] ;D [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 00:05, 8 lëp 2026 (CEST) == Bédënk òdswiéżeniô przédny starnë na kaszëbsczi Wikipedie == Mòjn! Jem bë chcôł pòddac pòd diskùsją spòlëznë bédënk òdswiéżeniô naji przédny starnë. Razã z Terrusã38 jesmë naszikòwalë projekt, jaczi mô na célu zmòdernizowanié ji wëzdrzatkù òrôz dodanié nowëch fùnkcje, taczich jak kalãndarium abò łôtwiszi przistãp do nowëch artiklów pò kaszëbskù. Projekt zmianów je na ti starnie: [[Brëkòwnik:Terrus38/Zapisownik]] Baro zależi mie na Waji òpinie. Mëslã, że tak jistotné zmianë pòwinnë bëc wënikã wespólni decyzje całi spòlëznë, dlôte rôczã do testowaniô i dzeleniô sã bôczënkama. Mdã rôd za kòżden kònstruktiwny głos w diskùsje. Proszã napiszta co mëslita ò taczi ùdbie. Pòzdrôwióm, [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 19:29, 13 lëp 2026 (CEST) :[[Òbrôzk:Symbol_support_vote.svg|link=|15x15px]] Në jô, je wiedzec, jem za! Wikipediô zasłëgiwô na nową przédną starnã! [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 19:33, 13 lëp 2026 (CEST) :[[Òbrôzk:Symbol_support_vote.svg|link=|15x15px]] Jem za! Richtich to wëzdrzi [[Òbrôzk:Emoji-cool-thumbs-up-sunglasses.png|link=|15x15px]] [[Brëkòwnik:Rzadtymczasowy|Rzadtymczasowy]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Rzadtymczasowy|diskùsëjô]]) 20:11, 13 lëp 2026 (CEST) :[[Òbrôzk:Symbol_support_vote.svg|link=|15x15px]] Jem za! Dzãka. –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 20:49, 13 lëp 2026 (CEST) :Jem za! :DDDD [[Brëkòwnik:Rabùszniczka|Rabùszniczka]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Rabùszniczka|diskùsëjô]]) 21:23, 14 lëp 2026 (CEST) : {{Za}} – Dzięki Terrus38 i HaxelKaszëba! Strona podmieniona. [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 00:48, 15 lëp 2026 (CEST) : {{Za}} Wedle mie, na zmiana òdswiéżeniô przédny starnë je to baro szëkòwnô udba [[Òbrôzk:Emoji-cool-thumbs-up-sunglasses.png|15x15px|bezramki]]. Dlôczegò? Bò stôri wëzdrzatk przédny starnë wëzérô jimrotno i niefarwno jak za zaczątkù [[Internet|jinternetu]], le na nowô przédnô starna - sto rôzë lepszi jeno, że wëzérô jistno jak w pòlsczim Wiczipedie. Pòlécóm. (Wëbaczëta, że òpòzdzył sã do bédënku, bò chcôł òdpòczic òd kaszëbsczi Wiczipedie pò czilu dni) [[Brëkòwnik:Orbitminis|Orbitminis]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Orbitminis|diskùsjô]]) 09:36, 15 lëp 2026 (CEST) == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 14:24, 24 lëp 2026 (CEST) </bdi> <!-- Wiadomość wysłana przez User:DreamRimmer@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Propòzycjô przëjãcô reglów doticzącëch niewòlnëch materiałów (EDP) == Jem bë chcôł zapropònowac diskùsjã nad wprowadzenim na kaszëbsczi Wikipedie gwôsny pòliticzi, jakô doticzi niewòlnëch materiałów (tpzw. Exemption Doctrine Policy – EDP). Òbecno kaszëbskô Wikipediô kòrzistô z Wikimedia Commons, dze mòżna ùsadzac leno materiałë, jaczé spełniają wëmaganiô doticzące wòlnëch licencje abò znajdujące sã w pùbliczny domenie. Òznôczô to m.jin., że ni mòżemë tam ùsadzac wielu materiałów chronionëch aùtorsczim prawã, taczich jak òbkłôdczi, mùzycznëch albùmów, filmòwëch plakatów abò niechtërnëch logotipów. Przëmiôrã je òbkłôdka albùmù ''Adrenaline'' karna Deftones. Na anielsczi Wikipedie òbkłôdka je wëkòrzistiwónô lokalno jakno niewòlny materiôł, równak nie znajduje sã na Wikimedia Commons, przez co ni mòżemë wëkòrzistac ji na kaszëbsczi Wikipedie. === Propòzycjô === Propònujã rozważëc przëjãce przez kaszëbską Wikipediã gwôsny pòliticzi EDP, jakô bë pòzwala na ògrańczoné a ùzasadnioné brëkòwanié niewòlnëch materiałów w artiklach, w jaczich są òne jistotné dlô identifikacje abò zrozmieniô òpisywany témie. Pòlitika bë òbjima np.: * òbkłôdczi mùzycznëch albùmów, * filmòwé plakatë, * òbkłôdczi kòmpùterowich grów, * logotipë òrganizacjów a pòdjimców, * jinszé niewòlné materiałë, jaczich wëkòrzistanié je ùzasadnioné encyklopediczno. Materiałë taczé bë bëłë dopùszczalné leno tedë, czej: * nie jistnieje òdpòwiedny wòlny òdpòwiednik, * materiôł je jawerno brëkòwny do przedstawieniô dany témiem, * je brëkòwóny w kònktretnym articzelu doticzącym danégò dokôzu, produktu, òsobë abò òrganizacje, * pòdané są infòrmacje ò zdroju a gwôscëcélu aùtorsczich prawów, * kòżdé ùżëcé mô indiwidualné ùzasadnienié, * materiôł nie je wëkòrzistiwóny wëparłãczno jakno dekoracjô. Przëmiôrowò òbkłôdka albùmù ''Adrenaline'' bë mògła bëc brëkòwónô leno w articzelu ò tim albùmie, kò bë służëła do jegò identifikacje a ni mòżna ji zastąpic wòlnym òdpòwiednikã. === Wôżné! === Nie jidze ò ùmòżebnienié swòbòdnégò przesëłaniô dowòlnëch òdjimków nalézonëch w internece. Nie wòlné materiałë bë bëłë wëjątkã òd spòdlowi reglë Wikimedie doticzący wòlny zamkłoscë a bë pòdlëgałë scysłim ògrańczenim. Na nen sztót jem bë chcôł pòznac przédno òpiniã kaszëbsczi administracje Wikipedie ò témie mòżebnotë wprowadzeniô taczi pòliticzi òrôz tegò, czë ji przëjãce je mòzebné a zgòdno z reglama Wikimedie. Żlë ùdba spòtkô sã z pòzytiwną òpinią, mòżna mdze pòstãpno wespólno ùstalëc maklëwno regle doticzące niewòlnëch materiałów òrôz spòsób jich òznaczeniô a kòntrolowaniô. Pòzdrówk!!! [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 00:36, 14 zél 2026 (CEST) :Je to dosc brëkòwné do pòniechtërnëch artiklów, a bédowónô zmiana pòliticzi zdôwô sã bëc zgòdą z pòlsczim prawã. Taczé cos fónksnérëje ju na jinëch Wiki, tej jô jem jak nôbarżi za. Nie wiém ale jak taczé rzeczë sã wprowôdzô, chòc to ju wierszta administracje. [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 00:43, 14 zél 2026 (CEST) :{{Procëm}} Wikipediô muszi bëc baro wolnô. –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 03:04, 14 zél 2026 (CEST) ::Za czim procëm? 😅 Jô téż jem za tim, żebë Wikipediô bëła jak nôbarżi wòlnô. EDP nie bë mia òznaczac, że pòczinómë wrzëcac masowò materiałë òbjãté aùtorsczim prawã. Chòdzëłobë leno ò baro ògrańczoné wëjątczi, np te òbkłôdczi albùmów, filmòwé plakatë abò logotipë, jaczich nie dô sã zastąpic òdpòwiednikã na wòlny licencje. ::Taczé materiałë bë bëłë brëkòwóné leno w kònkretnëch artiklach, w minimalny domenie a z dokładnym ùzasadnienim. Żlë bë sã pòjawił wòlny òdpòwiednik, niewòlny lópk bë béł rëmniãti. ::Mòjim zdaniã prawie temù je wôrt przënômni przediskùtowac EDP, miast z górë ją òdrzëcac. Mòżemë doch ùstalic baro restrikcyjné regle, żebë nie ùcerpia dba wòlny Wikipedie. [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 16:23, 14 zél 2026 (CEST) :::Wedle mie to prawie zwikszëłobë wòlnotã, nie bëlëbësmë tak ògrańczony dobiérã témów ëtd. jak dzysdnia, a doch takô pòlitika ju dzejô na jinëch wiki i wcyg są wòlnyma encyklopediama. [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 16:39, 14 zél 2026 (CEST) ::::WP:NOTFREE – „Wikipedia's goal is to be a free content encyclopedia, with free content defined as content that does not bear copyright restrictions on the right to redistribute, study, modify and improve, or otherwise use works for any purpose in any medium, even commercially. Any content not satisfying these criteria is said to be non-free. […] The Wikimedia Foundation uses the definition of "free" described here:” https://freedomdefined.org/Definition/Pl –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 01:00, 15 zél 2026 (CEST) :::::Rozmiejã ten argument a zgadzóm sã, że spòdlim Wikipedie pòwinnë bëc wòlné materiałë. Nie bédëjã EDP pò to, żebë zmienic Wikipediã w plac, dze mòżna wrzëcac dowòlné materiałë òbjãté aùtorsczim prawã. :::::Taczi system dzejô ju na wielu projektach Wikipedie m.jin. na anielsczi, czesczi abò pòlsczi (Specjalna:Prześlij), a téż na mniszëch Wikipediach. Nie òznôczô to òdéńsce òd reglë wòlny Wikipedie, leno wprowadzenié baro ògrańczégò wëjątkù dlô kònkretnëch przëpôdków. :::::Żlë mómë ò tim diskùtowac na kaszëbsczi Wikipedie, to bëdéjã prowadzëc diskùsjã pò kaszëbskù, a jeżlë chtos nie rozmieje kaszëbsczégò jãzëka, to òczëwidno mòże pisac pò pòlskù. [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 01:16, 15 zél 2026 (CEST) ::::::Hmm, cswp i plwp właśnie nie mają EDP i są więc jeszcze w pełni wolne, tak jak svwp, nlwp, eswp, nowp, euwp, dawp, skwp, i wiele innych. Ja też bardzo chciałabym wyświetlać zdjęcia okładek albumów, ale EDP to niestety kompromis i oddalanie się od ideałów. To, co robi enwp, to pragmatyczne udawanie i krok w stronę zapominania, za czym stoi ruch wolnego oprogramowania i dlaczego to ma znaczenie. –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 03:58, 15 zél 2026 (CEST) :::::::Rozumiem i szanuję takie podejście. W takim razie może zamiast od razu wprowadzać EDP można by rozważyć rozwiązanie bardziej zachowawcze. Można np. włączyć lokalne przesyłanie plików przez `Specjalna:Prześlij`, ale wprowadzić zasadę, że każdy przesłany plik musi zostać zatwierdzony przez administratora albo innego uprawnionego użytkownika przed wykorzystaniem go w artykule. Można też ustalić bardzo restrykcyjne kryteria dotyczące tego, jakie pliki w ogóle mogą być przesyłane. Wtedy mielibyśmy większą kontrolę nad materiałami i nie byłoby sytuacji, że każdy może po prostu wrzucać dowolne zdjęcia czy okładki. Jeżeli jednak nawet takie rozwiązanie byłoby sprzeczne z założeniem pełnej wolności projektu, to jestem otwarty na inne propozycje. Chodzi mi przede wszystkim o znalezienie rozwiązania, które pozwoliłoby np. pokazywać okładki albumów, ale jednocześnie nie rozluźniało zasad dotyczących praw autorskich.[[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 04:52, 15 zél 2026 (CEST) : {{Procëm}} – Te dyskusje mamy już za sobą we wszystkich europejskich wersjach Wikipedii, zawsze z tym samym wynikiem. [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 11:59, 15 zél 2026 (CEST) ::Rozumiem, czyli masz na myśli, że w większości takich dyskusji społeczności ostatecznie odrzucały EDP. Tylko czy możemy wskazać konkretne przykłady tych europejskich Wikipedii i ich decyzje? Chciałbym po prostu zobaczyć, jakie argumenty przeważyły, zanim całkowicie zamkniemy temat na kaszubskiej Wikipedii. [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 13:20, 15 zél 2026 (CEST) == Nowe przestrzenie nazw (krok 2) == W nawiązaniu do [[Special:Permalink/211232#Przestrzenie_nazw|poprzedniego wątku]] o aktualizacji ortografii przestrzeni nazw kaszubskiej Wikipedii, proszę o uwagi językowe na temat zaproponowanych w poniższej tabeli zmian (kolumny „Nowa nazwa” oraz „Aliasy”). Czy nowe wersje są poprawne? Czy czegoś brakuje? Powinno być inaczej, czy jest dobrze? Zwracam uwagę, że w „Aliasach” muszą znaleźć się stare nazwy, aby nie przestały działać wszystkie tworzone przez ostanie kilkanaście lat linki. {| class="wikitable" |+ !ID !Dotychczasowa nazwa<br>Current name !Nowa nazwa<br>New name !Aliasy<br>Aliases !Uwagi<br>Remarks |- |NS_MEDIA |Media | | |NO CHANGE |- |NS_SPECIAL |Specjalnô | | |NO CHANGE |- |NS_TALK |Diskùsëjô |Diskùsjô |Diskùsëjô | |- |NS_USER |Brëkòwnik |Brëkòwnik |Brëkòwniczka | |- |NS_USER_TALK |Diskùsëjô_brëkòwnika |Diskùsjô_brëkòwnika |Diskùsëjô_brëkòwnika<br>Diskùsjô_brëkòwniczczi | |- |NS_PROJECT_TALK |Diskùsëjô_$1 |Diskùsjô_Wikipedjë |Diskùsëjô_$1 | |- |NS_FILE |Òbrôzk |Lopk |Òbrôzk | |- |NS_FILE_TALK |Diskùsëjô_òbrôzków |Diskùsjô_lopka |Diskùsëjô_òbrôzków | |- |NS_MEDIAWIKI |MediaWiki | | |NO CHANGE |- |NS_NS_MEDIAWIKI_TALK |Diskùsëjô_MediaWiki |Diskùsjô_MediaWiki |Diskùsëjô_MediaWiki | |- |NS_TEMPLATE |Szablóna | | |NO CHANGE |- |NS_TEMPLATE_TALK |Diskùsëjô_Szablónë |Diskùsjô_szablónë |Diskùsëjô_Szablónë | |- |NS_HELP |Pòmòc | | |NO CHANGE |- |NS_HELP_TALK |Diskùsëjô_Pòmòcë |Diskùsjô_pòmòcë |Diskùsëjô_Pòmòcë | |- |NS_CATEGORY |Kategòrëjô |Kategòriô |Kategòrëjô<br>Kat |"Kat:" is a very convenient shorthand (Wikimedia Commons uses "Cat:") |- |NS_CATEGORY_TALK |Diskùsëjô_Kategòrëji |Diskùsjô_kategòrji |Diskùsëjô_Kategòrëji | |} [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 11:55, 15 zél 2026 (CEST) :NS_PROJECT_TALK powinno się nazywać Diskùsjô_Wikipedie, a NS_CATEGORY_TALK – Diskùsjô_kategòrie – reszta jest w porządku, no i oczywiście popieram zmianę. Tylko zdaje się, że przestrzeni nazw istnieje więcej, niż te wymienione (np. Moduł, który po kaszubsku powinien nazywać się Mòduł) – co z nimi? [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 12:16, 15 zél 2026 (CEST) :: Dopisuj tu w dyskusji. Po zakończeniu dyskusji utworzymy ostateczną wersję tabeli ze zmianami do wdrożenia. [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 12:20, 15 zél 2026 (CEST) :Jestem za zaproponowanymi zmianami i popieram je w takiej formie, podobnie jak użytkownik Terrus. Uważam, że aktualizacja nazw przestrzeni nazw jest potrzebna, a pozostawienie dotychczasowych nazw jako aliasów jest dobrym rozwiązaniem, dzięki któremu starsze linki nadal będą działać. [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 13:24, 15 zél 2026 (CEST) ::* https://gerrit.wikimedia.org/r/plugins/gitiles/mediawiki/core/+/3541e815e86d6b4e034b56d0f2fa923d9599c68e/languages/messages/MessagesPl.php ::* https://gerrit.wikimedia.org/r/plugins/gitiles/mediawiki/core/+/3541e815e86d6b4e034b56d0f2fa923d9599c68e/languages/messages/MessagesCsb.php ::–[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 23:09, 5 Séw 2026 (CEST) :Zapomniałem, dzięki @[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] za przypomnienie, oto moje propozycje zmian inne niż w tabeli powyżej :{| class="wikitable" !ID !Stôré miono !Nowé miono !''Alias'' |- |NS_PROJECT_TALK |Diskùsëjô_$1 |Diskùsjô_Wikipedie |''Diskùsëjô_$1'' |- |NS_CATEGORY_TALK |Diskùsëjô_Kategòrëji |Diskùsjô_kategòrie |''Diskùsëjô_Kategòrëji'' |- |NS_MODULE |Moduł |Mòduł |''Moduł'' |- |NS_SPECIAL |Specjalnô |Specjalnô |''Szpecjalnô'' |- |NS_CATEGORY |Kategòrëjô |Kategòriô |Kategóriô<br>Kategòrëjô<br>Kat |} :[[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsjô]]) 21:59, 7 ruj 2026 (CEST) == Kategòrëjô:Mònarchòwie Pòlsczi == Dobri dzéń môm prosbã do administratorów o ùsënãce starnë [[:Kategòrëjô:Mònarchòwie Pòlsczi]], chtërną jô ùsdôzëł ni wiedząc że je już takô kategòrëjô jak [[:Kategòrëjô:Włodarze Pòlsczi|Włodarze Pòlsczi]]. Dzãka temu ùsënãcu mòżna przeniesc kategòrëjã Włodarzów pòd miono mònarchów abë zachowac jednotã z kategòrëjama taczima jak [[:Kategòrëjô:Mònarchòwie Norwesczi]] ë [[:Kategòrëjô:Mònarchòwie Wiôldżi Britanie|Wiôldżi Britanie]]. [[Brëkòwnik:DawnyTest|DawnyTest]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:DawnyTest|diskùsëjô]]) 13:29, 29 zél 2026 (CEST) == Pòłączoné témë czë Sparłãczoné témë? == Jak lepiej? ([[Swiãtopôłk II Bëlny#Sparłãczoné témë|Swiãtopôłk II Bëlny]]) –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 23:14, 4 Séw 2026 (CEST) :Wierã lepi sparłãczoné témë òd parłãczëc - łączyć je barżi brëkòwóny w kaszëbsczim. [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 01:04, 7 Séw 2026 (CEST) :Jakno "powiązane tematy" lepi gwës "sparłãczoné témë" [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 08:27, 7 Séw 2026 (CEST) ::👍 [[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 21:34, 9 Séw 2026 (CEST) == pòrénkòwi, pòrénczny, czë zawitrzny? == Jak lepiej? –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 15:04, 9 Séw 2026 (CEST) :Jakno "wschodni" to lepi wierã pòrénkòwi. [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 15:07, 13 Séw 2026 (CEST) :Jô òsobisce nôbarżi lubiã ''pòrénczny'', ale ''pòrénkòwi'' téż jak nôbarżi git, ''zawitrzny'' to nié baro ùżiwónô fòrma. [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsjô]]) 13:24, 23 Ruj 2026 (CEST) == <span lang="pl" dir="ltr">Przełączenie serwerowni – Wasza wiki będzie niedługo w trybie tylko do odczytu</span> == <div lang="pl" dir="ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Przeczytaj w innym języku]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] [[foundation:|Wikimedia Foundation]] przełączy ruch na inną swoją serwerownię. Upewni to nas, że Wikipedia i inne strony Wikimedia będą zawsze online, nawet w przypadku kataklizmu. Cały ruch zostanie przełączony '''{{#time:j xg|2026-09-23|pl}}'''. Przełączanie rozpocznie się o '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]''' (17:00 CEST). Niestety, z powodu niektórych ograniczeń w [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], wszystkie operacje edycyjne muszą zostać przerwane podczas przełączenia. Przepraszamy za te utrudnienia. Będziemy pracować nad tym, aby je zminimalizować w przyszłości. Na wszystkich wiki na 30 minut przed zostanie wyświetlony banner, zanim ta operacja się zacznie. Będzie on widoczny aż do końca operacji przełączenia serwerowni. <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate translation or proofreading] of this banner text.</span> '''Każdą wiki przez krótki czas będzie można tylko czytać, ale nie edytować.''' * Edytowanie nie będzie możliwe {{#time:j xg Y (l)|2026-09-23|pl}} przez maksymalnie godzinę. * Jeżeli spróbujesz edytować lub zapisywać zmiany w tym czasie, zobaczysz komunikat o błędzie. Mamy nadzieję, że żadne edycje nie zostaną utracone podczas tego czasu, ale nie możemy tego zagwarantować. Jeżeli zauważysz komunikat o błędzie, poczekaj aż wszystko wróci do normy. Będzie wtedy możliwe zapisanie zmian. Zalecamy jednak zrobienie kopii swoich zmian, na wszelki wypadek. ''Inne skutki'': * Zadania w tle będą wolniejsze, a niektóre mogą być przerywane. Czerwone linki mogą nie być aktualizowane tak szybko, jak zwykle. Jeżeli utworzysz artykuł, do którego prowadzi jakiś link, to ten link będzie dłużej czerwony niż zwykle. Część skryptów, uruchamiających się na dłużej, zostanie zatrzymanych. * Oczekujemy, że wdrożenia kodu będą miały miejsce jak w każdym innym tygodniu. Jednakże poszczególne fragmenty kodu mogą się zawiesić, jeżeli dana operacja będzie ich później potrzebować. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] będzie niedostępny przez około 90 minut. W razie konieczności terminy testu mogą się przesunąć. Możesz [[wikitech:Switch_Datacenter|zapoznać się z harmonogramem na wikitech.wikimedia.org]]. Wszelkie zmiany będą ogłoszone w tymże harmonogramie. '''Prosimy, podziel się tą informacją ze swoją społecznością.'''</div><section end="server-switch"/> </div> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 14:58, 15 Séw 2026 (CEST) <!-- Wiadomość wysłana przez User:Trizek (WMF)@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Gąska = ''Amaranthus'' czë ''Tricholoma''? == ([[Gąska]] / [[Grzëbë#Galeriô]]) –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 18:18, 15 Séw 2026 (CEST) == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 12:20, 21 Séw 2026 (CEST) <!-- Wiadomość wysłana przez User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31065812 --> == Szląsczi etnolekt (wcześniej) → [[Szląsczi jãzëk]] (teraz) → [[Szląsczi etnolekt]] (docelowo) == @[[Brëkòwnik:Tsca|Tsca]] Proszę usunąć artykuł [[Szląsczi etnolekt]], abyśmy mogli przenieść [[Szląsczi jãzëk]] z powrotem do [[Szląsczi etnolekt]], zachowując przy tym oryginalną historię edycji. –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 14:20, 24 Séw 2026 (CEST) : Załatwione // [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 16:03, 24 Séw 2026 (CEST) ::@[[Brëkòwnik:Tsca|Tsca]] Proszę ponownie usunąć artykuł [[Szląsczi etnolekt]], abyśmy mogli przenieść [[Szląsczi jãzëk]] z powrotem do [[Szląsczi etnolekt]], zachowując przy tym oryginalną historię edycji. Proponuję również zablokowanie przeniesień tej strony w celu ukrócenia bezcelowych sporów z użytkownikami niemającymi merytorycznego wkładu w rozwój projektu. –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 15:48, 28 Séw 2026 (CEST) ::: Strona została zabezpieczona przed edycją i przenoszeniem przez nowych użytkowników. <br>Generalnie zachęcam do przedyskutowania kwestii spornej i uzgodnienie wspólnego stanowiska zamiast wikłania się w wojny edycyjne. <br>Pozdrawiam, [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 02:00, 29 Séw 2026 (CEST) == Proszę usunąć lokalne nazwy miesięcy == @[[Brëkòwnik:Tsca|Tsca]]: Mianowicie [[MediaWiki:Jan]], [[MediaWiki:Feb]], [[MediaWiki:Mar]], [[MediaWiki:Apr]], [[MediaWiki:May]], [[MediaWiki:Jun]], [[MediaWiki:Jul]], [[MediaWiki:Aug]], [[MediaWiki:Sep]], [[MediaWiki:Oct]], [[MediaWiki:Nov]], [[MediaWiki:Dec]] – są już od dawna na translatewiki.net i dlatego widzimy '''Séw''' zamiast '''séw''': {{Translatewiki.net|Sep}} –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsjô]]) 23:52, 6 ruj 2026 (CEST) Wygląda na to, że tylko wrzesień istniał lokalnie (już usunąłem), reszta została usunięta w 2017. [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsjô]]) 15:59, 8 ruj 2026 (CEST) == Proszę usunąć lokalą stronę [[MediaWiki:Aboutsite]] == Tłumaczenie powinno pochodzić z {{translatewiki.net|Aboutsite}} –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsjô]]) 15:13, 8 ruj 2026 (CEST) Po usunięciu jest to przekierowanie na hasło [[Wikipediô]]. [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsjô]]) 15:37, 8 ruj 2026 (CEST) == Wikidata Sitelink changes in Recent Changes and Watchlist == ''(Apologies for cross-posting in English, translating it will help spread the message)'' Earlier last month, all Wikis were contacted for feedback on our proposal to remove language link changes, this change has already been deployed to Wikisource, Wikibooks, Wikivoyage, Wikiquote, Wikiversity and Wiktionary. The same change is now being rolled out globally to all Wikipedias on '''October 13, 07:00 UTC'''. Editors will no longer see notifications after this time on their [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item (it does not affect language link notifications to the home wiki). There will then be a two-week monitoring period to observe if a reduction of high-volume but low-value notifications takes place, or if higher-value changes become easier to identify. Editors who rely on these notifications should be aware of the change and can share feedback or concerns on the Wikidata For Wikimedia [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|Projects talk page]].<br/> Wikidata's own Recent Changes page is not affected as it serves as the repository for these changes. Please reach out if you have any questions, or if your wiki would like to opt-out, thank you! -- [[User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[User_talk:Danny_Benjafield_(WMDE)|talk]]) sent via [[Brëkòwnik:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:MediaWiki message delivery|diskùsjô]]) 11:28, 9 ruj 2026 (CEST) <!-- Wiadomość wysłana przez User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=31142775 --> == [[Repùblika Kòreji]]→[[Pôłniowô Kòreja]]; [[Kòrejańskô Lëdowò-Demokraticznô Repùblika]]→[[Nordowô Kòreja]] == Proponuję, aby oficjalne nazwy obu Korei zostały zastąpione ich nazwami potocznymi. [[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsjô]]) 14:00, 19 ruj 2026 (CEST) :Në to je w ùzusu wikszoscë Wikipediów, chòc niechtërne mają téż tak jak kaszëbskô – mie to wszëtkò równo. [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsjô]]) 13:06, 23 ruj 2026 (CEST) == <span lang="pl" dir="ltr">Przełączenie serwerowni – Wasza wiki będzie niedługo w trybie tylko do odczytu</span> == <div lang="pl" dir="ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Przeczytaj w innym języku]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] [[foundation:|Wikimedia Foundation]] przełączy ruch na inną swoją serwerownię. Upewni to nas, że Wikipedia i inne strony Wikimedia będą zawsze online, nawet w przypadku kataklizmu. Cały ruch zostanie przełączony '''{{#time:j xg|2026-10-28|pl}}'''. Przełączanie rozpocznie się o '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-10-28T15:00|en}} {{#time:H:i e|2026-10-28T15:00}}]'''. Niestety, z powodu niektórych ograniczeń w [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], wszystkie operacje edycyjne muszą zostać przerwane podczas przełączenia. Przepraszamy za te utrudnienia. Będziemy pracować nad tym, aby je zminimalizować w przyszłości. Na wszystkich wiki na 30 minut przed zostanie wyświetlony banner, zanim ta operacja się zacznie. Będzie on widoczny aż do końca operacji przełączenia serwerowni. Możesz pomóc [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate przetłumaczyć] treść tego baneru. '''Każdą wiki przez krótki czas będzie można tylko czytać, ale nie edytować.''' * Edytowanie nie będzie możliwe {{#time:j xg Y (l)|2026-10-28|pl}} przez maksymalnie godzinę. * Jeżeli spróbujesz edytować lub zapisywać zmiany w tym czasie, zobaczysz komunikat o błędzie. Mamy nadzieję, że żadne edycje nie zostaną utracone podczas tego czasu, ale nie możemy tego zagwarantować. Jeżeli zauważysz komunikat o błędzie, poczekaj, aż wszystko wróci do normy. Będzie wtedy możliwe zapisanie zmian. Zalecamy jednak zrobienie kopii swoich zmian, na wszelki wypadek. ''Inne skutki'': * Zadania w tle będą wolniejsze, a niektóre mogą być przerywane. Czerwone linki mogą nie być aktualizowane tak szybko, jak zwykle. Jeżeli utworzysz artykuł, do którego prowadzi jakiś link, to link ten będzie czerwony dłużej niż zwykle. Część skryptów uruchamiających się na dłużej zostanie zatrzymanych. * Oczekujemy, że wdrożenia kodu będą miały miejsce jak w każdym innym tygodniu. Jednakże poszczególne fragmenty kodu mogą się zawiesić, jeżeli dana operacja będzie ich później potrzebować. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] będzie niedostępny przez około 90 minut. W razie konieczności terminy testu mogą się przesunąć. Możesz [[wikitech:Switch_Datacenter|zapoznać się z harmonogramem na wikitech.wikimedia.org]]. Wszelkie zmiany będą ogłoszone w tymże harmonogramie. '''Prosimy, podziel się tą informacją ze swoją społecznością.'''</div><section end="server-switch"/> </div> [[user:Trizek_(WMF)|Trizek_(WMF)]] 15:01, 26 ruj 2026 (CET) <!-- Wiadomość wysłana przez User:Trizek (WMF)@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Proszę usunąć lokalne strony [[MediaWiki:Helppage]] i [[MediaWiki:Portal-url]] == Tłumaczenia powinny pochodzić z {{translatewiki.net|Helppage}} i {{translatewiki.net|Portal-url}} –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsjô]]) 03:17, 2 lës 2026 (CET) == Nowi artikel == Dobri dzéń! Zrobił jem nowi artikel ò Tomaszu Kùpce. Baro proszã ò jegò jãzëkòwé sprôwdzenié, weryfikacjã i zatwierdzenié. Kaszëbsczi nie je mim rodnym jãzëkã, dlôte bãdã baro wdãczny za pòprawienié feli. Z góry dzãkùjã za pòmòc! Dzień dobry! Utworzyłem nowy artykuł o Tomaszu Kupce. Bardzo proszę uprzejmie o jego weryfikację językową i zatwierdzenie. Język kaszubski nie jest moim językiem ojczystym, dlatego będę bardzo wdzięczny za naniesienie ewentualnych poprawek językowych. Z góry dziękuję za pomoc! [[Brëkòwnik:JonekX|JonekX]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:JonekX|diskùsjô]]) 12:00, 2 lës 2026 (CET) 62ekme9yq8k66b0jpzl3s9of7m07zbe 223069 223067 2026-11-02T11:31:37Z Terrus38 14026 /* Nowi artikel */ Òdpòwiésc 223069 wikitext text/x-wiki {{Archiwum-Karczma}} __NEWSECTIONLINK__ == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 20:45, 16 stë 2026 (CET) <!-- Wiadomość wysłana przez User:ZI Jony@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Brëkòwnik:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:MediaWiki message delivery|diskùsëjô]]) 14:20, 18 stë 2026 (CET) <!-- Wiadomość wysłana przez User:Tiven2240@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 22:01, 19 stë 2026 (CET) <!-- Wiadomość wysłana przez User:Keegan (WMF)@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == IMPORTANT: Admin activity review == Hello. A policy regarding the removal of "advanced rights" (administrator, bureaucrat, interface administrator, etc.) was adopted by [[:m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders|global community consensus]] in 2013. According to this policy, the [[:m:stewards|stewards]] are reviewing administrators' activity on all Wikimedia Foundation wikis with no inactivity policy. To the best of our knowledge, your wiki does not have a formal process for removing "advanced rights" from inactive accounts. This means that the stewards will take care of this according to the [[:m:Admin activity review|admin activity review]]. We have determined that the following users meet the inactivity criteria (no edits and no logged actions for more than 2 years): # [[User:Kirsan]] (administrator) These users will receive a notification soon, asking them to start a community discussion if they want to retain some or all of their rights. If the users do not respond, then their advanced rights will be removed by the stewards. However, if you as a community would like to create your own activity review process superseding the global one, want to make another decision about these inactive rights holders, or already have a policy that we missed, then please notify the [[:m:Stewards' noticeboard|stewards on Meta-Wiki]] so that we know not to proceed with the rights review on your wiki. Thanks, [[Brëkòwnik:EPIC|EPIC]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:EPIC|diskùsëjô]]) 18:23, 14 gro 2026 (CET) == [[Szari zelińt]] = [[Szarô foka]]? == [[Szari zelińt]] = [[Szarô foka]]? [[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 16:17, 18 str 2026 (CET) :Jo, to je to samò, a miôłbë bëc le "Szari zélińt" (z'''é'''lińt, nié tak jak terô: z'''e'''lińt) [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 17:57, 15 cze 2026 (CEST) ::👍–[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 17:00, 1 lëp 2026 (CEST) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Wiadomość wysłana przez User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Brëkòwnik:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:MediaWiki message delivery|diskùsëjô]]) 19:11, 3 łżë 2026 (CEST) <!-- Wiadomość wysłana przez User:ZI Jony@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> :👍—[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 19:38, 3 łżë 2026 (CEST) == Jô jem Kaszëba z Warszawë. == [[Brëkòwnik:LuciusVarenus|LuciusVarenus]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:LuciusVarenus|diskùsëjô]]) 22:11, 24 łżë 2026 (CEST) :Witôj! –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 01:39, 25 łżë 2026 (CEST) == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Brëkòwnik:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:MediaWiki message delivery|diskùsëjô]]) 02:57, 26 łżë 2026 (CEST) </bdi> <!-- Wiadomość wysłana przez User:Codename Noreste@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Dolmaczënk interfejsu MediaWiki == Mòjn wszëtczich! Dzys wedle statisticzi [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:LanguageStats&suppresscomplete=1 TranslateWiki] jeno 4% cygów òstałë zdolmaczoné na kaszëbsczi, le wiãkszosc z nich są pò pòlskù. Wëdôwô mi sã, że nicht ni chcą zdolmaczëc wszëtczich cygów na kaszëbsczi, z przëczënã niaktiwnëch sprôwników/brëkòwników abò nicht ni chcą pòswiãcëc bëlno czasu na editowanié kaszëbsczich dolmaczënków w TranslateWiki. Czejbë chcesz stwòrzëc dolmaczënków w TranslateWiki, kliknij [https://translatewiki.net/ tuwò]! Dzãka za bôczënk. Pòzdrôwióm, [[Brëkòwnik:Orbitminis|Orbitminis]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Orbitminis|diskùsëjô]]) 08:25, 1 môj 2026 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 19:14, 27 môj 2026 (CEST) <!-- Wiadomość wysłana przez User:Keegan (WMF)@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Zmiana nazwy z ''Wikipedijô'' na ''Wikipediô'' == Z uwagi na [https://rjk.org.pl/resolutions/uchwaly-2007/ uchwałę nr 3/2007 dn. 26-06-2007 r. Rady Języka Kaszubskiego w sprawie zakończeń typu –cjô || -cëjô, -fiô ||- fijô w wyrazach pochodzenia obcego] zgłoszony został wniosek techniczny o zmianę nazwy projektu z ''Wikipedijô'' na ''Wikipediô'' (zob. [[phab:T429126]]). Aby zmiana doszła do skutku, wymagane jest poparcie społeczności – proszę o opinie poniżej. [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 14:10, 15 cze 2026 (CEST) :[[Òbrôzk:Symbol_support_vote.svg|link=|15x15px]] '''jem za tim'''; bë csbwiki bëła jak nôbarżi dostãpnô dlô lëdzy mùszi bëc pisónô w sztandardze // popieram; żeby csbwiki była jak najbardziej dostępna dla ludzi musi być pisana w standardzie. [[Brëkòwnik:Rzadtymczasowy|Rzadtymczasowy]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Rzadtymczasowy|diskùsëjô]]) 14:54, 15 cze 2026 (CEST) :[[Òbrôzk:Symbol_oppose_vote.svg|link=|15x15px]] '''Barżi procem jak za'''- Jô rzeknã wprost. Na nen sztót jô jem barżi procëm taczémù bédënkòwi, jak za nim. Mòjé stanowiszcze je pòdparté òbawą, eż mdze to dołożeniém cedżełczi do szkòdlëwégò zjawiszcza, jaczim je za wiôldżé zblëżanié Wikipedëjë do pòlaszëznë. Z ti lëżnoscë jô jem baro scepticzny do tégò a wielu jinszich BÉDËNKÓW RKJ. Jô jem dbë, eż abë naji jãzëk béł pòwôżno traktowóny, wôrt je òpasowac z pòdjimiznama mającyma zblëżëc gò do pòlsczégò, chòcbë nawetka wëchôdałë z RKJ. Òczëwidno jô jem òtëmkłi na diskùsëjã a jeżlë chtos mô bëlné argumeńtë za tim, eż taczé dzejania pòmògą kaszëbiznie, a nie mdą ze szkòdą dlô ji apartnotë, to jô jem fardich zmienic zdanié. Jô żëczã bëlnégò dnia. Òstanita z Bògã! :) [[Brëkòwnik:RemusWej|RemusWej]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:RemusWej|diskùsëjô]]) 15:04, 15 cze 2026 (CEST) ::[[Òbrôzk:Symbol_support_vote.svg|link=|15x15px]] '''Pòpiarcé''' | CSB: Jô téż jem za! Dlôczegò? Bò przez 20 lat anonimòwi lëdze znikwilë encyklopedie kaszëbiznë z zmiłkòwyma articzlama z trzë zdań, co spòwòdowało spôdk kwalitetë. Dlôtegò mùszimë zlepszac i zbògacëc kaszëbską Wiczipediã! ::PL: Ja też jestem za! Dlaczego? Ponieważ przez 20 lat anonimowi ludzie zniszczyli encyklopedie kaszubszczyzny z błędnymi artykułami z trzech zdań, co spowodowało obniżenie jakości. Dlatego musimy ulepszyć i zbogacić kaszubską Wikipedię! Pòzdrówczi, [[Brëkòwnik:Orbitminis|Orbitminis]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Orbitminis|diskùsëjô]]) 15:24, 15 cze 2026 (CEST) :::Jô nié do kùńca rozmiejã. Të jes za, doch jo. Le za czim:za bédowóną pòzmianą, czë mòjim stanowiszczã w ti sprawie? [[Brëkòwnik:RemusWej|RemusWej]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:RemusWej|diskùsëjô]]) 15:35, 15 cze 2026 (CEST) ::Mòże sã persónalno nie zgadzac z bédënkama RKJ, mie téż sã wiele òd nich nie widzy – wôrt je ale dodac, że: ::a) nawetka najbarżi radzëznowô kaszëbizna je wcyg kaszëbską kaszëbizną, a nié pòlaszëzną, ::b) traktowanié apartnotë kaszëbsczégò òd pòlsczégò jakno przédną wôrtnotã to je szkòda dlô kaszëbiznë. ::Kaszëbizna ni mia bë sã zdrzec na pòlsczi, czasã mdze za nim szlachòwa (doch to są dwa lechicczé jãzëczi), czasã sã apartnia, a paranojidalné ùcékanié òd pòdobieństwów z pòlsczim nie prowadzy do wikszégò achtnieniô przez òsobë nastawioné procëm kaszëbstwù, za to czini z ne jãzëka jegò gwôsną, niepòwôżną a niezrozmiałą placama karikaturã. Wikipediô mô bëc przëstãpnym bezstronnym zdrzódłã, a nié pòkôzkã apartnëch persónalnëch jãzëkòwëch preferencjów. Stądka wëchôdô brëkòwnota, cobë bëła pisónô w sztandardze, jaczi doch jistnieje. Jak móm rzekłé, czasã ten sztandard je słabi, ale lepszi słabi sztandard jak niżóden – strach ó to, że zmiana -ijô w -jô pòprowadzy do zrównaniô kaszëbiznë z pòlaszëzną je nieracjonalny, tak jak strach pòlsczich nacjonalistów, że wëwiészanié kaszëbsczi fanë prowadzy do separatizmù i rozpadu państwa. ::[[Òbrôzk:Symbol_support_vote.svg|link=|15x15px]] Co do mie, pòpiéróm wniosk ò zmianã -ijô na -jô. [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 15:47, 15 cze 2026 (CEST) ::[[Òbrôzk:Symbol_support_vote.svg|link=|15x15px]]'''Jem za zmianą pòzwë z ''Wikipedijô'' na ''Wikipediô''.''' Nót je, co bë Wikipediô bëła reprezentatiwnym przëmiarã jãzëka. W dzysdniowi kaszëbiznie kùnôszczi ''-ijô, -ëjô'' są ju archaiczné i nie są brëkòwóné w knéżkach, pismionach i szkólny didaktice. [[Brëkòwnik:Jakkonles12|Jakkonles12]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Jakkonles12|diskùsëjô]]) 15:36, 15 cze 2026 (CEST) ::Òne nie tëli są archajiczné, co òbstawiónô bez derdistów RKJ ùdba so je remnąc, bò "më mùszimë òpasowac z apartnotą, bò jesz Warszawa pòmëszli, eż më jesmë separatistama",a Zrzeszenié, jaczi wëdôwô wnetka wszëtczé ùczbòwniczi do kaszëbiznë a stolëmny dzél knéżków nie pòzwôlô wëdawac jinaczi, jak w spòlaszałim pisënkù. Taczé krótkòzdroczné pòstãpòwanié to Pùstô Noc spiéwónô naji lubòtni kaszëbiznie! Nôrôdnicë to w pòrã zrozmielë, a derdiscë dërch nie chcą. Biôtka ò jãzëk to téż biôtka ò jegò czëstotã a wòlnotã òd cësków, jaczi w za wiôldżi wielnocë mògą gò zabic. [[Brëkòwnik:RemusWej|RemusWej]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:RemusWej|diskùsëjô]]) 16:08, 15 cze 2026 (CEST) :::Bédëjã równak brëkòwac meritoricznëch argùmentów, tikającëch sã lingwisticzi. [[Brëkòwnik:Jakkonles12|Jakkonles12]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Jakkonles12|diskùsëjô]]) 16:43, 15 cze 2026 (CEST) ::::A jaczé są meritoricznë argùmentë za decizëją, abë mòdło kònùszków i wiele jinszich zachów zmieniwôc na mòdło pòlaszëznë? [[Brëkòwnik:RemusWej|RemusWej]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:RemusWej|diskùsëjô]]) 17:15, 15 cze 2026 (CEST) :::::[https://rjk.org.pl/resolutions/uchwaly-2007/ Uchwała nr 3 2007 z dn. 26-06-2007 r. w sprawie zakończeń typu –cjô || -cëjô, -fiô ||- fijô w wyrazach pochodzenia obcego]. To nie je pòlaszenié. [[Brëkòwnik:Rzadtymczasowy|Rzadtymczasowy]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Rzadtymczasowy|diskùsëjô]]) 17:16, 15 cze 2026 (CEST) :::::Prôwdą je, że ùchwôlenk RKJ je jedurnym spòdlim, jaczé mómë (i jesz ùzus, jaczi słëchô RKJ), a wszëskò co piszesz je priwatną òpinią, nié jãzëkòwim faktã. Diskùsjô ò sztandardze kaszëbsczégò jãzëka nie miałabë miec placu na csbwiki, bò to nie je jaczés lingwisticzné karno a starna, na jaczi mô bëc prosti dostãp do jinfòrmacjów pò kaszëbskù i mùszą bëc òne pisóné tak, bë bëłë dostãpné dlô kòżdégò – tej pòdług wërobionym przez wnetka 2 dekadë sztandardã w karnie ekspertów, dochtorów, profesorów i kògòlebądz. Twój strach przed znikwienim kaszëbiznë i jinô òpiniô òd RKJ nie je niżódnym spòdlim przë pisënkù. [[Brëkòwnik:Rzadtymczasowy|Rzadtymczasowy]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Rzadtymczasowy|diskùsëjô]]) 17:24, 15 cze 2026 (CEST) :::''më mùszimë òpasowac z apartnotą, bò jesz Warszawa pòmëszli, eż më jesmë separatistama'' – skądka je ten cytat? [[Brëkòwnik:Rzadtymczasowy|Rzadtymczasowy]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Rzadtymczasowy|diskùsëjô]]) 17:00, 15 cze 2026 (CEST) ::::Hewò nie je bezpòstrzédny citat, le skòndensowanié mòtiwacëjë lëdzy, jaczi na mòc chcą rëmniwac apartnotë midzë kaszëbsczim a pòlsczim. [[Brëkòwnik:RemusWej|RemusWej]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:RemusWej|diskùsëjô]]) 17:13, 15 cze 2026 (CEST) :::::tej dlô jakòscë diskùsje jô bë prosył nie zapisëwac czegòs, co nie je cytatã, jakno cytat. bò to je Twòja òpiniô, a nié fakt. [[Brëkòwnik:Rzadtymczasowy|Rzadtymczasowy]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Rzadtymczasowy|diskùsëjô]]) 17:15, 15 cze 2026 (CEST) :::Wëbôczë, le mùszã so òdniesc: pëtającë ò meritoriczné argùmeńtë sóm nie argùmentëjesz meritoriczno. Jes procëm -- twòje prawò, ni móm z tim jiwrë, za tim doch diskùtëjemë. Równak Twòja cawnô argùmentacjô je òpiartô na emòcjach: môsz strach dolożëc ceglã do procesu jaczi môsz widzóné; bùdëjesz sztrómana -- kò tak mùszi nazwac ôrt argùmentacje, dze pòdôwôsz ''swòją òpiniã'' jakno cytat -- a téż brëkùjesz nieadekwatno wiéldżi metafòrë ze spiéwanim pùsti nocë, w òglim je widzec kòle Ce emocjowi ton (np. 'naji lubòtni kaszëbiznie'). Rozmiejã -- to je dlô Cë baro wôżné, a dôj wiarã, że dlô mie téż, leno mùszã rzec ôpen że to nie je meritoriczny ôrt argùmentacje, nie slëchô so tak pisac bãdącë wikipedistą. [[Brëkòwnik:Kriegsfrettchen|Kriegsfrettchen]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Kriegsfrettchen|diskùsëjô]]) 18:23, 15 cze 2026 (CEST) :wôrt téż dodac, że kùnôszczi ''-ijô -ëjô'' nie są ju brëkòwóné w dzysdniowi kaszëbiznie a jãzëkòwi ùzus je zgódny ze sztandardã. ni ma niżódnégò pòwòdu, bë bëłë òne na kaszëbsczi wikipedie // warto też dodać, że końcówki ''-ijô -ëjô'' nie są już używane w dzisiejszej kaszubszczyźnie, a uzus językowy jest zgodny ze standardem. nie ma żadnego powodu, by były one na kaszubskiej wikipedii. [[Brëkòwnik:Rzadtymczasowy|Rzadtymczasowy]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Rzadtymczasowy|diskùsëjô]]) 15:42, 15 cze 2026 (CEST) :[[Òbrôzk:Symbol_support_vote.svg|link=|15x15px]] '''Jak nôbarżi ZA zmianą.''' Wikipediô, nie Wikipedijô, tak samò jak kategòriô nie kategòrëjô, diskùsjô nie diskùsëjô etc. Jãzëkòwi ùzus je klôr; móm swòje òpinie ò wiele ùdbach RKJ, jo, ale tuwò mómë zgòdã, ne kùnosczi nie są za baro notowóné a bëlë brëkòwóné przede wszëtczim dlô deje. Brëkòwanié jich nie pòmôgô na ergonomiã gôdaniégò, to je nôterné, że òdeszlë. Wikipediô mô téż bëc przëstãpnô dlô lëdzy, tak té chcemë téż tak pisac -- klôr a dlô lëdzy, a nie tak, jak më bë chcelë, cobë jãzëk wëzdrzôl a dzejôl. To nie je lëteracczi projecht le encyklopediô. :'''Jak najbardziej ZA zmianą.''' Wikipediô, kategòriô, diskùsjô etc, całościowo. Uzus językowy jest jasny; mogę mieć pewne opinie o wielu propozycjach RJK, ale tutaj się z nimi zgadzam, końcówki -ijô/-ëjô nie są za bardzo notowane w użyciu, zresztą korzystano z nich przede wszystkim dla idei. Pisanie w ten sposób nie pomaga na ergonomię języka, jest naturalnym, że odeszły. Wikipediô ma być dostępna dla ludzi, więc tak też powinniśmy pisać -- przystępnie i dla ludzi, nie tak jak chcielibyśmy, żeby język wyglądał i funkcjonował. To nie jest projekt literacki tylko encyklopedia. [[Brëkòwnik:Kriegsfrettchen|Kriegsfrettchen]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Kriegsfrettchen|diskùsëjô]]) 18:08, 15 cze 2026 (CEST) :Pitanié – cëż je czëc w sprawie? Kònsensus spòlëznë chëba ju je. [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 11:05, 28 cze 2026 (CEST) :::[[Òbrôzk:Symbol_support_vote.svg|link=|15x15px]] '''Pòpiarcé''' [[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 16:56, 1 lëp 2026 (CEST) === Przestrzenie nazw === Przy okazji pytanie: czy zmianie powinny też podlegać słowa ''diskùsëjô'' i ''kategòrëjô'' w przestrzeniach nazw: 'Diskùsëjô', 'Diskùsëjô_brëkòwnika', 'Diskùsëjô_Wiki', 'Diskùsëjô_òbrôzków', 'Diskùsëjô_MediaWiki', 'Diskùsëjô_Szablónë', 'Diskùsëjô_Pòmòcë', 'Kategòrëjô', 'Diskùsëjô_Kategòrëji'? [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 15:59, 15 cze 2026 (CEST) :Jo, doch, ta zmiana miałabë zańc wszãdze (òkróm ewentualnëch sytuacjów jak cytatë ze starszëch lëteracczich dokazów, dze sóm aùtór pisôł -ëjô, ale to, mëszlã, na naju Wikipedie bëłëbë marginalné przëtrôfczi), tak tej diskùsjô, kategòriô, encyklopediô ëtd. [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 16:03, 15 cze 2026 (CEST) :Stanowiszcze jô môm taczé, jak wëżi.Le jak niestetë wszëtcë dobãdzë òpcëjô ùdżibniãcégò sã przed pòlaszącyma trendama, to je wiedzec, eż rëmë pòzwów mùszałë bë bëc zmiénióné, abë ni bëło disonansu. Pòsobicą je to pòstãpny argumeńt procëm pòzmianie, bò kòniecznota pòzmianë kònuszków w kôżdim rëmië pòzwów mòże sprawic niepòprôwné dzejanié dzélu dzélëczków kaszëbsczi Wikipedëjë. [[Brëkòwnik:RemusWej|RemusWej]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:RemusWej|diskùsëjô]]) 16:08, 15 cze 2026 (CEST) :: W razie zmiany stare nazwy pozostaną jako aliasy, więc wszelkie dotychczasowe linki będą nadal działały. [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 16:35, 15 cze 2026 (CEST) ::[[Òbrôzk:Symbol_support_vote.svg|link=|15x15px]]Jeżlë kaszébskô Wikipediô mô ambicjã bëc aùtoritatiwnym ë pòwôżno traktowónym zdrojã (za czim jak nôbarżi jem), to '''òczëwidno, że jo.''' [[Brëkòwnik:Jakkonles12|Jakkonles12]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Jakkonles12|diskùsëjô]]) 16:08, 15 cze 2026 (CEST) ::[[Òbrôzk:Symbol_support_vote.svg|link=|15x15px]] Pòwtórzã swòjã òpiniã, ale '''jo, jak nôbarżi më bë mielë zmienic téż te pòzwë'''. ::Powtórzę się, ale '''tak, jak najbardziej mielibyśmy zmienić też te pisownie'''. [[Brëkòwnik:Kriegsfrettchen|Kriegsfrettchen]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Kriegsfrettchen|diskùsëjô]]) 18:10, 15 cze 2026 (CEST) ::[[Òbrôzk:Symbol_support_vote.svg|link=|15x15px]] Jo, jak nôbarżi. Téż, File/Plik/Òbrôzk → Lopk. [[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 17:00, 1 lëp 2026 (CEST) == Szëk CSS (ëtd) == Mòjn 😄 robiã i ùlepszóm szalbón Infobox mùzyk i jô bë chcôł żebë lepi wëzdrzôł (jak normalné infoboxë na Wikipedie). Tôkel je taczi, że bez CSS wszëtkò dzejô, ale wëzdrzi môło czëtelno i nie je responsywné na mòbilkach (nawetka to je widzec na mòji starnie ò Chino Moreno). Czë chtos z administracje mòze dodac ten kòd do MediaWiki:Common.css? ------------------------------------ .infobox.muzyk { width: 100%; max-width: 320px; float: right; margin: 10px; border: 1px solid #aaa; border-radius: 10px; background: #f9f9f9; font-size: 14px; box-shadow: 0 2px 8px rgba(0,0,0,0.1); } .infobox.muzyk th { background: #222; color: #ffd400; padding: 6px; } .infobox.muzyk td { padding: 6px; } @media (max-width: 600px) { .infobox.muzyk { float: none; width: 100%; } } ------------------------------------ To bë ùprawiło pòzdrzatk i szëk na starnie, a w tim sztóce to drobkã wëzdrzi lëchò. Dzãka! [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 16:22, 22 cze 2026 (CEST) : Dodane na próbę. [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 21:52, 22 cze 2026 (CEST) ::Bóg zapłac i bëlnégò dnia :ppp [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 22:09, 22 cze 2026 (CEST) == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|diskùsëjô]])</bdi> 19:11, 23 cze 2026 (CEST) <!-- Wiadomość wysłana przez User:Codename Noreste@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 15:29, 25 cze 2026 (CEST) <!-- Wiadomość wysłana przez User:Sannita (WMF)@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == Serwer na Discordze == '''Witôjtaż!''' Czile dniów temù jem ùsadzył kaszëbsczi wikimedijny serwer na Discordze, chtëren miôłbë zgrawac do te, abë gromadzëc całą nają spòlëznã wikipedistów (a jinëch wiki-). Rôcził jem tam ne persónë, do jaczich móm kòntakt – te, z chtërnyma ni móm łączbë chcã raczëc z te hewò placu. Serwer mô słëżëc naji lepszi wespółrobòce, rozmòwóm a plestóm i kôrbiónkóm ;D Żdżemë tak „zwëczajnëch” brëkòwników, jak administracje csbwiki! Pòzdrówk – wej [https://discord.gg/fAVN7Zew4p '''pòwrózk''']. [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 17:12, 7 lëp 2026 (CEST) :Rôczbã czerëjã òsoblëwie do barżi aktiwnëch brëkòwników, taczich jak @[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]], @[[Brëkòwnik:DawnyTest|DawnyTest]], @[[Brëkòwnik:Kama95|Kama95]] ;D [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 00:05, 8 lëp 2026 (CEST) == Bédënk òdswiéżeniô przédny starnë na kaszëbsczi Wikipedie == Mòjn! Jem bë chcôł pòddac pòd diskùsją spòlëznë bédënk òdswiéżeniô naji przédny starnë. Razã z Terrusã38 jesmë naszikòwalë projekt, jaczi mô na célu zmòdernizowanié ji wëzdrzatkù òrôz dodanié nowëch fùnkcje, taczich jak kalãndarium abò łôtwiszi przistãp do nowëch artiklów pò kaszëbskù. Projekt zmianów je na ti starnie: [[Brëkòwnik:Terrus38/Zapisownik]] Baro zależi mie na Waji òpinie. Mëslã, że tak jistotné zmianë pòwinnë bëc wënikã wespólni decyzje całi spòlëznë, dlôte rôczã do testowaniô i dzeleniô sã bôczënkama. Mdã rôd za kòżden kònstruktiwny głos w diskùsje. Proszã napiszta co mëslita ò taczi ùdbie. Pòzdrôwióm, [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 19:29, 13 lëp 2026 (CEST) :[[Òbrôzk:Symbol_support_vote.svg|link=|15x15px]] Në jô, je wiedzec, jem za! Wikipediô zasłëgiwô na nową przédną starnã! [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 19:33, 13 lëp 2026 (CEST) :[[Òbrôzk:Symbol_support_vote.svg|link=|15x15px]] Jem za! Richtich to wëzdrzi [[Òbrôzk:Emoji-cool-thumbs-up-sunglasses.png|link=|15x15px]] [[Brëkòwnik:Rzadtymczasowy|Rzadtymczasowy]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Rzadtymczasowy|diskùsëjô]]) 20:11, 13 lëp 2026 (CEST) :[[Òbrôzk:Symbol_support_vote.svg|link=|15x15px]] Jem za! Dzãka. –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 20:49, 13 lëp 2026 (CEST) :Jem za! :DDDD [[Brëkòwnik:Rabùszniczka|Rabùszniczka]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Rabùszniczka|diskùsëjô]]) 21:23, 14 lëp 2026 (CEST) : {{Za}} – Dzięki Terrus38 i HaxelKaszëba! Strona podmieniona. [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 00:48, 15 lëp 2026 (CEST) : {{Za}} Wedle mie, na zmiana òdswiéżeniô przédny starnë je to baro szëkòwnô udba [[Òbrôzk:Emoji-cool-thumbs-up-sunglasses.png|15x15px|bezramki]]. Dlôczegò? Bò stôri wëzdrzatk przédny starnë wëzérô jimrotno i niefarwno jak za zaczątkù [[Internet|jinternetu]], le na nowô przédnô starna - sto rôzë lepszi jeno, że wëzérô jistno jak w pòlsczim Wiczipedie. Pòlécóm. (Wëbaczëta, że òpòzdzył sã do bédënku, bò chcôł òdpòczic òd kaszëbsczi Wiczipedie pò czilu dni) [[Brëkòwnik:Orbitminis|Orbitminis]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Orbitminis|diskùsjô]]) 09:36, 15 lëp 2026 (CEST) == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 14:24, 24 lëp 2026 (CEST) </bdi> <!-- Wiadomość wysłana przez User:DreamRimmer@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Propòzycjô przëjãcô reglów doticzącëch niewòlnëch materiałów (EDP) == Jem bë chcôł zapropònowac diskùsjã nad wprowadzenim na kaszëbsczi Wikipedie gwôsny pòliticzi, jakô doticzi niewòlnëch materiałów (tpzw. Exemption Doctrine Policy – EDP). Òbecno kaszëbskô Wikipediô kòrzistô z Wikimedia Commons, dze mòżna ùsadzac leno materiałë, jaczé spełniają wëmaganiô doticzące wòlnëch licencje abò znajdujące sã w pùbliczny domenie. Òznôczô to m.jin., że ni mòżemë tam ùsadzac wielu materiałów chronionëch aùtorsczim prawã, taczich jak òbkłôdczi, mùzycznëch albùmów, filmòwëch plakatów abò niechtërnëch logotipów. Przëmiôrã je òbkłôdka albùmù ''Adrenaline'' karna Deftones. Na anielsczi Wikipedie òbkłôdka je wëkòrzistiwónô lokalno jakno niewòlny materiôł, równak nie znajduje sã na Wikimedia Commons, przez co ni mòżemë wëkòrzistac ji na kaszëbsczi Wikipedie. === Propòzycjô === Propònujã rozważëc przëjãce przez kaszëbską Wikipediã gwôsny pòliticzi EDP, jakô bë pòzwala na ògrańczoné a ùzasadnioné brëkòwanié niewòlnëch materiałów w artiklach, w jaczich są òne jistotné dlô identifikacje abò zrozmieniô òpisywany témie. Pòlitika bë òbjima np.: * òbkłôdczi mùzycznëch albùmów, * filmòwé plakatë, * òbkłôdczi kòmpùterowich grów, * logotipë òrganizacjów a pòdjimców, * jinszé niewòlné materiałë, jaczich wëkòrzistanié je ùzasadnioné encyklopediczno. Materiałë taczé bë bëłë dopùszczalné leno tedë, czej: * nie jistnieje òdpòwiedny wòlny òdpòwiednik, * materiôł je jawerno brëkòwny do przedstawieniô dany témiem, * je brëkòwóny w kònktretnym articzelu doticzącym danégò dokôzu, produktu, òsobë abò òrganizacje, * pòdané są infòrmacje ò zdroju a gwôscëcélu aùtorsczich prawów, * kòżdé ùżëcé mô indiwidualné ùzasadnienié, * materiôł nie je wëkòrzistiwóny wëparłãczno jakno dekoracjô. Przëmiôrowò òbkłôdka albùmù ''Adrenaline'' bë mògła bëc brëkòwónô leno w articzelu ò tim albùmie, kò bë służëła do jegò identifikacje a ni mòżna ji zastąpic wòlnym òdpòwiednikã. === Wôżné! === Nie jidze ò ùmòżebnienié swòbòdnégò przesëłaniô dowòlnëch òdjimków nalézonëch w internece. Nie wòlné materiałë bë bëłë wëjątkã òd spòdlowi reglë Wikimedie doticzący wòlny zamkłoscë a bë pòdlëgałë scysłim ògrańczenim. Na nen sztót jem bë chcôł pòznac przédno òpiniã kaszëbsczi administracje Wikipedie ò témie mòżebnotë wprowadzeniô taczi pòliticzi òrôz tegò, czë ji przëjãce je mòzebné a zgòdno z reglama Wikimedie. Żlë ùdba spòtkô sã z pòzytiwną òpinią, mòżna mdze pòstãpno wespólno ùstalëc maklëwno regle doticzące niewòlnëch materiałów òrôz spòsób jich òznaczeniô a kòntrolowaniô. Pòzdrówk!!! [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 00:36, 14 zél 2026 (CEST) :Je to dosc brëkòwné do pòniechtërnëch artiklów, a bédowónô zmiana pòliticzi zdôwô sã bëc zgòdą z pòlsczim prawã. Taczé cos fónksnérëje ju na jinëch Wiki, tej jô jem jak nôbarżi za. Nie wiém ale jak taczé rzeczë sã wprowôdzô, chòc to ju wierszta administracje. [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 00:43, 14 zél 2026 (CEST) :{{Procëm}} Wikipediô muszi bëc baro wolnô. –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 03:04, 14 zél 2026 (CEST) ::Za czim procëm? 😅 Jô téż jem za tim, żebë Wikipediô bëła jak nôbarżi wòlnô. EDP nie bë mia òznaczac, że pòczinómë wrzëcac masowò materiałë òbjãté aùtorsczim prawã. Chòdzëłobë leno ò baro ògrańczoné wëjątczi, np te òbkłôdczi albùmów, filmòwé plakatë abò logotipë, jaczich nie dô sã zastąpic òdpòwiednikã na wòlny licencje. ::Taczé materiałë bë bëłë brëkòwóné leno w kònkretnëch artiklach, w minimalny domenie a z dokładnym ùzasadnienim. Żlë bë sã pòjawił wòlny òdpòwiednik, niewòlny lópk bë béł rëmniãti. ::Mòjim zdaniã prawie temù je wôrt przënômni przediskùtowac EDP, miast z górë ją òdrzëcac. Mòżemë doch ùstalic baro restrikcyjné regle, żebë nie ùcerpia dba wòlny Wikipedie. [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 16:23, 14 zél 2026 (CEST) :::Wedle mie to prawie zwikszëłobë wòlnotã, nie bëlëbësmë tak ògrańczony dobiérã témów ëtd. jak dzysdnia, a doch takô pòlitika ju dzejô na jinëch wiki i wcyg są wòlnyma encyklopediama. [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 16:39, 14 zél 2026 (CEST) ::::WP:NOTFREE – „Wikipedia's goal is to be a free content encyclopedia, with free content defined as content that does not bear copyright restrictions on the right to redistribute, study, modify and improve, or otherwise use works for any purpose in any medium, even commercially. Any content not satisfying these criteria is said to be non-free. […] The Wikimedia Foundation uses the definition of "free" described here:” https://freedomdefined.org/Definition/Pl –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 01:00, 15 zél 2026 (CEST) :::::Rozmiejã ten argument a zgadzóm sã, że spòdlim Wikipedie pòwinnë bëc wòlné materiałë. Nie bédëjã EDP pò to, żebë zmienic Wikipediã w plac, dze mòżna wrzëcac dowòlné materiałë òbjãté aùtorsczim prawã. :::::Taczi system dzejô ju na wielu projektach Wikipedie m.jin. na anielsczi, czesczi abò pòlsczi (Specjalna:Prześlij), a téż na mniszëch Wikipediach. Nie òznôczô to òdéńsce òd reglë wòlny Wikipedie, leno wprowadzenié baro ògrańczégò wëjątkù dlô kònkretnëch przëpôdków. :::::Żlë mómë ò tim diskùtowac na kaszëbsczi Wikipedie, to bëdéjã prowadzëc diskùsjã pò kaszëbskù, a jeżlë chtos nie rozmieje kaszëbsczégò jãzëka, to òczëwidno mòże pisac pò pòlskù. [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 01:16, 15 zél 2026 (CEST) ::::::Hmm, cswp i plwp właśnie nie mają EDP i są więc jeszcze w pełni wolne, tak jak svwp, nlwp, eswp, nowp, euwp, dawp, skwp, i wiele innych. Ja też bardzo chciałabym wyświetlać zdjęcia okładek albumów, ale EDP to niestety kompromis i oddalanie się od ideałów. To, co robi enwp, to pragmatyczne udawanie i krok w stronę zapominania, za czym stoi ruch wolnego oprogramowania i dlaczego to ma znaczenie. –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 03:58, 15 zél 2026 (CEST) :::::::Rozumiem i szanuję takie podejście. W takim razie może zamiast od razu wprowadzać EDP można by rozważyć rozwiązanie bardziej zachowawcze. Można np. włączyć lokalne przesyłanie plików przez `Specjalna:Prześlij`, ale wprowadzić zasadę, że każdy przesłany plik musi zostać zatwierdzony przez administratora albo innego uprawnionego użytkownika przed wykorzystaniem go w artykule. Można też ustalić bardzo restrykcyjne kryteria dotyczące tego, jakie pliki w ogóle mogą być przesyłane. Wtedy mielibyśmy większą kontrolę nad materiałami i nie byłoby sytuacji, że każdy może po prostu wrzucać dowolne zdjęcia czy okładki. Jeżeli jednak nawet takie rozwiązanie byłoby sprzeczne z założeniem pełnej wolności projektu, to jestem otwarty na inne propozycje. Chodzi mi przede wszystkim o znalezienie rozwiązania, które pozwoliłoby np. pokazywać okładki albumów, ale jednocześnie nie rozluźniało zasad dotyczących praw autorskich.[[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 04:52, 15 zél 2026 (CEST) : {{Procëm}} – Te dyskusje mamy już za sobą we wszystkich europejskich wersjach Wikipedii, zawsze z tym samym wynikiem. [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 11:59, 15 zél 2026 (CEST) ::Rozumiem, czyli masz na myśli, że w większości takich dyskusji społeczności ostatecznie odrzucały EDP. Tylko czy możemy wskazać konkretne przykłady tych europejskich Wikipedii i ich decyzje? Chciałbym po prostu zobaczyć, jakie argumenty przeważyły, zanim całkowicie zamkniemy temat na kaszubskiej Wikipedii. [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 13:20, 15 zél 2026 (CEST) == Nowe przestrzenie nazw (krok 2) == W nawiązaniu do [[Special:Permalink/211232#Przestrzenie_nazw|poprzedniego wątku]] o aktualizacji ortografii przestrzeni nazw kaszubskiej Wikipedii, proszę o uwagi językowe na temat zaproponowanych w poniższej tabeli zmian (kolumny „Nowa nazwa” oraz „Aliasy”). Czy nowe wersje są poprawne? Czy czegoś brakuje? Powinno być inaczej, czy jest dobrze? Zwracam uwagę, że w „Aliasach” muszą znaleźć się stare nazwy, aby nie przestały działać wszystkie tworzone przez ostanie kilkanaście lat linki. {| class="wikitable" |+ !ID !Dotychczasowa nazwa<br>Current name !Nowa nazwa<br>New name !Aliasy<br>Aliases !Uwagi<br>Remarks |- |NS_MEDIA |Media | | |NO CHANGE |- |NS_SPECIAL |Specjalnô | | |NO CHANGE |- |NS_TALK |Diskùsëjô |Diskùsjô |Diskùsëjô | |- |NS_USER |Brëkòwnik |Brëkòwnik |Brëkòwniczka | |- |NS_USER_TALK |Diskùsëjô_brëkòwnika |Diskùsjô_brëkòwnika |Diskùsëjô_brëkòwnika<br>Diskùsjô_brëkòwniczczi | |- |NS_PROJECT_TALK |Diskùsëjô_$1 |Diskùsjô_Wikipedjë |Diskùsëjô_$1 | |- |NS_FILE |Òbrôzk |Lopk |Òbrôzk | |- |NS_FILE_TALK |Diskùsëjô_òbrôzków |Diskùsjô_lopka |Diskùsëjô_òbrôzków | |- |NS_MEDIAWIKI |MediaWiki | | |NO CHANGE |- |NS_NS_MEDIAWIKI_TALK |Diskùsëjô_MediaWiki |Diskùsjô_MediaWiki |Diskùsëjô_MediaWiki | |- |NS_TEMPLATE |Szablóna | | |NO CHANGE |- |NS_TEMPLATE_TALK |Diskùsëjô_Szablónë |Diskùsjô_szablónë |Diskùsëjô_Szablónë | |- |NS_HELP |Pòmòc | | |NO CHANGE |- |NS_HELP_TALK |Diskùsëjô_Pòmòcë |Diskùsjô_pòmòcë |Diskùsëjô_Pòmòcë | |- |NS_CATEGORY |Kategòrëjô |Kategòriô |Kategòrëjô<br>Kat |"Kat:" is a very convenient shorthand (Wikimedia Commons uses "Cat:") |- |NS_CATEGORY_TALK |Diskùsëjô_Kategòrëji |Diskùsjô_kategòrji |Diskùsëjô_Kategòrëji | |} [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 11:55, 15 zél 2026 (CEST) :NS_PROJECT_TALK powinno się nazywać Diskùsjô_Wikipedie, a NS_CATEGORY_TALK – Diskùsjô_kategòrie – reszta jest w porządku, no i oczywiście popieram zmianę. Tylko zdaje się, że przestrzeni nazw istnieje więcej, niż te wymienione (np. Moduł, który po kaszubsku powinien nazywać się Mòduł) – co z nimi? [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 12:16, 15 zél 2026 (CEST) :: Dopisuj tu w dyskusji. Po zakończeniu dyskusji utworzymy ostateczną wersję tabeli ze zmianami do wdrożenia. [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 12:20, 15 zél 2026 (CEST) :Jestem za zaproponowanymi zmianami i popieram je w takiej formie, podobnie jak użytkownik Terrus. Uważam, że aktualizacja nazw przestrzeni nazw jest potrzebna, a pozostawienie dotychczasowych nazw jako aliasów jest dobrym rozwiązaniem, dzięki któremu starsze linki nadal będą działać. [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 13:24, 15 zél 2026 (CEST) ::* https://gerrit.wikimedia.org/r/plugins/gitiles/mediawiki/core/+/3541e815e86d6b4e034b56d0f2fa923d9599c68e/languages/messages/MessagesPl.php ::* https://gerrit.wikimedia.org/r/plugins/gitiles/mediawiki/core/+/3541e815e86d6b4e034b56d0f2fa923d9599c68e/languages/messages/MessagesCsb.php ::–[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 23:09, 5 Séw 2026 (CEST) :Zapomniałem, dzięki @[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] za przypomnienie, oto moje propozycje zmian inne niż w tabeli powyżej :{| class="wikitable" !ID !Stôré miono !Nowé miono !''Alias'' |- |NS_PROJECT_TALK |Diskùsëjô_$1 |Diskùsjô_Wikipedie |''Diskùsëjô_$1'' |- |NS_CATEGORY_TALK |Diskùsëjô_Kategòrëji |Diskùsjô_kategòrie |''Diskùsëjô_Kategòrëji'' |- |NS_MODULE |Moduł |Mòduł |''Moduł'' |- |NS_SPECIAL |Specjalnô |Specjalnô |''Szpecjalnô'' |- |NS_CATEGORY |Kategòrëjô |Kategòriô |Kategóriô<br>Kategòrëjô<br>Kat |} :[[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsjô]]) 21:59, 7 ruj 2026 (CEST) == Kategòrëjô:Mònarchòwie Pòlsczi == Dobri dzéń môm prosbã do administratorów o ùsënãce starnë [[:Kategòrëjô:Mònarchòwie Pòlsczi]], chtërną jô ùsdôzëł ni wiedząc że je już takô kategòrëjô jak [[:Kategòrëjô:Włodarze Pòlsczi|Włodarze Pòlsczi]]. Dzãka temu ùsënãcu mòżna przeniesc kategòrëjã Włodarzów pòd miono mònarchów abë zachowac jednotã z kategòrëjama taczima jak [[:Kategòrëjô:Mònarchòwie Norwesczi]] ë [[:Kategòrëjô:Mònarchòwie Wiôldżi Britanie|Wiôldżi Britanie]]. [[Brëkòwnik:DawnyTest|DawnyTest]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:DawnyTest|diskùsëjô]]) 13:29, 29 zél 2026 (CEST) == Pòłączoné témë czë Sparłãczoné témë? == Jak lepiej? ([[Swiãtopôłk II Bëlny#Sparłãczoné témë|Swiãtopôłk II Bëlny]]) –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 23:14, 4 Séw 2026 (CEST) :Wierã lepi sparłãczoné témë òd parłãczëc - łączyć je barżi brëkòwóny w kaszëbsczim. [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 01:04, 7 Séw 2026 (CEST) :Jakno "powiązane tematy" lepi gwës "sparłãczoné témë" [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 08:27, 7 Séw 2026 (CEST) ::👍 [[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 21:34, 9 Séw 2026 (CEST) == pòrénkòwi, pòrénczny, czë zawitrzny? == Jak lepiej? –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 15:04, 9 Séw 2026 (CEST) :Jakno "wschodni" to lepi wierã pòrénkòwi. [[Brëkòwnik:HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:HaxelKaszëba|diskùsëjô]]) 15:07, 13 Séw 2026 (CEST) :Jô òsobisce nôbarżi lubiã ''pòrénczny'', ale ''pòrénkòwi'' téż jak nôbarżi git, ''zawitrzny'' to nié baro ùżiwónô fòrma. [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsjô]]) 13:24, 23 Ruj 2026 (CEST) == <span lang="pl" dir="ltr">Przełączenie serwerowni – Wasza wiki będzie niedługo w trybie tylko do odczytu</span> == <div lang="pl" dir="ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Przeczytaj w innym języku]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] [[foundation:|Wikimedia Foundation]] przełączy ruch na inną swoją serwerownię. Upewni to nas, że Wikipedia i inne strony Wikimedia będą zawsze online, nawet w przypadku kataklizmu. Cały ruch zostanie przełączony '''{{#time:j xg|2026-09-23|pl}}'''. Przełączanie rozpocznie się o '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]''' (17:00 CEST). Niestety, z powodu niektórych ograniczeń w [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], wszystkie operacje edycyjne muszą zostać przerwane podczas przełączenia. Przepraszamy za te utrudnienia. Będziemy pracować nad tym, aby je zminimalizować w przyszłości. Na wszystkich wiki na 30 minut przed zostanie wyświetlony banner, zanim ta operacja się zacznie. Będzie on widoczny aż do końca operacji przełączenia serwerowni. <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate translation or proofreading] of this banner text.</span> '''Każdą wiki przez krótki czas będzie można tylko czytać, ale nie edytować.''' * Edytowanie nie będzie możliwe {{#time:j xg Y (l)|2026-09-23|pl}} przez maksymalnie godzinę. * Jeżeli spróbujesz edytować lub zapisywać zmiany w tym czasie, zobaczysz komunikat o błędzie. Mamy nadzieję, że żadne edycje nie zostaną utracone podczas tego czasu, ale nie możemy tego zagwarantować. Jeżeli zauważysz komunikat o błędzie, poczekaj aż wszystko wróci do normy. Będzie wtedy możliwe zapisanie zmian. Zalecamy jednak zrobienie kopii swoich zmian, na wszelki wypadek. ''Inne skutki'': * Zadania w tle będą wolniejsze, a niektóre mogą być przerywane. Czerwone linki mogą nie być aktualizowane tak szybko, jak zwykle. Jeżeli utworzysz artykuł, do którego prowadzi jakiś link, to ten link będzie dłużej czerwony niż zwykle. Część skryptów, uruchamiających się na dłużej, zostanie zatrzymanych. * Oczekujemy, że wdrożenia kodu będą miały miejsce jak w każdym innym tygodniu. Jednakże poszczególne fragmenty kodu mogą się zawiesić, jeżeli dana operacja będzie ich później potrzebować. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] będzie niedostępny przez około 90 minut. W razie konieczności terminy testu mogą się przesunąć. Możesz [[wikitech:Switch_Datacenter|zapoznać się z harmonogramem na wikitech.wikimedia.org]]. Wszelkie zmiany będą ogłoszone w tymże harmonogramie. '''Prosimy, podziel się tą informacją ze swoją społecznością.'''</div><section end="server-switch"/> </div> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 14:58, 15 Séw 2026 (CEST) <!-- Wiadomość wysłana przez User:Trizek (WMF)@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Gąska = ''Amaranthus'' czë ''Tricholoma''? == ([[Gąska]] / [[Grzëbë#Galeriô]]) –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 18:18, 15 Séw 2026 (CEST) == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 12:20, 21 Séw 2026 (CEST) <!-- Wiadomość wysłana przez User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31065812 --> == Szląsczi etnolekt (wcześniej) → [[Szląsczi jãzëk]] (teraz) → [[Szląsczi etnolekt]] (docelowo) == @[[Brëkòwnik:Tsca|Tsca]] Proszę usunąć artykuł [[Szląsczi etnolekt]], abyśmy mogli przenieść [[Szląsczi jãzëk]] z powrotem do [[Szląsczi etnolekt]], zachowując przy tym oryginalną historię edycji. –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 14:20, 24 Séw 2026 (CEST) : Załatwione // [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 16:03, 24 Séw 2026 (CEST) ::@[[Brëkòwnik:Tsca|Tsca]] Proszę ponownie usunąć artykuł [[Szląsczi etnolekt]], abyśmy mogli przenieść [[Szląsczi jãzëk]] z powrotem do [[Szląsczi etnolekt]], zachowując przy tym oryginalną historię edycji. Proponuję również zablokowanie przeniesień tej strony w celu ukrócenia bezcelowych sporów z użytkownikami niemającymi merytorycznego wkładu w rozwój projektu. –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 15:48, 28 Séw 2026 (CEST) ::: Strona została zabezpieczona przed edycją i przenoszeniem przez nowych użytkowników. <br>Generalnie zachęcam do przedyskutowania kwestii spornej i uzgodnienie wspólnego stanowiska zamiast wikłania się w wojny edycyjne. <br>Pozdrawiam, [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 02:00, 29 Séw 2026 (CEST) == Proszę usunąć lokalne nazwy miesięcy == @[[Brëkòwnik:Tsca|Tsca]]: Mianowicie [[MediaWiki:Jan]], [[MediaWiki:Feb]], [[MediaWiki:Mar]], [[MediaWiki:Apr]], [[MediaWiki:May]], [[MediaWiki:Jun]], [[MediaWiki:Jul]], [[MediaWiki:Aug]], [[MediaWiki:Sep]], [[MediaWiki:Oct]], [[MediaWiki:Nov]], [[MediaWiki:Dec]] – są już od dawna na translatewiki.net i dlatego widzimy '''Séw''' zamiast '''séw''': {{Translatewiki.net|Sep}} –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsjô]]) 23:52, 6 ruj 2026 (CEST) Wygląda na to, że tylko wrzesień istniał lokalnie (już usunąłem), reszta została usunięta w 2017. [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsjô]]) 15:59, 8 ruj 2026 (CEST) == Proszę usunąć lokalą stronę [[MediaWiki:Aboutsite]] == Tłumaczenie powinno pochodzić z {{translatewiki.net|Aboutsite}} –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsjô]]) 15:13, 8 ruj 2026 (CEST) Po usunięciu jest to przekierowanie na hasło [[Wikipediô]]. [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsjô]]) 15:37, 8 ruj 2026 (CEST) == Wikidata Sitelink changes in Recent Changes and Watchlist == ''(Apologies for cross-posting in English, translating it will help spread the message)'' Earlier last month, all Wikis were contacted for feedback on our proposal to remove language link changes, this change has already been deployed to Wikisource, Wikibooks, Wikivoyage, Wikiquote, Wikiversity and Wiktionary. The same change is now being rolled out globally to all Wikipedias on '''October 13, 07:00 UTC'''. Editors will no longer see notifications after this time on their [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item (it does not affect language link notifications to the home wiki). There will then be a two-week monitoring period to observe if a reduction of high-volume but low-value notifications takes place, or if higher-value changes become easier to identify. Editors who rely on these notifications should be aware of the change and can share feedback or concerns on the Wikidata For Wikimedia [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|Projects talk page]].<br/> Wikidata's own Recent Changes page is not affected as it serves as the repository for these changes. Please reach out if you have any questions, or if your wiki would like to opt-out, thank you! -- [[User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[User_talk:Danny_Benjafield_(WMDE)|talk]]) sent via [[Brëkòwnik:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:MediaWiki message delivery|diskùsjô]]) 11:28, 9 ruj 2026 (CEST) <!-- Wiadomość wysłana przez User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=31142775 --> == [[Repùblika Kòreji]]→[[Pôłniowô Kòreja]]; [[Kòrejańskô Lëdowò-Demokraticznô Repùblika]]→[[Nordowô Kòreja]] == Proponuję, aby oficjalne nazwy obu Korei zostały zastąpione ich nazwami potocznymi. [[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsjô]]) 14:00, 19 ruj 2026 (CEST) :Në to je w ùzusu wikszoscë Wikipediów, chòc niechtërne mają téż tak jak kaszëbskô – mie to wszëtkò równo. [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsjô]]) 13:06, 23 ruj 2026 (CEST) == <span lang="pl" dir="ltr">Przełączenie serwerowni – Wasza wiki będzie niedługo w trybie tylko do odczytu</span> == <div lang="pl" dir="ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Przeczytaj w innym języku]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] [[foundation:|Wikimedia Foundation]] przełączy ruch na inną swoją serwerownię. Upewni to nas, że Wikipedia i inne strony Wikimedia będą zawsze online, nawet w przypadku kataklizmu. Cały ruch zostanie przełączony '''{{#time:j xg|2026-10-28|pl}}'''. Przełączanie rozpocznie się o '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-10-28T15:00|en}} {{#time:H:i e|2026-10-28T15:00}}]'''. Niestety, z powodu niektórych ograniczeń w [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], wszystkie operacje edycyjne muszą zostać przerwane podczas przełączenia. Przepraszamy za te utrudnienia. Będziemy pracować nad tym, aby je zminimalizować w przyszłości. Na wszystkich wiki na 30 minut przed zostanie wyświetlony banner, zanim ta operacja się zacznie. Będzie on widoczny aż do końca operacji przełączenia serwerowni. Możesz pomóc [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate przetłumaczyć] treść tego baneru. '''Każdą wiki przez krótki czas będzie można tylko czytać, ale nie edytować.''' * Edytowanie nie będzie możliwe {{#time:j xg Y (l)|2026-10-28|pl}} przez maksymalnie godzinę. * Jeżeli spróbujesz edytować lub zapisywać zmiany w tym czasie, zobaczysz komunikat o błędzie. Mamy nadzieję, że żadne edycje nie zostaną utracone podczas tego czasu, ale nie możemy tego zagwarantować. Jeżeli zauważysz komunikat o błędzie, poczekaj, aż wszystko wróci do normy. Będzie wtedy możliwe zapisanie zmian. Zalecamy jednak zrobienie kopii swoich zmian, na wszelki wypadek. ''Inne skutki'': * Zadania w tle będą wolniejsze, a niektóre mogą być przerywane. Czerwone linki mogą nie być aktualizowane tak szybko, jak zwykle. Jeżeli utworzysz artykuł, do którego prowadzi jakiś link, to link ten będzie czerwony dłużej niż zwykle. Część skryptów uruchamiających się na dłużej zostanie zatrzymanych. * Oczekujemy, że wdrożenia kodu będą miały miejsce jak w każdym innym tygodniu. Jednakże poszczególne fragmenty kodu mogą się zawiesić, jeżeli dana operacja będzie ich później potrzebować. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] będzie niedostępny przez około 90 minut. W razie konieczności terminy testu mogą się przesunąć. Możesz [[wikitech:Switch_Datacenter|zapoznać się z harmonogramem na wikitech.wikimedia.org]]. Wszelkie zmiany będą ogłoszone w tymże harmonogramie. '''Prosimy, podziel się tą informacją ze swoją społecznością.'''</div><section end="server-switch"/> </div> [[user:Trizek_(WMF)|Trizek_(WMF)]] 15:01, 26 ruj 2026 (CET) <!-- Wiadomość wysłana przez User:Trizek (WMF)@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Proszę usunąć lokalne strony [[MediaWiki:Helppage]] i [[MediaWiki:Portal-url]] == Tłumaczenia powinny pochodzić z {{translatewiki.net|Helppage}} i {{translatewiki.net|Portal-url}} –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsjô]]) 03:17, 2 lës 2026 (CET) == Nowi artikel == Dobri dzéń! Zrobił jem nowi artikel ò Tomaszu Kùpce. Baro proszã ò jegò jãzëkòwé sprôwdzenié, weryfikacjã i zatwierdzenié. Kaszëbsczi nie je mim rodnym jãzëkã, dlôte bãdã baro wdãczny za pòprawienié feli. Z góry dzãkùjã za pòmòc! Dzień dobry! Utworzyłem nowy artykuł o Tomaszu Kupce. Bardzo proszę uprzejmie o jego weryfikację językową i zatwierdzenie. Język kaszubski nie jest moim językiem ojczystym, dlatego będę bardzo wdzięczny za naniesienie ewentualnych poprawek językowych. Z góry dziękuję za pomoc! [[Brëkòwnik:JonekX|JonekX]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:JonekX|diskùsjô]]) 12:00, 2 lës 2026 (CET) :Mòjn! Dzãka za Twój wkłôd, articzel òstôł przeze mie ju ùprawiony, tej ju je w pòrządkù, pòzdrówk [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsjô]]) 12:31, 2 lës 2026 (CET) 5cmbdqrzjpkc4ihm35t6f7fwitrkq1c 0 2519 222843 203780 2026-11-01T16:13:48Z Terrus38 14026 222843 wikitext text/x-wiki '''Antropòlogiô''' je ùczbą ò człowiekù ë lëdzczim ôrce. Zajimô sã ewolucëją ''[[Homo sapiens]]'' ë wszëtczima aspektama lëdzczich [[biologiô]] ë [[Kùltura|kùlturów]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Antropòlogiô| ]] f03hhfxauo1msyxvb52vgeyv1avx8fb 222844 222843 2026-11-01T16:13:58Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Antropòlogijô]] do [[Antropòlogiô]]: pisënk 222843 wikitext text/x-wiki '''Antropòlogiô''' je ùczbą ò człowiekù ë lëdzczim ôrce. Zajimô sã ewolucëją ''[[Homo sapiens]]'' ë wszëtczima aspektama lëdzczich [[biologiô]] ë [[Kùltura|kùlturów]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Antropòlogiô| ]] f03hhfxauo1msyxvb52vgeyv1avx8fb 0 2631 222959 222031 2026-11-01T20:14:44Z Terrus38 14026 222959 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Large_format_camera_lens.jpg|mały|[[Òbiektiw]] wiôlgòfòrmatowi òdjimkòwi [[Kamera|kamerë]]]] '''Fòtografiô''' – proces twòrzeniégò sztabilnëch òbrazów w rozmajitëch technikach z pòmòcą [[wid]]u. Pòchwôt ''fòtografiô'' pòchôdô òd grecczich słów: φωτος ''(fotos)'' – "wid", ë γραφις ''(grafis)'' – "céchòwac". Òbrazë ùzwëskóné fòtograficznyma strzodkama mianëjemë téż fòtografiama, abò òdjimkama. Òdjimczi mògą bëc zapisëwóné na rozmajitëch mediach, np.: [[Òdjimkòwi papiór|òdjimkòwim papiórze]], [[Diapozytiw|diapozytiwach]] (tzw. ''slajdach'') ôs jakno [[Lopk|kòmpùtrowé lopczi]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Aurora borealis over Eielson Air Force Base, Alaska.jpg| Òbrôzk:Broadway tower edit.jpg| Òbrôzk:Biandintz eta zaldiak - modified2.jpg|[[Domôcy kóń|Kònie]] w kraju Basków Òbrôzk:Sikh pilgrim at the Golden Temple (Harmandir Sahib) in Amritsar, India.jpg|[[Pielgrzimka]] w [[Indie|Indiach]] Òbrôzk:Laser Towards Milky Ways Centre.jpg|[[Chile]] Òbrôzk:Lake Bondhus Norway 2862.jpg|[[Norweskô]] Òbrôzk:Merops apiaster 04.jpg|[[Francjô]] Òbrôzk:Glühwendel brennt durch.jpg| Òbrôzk:A butterfly feeding on the tears of a turtle in Ecuador.jpg| Òbrôzk:Pluto-01 Stern 03 Pluto Color TXT.jpg|[[Pluton]] Òbrôzk:Jubilee and Munin, Ravens, Tower of London 2016-04-30.jpg|[[Londin]] Òbrôzk:Perereca-macaco - Phyllomedusa rohdei.jpg|[[Brazyliô]] Òbrôzk:Evolution of a Tornado.jpg|[[Zjednóné Stanë Americzi]] Òbrôzk:Mud Cow Racing - Pacu Jawi - West Sumatra, Indonesia.jpg|[[Indonezjô]] Òbrôzk:Alcedo atthis - Riserve naturali e aree contigue della fascia fluviale del Po.jpg| Òbrôzk:Holy SURP Hovhannes Church.jpg| Òbrôzk:Phalacrocorax carbo, Egretta garzetta and Mareca strepera in Taudha Lake.jpg| Òbrôzk:Incense in Vietnam.jpg|[[Wietnam]] Òbrôzk:Campamento de ganado de la tribu Mundari, Terekeka, Sudán del Sur, 2024-01-29, DD 242.jpg|[[Pôłniowi Sudan]] Òbrôzk:Damage in Gaza Strip during the October 2023 - 29.jpg|[[Wòjna Izraela z Hamasã|Wòjna]] [[Izrael|Izraela]] z [[Palestina|Hamasã]] </gallery> {{Aktualizacjô|Òstatnô=2026-05-03|Nastãpnô=+1 rok}} == Òbaczë téż == {{Òbaczë téż |Szlachòwnô pòzwa= |Sparłãczoné témë= * [[Gduńskô Galeriô Fòtografii]] |Kategoriô=Fòtografiô }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Grafika_roku {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Fòtografiô| ]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] 0bzlovm2e54xodvyhvjtxxrqjzt074h 0 2632 222971 214453 2026-11-01T20:22:17Z Terrus38 14026 222971 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Football in Bloomington, Indiana, 1996.jpg|mały|[[Bala]] je jedną z nôpòpùlarniészëch spòrtowëch discyplinów na swiece]] '''Spòrt''' je zbiérny pòchwôt na rozmajité fòrmë [[Cało|celestny]] ë [[Môg|môgòwi]] aktiwnotë jaczé są ùprôwiôné dlô rozwiju fizyczny kòndicëji, pòprôwë zdrowiégò abò dlô dołożnoscë ë szpôsu. Spòrt mòże bëc ùprôwiôny na amatorsczi abò na warkòwi ôrt. Je mòżlëwé wëapartniwanié registrowónëch spòrtowëch discëplinów z òficjalnyma reglama (np. [[Bala]]) ë rekreacëjnëch fòrmów spòrtowi aktiwnotë (np. [[jogging]]). == Niechtërne spòrtowé discyplinë == * [[Bala]] * [[Bùczka]]<ref>https://kaszubi.pl/part/brusy/article/view/bu</ref><ref>{{YouTube|v=wMb5OINF8Gw|tit=Z Buczką na Ty!|k=Krëbanë Brusë}}</ref><ref>{{YouTube|v=jgtVKSdkvK4|tit=Krëbanë Brusë – Czôrné Pùjczi Strzebielëno 1/2|k=Kaszebsko Liga Buczczi}}</ref><ref>{{YouTube|v=kxDrs4Swxxw|tit=Krëbanë Brusë – Czôrné Pùjczi Strzebielëno 2/2|k=Kaszebsko Liga Buczczi}}</ref><ref>https://wejherowo.naszemiasto.pl/w-luzinie-wystartuje-liga-w-buczki-pierwszy-z-czterech/ar/c2-7295865</ref> * [[Figùrowé szrëcowanié]] * [[Kòlarstwò]] * [[Krãgle]] * [[Płiwanié]] * [[Rãcznô bala]] * [[Sécowô bala]] * [[Stołowi tenys]] * [[Szmërga diskã]] * [[Szmërga lancą]] * [[Zemny tenys]] * [[Żeglowanié]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Spòrt| ]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] cwylgquacbc9l3heta0okjlqgk17qut 0 2653 222957 216564 2026-11-01T20:14:32Z Terrus38 14026 222957 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kashubian embroidery of Zukowo school.jpg|mały|[[Kaszëbsczi wësziwk]] żukòwsczégò sztélu na torbie]] '''Kùltura''' – ({{jãz.|la}} colere 'uprawa, dbac, pielãgnowac, kształcenié'), to wieloznaczeniowi pòchwôt, jaczi je różno interpretowóny w rozmajitëch ùczbach. Kùlturã mòżno w skrodzeniém òpisac jakò òglową lëdzką wërobinã, tak materialną jak i niématerialną (np. kaszëbsczé wësziwanié żukòwsczégò sztélu). W codniowim rozmienim pòchwôt „kùltura” zamanówszë szlachùje za rozmajitima fòrmama kùńsztu: [[Téater|téatrã]], [[Mùzyka|mùzyką]], [[Film|filmã]]. Je to scësnienié tegò pòchwatu, chtëren mô wiele znaczeniów<ref name="Bùgajnô113"></ref>. Wedle Édwarda Burnetta Tylora kùltura je złożoną całownotą, jakô òbjimô wiédzã, wierzenia, kùńszt, òbëczajnotã, prawa, zwëczi i jiné szëczi i nôłożënczi zwëskóné przez lëdzy jakno nôleżników spòlëznë. W jegò definicji kùltura przërównónô òsta do cywilizacje<ref>[[Danuta Pioch]], ''Bëcé tematiczi sparłãczony z kùlturą w kaszëbsczi edukacji'' [w:] „Biuletyn Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2o13, s. 138.</ref>. Wedle Ruth Benedict kùltura je złożoną całoscą, w jaczi zebróné są nônãtë zwënégòwóné przez człowieka jakno nôleżnika spòlëznë<ref name="Pioch139">[[Danuta Pioch]], ''Bëcé tematiczi sparłãczony z kùlturą w kaszëbsczi edukacji'' [w:] „Biuletyn Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2o13, s. 139.</ref>. Bronisłôw Malënowsczi za zestôwné dzéle definicji kùlturë ùznôł nôrzãdza i zjôdné dobra, ùrôbné wskôzë spòlëznowëch karnów, lëdzczé deje i szëczi, a téż wierzenia i òbëczaje<ref name="Pioch139"></ref>. Wedle Stanisława Òssowsczégò kùltura jest gwësną parłãczą psychicznëch rozrządzënków erbòwónëch w zôkrãżim gwësny wëcmaniznë. Definicja ta dôwô cësk na psychòlogiczny pòzdrzatk w przëswòjiwanim kùlturë – wôżné tuwò są spòsobë ùczeniô sã, fòrmòwaniô kùlturowëch nônãtów, przëjimaniô normów òbrzésznëch w gwësny wespòlëznie. Wedle jegò teòrii kùltura mô wiôldżi cësk na sztôłtowanié jestë człowieka<ref name="Pioch139"></ref>. == Etimòlogiô pòzwë == Słowò „kùltura” pòchôdô z [[Łacyńsczi jãzëk|łacyńsczégò jãzëka]]: ''colo'', ''colere'', ''colui'', ''cultum'' – ‘dozerac, chòwac’, chtërno bëło związóné z òbrôbianim rolë: ''cultus agri''. Na pòczątkù wic kùltura bëła związónô z [[Gbùrzëzna|gbùrstwã]], òznôczała staranié człowieka, chtëren dozérôł swòje pòle<ref name="Bùgajnô113">[[Elżbiéta Bùgajnô]], ''Na stikù historii i kùlturë'' [w:] „Biuletyn Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2o13, s. 113. </ref>. == Òbaczë téż == * [[Kùńszt]] * [[Kaszëbòpediô]] * [[Dzéń Jednotë Kaszëbów]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://web.archive.org/web/20250803013935/https://www.na-kaszuby.pl/Kaszuby/tradycja_kaszubska.html {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kùltura| ]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] jffwwcn4l20t2tgsoisbazbmtjexy61 0 2655 222948 216737 2026-11-01T19:59:25Z Terrus38 14026 222948 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Encyclopedie de D'Alembert et Diderot - Premiere Page - ENC 1-NA5.jpg|mały|220px|Pierszô starna Diderotowi encyklopedii z [[1751]] rokù]] '''Encyklopediô''' je [[kòmpendium]] wiedzbë, spisónym w hasłach ùpòrządkòwónëch [[Alfabét|alfabétno]], rzadzy wedle témów. Pòchwôt pòchôdô òd [[Stôrogrecczi jãzëk|grecczich]] słów: ἐγκύκλιος παιδεία ''(engkuklios paideia)'', jaczé dosłowno znaczą "zaòkrãglonô, całownô edukacjô". Pierszą wiôlgą mòderną, òglową encyklopedią bëła frańcëskô ''[[Encyclopédie]]'', skùńczonô w [[1772]] rokù. Ji editorama bëlë pisôrz ë filozófa [[Denis Diderot]] ôs jegò wespółrobòtnicë. Aktualno nôwikszą [[drëk|drëkòwóną]] encyklopedią je [[Wiôlgô Britaniô|brickô]] ''[[Encyclopædia Britannica]]'' z 32 tomama ë wicy jak 65.000 artiklów. W swiece [[Miemiecczi jãzëk|miemieckòjãzëkòwim]] baro achtnionô je encyklopediô wëdôwiznë [[Brockhaus]]. Wedle wielënë artiklów nôwikszą encyklopedią swiata je elektronicznô, [[Anielsczi jãzëk|anielskòjãzëkòwô]] [http://en.wikipedia.org Wikipedia] z wicy jak 725.000 artiklów, chtërnô równak w ùprocëmnienim do tradicëjnëch encyklopediów je tzw. wòlną encyklopedią ë mòże bëc editowónô przez kòżdégò. Hewòtny artikel je téż dzélã encyklopedii, w tim przëtrôfkù [[Przédnô starna|kaszëbsczi Wikipediji]]. == Historiô == Czãsto przińmùje sã, że ùdba ksãdżi skłôdającô sã z alfabétowi ułożonô lëstë artiklów razã z wëczerpny wëjasnienienié jich znaczënkù pòchòdzë òd [[John Harris|Johna Harrisa]], chtërny w 1704 rokù òpùblikòwôł swój ''Lexicon technicum'', co prôwda terminu ''encyklopediô'' w znaczënkù „całownota wiadë” pierszi rôz ùżił gò w 1532 rokù [[François Rabelais]]. W titlu dzeła słowò ''encyklopediô'' pòjawiło sã w 1559 r. w robòce chòrwacczégò hùmanistë Pavao Skalicia (''Encyclopaediae seu orbis disciplinarum tam sacrarum quam profanarum epistemon''). Robòtë ò charakterze encyklopedicznym pòjawiłë sã ju dwa tësące lat temù ë pòstôwałë w dalszich wiekach: * [[Mark Terencjusz Warron]] – ''Disciplinarum libri IX'' (kòle 50 r. p.n.e.) * [[Pliniusz Starszi]] – ''Naturalnô historiô (Historia naturalis)'' (I w.) * ''Cesarsczi panorama'' (皇覽 ''Huanglan'') (Chinë, kòle 220 r.) * Nonius Marcellus – ''De compendiosa doctrina'' (pierszô pòłowa IV w.) * [[Marcjanus Kapella]] – ''De nuptiis Philologiae et Mercuri'' (midzë 410 a 439 r.) * [[Izidór z Sewilli]] – ''Etymologiarum seu originum libri XX'' (pòczątk VII w.) * [[Al-Dżahiz]] – ''Ksãga zwierząt (Kitab al-chajwan)'' (arabsczé kraje, IX w.) * ''Semadewa'' (Indie, XII w.) * ''Hemadri'' (Indie, XIII w.) * [[Wincenty z Beauvais]] – ''Wiãkszé'' ''zdrzadło (Speculum maius)'', XIII w. * [[Brunetto Latini]] – ''Skarbc wiedzë (Li livres dou Tresor)'', XIII w. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Encyklopedie|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Encyklopedie| ]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] j735ab0b4968o51m3h9mkwurbxx03lf 0 2866 223045 214903 2026-11-01T20:56:16Z Terrus38 14026 223045 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox|Gard=Berlëno|gwôsné miono=Berlin|rodzôcz=Berlëna|céch=DEU Berlin COA.svg|fana=Flag of Berlin.svg|karta=Berlin in Germany and EU.png|państwò=[[Niemieckô]]|wiéchrzëzna=891,85|stopniN=52|minutN=31' 00|stopniE=13|minutE=23' 40|lëdztwò=3 520 031|rok=gòdnik 2015|czerënkòwi numer=+49-30|pòcztowi kòd=D-10000-14000|registracëjné tôfle=B|bùrméster=[[Kai Wegner]], [[CDU]]|adres_um=https://www.berlin.de/}} '''Berlëno''' ({{jãz.|de}} ''Berlin'') je nôwikszi gard ë stolëca [[Miemieckô|Miemiecczi Federacëjny Repùbliczi]] na prawie landu, je ùsadłe nad rzéką [[Szprewa|Sprewą]]. Leżi blós 70 km òd greńcë z [[Pòlskô|Pòlską]]. == Historiô == Założony w IX s. òb [[Słowianie|słowiańsczé]] plemiona (gard Kòpanica, dzys dzél Berlëna Köpenick) ë òpisóny łacënsczim mionã Berolina. W swòji historëji bëł pôrã razy stolëcą rozmajitëch miemiecczich państw: Branderbùrsczi Marchëji, Królestwa Prus, òd 1864 bëł stolëcą Nordowòmiemiecczé Zrzeszë, a òd [[1871]] sparłãczonëch Miemiec – piérwi jakò czezerstwa, pózdni repùbliczi. Pò [[II swiatowô wòjna|II swiatowi wòjné]] òstał pòdzélony na dzél zôpôdną ë pòrénkową za pòmòcą Berlëńsczi Scany, chtëra ustała istniec w 1989, pò 28 latach<ref>''[https://visiting.europarl.europa.eu/pl/visitor-offer/brussels/berlin-wall Mur berliński]'' [online], European Parliament [dost. 2026-08-28] ({{jãz.|pl}}).</ref>. == Galeriô Berlëna == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Berlin-vom Funkturm-08-Stadt-2006-gje.jpg| Òbrôzk:Berlin Aussichten vom Dom asv2023-02 img04.jpg| </gallery><gallery mode="packed"> Òbrôzk:Berlin-Gedaechtniskirche-20-2016-gje.jpg| Òbrôzk:Berlin-Kurfuerstendamm-226-Kranzlereck-2016-gje.jpg| </gallery><gallery mode="packed"> Òbrôzk:Berlin-Kurfuerstendamm-130-Nr 29-Udo Walz-2016-gje.jpg| Òbrôzk:2005-10-26 Brandenburger-Tor.JPG| </gallery><gallery mode="packed"> Òbrôzk:Berlin-Potsdamer Platz-24-Bahntower nachts-2006-gje.jpg| Òbrôzk:Berlin-Potsdamer Platz-36-Mauerelement-2016-gje.jpg| </gallery><gallery mode="packed"> Òbrôzk:Berlin-Hauptbahnhof-12-2016-gje.jpg| Òbrôzk:Berlin-Hauptbahnhof-76-2016-gje.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Hambùrg]] |col2= === Stolëce === {{#categorytree:Stolëce|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Miemiecczi]] [[Kategòrëjô:Stolëce w Eùropie]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] oqbhwkp8lnuv0pwfy53mnnrbrou158z 0 2930 222936 218889 2026-11-01T19:52:30Z Terrus38 14026 222936 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacje}} [[Òbrôzk:Porter zywiec.jpg|mały|]] '''Piwò''' ({{skr.|arch.}} ''bërsz'') to [[alkòholowi napitk]] ò nisczi zamkłoscë [[alkòhol]]u (zwiksza do 6%), zwëskóny bez [[destilacëjô|destilacjã]] òb [[alkòholowô fermentacëjô|alkòholową fermentacjã]] piwną [[soczëzna|soczëznie]], chtërna je dostónô ze [[zbòżé|zbòżégò]] (nòbarzi [[jãczmiéń|jãczmienia]]). == Historiô == Wszëtczé zbòża, chtërné mają w se cëczer mògą pòddac sã ùrmòwi fermentacëje dzãka dzëczim młodzóm w lëfce. Wic czej znóné bëłë ju zbòża, piwò mògło samòstójno pòwstac w rozmajitëch kùlturach na swiece. Nôstarszé szlache browarzeniô mają nie przëmiérzającë sétme tësąców lat, co je wiedzec z chemicznëch testów dôwnëch grónków z dzysdniowégò môlu Jiranu. Antropòloga Alan Eamesje dbë, że "piwò bëło ną mòcą, chtërna naczerowa plemiã Nomadów do żëcô we wsach..." Je wiedzec, że w kraju Sumerów, Mezopòtamie, chtëren béł midzë Tigrisã a Eùfratã, warzëlë nen napitk, le nie je wiedzec na jaczi spòsób Sumerowie ùsadzële receptë. Sumerowie baro wenerowale piwò. Przódëczasny tekst, znóny jakno "Himn do Nikasi" (Nikasi béła bóżëną piwa) mô w se receptã na wërobk negò napitkù. :Ninkasi, të jes tą, chtërna piecze ''bappir'' w wiôldżim piekarkã, :Wkłôda w szëkù górë łëzganych zôren, :Të jes tą, chtërna mòkrzë malc ùstôwiony na zemi... :Të jest tą, chtërna trzëma w rãkach baro słodkã soczëznã... :Ninkasi, të jes tą, chtërna wëlewa przefiltrowane piwò z browarni bùte, :To je [jakno] nacercé Tigrisu ë Eùfratu. Z niegò wiéme, że to nôstarszé piwò zwëskiwóné bëło z chleba fermeńtowónégò w wòdze. Wic mòże bëc, że no piwò szlachòwało barżi za chlébòwim kwasã. Czej krôj Sumerów ùpôdł, jich spòsobiôrzë, Babilończicë, rozwinelë warzenié piwa. W epòpeje "Gilgamesz", czëtómë, że ''Enkidu'', primitiwny stwór, półczłowiek-półzwiérz, pò wëpicém sétmë grónuszków piwa stôł sã człowiekã. Babilończicë rozmielë warzëc 20 zortów piwa. Wëwòżelë je nawetka do Egiptu. Babilońsczi król Hammùrabi, w swòji zbérnice praw miôł téż ùstawë tikające sã piwa. Midzë jinszima, jegò pòddóny mielë do wëpicégò wedle sztatusu, òd 2 do 5 litròw negò napitkù òb dzéń ë piwòwarë mielë nakôzóne, żëbë nie falszowac piwa (np. nié dolewac do niegò wòdë). Białczi piłë piwò z miodã czë jinszima lëbiodczima (daktëlama czë miodnyma jagòdama). Technologiã prodùkòwaniô piwa rozwijalë téż Egipcjanowie, chtërny naczãle rozmajitima dodôwkama pòprôwiac jegò szmakã. Piwò bëło dlô nich na tëli wôżné, że ùsadzële apartną heroglifã na jegò òznaczenié. Rzëmianowie ë Grekòwie są znóny colemało z robieniô wina. Leno òni téż, nigle wino sã nié rozkòscerzëło, pilë piwò. W Rzimsczim Jimperium piwò bëło wszãdze tam, dze bëłë jiwrë w dostanim wina. Równak Rzëmianowie trzimële je za napitk barbarzińców. Wiele nôrodów robiło swòje piwò. Ò rozlubianiu sã Germanów do negò napitkù pisze, z gwësnym lëchim wseczëcim, Tacët (Germania 23,1: ''potui humor ex hordeo aut frumento, in quandam similitudinem vini corruptus'', co nie przëmiérzającë òznôcza "do picégò mają sczënioną z jiczmã czë pszenicã, skażonã ceklënã, chtërna ùdaje wino"). Dzysdniowi Miemce znają piwò òb nômni 800 rokù przed nają erą. Samòbëtno, techologijô wërobkù piwa pòwstała téż na jinszëch kòntinentach. W Americe òd òkolim IX stalata p.n.e. robi sã m.jn. kùkùridzane piwò ''chibche'', chtërne brało sã ze zwëkòwi fermentacëji kùkùridzanej soczëznë z dodôwkã ptialinë. Napitk nen miôł wiôldżą rolã na nordze Eùropë. Fińskô pòéma ''Kalewala'' pòswiãcô jemù jaż 400 réżków, czej stwòrzeniu swiata blós ò połowã mni. W nordicczim epòse ''Edda'' je mòżna przeczëtac, że wino to je napitk nieùmiérnych bògów a piwò słëchającë je do swiata smiertelnych. W przódeczasnym swiece warzniém piwa zajëmiwałe sã białczi. W prawach wielu nôrodów bëło, że statczi do warzeniégò piwa nôleżą do białków. Stojizna na naczãła sã zmieniwac w strzédnych stalatach, czej warzeniém zajãłe sã klôsztornicë. Do swòji biédni, òsoblëwi w pòsce, dietë brëkòwale òni lubnegò w szmakù, ful bògatégò w witaminë ë mineralne dzélëczi napitkù. Prawa tikające sã pòstu nié tikałe piwa, tedë òno mògło bëc pite òb całi rok. W niechtërnëch klôsztorach klôsztornikom przëpôdało nawetka 5 litrów negò napitkù òb dzéń. Z czasã klôsztorë robilë wiãcy piwa niż gò brëkòwelë, tedë naczãlë je przedôwac. Ùlepszalë przë tim technologijã ë ùsadzalë nowe receptë. Niechtërne klôsztorë dzãka warzeniu piwa zebrałë zacht wiôldżi kapitał. == Zortë dzysdniowégò piwa == === Piwa wiérzchni fermentacëji === [[Òbrôzk:Real Ale 2004-05-09 cropped.jpg|150px|mały|Piwò zortu [[ale]] ]] * [[stout]] – cemne, bez mała czôrnë piwò, chtërne je zwëskóne ze scëkrzënégò [[malc]]u z dôdówkã pszenicznégò malcu, ò cãżczim, słodkò-gòrzczim szmakù. Nôsłôwniészim piwem negò zortu je [[Guinness]]. * [[ale]] – cemnobrune abò jasnobrune piwa zwëskóne z kaszpùtu (miészónczi) strzédnégò ë scëkrzënégò malcu, ò szmakach ód gòrzczégò do słodkòwégò. * [[bitter]] – szlach piwa ale ò cemnojantarowi farwe ë gòrzczim a bez słodczégò szmakù, je zwëkòwi piwã w [[Angliô|angelsczich]] pùbach. * [[porter]] – zwëkòwi kaszpùt piw ''ale'', ''bittera'' ë ''stouta'' z dôdówkã [[szpirtus]]u ë przëprawë. * [[piwò trapistów]] – klôsztorne piwò, zwëskòne z cemnegò malcu, baro mòcno chmielóne. Terô warzone blós w piãcu browarniach w [[Belgijô|Beldżji]] ë jedny w [[Holandijô|Holandji]]. * [[czerwòne piwò]] – widzałë piwò w Beldżji, [[Australëjô|Australëji]] ë [[Frańcëjô|Frańcëji]], letkò słodczé piwò z niescëkrzënégò malcu le zwëskóne metodama wiérzchni fermentacëji. * [[weizen]] – jasne, mòckò szëmùjące piwò, përznã chmielóne, pôch bananowò-granôtczi. Mô przenômni 50% pszenégò malcu, pòchodzi z [[Bawarskô]]. Jegò przedstôwcë to: Paulaner, Franziskaner, Schneider === Piwa niżny fermentacëji === * [[pilsner]] (pils) – zwëkòwe piwò, zwëskóne z jiczmòwégò malcu, chmélu, wòdë ë młodze. Pilsner to gòrzczé piwò ò jasnojantarowé farwë, szmaka òstrô a pòznôwnô. Miôno pòchodzi òd gardu w [[Czeskô]], [[Pilzno]]. Gwësny przëkłôd to [[Pilsner Urquell]] (Plzensky Prazdroj). * [[lager]] – piwò zwëskone tak jak pilsner, leno z dôdówkã cëkru ë czasã pszenégò ë kùkùridzowégò malcu. Gwësny przëkłôd to amerikańsczi [[Budweiser]]. * [[Ice lager]] – piwò fermentowane ë filtrowane w baro môłich temperaturach z môłim dôdówkã chmélu. Piwò baro przezérne, chtërne trzëmac mòżna w biôłich sklónkach. Piwa te sã bez mała bez szmaka. Baro widzałë w [[USA]] ë [[Meksyk|Meksykù]]. Gwësny przëkłôd to [[Corona]] ë [[Ice Bud]]. === Piwa ùrmòwi fermentacëji === * [[lambic]] * [[gueuze]] * [[faro]] * [[kriek]] === Warzenié dzysdniowégò piwa === Dzysdniowò warzenie piwa òdbiwô sã w apartnych ùstôwach – [[browarniô|browaniach]]. Mòżna téż warzec piwo domôwama spòsobama (domôce browarzenie). Na proces robieniô piwa skłôda sã: * produkcëjô malcu, * przësztelowanié soczëznë, * fermentacë soczëznë, * léganié piwa, * filtracjëjô, * òbcëg pòszëkòwanégò piwa == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * http://piwomani.blogspot.com/2012/10/kartesczi-mnich-kaszubski-mnich-i.html Kartësczi Mnich (Kaszubski Mnich) i Szimbarsci Smók (Szymbarski Smok)/Kaszëbskô Kóruna (minibrowar Kaszubska Korona) {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pitczi]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] m94tbrrm649f9k288lopyflj5zxhfet 0 3096 223005 217503 2026-11-01T20:40:01Z Terrus38 14026 223005 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |miono=Japóńskô |gwôsné miono=日本国 |fana=Flag of Japan.svg |herb=Imperial Seal of Japan.svg |miono-genitiw=Japóńsczi |himn=[[Himn Japóńsczi|Kimi ga yo]]<br>(Panowanié Jegò Czezersczi Mòscë) <center>[[Òbrôzk:Kimi ga Yo instrumental.ogg]]</center> |na karce=Japan-location-cia.png |jãzëk=[[Japóńsczi jãzëk|japóńsczi]] |stolëca=Tokijo |fòrma państwa=kònstitucëjnô mònarchijô |Mònarcha=[[Naruhito]] |Premiéra=Sanae Takaichi |wiéchrzëzna=377 975 |procent-wòdë=1,4 |rok=2020 |lëdztwò=126 226 568 |dëtk=jen |kòd dëtka=JPY |czasowô cona=+9 |kòd=JP |Internet=.jp |aùtowi kòd=J |telefón=+81 }} '''Japóńskô''' (日本 – Nihon abò Nippon; 日本国 – Nihon-koku abò Nippon-koku) je państwò w [[Westrzédnô Azjô|Westrzédni Azji]], w òstrowinie [[Japóńsczé Òstrowë|Japóńsczich Òstrowòw]], z chtërnëch nôwiksze są: [[Honshū]], [[Hokkaidō]], [[Kyūshū]] ë [[Shikoku]]. Z miészich òstrowów nót je wëmienic téż [[Okinawa|Okinawã]]. == Miona Japóńsczi == Słowò ''Japóńskô'' pisane znakama [[kanji]] (日本) mô dwa òdczëtania: Nihon (にほん) ë Nippon (にっぽん). Pierszé je brëkòwany w codniowim jãzëkù, drëdżé – w òficjalnëch stojiznach. Znaczi ne dolmaczë sã jakno: Kraj Wschodzącégò Słuńca (日 – [[słuńce]]; 本 – kòrzéń; pòchòdzenié). Òpisënk nen pòchòdzy z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chin]] ë tika sã geògrafnégò pòłożeniô Japóńsczi wedle kòntinentowi [[Azjô|Azji]]: Chińczikom zda sã, że słuńce co dzéń przëchòdzi z Japóńsczich Òstrowów. Przédnym mionem Japònsczi, jesz przed łaczbą z Chinami, nadaną òb môlowé lëdztwò bëło ''Yamato'' (大和). W Chinach zemie te w cządze [[Trzë Królestwa|Trzëch Królestw]] zwóne bëłë ''Wa'' (倭). Przed [[1946]] r. òficjalnym mionã Japóńsczi bëło ''Dai Nippon Teikoku'' (大日本帝国 – Czezerstwò Wiôldżi Japóńsczi). Miono ne je zwëczajno ùżiwôny na òpisënk japóńsczégò państwa w cządze òd [[Restaùracjô Meiji|Restaùracje Meiji]] (明治維新, Meiji-ishin) do kùńca wòjnë na Pacyfikù, ale òficjalnô miona negò brëkòwac zaczële w [[1936]] r. Òd 1946 òficjalnym japóńsczim mionã kraju je ''Nippon-koku'' abò ''Nihon-koku'' (日本国), co dosłownié òznôczô Japóńsczé Państwò (国 – kraj, państwò). W eùropejsczich jãzëkach miono ''Japóńskô'' zjôwiô sã dzãka wanożnikòwi [[Marco Polo]], chtëren zapisał wëmòwã mandarińsczégò òpisënkù tich zem: ''Ciapangu''. Równak dzysdniowe miono Japóńsczi je mést z kantońsczégò ''Jatbun''. W malajsczim jãzëkù nen kantońsczi òpisënk przëbrôł sztôłt ''Japang'' ë tak òstał zaimpòrtowóny do [[Eùropa|Eùropë]] òb pòrtugalsczich kùpców. W [[1577]] r. piérszi rôz napisano ne słowo jakno ''Giapan''. == Pòlitika == Japóńskô je kònstitucjową mònarszëją. Nôwëższim òrganã ùstôwcowi władzë je dwajizbòwi parlament (国会 – Kokkai, dokładno: Nôrodni Zgromadzenié), w chtërnym je Ùstôw Reprezentantów (衆議院 – Shūgi-in, niszi ùstôw) ë Ùstôw Rôdców (参議院 – Sangi-in, wëższi ùstôw). W niższim ùstôwie je 480 lëdzy, a jich kadencëjô déruje 4 lata, a w wëższim 242 lëdzy welowónych na 6 lat. Welacëje są òglowe ë krëjamne. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Kopfstudie eines Japanmakaken (Macaca fuscata) im Jigokudani Yaen Kōen, Japan.jpg| Òbrôzk:Ninomaru Palace, November 2016.jpg| Òbrôzk:Geisha at Asakusa (DORONKO) 001.jpg| Òbrôzk:Fukuyama Castle, Hiroshima.jpg| Òbrôzk:Shiba inu taiki.jpg| Òbrôzk:Itsukushima Gate.jpg| Òbrôzk:Chuurei-tou Fujiyoshida 17025277650 c59733d6ba o.jpg| Òbrôzk:Nagasakibomb.jpg| Òbrôzk:The Great Wave off Kanagawa.jpg| Òbrôzk:East West sushi 01.jpg| Òbrôzk:Tokyo from the top of the SkyTree.JPG| Òbrôzk:150504 Ritsurin Park Takamatsu Kagawa pref Japan01s3.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Restaùracjô Meiji]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Japóńskô| ]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] daz6tk2752t1ywo43171a1p4w24nvnj 0 3174 223013 218267 2026-11-01T20:45:11Z Terrus38 14026 223013 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = République française |miono = Francëskô Repùblika |miono-genitiw = Francësczi |fana = Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg |herb = Armoiries_république_française.svg |na karce = EU-France (without inset).svg |mòtto = Liberté, Égalité, Fraternité<br>(Wòlnosc, Równosc, Braterstwò) |himn = La Marseillaise<br>(Marsëliankô) [[Òbrôzk:La Marseillaise.ogg|La Marseillaise]]</center> |jãzëk = [[Francësczi jãzëk|francësczi]] |stolëca = [[Pariz]] |fòrma państwa = [[repùblika]] |wiéchrzëzna = 547.026 |lëdztwò = 66,746,401<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/france-population/ France Population (LIVE)], worldometers.info.</ref> |rok = 2026 |dëtk = [[eùro]] |kòd dëtka = EUR, € |czasowô cona = +0 |swiãto = [[14 lëpińca]] |kòd = FR, FRA |Internet = .fr |telefón = +345 |Prezydeńt=Emmanuel Macron |Premiéra=Sébastien Lecornu |aùtowi kòd=F |kònstitucjô=Kònstitucjô Francësczi }} '''Francjô, Francëskô Repùblika''' ({{jãz.|fr}} ''France'', ''République française'') – państwò w zôpadny i pôłniowi [[Eùropa|Eùropie]], jaczé mô téż zamòrsczé teritoria na jinszëch kòntinentach. Grańczi z [[Belgijskô|Belgią]], [[Luksembùrg|Luksembùrgã]], [[Niemieckô|Niemiecką]], [[Szwajcariô|Szwajcarią]], [[Italskô|Italską]], [[Mònakò]], [[Andora|Andorą]] i [[Szpańskô|Szpańską]]. Zamòrsczé teritoria grańczą z [[Brazyliô|Brazylią]], [[Surinam|Surinamã]] i [[Niderlandë|Néderlandzką]]. Kraj je sparłãczony z [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britanią]] Eùrotunelã, jaczi je pòd kanałã La Manche. Francëskô Repùblika je semiprezydencką repùbliką, w jaczi wôżną rolã mô prezydent. Je piątim z nôlepi rozwiniãtëch krajów swiata i dzewiątim ze wzglãdu na warënczi żëcégò. W swòji kònstytucje narzeszô do [[Deklaracjô Praw Człowieka i Òbëwatela|Deklaracje Praw Człowieka i Òbëwatela]] z 1789 rokù<ref>[https://biblioteka.sejm.gov.pl/wp-content/uploads/2015/10/Francja_pol_010711.pdf Konstytucja Republiki Francuskiej z dnia 4 października 1958 r.], biblioteka.sejm.gov.pl.</ref>. Francëskô je nôleżnikã i jednym z załóżców [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]] i Òrganizacje Zjednónëch Narodów. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:600x600 GMT France topo-R1.jpg|Topografiô Francji Òbrôzk:Carte de densité de population en France (2023).png|Gãstosc zalëdzeniô we Francji Òbrôzk:Cycling routes France 2019.png|Kòłowe turë we Francji Òbrôzk:Koppen-Geiger Map FRA present.svg|Klimat Francji w skalë Köppena </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Eùropejskô Ùniô]] |col2= === Francjô === {{#categorytree:Francjô|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Euro}} {{Eùropa}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Francjô| ]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] jthjav42t8psgfhsemwujc69tto4gdj 0 3183 223020 222115 2026-11-01T20:48:13Z Terrus38 14026 223020 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Reino de España | miono = Królestwò Szpańsczi | miono-genitiw = Szpańsczi | fana = Flag of Spain.svg| herb = Coat of Arms of Spain.svg | na karce = LocationSpain.png| mòtto = Plus Ultra<br>(Dërch dali) | jãzëk = [[Szpańsczi jãzëk|szpańsczi]] | stolëca = Madrit | fòrma państwa = kònstitucyjna mònarchiô | wiéchrzëzna = 505.990 | procent-wòdë = 0,6 | lëdztwò = 46.300.000 | rok = 2017 | dëtk = Euro € | kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +0 | swiãto = 12 pajicznika | himn = La Marcha Real<br>(Królewsczi Marsz) <center>[[Òbrôzk:Marcha Real-Royal March by US Navy Band.ogg]]</center> | kòd = ES, ESP | Internet = .es | telefón = +34 |Mònarcha=Filip VI|Premiéra=Pedro Sánchez|aùtowi kòd=E }} '''Szpańskô''' ({{jãz.|es}} ''España'') – państwò w Zôpadny [[Eùropa|Eùropie]] ze stolëcą w [[Madrit|Madrice]]. Grańczi z [[Andora|Andorą]] (długòsc grańcë 63,7 km), [[Francjô|Francją]] (623 km), [[Gibraltar|Gibraltarã]] (1,2 km), [[Pòrtugalskô|Pòrtugalską]] (1214 km) ë [[Marokò|Marokã]] przez eksklawë Ceuta (6,3 km) ë Melilla (9,6 km)<ref>''[https://web.archive.org/web/20090513080105/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sp.html Spain]'' [online], The World Factbook – Central Intelligence Agency [dost. 2017-06-26] [zarchiwizowane z adresù 2009-05-19] ({{Jãz.|en}}).</ref>. Je nôleżnikã [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]] ë [[NATO]]. Aùtonomicznyma dzélama Szpańsczi są [[Aragoniô]], [[Galicia|Galicëjô]], [[Katalońskô]], [[Krôj Basków]] i [[Kanarijsczé Òstrowë]]. Krôj je kònstitucyjną mònarchią, òd 2014 rokù rządzony je przez króla [[Filip VI|Filipa VI]] z dinastii Bùrbònów. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Spain topo.jpg|Topografiô Szpańsczi Òbrôzk:Spain Köppen.svg|Klimat Szpańsczi w skalë Köppena Òbrôzk:Population per km2 by municipality in Spain (2018).svg|Pòpulacjô Szpańsczi na kwadratowi kilométer wedle szpańsczich gardów Òbrôzk:Distribución de la población extranjera en España (2005).png|Zagrańczné lëdztwò w Szpańsce Òbrôzk:Spain languages-en.svg|Jãzëkòwô kôrta Szpańsczi </gallery> <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Sagrada Família. Façana del Naixement (cropped).jpg|Katédra Sagrada Família w Barcelonie Òbrôzk:01 Paella Valenciana original.jpg|Paella, jeden òd tradicyjnëch môltëchów Òbrôzk:Pablo picasso 1 (cuadrado).jpg|[[Pablo Picasso]] </gallery> == Òbaczë téż == * [[Pòrtugalskô]] * [[Andora]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * [http://www.spain.info/ Official tourism portal for Spain] * [http://eltiempo.growiktionary.org Weather forecast for Spain] {{Eùropa}} {{Euro}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Szpańskô| ]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] 3ldyrr6s6k9m2r9ogzf5xne669qilt8 0 3189 223014 221466 2026-11-01T20:45:15Z Terrus38 14026 223014 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Bundesrepublik Deutschland |miono = Federalnô Repùblika Niemiec |miono-genitiw = Miemiecczégò |fana = Flag of Germany.svg |herb = Coat of arms of Germany.svg |na karce = Germany_in_European_Union.svg |jãzëk = [[Niemiecczi jãzëk|niemiecczi]] |stolëca = [[Berlëno]] |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 357 050 |procent-wòdë = 2,42 |lëdztwò = 82 175 684 |rok = 2015 |dëtk = Eùro € |kòd dëtka = EUR |czasowô cona = +1 |swiãto = |himn = Das Lied der Deutschen (Piesń Niemców) <center>[[Òbrôzk:German national anthem performed by the US Navy Band.ogg]]</center> |kòd = DE |Internet = .de |telefón = +49 |Prezydeńt=Frank Walter Steinmeier |Premiéra=Friedrich Merz |aùtowi kòd=D }} '''Niemieckô'''<ref>[https://sloworz.org/word/19537/meaning/22112 Niemieckô], Internetowi Słowôrz Kaszëbsczégò Jãzëka.</ref>, '''Niemcë''' abò '''Miemcë''', Federalnô Repùblika Niemiec ({{jãz.|de}} ''Deutschland, Bundesrepublik Deutschland, BRD'') je państwã w zôpadny [[Eùropa|Eùropie]] ë dzélã [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]]. Miemcë przez stalata bëlë zgrôwny do rozrëmieniô. Ich sparłãczëł w 1871 rokù [[Otto von Bismarck]]. == Historiô == Wszëtczé jinfòrmacëje bez przëpisów pòchòdzą z:<ref>[https://web.archive.org/web/20260228092505/https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Niemcy-Historia;4270159.html Niemcy. Historia] Encyklopedia PWN</ref> * 843 – traktat w Verdun, pòwstanié Pòrénkòwòfrankijsczégò Państwa * 962 – król Niemiecczi Otton I òstał kòrónowany na czezera rzimsczégò, pòwstało Swiãté Rzimsczé Césarstwò * 1226 – polsczi ksążã [[Kónrôd I Mazowiecczi]] sprowadza Krzëżôków do Chełmińsczi Zemie<ref>[https://www.national-geographic.pl/historia/konrad-mazowiecki-zaprosil-do-polski-krzyzakow-i-byc-moze-popelnil-najwiekszy-blad-w-historii/ Konrad Mazowiecki zaprosił do Polski Krzyżaków. Popełnił największy błąd w historii naszego kraju] National Geographic</ref>. * 1525 – hołd prësczi, slédny Wiôldżi Méster Albrecht Hohenzollern òstaje ksążã Prës<ref>[https://media.muzeumgdansk.pl/wydarzenia/850945/spotkanie-z-mistrzem-nauki-prof-janusz-mallek-hold-pruski-1525-kontekst-skutki-pamiec Spotkanie z Mistrzem Nauki: prof. Janusz Małłek. Hołd pruski 1525. Kontekst – skutki – pamięć] Biuro prasowe Muzeum Gdańska</ref> * 1701 – ksążã Fridrik I je kòrónowany na króla Prës<ref>[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Prusy;3963067.html Prusy] Encyklopedia PWN</ref> * 1804 – césôrz Francëszk II Habsburg kòrónuje sã na césarza [[Aùstriô|Aùstrie]] (czedë Napoleon kòrónowoł sã na césarza Francësczi) * 1806 – likwidacëjô Rzimsczégò Césarstwa przez Napoleona * 1815 – pòwstanié Niemiecczégò Związku, pòd kòntrolą Aùstrie, po wòjnach Napoleońsczich * 1848 – Zymk Lëdów, parlameńt Frankfurcczi chcëł zjednóć Niemcë i wëbrac Fridrika Wilhelma IV na césarza, ale ten òdmówił<ref>[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Fryderyk-Wilhelm-IV;3902986.html Fryderyk Wilhelm IV] Encyklopedia PWN</ref> * 1866 – wòjna austriacko-prëskô<ref name=":0">[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Niemcy-Historia;4270159.html Niemcy. Historia] Encyklopedia PWN</ref>, pòwstaje Nordowoniemiecczi Związk, pòd kòntrolą Prës * 1870 – wòjna francësko-prëskô, pòwstaje zjednóné Niemiecczi Czezerstwò, czezerã òstał Wilhelm I * 1914 – Niemcë biorą ùdzél w [[I swiatowô wòjna|I swiatowy wòjnie]] * 1918 – rewolucëjô lëstopadnikowô, òbalenie césarza Wilhelma II, pòwstanié [[Weimarskô Repùblika|Weimarsczi Repùbliczi]] * 1922 – krëjamny ùkłôd midze Ruską a Niemcama w Rapallo<ref>[https://polskieradio24.pl/artykul/2939123,uklad-w-rapallo-niemcy-i-rosjanie-rozpoczynaja-wspolprace Układ w Rapallo. Niemcy i Rosjanie rozpoczynają współpracę] Polskie Radio</ref> * 1925 – ùkłôd w Locarno z [[Francëjô|Francëją]], [[Belgijskô|Belgijską]], [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britaniją]] i [[Italskô|Italską]] w sprawie nienarëszalnosci zôpadny grańcy Niemiecczégò<ref>[https://www.focus.pl/artykul/konferencja-w-locarno-czego-dotyczyla-i-jakie-bylo-jej-znaczenie-dla-polski Miała ustanowić porządek w Europie. Wygrani i przegrani konferencji w Locarno] Focus</ref> * 1933 – [[Adolf Hitler]] òstał kanclerzem Niemiecczégò, pòwstanié [[III Rzesza|III Rzeszy]], pòwstały kòncentracëjne lagry, pierszy w Dachau<ref>[https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/dachau Dachau] Holocaust Encyclopedia</ref> * 1934 – Hitler òstał ''Führerem'', wódcą i kanclerzã Rzeszy * 1938: ** 12 strëmiannika – Anschluss Aùstrie<ref>[https://polskieradio24.pl/artykul/2916846,anschluss-austrii-nazistowskie-wilki-w-austriackiej-owczarni Anschluss Austrii – nazistowskie wilki w austriackiej owczarni] Polskie Radio</ref> ** 30 séwnika – ùkłôd w München w sprawie [[Czechosłowacjô|Czechosłowacji]], chtërna mioła òddac Pas Sudetów<ref>[https://dzieje.pl/aktualnosci/75-lat-temu-zostal-podpisany-uklad-monachijski 80 lat temu został podpisany układ monachijski] Dzieje.pl</ref>. ** 10 lëstopadnika – ''Noc kriształowa'' mòrd Żydów w nocy z 9 na 10 lëstopadnika * 1939 – zajãcé całej Czechosłowacëji. Pakt Ribbentrop-Mołotow, midze Niemcami a Związkã Sowiecczim ** [[1 séwnika]] – agresjô na Polskã, zôczątk [[II swiatowô wòjna|II Swiatowi Wòjnë]]. * 1941 – òperacjô Barbarossa – niemieckô jinwazjô na ZSRR Pò wiele biôtkach i samòbójstwã Hitlera Niemcë skapitulowały [[8 maja]] 1945. * 1949 – pòdzôł na [[Niemieckô Demòkraticznô Repùblika|Niemieckô Demòkraticznô Repùblikã]] i Federalnô Repùblikã Niemiec<ref name=":1">[https://wiadomosci.onet.pl/nrd NRD] Onet wiadomości</ref> * 1961 – pòstawienié Berlënsczi scany<ref name=":1" /> * 1989 – ùpôdk Berlënsczi scany<ref>[https://dzieje.pl/wiadomosci/mur-w-berlinie-byl-symbolem-powojennego-podzialu-niemiec-i-europy-na-dwa-bloki Mur w Berlinie był symbolem powojennego podziału Niemiec i Europy na dwa bloki] Dzieje.pl</ref> * 1990 – Zjednónie Niemiecczégò<ref name=":1" /> == Sprôwné pòdzelenié == W Niemiecczi je sprôwné pòdzelenié na związkowe kraje ({{jãz.|de}} ''Bundesländer''). {| class="wikitable" |+ | ;1. Badeniô-Wirtembergiô ;2. [[Bajerë]] ;3. [[Berlëno]] ;4. [[Brandenbùrgiô]] ;5. Brema ;6. [[Hambùrg]] ;7. Hesjô ;8. [[Meczelbòrskô-Przédné Pòmrë|Meklenbùrskô-Przédné Pòmrë]] ;9. Dolnô Saksoniô ;10. Nadreniô Nordowô-Westfaliô ;11. Nadreniô-Palatinat ;12. [[Saara]] ;13. Saksoniô ;14. Saksoniô-Anhalt ;15. Szlezwik-Hòlsztin ;16. Turingiô |[[Òbrôzk:Karte Deutsche Bundesländer (nummeriert).svg|250px|Sprôwné pòdzelenié Niemiec]] |} == Òbaczë téż == * [[Weimarskô Repùblika]] * [[III Rzesza]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Euro}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Miemieckô| ]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] pggcdzzr9l60sonb2refrcygdbc6emw 0 3602 223009 217448 2026-11-01T20:40:40Z Terrus38 14026 223009 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Repùblika Kòreji|gwôsné miono=대한민국 大韓民國<br>Daehan Minguk|fana=Flag of South Korea.svg|miono-genitiw=Pôłniowi Kòreji|herb=Emblem of South Korea.svg|mòtto=널리 인간세상을 이롭게 하라 (홍익인간)<br>(Przëniesc zwësk wszëtczim lëdzom)|himn=[[Himn Pôłniowi Kòreji|Aegukka]] (Piésniô miłotë do tatczëznë) <center>[[Òbrôzk:National anthem of South Korea, performed by the United States Navy Band.wav]]</center>|na karce=Locator map of South Korea.svg|jãzëk=[[Kòrejańsczi jãzëk|kòrejańsczi]]|stolëca=Seul|fòrma państwa=demokracëjô|Prezydeńt=Lee Jae-myung|Premiéra=Kim Min-seok|wiéchrzëzna=99 274|lëdztwò=48 920 00|rok=2006|dëtk=[[pôłniowòkòrejańsczi won]]|procent-wòdë=0,3|kòd dëtka=KRW|czasowô cona=+9|kòd=KR|Internet=.kr|aùtowi kòd=ROK|telefón=+82}} '''Repùblika Kòreji''' ({{jãz.|ko}} 대한민국, hanja 大韓民國, MCR. Taehan Min'guk, skr. 한국; 韓國; Han'guk, Pôłniowô Kòreja, {{Audio|Ko-Daehan Minguk.ogg|''ùczëjë apartną wëmòwã''}}) – państwò w [[Azjô|Azji]], pòłóżony w pôłniowim dzélu [[Kòreja|Kòrejańsczégò Półòstrowa]], jaczé pòwsta pò [[II swiatowô wòjna|II swiatowi wòjnie]] na òbéńdze zajëmniãti przez wòjska [[USA]]. Pôłniowô Kòreja òficjalnie mô pretensëje do całowny òbéńdë [[Kòreja|Kòreji]]. == Historiô == W 1910 Japońskô zaanektowała Kòrejańsczé Czezerstwò<ref>Kim Ji-hyung: [https://ijkh.khistory.org/upload/pdf/03._IJKH_16-2_Kim_JI-hyung.pdf The Japanese Annexation of Korea as Viewed from the British and American Press: focus on The Times and The New York Times] International Journal of Korean History</ref>. Pòd kùńcù II swiatowi wòjnie, [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczé]] ë [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|sowiecczé]] wòjska òkùpòwôłë pôłniowi ë nordowi partë Kòreji, dzéląc midzë sebie półòstrów zdłużą 38 równoleżnika. Nimò òbiecënkù jednégò ë zrzeszonégò kòrejańsczégò państwa, doprowadzëlë do pòwstaniégò dwùch apartnëch rządów: kòmùnistny nordë ë demòkraticznégò pôłnia. Rusczé zarôzkù ùsôdzëlë [[Kim Il-Sung|Kim Il-Sunga]] jakno prémierã Nordowi Kòreji. Wiele Kòrejanów chcało nôrodnégò welowaniô przédnika całownégò państwa, kòmùnistë òdcësnëlë to rządzenié ë nie ùmòżebnilë to blokùjąc grańce Nordowi Kòreji. W demòkraticzny welacje przédnikã w Pôłniowi Kòreji òstôł [[Syngman Rhee]]. Repùblika Kòreji òsta jedinym rządã Kòreji, jaczé zaapróbòwôła w tim czasë [[ÒZN|Òrganizacjô Zrzëszonëch Nôrodów]]. == Pòlitika == Pôłniowô Kòreja je [[repùblika|repùbliką]]. Kònstitucjô państwa òsta ùchwalonô w rokù [[1988]]. Ùstawodôwcza wëszëzna przënôlégô do Nôrodnégò Zgromadzeniô. Głową państwa je prezydenta, welowóny w wòlnëch welacjach. Wëkònawczą wëszëznã mô rząd z premiérã, chtëren je pòwòłiwóny bez prezydenta. === Partijnô systema === Wielopartijnô systema, nôwikszi cësk mają: Nôrodny Kòngres na rzecz Nowi Pòliticzi (zał. [[1995]]), Wiôlgô Nôrodnô Partiô (zał [[1990]], terné miono òd [[1997]]) a téż Zrzeszenié Nierigòristiczny Demòkracë (zał. 1995). == Ùrzãdny pòdzélk == [[Òbrôzk:Provinces of South Korea.png|mały|330px|Pòdzélk Pôłniowi Kòreji]] Pôłniowô Kòreja pòdzélonô je na òsmë prowincëjów, jedną specjalną aùtonomiową prowincëjã, szesc metropòlijów ë jeden gard na specjalnëch prawach. {| border="1" class="wikitable" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border-collapse: collapse; ;" ! !! Miono !! Hangeul !! Hanja |- !colspan="4"| Gard na specjalnëch prawach (''Teukbyeolsi'') |- | 1 || [[Seul]] || 서울특별시 || 서울特別市 |- !colspan="4"| Metropòliowi gardë (''Gwangyeoksi'') |- | 2 || [[Busan]] || 부산광역시 || 釜山廣域市 |- | 3 || [[Daegu]] || 대구광역시 || 大邱廣域市 |- | 4 || [[Incheon]] || 인천광역시 || 仁川廣域市 |- | 5 || [[Gwangju]] || 광주광역시 || 光州廣域市 |- | 6 || [[Daejeon]] || 대전광역시 || 大田廣域市 |- | 7 || [[Ulsan]] || 울산광역시 || 蔚山廣域市 |- !colspan="4"| Prowincje |- | 8 || [[Gyeonggi-do]] || 경기도 || 京畿道 |- | 9 || [[Gangwon-do]] || 강원도 || 江原道 |- | 10 || [[Chungcheongbuk-do]] || 충청북도 || 忠淸北道 |- | 11 || [[Chungcheongnam-do]] || 충청남도 || 忠淸南道 |- | 12 || [[Jeollabuk-do]] || 전라북도 || 全羅北道 |- | 13 || [[Jeollanam-do]] || 전라남도 || 全羅南道 |- | 14 || [[Gyeongsangbuk-do]] || 경상북도 || 慶尙北道 |- | 15 || [[Gyeongsangnam-do]] || 경상남도 || 慶尙南道 |- !colspan="4"| Szpecjalnô samòrządnô prowincjô (''Teukbyeoljachi-do'') |- | 16 || [[Jeju]] || 제주특별자치도 || 濟州特別自治道 |} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{kòreja-stub}} {{Pòrtal|Kòreja}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pôłniowô Kòreja| ]] [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] jzwo39bjza2pgomz76teceerndy39m7 0 3606 223039 218119 2026-11-01T20:53:50Z Terrus38 14026 223039 wikitext text/x-wiki {{Pôłniowô Kòreja administracëjô infobox |miono = Specjalny gard Seul |pòprawionô_transkripcëjô = Seoul Teukbyeolsi |transkripcëjô_MCR = Sŏul T'ŭkpyŏlshi |hangeul = 서울 특별시 |hanja = 서울 特別市 <small>(nie mô zapisënkù hanja dlô słowa "Seul" (서울))</small> |krótczé_miono = Seul (Sŏul; Seoul; 서울) |lëdztwò_rok = 2003 |lëdztwò = 10 276 968 |wiéchrzëzna = 614 |administracëjô = Stolica [[Pôłniowô Kòreja|Pôłniowi Kòreji]] |ùrzãdny_pòdzélk = 25 dzélów ("Gu") |òbéńda = Sudogwon |dialekt = seulsczi |pòłożenié = (37°33' N 126°59 E) |karta = The administration map of Seoul Special City.jpg }} '''Seul''' ({{jãz.|ko}} 서울, Seoul, Sŏul; [[Media:Ko-Seoul.ogg|''ùczëjë apartną wëmòwã'']]) to òd wicy jakno 600 lat stolëca [[Kòreja|Kòreji]]. Òd kùńca [[II swiatowô wòjna|II swiatowi wòjnë]], pò pòdzélënkù Kòreji na dwa państwa, Seul òstôł stolëcã [[Repùblika Kòreji|Repùbliczi Kòreji]], a [[P'yŏngyang]] – [[Nordowi Kòreji]]. Òbczas [[kòrejańskô wòjna|kòrejańsczi wòjnë]] òb krótczi czas Seul béł zajëmniãti przez kòmùnisticznëch òkùpantów, a stolëca Pôłniowi Kòreji przeniosłô bëła do jińszëgò gardu. Seul je w wëstrzódno-zôpadnym dzélu [[Kòrejańsczi Półòstrów|Kòrejańsczégò Półòstrowa]]. Gard pòłożony je krótkò na pôłnié òd zdemilitarizowóne conë (DMZ), nad rzékã Han. Seul je pòlitikòwim, spòlëznym ë ekònomicznym centróm Pôłniowi Kòreji. Z gsscëzną lëdztwa wicy jakno 15 tys/km² je jednym z nôbarżi zatłoczonych gardów na swiece. Równoczasno mô nôwikszą lëczbã chùtczich sécowych łączów a téż przistãpòwych pùnktów WiFi. W Seulu je téż zaregisterowóné wicy jakno 1 mln mòtorowich wozów. Blëżô Seulu do DMZ to sprawa zwikszónégò bôczënkù sztrategów. Wedle ekspertów CIA wòjskò kòmùnisticzné nordë w razu zwadë je w stónie w cządze czilu gòdzënów zniszczëc gard brëkùjąc raczétów zemia-zemia. Ùgòda dérô, bò Pôłniowô Kòreja ë USA dają reżimòwi ekònomiczną pòmòc, trzëmająca zniszczoną nordowòkòrejańską gòspòdarkã. Zwada midze Kòrejama słëcha kąsk za [[Zemna wòjna|zemną wòjną]]. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Pôłniowô Kòreja]] |col2= === Stolëce === {{#categorytree:Stolëce|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{kòreja-stub}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pôłniowô Kòreja]] [[Kategòrëjô:Stolëce w Azji]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] pde3uliptv3xz2pr465mbs5kc0hc3do 223043 223039 2026-11-01T20:55:03Z Terrus38 14026 223043 wikitext text/x-wiki {{Pôłniowô Kòreja administracëjô infobox |miono = Specjalny gard Seùl |pòprawionô_transkripcëjô = Seoul Teukbyeolsi |transkripcëjô_MCR = Sŏul T'ŭkpyŏlshi |hangeul = 서울 특별시 |hanja = 서울 特別市 <small>(ni ma zapisënkù hanja dlô słowa "Seùl" (서울))</small> |krótczé_miono = Seùl (Sŏul; Seoul; 서울) |lëdztwò_rok = 2003 |lëdztwò = 10 276 968 |wiéchrzëzna = 614 |administracëjô = Stolica [[Pôłniowô Kòreja|Pôłniowi Kòreji]] |ùrzãdny_pòdzélk = 25 dzélów ("Gu") |òbéńda = Sudogwon |dialekt = Seùlsczi |pòłożenié = (37°33' N 126°59 E) |karta = The administration map of Seoul Special City.jpg }} '''Seùl''' ({{jãz.|ko}} 서울, Seoul, Sŏul; [[Media:Ko-Seoul.ogg|''ùczëjë apartną wëmòwã'']]) to òd wicy jakno 600 lat stolëca [[Kòreja|Kòreji]]. Òd kùńca [[II swiatowô wòjna|II swiatowi wòjnë]], pò pòdzélënkù Kòreji na dwa państwa, Seùl òstôł stolëcã [[Repùblika Kòreji|Repùbliczi Kòreji]], a [[P'yŏngyang]] – [[Nordowi Kòreji]]. Òbczas [[kòrejańskô wòjna|kòrejańsczi wòjnë]] òb krótczi czas Seùl béł zajëmniãti przez kòmùnisticznëch òkùpantów, a stolëca Pôłniowi Kòreji przeniosłô bëła do jińszëgò gardu. Seùl je w wëstrzódno-zôpadnym dzélu [[Kòrejańsczi Półòstrów|Kòrejańsczégò Półòstrowa]]. Gard pòłożony je krótkò na pôłnié òd zdemilitarizowóne conë (DMZ), nad rzékã Han. Seùl je pòlitikòwim, spòlëznym ë ekònomicznym centróm Pôłniowi Kòreji. Z gsscëzną lëdztwa wicy jakno 15 tys/km² je jednym z nôbarżi zatłoczonych gardów na swiece. Równoczasno mô nôwikszą lëczbã chùtczich sécowych łączów a téż przistãpòwych pùnktów WiFi. W Seùlu je téż zaregisterowóné wicy jakno 1 mln mòtorowich wozów. Blëżô Seùlu do DMZ to sprawa zwikszónégò bôczënkù sztrategów. Wedle ekspertów CIA wòjskò kòmùnisticzné nordë w razu zwadë je w stónie w cządze czilu gòdzënów zniszczëc gard brëkùjąc raczétów zemia-zemia. Ùgòda dérô, bò Pôłniowô Kòreja ë USA dają reżimòwi ekònomiczną pòmòc, trzëmająca zniszczoną nordowòkòrejańską gòspòdarkã. Zwada midze Kòrejama słëcha kąsk za [[Zemna wòjna|zemną wòjną]]. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Pôłniowô Kòreja]] |col2= === Stolëce === {{#categorytree:Stolëce|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{kòreja-stub}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pôłniowô Kòreja]] [[Kategòrëjô:Stolëce w Azji]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] kgza6hi92cr50lby3f5ow7lklzmrd6j 0 3686 223018 220910 2026-11-01T20:48:05Z Terrus38 14026 223018 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = República Portuguesa |miono = Pòrtugalskô Repùblika |miono-genitiw = Pòrtugalsczi |fana = Flag of Portugal.svg |herb = Coat of arms of Portugal.svg |na karce = EU-Portugal with islands circled.svg |mòtto = |jãzëk = [[Pòrtugalsczi jãzëk|pòrtugalsczi]] |stolëca = [[Lizbóna]] |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 92 389 |procent-wòdë = 0,48 |lëdztwò = 10 566 212| rok = 2004 |dëtk = Euro| kòd dëtka = EUR |czasowô cona = +0 |himn = A Portuguesa (Pòrtugalkô) <center>[[File:A Portuguesa.ogg]]</center> |kòd = PT |Internet = .pt |telefón = +351|Prezydeńt=António José Seguro|Premiéra=Luís Montenegro|aùtowi kòd=P}} '''Pòrtugaliô'''<ref>{{RKJ|2022|382}}</ref> abò '''Pòrtugalskô''' ({{jãz.|pt}} ''Portugal''); òficjalnô pòzwa '''Pòrtugalskô Repùblika''' ({{jãz.|pt}} ''República Portuguesa'') – je państwã w Zôpadny [[Eùropa|Eùropie]], krôj [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]]. Grańczë jeno ze [[Szpańskô|Szpańską]]. Do kraju nôleżą też òstrowë na Atlanticczim Òceanã. Aùtonomicznëmi regionama sã archipeladżi Madera ë Azorë. Archipelag Madera składa sã z òstrowu Madera, Porto Santo ë karna òstrowów Desertas ë Selvagens, do archipelagu Azorów nôleżą òstrowë Santa Maria, São Miguel, Terceira, Graciosa, São Jorge, Pico, Faial, Flores, ë Corvo, a też jinsze mniészé òstrówczi<ref name=":0">[https://portaldiplomatico.mne.gov.pt/en/about-portugal ''About Portugal''] [online] Diplomatic Portugal [dost. 2026-07-08] ({{jãz.|en}}).</ref>. Pòrtugalskô zwëskała samòstójnotã w 1143<ref>https://onu.missaoportugal.mne.gov.pt/en/about-portugal/history</ref>. W latach 1580–1640 bëła w personalny ùnie z [[Szpańskô|Szpańską]]<ref>https://www.ebsco.com/research-starters/history/spain-recognizes-portugals-independence</ref>. W rujanie 1910 òstał òbalôny sledny król Pòrtugalsczi Manuél II Patriota<ref name=":0" />. W 1917 mioły mol tu fatimsczé òbjawienia<ref>''[https://smbf.pl/fatima/historia-objawien-fatimskich/ Historia objawień fatimskich | Sanktuarium Narodowe Matki Bożej Fatimskiej w Zakopanem]'' [online], 13 stëcznika 2020 [dost. 2026-07-08] (pòl.).</ref>. Pò I swiatowi wòjnie w kraju bëła diktatura Antoniegò Salazara, chtërën òstał òbalôny z przëczënë gòzdzykòwi rewolucji w 1974<ref name=":0" />. Òd 1 stëcznika 1986 Pòrtugalskô je nôleżnikã [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]]<ref>https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/eu-countries/portugal_en</ref>. Nôwikszą religią w Pòrtugalsczi je [[Katolëcczi Kòscół|katolëcyzm]], w 2021 wëznawało gò 80,2% lëdztwa, na drëdżim placu bëł [[protestantizm]] z wënikã 2,13%, a 14,09% lëdztwa je [[Bezbòżnictwò|bezbòżnikama]]<ref>''[https://www.statista.com/statistics/1423148/portugal-population-by-religion/ Portugal: population, by religion 2021]'' [online], Statista [dost. 2026-07-08] ({{jãz.|en}}).</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Portugal topographic map-pt.svg|Topografiô Pòrtugalsczi Òbrôzk:Portugal Köppen.svg|Klimat Pòrtugalsczi w skalë Köppena Òbrôzk:Cristiano Ronaldo Portugal.jpg|[[Cristiano Ronaldo]] Òbrôzk:Procissao em Figueiredo (38).JPG|Procesjô w Figueiredo Òbrôzk:MargaretCafe PasteisDeNata.JPG|Jajowô tartë Òbrôzk:PA2900302 galo emiliarocha medio.jpg|Kùrôk z Barcelos Òbrôzk:Portugal-Drinks01.jpg|Pòrtugalsczi alkòhol Òbrôzk:Forcado numa Pega de Caras no Campo Pequeno.jpg|Pòrtugalskô biôtka z bikã </gallery> == Òbaczë téż == * [[Szpańskô]] * [[Brazyliô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Euro}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Pòrtugalskô| ]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] 44ed31277a64irin6qmezlb2zt1986u 0 3905 223016 219113 2026-11-01T20:47:57Z Terrus38 14026 223016 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Nederland |miono = Niderlandë |miono-genitiw = Niderlandów |fana = Flag of the Netherlands.svg |herb = Royal coat of arms of the Netherlands.svg |na karce = LocationNetherlands.svg |mòtto = Je maintiendrai (Ùtrzëmam) |jãzëk = [[hòlendersczi jãzëk|hòlendersczi]], flemsczi |stolëca = Amsterdam |fòrma państwa = kònstitucyjna mònarchiô |wiéchrzëzna = 41.543 |lëdztwò = 17.100.000 | rok = 2017 |dëtk = [[eùro]] | kòd dëtka = EUR |czasowô cona = +0 |swiãto = 27 łżëkwiata<ref>[https://www.amsterdamsights.com/events/koningsdag.html King's Day] amsterdamsights.com [2025-08-20]</ref> |himn = Wilhelmus van Nassouwe <center>[[Òbrôzk:United States Navy Band - Het Wilhelmus (tempo corrected).ogg]]</center> |kòd = NL |Internet = .nl |telefón = +31 |Premiéra = Rob Jetten |Mònarcha = [[Wilem-Aleksander]] |aùtowi kòd = NL }} '''Holandiô''', téż '''Niderlandë''' ({{jãz.|nl}} ''Nederland'') – państwò w Zôpadny [[Eùropa|Eùropie]] nôleżącé do [[Królestwò Niderlandów|Królestwa Niderlandów]] i do [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]]. Do Holandie nôleżą też zamòrsczé teritoria w Americe, chtërë są aùtonomicznyma krajama: Bonaire, Sint Eustatius i Saba. Niderlandë są kònstitucyjną mònarchią. Głową państwa òd 2013 je król [[Wilhelm-Aleksander]] z dinastie Òrańsczi-Nassaù. * stolëczny gard: [[Amsterdam]] (sedzba rządu je w [[Haga|Hadze]]). * lëdztwò: 17.100.475 mieszkańców ([[2017]]) * wiéchrzëzna: 41.543 km² * dëtk: euro * telefón: +31 * Internet: .nl == Galeriô == <gallery mode="packed" heights="250"> Òbrôzk:Kingdom of the Netherlands location tree.svg|lang=pl| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Królestwò Niderlandów]] * [[Wilem-Aleksander]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Euro}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Królestwò Niderlandów|Niderlandë]] [[Kategòrëjô:Niderlandë| ]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] pfhnod8jfd2bx8c3gunolqma5gmpfge 0 4323 223015 218270 2026-11-01T20:45:20Z Terrus38 14026 223015 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Repubblica Italiana |miono = Repùblika Italsczi |miono-genitiw = Italsczi |fana = Flag of Italy.svg |herb = Emblem_of_Italy.svg |na karce = EU-Italy.svg |jãzëk = [[Italsczi jãzëk|italsczi]] |stolëca = [[Rzim]] |fòrma państwa = [[repùblika]] |wiéchrzëzna = 301.300 |lëdztwò = 60.599.936 | rok = 2016 |dëtk = [[Eùro]] | kòd dëtka = EUR |czasowô cona = +1 – zëma<br> [[UTC]] +2 – lato |swiãto = [[2 czerwińca]], [[25 łżëkwiata]] |himn = Il Canto degli Italiani<br>(Piesń Włochów) <center>[[Òbrôzk:National anthem of Italy - U.S. Navy Band (long version).ogg]]</center> |kòd = IT, ITA |Internet = .it |telefón = +39 |Prezydeńt=Sergio Matarella |Premiéra=Giorgia Meloni |aùtowi kòd=I |kònstitucjô=Kònstitucjô Italsczi }} '''Italskô''' je państwã w pôłniowi [[Eùropa|Eùropie]], krôj [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]]. Dzél tegò kraju òbtôczô [[Westrzódzemné Mòrzé]]. W Italsce w 2013 rokù bëła [[gòspòdarzeniowô kriza]]. Italskô przez stalata bëłô zgrôwny do rozrëmieniô. Ją sparłãczëł w 1861 rokù Giuseppe Garibaldi<ref>''[https://www.ebsco.com/research-starters/history/italian-unification-risorgimento Italian unification (Risorgimento) | History | Research Starters | EBSCO Research]'' [online], EBSCO [dost. 2026-04-04] ({{jãz.|en}}).</ref>. 2 czerwińca 1946 z przëczënë referendum Italskô ùstałô bëc mònarchią ë stałô sã repùbliką<ref>''[https://www.difesa.it/eng/primo-piano/towards-2-june/32062.html Towards 2 June]'' [online], www.difesa.it [dost. 2026-04-04].</ref>. * stoleczny gard: [[Rzim]] * lëdztwò: 60.599.936 mieszkańców ([[2016]]) * wiéchrzëzna: 301.300 km² * dëtk: euro * telefón: +39 * Internet: .it == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Grotte Castellana 03apr06 03 (cropped 4×3).jpg|[[Stalagmit]] w Italsce </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Eùropejskô Ùniô]] |col2= === Italskô === {{#categorytree:Italskô|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Euro}} {{Eùropa}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Italskô| ]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] i3f5ewwztc8whgkekztkwnqp93w429l 0 4329 223012 218546 2026-11-01T20:45:05Z Terrus38 14026 223012 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Republik Österreich |miono = Repùblika Aùstrie |miono-genitiw = Aùstrie |fana = Flag of Austria.svg |herb = Coat of arms of Austria.svg |na karce = EU-Austria.svg |jãzëk = [[Miemiecczi jãzëk|miemiecczi]] |stolëca = Widen |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 83.879 |lëdztwò = 8.783.198 | rok = 2017 |dëtk = [[eùro]] | kòd dëtka = EUR |czasowô cona = +0 |swiãto = [[26 pazdzérznika]] |himn = Land der Berge, Land am Strome<br>(Krôju gór, Krôju nad rzéką) <center>[[Òbrôzk:Land der Berge Land am Strome instrumental.ogg]]</center> |kòd = AT |Internet = .at |telefón = +43 |Prezydeńt = Alexander Van der Bellen |Premiéra = Christian Stocker |aùtowi kòd=A }} '''Aùstriô''' ({{jãz.|de}} ''Österreich''), '''Repùblika Aùstrie''' ({{jãz.|de}} ''Republik Österreich'') – strzódlądowe państwò pòłożoné w Westrzédny [[Eùropa|Eùropie]], [[federacjô]], chtërną twòrzi dzewiãc stôwornëch krajów ({{jãz.|de}} ''Bundesländer'') ze stolëcą w gardze [[Widen]]. Òd 1995 nôleżi do [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]]. W regione [[Karintia|Karintie]] mieszkô wiele lëdzy nôleżącëch do słoweńsczi miészëznë, nalezc mòże tam dwùjãzëkòwé niemieckò-słoweńsczé tôfle. W stôwornym kraju Burgenland mieszkają zôs przedstôwcowie chòrwacczi i wãgersczi miészëznë. Na ti òbéńdze téż stosowóné są dëbeltné zapisë nazw môlëznów<ref>[https://web.archive.org/web/20170120160956/http://www.efhr.eu/2015/04/29/dwujezyczne-tabliczki-w-unii-europejskiej-to-standard/ ''Dwujęzyczne tabliczki w Unii Europejskiej to standard'']</ref>. === Spòdlowé pòdôwczi === * stoleczny gard: [[Widen]] * lëdztwò: 8.783.198 mieszkańców ([[2017]]) * wiéchrzëzna: 83.879 km² == Sprôwné pòdzelenié == W Aùstrie je sprôwné pòdzelenié na związkowe kraje ({{jãz.|de}} Bundesländer). {| class="wikitable" |+ | ;1. Burgenland ;2. [[Karintia]] ;3. Dolnô Aùstriô ;4. Górnô Aùstriô ;5. Salzbùrg ;6. Styriô ;7. Tyrol ;8. Vorarlberg ;9. [[Widen]] |[[Òbrôzk:The States of Austria Numbered.svg|250px|Sprôwné pòdzelenié Aùstrie]] |} == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Hallstatt 0.jpg| Òbrôzk:Vorderhopfreben Üntschenspitze 1.jpg| Òbrôzk:Steinbock 14962940265 (cropped).jpg| Òbrôzk:Semmering-09599u.jpg| Òbrôzk:Weg zur Eisriesenwelt 3.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Widen]] |col2= === Aùstriô === {{#categorytree:Aùstriô|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Eùropa}} {{Euro}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Aùstriô| ]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] 04itjgo30vke9ko6q4ad3t0e3i5kcsv 0 4340 223024 217004 2026-11-01T20:49:30Z Terrus38 14026 223024 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacje}} {{Infobox-państwò |gwôsné miono = United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland |miono = Zjednóné Królestwò Wiôldżi Britanie i Nordowi Irlandie |miono-genitiw = Wiôldżi Britanie |fana = Flag of the United Kingdom.svg |herb = Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg |na karce = Europe-UK.svg |mòtto = Dieu et mon droit<br>(Bóg i mòje prawò) |jãzëk = [[Angelsczi jãzëk|angelsczi]] |stolëca = [[Londin]] |fòrma państwa = [[mònarchiô]] |wiéchrzëzna = 244.820 |lëdztwò = 67 791 400 |rok = 2021 |dëtk = Angelsczi funt szterling ₤ |kòd dëtka = GBP |czasowô cona = +0 |himn = God Save the King<br>(Bòże chroń Króla) <center>[[Òbrôzk:United States Navy Band - God Save the Queen.oga]]</center> |kòd = GB |Internet = .uk |telefón = +44 |Mònarcha=[[Karól III]] |Premiéra=Andy Burnham |aùtowi kòd=UK |data ùsôdzenia=1 stëcznika 1801 }} '''Wiôlgô Britaniô''' ({{jãz.|en}} ''Great Britain''<ref>w anielsczim jãzëkù pòzwa ''Great Britain'' je brëkòwónô do òbéńdë Anglie, Walie i Szkòcje, bez Nordowi Irlandie. Dlô cawny rëmiznë państwa fónksnérëje pòzwa ''United Kingdom'' ({{jãz.|csb}} ''Zjednóné Królestwò'').</ref>), òficjalno '''Zjednóné Królestwò Wiôldżi Britanie i Nordowi Irlandie''' ({{jãz.|en}} ''United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland'') – państwò w [[Eùropa|Eùropie]], jaczégò partã są kraje [[Angliô]], [[Waliô]] i [[Szkòckô|Szkòcjô]] na òstrowiu Wiôlgô Britaniô, a téż Nordowô Irlandiô na nordze òstrowù Irlandiô. Tam je téż jedurnô lądowô grańca państwa – z [[Irlandiô|Irlandią]]. Òd [[1 stëcznika]] [[1973]] do [[31 stëcznika]] [[2020]] Wiôlgô Britaniô bëła nôleżnikã [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]]. Wiôlgô Britanijô mô kòl cesnôscë zależnëch teritoriów, chtërne nie są fòrmalno partã państwa, ale są z nim kònstitucjonalno pòwiązóné ë administracyjno pòdległé. Należą do nich dependencje Britijsczi Kòrónë ([[Guernsey]], [[Jersey]] ë [[Man|Òstrów Man]]) ë britijsczé zamòrzsczé teritoria: Akrotiri, Anguilla, Bermuda, Britijsczé Antarkticczé Teritorium, Britijsczé Teritorium Indiancczégo Òceanu, Britijsczé Dzewicczé Òstrowë, Dhekelia, Kajmane, Falklandë, Pôłniowô Georgia ë Pôłniowi Sandwich, Gibraltar, Montserrat, Pitcairn, Turks ë Caicos ë Òstrów Swiãti Heleny, Òstrów Wniebowstąpienia ë Tristan da Cunha. Wiôlgô Britanijô je załóżcą [[Wspólnotô Nôrodów|Wspólnotë Nôrodów]], chtërna zrzesziwô bëłé kòlonie, dominia ë jinszé britijsczé włôsnoscë. Òd 1 stëcznika 1973 do 31 stëcznika 2020 rokù bëła człónkã nôprzód Eùropejsczi Wspólnotë, a pòzni [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]] (EÙ). Je stałim człónkã Radzë Bezpieczeństwa ÒNZ òd czasu ji pierszi sesji w 1946 rokù, mô prawo weta. Wchôdô téż w skłôd Radzë Eùropë, G7, G20, NATO, OECD ë WTO. Wiôlgô Britanijô je krôjã rozwiniãtym, stanowi szóstą gòspòdarkã swiata pòdle PKB nòminalnégò ë osmą gòspòdarkã swiata pòdle paritetu sëłë nabëwczi. Bëło to pierszé na swiece w pełni zindustrializowóné państwò ë nôwikszé mocarstwo swiatowé w XIX ë na pòczątkù XX wiekù. Wiôlgô Britanijô òstôwô dali mocarstwã ze znacznyma wpływami ekònomicznyma, kulturalnyma, militarnëma, naùkòwima ë pòliticznëma na midzënarodowi arenie. Britijsczé zbrojné sëłë stacjonują w 80 krôjach swiata (nôwikszé stałé garnizony są w [[Miemieckô|Miemczech]], na [[Cyper|Cyperze]], na Falklandach, w Gibraltarze ë w [[Kanada|Kanadze]]). Wësoczoscë wëdatków na wòjskòwòsc dają Wiôldżi Britaniji ósme plac na swiece (2019). Posiadô równak kòl 200 głowiców atómowëch. Wiôlgo Britanijô je kònstitucyjną mònarchią. Głową państwa je mònarcha (òd 8 séwnika 2022 na trónie zasôdô król Karól III). * stoleczny gard: [[Londin]] * lëdztwò: 67 791 400 mieszkańców ([[2021]]) * wiéchrzëzna: 244.820 km² == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Silbury_1.jpg|Ùrzma Silbury Òbrôzk:The_Shard_London_(32330527315).jpg|Londin, widoczny je chmùrnik Shard Òbrôzk:Sutton_Hoo_helmet_2016.png|Anglosasczi paradny chełm z Sutton Hoo Òbrôzk:Yalta_summit_1945_with_Churchill,_Roosevelt,_Stalin.jpg|Britijsczi premiér Winston Churchill na kònferencje Jałce Òbrôzk:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|Isaac Newton, britijsczi fizyk </gallery> == Òbaczë téż == * [[Malta]] * [[Cyper]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Wiôlgô Britaniô| ]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] 3kg2v97bkr0abop3gik9ntq72seh4pz 0 4449 223022 220839 2026-11-01T20:48:20Z Terrus38 14026 223022 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Україна |miono = Ùkrajina |miono-genitiw =Ùkrajinë |fana = Flag of Ukraine.svg |herb = Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg |na karce = Europe-Ukraine (disputed territory).svg |mòtto = Воля, Злагода, Добро |jãzëk = [[Ùkrajińsczi jãzëk|ùkrajińsczi]] |stolëca = [[Czijew]] |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 603 700 |procent-wòdë = 12 |lëdztwò = 37 732 836 |rok = 2023 |dëtk = hriwna |kòd dëtka = UAH |czasowô cona = +2 |swiãto = [[24 zélnika]] |himn = Ще не вмерла України<br>(Jesz nie ùmarła Ùkrajina) <center>[[Òbrôzk:National anthem of Ukraine, instrumental.oga]] |kòd = UA |Internet = .ua |telefón = +380 |Prezydeńt=Wòłodimir Zełensczi |Premiéra=Serhij Kòrecczi |aùtowi kòd=UA |data ùsôdzenia=24 zélnika 1991 }} '''Ùkrajina''' ([[Ùkrajińsczi jãzëk|ùkr]]. ''Україна'') – ùnitarné<ref name=":0">''[https://libr.sejm.gov.pl/tek01/txt/konst/ukraina.html Konstytucja Ukrainy],'' tłum. Ewa Toczek, Warszawa, Wydawnictwo Sejmowe, 1999.</ref> państwò, jaczé leżi w pòrénkòwi [[Eùropa|Eùropie]]. Na nordze grańczi z [[Biôłorus|Biôłorusą]], na zôpadze z [[Pòlskô|Pòlską]], [[Słowackô|Słowacką]] a [[Madżarskô|Madżarską]]. Na pôłnim Ùkrajina grańczi z [[Rumùńskô|Rumùńską]] a [[Mòłdawiô|Mòłdawią]], a pò pòrénkòwi stronie z [[Ruskô|Ruską Federacją]]. Ùkrajina mô przëstãp do mòrzów: [[Czôrné Mòrze|Czôrnégò]] i [[Azowsczé Mòrze|Azowsczégò]]. W Ùkrajinie w 2023 rokù mieszkało 37 732 836 lëdzy<ref>[https://data.who.int/countries/804 Ukraine. Health data overview for Ukraine], data.who.int.</ref>, a wiérzchëzna kraju to 603 628 km². Stolëcą i nôwikszim gardã państwa je [[Czijew]]. Ùrzãdowim jãzëkã Ùkrajinë je jãzëk [[Ùkrajińsczi jãzëk|ùkrajińsczi]], co zagwësniwô Kònstitucjô<ref name=":0" />. Ùkrajina je repùbliką<ref name=":0" />; dzeli sã na 24 òbwodë, [[Aùtonomicznô Repùblika Krim|Aùtonomiczną Repùblikã Krimù]] i dwa gardë z òsoblëwim sztatusã: [[Czijew]] i [[Sewastopòl]]. Jedurnym ùstawòdôwczim òrganã państwa je Nôwëższô Radzëzna Ùkrajinë (ùkr. ''Верховна Рада України''). Głową państwa je prezydent, jaczim òd 2019 je Wòłodimir Zełensczi. 16 lëpińca 1990 rokù ùkrajińsczi parlament przëjął Deklaracjã Państwowi Suwerennotë Ùkrajinë, a 24 zélnika 1991 rokù deklaracjã samòstójnotë. 28 czerwińca 1996 rokù òsta przëjãtô nowô kònstitucjô. Ùkrajina je jednym z załóżców Òrganizacje Zjednónëch Narodów. Krôj òd 2014 wespółrobi z [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejską Ùnią]], a òd 2022 rokù je krajã kandidëjącym w Ùnie<ref>[https://enlargement.ec.europa.eu/countries/ukraine_en?prefLang=pl Ukraine. Membership status: candidate country], europa.eu.</ref>. Wedle òglowégò spisënkù z 2001 [[Ùkrajińcë]] stanowią 77,8% lëdztwa. Ùkrajinã zamieszkiwają téż {{skr.|m.jin.}} [[Ruskòwie]] (17,3% mieszkańców), [[Biôłorusënowie]] (0,6%), [[Mòłdawianie|Mòłdawiani]] (0,5%) a [[Pòlôszë]] (0,3%)<ref>[https://web.archive.org/web/20160102074706/http://2001.ukrcensus.gov.ua/results/general/nationality/ ''Про кількість та склад населення України за підсумками Всеукраїнського перепису населення 2001 року.'']</ref>. Wikszosc lëdztwa słëchô do chrzescëjańsczich kòscołów [[Bizantińsczi òbrządk|wschódnégò òbrządkù]] – [[Prawòsławié|prawòsławiô]] i grekòkatolëcyzmù. == Geògrafiô == Ùkrajina to drëdżé nôwikszé państwò w [[Eùropa|Eùropie]] wedle nadwiérzchnie – 603 628 km², a téż nôwikszé państwò, chtërno całowno leżi w Eùropie. Na swiece Ùkrajina zajimô 45. plac wedle nadwiérzchnie. Całownô długòsc grańców Ùkrajinë to 6992 km. Nôwikszą górą Ùkrajinë je ''[[Howerła]]''. Krajné pónktë Ùkrajinë: * Północny – sedlëszcze Hremjacz w czernihowsczim òbwòdze. * Pôłniowi – gard Fòros na [[Aùtonomicznô Repùblika Krimù|Krimie]]. * Zôpadny – wies Sołomònowò w zakarpacczim òbwòdze. * Wschódny – wies Rannia Zoria w ługańsczim òbwòdze. <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Ukraine_topo_es.jpg|Topografiô Ùkrajinë Òbrôzk:Solar_Map_of_Ukraine.png| Òbrôzk:Koppen-Geiger_Map_UKR_present.svg|Klimat Ùkrajinë w skalë Köppena </gallery> == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Резиденція митрополитів Буковини і Далмації 5.jpg| Òbrôzk:80-391-0151 Kyiv St.Sophia's Cathedral RB 18 2 (cropped).jpg| Òbrôzk:46-101-0548 Lviv Latin Cathedral RB 18.jpg| Òbrôzk:Spermophilus suslicus2.JPG| Òbrôzk:Київська велика хоральна синагога.jpg| Òbrôzk:Кінбурнська коса восени.jpg| Òbrôzk:Зимова фортеця.jpg| Òbrôzk:21-224-5054 NNP Synevyr RB 18.jpg| Òbrôzk:68-104-9007 Kamianets-Podilskyi Fortress RB 18 2.jpg| Òbrôzk:Ведмідь у лісі.jpg| Òbrôzk:Тульчин. Старий палац (Потоцьких).jpg| Òbrôzk:Pysanky2011.JPG| Òbrôzk:Kryvyi Rih Old Town.jpg| Òbrôzk:Вечірнє місто.jpg| Òbrôzk:Svjatogorsk, Lavra 3.jpg| Òbrôzk:Монастирській острів та мости.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Biôłorus]] * [[Ruskô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Atlas_of_Ukraine Atlas Ùkrajinë na Wikimedia Commons] {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Ùkrajina| ]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] 0875ptyrzly65eo802lubg6f3u008da 0 4632 222999 212117 2026-11-01T20:37:41Z Terrus38 14026 222999 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=中华人民共和国|miono=Chińskô Lëdowô Repùblika|fana=Flag of the People's Republic of China.svg|herb=中華人民共和國國徽.svg|miono-genitiw=Chin|na karce=China in its region (claimed hatched).svg|jãzëk=chińsczi|stolëca=Pekin|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=9.596.960|procent-wòdë=2,82|rok=2026|swiãto=1 rujana|czasowô cona=+8|kòd dëtka=CNY, ¥|dëtk=yuan|lëdztwò=1,412,914,089|himn=义勇军进行曲<br> (Marsz chãtnych) <center>[[Òbrôzk:March of the Volunteers instrumental.ogg]]</center>|kòd=CN|Internet=.cn|telefón=+86|Prezydeńt=Xi Jinping|Premiéra=Li Qiang|data ùsôdzenia=1 rujana 1949|aùtowi kòd=CHN|kònstitucjô=Kònstitucjô Chińsczi Lëdowi Repùbliczi z 4 gòdnika 1982}} '''Chińskô Lëdowô Repùblika, ChLR''' (chiń. ùpr. 中华人民共和国; chiń. trad. 中華人民共和國; pinyin ''Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó''), '''Chinë''' (chiń. ùpr. 中国; chiń. trad. 中國; pinyin ''Zhōngguó'') – państwò w pòrénkòwi [[Azjô|Azje]]. Drëdżé pòd wzglãdã lëdztwa<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/ Current World Population (2026)], worldometers.info</ref> (pò [[Indie|Indiach]]) państwò na swiece, z pòpùlacją pònad 1,4 miliarda lëdzy; dôwô to 17,02% pòpùlacje swiata<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/china-population/ China Population (2026)], worldometers.info</ref>. Stolecznym gardã je [[Pekin]]. Pòdług Kònstitucje Chińsczi Lëdowi Repùbliczi, je to socjalisticznô repùblika<ref name=":4">[https://www.gov.cn/guoqing/2018-03/22/content_5276318.htm 中华人民共和国宪法 (Kònstitucjô Chińsczi Lëdowi Repùbliczi)], gov.cn</ref>. == Historiô == [[Òbrôzk:The Great Wall of China at Jinshanling.jpg|lewo|mały|189x189px|Chińskô Wiôlgô Scana]] Chinë to jedna z nôstarszich cywilizacji na swiece. Naczãło sã òk. III tësąclata p.n.e., jak henë bëło zacht państwów ë dinastiów. W III stolace przed Christusã césôrz [[Qin Shi Huang]] stwòrzëł jedno państwò chińsczé ë zaczął bùdowac [[Chińskô Wiôlgô Scana|wiôlgô scanã]]<ref>[https://www.national-geographic.pl/historia/qin-shi-huang-kim-byl-i-z-czego-zaslynal-pierwszy-cesarz-chin/ Qin Shi Huang – kim był pierwszy cesarz Chin?] National Geographic</ref>. W V stolace pòwstaje Kònfucjónizm, chińsczi religijno-filozoficzny systema, chtërnégò zôczątkowôł Kònfucjusz a chtërën skłôdô sã z piãcù nôpierszëch bëlnot: bëlnotë (仁, ''Ren''), prawòscë (義, ''Yi''), przëzwoitòscë abò zwëkù (禮, ''Li''), mądroscë (智, ''Zhi'') ë wiérnoscë (信, ''Xin'')<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/history/confucianism-ancient-world Confucianism in the Ancient World] EBSCO</ref>. Pòtemù Chinë przëchôdzëlë wszelejaczé dinastie, midzë jinyma: Hón (206 p.n.e. – 220 n.e.<ref>[https://www.metmuseum.org/essays/han-dynasty-206-b-c-220-a-d Han Dynasty (206 B.C.–220 A.D.)] Met Museum</ref>), Tóng (618–907<ref>[https://asia-archive.si.edu/learn/for-educators/teaching-china-with-the-smithsonian/explore-by-dynasty/tang-dynasty/ Tang dynasty, 618–907] National Museum of Asian Art</ref>), Song (960–1279<ref>[https://asia-archive.si.edu/learn/for-educators/teaching-china-with-the-smithsonian/explore-by-dynasty/song-dynasty/#:~:text=The%20Song%20dynasty%20(960%E2%80%931279)%20was%20a%20time,*%20**Ceramics%20made%20in%20the%20Song%20dynasty** Song dynasty, 960–1279] National Museum of Asian Art</ref>), [[Mòngòliô|mòngòlskô]] dinastiô Juan (1279–1368)<ref>[http://www.chinaknowledge.de/History/Yuan/yuan.html Yuan Dynasty 元 (1279-1368)] ChinaKnowledge.de</ref>, Ming (1368–1644)<ref>[https://asia-archive.si.edu/learn/for-educators/teaching-china-with-the-smithsonian/explore-by-dynasty/ming-dynasty/ Ming dynasty, 1368–1644] National Museum of Asian Art</ref> ë Qing (1644–1912), w jich czasach bëł rozwij, wëmëslënczi, np. drëk (VII-VIII stolôt<ref>Chia L. [https://oxfordre.com/asianhistory/display/10.1093/acrefore/9780190277727.001.0001/acrefore-9780190277727-e-205?d=%2F10.1093%2Facrefore%2F9780190277727.001.0001%2Facrefore-9780190277727-e-205&p=emailAEYCIh1juezh.#:~:text=The%20earliest%20known%20texts%20written,to%20early%208th%20century%20ce. Print Culture and the Circulation of Knowledge in Imperial China, 8th–17th Centuriesce.] [2020-03-31] Oxford Research Encyclopedias – Asian History [2025-09-07]</ref>), pich (IX stolôt<ref>Paradowski R.J. [https://www.ebsco.com/research-starters/history/invention-gunpowder-and-guns Invention of Gunpowder and Guns] EBSCO Knowledge Advantage [2025-09-07]</ref>) czë kómpas (IV stolôt p.n.e.<ref>[https://nationalmaglab.org/magnet-academy/history-of-electricity-magnetism/museum/early-chinese-compass-400-bc/ Early Chinese Compass – 400 BC] National Maglab</ref>) a téż rozszérzenié grańc państwa. W XIX wiekù Chinë bëłë mgławe, zmùdzëłë dichtich teritoriów ë miôłë dôwac prawa cëzym państwom. W 1911 z przëczënë rewolucji òstała òbôlonô slédnô dinastiô, dinastiô Qing ë pòwstałô Chińskô Repùblika<ref>Wood M. Chiny. Portret Cywilizacji. Wydawnictwo W.A.B. 2022, s. 560-562 ISBN 978-83-831-8197-4</ref>. 7 lëpińca 1937 [[Japóńskô]] zaatakòwałô Chinë czim pòczãłô [[II swiatowô wòjna|II swiatowô wòjnã]] w Azji (wëpôdk na mòsce Marco Polo)<ref>[https://www.thoughtco.com/world-war-ii-in-asia-195787 World War II in Asia] ThoughtCo</ref>. Z przëczënë domôcy wòjnë naczãtô bez [[Mao Zedong|Mao Zedonga]], rząd Chińsczi Repùbliki wiornął na òstrów [[Tajwan (òstrów)|Tajwan]] gdze do dzys ma [[Tajwan|swòje państwò]]<ref>[https://history.state.gov/milestones/1945-1952/chinese-rev The Chinese Revolution of 1949] Office of the Historian</ref>, a 1 pazdzérznika 1949 pòwstałô Chińskô Lëdowô Repùblika<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/politics-and-government/mao-zedong-proclaims-communist-peoples-republic-china Mao Zedong Proclaims a Communist People's Republic in China] EBSCO</ref>. == Wëszëzna == Chińskô Lëdowô Repùblika je mònopartijny państwã, jedurną partią je Kòmùnisticznô Partiô Chin<ref name=":0">[https://www.bbc.co.uk/bitesize/guides/z9yfrdm/revision/2 What type of government does China have?] BBC [2025-09-06]</ref>. Parlameńt, Nôrodny Lëdowi Kòngres mô 2977 nôleżników<ref>[https://english.www.gov.cn/news/topnews/202302/25/content_WS63f9670ac6d0a757729e736b.html Deputies to 14th NPC broadly representative] [2023-02-25] The State Council of People's Republic of China [2025-09-06]</ref>. Przédnikã kraju je prowôdnik, dôwny wëbiéróny na 5 lat ë mògł bëc wëbróny znowa le òd 2018 mòże pôłnic ùrząd dosmiertnie<ref name=":0" />. Wedle kònstitucji ChLR je socjalisticznô repùblikã<ref name=":4" />. * prowôdnik: Xi Jinping * wiceprowôdnik: Wang Qishan<ref>[https://www.globaltimes.cn/page/202512/1350024.shtml Chinese vice president meets German FM] Global Times</ref><ref>[https://english.www.gov.cn/news/202501/21/content_WS678f017dc6d0868f4e8ef05e.html Chinese VP attends Trump's inauguration ceremony] State Council</ref> * premiéra: Li Qiang<ref name=":1">[https://english.www.gov.cn/institutions Institutions] State Council</ref> * wicepremierzë: Ding Xuexiang, He Lifeng, Zhang Guoqing, Liu Guozhong<ref name=":1" /> <gallery> Òbrôzk:Xi Jinping in Beijing on May 13, 2025 (cropped).jpg|Xi Jinping, prowôdnik ChLR òd 15 lëstopadnika 2012 Òbrôzk:Li Qiang (2024) (cropped).jpg|Li Qiang, premiér ChLR òd 11 strëmiannika 2023 </gallery> == Demografiô == Lëdztwò w 2024 bëło 1,416,043,270. Chinë sã drëdżim nôbarżi zalëdnionym państwã swiata<ref>[https://worldpopulationreview.com/countries Total Population by Country 2025] World Population Review</ref>. Strzédnô długòsc żëcô w 2021 dlô chłopów bëłô 75, dlô białków 80.5<ref>[https://data.who.int/countries/156 Health data overview for the People’s Republic of China] World Health Organization</ref>. Nôwikszã grëpą w 2021 bëlë Chińczicë Hón (91.1%)<ref name=":2">[https://web.archive.org/web/20211220073104/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/china/#people-and-society China] The World Factbook</ref>. Nôwikszã religiją bëłë chińsczé lëdowë religije (21.9%), na drëdzim môlëznë bùddizm (18.2%), zaòstałe [[chrzescëjaństwò]] (5.1%), [[islam]] (1.8%), [[hinduizm]] (< 0.1%), [[judajizm]] (< 0.1%), jiné, w tim [[Taoizm|taoiscë]] – 0.7%, swiécczi 52.1%<ref name=":2" />. Panëje państwòwi bezbòżnictwò<ref name=":2" />. == Geografiô == === Wiéchrzëzna === * całownô: 9,596,960 km² * wiéchrzëzna lądu: 9,326,410 km² * wiéchrzëzna wòdów: 270,550 km² * môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 5. === Długòsc grańc === {| class="wikitable" |+Długòsc<ref>[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Chiny;4169020.html Chiny] Encyklopedia PWN</ref> !Sąsôd !Długòsc (km) |- |[[Ruskô]] |3645 |- |[[Mòngòliô]] |4677 |- |[[Kòrejańskô Lëdowò-Demokraticznô Repùblika|Nordowô Koreja]] |1416 |- |[[Wietnam]] |1281 |- |[[Laòs]] |423 |- |[[Mianma]] |2185 |- |[[Indie]] |3380 |- |[[Bhutan]] |470 |- |[[Nepal]] |1236 |- |[[Pakistan]] |523 |- |[[Afganistan]] |76 |- |[[Tadżikistan]] |414 |- |[[Kirgistan]] |858 |- |[[Kazachstan]] |1533 |} === Sztrądowiô liniô === 18,000 km<ref name=":3">[https://in.china-embassy.gov.cn/eng/zggk/201010/t20101023_2234758.htm Geography] Embassy of the People's Republic of China in India</ref> === Klimat === Klimat wszelejaczi: ùmiarkòwóny, tropikôlny, górsczi ë pustinny<ref>[https://bluegreenatlas.com/climate/china_climate.html The climate of China] Blue Green Atlas [2026-02-14]</ref> === Ùsztôłcenié terenu === W wikszoscë górzësti, wësoczé plaskòwëżë, piôszczëzna na zôpodze, deltë, ë górë na pòrénkù. === Wësokòsc terenu === [[Òbrôzk:Mount Everest as seen from Drukair2 PLW edit.jpg|mały|[[Mount Everest]]]] * strzédnô wësokòsc: 1,840 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: -154 m. n.r.m. (Turpan Pendi) * nôwëższi czëp: 8,849 m. n.r.m. (Mount Everest) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 55.3% (w tim 11.6% òrnëch gruńtów) * lasë 23.8% (wôrtoscë szacowóné na 2023) === Òstrówë === Na teritorialnych wòdach je 5400 òstrowów. Nôwikszã z nich je Tajwan (chtërnã Chinë uznélą za swojã dzél) o wiéchrzëznie 36 000 km², pòtemù je òstrów Hajnan, chtëren mô 34 000 km² wiéchrzëzni<ref name=":3" />. === Mòrza === Kòntinentalny Chinë sã òtoczone òd wschodu i pôłnia mòrzami Bohai, Żôłtim Mòrzem, Wschòdnochińsczim i Pôłniowochińsczim o łączny wiéchrzëzni 4,73 miliónów km². Mòrze Bohai je morzem kòntinentalnym a zaòstałe sã marginalnëmi mòrzami [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]]<ref name=":3" />. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20260203002620/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/china/ Chinë w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] [[Kategòrëjô:Chinë]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] b2459549c9yzr1aserf3z1g0humeowr 0 4634 223003 219129 2026-11-01T20:39:54Z Terrus38 14026 223003 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |miono=Repùblika Iraku |gwôsné miono=‏جمهورية العراق‎ <center>Dżumhurijjat al-Irak</center> كۆماری عێراق <center>Komarî 'Êraq |fana=Flag of Iraq.svg |miono-genitiw=Iraku |herb=Coat of arms of Iraq.svg |mòtto=‏لله أكبر <center>Bóg je wiôldżi |himn=‏موطني <br> (Mòja òjczëzno) <center>[[Òbrôzk:United States Navy Band - Mawtini.ogg]]</center> |na karce=Iraq in its region.svg |jãzëk=arabsczi, kurdijsczi |stolëca=Bagdad |fòrma państwa=repùblika |kònstitucjô=Kònstitucjô Iraku |Prezydeńt=Abd al-Latif Raszid |Premiéra=Muhammad Szija as-Sudani |data ùsôdzenia=3 pazdzérznika 1932 |wiéchrzëzna=438 317 |lëdztwò=48,007,437<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/iraq-population/ Iraq Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-03-26] ({{jãz.|en}}).</ref> |rok=2026 |dëtk=iracczi dinar |kòd dëtka=IQD |telefón=+964 |aùtowi kòd=IRQ |Internet=.iq |kòd=IQ }} '''Irak''' ({{jãz.|ar}} ‏العراق‎, trb. ''Al-Irak''), '''Repùblika Iraku''' ({{jãz.|ar}} ‏جمهورية العراق‎, trb. ''Dżumhurijjat al-Irak'', [[Kurdijsczi jãzëk|kurd]]. كۆماری عێراق, trb. ''Komarî 'Êraq'') je państwã w Zôpadny [[Azjô|Azji]], na Blisczim Wschòdze nad Perską Roztoką. Stolecznym gardã je [[Bagdad]]. Greńczë z [[Syriô|Syrią]], [[Tëreckô|Tërecką]], [[Iran|Iranã]], [[Kùwejt|Kùwejtã]], [[Saùdijskô Arabiô|Saùdijską Arabią]] ë [[Jordaniô|Jordanią]]. Na terenie Iraku bëłë stôrożëtné cywilizacje Sumer, Babilon ë Asyriô<ref>Białek&nbsp;A., ''[https://www.national-geographic.pl/historia/starozytna-mezopotamia-jak-wygladalo-zycie-w-najstarszej-znanej-cywilizacji/ Starożytna Mezopotamia – jak wyglądało życie w najstarszej znanej cywilizacji? | National Geographic]'' [online], www.national-geographic.pl [dostęp 2026-04-26] ({{jãz.|pl}}).</ref>. Nachôdô sã tam dwie rzeczi Tigris ë Eufrat, midzë jaczimi bëłë cywilizacëje Mezopotamie<ref>Zambrzycka-Kościelnicka&nbsp;E., ''[https://www.national-geographic.pl/historia/sumerowie-opracowali-wiele-wynalazkow-ich-slady-do-dzis-widzimy-w-rolnictwie-matematyce-i-astronomii/ Sumerowie opracowali wiele wynalazków. Ich ślady do dziś widzimy w rolnictwie, matematyce i astronomii | National Geographic]'' [online], www.national-geographic.pl [dost. 2026-04-26] ({{jãz.|pl}}).</ref>. Òd 1979 do 2003 roku bëła tu òkrutnô diktatura Saddama Husajna, chtërni mimo modernizacje kraju zamòrdował tësące lëdzi ({{skr.|m.jin.}} òbczas inwazje na Kùwejt ë Iran<ref name=":0" />)<ref>''[https://www.iwm.org.uk/history/the-complex-legacy-of-saddam-hussein The Complex Legacy of Saddam Hussein]'' [online], Imperial War Museums [dost. 2026-04-26] ({{jãz.|en}}).</ref>. Òstał w 2006 skazany na karã smierci<ref name=":0">''[https://polskieradio24.pl/artykul/1000471,saddam-husajn-demon-naszych-czasow Saddam Husajn. Demon naszych czasów]'' [online], Polskie Radio 24 [dost. 2026-04-26] ({{jãz.|pl}}).</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] brdo405r0nkwzgf27w0phxzru0di2p2 0 4635 223004 219857 2026-11-01T20:39:57Z Terrus38 14026 223004 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = מדינת ישראל (Medinat Israel) |miono = Państwò Izrael |miono-genitiw = Izraela |fana = Flag of Israel.svg |herb = Emblem of Israel.svg |na karce = Israel on the globe (Afro-Eurasia centered).svg |jãzëk = [[Hebrajsczi jãzëk|hebrajsczi]] |stolëca = [[Jerozolëma]] |fòrma państwa = [[repùblika]] |wiéchrzëzna = 22 072 |procent-wòdë = 2 |lëdztwò = 9 842 000| rok = 2023 |dëtk = szekel| kòd dëtka = ILS |czasowô cona = +2 |swiãto = 14 maja ([[Żidowsczi kalãdôrz|5 ijar]])<ref>[https://polin.pl/pl/jom-ha-acmaut-dzien-niepodleglosci-izraela Jom ha-Acmaut – Dzień Niepodległości Izraela] Muzeum Historii Żydów Polskich [2025-08-30]</ref> |himn = התקווה <br> Hatikwa<br> (Nôdzeja) <center>[[Òbrôzk:Hatikvah instrumental.ogg]]</center> |kòd = IL |Internet = .il |telefón = +972|Prezydeńt=Jicchak Herzog|Premiéra=Binjamin Netanjahu|data ùsôdzenia=14 maja 1948|aùtowi kòd=IL }} '''Izrael''' ({{jãz.|he}} ''Jisra’el'', {{jãz.|ar}} ''Isrā’īl''), oficjalno '''Państwò Izrael''' je państwã w Zôpadny [[Azjô|Azji]], na Blësczim Wschòdze. Leżi na terenie historiczny [[Palestina|Palestinë]], nazewóny téż Swiãtą Zemią. Greńczi z [[Liban|Libanã]] òd nordë, [[Syriô|Syrią]] òd nordowégò pòrenku, [[Jordaniô|Jordanią]] òd pòrenku i [[Egipt|Egiptã]]<ref>[https://www.gov.il/en/pages/the-land-geography-and-climate THE LAND: Geography and Climate] [2021-04-11] Ministry of Foreign Affairs [2025-08-30]</ref> òd zôpadu. Mô przistãp do [[Strzódzemné Mòrze|Strzódzemnégò Mòrza]] òd wschodu i do Czerzwionegò Mòrza òd półnia. == Demografiô == W Izraelu żëją dwie główne grëpë etniczne: Żëdzë i Arabowie. Wedle Centralnego Bióra Statistik Izraela:<ref>https://www.cbs.gov.il/he/mediarelease/DocLib/2023/424/11_23_424b.pdf</ref> * 73,2% lëdzy – Żëdzë (kòl 7 208 000), rëchùjãc w to kòl 503 000 Żëdów, jaczi żëją w kòloniach na terenie Palestinë * 21,1% lëdzy – Arabòwie (kòl 2 080 000) w tim Palestinczëcë, Druzowie, Armenowie, Chrzescëjóńsczi Arabòwie i Czerkësë. * 5,7% – jinszi (kòl 554 000), Nôwikszą religiją je Judaizm, wëznaje go pònad 7 milionów mieszkańców<ref>[https://www.statista.com/statistics/1475502/israel-population-by-religion/ Population of Israel as of 2023, by religion] Statista [2025-08-30]</ref>. == Òbaczë téż == * [[Palestina]] * [[Wòjna Izraela z Hamasã]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Izrael| ]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] 1vg6e5yushbxp2v3lipnth5jtfjyf27 0 4637 223002 220704 2026-11-01T20:38:52Z Terrus38 14026 223002 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono=‏جمهوری اسلامی ایران‎ |miono=Islamskô Repùblika Iranu |fana=Flag of Iran.svg |miono-genitiw=Iranu |herb=Emblem of Iran.svg |mòtto=استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی<br /> Esteghlâl, âzâdi, dżomhuri-je eslâmi<br>(Samòstójnota, Wòlnosc, Islamskô Repùblika) |na karce=Iran in its region.svg |jãzëk=[[Persczi jãzëk|persczi]] |stolëca=Teheran |fòrma państwa=repùblika |wiéchrzëzna=1 628 771 |procent-wòdë=0,7 |rok=2015 |lëdztwò=81 423 000 |dëtk=Rial |kòd dëtka=IRR |czasowô cona= +3:30 |swiãto=1 łżëkwiata |himn=Sorud-e Melli-e Dżomhuri-je Eslāmi-je Irān <center>[[Òbrôzk:Sorud-e Mellí-e Yomhurí-e Eslamí-e Irán (instrumental).oga]]</center> |kòd=IR |Internet=.ir |telefón=+98 |Prezydeńt=Masud Pezeszkian |Mònarcha=[[Mòdżtaba Chameneji]] |aùtowi kòd=IR |kònstitucjô=Kònstitucjô Iranu z 3 gòdnika 1979 }} '''Iran''' ({{jãz.|fa}} ایران) je państwã w [[Azjô|Azji]], na Blësczim Wschòdze, midzë Kaspijsczim Mòrzã ë Perską, a téż Òmańską Hôwingą. Stolecznym gardã je [[Teheran]]. Państwòwą religią je [[islam]]. == Historiô == Perskô to jednô z nôstarszich cywilizacji na swiece. Stôrożëtnô Perskô bëłô rządzonô bez {{skr.|m.jin.}} dinastiã Achemenidów, z jaczi pòchòdzëlë Cërus II Wiôldżi ë Dark I Wiôldżi, chtërni stwòrzëlë stolëmné persczé państwò. Pò ti państwã włôdôlë Partë ë Sasónidë<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20250827224504/https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Iran-Historia;4270155.html Iran. Historia] Encyklopedia PWN</ref>. Religią Stôrożëtny Persczi béł zaratùsztriónizm. W VII stalata zemie òstałë zdobëte przez [[Arabòwie|Arabów]], chtërni zapròwadzëlë w krôju [[islam]]<ref>[https://www.britannica.com/place/Iran/History History of Iran] Encyclopedia Britannica</ref>. Pònemù Perskô przechôdzëłô wszelejaczé dinastie, midzë jinszima: Safawidów (1501–1722)<ref>[https://www.iranicaonline.org/articles/safavids/ Safavids] Encyclopedia Iranica</ref>, chtërni ùcwiérdzëlë szyicczi islam, czedë ùczënëlë gò państwòwą religią<ref>[https://www.theguardian.com/world/2016/sep/29/iran-shia-islam-matter-of-state Removal of the heart: how Islam became a matter of state in Iran] The Guardian</ref>, a téż Afszaridów (1736–1796<ref>[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803095355440 Afsharid dynasty] Oxford Reference</ref>), Zandów (1750–1794<ref>[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803133352463 Zand dynasty] Oxford Reference</ref>), Kadżarów (1794–1925), za jich rządów Iran przëjął swòją pierszą kònstitucjã ë wpròwôdzono parlamentarny system<ref>''[https://projekty.ncn.gov.pl/opisy/459713-pl.pdf Protokoły pierwszego parlamentu Iranu 1906-1908. Tłumaczenie i analiza językowo-literacka i historyczna.]'' [online], Narodowe Centrum Nauki [dost. 2025-07-17] ({{jãz.|pl}}).</ref>, ë slédnô dinastiô Pahlawi (1925–1979)<ref name=":0" />. W 1935 Perskô zmieniłô miono na Iran<ref>[https://en.majalla.com/node/288096/documents-memoirs/day-history-persia-renamed-%E2%80%98iran%E2%80%99 This day in history: Persia renamed ‘Iran’] Al Majalla</ref>. W 1979 z przëczënë islamsczi rewòlucje dinastiô Pahlawi òstała òbôlonô ë 1 łżëkwiata Iran stôł sã islamską repùbliką<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/politics-and-government/iran-becomes-islamic-republic Iran Becomes an Islamic Republic] EBSCO</ref>. 3 gòdnika 1979 z przëczënë referendum przëjãto nową kònstitucjã<ref>''Historia Powszechna – Świat po upadku ZSRR. Czasy współczesne. Indeksy'', Biblioteka Gazety Wyborczej, 2008, s. 64, ISBN&#x20;978-84-9819-827-0 ({{jãz.|pl}}).</ref>. == Geògrafiô == === Pòłożenié === Leżi na Blësczim Pòrénkù ù brzégu Òmańsczi Roztoczi, Persczi Roztoczi (na pôłniu) ë [[Kaspijsczé Mòrzé|Kaspijsczégò Mòrza]] (na nordze). === Wiéchrzëzna === * całownô: 1,648,195 km² * wiéchrzëzna lądu: 1,531,595 km² * wiéchrzëzna wòdów: 116,600 km² * môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 19. === Lądowé grańce === * òglowô długòsc wszëtczich grańców: 5,894 km * państwa, z jaczima mô grańce: [[Afganistan|Afganistan]] 921 km; [[Armeniô]] 44 km; [[Azerbejdżan]] 689 km; [[Irak]] 1,599 km; [[Pakistan]] 959 km; [[Tëreckô]] 534 km; [[Turkmenistan]] 1,148 km === Brzegòwô liniô === 12,440 km, grańca z Kaspijsczim Mòrzã (740 km) === Klimat === Klimat sëchi lub półsëchi, subtropikalny zdłuż ùbrzégù Kaspijsczégò Mòrza === Ùsztôłcenié terenu === Teren je nierówny, brzeg je wësoczi, centralny basén z piôszczëznami ë górama; môłé, nieprzeriwne równinë zdłuż òbù brzégów. === Wësokòsc terenu === * strzédnô wësokòsc: 1,305 m. {{skr.|n.r.m.}} * nôniższô wësokòsc: -28 m. {{skr.|n.r.m.}} (Kaspijsczé Mòrze) * nôwëższi czëp: 5,625 m. {{skr.|n.r.m.}} (Demawend) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 29% (w tim 9.7% òrnëch gruńtów) * lasë 6.6% (wôrtoscë szacowóné na 2023) == Sprôwné pòdzelenié == Iran dzeli sã na 31 prowincjów (''ostán''), jaczimi rządzą gùbernatorzë (استاندار, ''ostándár''). Prowincje dzelą sã na pòdprowincje (''šahrestán''), te zôs na gminë miesczé (''bachš'') i wiesczé (''dehestán''). [[Òbrôzk:IranNumbered.png|330px|center|Iransczé prowincje.]] {| style="background:transparent;" |- valign="top" | {| style="background:transparent; font-size:90%;" | 1. || Teheran (تهران Tehrān) |- | 2. || Kom (قم Qom) |- | 3. || Markazi (مرکزی Markazī) |- | 4. || Kazwin (قزوین Qazvīn) |- | 5. || Gilan (گیلان Gīlān) |- | 6. || Ardabil (اردبیل Ardabīl) |- | 7. || Zandżan (زنجان Zanjān) |- | 8. || Pòrénkòwi Azerbejdżan (آذربایجان شرقی Āzarbāījān-e Sharqī) |- | 9. || Zôpadny Azerbejdżan (آذربایجان غربی Āzarbāījān-e Gharbī) |- | 10. || Kùrdistan (کردستان Kordestān) |} | {| style="background:transparent; font-size:90%;" | 11. || Hamadan (همدان Hamadān) |- | 12. || Kermanszach (کرمانشاه Kermānshāh) |- | 13. || Ilam (ایلام Īlām) |- | 14. || Lorestan (لرستان Lorestān) |- | 15. || Chùzestan (خوزستان Khūzestān) |- | 16. || Czahar Mahal wa Bachtijari (چهارمحال و بختیاری Chahārmahāl va Bakhtiyārī) |- | 17. || Kohgiluje wa Bujerahmad (کهگیلویه و بویراحمد Kohgīluyeh va Bōyer-Ahmad) |- | 18. || Buszehr (بوشهر Būshehr) |- | 19. || Fars (فارس Fārs) |- | 20. || Hòrmozgan (هرمزگان Hormozgān) |} | {| style="background:transparent; font-size:90%;" | 21. || Sistan i Beludżistan (سیستان و بلوچستان Sīstān va Balūchestān) |- | 22. || Kerman (کرمان Kermān) |- | 23. || Jazd (یزد Yazd) |- | 24. || Isfahan (اصفهان Esfahān) |- | 25. || Semnan (سمنان Semnān) |- | 26. || Mazandaran (مازندران Māzandarān) |- | 27. || Gòlestan (گلستان Golestān) |- | 28. || Nordowi Chòrasan (خراسان شمالی Khorāsān Shamālī) |- | 29. || Chòrasan Razawi (خراسان رضوی Khorāsān Razavī) |- | 30. || Pôłniowi Chòrasan (خراسان جنوبی Khorāsān Janūbī) |- | 31. || Albòrz (استان البرز Alborz) |} | |} == Demografiô == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 92,417,681 (2025)<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/iran-population/ Iran Population <small>(LIVE)</small>] Worldometer</ref> === Etniczné karna === Persowie, Azerowie, Kurdowie, Lurowie, Balochowie, Arabòwie, Turkmeni ë Tërkuci === Jãzëczi === Òglowò ùżiwónym jãzëkã je persczi, le brëkòwane sã też azersczi jinsze tërkuccze dialektë, kurdijsczi, gilaki, mazandarani, luri, balochi, arabsczi === Religijné karna === [[Islam|Mùzułmanie]] (państwòwô religiô) 98.5%, [[Chrzescëjaństwò|chrzescëjani]] 0.7%, bahaici 0.3%, agnosticë 0.3%, jinszi (w tim zaratusztrianie, żëdzë, hinduiści) 0.2% (2020) === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 77.3% == Pòliticzny system == Iran to [[teokracëjô]] ë islamskô repùblika z systemã prezydencczim. Przédnikã kraju je [[Nôwëższi Wódca Iranu|Nôwëższi Wódca]], wëbierany je przez Gromadã Ekspertów. Przédnikã rządu je prezydent, wëbierany na 4 lata. Parlament Islamskô Konsultatywnô Gromada je jednojizbowi ë mô 290 członków<ref>[https://www.asianparliament.org/parliament/information/majles-shoraye-eslami--islamic-parliament-of-iran-/3/1/view/ Majles Shoraye Eslami (Islamic Parliament of Iran)] Asian Parliamentary Assembly</ref>, wëbierany je na sztërëlatną kadencjã<ref>[https://commonslibrary.parliament.uk/irans-2024-elections/ Iran’s 2024 elections] House of Commons Library</ref>. * [[Nôwëższi Wódca Iranu|Nôwëższi Wódca]]: Mòdżtaba Chameneji * Prezydent: Masud Pezeszkian == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Gate of All Nations, Persepolis.jpg| Òbrôzk:Hafez 880714 095.jpg| Òbrôzk:981012-Damavand-South-IMG 9861-2.jpg| Òbrôzk:Kish beach 02.jpg| Òbrôzk:Naghshe Jahan Square Isfahan modified.jpg| Òbrôzk:Ferdowsi tomb4.jpg| Òbrôzk:Aerial View of Tehran 26.11.2008 04-35-03.JPG| Òbrôzk:Rasht Municipality Mansion in an Autumn night.jpg| Òbrôzk:Towers in Tehran City at night.jpg| Òbrôzk:RezaShrine.jpg| Òbrôzk:Mozaffariyeh, Grand Bazzar of Tabriz, IRAN.jpg| Òbrôzk:The misty mountains.jpg| Òbrôzk:Holy SURP Hovhannes Church.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Teheran]] |col2= === Iran === {{#categorytree:Iran|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Iran| ]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] h3gw4waj2p35avf123qa81i9vlsdngj 0 4638 223001 219003 2026-11-01T20:38:46Z Terrus38 14026 223001 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Republik Indonesia|miono=Repùblika Indonezje|fòrma państwa=repùblika|himn=Indonesia Raya<br>Wiôlgô Indonezjô <center>[[Òbrôzk:Indonesia Raya instrumental.ogg]]</center>|lëdztwò=283 487 931|rok=2024|dëtk=indonezyjskô rupiô|kòd dëtka=IDR|kòd=ID|telefón=+62|Internet=.id|wiéchrzëzna=1 904 569|swiãto=17 zélnika|procent-wòdë=|stolëca=Dżakarta|jãzëk=indonezyjsczi|na karce=LocationIndonesia.svg|mòtto=Bhinneka Tunggal Ika<br>(Jednota w różnoscë)|herb=National emblem of Indonesia Garuda Pancasila.svg|fana=Flag of Indonesia.svg|miono-genitiw=Indonezje|czasowô cona=7 do +9|Prezydeńt=Prabowo Subianto|aùtowi kòd=RI}} '''Indonezjô''' je państwã na òstrowach w pôłniowo-pòrénczny [[Azjô|Azje]] a téż [[Òceaniô|Òceanie]]. Stolëcznym gardã je Dżakarta (dôwni Batavia<ref>Centre&nbsp;U.W.H., ''[https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6010/ The Old Town of Jakarta (Formerly old Batavia) and 4 Outlying Islands (Onrust, Kelor, Cipir dan Bidadari)]'' [online], UNESCO World Heritage Centre [dost. 2026-07-03] ({{jãz.|en}}).</ref>). Grańczi z [[Malezjô|Malezją]], [[Papùa-Nowô Gwinejô|Papùą-Nową Gwineją]] ë [[Pòrénczny Timór|Pòréncznym Timòrã]]. == Historiô == Przez stalata nen krôj béł wôżnym placã hańdlowëch szlachów, spòtikałë sã tam kùlturë: indijskô, arabskô, chińskô ë eùropejskô. Sami Eùropejczicë doprzëszlë na òstrowë w XVI stalatim<ref name=":0">[https://wydarzenia.interia.pl/tematy-indonezja,gsbi,6674 Indonezja – wiadomości, zdjęcia ] [online], wydarzenia.interia.pl [dostęp 2026-07-03].</ref>. Indonezjô zwëska samòstójnotã [[17 zélnika]] 1945 òd [[Niderlandë|Holandie]]<ref>[https://www.census.gov/newsroom/stories/indonesia-independence-day.html 78th Indonesian Independence Day (1945): August 17, 2023] United States Census Bureau [2025-08-29]</ref><ref>[https://www.naa.gov.au/help-your-research/fact-sheets/indonesian-independence Indonesian independence] National Archives of Australia [2025-08-29]</ref>, a pò biotkach z Holendrama òstała szerzi ùznónô w 1949<ref name=":0" />. Òd lat 60. do lat 90. XX st. bëła tu diktatura prezydenta Suharto<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cn40p2vwyn7o Indonesia names former dictator Suharto a 'national hero'] [online], www.bbc.com, 10 lëstopadnika 2025 [dost. 2026-07-03] ({{jãz.|en}}).</ref>, le òd zôczątkù XXI st. krôj rozwijô sã jakno demòkraticznô repùblika<ref name=":0" />. == Demografiô == Lëdztwò w 2024 wënosëło 283 487 931 mieszkańców<ref>[https://data.worldbank.org/country/indonesia Indonesia] World Bank Group data [2025-08-29]</ref>. Nôwikszą religią w Indonezje je [[islam]]. {| class="wikitable" |+Religijnô identifikacjô w 2010<ref>''[https://www.indonesia-investments.com/culture/religion/item69 Religion in Indonesia – Religious Pluralism in Society | Indonesia Investments]'' [online], www.indonesia-investments.com [dost. 2026-07-03].</ref> !Religiô !Procent lëdztwa !Lëczba wëznôwców (w milionach) |- |[[Islam]] |87.2% |207.2 |- |[[Protestantizm]] |6.9% |16.5 |- |[[Katolëcczi Kòscół|Katolëcyzm]] |2.9% |6.9 |- |[[Hindujizm]] |1.7% |4.0 |- |[[Bùddiizm|Bùddizm]] |0.7% |4.0 |- |[[Kònfucjonizm]] |0.05% |0.1 |} == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Museum Nasional Indonesia.jpg|Nôrodné Mùzeùm Indonezje w centrum Dżakartë Òbrôzk:Jakarta Skyline Part 2.jpg|[[Wisma 46]], nôwëższi biórówc w Indonezje. Òbrôzk:Central Jakarta.JPG|Jalan Thamrin, główné szasé centralny Dżakartë Òbrôzk:Gambir Station Platform.jpg|Bana na stacji [[Gambir]] w centrum Dżakartë Òbrôzk:BungKarno-indonoob.JPG|Sztadión [[Bung Karno]], mòże gòscëc 100 000 lëdzy Òbrôzk:Jalan malioboro – Jogjakarta.JPG|Malioboro, nôpòpùlarniészô sztrasa w Jogjakarce Òbrôzk:Transjogja.jpg|Aùtobùs Trans Jogja w Jogjakarcie Òbrôzk:SOTO FOOD.jpg|Indonezyjskô kùchniô Òbrôzk:Indonesian Army infantryman participating in the GPOI.jpg|Żôłnérz indonezyjsczi armie Òbrôzk:ID diesel loco CC 201-05 060327 4217 kta.jpg|GE U20C w Indonezje, #CC201-05 Òbrôzk:Diesel locomotive CC 203 22 at Gambir Station.jpg|GE U20C "Full-Width Cabin" w Indonezje, #CC203-22 Òbrôzk:ID diesel loco CC 204-06 060403 2512 mri.jpg|GE U20C, lokòmòtiwa kòntrolowónô całowno przez kómpùter, #CC204-0 </gallery> == Òbaczë téż == * [[Malezjô]] * [[Syngapùr]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}}{{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Jindonezjô| ]] [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] 37dirmyfaqueuz4fthssgd1k0tof496 0 4640 222828 222826 2026-11-01T13:25:06Z Terrus38 14026 222828 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Islamskô Repùblika Pakistanu|gwôsné miono=‏اسلامی جمہوریۂ پاکستان‎<br>Islamic Republic of Pakistan|fana=Flag of Pakistan.svg|miono-genitiw=Pakistanu|herb=State emblem of Pakistan.svg|mòtto=Iman, Ittehad, Nazm<br> (Wiara, Jednosc, Discyplina)|na karce=Pakistan in its region (claimed and disputed hatched).svg|jãzëk=[[jãzëk ùrdu|ùrdu]], [[angelsczi jãzëk|angelsczi]]|stolëca=Islamabad|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=796,095|rok=2025|lëdztwò=249 948 885|dëtk=pakistańskô rupia|kòd dëtka=PKR|czasowô cona=5|swiãto=14 zélnika|himn=قومی ترانہ ‎<br>(Pak sarzamin shad bad)|kòd=PK|Internet=.pk|telefón=+92|Prezydeńt=Asif Ali Zardari|Premiéra=Shehbaz Sharif|aùtowi kòd=PK|data ùsôdzenia=14 zélnika 1947}} '''Pakistan''' – państwò w [[Azjô|Azji]]. [[Islam]] je tu państwòwą religią<ref>[https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2004/35519.htm Pakistan] US Department of State</ref>. Stolëcznym gardã je Islamabad. == Historiô == Do 1947 roku béł dzélã Britijsczich Indii. Zwëskôł samòstójnotã [[14 zélnika]] 1947<ref>[https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/08/pakistan-independence-day Pakistan Independence Day] US Department of State</ref>. W 1948 to dało pierszą wòjnã o Kaszmir z [[Indie|Indiami]]. [[23 strëmiannika]] 1956 stôł sã islamską repùbliką (rëchli wódcą bëł król [[Wiôlgô Britaniô|britijsczi]])<ref>[https://moderndiplomacy.eu/2021/03/23/nine-years-from-dominion-to-islamic-republic-of-pakistan-and-thereafter/ Nine Years from Dominion to Islamic Republic of Pakistan and Thereafter] Modern Diplomacy</ref>. W 1965 doszło do drëdżi wòjnë ò Kaszmir. A w 1971 òddzelił sã Pòrénczny Pakistan (prowincjô Pakistanu), chtëren stôł sã państwã o mionie [[Bangladesz]]<ref>[https://www.bbc.com/news/world-south-asia-12966786 Pakistan profile – Timeline] BBC News</ref>. == Geògrafiô == === Wiéchrzëzna === * całownô: 796 095 km² * wiéchrzëzna lądu: 770 875 km² * wiéchrzëzna wòdów: 25 220 km² === Lądowé grańce === Długòsc grańców wënosy 6774 km. {| class="wikitable" |+Długosc grańcóę ze sąsadama<ref name=":0" /> !Sąsôd !Długòsc (km) |- |[[Indie]] |2912 |- |[[Afganistan]] |2430 |- |[[Iran]] |909 |- |[[Chińskô Lëdowô Repùblika]] |523 |} === Brzegòwô liniô === Brzegòwô liniô (z [[Arabsczie Mòrze|Arabsczim Mòrzã]]) 1046 km<ref name=":0">[https://www.dawn.com/news/884966/geographytheborders-of-pakistan Geography: The borders of Pakistan] Dawn</ref>. === Klimat === We wikszoscë gòrący, sëchi a pùstinny, ùmiarkòwóny na nordowim zôpadze, arkticzny na nordze. === Ùsztôłcenié terenu === Krôj pòdzelony je na trzë przédné geògraficzné conë: nordowe wiżawë, dolëznã rzéczi Indus na strzódkù ë pòrénku, a też plaskatowëszańc Beludżistanu na pôłnim i zôpadze. === Wësokòsc terenu === [[Òbrôzk:K2, Mount Godwin Austen, Chogori, Savage Mountain.jpg|mały|K2]] *strzédnô wësokòsc: 900 m. n.r.m.<ref name=":1">[https://web.archive.org/web/20231210114627/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pakistan/ Pakistan] The World Factbook</ref> *nôniższô wësokòsc: o m. n.r.m. ([[Arabsczé Mòrze]])<ref name=":1" /> *nôwëższi czëp: 8,611 m. n.r.m. ([[K2]])<ref name=":1" /> === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 35,2% (w tim 27,6% òrnëch gruńtów) * lasë 2,1% (w 2018) === Wòdë === Wszëtczé wòdë Pakistanu mają 25 220 km²<ref name=":1" />. Przédnyma rzékama Pakistanu są: * [[Indus]] (długòsc 3180 km), * Satledż (długòsc 1450 km), * Czanab (długòsc 960 km), * Dżhelam (długòsc 725 km), * Rawi (długòsc 720 km)<ref>[https://www.envpk.com/list-of-major-and-minor-rivers-of-pakistan-with-description/ List of Major and Minor Rivers of Pakistan With Description] ENVPK</ref>. == Demògrafiô == W 2025 Pakistan miał 249 948 885 mieszkańców<ref>[https://web.archive.org/web/20260111025029/https://www.macrotrends.net/global-metrics/countries/pak/pakistan/population Pakistan Population (1950-2025)] Macrotrends</ref>. Nôwikszą religią je [[islam]], chtëren w 2020 wëznôwało 96,5% (przë czim 85-90% bëło sunnitów, a 10-15% szijitów), jinszé (w tim [[Chrzescëjaństwò|chrzescëjanów]] i [[Hindujizm|hindujistów]]) bëło 3.5%<ref name=":1" />. == Pòliticzny system == Pakistan je islamską repùbliką. Wódcą kraju je prezydeńt. Przédnikã rządu je premiéra. Parlament Pakistanu skłôdô sã z Nôrodnégò Zgromadzeniégò i Senatu<ref>[https://na.gov.pk/uploads/documents/1333523681_951.pdf Art. 50. konstitucëji Pakistanu]</ref>. Zgromadzenié ma 336 môlów, a Senat 104<ref>[https://www.congress.gov/crs-product/IF10359 Pakistan’s Domestic Political Setting]</ref>. * Prezydeńt: Asif Ali Zardari (òd 2024)<ref name=":2">[https://www.pakistan.gov.pk/ Goverment of Pakistan]</ref> * Premiéra: Shehbaz Sharif<ref name=":2" /> == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:View of Makli by Usman Ghani (cropped).jpg|Ùrzma Makli Òbrôzk:Markhor Horns (5779055412).jpg|Szruwòróg Markru Òbrôzk:Population Density by Pakistani District_-_2017 Census.svg|Gãstosc zalëdzeniô </gallery> == Òbaczë téż == * [[Indie]] * [[Bangladesz]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] 0qoczkzr1000fqps7qjaizxhae42wr2 222829 222828 2026-11-01T13:25:19Z Terrus38 14026 /* Brzegòwô liniô */ 222829 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Islamskô Repùblika Pakistanu|gwôsné miono=‏اسلامی جمہوریۂ پاکستان‎<br>Islamic Republic of Pakistan|fana=Flag of Pakistan.svg|miono-genitiw=Pakistanu|herb=State emblem of Pakistan.svg|mòtto=Iman, Ittehad, Nazm<br> (Wiara, Jednosc, Discyplina)|na karce=Pakistan in its region (claimed and disputed hatched).svg|jãzëk=[[jãzëk ùrdu|ùrdu]], [[angelsczi jãzëk|angelsczi]]|stolëca=Islamabad|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=796,095|rok=2025|lëdztwò=249 948 885|dëtk=pakistańskô rupia|kòd dëtka=PKR|czasowô cona=5|swiãto=14 zélnika|himn=قومی ترانہ ‎<br>(Pak sarzamin shad bad)|kòd=PK|Internet=.pk|telefón=+92|Prezydeńt=Asif Ali Zardari|Premiéra=Shehbaz Sharif|aùtowi kòd=PK|data ùsôdzenia=14 zélnika 1947}} '''Pakistan''' – państwò w [[Azjô|Azji]]. [[Islam]] je tu państwòwą religią<ref>[https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2004/35519.htm Pakistan] US Department of State</ref>. Stolëcznym gardã je Islamabad. == Historiô == Do 1947 roku béł dzélã Britijsczich Indii. Zwëskôł samòstójnotã [[14 zélnika]] 1947<ref>[https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/08/pakistan-independence-day Pakistan Independence Day] US Department of State</ref>. W 1948 to dało pierszą wòjnã o Kaszmir z [[Indie|Indiami]]. [[23 strëmiannika]] 1956 stôł sã islamską repùbliką (rëchli wódcą bëł król [[Wiôlgô Britaniô|britijsczi]])<ref>[https://moderndiplomacy.eu/2021/03/23/nine-years-from-dominion-to-islamic-republic-of-pakistan-and-thereafter/ Nine Years from Dominion to Islamic Republic of Pakistan and Thereafter] Modern Diplomacy</ref>. W 1965 doszło do drëdżi wòjnë ò Kaszmir. A w 1971 òddzelił sã Pòrénczny Pakistan (prowincjô Pakistanu), chtëren stôł sã państwã o mionie [[Bangladesz]]<ref>[https://www.bbc.com/news/world-south-asia-12966786 Pakistan profile – Timeline] BBC News</ref>. == Geògrafiô == === Wiéchrzëzna === * całownô: 796 095 km² * wiéchrzëzna lądu: 770 875 km² * wiéchrzëzna wòdów: 25 220 km² === Lądowé grańce === Długòsc grańców wënosy 6774 km. {| class="wikitable" |+Długosc grańcóę ze sąsadama<ref name=":0" /> !Sąsôd !Długòsc (km) |- |[[Indie]] |2912 |- |[[Afganistan]] |2430 |- |[[Iran]] |909 |- |[[Chińskô Lëdowô Repùblika]] |523 |} === Brzegòwô liniô === Brzegòwô liniô (z [[Arabsczé Mòrze|Arabsczim Mòrzã]]) 1046 km<ref name=":0">[https://www.dawn.com/news/884966/geographytheborders-of-pakistan Geography: The borders of Pakistan] Dawn</ref>. === Klimat === We wikszoscë gòrący, sëchi a pùstinny, ùmiarkòwóny na nordowim zôpadze, arkticzny na nordze. === Ùsztôłcenié terenu === Krôj pòdzelony je na trzë przédné geògraficzné conë: nordowe wiżawë, dolëznã rzéczi Indus na strzódkù ë pòrénku, a też plaskatowëszańc Beludżistanu na pôłnim i zôpadze. === Wësokòsc terenu === [[Òbrôzk:K2, Mount Godwin Austen, Chogori, Savage Mountain.jpg|mały|K2]] *strzédnô wësokòsc: 900 m. n.r.m.<ref name=":1">[https://web.archive.org/web/20231210114627/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pakistan/ Pakistan] The World Factbook</ref> *nôniższô wësokòsc: o m. n.r.m. ([[Arabsczé Mòrze]])<ref name=":1" /> *nôwëższi czëp: 8,611 m. n.r.m. ([[K2]])<ref name=":1" /> === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 35,2% (w tim 27,6% òrnëch gruńtów) * lasë 2,1% (w 2018) === Wòdë === Wszëtczé wòdë Pakistanu mają 25 220 km²<ref name=":1" />. Przédnyma rzékama Pakistanu są: * [[Indus]] (długòsc 3180 km), * Satledż (długòsc 1450 km), * Czanab (długòsc 960 km), * Dżhelam (długòsc 725 km), * Rawi (długòsc 720 km)<ref>[https://www.envpk.com/list-of-major-and-minor-rivers-of-pakistan-with-description/ List of Major and Minor Rivers of Pakistan With Description] ENVPK</ref>. == Demògrafiô == W 2025 Pakistan miał 249 948 885 mieszkańców<ref>[https://web.archive.org/web/20260111025029/https://www.macrotrends.net/global-metrics/countries/pak/pakistan/population Pakistan Population (1950-2025)] Macrotrends</ref>. Nôwikszą religią je [[islam]], chtëren w 2020 wëznôwało 96,5% (przë czim 85-90% bëło sunnitów, a 10-15% szijitów), jinszé (w tim [[Chrzescëjaństwò|chrzescëjanów]] i [[Hindujizm|hindujistów]]) bëło 3.5%<ref name=":1" />. == Pòliticzny system == Pakistan je islamską repùbliką. Wódcą kraju je prezydeńt. Przédnikã rządu je premiéra. Parlament Pakistanu skłôdô sã z Nôrodnégò Zgromadzeniégò i Senatu<ref>[https://na.gov.pk/uploads/documents/1333523681_951.pdf Art. 50. konstitucëji Pakistanu]</ref>. Zgromadzenié ma 336 môlów, a Senat 104<ref>[https://www.congress.gov/crs-product/IF10359 Pakistan’s Domestic Political Setting]</ref>. * Prezydeńt: Asif Ali Zardari (òd 2024)<ref name=":2">[https://www.pakistan.gov.pk/ Goverment of Pakistan]</ref> * Premiéra: Shehbaz Sharif<ref name=":2" /> == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:View of Makli by Usman Ghani (cropped).jpg|Ùrzma Makli Òbrôzk:Markhor Horns (5779055412).jpg|Szruwòróg Markru Òbrôzk:Population Density by Pakistani District_-_2017 Census.svg|Gãstosc zalëdzeniô </gallery> == Òbaczë téż == * [[Indie]] * [[Bangladesz]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] cl470mhombxi5psqpfhkv338uijiqj4 222883 222829 2026-11-01T16:24:24Z DawnyTest 14843 /* Galeriô */ 222883 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Islamskô Repùblika Pakistanu|gwôsné miono=‏اسلامی جمہوریۂ پاکستان‎<br>Islamic Republic of Pakistan|fana=Flag of Pakistan.svg|miono-genitiw=Pakistanu|herb=State emblem of Pakistan.svg|mòtto=Iman, Ittehad, Nazm<br> (Wiara, Jednosc, Discyplina)|na karce=Pakistan in its region (claimed and disputed hatched).svg|jãzëk=[[jãzëk ùrdu|ùrdu]], [[angelsczi jãzëk|angelsczi]]|stolëca=Islamabad|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=796,095|rok=2025|lëdztwò=249 948 885|dëtk=pakistańskô rupia|kòd dëtka=PKR|czasowô cona=5|swiãto=14 zélnika|himn=قومی ترانہ ‎<br>(Pak sarzamin shad bad)|kòd=PK|Internet=.pk|telefón=+92|Prezydeńt=Asif Ali Zardari|Premiéra=Shehbaz Sharif|aùtowi kòd=PK|data ùsôdzenia=14 zélnika 1947}} '''Pakistan''' – państwò w [[Azjô|Azji]]. [[Islam]] je tu państwòwą religią<ref>[https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2004/35519.htm Pakistan] US Department of State</ref>. Stolëcznym gardã je Islamabad. == Historiô == Do 1947 roku béł dzélã Britijsczich Indii. Zwëskôł samòstójnotã [[14 zélnika]] 1947<ref>[https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/08/pakistan-independence-day Pakistan Independence Day] US Department of State</ref>. W 1948 to dało pierszą wòjnã o Kaszmir z [[Indie|Indiami]]. [[23 strëmiannika]] 1956 stôł sã islamską repùbliką (rëchli wódcą bëł król [[Wiôlgô Britaniô|britijsczi]])<ref>[https://moderndiplomacy.eu/2021/03/23/nine-years-from-dominion-to-islamic-republic-of-pakistan-and-thereafter/ Nine Years from Dominion to Islamic Republic of Pakistan and Thereafter] Modern Diplomacy</ref>. W 1965 doszło do drëdżi wòjnë ò Kaszmir. A w 1971 òddzelił sã Pòrénczny Pakistan (prowincjô Pakistanu), chtëren stôł sã państwã o mionie [[Bangladesz]]<ref>[https://www.bbc.com/news/world-south-asia-12966786 Pakistan profile – Timeline] BBC News</ref>. == Geògrafiô == === Wiéchrzëzna === * całownô: 796 095 km² * wiéchrzëzna lądu: 770 875 km² * wiéchrzëzna wòdów: 25 220 km² === Lądowé grańce === Długòsc grańców wënosy 6774 km. {| class="wikitable" |+Długosc grańcóę ze sąsadama<ref name=":0" /> !Sąsôd !Długòsc (km) |- |[[Indie]] |2912 |- |[[Afganistan]] |2430 |- |[[Iran]] |909 |- |[[Chińskô Lëdowô Repùblika]] |523 |} === Brzegòwô liniô === Brzegòwô liniô (z [[Arabsczé Mòrze|Arabsczim Mòrzã]]) 1046 km<ref name=":0">[https://www.dawn.com/news/884966/geographytheborders-of-pakistan Geography: The borders of Pakistan] Dawn</ref>. === Klimat === We wikszoscë gòrący, sëchi a pùstinny, ùmiarkòwóny na nordowim zôpadze, arkticzny na nordze. === Ùsztôłcenié terenu === Krôj pòdzelony je na trzë przédné geògraficzné conë: nordowe wiżawë, dolëznã rzéczi Indus na strzódkù ë pòrénku, a też plaskatowëszańc Beludżistanu na pôłnim i zôpadze. === Wësokòsc terenu === [[Òbrôzk:K2, Mount Godwin Austen, Chogori, Savage Mountain.jpg|mały|K2]] *strzédnô wësokòsc: 900 m. n.r.m.<ref name=":1">[https://web.archive.org/web/20231210114627/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pakistan/ Pakistan] The World Factbook</ref> *nôniższô wësokòsc: o m. n.r.m. ([[Arabsczé Mòrze]])<ref name=":1" /> *nôwëższi czëp: 8,611 m. n.r.m. ([[K2]])<ref name=":1" /> === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 35,2% (w tim 27,6% òrnëch gruńtów) * lasë 2,1% (w 2018) === Wòdë === Wszëtczé wòdë Pakistanu mają 25 220 km²<ref name=":1" />. Przédnyma rzékama Pakistanu są: * [[Indus]] (długòsc 3180 km), * Satledż (długòsc 1450 km), * Czanab (długòsc 960 km), * Dżhelam (długòsc 725 km), * Rawi (długòsc 720 km)<ref>[https://www.envpk.com/list-of-major-and-minor-rivers-of-pakistan-with-description/ List of Major and Minor Rivers of Pakistan With Description] ENVPK</ref>. == Demògrafiô == W 2025 Pakistan miał 249 948 885 mieszkańców<ref>[https://web.archive.org/web/20260111025029/https://www.macrotrends.net/global-metrics/countries/pak/pakistan/population Pakistan Population (1950-2025)] Macrotrends</ref>. Nôwikszą religią je [[islam]], chtëren w 2020 wëznôwało 96,5% (przë czim 85-90% bëło sunnitów, a 10-15% szijitów), jinszé (w tim [[Chrzescëjaństwò|chrzescëjanów]] i [[Hindujizm|hindujistów]]) bëło 3.5%<ref name=":1" />. == Pòliticzny system == Pakistan je islamską repùbliką. Wódcą kraju je prezydeńt. Przédnikã rządu je premiéra. Parlament Pakistanu skłôdô sã z Nôrodnégò Zgromadzeniégò i Senatu<ref>[https://na.gov.pk/uploads/documents/1333523681_951.pdf Art. 50. konstitucëji Pakistanu]</ref>. Zgromadzenié ma 336 môlów, a Senat 104<ref>[https://www.congress.gov/crs-product/IF10359 Pakistan’s Domestic Political Setting]</ref>. * Prezydeńt: Asif Ali Zardari (òd 2024)<ref name=":2">[https://www.pakistan.gov.pk/ Goverment of Pakistan]</ref> * Premiéra: Shehbaz Sharif<ref name=":2" /> == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:View of Makli by Usman Ghani (cropped).jpg|Ùrzma Makli Òbrôzk:Markhor Horns (5779055412).jpg|Szruwòróg Markur Òbrôzk:Population Density by Pakistani District_-_2017 Census.svg|Gãstosc zalëdzeniô </gallery> == Òbaczë téż == * [[Indie]] * [[Bangladesz]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] 2jxfd0vp4vfyfzbvqyvklssivs3r727 223006 222883 2026-11-01T20:40:19Z Terrus38 14026 223006 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Islamskô Repùblika Pakistanu|gwôsné miono=‏اسلامی جمہوریۂ پاکستان‎<br>Islamic Republic of Pakistan|fana=Flag of Pakistan.svg|miono-genitiw=Pakistanu|herb=State emblem of Pakistan.svg|mòtto=Iman, Ittehad, Nazm<br> (Wiara, Jednosc, Discyplina)|na karce=Pakistan in its region (claimed and disputed hatched).svg|jãzëk=[[jãzëk ùrdu|ùrdu]], [[angelsczi jãzëk|angelsczi]]|stolëca=Islamabad|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=796,095|rok=2025|lëdztwò=249 948 885|dëtk=pakistańskô rupia|kòd dëtka=PKR|czasowô cona=5|swiãto=14 zélnika|himn=قومی ترانہ ‎<br>(Pak sarzamin shad bad)|kòd=PK|Internet=.pk|telefón=+92|Prezydeńt=Asif Ali Zardari|Premiéra=Shehbaz Sharif|aùtowi kòd=PK|data ùsôdzenia=14 zélnika 1947}} '''Pakistan''' – państwò w [[Azjô|Azji]]. [[Islam]] je tu państwòwą religią<ref>[https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2004/35519.htm Pakistan] US Department of State</ref>. Stolëcznym gardã je Islamabad. == Historiô == Do 1947 roku béł dzélã Britijsczich Indii. Zwëskôł samòstójnotã [[14 zélnika]] 1947<ref>[https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/08/pakistan-independence-day Pakistan Independence Day] US Department of State</ref>. W 1948 to dało pierszą wòjnã o Kaszmir z [[Indie|Indiami]]. [[23 strëmiannika]] 1956 stôł sã islamską repùbliką (rëchli wódcą bëł król [[Wiôlgô Britaniô|britijsczi]])<ref>[https://moderndiplomacy.eu/2021/03/23/nine-years-from-dominion-to-islamic-republic-of-pakistan-and-thereafter/ Nine Years from Dominion to Islamic Republic of Pakistan and Thereafter] Modern Diplomacy</ref>. W 1965 doszło do drëdżi wòjnë ò Kaszmir. A w 1971 òddzelił sã Pòrénczny Pakistan (prowincjô Pakistanu), chtëren stôł sã państwã o mionie [[Bangladesz]]<ref>[https://www.bbc.com/news/world-south-asia-12966786 Pakistan profile – Timeline] BBC News</ref>. == Geògrafiô == === Wiéchrzëzna === * całownô: 796 095 km² * wiéchrzëzna lądu: 770 875 km² * wiéchrzëzna wòdów: 25 220 km² === Lądowé grańce === Długòsc grańców wënosy 6774 km. {| class="wikitable" |+Długosc grańcóę ze sąsadama<ref name=":0" /> !Sąsôd !Długòsc (km) |- |[[Indie]] |2912 |- |[[Afganistan]] |2430 |- |[[Iran]] |909 |- |[[Chińskô Lëdowô Repùblika]] |523 |} === Brzegòwô liniô === Brzegòwô liniô (z [[Arabsczé Mòrze|Arabsczim Mòrzã]]) 1046 km<ref name=":0">[https://www.dawn.com/news/884966/geographytheborders-of-pakistan Geography: The borders of Pakistan] Dawn</ref>. === Klimat === We wikszoscë gòrący, sëchi a pùstinny, ùmiarkòwóny na nordowim zôpadze, arkticzny na nordze. === Ùsztôłcenié terenu === Krôj pòdzelony je na trzë przédné geògraficzné conë: nordowe wiżawë, dolëznã rzéczi Indus na strzódkù ë pòrénku, a też plaskatowëszańc Beludżistanu na pôłnim i zôpadze. === Wësokòsc terenu === [[Òbrôzk:K2, Mount Godwin Austen, Chogori, Savage Mountain.jpg|mały|K2]] *strzédnô wësokòsc: 900 m. n.r.m.<ref name=":1">[https://web.archive.org/web/20231210114627/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pakistan/ Pakistan] The World Factbook</ref> *nôniższô wësokòsc: o m. n.r.m. ([[Arabsczé Mòrze]])<ref name=":1" /> *nôwëższi czëp: 8,611 m. n.r.m. ([[K2]])<ref name=":1" /> === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 35,2% (w tim 27,6% òrnëch gruńtów) * lasë 2,1% (w 2018) === Wòdë === Wszëtczé wòdë Pakistanu mają 25 220 km²<ref name=":1" />. Przédnyma rzékama Pakistanu są: * [[Indus]] (długòsc 3180 km), * Satledż (długòsc 1450 km), * Czanab (długòsc 960 km), * Dżhelam (długòsc 725 km), * Rawi (długòsc 720 km)<ref>[https://www.envpk.com/list-of-major-and-minor-rivers-of-pakistan-with-description/ List of Major and Minor Rivers of Pakistan With Description] ENVPK</ref>. == Demògrafiô == W 2025 Pakistan miał 249 948 885 mieszkańców<ref>[https://web.archive.org/web/20260111025029/https://www.macrotrends.net/global-metrics/countries/pak/pakistan/population Pakistan Population (1950-2025)] Macrotrends</ref>. Nôwikszą religią je [[islam]], chtëren w 2020 wëznôwało 96,5% (przë czim 85-90% bëło sunnitów, a 10-15% szijitów), jinszé (w tim [[Chrzescëjaństwò|chrzescëjanów]] i [[Hindujizm|hindujistów]]) bëło 3.5%<ref name=":1" />. == Pòliticzny system == Pakistan je islamską repùbliką. Wódcą kraju je prezydeńt. Przédnikã rządu je premiéra. Parlament Pakistanu skłôdô sã z Nôrodnégò Zgromadzeniégò i Senatu<ref>[https://na.gov.pk/uploads/documents/1333523681_951.pdf Art. 50. konstitucëji Pakistanu]</ref>. Zgromadzenié ma 336 môlów, a Senat 104<ref>[https://www.congress.gov/crs-product/IF10359 Pakistan’s Domestic Political Setting]</ref>. * Prezydeńt: Asif Ali Zardari (òd 2024)<ref name=":2">[https://www.pakistan.gov.pk/ Goverment of Pakistan]</ref> * Premiéra: Shehbaz Sharif<ref name=":2" /> == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:View of Makli by Usman Ghani (cropped).jpg|Ùrzma Makli Òbrôzk:Markhor Horns (5779055412).jpg|Szruwòróg Markur Òbrôzk:Population Density by Pakistani District_-_2017 Census.svg|Gãstosc zalëdzeniô </gallery> == Òbaczë téż == * [[Indie]] * [[Bangladesz]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] 32d6gf6nvdu8spxvtz3xzd45zx0bqha 0 4642 223008 222344 2026-11-01T20:40:33Z Terrus38 14026 223008 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=المملكة العربيّة السّعوديّة|miono=Królestwò Saùdijsczi Arabie|fana=Flag of Saudi Arabia.svg|miono-genitiw=Saudëjsczi Arabii|herb=Emblem of Saudi Arabia.svg|mòtto=لا إله إلا الله محمد رسول الله<br>(Ni ma Bòga nad Allaha a Mahomet je jegò prorokã)|na karce=Saudi Arabia in its region.svg|jãzëk=arabsczi|stolëca=Rijad|fòrma państwa=absolutnô mònarchiô|wiéchrzëzna=2 149 690|procent-wòdë=0|rok=2021|lëdztwò=34 783 757|dëtk=rial|kòd dëtka=SAR|czasowô cona=3|swiãto=23 séwnika|himn= عاش المليك<br>Asz Al Malik<br>(Niech żëje król) <center>[[Òbrôzk:Saudi Arabian national anthem, performed by the United States Navy Band.oga]]</center>|kòd=SA|Internet=.sa|telefón=+966|Mònarcha=Salman ibn Abd al-Aziz Al Su’ud|Premiéra=Muhammad ibn Salman ibn Abd al-Aziz Al Su’ud|aùtowi kòd=SA|data ùsôdzenia=23 séwnika 1932}} '''Saùdijskô Arabiô'''<ref>https://mojestrone.com/artykul/atak-na-iran-chamenei-n2229725</ref> – państwò w [[Azjô|Azji]], na [[Arabsczi Półòstrów|Arabsczim Półòstrowie]]. Stolëcznym gardã je [[Rijad]]. Państwòwą religią je [[islam]]. W Saùdijsczi Arabii leżą Mekka i Medina, swiãté môle mùzelmanów. Na nëch terenach żił islamsczi prorok [[Mahomet]]. Grańczi z [[Jordaniô|Jordanią]], [[Irak|Irakã]], [[Kùwejt|Kùwejtã]], [[Katar|Katarã]], [[Zjednóné Arabsczé Emiratë|Zjednónyma Arabsczima Emiratama]], [[Òman|Òmanã]] i [[Jemen|Jemenã]]<ref>[https://www.dfat.gov.au/geo/saudi-arabia/saudi-arabia-country-brief Saudi Arabia country brief] Australian Department of Foreign Affairs and Trade [2025-08-20]</ref>. * lëdztwò (2021): 34 783 757<ref>''[https://web.archive.org/web/20210319180722/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/saudi-arabia The World Factbook]''</ref> mieszkańców * wiéchrzëzna: 2 149 690 km², terenë Saùdijsczi Arabii to we wikszoscë pùstinie – ni ma tam ani jedny sztabil [[Rzéka|rzéczi]]<ref>[https://timesofindia.indiatimes.com/world/countries-that-do-not-have-rivers-including-saudi-arabia-qatar-oman-and-more/articleshow/118584303.cms Countries that do not have rivers including Saudi Arabia] [2025-02-27] Times of India [dost. 2025-08-29]</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Saudi Arabia population density 2010.png|[[Gãstosc zalëdzeniô]] w Saùdijsczi Arabie Òbrôzk:Saudi Arabia Topography.png|[[Topògrafiô]] Saùdijsczi Arabie Òbrôzk:The Ka'ba, Great Mosque of Mecca, Saudi Arabia (4).jpg|[[Swiãtnica Al-Kaaba]] w [[Mekka|Mekce]] Òbrôzk:Falafel_1.JPG|[[Falafel]], jeden òd tradicyjnëch môltëchów Saùdijsczi Arabie </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] 3sqflojzws30yl4mjbywoaeike3nlzc 0 4649 223010 218223 2026-11-01T20:44:15Z Terrus38 14026 223010 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Türkiye |miono = Tëreckô |miono-genitiw = Tërecczi |fana = Flag of Turkey.svg |herb = Emblem of Turkey.svg |na karce = LocationTurkey.png |mòtto = Yurtta Sulh, Cihanda Sulh.<br> (Mir w tatczëznie, mir na swiece) |jãzëk = [[Tërecczi jãzëk|tërecczi]] |stolëca = Ankara |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 649.964 |procent-wòdë = 1,26 |lëdztwò = 39.331.000 |rok = 2009 |dëtk = lira |kòd dëtka = ₺ |czasowô cona = +0 |swiãto = 29 pazdzérznika |himn = Istiklâl Marsi<br> (Marsz Samòstójnotë) <center>[[Òbrôzk:IstiklalMarsi-2013 (version 2).oga]]</center> |kòd = TR, TUR |Internet = .tr |telefón = +90 |Prezydeńt=Recep Tayyip Erdoğan |data ùsôdzenia=29 pazdzérznika |aùtowi kòd=TR }} '''Tëreckô''' (téż '''Tërcëjô''', {{jãz.|tr}} ''Türkiye'', '''Repùblika Tërecczi''' – ''Türkiye Cumhuriyeti'') je państwã w [[Azjô|Azji]] na półòstrowie [[Anatolëjô|Miészô Azjô]], a dzélowo téż w [[Eùropa|Eùropie]] ze stolëcą w [[Ankara|Ankarze]]. Eùropejsczi dzél – [[Tracëjô]] robi 3% wiéchrzëznë ë je òddzelony òd azjacczégò dzélu przez [[mòrzé Marmara]] ë zwãżënë [[Bòsfor]] ë [[Dardanele]]. Tëreckô je krôjã sztërzech mòrzów, bò òd nocë òbtôczô jã [[Czôrné Mòrzé]], òd wieczoru [[Egejsczé Mòrzé]] ë [[mòrzé Marmara]], a òd pôłni [[Westrzódzemné Mòrzé]] – zwóné w tërecczim jãzëkù Biôłim Mòrzã. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Istanbul new mosque.jpg|[[Stambùł]] Òbrôzk:Anit Kabir (6526103103).jpg|Anıtkabir, [[Ankara]] Òbrôzk:Kocatepe Mosque Ankara.jpg| Òbrôzk:State Painting and Sculpture Museum of Ankara.jpg| Òbrôzk:DolmabahceMainGate.JPG| Òbrôzk:İzmir clock tower.jpg| Òbrôzk:Pamukkale00.JPG| Òbrôzk:Eskişehir-Aycan.jpg| Òbrôzk:Antalya falezler.jpg| Òbrôzk:Alanya.jpg| Òbrôzk:Bluemosquefront.jpg| Òbrôzk:Diyarbakir P1050751 20080427135832.JPG| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Nordowi Cyper]] * [[Armeniô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Eùropa}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Tëreckô| ]] [[Kategòrëjô:Bałkańsczi Półòstrów]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] gb4lf1mnzoq2v8h5nv02358nx31esln 0 4653 222890 217512 2026-11-01T16:31:55Z DawnyTest 14843 /* Galeriô */ 222890 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = ''د افغانستان اسلامي امارت (paszto)''<br>Də Afġānistān Islāmī Imārat<br>''امارت اسلامی افغانستان (dari)''<br>Imārat-i Islāmī-yi Afghānistān | miono = Islamsczi Emirat Afganistanu | miono-genitiw = Afganistónu| fana = Flag_of_Taliban.svg | herb = Arms of the Islamic Emirate of Afghanistan.svg| na karce = LocationAfghanistan.svg| mòtto = لا إله إلا الله محمد رسول الله <br>(Ni ma Bòga nad Allaha a Mahomet je jegò prorokã) | jãzëk = paszto | stolëca = Kabùl | fòrma państwa = emirat | wiéchrzëzna = 652 864 | procent-wòdë = ~0| lëdztwò = 39 907 500 | rok = 2020 | dëtk = afgani | kòd dëtka = AFN | czasowô cona = +4:30 | swiãto = [[24 czerwińca]]| himn = دا د باتورانو کور (To je dodóm bòhaterów)| kòd = AF | Internet = .af | telefón = +93 | Mònarcha=Hibatullah Achùndzada| Premiéra=Hasan Achùnd|aùtowi kòd=AFG}} '''Afganistan''' ([[Jãzëk paszto|paszto]]: افغانستا ''Afğānistān,'' [[Jãzëk dari|dari]]: افغانستان<small>&nbsp;</small>''Afğānistān''), òficjalno '''Islamsczi Emirat Afganistanu''' – strzódlądowé państwò pòłożoné we westrzédno-pôłniowi Azje. Grańczi z [[Pakistan|Pakistanã]] òd pòrénkù ë pôłniô, [[Iran|Iranã]] òd zôpadu, [[Tadżikistan|Tadżikistanã]] òd nordowégò pòrénkù a téż [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]] òd pòrénkù. W kraju ò lądowi nadwiérzchnie 652 864 km² wikszosc terenu stanowią górë – rówiznë dô na nordze a zudwesce, są òne òddzeloné òde se górsczim lińcuchã [[Hindukùsz]]. Stolëcą ë nôwikszim miastã państwa je [[Kabùl]]. Lëdztwò Afganistanu taksëje sã na wënôszącé pòmidzë 35 a 50 milionów. Rząd Afganistanu òd 2021, czedë włôdzã przejãlë Talibòwie, je nieùznôwóny na midzënôrodny arenie. Krajã rządzy emir, Hibatullah Achùndzada. Premiérą w stolëcë je mùłła Hasan Achùnd. Prawò je òpiarte na prawie szariatu<ref>[https://www.pism.pl/publikacje/afganistan-rok-po-przejeciu-wladzy-przez-talibow Afganistan rok po przejęciu władzy przez talibów] [2022-08-11] PISM [2025-09-06]</ref><ref>[https://www.national-geographic.pl/historia/jak-wyglada-dzisiaj-afganistan-to-kraj-na-styku-wielu-kultur-religii-i-wplywow/#afganistan-jest-dzis-zarzadzany-przez-talibow Jak wygląda dzisiaj Afganistan? To kraj na styku wielu kultur, religii i wpływów] National Geographic [2025-09-06]</ref>. [[Islam]] je tam państwòwą religią. == Etimòlogiô == Niejedny ùczałi sugerëją, co dërżéń [[Afghan (ethnonym)|''Afghān'']] pòchôdô ze [[Sanskrit|sanskricczégò]] słowa ''[[Aśvaka|Aśvakan]]'', jaczé òdnôszało sã do stôrożëtnëch mieszkańców [[Hindukùsz|Hindukùszu]].<ref>''Scottish Geographical Magazine'', 1999, str. 275, Royal Scottish Geographical Society</ref> ''Aśvakan'' dosłowno òznôczô „kùczrów”, „hodówców kòniów” abò „kawalerzistów” (òd ''[[aśva]]'', sanskricczégò a [[Awestijsczi jãzëk|awestijsczégò]] słowa na „kònia”)<ref>Majumdar, Ramesh Chandra (1977) [1952]. ''Ancient India'' (przedrëk). Motilal Banarsidass. str.&nbsp;99. ISBN&nbsp;<bdi>978-8-12080-436-4</bdi>.</ref>. Historiczno pòzwą ''Afghān'' zwóny bëlë etniczny [[Pasztunowie]].<ref>Ch. M. Kieffer (15.12.1983.) [https://web.archive.org/web/20131116233835/http://www.iranicaonline.org/articles/afgan-in-current-political-usage-any-citizen-of-afghanistan-whatever-his-ethnic-tribal-or-religious-affiliation "Afghan"]. ''Encyclopædia Iranica'' (online). Columbia University. [[http://www.iranicaonline.org/articles/afgan-in-current-political-usage-any-citizen-of-afghanistan-whatever-his-ethnic-tribal-or-religious-affiliation zarchiw.] 16.11.2013.]</ref> Arabskô ë perskô fòrma miona, ''Afġān'', òsta pierszi rôz pòswiadczonô w ksążce ò geògrafie ''[[Hudud al-'Alam]]'' z X stalatégò.<ref>Vogelsang, Willem (2002). ''The Afghans''. Wiley Blackwell. str.&nbsp;18. ISBN&nbsp;<bdi>0-631-19841-5</bdi>.</ref> Kùńcowi dzél miona, „[[-stan]]” je persczim sufiksã òznôczającym krôj abò plac. Stądka téż „Afganistan” òznôczô dosłowno „krôj Afganów” czë, historiczno zdrzącë, „krôj Pasztunów”. Pòzwa ta bëła brëkòwónô ju w XIV wiekù, le blós w òdniesenim do pòréncznégò królestwa Kartidów<ref>Nölle-Karimi, Christine (2020). "''Afghanistan until 1747''". [w:] Fleet, Kate; Krämer, Gudrun; Matringe, Denis; Nawas, John; Rowson, Everett (editorzë). ''Encyclopaedia of Islam'' (III wëd.). Brill Online. ISSN&nbsp;1873-9830.</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Northwestern Afghanistan.jpg|Nôrdôwo-pòrénkowi Afganistan Òbrôzk:Schoolgirls in Bamozai.JPG|Afgańsczé dzewczinczi w Bamozai Òbrôzk:Afghan Saffron.jpg|Afgańsczi szafrón Òbrôzk:Capra falconeri 1 - Syracuse Zoo.jpg|Markur Òbrôzk:Black Hawk flying over a valley in Bamyan.jpg|Amerikańsczi Black Hawk nôd doliną rzéczi Bamian Òbrôzk:Abdul Rahman mosque, Kabul.jpg|Meczet Abdula Rahmana w Kabùlu Òbrôzk:ANP trucks in Kunar.jpg|Aùta afgańsczi pòlicje w prowincje Kunar Òbrôzk:Blue Mosque in Mazar-e-Sharif.jpg|Mòdri Meczet w Mazar-i Szarif Òbrôzk:Papaver somniferum flowers.jpg|Mak Òbrôzk:Secretary Pompeo Meets With the Taliban Delegation (50333305012).jpg|Sekretôrz stanu USA Mike Pompeo na spòtkaniu z delegacją Afganistanu Òbrôzk:Taliban-herat-2001.jpg|Talibòwie w Herace Òbrôzk:Afghan parliament in 2006.jpg|Afgańsczi Parlament w 2006 </gallery> == Òbaczë téż == * [[Adóm Szada-Bòrzëszkòwsczi]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] t9llvf9zdr2wxdtjkgw11vfn4hpar8t 222997 222890 2026-11-01T20:37:25Z Terrus38 14026 222997 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = ''د افغانستان اسلامي امارت (paszto)''<br>Də Afġānistān Islāmī Imārat<br>''امارت اسلامی افغانستان (dari)''<br>Imārat-i Islāmī-yi Afghānistān | miono = Islamsczi Emirat Afganistanu | miono-genitiw = Afganistónu| fana = Flag_of_Taliban.svg | herb = Arms of the Islamic Emirate of Afghanistan.svg| na karce = LocationAfghanistan.svg| mòtto = لا إله إلا الله محمد رسول الله <br>(Ni ma Bòga nad Allaha a Mahomet je jegò prorokã) | jãzëk = paszto | stolëca = Kabùl | fòrma państwa = emirat | wiéchrzëzna = 652 864 | procent-wòdë = ~0| lëdztwò = 39 907 500 | rok = 2020 | dëtk = afgani | kòd dëtka = AFN | czasowô cona = +4:30 | swiãto = [[24 czerwińca]]| himn = دا د باتورانو کور (To je dodóm bòhaterów)| kòd = AF | Internet = .af | telefón = +93 | Mònarcha=Hibatullah Achùndzada| Premiéra=Hasan Achùnd|aùtowi kòd=AFG}} '''Afganistan''' ([[Jãzëk paszto|paszto]]: افغانستا ''Afğānistān,'' [[Jãzëk dari|dari]]: افغانستان<small>&nbsp;</small>''Afğānistān''), òficjalno '''Islamsczi Emirat Afganistanu''' – strzódlądowé państwò pòłożoné we westrzédno-pôłniowi Azje. Grańczi z [[Pakistan|Pakistanã]] òd pòrénkù ë pôłniô, [[Iran|Iranã]] òd zôpadu, [[Tadżikistan|Tadżikistanã]] òd nordowégò pòrénkù a téż [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]] òd pòrénkù. W kraju ò lądowi nadwiérzchnie 652 864 km² wikszosc terenu stanowią górë – rówiznë dô na nordze a zudwesce, są òne òddzeloné òde se górsczim lińcuchã [[Hindukùsz]]. Stolëcą ë nôwikszim miastã państwa je [[Kabùl]]. Lëdztwò Afganistanu taksëje sã na wënôszącé pòmidzë 35 a 50 milionów. Rząd Afganistanu òd 2021, czedë włôdzã przejãlë Talibòwie, je nieùznôwóny na midzënôrodny arenie. Krajã rządzy emir, Hibatullah Achùndzada. Premiérą w stolëcë je mùłła Hasan Achùnd. Prawò je òpiarte na prawie szariatu<ref>[https://www.pism.pl/publikacje/afganistan-rok-po-przejeciu-wladzy-przez-talibow Afganistan rok po przejęciu władzy przez talibów] [2022-08-11] PISM [2025-09-06]</ref><ref>[https://www.national-geographic.pl/historia/jak-wyglada-dzisiaj-afganistan-to-kraj-na-styku-wielu-kultur-religii-i-wplywow/#afganistan-jest-dzis-zarzadzany-przez-talibow Jak wygląda dzisiaj Afganistan? To kraj na styku wielu kultur, religii i wpływów] National Geographic [2025-09-06]</ref>. [[Islam]] je tam państwòwą religią. == Etimòlogiô == Niejedny ùczałi sugerëją, co dërżéń [[Afghan (ethnonym)|''Afghān'']] pòchôdô ze [[Sanskrit|sanskricczégò]] słowa ''[[Aśvaka|Aśvakan]]'', jaczé òdnôszało sã do stôrożëtnëch mieszkańców [[Hindukùsz|Hindukùszu]].<ref>''Scottish Geographical Magazine'', 1999, str. 275, Royal Scottish Geographical Society</ref> ''Aśvakan'' dosłowno òznôczô „kùczrów”, „hodówców kòniów” abò „kawalerzistów” (òd ''[[aśva]]'', sanskricczégò a [[Awestijsczi jãzëk|awestijsczégò]] słowa na „kònia”)<ref>Majumdar, Ramesh Chandra (1977) [1952]. ''Ancient India'' (przedrëk). Motilal Banarsidass. str.&nbsp;99. ISBN&nbsp;<bdi>978-8-12080-436-4</bdi>.</ref>. Historiczno pòzwą ''Afghān'' zwóny bëlë etniczny [[Pasztunowie]].<ref>Ch. M. Kieffer (15.12.1983.) [https://web.archive.org/web/20131116233835/http://www.iranicaonline.org/articles/afgan-in-current-political-usage-any-citizen-of-afghanistan-whatever-his-ethnic-tribal-or-religious-affiliation "Afghan"]. ''Encyclopædia Iranica'' (online). Columbia University. [[http://www.iranicaonline.org/articles/afgan-in-current-political-usage-any-citizen-of-afghanistan-whatever-his-ethnic-tribal-or-religious-affiliation zarchiw.] 16.11.2013.]</ref> Arabskô ë perskô fòrma miona, ''Afġān'', òsta pierszi rôz pòswiadczonô w ksążce ò geògrafie ''[[Hudud al-'Alam]]'' z X stalatégò.<ref>Vogelsang, Willem (2002). ''The Afghans''. Wiley Blackwell. str.&nbsp;18. ISBN&nbsp;<bdi>0-631-19841-5</bdi>.</ref> Kùńcowi dzél miona, „[[-stan]]” je persczim sufiksã òznôczającym krôj abò plac. Stądka téż „Afganistan” òznôczô dosłowno „krôj Afganów” czë, historiczno zdrzącë, „krôj Pasztunów”. Pòzwa ta bëła brëkòwónô ju w XIV wiekù, le blós w òdniesenim do pòréncznégò królestwa Kartidów<ref>Nölle-Karimi, Christine (2020). "''Afghanistan until 1747''". [w:] Fleet, Kate; Krämer, Gudrun; Matringe, Denis; Nawas, John; Rowson, Everett (editorzë). ''Encyclopaedia of Islam'' (III wëd.). Brill Online. ISSN&nbsp;1873-9830.</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Northwestern Afghanistan.jpg|Nôrdôwo-pòrénkowi Afganistan Òbrôzk:Schoolgirls in Bamozai.JPG|Afgańsczé dzewczinczi w Bamozai Òbrôzk:Afghan Saffron.jpg|Afgańsczi szafrón Òbrôzk:Capra falconeri 1 - Syracuse Zoo.jpg|Markur Òbrôzk:Black Hawk flying over a valley in Bamyan.jpg|Amerikańsczi Black Hawk nôd doliną rzéczi Bamian Òbrôzk:Abdul Rahman mosque, Kabul.jpg|Meczet Abdula Rahmana w Kabùlu Òbrôzk:ANP trucks in Kunar.jpg|Aùta afgańsczi pòlicje w prowincje Kunar Òbrôzk:Blue Mosque in Mazar-e-Sharif.jpg|Mòdri Meczet w Mazar-i Szarif Òbrôzk:Papaver somniferum flowers.jpg|Mak Òbrôzk:Secretary Pompeo Meets With the Taliban Delegation (50333305012).jpg|Sekretôrz stanu USA Mike Pompeo na spòtkaniu z delegacją Afganistanu Òbrôzk:Taliban-herat-2001.jpg|Talibòwie w Herace Òbrôzk:Afghan parliament in 2006.jpg|Afgańsczi Parlament w 2006 </gallery> == Òbaczë téż == * [[Adóm Szada-Bòrzëszkòwsczi]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] ft3j1dftgemhpbiedo2oo8vdlpg0u92 0 4654 222998 212768 2026-11-01T20:37:35Z Terrus38 14026 222998 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=গণপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশ <br>Gonoprodźatontri Bangladesz|miono=Lëdowô Repùblika Bangladeszu|lëdztwò=175 423 000|rok=2026|dëtk=taka|kòd dëtka=BDT|czasowô cona=6|telefón=+880|Internet=.bd|kòd=BD/BGD/050|himn=Amar Sonar Bangla<br> (Mój złoti Bengal) <center>[[Òbrôzk:Amar Sonar Bangla - official vocal music of the National anthem of Bangladesh.ogg]]</center>|wiéchrzëzna=148 460|procent-wòdë=|fòrma państwa=repùblika|stolëca=Dhaka|jãzëk=bengalsczi|na karce=LocationBangladesh.svg|herb=National emblem of Bangladesh.svg|fana=Flag of Bangladesh.svg|miono-genitiw=Bangladeszu|swiãto=26 strëmiannika|Prezydeńt=[[Mirza Fakhrul Islam Alamgir]]|Premiéra=[[Tarique Rahman]]|aùtowi kòd=BD|data ùsôdzenia=26 strëmiannika 1971}} '''Bangladesz''' je państwã w [[Azjô|Azji]]. Stolëcznym gardã je Dhaka. Bangladesz mioł 175 miliony mieszkańców w 2026. Je barzo gãsto zalëdzonym krajem, gãstosc je 1181,6 òsób na km. W latach 1947–1971 Bangladesz béł dzélã [[Pakistan|Pakistanu]] jako Wschòdny Pakistan. [[26 strëmiannika]] 1971 zwëskał samòstójnotã<ref>[https://www.bbc.co.uk/newsround/56511514 Bangladesh celebrates 50 years of independence] BBC</ref>. {| class="wikitable" |+ [[Nôrodny symból|Nôrodne symbole]] Bangladeszu |- ! '''nôrodny zwiérz''' | [[Òbrôzk:Panthera tigris.jpg|50px]] |- ! '''nôrodny ptôch''' | [[Òbrôzk:Oriental Magpie Robin (Copsychus saularis)- Male calling in the rain at Kolkata I IMG 3746.jpg|50px]] |- ! '''nôrodne drzewò''' | [[Òbrôzk:Mango blossoms.jpg|50px]] |- ! '''nôrodny kwiôt''' | [[Òbrôzk:Nymphaea pubescens (9149867657).jpg|50px]] |- ! '''nôrodny susk mòrsczi''' | [[Òbrôzk:PlatanistaHardwicke.jpg|50px]] |- ! '''nôrodny gôd''' | [[Òbrôzk:Gavial-du-gange.jpg|50px]] |- ! '''nôrodny brzôd''' | [[Òbrôzk:(Artocarpus heterophyllus) Jack fruits on Simhachalam Hills 01.jpg|50px]] |- ! '''nôrodna rëba''' | [[Òbrôzk:Ilish.JPG|50px]] |- ! '''nôrodny meczet''' | [[Òbrôzk:Baitul Mukarram (Arabic, بيت المكرّم; Bengali, বায়তুল মুকাররম; The Holy House).jpg|50px]] |- ! '''nôrodna swiãtnica''' | [[Òbrôzk:Hindu Temple in Dhaka.jpg|50px]] |- ! '''nôrodna rzéka''' | [[Òbrôzk:Boat on Jamuna River.jpg|50px]] |- ! '''nôrodna góra''' | [[Òbrôzk:Keokradong.jpg|50px]] |} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] qhbm8zrwdkb3iimtl45kozdcnl0shju 0 4656 223042 219004 2026-11-01T20:54:06Z Terrus38 14026 223042 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |miono=Repùblika Syngapùru |gwôsné miono=Republic of Singapore <center>新加坡共和国</center> <center>Republik Singapura</center> <center>சிங்கப்பூர் குடியரசு</center> |fana=Flag of Singapore.svg |miono-genitiw=Syngapùru |herb=Coat of arms of Singapore.svg |mòtto=Majulah Singapura<br>(Nôprzód Syngapùrze) |himn=Majulah Syngapùra<br>(Nôprzód Syngapùrze) <center>[[Òbrôzk:Majulah Singapura.ogg]]</center> |na karce=Singapore in its region (zoom).svg |jãzëk=angelsczi, mandarińsczi, malajsczi, tamilsczi |stolëca=Syngapùr |fòrma państwa=repùblika |Prezydeńt=Tharman Shanmugaratnam |Premiéra=Lawrence Wong |wiéchrzëzna=744.3<ref>[https://web.archive.org/web/20260211210300/https://www.singstat.gov.sg/find-data/search-by-theme/society/environment/latest-data Environment] [online], Base [przëstãp 2026-03-28] [ [https://www.singstat.gov.sg/find-data/search-by-theme/society/environment/latest-data/ zarchiw.] 2026-02-11] ({{jãz.|en}}).</ref> |aùtowi kòd=SGP |telefón=+65 |dëtk=syngapùrsczi dolar |kòd dëtka=SGD |czasowô cona=+8 |kòd=SG |Internet=.sg |lëdztwò=5,905,748<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/singapore-population/ Singapore Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-03-28] ({{jãz.|en}}).</ref> |data ùsôdzenia=9 zélnika 1965 |rok=2026 }} '''Syngapùr''' je państwã w [[Azjô|Azji]]; òno òbjimô blós gard Syngapùr. Miono miasta w [[sanskrit|sanskrice]] òznôczô „gard [[lew|lwa]]”<ref>http://eresources.nlb.gov.sg/infopedia/articles/SIP_938_2004-12-27.html</ref>. Syngapùr zwëskôł samòstójnotã 9 zélnika 1965 òd [[Malezjô|Malezje]]<ref>''[https://www.bbc.com/audio/play/w3ct7444 BBC Audio | Witness History | 1965 Singaporean independence]'' [online], www.bbc.com [dost. 2026-03-28] ({{jãz.|en}}).</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Saint Andrew's Cathedral, Singapore 15.JPG|Katédra sw. Andrzeja w Syngapùrze Òbrôzk:Singapore Panorama v2.jpg| Òbrôzk:Aerial of Marina Bay Singapore (35925244794).jpg| Òbrôzk:Orchard Road light up Xmas 2005.JPG| Òbrôzk:1 Ann Siang Hill, Singapore - 199805.jpg| Òbrôzk:010280 00001 Merlion, Singapore.jpg| Òbrôzk:010253 00001 Singapore, Victoria Theatre.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Malezjô]] * [[Indonezjô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] sv88ois38t1zy6ewv7qhexq3hbflch9 0 4893 223032 220529 2026-11-01T20:51:47Z Terrus38 14026 223032 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Wspólnota Aùstralii|gwôsné miono=Commonwealth of Australia|fana=Flag of Australia (converted).svg|miono-genitiw=Aùstralii|herb=Coat of arms of the Commonwealth of Australia.svg|mòtto=fëlëje òficjalné rzëczenié (dôwni Advance Australia)|himn=[[Himn Aùstralii|Advance Australia Fair]] (Prosperuj, Snożno Aùstraliô)|na karce=Australia with AAT (orthographic projection).svg|jãzëk=[[Angelsczi jãzëk|angelsczi]] (de facto)|stolëca=Canberra|fòrma państwa=kònstitucëjnô mònarchijô|Mònarcha=[[Karól III]]|Prezydeńt=Samantha Mostyn|Premiéra=Anthony Albanese|wiéchrzëzna=7.692.024 835|procent-wòdë=0,76|rok=2017|lëdztwò=23.401.892|dëtk=aùstralijsczi dolar|kòd dëtka=AUD|czasowô cona=+8 do +11|kòd=AU|Internet=.au|aùtowi kòd=AU|telefón=+61 }} '''Aùstraliô''' ({{jãz.|en}} Commonwealth of Australia) je państwã na [[Aùstraliô_(kòntinent)|Aùstralijsczim kòntinence]], Tasmanji i jin. òstrowach Spòkójnégò Òceanu, Aùstraliô ma też teritoria w Azeji: Òstrów Gòdów i Kòkòsowe Òstrowë i teritorium na Antarktidze). Stolëcą Aùstralii je gard [[Canberra]], a nôwikszi gard to [[Sydney]]. Jine wiksze gardë Aùstralii to [[Melbourne]], [[Brisbane]], [[Perth]] i [[Adelaide]]. Aùstraliô òkrążają dwa òceanë: òd nordë i pòrénkù [[Spòkójny Òcean]], a òd pôłniô i zôpadu [[Jindijsczi Òcean]]. W pòblëżim kraju to dô ne hewò państwa: [[Papua-Nowô Gwineja]], [[Indonezjô]] i [[Pòrénczny Timór]] na nordze; [[Òstrowë Salomòna]] i [[Vanuatu]] na nordowim pòrénkù; i [[Nowô Zélandiô|Nowô Zélandiô]] na pôłniowim pòrénkù. Dzele Aùstralii to krezowe teritoria: Nowô Pôłniôwô Waliô, Wiktoria, Pôłniôwô Aùstraliô, Queensland, Zôpadnô Aùstraliô, Nordowe Teritorium, Òstrowë Tasmanija i Arnhem Land. Pòpùlacjô wielëna lëdztwa to 23.401.892 (stój na 2017)<ref>[http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2016/quickstat/ Census AUS id 036]</ref>. Australejo to dawni beła kolonija [[Wiôlgô Britaniô|Wiôldżi Britaniji]], z chtërną dali ma dzysdnowo Commonwealth (gòspòdarczô spóldnota), i temu przédnik kraju to formalnie je dali angelsczi mònarcha i generalni gubernator anielskiej monarchii na Australije, le wëkònôwczô władza to demokratecznë welowanë aùstralijsczi premiera i parlament.<ref>[http://www.comlaw.gov.au/Details/C2005Q00193/0332ed71-e2d9-4451-b6d1-33ec4b570e9f Constitution of Australia 2011: It shall be lawful for the Queen, with the advice of the Privy Council, to declare by proclamation that, on and after a day therein appointed, not being later than one year after the passing of this Act, the people of New South Wales, Victoria, South Australia, Queensland, and Tasmania, and also, if Her Majesty is satisfied that the people of Western Australia have agreed thereto, of Western Australia, shall be united in a Federal Commonwealth under the name of the Commonwealth of Australia.]</ref> Aùstraliô je zameszkana przez Abòrigenów, starożetnech aùstralijsczich lëdzë, od kól 60.000 lat pre kolonizacëjo niderlandzkô i britijskô. Aborigeni brëkuja barni do jagowania [[bumerang]] i mùzycznego jinstrumentu dmùsznego yirdaki ([[didgeridoo]]). Brëkowale tez 250 apartnech karnów jãzekowech. Swiãtô góra abòrigeńskô to czerwiona góra Uluru, po anielsczemu Ayers Rock. == Fauna i flora == W Aùstralii je baro wiela apartnech zwierzãtów, jako [[koala]], [[kangur]]ë, [[dingo]], [[dzëbôl]], kookaburra (dacelo), [[tasmansczi purtk]] i jin. <br> Z roslen je eukaliptus i tea-tree: herbaciane drzewo. == Miono == Pierszi rezownik europejsczi w Aùstraliô to beł Abel Tasman z Niderlandzkô, chtëren w 1646 dawa kontinentowi miono Nieuw Holland - Nowo Niderlandzko, i ostrowe Tasmaniji jigo miono.<br> Wiolgô Britanijô dawa kolonji miono Aùstraliô z łacyńsczego jãzeka ''Terra Australis Incognito'', Zemia Półniowô Nieznanô. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Uluru,_helicopter_view,_cropped.jpg|Uluru (Ayers Rock), swiãtô góra abòrigeńskô Òbrôzk:Didgeridoo_(Imagicity_1070).jpg|Abòrigeńsczi chłop z yirdaki (didgeridoo) Òbrôzk:Sydney_Opera_House_Sails_edit02.jpg|Opera w Sydney Òbrôzk:Koala_and_joey.jpg|[[Koala]] mema i koala dzec Òbrôzk:Sarcophilus_harrisii_taranna.jpg|[[Tasmansczi purtk]] Òbrôzk:Gold_Coast_skyline.jpg|Gard Queensland Òbrôzk:Platypus.jpg|[[Dzëbôl]] Òbrôzk:Kangaroo-in-flight.jpg|Kangur Òbrôzk:Brisbane_May_2013.jpg|Brisbane Òbrôzk:Australia_Cairns_Boomerang.jpg|Bumerangi aborigenscze w Cairns </gallery> == Miona Abòrigeńsczëch plemion w Aùstraliô == * Murrawarri * Koori (abò Koorie) w New South Wales i Wiktoria (Abòrigeńsczi Wiktoriônie); * Ngunnawal w Aùstralijsczim Stolecznem Teritorium i New South Wales; * Goorie w South East Queensland i nordowe dzele New South Wales; * Murrdi w Southwest & Central Queensland; * Nyungar w polniowej Western Australia; * Yamatji w centralnej Western Australia; * Wangai w Western Australian Goldfields; * Nunga w polniowej South Australia; * Anangu w nordowej South Australia, i bleze dzele Western Australia i Northern Territorium; * Yapa w zôpadnim Northern Territory; * Arrernte w centralnej Australia; * Yolngu w pòrënkòwim Arnhem Land (NT); * Bininj w zôpadnim Arnhem Land (NT); * Tiwi na òstrów Tiwi kol Arnhem Land. * Anindilyakwa na òstrów Groote Eylandt kol Arnhem Land; * Palawah (abò Pallawah) na Tasmanji == Òbaczë téż == * [[Nowô Zelandzkô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * [http://www.australia.com/ Tourism Australia] * [http://www.gov.au/ Governments of Australia website] (federal, states and territories) * [https://web.archive.org/web/20201111201936/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/as.html Australia in the World Factbook] {{Aùstraliô i Òceaniô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Aùstraliô]] [[Kategòrëjô:Państwa w Aùstralie i Òceanie]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] jam73580vvm5v0tfv5iz7epcljktyl4 0 5123 223023 222827 2026-11-01T20:49:05Z Terrus38 14026 223023 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Status Civitatis Vaticanae <br> Stato della Città del Vaticano |miono = Watikańsczé Państwò |miono-genitiw = Watikanu |fana = Flag of Vatican City (2023–present).svg |herb = Coat of arms of Vatican City (2023–present).svg |na karce = Location_of_the_Vatican_City_in_Europe.svg |jãzëk = [[Łacyńsczi jãzëk|łacyńsczi]], [[Italsczi jãzëk|italsczi]] |stolëca = Watikan |fòrma państwa = teòkracjô |wiéchrzëzna = 0,44 |procent-wòdë = |lëdztwò = 501| rok = 2025 |dëtk = [[eùro]] | kòd dëtka = EUR |czasowô cona = +0 |himn = <center>[[Òbrôzk:United States Navy Band_-_Inno e Marcia Pontificale.ogg]]</center> Inno e Marcia Pontificale<br>(Himn Papiesczi) |kòd = VA, VAT |Internet = .va |telefón = +39 |Mònarcha=[[Léón XIV]]|aùtowi kòd=SCV|data ùsôdzenia=11 gromicznika 1929 }} '''Watikan''' abò '''Watikańsczi gard''' ({{jãz.|la}} ''Status Civitatis Vaticanae'', {{jãz.|it}} ''Stato della Città del Vaticano'') je baro malińczim gardã-państwã, czej leżi bënë italsczégò gardu [[Rzim]], i je nômniszim państwã swiata wedle wiéchrzëznë i wielënë lëdztwa. Tu je Apòstolskô Stolëca. == Historiô == W anticznym czasu Watikan béł dzélã rzimsczégò jimperium, pòtemù [[Zôpôdnorzimsczé césarstwò|zôpôdnorzimsczégò césarstwa]], a po jego ùpôdku nôleżał do państwa Odoakra. W 756 francësczi król Pepin Krótczi ùsadzëł papiéżowi Kòscelne Państwò, chtërnë ùstało jistniec w 1870 czedë òstało pòdbite przez [[Królestwò Italsczi]]<ref>[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Panstwo-Koscielne;3953951.html Państwo Kościelne] Encyklopedia PWN</ref>. [[11 gromicznika]] 1929 rząd Italsczi pòdpisał z Apòstolską Stolëcą laterańczé traktaty. Z jich przëczënë pòwstało samòstójne państwò Watikan<ref>[https://historia.dorzeczy.pl/dwudziestolecie-miedzywojenne/548778/kwestia-rzymska-i-traktaty-lateranskie-burzliwe-relacje-watykansko-wloskie.html Kwestia rzymska i traktaty laterańskie. Burzliwe relacje watykańsko-włoskie] DoRzeczy</ref>. == Geografiô == === Pòłożenié === Leżi w pôłniowi [[Eùropa|Eùropie]], na Apenińsczim Półòstrowie, bënë Rzimu. === Wiéchrzëzna === * całownô: 0,44 km² * wiéchrzëzna lądu: 0,44 km² * wiéchrzëzna wòdów: 0 === Lądowé grańce === * òglowô długòsc jedurny grańcy z [[Italskô|Italską]]: 3,4 km === Klimat === Ùmiarkowany, łagódne, deszczowe zëmë (òd séwnika do maja), gòrącé, sëchë lata (òd maja do séwnika) === Ùsztôłcenié terenu === Teren miesczi; niewiôldżi szpërk === Wësokòsc terenu === * nôniższô wësokòsc: 19 m. n.r.m. (Plac Swiãtego Piotra) * nôwëższi czëp: 78 m (Watikańsczé Ògrody) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === felënk == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 501 (2025)<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/holy-see-population/ Holy See Population <small>(LIVE)</small>] Worldometer</ref> === Etniczné karna === Włosi, Szwajcarzë === Jãzëczi === Òficjalne jãzëczi: [[Łacyńsczi jãzëk|łacyńsczi]] ë [[Italsczi jãzëk|italsczi]] === Religijné karna === [[Katolëcczi Kòscół|Katolëcë]] 100% === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 100% == Pòliticzny system == Watikan to [[Teokracëjô|teokraticznô]], absolutnô, elekcëjnô [[mònarchiô]]. [[Przédnik kraju|Przédnikã kraju]] je [[papiéż]] z titułã sùwerena. Òd 8 maja 2025 je nim [[Léón XIV]]. == Armiô == [[Òbrôzk:Ciudad del Vaticano - 2024-01-19 visita del Presidente al Papa Francisco - 11.jpg|mały|Szwajcarsczi Gwardzëscë]] Watikan mo własną armiã – Szwajcarską Gwardiã. Òstała ùsadzona w 1506 przez papiéża Juliusza II i òdpowiada za òchronã biskupa Rzimu, jegò sedzbë, do ji òbòwiązk nôleżë kòntrola wstãpu do Watikanu ë Apòstolsczégò Pałacu, ùtrzëmëwanie pòrządku, pôłnienie reprezentacëjnëch fónkcjów a też òchrona Kòlegium Kardënałów òbczas Sede Vacante<ref name=":0">''[https://misyjne.pl/27-nowych-gwardzistow-szwajcarskich-zlozy-przysiege-galeria/ 6 maja zaprzysiężenie 28 gwardzistów szwajcarskich – Vatican News]'' [online], www.vaticannews.va, 30 łżëkwiata 2026 [dost. 2026-06-12] ({{jãz.|pl}}).</ref>. Ji dowódcą je półkòwnik Christoph Graf<ref name=":0" /><ref name=":1">Kluczka&nbsp;M., ''[https://misyjne.pl/27-nowych-gwardzistow-szwajcarskich-zlozy-przysiege-galeria/ 27 nowych gwardzistów szwajcarskich złoży przysięgę &#x5B;+GALERIA&#x5D;]'' [online], Misyjne.pl, 16 séwnika 2025 [dost. 2026-06-12] ({{jãz.|pl}}).</ref>. Armiô rechuje 135 gwardzëstów<ref name=":1" />. == Media == * [https://web.archive.org/web/20181007222035/http://www.vatican.va:80/news_services/television/index.htm Watikańsczi Zdrzélnikòwi Òsrodek (CTV)] * [http://www.vatican.va Internetowi pòrtal] * [https://www.radiovaticana.va Watikańsczé Radio] * [http://www.youtube.com/user/vatican Kanał YouTube] * Gazéta ''[[L’Osservatore Romano]]'' == Transport == Watikan mo swój włôsny banóf ë 300 metrów banowich torów<ref>''[https://web.archive.org/web/20141227170908/https://turystyka.wp.pl/gid,15635013,img,15635017,page,4,title,Watykan-kryje-wiele-tajemnic,galeria.html Watykan: kryje wiele tajemnic.]'' wp.pl, 11 gromicznika 2013. [dostęp 2014-05-07] [zarchiwizowane z [https://turystyka.wp.pl/gid,15635013,img,15635017,page,4,title,Watykan-kryje-wiele-tajemnic,galeria.html tegò adresu]]. [2014-12-27] </ref>. Watikan mo też system rejestracje aùtów, rejestracyjné tôfle mają prefiks SCV ë CV<ref>''[https://www.vaticanstate.va/en/news/1561-the-vatican-department-of-motor-vehicles-and-its-responsibilities.html The Vatican Department of Motor Vehicles and its responsibilities]'' [online], Home Page di Vatican State, 28 gromicznika 2025 [dost. 2026-08-28] ({{jãz.|en}}).</ref>. <gallery> 0 Gare du Vatican.JPG|Banóf Papal Parade Constitution Ave Washington DC (21475579600).jpg|Papamobile z tôflą ''SCV'' </gallery> == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Vatican StPeter Square.jpg|Watikan </gallery> == Òbaczë téż == * [[Katolëcczi Kòscół]] * [[Papiéż]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://gsearch.vatican.va/search?q=konstantyn+dominik&btnG=Cerca+in&site=default_collection&client=default_frontend&output=xml_no_dtd&proxystylesheet=default_frontend&sort=date%3AD%3AL%3Ad1&entsp=a__policy_documenti&wc=200&wc_mc=1&oe=UTF-8&ie=UTF-8&ud=1&exclude_apps=1&filter=0] {{Eùropa}} {{Eùro}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Watikan]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] hbfzvstr73mk0tea9b88s9dxaykrlr7 0 5141 223052 220900 2026-11-01T20:57:18Z Terrus38 14026 223052 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Collage Rome.jpg|mały]] [[Òbrôzk:Basilica di San Pietro in Vaticano September 2015-1a.jpg|mały|]] [[Òbrôzk:Rom (IT), Kolosseum -- 2024 -- 0610.jpg|mały]] '''Rzim''' ({{jãz.|it}} i {{jãz.|la}} ''Roma'') – [[stolëca]] a nôwikszi [[gard]] [[Italskô|Italsczi]]. == Pòłożenié == Rzim je w westrzédnim dzélu kraju kòl rzéczi [[Tiber]] a [[Strzódzemné Mòrze|Strzódzemnégò Mòrza]]. Gard je administracjowim a pòliticznym òstrzódkã (sedzbą prezydenta, minysterstwów a ùrzãdów); stolëcą ë przédnym gardã administracjowò-historicznégò [[Lacjum]]. Administracjowô rëmiô mô 1287 km² a mieszkô tam 2 898 104 lëdzy. Miasto je czwiôrtim co do wiôlgòscë gardã w Eùropejsczi Ùnie. Rzim je wôżnym placã w kòmùnikacje fligrama (2 latawiska: Fiumicino i Ciampino), mô téż metro (2 bieżënë, ë trzecô je jesz w bùdacje). Je téż swiatowim òstrzódkã dlô letników z baro bòkadnyma zaòstałoscama z dôwnëch lat a [[Strzédnowiek|strzédnowiekù]] (kòscołë, bazyliczi, Kòloseùm, akweduktë, [[Fòntana|fòntanë]] a wiele jinszich bùdinków). Mòżna tu nalezc wiele cekawich mùzeów a też nowòmódné bùdinczi w òkòlim [[Nowika|Nowiki]]. W greńcach Rzimù, na prawim brzégù Tibru, je miasto-państwò [[Watikan]], jaczé je enklawą na państwòwim terenie Italsczi. == Znóné place w Rzimie == * [[Bazylika sw. Jana na Lateranie]] * [[Bazylika sw. Paùla za Murama]] * [[Bazylika Santa Maria Maggiore]] * [[Campo de' Fiori]] * [[Circus Maximus]] * [[Cloaca Maxima]] * [[Corso]] * [[Fontanna di Trevi]] * [[Fontana delle Api w Rzimie]] * [[Forum Boarium]] * [[Forum Romanum]] * [[Kapitol]] * [[Kòloséùm]] * [[Panteon w Rzimie]] * [[Plac Navona]] * [[Piazza del Popolo]] * [[Piramida Cestiusza]] * [[Marsowé Pòlé]] * [[Szpańsczé Trapë]] * [[Teatro Argentina]] * [[Via Sacra]] * [[Via Appia]] == Partnersczé gardë == * [[Pekin]] * [[Krakòwò]] * [[Nowi Jork]] * [[Cincinnati]] * [[Pariż]] * [[Seùl]] * [[Tokio]] * [[Glasgow]] == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Tiber]] |col2= === Stolëce === {{#categorytree:Stolëce|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://www.kierunekwlochy.pl/rzym-wlochy {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Italsce]] [[Kategòrëjô:Stolëce w Eùropie]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] 1vh66sz99n989l52snxpmm52p5i01g5 0 5161 223028 218538 2026-11-01T20:51:29Z Terrus38 14026 223028 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono=United States of America |miono=Zjednóné Stanë Americzi |fana=Flag of the United States.svg |miono-genitiw=Zjednónëch Stanów |herb=Greater coat of arms of the United States.svg |mòtto=In God we trust (Duchwómë Bògù) |na karce=LocationUSA.svg |jãzëk=niżóden |stolëca=Waszington |wiéchrzëzna=9 831 214 |procent-wòdë=4,7 |lëdztwò=328 239 523 |rok=2019 |dëtk=Amerikańsczi dolar |kòd dëtka = $ |swiãto=4 lëpińca |himn=[[Himn Zjednónëch Stanów|The Star-Spangled Banner]] (Gwiazdzëstô Stanica)<center>[[Òbrôzk:Star Spangled Banner instrumental.ogg]]</center> |kòd=US |Internet=.us |telefón=1 |fòrma państwa=repùblika |czasowô cona = –5 do –11 – zëma [[UTC]] –4 do –10 – lato |Prezydeńt=Donald Trump |aùtowi kòd=US |kònstitucjô=Kònstitucjô Zjednónëch Stanów |data ùsôdzenia=4 lëpińca 1776 (deklaracjô) }} '''Zjednóné Stanë Americzi''' ({{Jãz.|en}} ''United States of America'') – państwò w Nordowi Americe, trzecé wedle wiôlgòscë państwò swiata. Skłôdô sã z 50 stanów. * stolëczny gard: Waszington (distrikt Kòlumbii) * lëdztwò: 328 239 523 mieszkańców (2019) * wiéchrzëzna: 9 831 214 &nbsp;km² == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Golden Gate Bridge Clear.JPG|Mòst Golden Gate, [[San Francisco]] Òbrôzk:US Capitol west side.JPG|Kapitol Òbrôzk:0326New York City Statue of Liberty.JPG|Sztatura Wòlnotë, [[Nowi Jork]] Òbrôzk:Castillo de Disneyland.jpg|Tématiczny park Disneyland Òbrôzk:LOC Main Reading Room Highsmith.jpg|[[Ksążnica Kòngresu]] Òbrôzk:View of ocean homes (33761726766).jpg|Hawaje </gallery> == Òbaczë téż == * [[Amerikańsczi aligator]] * [[Amerikańsczi krokòdil]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20141020115225/http://polishmuseumwinona.org/w-jezyku-polskim/kaszubsko-amerykanska-spolecznosc-w-winonie-wstep/#comment-15343 (pl) pisze Józef Jan Hughes] * https://mojestrone.com/artykul/provo-kaszbsczim-n1287882 {{Amerika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Zjednóné Stanë Americzi]] [[Kategòrëjô:Nordowô Amerika]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] 2cxfc2ycrbu3wkn20hm21rcbt07bsen 0 5164 223025 217058 2026-11-01T20:50:47Z Terrus38 14026 223025 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Canada |miono = Kanada |miono-genitiw = Kanadë |fana = Flag of Canada.svg |herb = Royal Coat of Arms of Canada.svg |na karce = CAN orthographic.svg |mòtto = A Mari Usque Ad Mare<br>(Òd mòrza do mòrza) |jãzëk = [[Angelsczi jãzëk|angelsczi]], [[Francësczi jãzëk|francësczi]] i môlowé jãzëczi<ref>[https://www.ece.gov.nt.ca/en/official-languages Official Languages], ece.gov.nt.ca, dost. 21.05.2026.</ref><ref>[https://wscc.nt.ca/about-wscc/official-languages Official Languages], wscc.nt.ca, dost. 21.05.2026.</ref> |stolëca = Òttawa |fòrma państwa = [[mònarchiô]] |Mònarcha = Karól III |Prezydeńt = Louise Arbour |Premiéra = Mark Carney |wiéchrzëzna = 9.976.140 |procent-wòdë = |lëdztwò = 35.151.728 |rok = 2016 |dëtk = Kanadejsczi dolar |kòd dëtka = CAD |czasowô cona = -3,5 do -8 |swiãto = [[1 lëpińca]] (Canada Day) |himn = O, Canada<br> (Kanado) <center>[[Òbrôzk:United States Navy Band - O Canada.ogg]]</center> |kòd = CA |Internet = .ca |telefón = +1 |aùtowi kòd=CDN |kònstitucjô=[[Kònstitucjô Kanadë]] |data ùsôdzenia=1 lëpińca 1867 }} '''Kanada''' ({{jãz.|en}} i {{jãz.|fr}} ''Canada'') – państwò w [[Nordowô Amerika|Nordowi Americe]]. Leżi nad Òceanã Atlanticczim, Pacyficznym i Arkticznym i je pòłożonym nôdali na nordã amerikańsczim państwã. Je drëdżim co do wiôlgòscë państwã na swiece; zamëkô cawny nordowi i pòlarny dzél kòntinentu. Stolëcą Kanadë je [[Òttawa]], a nôwikszima gardama są [[Toronto]], [[Montreal|Mòntreal]] i [[Vancouver]]. Krajówcowie mieszkalë na terenach dzysészi Kanadë przez tësące lat. Pierszé eùropejsczé kòlonie pòjawiłë sã w XVI stalacu, czej britijsczé i francësczé ekspedicje naczãłë òsedlac sã w òkòlim atlanticczégò sztrądu. Pò wielu zwadach, [[Francëjô|Francëskô]] òddała wikszosc swòjich kòloniów w [[Nordowô Amerika|Nordowi Americe]] w 1763{{Pòtrzébny przëpis}}. Samòstójnota Kanadë òd [[Wiôlgô Britaniô|Wiôldżi Britanie]] naczãła sã w 1867 rokù, czej 1 czerwińca trzë britijsczé kòlonie òstałë sparłãczoné w kanadijską Kònfederacjã<ref>[https://laws-lois.justice.gc.ca/eng/const/page-1.html CONSTITUTION ACT, 1867], 29 strëmiannika 1867, dost. 21.05.2026.</ref>. 17 łżëkwiata Kanada zwëskała fùlną samòstójnotã, na spòdlim Ùstôwù ò Kanadze z 1982 rokù<ref>[https://www.legislation.gov.uk/ukpga/1982/11 Canada Act 1982], 29 strëmiannika 1982, dost. 21.05.2026.</ref>. Dzys je to dëbeltjãzëkòwi krôj. W Kanadze żëją téż òd tësąców lat dërżeniowé krajówcowie zwóni ''First Nations (Pirszé Nôrodë)'' tej Eskimosë-Jinuicë-Japikë na pòlarnim nordze i kanadejsczi Jindiónë. Òni gôdôją jãzëkama z 6 apartnéch grëpów jakò eskimò-aleucczich, na-dene, algicczich, irokijsczich, siouan-catawbansczich i saliszjônsczich. W Kanadze mieszkają téż [[Kaszëbi]]. W pińcdzesątich latach XIX stalaca wiele Kaszëbów wëwanożiło do Kanadë, dze zamieszkalë {{skr.|m.jin.}} kòloniã [[Wilno_(Ontario)|Wilno]] i miastkò [[Barry%27s_Bay,_Ontario|Barry's Bay]] w Ontario. Kanadejsczi Kaszëbi wiele razy przëjéżdżelë na [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]]. == Galeriô == <gallery mode="packed" caption="Galeriô Kanadë"> Òbrôzk:Biodome_de_Montreal.jpg|Òlimpijsczi stadion w Montrealu Òbrôzk:Parliamenthill.jpg|Parliament Hill </gallery> <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Niagara_Falls,_Canada,_Horseshoe_Fall_-_2014-10-09_-_image_1.jpg|Wòdospadë Niagara Òbrôzk:Bi-colored_Maple_Tree.jpg|Klón Òbrôzk:Femmes_Nain.jpg|Lëdze Nain </gallery> <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Wilno_Ontario.JPG|Wilno, Ontario Òbrôzk:American_Beaver.jpg|Bòber Òbrôzk:Moraine_Lake_17092005.jpg|Jezoro Moraine </gallery> <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Niagara_Falls_USA_Canada_from_Skylon_Tower_on_2002-05-28.jpg|Wòdospadë Niagara – krãgòbrôzk; Kanada na prawò, USA na lewò </gallery> == Òbaczë téż == * [[Wilno (Ontario)]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * [https://madvalleycurrent.com/2020/01/13/set-the-table-kashubian-style/ Kaszëbsczé wësziwanié żukòwsczégò sztélu w Kanadze] {{Amerika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kanada| ]] [[Kategòrëjô:Nordowô Amerika]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] mbpnys4r0mqpqb5zs08x069ykqnsxeu 0 5181 223041 212144 2026-11-01T20:54:02Z Terrus38 14026 223041 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Emblem of Jerusalem.svg|mały|120px|Herb]] '''Jerozolëma''' ({{jãz.|he}} ירושלים, {{jãz.|la}} Hierosolyma, Aelia Capitolina, {{jãz.|ar}} القدس) – gard w [[Izrael|Izraelu]]. * lëdztwò: 933 113 mieszkańców * wiéchrzëzna: 123 km² Tu w kòscele ''Pater noster'' je tôfla, a na ni [[Òjcze Nasz]] pò kaszëbskù. W szpôsownym ùchwôcenim [[Kaszëbë|Kaszëb]] przez [[Florión Cenôwa|Cenôwã]] Jerozolëma to je [[Wejrowò]]. == Galeriô == <gallery mode="packed" class=center caption="Jerozolëma – Jerusalem – ירושלים"> Òbrôzk:Jerusalem Dome of the rock BW 14.JPG|Jerozolëma Òbrôzk:Jerusalem-Felsendom-08-2010-gje.jpg| Òbrôzk:Jerusalem-Tempelberg-70-Arkaden-Madrasas-2010-gje.jpg| Òbrôzk:Jerusalem-Klagemauer-02-nachts-2010-gje.jpg| Òbrôzk:Jerusalem-Grabeskirche-12-Paar-2010-gje.jpg| Òbrôzk:Jerusalem-Via Dolorosa-06-Gasse-1985-gje.jpg| Òbrôzk:Jerusalem-Annakirche-10-Bethesda-Ruinen-2010-gje.jpg| Òbrôzk:Jerusalem-Bethesda-06-Gebaeckverkaeufer-2010-gje.jpg| Òbrôzk:Jerusalem-Oelberg-30-Graeber-2010-gje.jpg| </gallery> == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, [[Jerzi Tréder|J. Tréder]]: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, [[Gduńsk]] 1999, s. 177. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjô]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] sgi8osnxyi8zo36jg4zo2xo4jvczvks 0 5239 222868 207956 2026-11-01T16:22:03Z Terrus38 14026 222868 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:KL Stutthof 01.jpg|mały|Stutthof - kòncentracyjny lager]] [[Òbrôzk:N0741 kl stutthof.jpg|mały|Piec w krematorëji (môl pôleniô trupów) w KL Stutthof]] [[Òbrôzk:Rudolf Spanner tablet (1).JPG|mały|Tôblëca o KL Stutthof w [[Gduńsk]]ù]] '''Stutthof''' – niemiecczi kòncentracëjny lager, chtëren béł zbùdowóny we wsë [[Sztutowò]]. Dzejôł òbczas II swiatowi wòjnë (òd 2 séwnika 1939 do 9 maja 1945). Bëło w nim wiele Kaszëbów, Pòlôchów, Żëdów i jinëch lëdzy. Ten lager pòchłonãł tësące òfiarów, w tim wiele kaszëbsczi jinteligencëji. Òd 1944 rokù do ùsmiercaniô lëdzy służił tu gaz. Wiele lagrowëch zdżinãło téż w "marszu smiercë" z tego lagru w 1945 rokù. Òfiarów bë bëło wicy, ale kąsk lepi bëło òd [[Niestãpòwò|Niestãpòwa]], bò [[Kaszëbi]] w dardze dôwale lagrowim jesc i òni miele miszi głód. Grobë lagrowëch są m. jin. w [[Lëzëno|Lëzënie]], [[Łãczëce|Łãczëcach]], [[Strzépcz]]u, [[Żukòwò|Żukòwie]], a nawetka na òstrowie w [[Dëńskô|Dëńsce]], bò tam trafia barka z nima. W tim lagrze bëlë m. jin. [[Francyszk Grucza]], [[Jan Rómpsczi|Jón Rómpsczi]] i [[Lubòmir Szopińsczi]]. Smierc w lagrze Stutthof nalezlë m. jin. [[Katolëcczi Kòscół|katolëcczi]] ksãża: * [[Kònstantin Krefft]] (ùm. [[11 czerwińca]] [[1940]]) * [[Władisłôw Szëmańsczi]] (ùm. [[11 stëcznika]] 1940) * [[Bernhard von Wiecki]] (ùm. 11 stëcznika 1940) == Lëteratura == * Ùmiérelë z głodu jak mùchë. Z Alfónksã Blockã z Bólszewa gôdôł [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi]]. „Pomerania” z 2013 r. nr 7-8, ss. 16-17. * [http://www.schuelerundjugendbegegnung.de/ag01.htm ''Geschichte der Kaschuben''] * Stasys Yla: A priest in Stutthof: human experiences in the world of subhuman, Manyland Books, 1971[https://books.google.pl/books?id=1peEAAAAIAAJ&q=Kashubian&dq=grucza+stutthof&hl=pl&source=gbs_word_cloud_r&cad=4] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://stutthof.org/projekty/zeszyty/6/3.pdf Stutthof] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Stutthof]] [[Kategòrëjô:Miemiecczé kòncentracjowé lagrë]] 3cynkhgvu5wen5hra83k4l7fmmevzl5 0 5243 222869 221219 2026-11-01T16:22:15Z Terrus38 14026 222869 wikitext text/x-wiki '''Kaszëbskô lëteratura''' – lëteratura ùsôdzanô w [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim jãzëkù]], równak ni le blós przez [[Kaszëbi|Kaszëbów]]. == Do XIX stalata == Za nôstarszi dzeła napisòné pò kaszëbsku są colemało ùwôżóne Duchowne piesnie D. Marcina Luthera y ynßich naboznich męzow. Zniemieckiego w Slawięsky ięzik wilozone Przes Szymana Krofea... w Gdainsku: przes Jacuba Rhode [[Szimón Krofey|S. Krofeja]] z rokù 1586, a téż Mały Catechism D. Marciná Lutherá Niemiecko-Wándalski ábo Slowięski to jestá z Niemieckiego języká w Słowięski wystáwiony na jáwnosc wydan..., w Gdaińsku przes Jerzego Rhetá, [[Gduńsk]], [[Michôł Pòntanus|Michała Pòntanusa]] z rokù 1643. Niejedné dodôwają tu ''Dutki brzeskie'' napisané w 1402 rokù. == XIX stalace == === [[Florión Cenôwa]] === * [[1843]] ''Wiléjá Noveho Roku'' i ''Szczōdráki'' * [[1850]] ''Mały zbiór wyrazów kaszubskich, mających większe podobieństwo z językiem rosyjskim aniżeli polskim'', [[Gduńsk]] * [[1861]] ''Sbornik osnovnych slow kasubskago narecija''; w: Materialy dlja sravnitelnagoi objasnitelnago slovarja i gramatiki; [[Petersbùrg]] * [[1868]] ''Skôrb Kaszébskosłovjanskjé mové'', [[Swiecé]] * [[1879]] ''Zarés do grammatikj kasebsko-slovjnskjé mòvé'', [[Pòznanié]] [[Hieronim Derdowsczi]] == XX stalace == [[Sztefón Bieszk]], [[Jan Bilot]], [[Witóld Bòbrowsczi]], [[Bòlesłôw Bòrk]], [[Alojzy Bùdzësz]], [[Józef Ceynowa]], [[Danuta Charland]], [[Agùstin Chrabkòwsczi]], [[Wanda Czedrowskô]], [[Henrik Dawidowsczi]], [[Agùstin Dominik]], [[Jan Drzéżdżón]], [[Sztefón Fikùs]], [[Eùgeniusz Gòłąbk]], [[Francyszk Grucza]], [[Henrik Héwelt]], [[Léón Heyka]], [[Stanisłôw Janka]], [[Bòlesłôw Jażdżewsczi]], [[Jan Karnowsczi]], [[Aleksander Labùda]], [[Jaromira Labudda]], [[Anna Łajming]], [[Jerzi Łisk]], [[Krystyna Muza]], [[Alojzy Nôgel]], [[Aleksander Majkòwsczi]], [[Marian Majkòwsczi]], [[Antón Peplińsczi]], [[Stanisłôw Pestka]], [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi]], [[Stanisław Rejter]], [[León Roppel]], [[Jan Rómpsczi]], [[Marión Selin]], [[Jerzi Stachùrzczi]], [[Bòżena Szëmańskô]], [[Jón Szutanbarch]], [[Jan Trepczik]], [[Jan Walkùsz]], [[Bernat Zëchta]] i jin. Wiele z nich mòże nalezc w ''Dërchôj królewiónko, Antologia dzysdniowi prozë kaszëbsczi'', Gdynia 1996 ISBN 8390570564. == XXI stalace == [[Ida Czajinô|Jida Czajinô]], [[Róman Drzéżdżón]], [[Ana Glëszczińskô]], [[Wòjcech Mëszk]], [[Wacłôw Pòmòrsczi]], [[Robert Żmùda-Trzebiatowsczi]], [[Dark Majkòwsczi]] i jin. W kaszëbsczim jãzëkù pisze wierã wicy jak 80 pisôrzów. == Òbaczë téż == * [[Czetnica.org]] * [[Czëtnica]] == Lëteratura == * Grzybowski J.: Literatura piękna w języku kaszubskim od 1944 roku : bibliografia wydawnictw zwartych, Wojewódzka Biblioteka Publiczna : Biblioteczny Ośrodek Informacji, Gdańsk 1992. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://id.loc.gov/authorities/subjects/sh85071709 LC] * [http://data.bnf.fr/12011017/litterature_kachoube/ BnF] * [http://www.pbi.edu.pl/book_reader.php?p=14790&s=1 ''Kaszuby'', 186 - pò pòlskù] * https://czec.pl/vademecum-kaszubskie-literatura-kaszubska-rekonesans {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô lëteratura| ]] a3d0viry5kv8bxbx3l769egyrqifp0g 0 5504 222944 216839 2026-11-01T19:55:18Z Terrus38 14026 222944 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Patates.jpg|mały|Bùlwë]] '''Bùlwa''' (''Solanum tuberosum'' L.) – roscëna z rodzëznë lilkòwatëch (''Solanaceae'' L.), baro wôżnô dlô [[Kaszëbë|kaszëbsczich]] gbùrów. Òna pòchòdzy z [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americzi]]. Do òpriskiwaniô bùlew jak òne roscą mòże brac [[sark]] [[Kòper|kòpru]](II) – to je taczi chróniowi spòsób. [[Kaszëbi]] czedës wëbiéralë je z zemi na kòlanach. Pò wëbiéraniu bùlwë mòże mitowac. Kaszëbi jesz dzys jedzą wiele gòtowónëch bùlew, a czasã pùlków. Kaszëbczi m. jin. z bùlew piekłë [[plińce]]. Z nima mòże robic bùlwòwé miónczi np. cëskac nima w kòsz abò nëkac z bùlwą na łëżce. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Solanum tuberosum (Aardappelplant) Nicola.jpg|Bùlwë Òbrôzk:Potatoe peeling.jpg|Skrobanié bùlwë Òbrôzk:Groene aardappels 'Doré' (Solanum tuberosum 'Doré').jpg|Taczé zelonawé bùlwë nie są dobré do jedzeniô Òbrôzk:Bourekas.jpg|[[Bùrek|Bùreczi]] wëfùlowóné [[Syr|sërã]] i bùlwama </gallery> == Òbaczë téż == * [[Skrobajk]] * [[Gbùrzëzna]] == Lëteratura == * Dzieje [[Brusë|Brus]] i okolicy : praca zbiorowa / pod red. Józefa Borzyszkowskiego ; [aut. Krzysztof Walenta et al.].Chojnice ; Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, 1984, s. 141. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20110126033808/http://www.minrol.gov.pl/pol/Jakosc-zywnosci/Produkty-regionalne-i-tradycyjne/Lista-produktow-tradycyjnych/woj.-pomorskie/Pulki-kaszubskie Pùlczi] * [http://www.agrobiotest.pl/ ò zdrów żëwnoce] * [http://www.europotato.org/display_description.php?variety_name=Kaszubskie Zort bùlew: Kaszëbsczé - Kaszubskie] [[Kategòrëjô:Bòtanika]] [[Kategòrëjô:Ògardowizna]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] 49i4ziqp45fvvx0zw3crjpss3np7dvx 0 5544 223021 213520 2026-11-01T20:48:17Z Terrus38 14026 223021 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = ''Schweiz, Confoederatio Helvetica''| miono = Szwajcarskô | miono-genitiw = Szwajcarsczi | fana = Flag of Switzerland (Pantone).svg| herb = Coat of Arms of Switzerland (Pantone).svg | na karce = LocationSwitzerland.png| mòtto = Unus pro omnibus, omnes pro uno| jãzëk = [[Miemiecczi jãzëk|miemiecczi]], [[Francësczi jãzëk|francësczi]], [[Italsczi jãzëk|italsczi]], [[jãzëk romansz]]| stolëca = Berno | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 41.290 | procent-wòdë = – | lëdztwò = 8 962 258 | rok = 2023 | dëtk = [[Szwajcarzczi frank]] | kòd dëtka = CHF | czasowô cona = +1 | swiãto = 1 zélnika Bundesfeiertag| himn = Szwajcarsczi Psalm | kòd = CH | Internet = .ch | telefón = +41 |Prezydeńt=Guy Parmelin }} '''Szwajcariô'''<ref>Felicja Baska-Borzyszkowska; Wojciech Myszk ''Jô w Kaszëbsczi, Kaszëbskô w swiece – dzél III – Ùczbòwnik do kaszëbsczégò jãzëka dlô IV etapù sztôłceniô''.</ref> abò '''Szwajcarskô''' (òficjalny akronim '''CH''', {{jãz.|la}} ''Confoederatio Helvetica'', Helvetia, {{jãz.|de}} ''Schweiz'', {{jãz.|fr}} ''Suisse'', {{jãz.|it}} ''Svizzera'', {{jãz.|rm}} ''Svizra,'' {{jãz.|gsw}} ''Schwiz'') – państwò w zôpadni [[Eùropa|Eùropie]]. Ji stolëcą je [[Berno]]. Szwajcarskô òd Wideńsczégò Kòngresù (1815) je neutalnym państwã. Kònféderacëjô przistąpiła do ÒZN w 2002 pò dobétnym referendum 52% głosów za. Nie je partã [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczé Ùnie]], ani [[Eùropejskô Ekònomicznô Zona|Eùropejsczé Ekònomiczné Zonë]]. Szwajcarskô je w [[Cona Schengen|Conie Schengen]], tak jak wszëtczi ji sąsôdzë, co òznaczô brak grańcznych kòntroli. == Jãzëczi == Szwajcarskô mô 4 ùrzãdné jãzëczi, [[Miemiecczi jãzëk|miemieczi]], [[Francësczi jãzëk|francësczi]], [[Italsczi jãzëk|italsczi]] ë [[romansch]]. Kònstitucëjë Kantonów ùsôdzają ùrzãdny jãzëk kantonu. Kòżdodzénnym jãzëkã Szwajcarów z miemieckojãzëcznych kantonów je [[alemańsczi dialekt]] zwôny w Szwajcarsczi ''Schwizerdütsch'', nyn dialekt je apartny w kôżdym kantonié ë nie je zrozumiôły przez lëdzë dlô chtërëch rôdną mòwą je sztandardny miemieczi ''Hochdeutsch''. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Sprachen CH 2000 EN.svg|Jãzëkòwô kôrta Szwajcarsczi Òbrôzk:Bern_007_(35250800705).jpg|[[Berno]] Òbrôzk:United Nations Flags - cropped.jpg|[[Genf]] </gallery> == Òbaczë téż == * [[Kaszëbskô Szwajcariô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Szwajcarskô| ]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] fg3unqh8ia3a2bd5ka00hx3ugajgadc 0 5999 223056 220799 2026-11-01T22:26:52Z DawnyTest 14843 Dofùlowanié, trochã z vowiki 223056 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|na karce=Wales in the UK and Europe.svg|mòtto=Cymru am byth<br>(Waliô na wiedno)|herb=Royal Badge of Wales (2008-2024).svg|miono-genitiw=Walie|fana=Flag of Wales.svg|himn=Hen Wlad Fy Nhadau<br>(Stôri krôj mòjich òjców) <center>[[Òbrôzk:Hen Wlad fy Nhadau piano.ogg]]</center>|dëtk=Angelsczi funt szterling|kòd dëtka=GBP|lëdztwò=3 164 000|stolëca=Cardiff|fòrma państwa=[[mònarchiô]]|wiéchrzëzna=20 779|jãzëk=[[angelsczi jãzëk|angelsczi]], [[walijsczi jãzëk|walijsczi]]|miono=Waliô|gwôsné miono=Cymru<br>Wales|rok=2023|czasowô cona=+0|telefón=+44|Internet=.wales|Premiéra=Rhun ap Iorwerth|Mònarcha=[[Karól III]]}} '''Waliô''' ({{jãz.|cy}} ''Cymru'') – jeden òd sztërzech partów [[Wiôlgô Britaniô|Wiôldżi Britanie]], historicznô celtickô krôjna. == Historiô == Za rządów rzimsczégò cysarza Klaùdiusza Waliô bëła zamieszkiwónô bez Sylurów, Òrdowików ë Dekangów. Sylurowie przez dłudżi czas biôtkòwelë procëm Rzimianom; równak w roku 74 òstelë pòkònóny. We [[Strzédnowiek|strzédnëch wiekach]] na ny zemi jistniałë taczé państwa jak Królestwò Gwynedd czë Królestwò Powys. W XII stalatim król Gwynedd – Owain Gwynedd przëjął titel ksążëca Walie<ref>Brockwell&nbsp;V., ''[https://hattonsoflondon.co.uk/the-history-of-the-prince-and-princess-of-wales-titles/ The History of the Prince and Princess of Wales Titles]'' [online], Hattons of London, 17 gòdnika 2023 [przëst. 2026-07-07] ({{jãz.|en}}).</ref>. Pò pòdbicym Walie bez anielsczégò króla Edwarda I w 1284, jegò syn zwëskôł titel ksążëca w 1301 jako nastãpnik trónu (titel ten do dzys słëchô britijsczim nastãpnikom trónu)<ref>''[https://www.bbc.co.uk/newsround/62928829 Prince of Wales: What does the title mean?]'', „BBC Newsround”, 16 séwnika 2022 [dost. 2026-07-07] ({{jãz.|en}}).</ref>. == Geografiô == * wiéchrzëzna: 20 779 km² === Gardë === * Cardiff (stolëczny gard) * Swansea * Newport * Rhondda * Barry === Rzéczi === * Wye * Usk * Severn * Tywi * Dee == Demografiô == W 2023 lëdztwò wënosëło 3 164 000<ref>[https://www.gov.wales/mid-year-estimates-population-2023-html Mid year estimates of the population: 2023] Government of Wales</ref>. Religijné pòdôwczi dla Walie ë Anglie szacëją, że w 2021 w òbu krajach razã 46,5% mieszkańców ni wëznawało niżódny religie, a 43,6% to [[Chrzescëjaństwò|chrzescëjanowie]]<ref>''[https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/culturalidentity/religion/bulletins/religionenglandandwales/census2021 Religion, England and Wales]'' [online], Office for National Statistics [dost. 2026-11-01] ({{Jãz.|en}}).</ref>. == Pòliticzny system == [[File:Cynhadledd i'r Wasg Press Conference 14.05.21.jpg|thumb|left|Parlament Walie]] * Król Wiôldżi Britanie: [[Karól III]] (òd 2022) * Premiéra: Rhun ap Iorwerth (òd 2026) * Walijsczi Parlament (wal. Senedd Cymru) mô 96 nôleżników * Internetowô domena: .wales lub .cymru, òd 2015<ref>[https://businesswales.gov.wales/news-and-blog/discover-benefits-wales-and-cymru-domains Discover the benefits of .wales and .cymru domains] Business Wales</ref> == Òbaczë téż == * [[Angliô]] * [[Szkòckô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Wiôlgô Britaniô]] djudyzvlvm82wu3yh1728ranzh438f3 223057 223056 2026-11-01T23:13:17Z Terrus38 14026 223057 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|na karce=Wales in the UK and Europe.svg|mòtto=Cymru am byth<br>(Waliô na wiedno)|herb=Royal Badge of Wales (2008-2024).svg|miono-genitiw=Walie|fana=Flag of Wales.svg|himn=Hen Wlad Fy Nhadau<br>(Stôri krôj mòjich òjców) <center>[[Òbrôzk:Hen Wlad fy Nhadau piano.ogg]]</center>|dëtk=Angelsczi pùńt szterling|kòd dëtka=GBP|lëdztwò=3 164 000|stolëca=Cardiff|fòrma państwa=[[mònarchiô]]|wiéchrzëzna=20 779|jãzëk=[[angelsczi jãzëk|angelsczi]], [[walijsczi jãzëk|walijsczi]]|miono=Waliô|gwôsné miono=Cymru<br>Wales|rok=2023|czasowô cona=+0|telefón=+44|Internet=.wales|Premiéra=Rhun ap Iorwerth|Mònarcha=[[Karól III]]}} '''Waliô''' ({{jãz.|cy}} ''Cymru'') – jeden òd sztërzech partów [[Wiôlgô Britaniô|Wiôldżi Britanie]], historicznô celtickô krôjna. == Historiô == Za rządów rzimsczégò cysarza Klaùdiusza Waliô bëła zamieszkiwónô bez Sylurów, Òrdowików ë Dekangów. Sylurowie przez dłudżi czas biôtkòwelë procëm Rzimianom; równak w roku 74 òstelë pòkònóny. We [[Strzédnowiek|strzédnëch wiekach]] na ny zemi jistniałë taczé państwa jak Królestwò Gwynedd czë Królestwò Powys. W XII stalatim król Gwynedd – Owain Gwynedd przëjął titel ksążëca Walie<ref>Brockwell&nbsp;V., ''[https://hattonsoflondon.co.uk/the-history-of-the-prince-and-princess-of-wales-titles/ The History of the Prince and Princess of Wales Titles]'' [online], Hattons of London, 17 gòdnika 2023 [przëst. 2026-07-07] ({{jãz.|en}}).</ref>. Pò pòdbicym Walie bez anielsczégò króla Edwarda I w 1284, jegò syn zwëskôł titel ksążëca w 1301 jako nastãpnik trónu (titel ten do dzys słëchô britijsczim nastãpnikom trónu)<ref>''[https://www.bbc.co.uk/newsround/62928829 Prince of Wales: What does the title mean?]'', „BBC Newsround”, 16 séwnika 2022 [dost. 2026-07-07] ({{jãz.|en}}).</ref>. == Geografiô == * wiéchrzëzna: 20 779 km² === Gardë === * Cardiff (stolëczny gard) * Swansea * Newport * Rhondda * Barry === Rzéczi === * Wye * Usk * Severn * Tywi * Dee == Demografiô == W 2023 lëdztwò wënosëło 3 164 000<ref>[https://www.gov.wales/mid-year-estimates-population-2023-html Mid year estimates of the population: 2023] Government of Wales</ref>. Wedle religijnëch pòdôwków dlô Walie ë Anglie szacëje sã, że w 2021 w òbu krajach razã 46,5% mieszkańców ni wëznôwało niżódny religie, a 43,6% to [[Chrzescëjaństwò|chrzescëjanowie]]<ref>''[https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/culturalidentity/religion/bulletins/religionenglandandwales/census2021 Religion, England and Wales]'' [online], Office for National Statistics [dost. 2026-11-01] ({{Jãz.|en}}).</ref>. == Pòliticzny system == [[File:Cynhadledd i'r Wasg Press Conference 14.05.21.jpg|thumb|left|Parlament Walie]] * Król Wiôldżi Britanie: [[Karól III]] (òd 2022) * Premiéra: [[Rhun ap Iorwerth]] (òd 2026) * Walijsczi Parlament (wal. Senedd Cymru) mô 96 nôleżników * Internetowô domena: .wales lub .cymru, òd 2015<ref>[https://businesswales.gov.wales/news-and-blog/discover-benefits-wales-and-cymru-domains Discover the benefits of .wales and .cymru domains] Business Wales</ref> == Òbaczë téż == * [[Angliô]] * [[Szkòckô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Wiôlgô Britaniô]] ek1d6nvzkicdr7hksimt704jprmt4bv 0 6064 223066 218994 2026-11-02T10:58:11Z JonekX 19009 223066 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacje}} {| class="infobox" style="float: right; clear: right; width: 250px; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; padding: 5px; margin: 0 0 1em 1em; font-size: 90%;" ! colspan="2" style="background: #b0c4de; text-align: center; font-size: 120%; font-weight: bold; padding: 5px;" | Lean Back |- | colspan="2" style="text-align: center; padding: 5px;" | [[Òbrôzk:Lean Back.jpg|250px]]<br /><small>Lean Back z Patrycją Golą na kòncerce w 15-lecie ODK Jowisz w Rudzie Śląsczi, 20 lëstopadnika 1998 r.</small> |- ! style="text-align: left; padding: 5px; border-top: 1px solid #eee; width: 45%;" | Ród | style="text-align: center; padding: 5px; border-top: 1px solid #eee;" | [[Pòlskô]] |- ! style="text-align: left; padding: 5px; border-top: 1px solid #eee;" | Gatënczi | style="text-align: center; padding: 5px; border-top: 1px solid #eee;" | Acid jazz, funk, soul, pop, blues |- ! style="text-align: left; padding: 5px; border-top: 1px solid #eee;" | Lata robòtë | style="text-align: center; padding: 5px; border-top: 1px solid #eee;" | 1985–2000 |- ! style="text-align: left; padding: 5px; border-top: 1px solid #eee;" | Starna WWW | style="text-align: center; padding: 5px; border-top: 1px solid #eee;" | [https://leanback.7m.pl/ leanback.7m.pl] |- ! colspan="2" style="text-align: center; border-top: 1px solid #aaa; background: #e6e6e6; padding: 3px;" | Slédny skłôd |- | colspan="2" style="padding: 5px 10px; line-height: 1.4em;" | Jack Dobrzansczi – [[gitara]]<br />Jarosłôw Kierkowsczi – basowô gitara<br />[[Tomasz Kupka|Tomôsz Kùpka]] – klawisze<br />Krësztof Nowakowsczi – szlagzeug<br />Wòjcech Feodorów – trąba<br />Michôł Zabrzensczi – pùzón |} '''Lean Back''' – pòlsczé muzyczne karno z Gôrnégò Szlączi grającé acid-jazz/funky, soul, pop, blues w latach 1985–2000, chtërny pierszi rôz pòkôzało sã na mùzyczny binie bluesowim kòncertã w Klubie „Pulsar” w [[Ruda Śląska|Szląsczi Rudze]] wëkònëwające sztandardë m.jin. B.B. Kinga, Luthera Allisona ë Jeffa Becka. Pò edicji w 2000 roku platki „Lean Back Kolędy 2000” (Lean Back Kòlãdë 2000) karno zagrało w Bëtomiu slédny autorsczi kòncert na żëwò dlô TVP 3 [[Katowice]]; w tim téż roku òstało rozrzeszoné<ref>[https://web.archive.org/web/20090816192316/http://www.rsm.com.pl/kultura/jowisz/historia.html <nowiki>Historia ODK Jowisz. [dostęp 2026-01-09].</nowiki>]</ref><ref name=":0">Marek Jakubowski, Mariusz Szalbierz, ''Encyklopedia Muzyki Popularnej. Blues w Polsce'', 1997, s. 130, <nowiki>ISBN 83-85414-92-4</nowiki> (pol.).</ref><ref name=":1">Barbara Kołodziej, „10 lat z Lean Back”, Wiadomości Rudzkie, 1999, 48(380), s. 4, ISSN 1232-0560</ref><ref name=":2">[https://dzieci.us.edu.pl/node/251 <nowiki>Krzysztof Nowakowski. Uniwersytet dzieci. [dostęp 2010-03-25]</nowiki>]</ref><ref name=":3">[https://web.archive.org/web/20100601215356/http://www.malach.org/strona/glogowskie-spotkania-jazzowe <nowiki>25 Głogowskie Spotkania Jazzowe – Malach Głogów [online], www.malach.org [dostęp 2026-01-09] [zarchiwizowane z </nowiki>^adresu<nowiki> 2010-06-01] ({{jãz.|en}}).</nowiki>]</ref>. == Skłôd (1985-2000) == Janusz Biedrowsczi – saksofón, Jack Dobrzansczi – [[gitara]], Wòjcech Feodorow – [[trąbka]], Janusz Frychel – basowô gitara, Damión Jambor – perkùsëjô, Zbigórz Janowsczi – perkùsëjô, Macéj Kałwôk – basowô gitara, Jarosłôw Kierkowsczi – basowô gitara, Marión Kòwôlk – basowô gitara, Jireneùsz Kùcharczik – basowô gitara, [[spiéw]], [[Tomasz Kupka|Tomôsz Kùpka]] – klawiszowé statczi, Jarosłôw Lelen – saksofón, Krësztof Nowakowsczi – perkùsëjô, Zbigórz Szczerbińsczi – perkùsjô, Dark Wantuch – klawiszowé statczi, Michôł Zabrzensczi – pùzón, Róbert Zùg – pùzón. <br>'''Wespółdzejanié:''' Patricjô Gola, Andrzéj Gaszczik, Justina Gwardeckô, Mark Raduli, Michôł Czachowsczi, Dark Mazur, Joanna Mróz, Krësztof Pietrzak, Dark Niebudek, Alina Trefon.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":3" /><ref>[https://web.archive.org/web/20081009215606/http://www3.uj.edu.pl/kultura/sfp/uczestn2.html <nowiki>33 studencki festiwal piosenki – uczestnicy [online], www3.uj.edu.pl [dostęp 2026-01-09] [zarchiwizowane z </nowiki>^adresu<nowiki> 2008-10-09].</nowiki>]</ref> == Diskògrafiô == (karno w skłôdze: Jacek Dobrzansczi – gitara, Wòjcech Feodorow – trąbka, Jarosłôw Kierkowsczi – basowô gitara, Krësztof Nowakowsczi – perkùsëjô, Michôł Zabrzensczi – pùzón, [[Tomasz Kupka|Tomôsz Kùpka]] – klawiszowé statczi) * „10 plus 1” (MR Records, [[1999]])<ref name=":1" /> * „Lean Back Kolędy 2000” (MR Records, [[2000]]) (Kòlãdë)<ref name=":2" /> == Wideògrafijô i radiowi nagrania == === Zdrzélnikòwi nagrania<ref name=":0" /><ref name=":1" />: === * [[1991]] r. „[[Jazz|Jazzowe]] promocje” – program III TVP (Jazzowé promòcje) * [[1991]] r. „Silesia Jazz Festival” – program III TVP * [[1995]] r. „100% Live” – program III TVP * [[1995]] r. „Muzyczne penetracje” – program III TVP (Mùzyczné gnëbòlenia) * [[1997]] r. „Koncert Laureatów Festiwalu „FAMA” – program II TVP (Kòncert Dobiwców Festiwalu „FAMA”) * [[1998]] r. „Tam, gdzie biją źródła” – program II TVP, TV Polonia (Tam, dze biją zdrzódła) * [[2000]] r. „100% Live” – program III TVP * [[2000]] r. „Dni Rudy Śląskiej” – TV Elsat (Dni [[Ruda Śląska|Szląsczi Rudë]]) === Radiowi nagrania<ref name=":0" /><ref name=":1" />: === * [[1993]] r. kòncert na żëwò w Radiu „Flash” * [[1999]] r. kòncert na żëwò w Radiu „Flash” promùjący platã „10 plus 1” == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://leanback.7m.pl/index.html Lean Back archiwum PL] * [http://www.youtube.com/@LeanBackBand Official Archived YouTube Channel of Lean Back (band)] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mùzyka]] [[Kategòrëjô:Pòlsczé mùzyczné karna]] slyhw1yfbcoufdiy0qgsogj5zwyhlqq 0 6201 223030 217673 2026-11-01T20:51:36Z Terrus38 14026 223030 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = República Federativa do Brasil |miono = Federacëjnô Repùblika Brazylie |miono-genitiw = Brazylie |fana = Flag_of_Brazil.svg |herb = Coat_of_arms_of_Brazil.svg |na karce = LocationBrazil.svg |mòtto = Ordem e Progresso<br>(Łôd ë pòkrok) |jãzëk = [[pòrtugalsczi jãzëk|pòrtugalsczi]], guarani |stolëca = Brasília |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 8.511.965 |procent-wòdë = |lëdztwò = 196.343.000 |rok = 2018 |dëtk = Brazilsczi real R$ |kòd dëtka = BRL |czasowô cona = -2 -5 |swiãto = |himn = Hino à Bandeira Nacional<br>(Nôrodny himn Brazylie) <center>[[Òbrôzk:Hino Nacional Brasileiro instrumental.ogg]]</center> |kòd = BR |Internet = .br |telefón = +55 |Mònarcha= |Premiéra= |Prezydeńt=Luiz Inácio Lula da Silva |aùtowi kòd=BR }} '''Brazyliô''' ({{jãz.|pt}} ''Brasil, República Federativa do Brasil'') – nôwikszé państwò [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americzi]]. Dzys stolëca to [[Brasília]], a dôwną stolëcą bëło [[Rio de Janeiro]]. Nôwikszi gard to [[São Paulo]]. Dzysdniowò Brazyliô skłôdô z wiele stanów. Je piątim co do wiôlgòscë państwã swiata. Tu je stolemnô rzeka Amazonka i stolemnô Amazonskô Pùszczô, dze żëją jagùarë, papùdżi, ocelotë, pancerniczi, tapirë, zgniłozwierze, môłpë, piranie i jine apartné zwiérzãta. * stolëczny gard: Brasília * lëdztwò: 196.343.000 mieszkańców * wiéchrzëzna: 8.511.965 km² Dzél òtroków [[Kaszëbi|Kaszëbów]] mieszkô w Brazylie {{skr.|m.jin.}} w òkòlim Kùritibë ([[Curitiba]]). == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Lear's_Macaw_Anodorhynchus_leari_(cropped).jpg|Papùgë ara Òbrôzk:Abismo_Anhumas,_Bonito,_MS.JPG|Abismo Anhumas Òbrôzk:Vista_do_Morro_Dona_Marta.jpg|[[Rio de Janeiro]] Òbrôzk:Amanhecer_no_Hercules_--.jpg|Amanhecer no Hercules </gallery> == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Amerika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Brazyliô| ]] [[Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] gp9k2c1dssgk829xipsb6wskzqfr3s0 0 6515 222991 212105 2026-11-01T20:35:29Z Terrus38 14026 222991 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = ‏جمهوريّة مصر العربيّة‎ Dżumhurijjat Masr al-Arabijja |miono = Arabskô Repùblika Egiptu |miono-genitiw = Egiptu |fana = Flag of Egypt.svg |herb = Coat_of_arms_of_Egypt_(Official).svg |na karce = Egypt in its region (undisputed).svg |jãzëk = Arabsczi, arabskoegipsczi dialekt, angelsczi |stolëca = Kairo |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 1.010.408 |procent-wòdë = |lëdztwò = 94.798.827 | rok = 2018 |dëtk = Egipsczi funt E£| kòd dëtka = EGP |czasowô cona = +3 |swiãto = |himn = "بلادي، بلادي، بلادي" (Bilady, Bilady, Bilady)<br>Mój krôj, mój krôj, mój krôj <center>[[Òbrôzk:Bilady, Bilady, Bilady.ogg]]</center> |kòd = EG |Internet = .eg |telefón = +20|Prezydeńt=Abd al-Fattah as-Sisi|Premiéra=Mustafa Madbuli|aùtowi kòd=ET }} '''Egipt''' ({{jãz.|ar}} ‏مصر‎, ''Miṣr''; egipsczi dialekt ''Máṣr''; {{jãz.|la}} ''Aegyptus''; {{jãz.|grc}} ''Αίγυπτος'') – wiôldżé państwò na Nilem w nordòwo-pòrénkòwi [[Afrika|Africe]] i dzélòwo w [[Azjô|Azji]] przez [[Sinaj|Sinajsczi półòstrów]], ze stolëcą i nôwikszim gardã w [[Kairo]]. Jine wôżne gardë to [[Aleksandria]], [[Luksor]], Giza, Karnak, Abydos, Aswan, Abu Simbel, Port Said, Suez i Fajum. Egipt leżi nad [[Nil|Nilem]], nôwikszą rzéką swiata i Africzi. W Nilu roscą papirusë, lotosë i żëją rzeczne zwiérze jakno krokodilë i hipopotamë. Egipt ma grańcã na nordze ze [[Strzódzemné_Mòrze|Strzódzemném Mòrzem]], na pòrénkù Egiptu je [[Czerwióne Mòrze]] z hôwingą Suezu i hôwingą Akaba, na zôpadze Egipt mô dzél pustini [[Sahara]], chtërna grańczë z [[Libiô|Libią]], i na pôłnim Egipt mô grańce ze [[Sudan|Sudanã]]. Kòl 4000–6000 lat temù nad Nilem òstała ùsôdzona stolemnô ciwilizacëjô Stôrożëtnégò Egiptu, znôna z piramid, chtërna warôwała wicy jak 3000 lat. [[Òbrôzk:Egypt-region-map-cities-2.gif|mały|310px|left|Karta Egiptu z gardama]] [[Stôrożëtni Egipt]] to bëła jedno z nôstarszich ciwilizacëji swiata, dzélona na predinasticzni cząd, Stôre Państwò, Strzódne Państwò i Nowe Państwò. W predinasticznim cządze ni kraj to bëłë 2 stolemne, apartne kraje: Dólni Egipt na nordze kòl delty Nilu i Górni Egipt na pôłnim zdłużą Nilu. Przednicë Stôrożëtnego Egiptu mielë miono ''faraon'' (jakno faraón Ramzes, faraón [[Cheops]], faraonka [[Hatszepsut]] abò faraonka [[Kleopatra]]). Pierszi faraón [[Narmer]] sparłãczeł Spódny i Górny Egipt w jedne państwò i ùsôdzył pierszą faraónską dinastiã Egiptu. Dzys historiô Stôrégò Egiptu dzelona je téż na cządë dinasticzne, jaknò cząd dinastii XII abò cząd dinastii VII. Egipsczé faraónë bùdowalë stolemne piramidë i swiãtnice dlô baro wielu egipsczich bògów i bòżën egipsczi religie jak Izida, Amon-Ra, Bastet, Maat, Oziris, Szemet, Hathor, Thot, Anubis, Chnum i jin. W stôrożëtnim Egipce brëkòwano hieroglifë do pisaniô na papirusach i mùmifikòwano lëdzë pò smiercë. Do dzys w Egipce mòże òbôczëc na dôwne piramidë, nekropolie faraonów i swiãtnice, a egipsczé mùmie, papirusë, szlachotë i jine egipsczé stôrodôwnotë mòże òbôczëc w egipsczich muzeach, a téż w muzeach na całim swiece jaknò w Parizu, Bërlënie i w Pòlsce. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:All_Gizah_Pyramids.jpg|Piramide w Gizie, Egipt Òbrôzk:Tutmask.jpg|Faraon [[Tutanchamon]] Òbrôzk:Nofretete_Neues_Museum.jpg|[[Nefretete]], białka faraona Achenatena Òbrôzk:Philae_temple_aswan.jpg|Swiãtnica bòżëne Izidy w Philae Òbrôzk:SFEC_EGYPT_ABUSIMBEL_2006-003.JPG|Szlachota faraona Ramzesa II w Abu Simbel Òbrôzk:Ramses-Station.jpg|Stacëjô Ramzesa w kairsczim metrze Òbrôzk:Cairotower.jpg|Stolemnô wieżô Borg Al-Qāhira w Kairo Òbrôzk:Luxor_R07.jpg|Gard Luksor w Egipce Òbrôzk:Esna_Temple_R02.jpg|Swiãtnica bòga Chnuma w Esna Òbrôzk:%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA_%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B2%D9%87.jpg|Gard Giza z piramidama Òbrôzk:Hatschepsuttempel.jpg|Grobowa swiãtnica faraonki Hatszepsut w Egipce </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Egipt| ]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] kiymo260g5m0uy3qu8vlfeufujwkztm 0 6598 222953 214438 2026-11-01T20:13:15Z Terrus38 14026 222953 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacje}} [[Òbrôzk:Woman with Bicycle 1890s.jpg|mały|Białka z kòłem kòl 1890 rokù]] '''Kòło''' – to je dargòwô tërlëka, chtërny nëkòwną mòcą są lëdzczi mùskle przë ùżëcém pedalów. Prawie wiedno dwùkòłowi, jednoszlachòwi, z kòłama ò ti sami przemiarze i lińcuchòwim nëkã na tylné kòło. Jachanié na kòle, żebë sprawic sobie tą jazdą ùcechã to je [[kòłowô turistika]]. Przóde lat noszëł pòzwã wielocyped i bicykl. Terô pòlskô pòzwa pòchòdzy òd brëtëjsczi firmë [[Rover]], chtërna przódë zajima sã robieniém kòłów. == Òbaczë téż == * [[Kòłowô turistika]] * [[Eùropejsczi Szlach Ceglanégò Gòtikù]] * [[Trzëkòlé]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Spòrt]] [[Kategòrëjô:Technika]] [[Kategòrëjô:Turistika]] [[Kategòrëjô:Hobby]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] 3it1vuvb1y25xzesns167di90tuqcvj 0 6734 222922 198960 2026-11-01T19:41:52Z Terrus38 14026 222922 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Stevenson_screen_exterior.JPG|mały|Klôtka]] '''Wiodro''' to stón atmòsferë w tim sztërkù. == Dzélë wiodra == cepłota, òpôdënczi, zachmùrzenié, wiater, cësnienié. === Cepłota === Mòżeme mierzëc [[Termòméter|termòmétrã]]. === Òpôdënczi === W pògòdze baro wôżné są òpôdënczi. Pòzwë òpôdënków: deszcz, plësk, sniég, dôka, mżëczka, grôd, kùrzatwa, żłódz, rosa. [[Kaszëbi]] rozmajice nazéwają deszcze: mòrsczi, prëczk, mżëczk, krajewi, szlaga, plësk. [[Òbrôzk:Regnbyge.jpg|mały|Deszcz]] === Zachmùrzenié === Blónë to są kapci wòdë, co wiszą w lëfce. Blónë mògą bëc: biôłé, czôrné, sniegòwé, drobné, grzmòtowé, wiatrowé, wełniané. [[Òbrôzk:chmury.jpg|mały|Blónë]] === Wiater === pòwstôwô z rësznotë lëftu. Mòże òn wiôc z wszelejaczich czerënków i zrozmajitą mòcą. Òd ti mòcë téż mòże zanôlegac jegò miono, mòże òn tedë bëc: dzëwi/''niespodziewany''/, głëchi/''zapowiadający burzę''/, krziżewi/''przeciwny''/, niegòdzëwi/''silny''/, prosti, procemny, sësznik, szôlińc, krãcëszk, zerwańc. === Cësnienié === == Znaczenié wiodra w żëcym człowieka == Wiodro je baro wôżné w żëcym człowieka. Òd niégò zanôlégò wiele robòtów i [[wëpòczink]]. Z pògòdą parłãczi sã nasze zdrowié i przëòdzéwk. Òd wiodra zanôlégô téż w wiôldżim dzélu nasze zdrowié. Zmianë pògòdë wpłiwają na to, jak człowiek sã czëje. Òsoblëwie stôri i schòrzałi lëdze baro òstro òdczuwają ji zmianë. Wiele chòrosców, jak to sã gôdô na [[Kaszëbë|Kaszëbach]], pòwstôwô z „lëftu”. Nasze òbleczenié mòcno zanôlégô òd pògòdë abò niepeleczi. == Lëteratura == * Danuta Pioch, Żëcé codniowé na Kaszëbach, ZK-P, Gdańsk 2007 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Wiodro]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] azke3g3oaum3rr7v3pq2ip9bppo6jr0 0 6749 222939 212160 2026-11-01T19:53:11Z Terrus38 14026 222939 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacje}} [[Òbrôzk:Banana on black background.jpg|mały|Banan]] '''Banan''' – [[Roscënë|roscëna]] z rodzënë bananowców, je ich kòle 80 zortów. Rosce w [[Azjô|Azji]], [[Afrika|Afryce]] ë [[Australiô (kòntinent)|Australii]]. Słowò pòchôdô òd arabsczégò słowa banan. Kwiatë są zapôlonô przez ptôczi ë szãtopiérze. Lëstë roscã na całé łodëdze. Bananë to pesznë brzôd Do Pòlsczé wòzé. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Banana.png|mały|grono bananów Òbrôzk:Musa basjoo001.JPG|Gałąz bananowca zôrtu ''Musa basjoo'' Òbrôzk:Banana plant.jpg|Plantacjô bananów </gallery> == Òbaczë téż == * [[Apfelzyna]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Brzôd]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] 75ujnhlx7dpf4yrxqblqanb2fq8ifno 0 6750 222968 214809 2026-11-01T20:20:41Z Terrus38 14026 222968 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Violin_VL100.png|mały|Skrzëpice]] Skrzëpice je to [[mùzyczny jinstrument]] strënowi z grëpë smiczkòwich. Pùdło skrzëpic skłôdô sã z dwóch letkò wëgiãtich plat, chtërné pò bòkach wëgiãti są w sztôłt lëtrë C. Na górné place są rezonansowé dzurë w sztôłce lëtrë f zwóné téż éfama. Do rezonansowégò pùdła przëmòcowónô je szijka, na chtërni je grif (bezprogòwô pòdstrënnica). Szijka je zakónczonô główką w sztôłce slëména. Skrzëpice mają szterë strënë pòdparté na pòdstôwkù (zwónym téż mòstnikã).<ref>Encyklopedia muzyki. Andrzej Chodkowski. PWN</ref> [[Òbrôzk:Violin made in about 1770-numbered.jpg|mały|Bùdowa skrzëpic: 1.pòdbródk; 2.strënnik; 3.pòdstôwk (mòstnik); 4.wstruna; 5. pòdstrënnica; 6.stroik; 7.rezonansowô dzura; 8.wcãcé; 9.żiłka (òzdoba); 10.górnô plata; 11.bòczk; 12.gùz.]] == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:violin-scrolls.jpg|Główka skrzëpic Òbrôzk:Violin case owned by Ginger Smock.jpg| Òbrôzk:Violin bridge 2 views.jpg| </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://ludowe.instrumenty.edu.pl/pl/instrumenty/categories/category/312 [[Kategòrëjô:Mùzyczné instrumentë]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] po6h9q0kvg16rp5lrg56e450cwkd8v7 0 6751 222938 210697 2026-11-01T19:52:43Z Terrus38 14026 222938 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacje}} [[Òbrôzk:Milk glass.jpg|mały|Mlékò]] '''Mlékò''' – wëdzelënk mlékòwi gargùli zwëskóné òd samniców susków w swòjim czasu. To je pierszô jôda malinczich susków. Pòchòdzy òd krowë, kòzô, òwcë, [[kamel]]a. Mlékò w kùchnie je wëkòrzistiwoné do picégò abò do werobianiô sërów. W czasach bibilëjnéch baro wiele mleka bëło synonimã bòkadnoscë.Do wëtwòrzenio wiôldżi ilosce mleka mùszi bëc wiôldżi stado bëdła. Ta jôda skłôdô sã trzëch faz: - emùlsyjni - koloidalné - molekùlarné Nocãsczi wekòrzistiwané przez człowieka je mlékò krowé. Mlékò nie piją lëdzë w Chinach, Japònié i Pòlinezyjsczich wëspach. Na schòdze mléka nie piją Arabowie, Żëdowie. Midzënôrodowò Federacjò Mléczarskò. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Susczi]] [[Kategòrëjô:Pitczi]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] p3p3s9smbmj44tkld9f5g5utfxklxtm 0 6763 222937 210889 2026-11-01T19:52:37Z Terrus38 14026 222937 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacje}} '''Kawa''' to napitk zrobiony z pôlonych zôrnów [[kawowiec|kawowca]]. Je jedną z wôżnych smaczników na swiece òd 340 lat i przednym zdrojem [[kofejina|kofejinë]]. Kawa dzejô pòbudzającô i pòkrzésô, przërëchlewô przemianô materii i zwiékszó mëslenié. Pòchòdzy z [[Etiopia|Etiopii]]. W [[Europa|Europie]] pòjawiła sã òko XVI wiekù.[[Òbrôzk:Coffee beans - ziarna kawy.jpg|mały|Zôrna kawë]] == Skądk pòchòdzy pòzwa? == Pòzwa kawë pòchodô òd arabsczégò słowa '''quahwah''' co òznoczô '''wino'''. Dokładno etymologiô kawë nie je znónô. Przëjimô sã, że pòzwa wëprowôdzô znónégò regionu [[Kaffa]] w Etiopii. Dwa nôwikszi kraje, w chternych uprôwiô sã kawa to [[Brazyliô]] i [[Wietnam]]. Trzecy môl zajimô [[Kòlumbiô]]. Do Pòlsczi kawa dotarła pôd kùnc XVII wiekù òd [[Turk|Turków]]. Lubòtnikama kawë był [[Jón III Sobiesczi]][[Òbrôzk:Schultz John III Sobieski with the Order of the Holy Spirit.png|mały|Jan III Sobieski]] i [[Bohdan Chmielnicczi]]. Kawa zrobiła sã popùlarnô na przełómie XVII i XVIII w. Móda na picé kawë ògarnô [[Gduńsk]], gdze pówstałé pierwszi kawnice zwóny kafehanzami. Pòtemu rozszérzëła sã na cały krôj. == Órtë kawë == Na swiece znónych je 500 ôrtów i 6000 òtmianów. Do wërobu kawë ùżiwô sã 4 ótmianë, nôbarżi znóny to : [[Coffea Arabica]] i [[Coffea Robusta]]. Kawa dostãpnô je w postacejô: * kawë w zôrnach * rozpusceniowô kawa * liofilizowanô kawa [[Òbrôzk:Coffe.jpg|mały|Zôrna kawë]] == Spòsobë pòdôwanié kawë == [[Òbrôzk:Cup-o-coffee-simple.svg|mały|czôrnô kawa]] * [[Caffe Latte]] * [[Caffe Correto]] * [[Caffe Mocca]] * [[Cappucino]] * [[Espresso]] * [[Irish Coffe]] * [[Kawa z mlékã]] * [[Czôrnô Kawa]] * ''cëtat''<ref>Elisabeth Bangert, ''Kawa'', Warszawa 2009</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20110829213607/http://www.kawiarnie.pl/ dobre kawë] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pitczi]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] tg12onk1y78ws9nec7k3644oz3dhxid 0 6770 222960 196106 2026-11-01T20:14:48Z Terrus38 14026 222960 wikitext text/x-wiki {{verify}} [[Òbrôzk:Sfakia-dance.jpg|mały|Tùńc]] '''Tùńc''' – béł w dôwnych czasach na Kaszëbach bòkatnô rozwiniãti. Wiãkszosc piesni i jinstrumentalnéch układów w ritmie trzëmiarowim je richtich kaszëbskô. W wiãkszoscë są to ùtwòrë żewi. Tùńce na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] są ùksztôłtowóny pòd wpłiwã mùzicznich prądów òbijmających [[Europa|Europã]] w drëdzi pòłowie XVIII wiekù. Kaszëbsczi Tùńce nôleżi pòdzelëc na grëpë: * zabawë taneczni, * tùńce òbrzãdowi, * tùńce pòpisowi, * tùńce warkù lub robòtë == Òbaczë téż == * [[Rëbacczi tuńc]] * [[Sëknia]] == Lëteratura == * Tańce kaszubskie,pod red. Pawła Szefki,z.1, Gdańsk 1957 == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://skarbnicakaszubska.pl/tance-edukacujne-dla-dzieci/ [[Kategòrëjô:Rozriwka]] [[Kategòrëjô:Kùńszt]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] dd8xfl8t5ho2g9i0uyzsukxrp8mes6j 0 6833 222967 204205 2026-11-01T20:20:35Z Terrus38 14026 222967 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Trumpet 1.jpg|mały|Tipòwô trąbka w stroju B]] '''Trąbka''' – [[mùzyczny jinstrument]] z karna dmùsznych. To je wąskô cylindrowatô metalowô réra zwinãtô w sztôłt blisczi prostonórta, òna je zakùńczonô ù wlotu gãbnikã, a ù wëlecënkù głosową szôlką. Wnitrzno sydła są 3 rérczi rozmaiti długòscë, chtërné mòżna włączëc w òkrãżé jinstrumentu przë pòmòcë wentili. Trąbka brzmie nôwëżé z wszëtczich dmùsznëch blaszanëch jinstrumentów. Mòżna na ni grac melodyjné, spiewné frazë, ale téż rëszné mùzyczné tematë.<ref>Encyklopedia muzyki. Andrzej Chodkowski. PWN</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mùzyczné instrumentë]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] e0zhbbs33b99xeo4e1o60gvu6ku77xk 0 6949 222973 195186 2026-11-01T20:22:45Z Terrus38 14026 222973 wikitext text/x-wiki '''Zôbôwka''' (bawidło) – rzecz do zabawë colemało dzecóm, ale téż i dorosłi lubią sã bawic rozmajitëma rzeczama. Są téż zôbôwczi dlô zwiérząt. Zôbôwczi są znóny òd tësący lat. Do pòpùlarnëch zôbôwków dlô dzecy nôleżą: [[Pùpa|pùpczi]], [[Miedwiôdk|miedwiécczi]], [[klocczi]], [[Aùto|aùtka]], mrëczczi, [[Kùżel|kùżle]] i jin. Zôbôwka pôłni wiele rolów. Mòże dotëgòwac szrum, rozwijac ë ùczëc. [[Òbrôzk:Teddy bear - Rory.JPG|mały|Miedwiédzk – pòpùlarnô zôbôwka dlô dzecy]]Do twòrzëniô zôbôwków wëkòrzëstaje sã różnié doczëznë: [[drzewò]], [[papiór]], [[nitczi]], [[glëna]], [[Kasztan|kasztanë,]] [[kam]], [[Kòsc|kòscë]] ë jinszé. Zôbôwczi mògą bëc twòrzëné przez kòżdégò: przez firmë, przez dorosłëch ë téż przez dzecy. [[Knëpel]] to także zort zôbôwczi, bò mòże imitòwac [[bróń]] abò [[Kóń|kònia]]. == Ùżëwanié zôbôwków przez zwierzãta == Òbczas badérowaniów w [[Nôrodni Park Kibale|Nôrodnim Parkù Kibale]] w [[Ùganda|Ùgandze]] ùzdrzeno, eż małi [[Szimpans|szimpansë]] bawiłi sã knëplama. Zwierzãta ùżëwałi jich jakò [[Pùpa|pùpów]], sztelującë òpiekã nód òtrokã. Czãstszi takò robiłë młodé [[Samica|samice]]. == Òbaczë téż == * [[Bruny miedwiédz]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Zôbôwczi]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] 5jgnsmuk7e0z6unjm6r5m066zr1wvlc 0 6995 222931 206076 2026-11-01T19:50:07Z Terrus38 14026 222931 wikitext text/x-wiki '''Zbòżé''' – są to roscynë z rodzëznë trôw. Są nima: [[żëto]], pszénica, jãczmin, òws, kùkùridza, a bëło wierã téż proso. Z pòdrzadkù ùpraw gbùrsczich są nima téż: [[bùkwita]] (lëtewka), raps, [[len]], [[kònople]]. Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] zbòża bëłë wôżnyma roscënama. Czedës zbòżé zwano „żëtã”. Całi bògactwò sparłãczony z tim słowã mòże nalezc w ''Słowniku gwar kaszubskich na tle kultury ludowej'' [[Bernat Zëchta|Bernata Zëchtë]]. Brzôd mô wielodajną zamkłosc mączi, z chtërnej wërôbiô so: mąkã, krëpë, òlej, cyrop, alkòhól; je to téż ùżëwóné w przerobinié: * browarnim, * mëłarznim, * gòrzelnim, * farmaceuticznim. == Bibliografia == * Stanisław Tołpa, Jan Radomski, ''Botanika. Podręcznik dla techników rolniczych'', wyd. dziesiąte, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1975, s.319-322. [[Kategòrëjô:Zbòża| ]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] eqkp37efzg2e2vphadyu0grw44ju2ku 222932 222931 2026-11-01T19:50:19Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Zbòzé]] do [[Zbòżé]]: pisënk 222931 wikitext text/x-wiki '''Zbòżé''' – są to roscynë z rodzëznë trôw. Są nima: [[żëto]], pszénica, jãczmin, òws, kùkùridza, a bëło wierã téż proso. Z pòdrzadkù ùpraw gbùrsczich są nima téż: [[bùkwita]] (lëtewka), raps, [[len]], [[kònople]]. Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] zbòża bëłë wôżnyma roscënama. Czedës zbòżé zwano „żëtã”. Całi bògactwò sparłãczony z tim słowã mòże nalezc w ''Słowniku gwar kaszubskich na tle kultury ludowej'' [[Bernat Zëchta|Bernata Zëchtë]]. Brzôd mô wielodajną zamkłosc mączi, z chtërnej wërôbiô so: mąkã, krëpë, òlej, cyrop, alkòhól; je to téż ùżëwóné w przerobinié: * browarnim, * mëłarznim, * gòrzelnim, * farmaceuticznim. == Bibliografia == * Stanisław Tołpa, Jan Radomski, ''Botanika. Podręcznik dla techników rolniczych'', wyd. dziesiąte, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1975, s.319-322. [[Kategòrëjô:Zbòża| ]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] eqkp37efzg2e2vphadyu0grw44ju2ku 0 7000 222969 210709 2026-11-01T20:20:48Z Terrus38 14026 222969 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacje}} [[Òbrôzk:Spanish guitar.jpg|mały|120px|Gitara klasyczna]] [[Òbrôzk:Henriette ronner-knip making music.jpg|mały|Henriette Ronner-Knip]] '''Gitara''' – [[mùzyczny jinstrument]] z grëpë [[strënowich szarpónëch]] z [[pùdłã rezonansowim]], [[grif gitarowi|grifã]] i [[próg|progama]] na pòdstrënnicë. Colemało mô 6 [[strëna|strënów]], ale mòże pòtkac téż gitarë z 4, 5, 7, 8, 10 i 12 strënama. Jinstrument ten graje wôżną rolã w muzyce [[blues]]owi, [[country]], [[flamenco]], [[rock|rockòwi]] i w wiele fòrmach mùzyczi [[pop]]. Jinstrument ten transponëje ò [[òktawa|oktawã]] w dół, tzn. wszëtczé zwãczi zapisóné w nótach brzmią na gitarze oktawã niżi, nigle wënikałobë to nótowégò zôpisu. [[Klucz wiolinowy]] z dopisóną môłą ósemką pòd spódkã nazéwô sã [[klucz gitarowi|kluczã gitarowim]]. Gitarë są wëkònywóné i naprôwióné przez lutników, a dzysdnia w corôz wikszim stopniu przez maszinë, równak nôlepszi jakòscë jinstrumentë są wcyg robioné rãczno abò z wiôldżim ùdzélã człowieka. Muzyk, chtëren graje na gitarze to [[gitarzista]]. Muzyk grający na gitarze basowi to [[basysta]] (ewent. gitarzista basowi). == Tipë gitarów == Gitarë mòże pòdzelëc na dwie wiôldżé kategòrie: akùsticzné i elektriczné. === Gitarë akùsticzné === Grëpa gitarów, jaczich zdrzódłã wzmòcnieniô zwãkù je pùdło rezonansowé bez pòtrzebë ùżiwaniô dodôtkòwich wzmacniaczów. Taką samą nazwã mô jeden z tipów gitarów: gitara akùsticznô. Jinszé tipë: * Gitara barokòwô * Gitara klasycznô * Gitara akusticznô === Gitarë elektriczné === Grëpa gitarów, dlô jaczich zdrzódłã wzmòcnieniô je wzmacniacz elektroniczny, jaczi dostôwô sygnał przetwòrnik elektromagneticzny ùmieszczony pòd strënama. * Gitara elektricznô * Gitara basowô * Gitara elektroklasycznô [[Òbrôzk:Classical Guitar two views.jpg|mały|150px|Gitara klasyczna]] '''Jinszé gitarë''' * basowô akùsticznô Òkreslenié 'gitara basowô' nôczãscy je ùżiwóné w òdniesenim do elektriczny wersji tegò jinstrumentu. == Technika graniô == Na gitarze graje sã pôlcama ([[òpùszk]]ama i [[Paznokc|paznokcama]] abò samima òpùszkama) abò téż [[piórkò gitarowé|piórkã]] (jinaczi: 'kòstką'). Piórkò je przeznaczoné òsoblëwie do grë na gitarze z metalowima strënama ([[gitara akusticznô|akustyczny]], [[gitara elektricznô|elektriczny]]). Jistnieją téż tzw. "pazurczi" zrobioné z metalu abò twòrzëwa sztucznégò, jaczé nakłôdô sã na pôlce. Mòże grac równoczasno piórkq i pôlcama (technika hibridowô) == Historiô gitarë == Jinstrumentë pòdobné do dzysészéch gitarów są znóné òd wicy jak 5000 lat. Mòżlëwé, że gitara wëwòdzy sã z jinstrumentu [http://pl.wikipedia.org/wiki/Kitara cithara], ùżiwónégò w starożëtnëch Jindiach i Azji Westrzédny. W starożëtnym [[sanskrit|sanskrice]] słowò 'tar' òznôczało strënã. Jinstrumentë pòdobné do gitarë pòjôwiają sã w starożëtnéch rzezbach i figùrkach ze Suzë w Jiranie. Słowã 'gitara' Arabòwie nazéwają różnégò rodzaju lutnie – pòprzédników dzysdniowich gitarów. Nazwa 'guitarra' òsta wprowadzonô do jãzëka hiszpańsczégò pò X w., czej gitarë òstałë sprowadzoné na [[Jiberijsczi Półòstrów]] przez [[Maurowie|Maurów]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mùzyczné instrumentë]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] juw61f7t8e91qf20w4sza5zlx0bt9cc 0 7047 222986 222350 2026-11-01T20:32:21Z Terrus38 14026 222986 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Las Kabacki.jpg|mały|Las kabacczi]] '''Las''' – zajimô wiôldżi sztëk zemi, na chtërny roscą drzéwiãtã, krze roscënë i żëją tam zwierzãta. Kòżdé drzewò skłôdô sã z: kòrzeniów, pnia, wietewków, lëstów i brzadu. To dô ôrtë drzewów i krzów: * lëstowaté, * jiglënowé. Drzewa lëstowaté gùbią lëstë na zëmã. Drzewa jiglënowé przez całi rok są zeloné ,jich jigłë òstôwają na wietewkach nawetka w zëmie. Drzewa lëstowaté to: dąb, bùk, wierzba, jarzëbina, grôbk, jasón, papla, wijąg, brzózczi. Drzewa jiglënowé to: dana, chójka, skòwrónk i jodła. Krze: leszczena, jeżëna, malëna, jałówc, kalëna, smarglëna. Malinczi roscënë: parpac, wrzos, mech, jagòda, bòrówka, zwóna, pòtrôwnica, grzëbë. Szëchtë roscënów w lese: *rëda; *pòdscelënk (jiglëna, lëstë, wietewczi); *lasëzna (roscënë); *gajewizna (krze); *drzéwiãta (jiglënowé, lëstowaté). '''[[Zwierzëna]] lasowô''': * òwadë (mrówka, chrobôk, gòwniôrz, mùcha, przmiél, łasëca, mòra, pajk); * gadzënë (wieszczórka, padalc, żmijô); * ptôchë (słowik, dzëdzón, kùkùczka, sowa, cybaba, skórc); * sysczi (dzëk, jeleń, zaja, sarna, wilk, lës, jiglnik). Grzëbë w najich lasach: [[brzezan]], maslôk, peperlëszka, prôwdzëwk, ridz, ùzémk, pòmùrchel, pùtrus, bòrzón, gãsy grzib, pãpk. '''Sistematicô''' W zależnotë òd przejątich kriteriów lasë mòżna dzelëc na wiele spòsobów, np. biorąc pòd uwagã klimat i strefowi ùkład roslinoscë, lasë mòżna dzelëc na: * lasë strefë równikòwé, * lasë strefë pòdrównikòwé, * lasë sëchi strefë zwrotnikòwé, * lasë strefë pòdzwrotnikòwé, * lasë strefë ùmiarkòwané. Z ùwadzi na jich skłôd i przenależnosc geograficzną mômë: * lasë jiglënowé, * lasë lëstowaté, * lasë mieszóné. Z ùwadzi na zagòspòdarowanié lasów mòżna zróżnicowac je na: * lasë òchrónné, * lasë gòspòdarczé, * lasë òdroslowé. Chòrobë lasu trza rozpatriwac w ùkładze dinamicznym jakim je ekosistem lesny. Do chòrobòtwórczich i szkòdotwórczich czynników są zaliczóne: * abiotyczné czynniczi chòrobòwé * pòżarë lasów, * wyładowaniô elektriczné, * grôd, * wiater, * nisczi ceplëzna, * wesoczi ceplëzna, * niekòrzistné warunczi swietlné, * niekòrzistné warunczi wòdné, * kwasné deszcze * biotyczné czynniczi chòrobòwé * cëzożiwné òwadë, * cëzożiwné grzëbë. '''Jak przënôlégò zachòwiwac sã w lese:''' * Nie niszczimë pòtrusów. * Nie cëskómë smieców. * Nie zbierómë grzëbów chtërnych nie znajesz. * Nie zbierómë malinczich grzëbów. * Nie zriwómë wietewków. * Nie trzôskùjemë. * Nie płoszimë zwierzënë. * Nie niszczimë ptôszich gniôzdów. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:L'automne au Québec (8072544123).jpg|[[Québec]] Òbrôzk:Spring forest Yyteri 3.jpg|[[Fińskô]] Òbrôzk:Forrest in Northern Bohemia - Les na severu Čech.jpg|[[Czeskô]] </gallery> == Òbaczë téż == * [[Lesyństwò]] * [[Krôjmalënkòwi park]] == Lëteratura == * J. Labudda „Zôrno mòwë”, D. Pioch "Kaszëbë Zemia i lëdze" E.Gołąbek, „Kaszëbsczi słowôrz normatywny". == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] irz2qls78sp5lvrcrcpz1gpvkv8vze5 0 7273 223051 215118 2026-11-01T20:57:13Z Terrus38 14026 223051 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox |Gard=Pariz |gwôsné miono=Paris |céch=Grandes Armes de Paris.svg |rodzôcz=Pariza |fana=Flag of Paris with coat of arms.svg |Kôrta= {{Lokalizacyjnô kôrta |mapa=FRA |rozmiar=250 |rodzaj=inline |punkty mapy= {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt |48°52′00″N 2°21′00″E |pòzycjô=right |merk=Red pog.svg |rozmiôr merka=8 |òpisënk=[[Pariz]] }} }} |państwò=[[Francjô]] |wòjewództwò=Île-de-France |Kréz= |wiéchrzëzna=105,4 |stopniN=48 |minutN=52 |stopniE=2 |minutE=21 |lëdztwò=2 047 602<ref>[https://www.insee.fr/fr/statistiques/serie/001760155 Estimations de population – Ensemble – Ville de Paris], insee.fr.</ref> |rok=2026 |czerënkòwi numer=14 |pòcztowi kòd=75001–75020 |registracëjné tôfle=75 |bùrméster=Emmanuel Grégoire |adres_um= |kod_poczt_um= |www=https://www.paris.fr |commons=Paris }} '''Pariz''' ({{jãz.|fr}} ''Paris'') – stolëca [[Francjô|Francje]], a téż ji nôwikszi gard zdrzącë na lëdztwò. Leżi na nordze kraju, nad [[Sekwana|Sekwaną]]. Je to pòliticzné, ekònomiczné a kùlturowé centrum państwa. Pòdług pòdôwków z 2026 rokù w Parizu mieszkô 2 047 602 lëdzy. Pariz je nôwikszą metropòlią [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]], i 4. w Eùropie (za [[Stambùł|Stambùłã]], [[Mòskwa|Mòskwą]] i [[Londin|Londinã]]) zdrzącë na lëdztwò<ref>[https://worldpopulationreview.com/world-city-rankings/largest-metro-areas-in-the-world Largest Metropolitan Areas in the World 2026], worldpopulationreview.com. Chòc ni ma tu Londinu, to na ti sami starnie metropòlitarnô òbéńda Wiôldżégò Londinu ({{jãz.|en}} ''Greater London'') mô lëdztwò na rówiznie 8,173,941 [[https://worldpopulationreview.com/cities/united-kingdom/london London Population], worldpopulationreview.com].</ref>. Historicznym centrum Pariza je òstrów Île de la Cité na Sekwanie, na jaczi je m.jin. Palais de Justice i katédra Notre-Dame. == Historiô == Gard òstôł ùsadzony przez plemiã ''Parisii'', jaczi zamieszkalë kòl 250 rokù p.n.e. na òstrowiu Île de la Cité. Òb czas panowaniô w òkòlim przez Rzëmión plac miôł pòzwã ''Lutetia'' i w tim cządze rozkòscérzôł sã na lewi i prawi sztrąd [[Sekwana|Sekwanë]]. W 987 rokù, czej gard òstôł stolëcą [[Francjô|Francje]], fónksnérowa ju pòzwa ''Paris''<ref name=":1">[https://www.history.com/this-day-in-history/july-8/paris-celebrates-2000th-birthday?cmpid=Social_FBPAGE_HISTORY_20150708_204746376&linkId=15366914 Paris celebrates 2,000th birthday], history.com, 24 smùtana 2009.</ref>. Òb czas renesansu, midzë XV a XVII stalacym, Pariz òstôł westrzódkã kùńsztu, architekturë a nôùczi. W pòłowie XIX wiekù Napòléón III najął Georges'a-Eugène'a Haussmanna do przebùdowaniô a mòdernizacje gardu. Pòzmianë Hausmanna, znóné jakno [[Wiôldżi Przëbùdenk Pariza (1852–1870)|Wiôldżi Przëbùdenk Pariza]] stwòrzëłë szerok bùlwarë, pùbliczné parczi, czë nowi kanalizacyjny system<ref name=":1" />. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Paris - Eiffelturm und Marsfeld2.jpg|mały|Pariz – widzënk Òbrôzk:Another city of bridges, Paris.jpg|[[Mòst|Mòstë]] Òbrôzk:Median income of Paris and inner ring (2018) named.svg| Òbrôzk:Emmanuel Grégoire (46632368425).jpg| Òbrôzk:Tour Eiffel Wikimedia Commons.jpg| Òbrôzk:Notre-Dame de Paris 2013-07-24.jpg|Katédra ''Notre Dame'' w Parizu </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Gardë w Francji === {{#categorytree:Gardë w Francji|hideroot=on|mode=pages}} |col2= === Stolëce === {{#categorytree:Stolëce|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Francji]] [[Kategòrëjô:Stolëce w Eùropie]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] p7w9vnvvw6edmklzn8hy9eq819tawt9 0 7330 223047 216416 2026-11-01T20:56:29Z Terrus38 14026 223047 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Istanbul collage 5555.jpg|mały|Stambùł]] '''Stambùł''' ({{jãz.|tr}} İstanbul [isˈtanbuɫ]) je nôwikszi gard w [[Tëreckô|Tërece]]. Przódë Carogard, Kònstantinopol a Bizancjum. Òstôł stolëcą rzimsczego cysarstwa w IV stalata n.e. czedë cysôrz Kònstantin zmienił sedzbã, ôd 395 bëł stolëcą wschòdnorzimsczego cysarstwa, w 1453 pòdbiti bez Tërków i stôł sã stolëcą [[Òsmańsczé Imperium|Òsmańsczégò Imperium]]<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/history/constantinople-founded Constantinople Is Founded] EBSCO</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Istanbul and Bosporus big.jpg| Òbrôzk:Byzantinischer Mosaizist um 1000 002.jpg|Kònstantin </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Tëreckô]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] fs2uczh0bfyyodgi0xh9kfaf9u06rhi 0 7359 223011 212135 2026-11-01T20:44:19Z Terrus38 14026 223011 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=ราชอาณาจักรไทย|miono=Tajlandiô|fana=Flag of Thailand.svg|miono-genitiw=Tajlandji|herb=Emblem of Thailand.svg|mòtto=ชาติ ศาสนา พระมหากษัตริย์<br />Chat, Satsana, Phra Maha Kasat<br />(Nôród, Religijô, Król)|na karce=LocationThailand.svg|jãzëk=Tajsczi|stolëca=Bangkok|fòrma państwa=Kònstitucëjnô mònarchijô |wiéchrzëzna=513 120|procent-wòdë=0,43|rok=2015|lëdztwò=67 959 000|dëtk=bat|kòd dëtka=THB|czasowô cona=7|swiãto=6 łżëkwiata|himn=<center>[[Òbrôzk:Thai National Anthem - US Navy Band.ogg]]</center> เพลงชาติไทย<br>Phleng Chat Thai – państwòwi himn<br /><center>[[Òbrôzk:Thai Royal Anthem - US Navy Band.ogg]]</center> สรรเสริญพระบารมี<br />Phleng Sansoen Phra Barami – królewsczi himn|kòd=TH|Internet=.th|telefón=66|Mònarcha=Maha Vajiralongkorn|Premiéra=Anutin Charnvirakul}} '''Tajlandiô''' (dôwni Syjam) je państwã w Azji. Greńczë z [[Myanmar|Mjamną]], [[Laòs|Laòsã]], [[Wietnam|Wietnamã]] ë [[Kambòdżô|Kambòdżą]]. Stolëcznym gardã je [[Bangkok]]. Tajlandiô je kònstitucyjną mònarchią. Przédnikã kraju je król (òd 1 gòdnika 2016 na trónie zasôdô król Rama X – Maha Vajiralongkorn). === Spòdlowé pòdôwczi === * stoleczny gard: [[Bangkok]] * lëdztwò: 67 959 000 mieszkańców ([[2015]]) * wiéchrzëzna: 513 120 km² == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] it14atzgkfyrmpjgb2px02gsia53s5e 0 7360 223007 212127 2026-11-01T20:40:25Z Terrus38 14026 223007 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Repùblika Filipinów|gwôsné miono=Republika ng Pilipinas<br> Republic of the Philippines|fana=Flag of the Philippines.svg|miono-genitiw=Filipinów|herb=Coat of arms of the Philippines.svg|himn=Lupang Hinirang<br>(Wëbrany krôj) <center>[[Òbrôzk:Lupang Hinirang instrumental.ogg]]</center>|mòtto=Maka-Diyos, Maka-Tao, Makakalikasan at Makabansa<br>(Dlô Bòga, lëdzy, nôtërë ë kraju)|na karce=The Philippines and ASEAN (orthographic projection).svg|jãzëk=[[Filipińsczi jãzëk|filipińsczi]], [[Angelsczi jãzëk|angelsczi]]|stolëca=Manila|fòrma państwa=repùblika|Prezydeńt=Ferdinand Marcos Jr.|data ùsôdzenia=4 lëpińca 1946|wiéchrzëzna=300 000|lëdztwò=117,724,471<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/philippines-population/ Philippines Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-04-15] ({{jãz.|en}}).</ref>|rok=2026|dëtk=filipińsczé peso|kòd dëtka=PHP|czasowô cona=+8|kòd=PH|telefón=+63|aùtowi kòd=RP|Internet=.ph}} '''Filipinë''' są państwã na òstrowach w pôłniowo-pòrénkowy [[Azjô|Azji]]. Stolëcznym gardã je [[Manila]]. Filipinë dlô Eùropë òdkrëł Ferdinônd Magellan, dze òstał zabity przez panownika òstrowu Mactan<ref>''[https://www.national-geographic.pl/historia/ferdynand-magellan-co-odkryl-i-kiedy-wyprawa-osiagniecia-ciekawostki-jak-zginal-biografia/ Ferdynand Magellan: co odkrył i kiedy, wyprawa, osiągnięcia, ciekawostki, jak zginął &#x5B;biografia&#x5D; | National Geographic]'' [online], www.national-geographic.pl [dost. 2026-04-15] ({{jãz.|pl}}).</ref><ref>''[https://wielcyodkrywcy.pl/ferdynand-magellan/ Wielcy odkrywcy – Ferdynand Magellan]'' [online], wielcyodkrywcy.pl [dost. 2026-04-15] ({{jãz.|pl}}).</ref>. Miono kraju pòchòdzë òd jimienia szpańsczégò ksążëca Filipa (pózni króla Filipa II). Pierszi rôz Filipinë zwëskały samòstójnotã 12 czerwińca 1898 òbczas rewolucje procëm Szpańsczi<ref>''[https://pcgsanfrancisco.org/the-philippines/ The Philippines – Philippine Consulate General in San Francisco]'' [online] [dost. 2026-08-22] ({{jãz.|en}}).</ref>. 4 lëpińca 1946 samòstójnota òstała ùznona bez USA i je to nôrôdne swiãto<ref>''[https://www.britannica.com/topic/Independence-Day-Philippines Independence Day Philippine holiday].'' Britannica. [dost. 2025-06-15].</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] 5rq18nny62do5m48e971peuz856ia2b 0 7365 223048 217570 2026-11-01T20:56:35Z Terrus38 14026 223048 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:London Lead Image.jpg|mały|Zabëtczi Londina]] '''Londin''' ({{jãz.|en}} ''London'') – stolëca a téż nôwiãkszi gard [[Angliô|Angelsczi]] ë [[Wiôlgô Britaniô|Wiôldżi Britanii]]. Londin je pòłożony w zudóstowi czãscë kraju. Zamieszkiwô tuwò òkòło 8,91 miliónów lëdzy. Londin je mòcno wôżny centrum przemësłu, wëtwarzô òn 20% [[Brutonowi Krajowi Produkt|BKP]] Wiôldżi Britanii. Leżi nad rzéką [[Temza]]. == Pòdzôł == Administracëjno òbéńda [[Wiôldżi Londin]] (''Greater London'') je pòdzelony na 32 [[Gmina|gminë]] (''London boroughs'') a aùtonomiczné City. {| class="toccolours" style="margin:0 auto; background:none;" | style="padding-right:1em;" | # [[City of London]] # [[City of Westminster]] # [[Royal Borough of Kensington and Chelsea|Kensington and Chelsea]] # [[London Borough of Hammersmith and Fulham|Hammersmith and Fulham]] # [[London Borough of Wandsworth|Wandsworth]] # [[London Borough of Lambeth|Lambeth]] # [[London Borough of Southwark|Southwark]] # [[London Borough of Tower Hamlets|Tower Hamlets]] # [[London Borough of Hackney|Hackney]] # [[London Borough of Islington|Islington]] # [[London Borough of Camden|Camden]] # [[London Borough of Brent|Brent]] # [[London Borough of Ealing|Ealing]] # [[London Borough of Hounslow|Hounslow]] # [[London Borough of Richmond upon Thames|Richmond upon Thames]] # [[Royal Borough of Kingston upon Thames|Kingston upon Thames]] # [[London Borough of Merton|Merton]] | style="background:#FFF; padding:0 1em;" class="toccolours" |[[Òbrôzk:London-boroughs.svg|bezramki|350x350px]] | # [[London Borough of Sutton|Sutton]] # [[London Borough of Croydon|Croydon]] # [[London Borough of Bromley|Bromley]] # [[London Borough of Lewisham|Lewisham]] # [[Royal Borough of Greenwich|Greenwich]] # [[London Borough of Bexley|Bexley]] # [[London Borough of Havering|Havering]] # [[London Borough of Barking and Dagenham|Barking and Dagenham]] # [[London Borough of Redbridge|Redbridge]] # [[London Borough of Newham|Newham]] # [[London Borough of Waltham Forest|Waltham Forest]] # [[London Borough of Haringey|Haringey]] # [[London Borough of Enfield|Enfield]] # [[London Borough of Barnet|Barnet]] # [[London Borough of Harrow|Harrow]] # [[London Borough of Hillingdon|Hillingdon]] |} == Partnersczé gardë == * [[Algierë]], [[Algeriô]] * [[Bagdad]], [[Irak]] * [[Berlëno]], [[Niemieckô]] * [[Bogota]], [[Kòlumbiô]] * [[Johannesburg]], [[Pôłniowô Afrika]] * [[Kairo]], [[Egipt]] * [[Nowi Jork]], [[Zjednóné Stanë Americzi]] * [[Pariz]], [[Francëjô]] * [[Podgorica]], [[Czôrnogóra]] * [[Sofijô]], [[Bùłgariô]] * [[Zagrabiô]], [[Chòrwackô]] == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Wiôlgô Britaniô]] |col2= === Stolëce === {{#categorytree:Stolëce|hideroot=on|mode=pages}} }} == Lëteratura == * [[Jan Trepczik|J. Trepczyk]]: ''Słownik polsko-kaszubski'', [[Gduńsk]] [[1994]], t. I, s. 289 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.london.gov.uk/ Domôcô starna gardu Londina] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Londin| ]] [[Kategòrëjô:Stolëce w Eùropie]] [[Kategòrëjô:Wiôlgô Britaniô]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] imwh6uja90eoeb0vvo9wwl3jj1imnjo 0 7508 222930 218234 2026-11-01T19:50:00Z Terrus38 14026 222930 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:02014. Kurpische Brote.JPG|mały|Chlebë]] '''Chléb''' – pieczëzna z ùpiekłégò casta, chtërnym je jednorodny miészónka mączi ze zbòżów rozmajitégò ôrtu i wòdë, colemało pò alkòholowi fermentacje (dodôwóné są młodze). Z casta robi sã brótë rozmajitégò sztôłtu i wiôlgòscë. Jak na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] na zemiã spadnie chòcbë òkrëszëna chleba, to trzeba ją pòdniesc i włożëc do ògnia. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Caraway bread.jpg|Òbierzka Òbrôzk:Fladenbrot-2.jpg| Òbrôzk:Knäckebrot-1.jpg| Òbrôzk:Mischbrot-1.jpg| Òbrôzk:Toastbrot-1.jpg| Òbrôzk:Vollkornbrot z01.JPG| Òbrôzk:Weißbrot-1.jpg| Òbrôzk:Chleb razowy.jpg|Żarnowi chléb Òbrôzk:Bukë kollomoqe, bukë misri.JPG|[[Albaniô|Albańsczi]] kùkùridzany chléb </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Piekarniô]] * [[Wieczerzô]] |col2= === Żëwnota === {{#categorytree:Żëwnota|hideroot=on|mode=pages}} }} == Lëteratura == Bernard Sychta: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej t. III, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków 1969, ss. 299–300. == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20110527091903/http://www.minrol.gov.pl/pol/Jakosc-zywnosci/Produkty-regionalne-i-tradycyjne/Lista-produktow-tradycyjnych/woj.-pomorskie/Kaszubski-chleb-zytni-na-ziemniakach kaszëbsczi chléb] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Żëwnota]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] omg4yu4e9qa9bxqi9qjruungw1ug96n 0 7520 222901 207116 2026-11-01T17:09:15Z Tsca 12 Tsca przeniós starnã [[Germanizacëjô]] na [[Germanizacjô]], bez òstôwienia przczerowaniô pòd stôrim titlã: Błędna pisownia tytułu 207116 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Osadnictwo niemieckie na wschodzie.PNG|mały|]] '''Germanizacëjô''' – proces przëswòjiwaniô [[miemiecczi jãzëk|miemiecczégò jãzëka]] abò [[miemieckô kùltura|kùlturë]] przez jednégò człowieka i spòlëznowé karna, chtërne przed tim funkcjonowałë w jinëch kùlturach. == Germanizacëjô na Pòmòrsczi == Na [[Zôpadnô Pòmòrskô|Zôpadni Pòmòrsczi]] od XIII w. zaczinô sã jintensywnô niemieckô kòlonizacëjô (''[[Ostsiedlung]]'') a téż germanizacëjô. W XV wiekù germanizacëjô zdążëła ju òbjimnąc pòłowã tich strón i górné szëchtë spòlëznë. W XIX w. proces germanizacëji, wspòmôgóny przez państwo (szkòła, wòjskò i lëtersczi Koscół) pòstãpòwôł dosc chùtkò. [[Słowińcë]] bëlë germanizowóné, bò m. jin. pastorowie jich niemczelë. Na przełómaniém XIX i XX w. kaszëbizna na Zôpadni Pòmòrsczi bëła ju baro słabô &mdash; òstało mało [[Kaszëbi|Kaszëbów]] kòle [[Łeba|Łebë]] i [[Bëtowò|Bëtowa]]. Przed I swiatową wòjną [[rzesznota]] na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] przeszkôdza germanizacëji. == Òbaczë téż == * [[Niemiecczi jãzëk]] == Lëteratura == * F. Lorentz, A. Fischer, T. Lehr-Spławiński: Kaszubi : kultura ludowa i język. Toruń : Wydaw. Instytutu Bałtyckiego ; Warszawa : Skł. gł. Kasa im. Mianowskiego - Instytut Popierania Nauki, 1934, s. 14. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VII/151 Niniacy w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] * https://src-h.slav.hokudai.ac.jp/coe21/publish/no26_ses/26-02.pdf {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kùltura]] [[Kategòrëjô:Miemieckô]] [[Kategòrëjô:Sorbsczé jãzëczi]] 28qrkjhyu5aulz8fn0ryt5old0h0vvj 222912 222901 2026-11-01T18:58:39Z Terrus38 14026 222912 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Osadnictwo niemieckie na wschodzie.PNG|mały|Proces niemiecczi kòlonizacje pòréncznëch zemiów]] '''Germanizacjô''' – proces przëswòjiwaniô niemiecczégò jãzëka abò kùlturë przez òsobë a spòlëznowé grëpë fùnksnérëjącé wczasni w ramach jinszich kùlturów. Germanizacjô mòże zachadac tak we wënikù mni abò barżi wëraznégò mùszu (np. administracyjnégò, edukacyjnégò), jak i miec relatiwno dobrowòlny charakter, tzn. nie parłãczëc sã z niżódną bezpòstrzédną presją. Czãsto dzysdnia rozmiónô jakno proces wënôrodnieniô, pòprzez nakłónianié abò przëmùszanié rodnégò lëdztwa dónégò terenu do przëswòjeniô niemiecczégò jãzëka a kùlturë, jak téż proces rozkòscérzaniô sã jãzëka, kùlturë i lëdztwa przez asymilacjã abò adaptacjã cëzëch słów do [[Niemiecczi jãzëk|niemiecczégò jãzëka]]. == Germanizacjô w Pòmòrsce == W [[Zôpadnô Pòmòrskô|Zôpadny Pòmòrsce]] w XIII w. zaczã sã intensywnô niemieckô kòlonizacjô (''[[Ostsiedlung]]''), a z nią mët i germanizacjô. W XV wiekù nen proces zdążił ju òbjimnąc pòłowã tëch strón i górné wiôrsztë spòlëznë. W pózniészich stalatach proces germanizacje, wspòmôgóny przez państwò (szkòła, wòjskò i [[Lëterstwò|lëtersczi Kòscół]]) pòstãpòwôł dosc chùtkò. Na przełómanim XIX i XX w. kaszëbizna na Pòmrach bëła ju baro słabô &mdash; dërchałë môłé grëpë [[Kaszëbi|Kaszëbów]] kòle [[Łeba|Łebë]], [[Ùskô|Ùsczi]] i [[Bëtowò|Bëtowa]]. == Òbaczë téż == * [[Niemiecczi jãzëk]] == Lëteratura == * F. Lorentz, A. Fischer, T. Lehr-Spławiński: Kaszubi : kultura ludowa i język. Toruń : Wydaw. Instytutu Bałtyckiego ; Warszawa : Skł. gł. Kasa im. Mianowskiego - Instytut Popierania Nauki, 1934, s. 14. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VII/151 Niniacy w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] * https://src-h.slav.hokudai.ac.jp/coe21/publish/no26_ses/26-02.pdf {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kùltura]] [[Kategòrëjô:Miemieckô]] hjt0uo4032snv0vgu1yb6caizmpgnya 0 7800 223029 218762 2026-11-01T20:51:32Z Terrus38 14026 223029 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = República Argentina |miono = Argentińskô Repùblika |miono-genitiw = Argentinë |fana = Flag of Argentina.svg |herb = Coat of arms of Argentina.svg |na karce = LocationArgentina.svg |mòtto = "En unión y libertad"<br>(W jednotë ë wòlnotë) |jãzëk = [[Szpańsczi jãzëk|Szpańsczi]], regionalné: [[guarani]], kom, mocowí, wichí, [[Waliô|walijsczi]] |stolëca = [[Buenos Aires]] |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 2.780.400 |procent-wòdë = |lëdztwò = 40.091.000 | rok = 2018 |dëtk = Argentińsczé peso | kòd dëtka = ARS |czasowô cona = -3 |swiãto = |himn = Oíd, mortales, el grito sagrado: ¡Libertad!<br>(Doczëcze smiertelni swiãti krzëkwã: Wòlnota!) <center>[[Òbrôzk:Himno Nacional Argentino instrumental.ogg]]</center> |kòd = AR |Internet = .ar |telefón = +54|Mònarcha=|Premiéra=|Prezydeńt=Javier Milei |aùtowi kòd=RA|data ùsôdzenia=9 lëpińca 1816}} '''Argentina''' abò '''Argentińskô Repùblika''' ({{jãz.|es}} ''República Argentina'') je stolëmnim państwã w [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americe]]. Stolëca ë nôwikszi gard to [[Buenos Aires]]. Bëła [[Szpańskô|szpańską]] kòlonią. Argentina je òsmim co do wiôlgòscë państwã swiata. Dôwni bëł prezydeńt Juan Peron ë jégò baro pòpùlarnô białka Evita Peron. A òd 1976 do 1983 rokù bëła tu òkrutnô diktatura wòjskòwich jenerôłów ë òficérów, chtërni zamòrdowôlë pònad 30.000 Argentińczików. Pòtemù né jenerôłowë bëlë zamknące w sôdzë. Òd 2013 do 2025 rokù papiéżã Watikanu bëł [[Frãcëszk (papiéż)|Frãcëszk]], chtërni pòchòdzył z Argentinë. == Galeriô Argentinë == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:SantaCruz-CuevaManos-P2210651b.jpg|Cueva de Manos òd 13.000 lat Òbrôzk:ViñedoCafayate.jpg|Salta Òbrôzk:Condor_des_andes_immature.jpg|Kondor Òbrôzk:Halbinsel_Valdes_Pinguine.jpg|Magelańsczé pingwinë </gallery> == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Amerika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Argentina| ]] [[Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] ic97jkbrcs7ybxoe4h81dueuzue92rq 0 7807 222916 216561 2026-11-01T19:38:31Z Terrus38 14026 222916 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:NatCopper.jpg|mały|Kòper]] '''Kòper''' ({{jãz.|la}} ''cuprum'') – [[chemiczny pierwiôstk]], metal. Stoplëna kòpru i cënë to je bronza, a bronzowô mòże bëc np. sztatura. * Symbòl: Cu * Lëczba atomòwô: 29 * Temperatura topnieniô: 1084,62 °C * Atomòwô masa 63,5463 == Òbaczë téż == * [[Dil]] == Lëteratura == * [[Jerzi Nacel]] ({{jãz.|pl}} Jerzy Nacel): Chemiô òglowô i òrganicznô, [[Gduńsk]] 2013 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.google.pl/search?q=zwartnik&ie=UTF-8&sa=Search&channel=fe&client=browser-ubuntu&hl=pl&gws_rd=cr,ssl&ei=uCC1VPu5O9PhaJTqgJAD#channel=fe&hl=pl&q=K%C3%B2prze] {{Cządowi_ùstôw_pierwińcòw}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòper]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] is14kdzhyshqpzp16g0h9jr2b4pq0gx 0 7837 222923 203859 2026-11-01T19:43:57Z Terrus38 14026 222923 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Einscharpflug - Farmer plowing in Fahrenwalde, Mecklenburg-Vorpommern, Germany.jpg|mały|Kòleczkòwi pług]] [[Òbrôzk:Ursus c-330 + pług.jpg|mały|[[Treker]] z płëgã]] [[Òbrôzk:COLLECTIE TROPENMUSEUM Het ploegen van het land van de vezelonderneming Kali Gambang met een landbouwmachine TMnr 60045755.jpg|mały|Wąsewnicowi treker z płëgã]] '''Pług''' – nôrzãdzé, chtërno je brëkòwóné np. do òraniô pòla. To dô też jiné płëdżi np. sniegòwi pług. == Lëteratura == * Dzieje Brus i okolicy : praca zbiorowa / pod red. Józefa Borzyszkowskiego ; [aut. Krzysztof Walenta et al.].Chojnice ; Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, 1984, s. 146. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gbùrzëzna]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] ke5h2clhe3gnikca1az58du3kdwlejy 0 7899 222958 212396 2026-11-01T20:14:38Z Terrus38 14026 222958 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:המנזר הכרמליתי בפנים.jpg|mały|Kùńszt]] '''Kùńszt''' – artistny ùróbk, a jego spòsobem wëpówiedaniô są dokôzë w òbrëmieniém lëteraturë, mùzyczi, architekturë, malarztwa i jinëch, chtërne òdpòwiôdają wëmôganióm szëkòwnosce, harmónji, esteticzi. == Òbaczë téż == * [[Kùltura]] * [[Matematika]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kùńszt| ]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] f9b91bjb66e4xsubp7lvx0ppbzww3pp 0 7900 222970 221285 2026-11-01T20:21:28Z Terrus38 14026 222970 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Psautier de Paris, MSS. gr. 139, fol. 1v.jpg|mały|]] '''Mùzyka''' – to je [[kùńszt]] ùkłôdanió zwãków w kòmpòzycje i wëkònywanié tich kòmpòzycji na mùzycznëch jinstrumentach abò lëdzczim głosã. == Mùzyczné instrumentë == * [[Diôbelsczé skrzëpce]]<ref>https://chmielno.naszgok.pl/kaszubskie-instrumenty-ludowe/diabelskie-skrzypce</ref> * [[Mrëczk]] / [[Bùrczibas]]<ref>https://chmielno.naszgok.pl/kaszubskie-instrumenty-ludowe/mreczk-burczybas</ref> * [[Bazuna]]<ref>https://chmielno.naszgok.pl/kaszubskie-instrumenty-ludowe/bazuna</ref> * [[Ryńczyk]]<ref>https://chmielno.naszgok.pl/kaszubskie-instrumenty-ludowe/rynczyk</ref> * [[Rzępiel]] / Rzepólc<ref>https://chmielno.naszgok.pl/kaszubskie-instrumenty-ludowe/rzepiel-rzepolc</ref> * [[Knara]]<ref>https://chmielno.naszgok.pl/kaszubskie-instrumenty-ludowe/knara</ref> * [[Sznëra]]<ref>https://chmielno.naszgok.pl/kaszubskie-instrumenty-ludowe/sznera</ref> * [[Kółatka]] / Klekôtka<ref>https://chmielno.naszgok.pl/kaszubskie-instrumenty-ludowe/kolatka-klekotka</ref> * [[Kôzlô barina]]<ref>https://chmielno.naszgok.pl/kaszubskie-instrumenty-ludowe/kozlo-barina</ref> == Òbaczë téż == * [[Pòdkast]] * [[Kaszëbsczé nótë]] * [[Karno Piesni i Tuńca Bazunë miona Aleksandra Tomaczkòwsczégò]] * [[Mùzyczny ôrt]] * [[Telewizja TTM]] ** [[Cantane Domino Canticum Cassuborum]]<ref>https://web.archive.org/web/20260417033456/https://www.telewizjattm.pl/nasze-programy/125-cantane-domino-canticum-cassuborum.html?play=on</ref> *** [[Spiéwné Towarzëstwò m. Jana Trepczika z Wejrowa]] ({{jãz.|pl}} ''Towarzystwo Śpiewacze im. Jana Trepczyka z Wejherowa'')<ref>https://web.archive.org/web/20260416134147/https://www.telewizjattm.pl/nasze-programy/125-cantane-domino-canticum-cassuborum.html</ref> *** [[Chór „Strzelenka” z Tuchomia]]<ref>https://www.telewizjattm.pl/nasze-programy/125/52722-chor-strzelenka-z-tuchomia.html?play=on</ref> *** [[Chór Kaszubski „Rumianie” z Rumi]]<ref>https://web.archive.org/web/20260417033813/https://www.telewizjattm.pl/nasze-programy/125/52723-chor-kaszubski-rumianie-z-rumi.html?play=on</ref> *** [[Chór Mieszany „Pięciolinia” z Linii]]<ref>https://web.archive.org/web/20260516230442/https://telewizjattm.pl/nasze-programy/125/52725-chor-mieszany-pieciolinia-z-linii.html?play=on</ref> *** [[Zespół Folklorystyczny „Nadolanie” z Nadola]]<ref>https://www.telewizjattm.pl/dzien/2019-11-29/52727-zespol-folklorystyczny-nadolanie-z-nadola.html?play=on</ref> *** [[Kaszubski Regionalny Chór „Morzanie” z Dębogórza]]<ref>https://web.archive.org/web/20260417033754/https://www.telewizjattm.pl/nasze-programy/125/52733-kaszubski-regionalny-chor-morzanie-z-debogorza.html?play=on</ref> *** [[Chór Mieszany „Lutnia” z Luzina]]<ref>https://web.archive.org/web/20260417033754/https://www.telewizjattm.pl/nasze-programy/125/52734-chor-mieszany-lutnia-z-luzina.html?play=on</ref> *** [[Zespół „Kosakowianie” z Kosakowa]]<ref>https://web.archive.org/web/20260417033545/https://www.telewizjattm.pl/nasze-programy/125/52735-zespol-kosakowianie-z-kosakowa.html?play=on</ref> *** [[Zespół Wokalno-Instrumentalny „Kaszubki” z Chwaszczyna]]<ref>https://web.archive.org/web/20260416134355/https://www.telewizjattm.pl/nasze-programy/125/52736-zespol-wokalno-instrumentalny-kaszubki-z-chwaszczyna.html?play=on</ref> *** [[Chór Szkoły Podstawowej nr 9 w Wejherowie]]<ref>https://web.archive.org/web/20260417033545/https://www.telewizjattm.pl/nasze-programy/125/52737-chor-szkoly-podstawowej-nr-9-w-wejherowie.html?play=on</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://www.youtube.com/@kaszubywpiesniartystycznej8059/videos * https://www.fopke.pl/melodie/ ** https://www.fopke.pl/melodie/1039/do-uzdrzenio/ * {{YouTube|v=Kdcne0Wbl4E|tit=Kaszubianka - Òna tyńcyje dlô mie (Ona tańczy dla mnie - po kaszubsku) — GOKGLOWCZYCE|jaz=csb}} * https://ludowe.instrumenty.edu.pl/pl {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mùzyka| ]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] i09240wfxqnxnp5g3i3uv5w5vla3rwc 0 7902 222961 215522 2026-11-01T20:15:48Z Terrus38 14026 222961 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Panorámica interior del Teatro Colón.jpg|mały|Teater]] '''Teater''' – przedstôwianié przez [[Aktór|aktorów]] zamkłoscë dramaticznëch dokazów na binie. == Òbaczë téż == * [[Teater Zymk]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|v=GxQ0lTEcrIU|tit=Ścinanie Kani – spektakl kaszubskojęzyczny|k=Kaszubi PL (ZKP)|jaz=csb|dł=38:53}} * {{YouTube|v=ID-UvB6jaT0|tit=Kaszubski Teatr w Strzelnie: Nasz tatk so chce żenic|jaz=csb|k=Echa Ziemi Puckiej|dł=14:06}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Teater| ]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] ou97yzuxmusuw91mjlukk2yz1n8x7nc 0 7906 222966 203777 2026-11-01T20:20:29Z Terrus38 14026 222966 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Maszt radiowy w Konstantynowie.jpg|mały|]] '''Radio''' – jinstitucjô, chtërna obrôbiô i wësélô radiową programã. W [[Pòlskô|Pòlsce]] dlô wòlnotë słowa w nim wôżnô je òd 1993 rokù [[Krajowô Radzëzna Radiofònie i Telewizje]]. == Òbaczë téż == * [[Radio Kaszëbë]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Radio| ]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] 6ui52ill189yj62y0xvzaf6m7qrnhc0 0 8065 223049 214937 2026-11-01T20:56:40Z Terrus38 14026 223049 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox |Gard= Madrit |gwôsné miono= Madrid |céch= Escudo de Madrid THV.svg |rodzôcz= Madritu |fana= Bandera de la ciudad de Madrid.svg |karta= |państwò= [[Òbrôzk:Flag of Spain.svg|border|20px]] Szpańskô |wòjewództwò= |Kréz= |wiéchrzëzna= 604,45 |stopniN= 40 |minutN= 26 |stopniE= 3 |minutE= 41 |lëdztwò= 3,477,497<ref>[https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=67991 Population by province capitals and gender], ine.es.</ref> |rok= 2025 |czerënkòwi numer= 91 |pòcztowi kòd= 28001-28080 |registracëjné tôfle= M |bùrméster= José Luis Martínez-Almeida |www= https://www.madrid.es/portal/site/munimadrid |adres_um= C. de Montalbán, 1, Retiro |kod_poczt_um= Madrit, 28014 |commons= }} [[Òbrôzk:Escudo de Madrid.svg|mały|Herb]] '''Madrit''' ([[Szpańsczi jãzëk|szpańsczi]] ''Madrid'') – je nôwikszim gardã [[Szpańskô|Szpańsczi]] ë ji stolëcą. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Barcelona]] |col2= === Stolëce === {{#categorytree:Stolëce|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Stolëce w Eùropie]] [[Kategòrëjô:Gardë w Szpańsce]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] m4h16zt1vzuc4r8zhmsq0r9x4o6053x 0 8070 223046 213524 2026-11-01T20:56:23Z Terrus38 14026 223046 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:00 Bruxelles - Mont des Arts.jpg|thumb|Widzënk z Brukseli]] '''Bruksela''' - to je gard w [[Belgijskô|Belgijsce]] ë ji stolëca. Bruksela to je téż stolëca [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]]. * wiéchrzëzna: 161,38 km² * lëdztwò: 1 147 876 mieszkańców ([[2012]]) == Rozmajitoscë == Tu biwają [[Kaszëbi]] np. z leżnoscë òbchòdzonëch w ni Kaszëbsczich Dniów. Westrzód farwnëch flagów eùropejsczich regionów widzec mòże tedë kaszëbską. Pierszi rôz tak bëło w 2006 rokù, czej môłi knôpiczk, symbòl Brukselë – Manneken Pis, béł òblokłi w kaszëbsczé ruchna. Drëdżi raz, 2012 rokù, widzec bëło białczi z Karna Wiejsczich Gòspòdëniów z Żukòwa. Deją Kaszëbsczich Dniów w Brukselë je pòkôzanié òsoblëwòsców Kaszëb i tegò, że wôrt je je òdwiedzëc. Regionalné Bióro Wòjewództwa Pòmòrsczégò w Brukselë mòże pòmòc przë tim, żebë nie zabôcziwac ò kaszëbsczi spôdkòwiznie z ji apartną kùlturą, jãzëkã i rodą. {{stub}} [[Kategòrëjô:Belgijskô]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] ph26k9swmpstemhmzhrix8fh70a9cmd 0 8148 222855 206063 2026-11-01T16:17:45Z Terrus38 14026 222855 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka}} '''Kaszëbsczi półtorôk''' – [[mònéta]] ò wôrtnoce 5 [[fenig]]ów. Òna bëła przed I swiatową wòjną. == Òbaczë téż == * [[Dëkôt]] * [[Ekònomiô]] == Lëteratura == * [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1970, tom IV, s. 129. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Ekònomiô|Półtorôk]] n4sqc9hu5d1l2mqwugftyiz2on6km8e 0 8192 222870 221362 2026-11-01T16:22:33Z Terrus38 14026 222870 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Tomasz Fopke.JPG|mały|Tomôsz Fópka]] '''Tomôsz Fópka''' abò '''Tómk Fópka'''<ref>[https://web.archive.org/web/20250531115403/https://www.gov.pl/attachment/05541e12-83b3-4757-8e2e-7793c85e12df PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA KASZUBSKIEGO – POZIOM ROZSZERZONY – kwiecień 2020 r.]</ref> ({{jãz.|pl}} ''Tomasz Fopke''; ùr. [[10 lëpińca]] [[1973]] rokù w [[Gdiniô|Gdinie]]) – ùkùńczył Mùzyczną Akademią w [[Gduńsk]]ù jakno spiéwôk i teatrownik. Je kòmpòzytorą, dërëgentã, spiéwôkã<ref>https://web.archive.org/web/20160305084216/http://www.zukowo.pl/aktualnosc-2328-Zukowskie_Lato_Muzyczne_2013_dobieglo_konca.html</ref> ë runitą z Chwaszczëna. Òn béł zastãpnikã burméstra gminë [[Żukòwò]], a je dirigeńtã chùru Lutnia z Lëzëna i nôleżnikã m. jin. ZK-P, a téż dzejôrzã kaszëbsczi, kùlturalny rësznotë. Czile jegò wiérztów je w antologii „Mësla dzecka” (2001 r.). [[Region (wëdôwizna)|Wëdôwizna „Region”]] z Gdini wëda w 2003 r. jegò zbiérk eroticznëch wiérztów „Szlachama kùsków” i dokôz mùzyczny „Pierszô Kaszëbskô Pasja” (2002)<ref>https://web.archive.org/web/20160304103208/http://odroda.kaszubia.com/02-02/ps_pasejo.htm</ref>. Òn je laureatã m. jin. nôdgrôdë miona R. Wróblewsczégò (2001 r.) i Òglowòpòlsczégò Lëteracczégò Kònkùrsu m. M. Stryjewskiego w [[Lãbórg|Lãbòrgù]] (2002 r.). W 2007 rokù òn béł wëprzidniony Medalã Stolema. Òn je wespółautorã spiéwnika „Piesnie Rodny Zemi”, a na niwiznie ùsôdztwa piesniów (tekstë, mùzyka), wespółdzejô z wiele karnama i ùtwórcama (np. [[Jerzi Stachùrsczi]] i [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi]]). == Òbaczë téż == * [[Felix Cassubia (platka)]] * [[ZYMK (pismiono)]] * [[Zbigórz Jankòwsczi]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * https://fopke.pl/media/tunefiles/teksty-pozostae/Dorobek_-_Tfopke_ikT5fGp.pdf * https://norda.fm/wiadomosci/tomasz-fopke-autor-dwujezycznego-tomiku-wierszy-w-programie-gosc-dnia/ {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Fópka, Tomôsz}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:ZYMKówcë]] cspg3l3l3j3j5bmi1sqno2e3hgtevt9 0 8445 222871 216938 2026-11-01T16:22:40Z Terrus38 14026 222871 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gebetbuch der Philippine Welser.jpg|mały|Mòdlëtewnik (1557–1560)]] '''Mòdlëtewnik''' – knéżka abò broszura, colemało môłëch rozmiarów, zamikającô w se òd czilenôsce do nawetka czileset mòdlëtwów, a czãsto téż òpis liturgicznëch òbrządków, tekstë piesniów, prôwdë wiarë ëtsz. Mòdlëtewnik reprezentëje religijną tradicjã, z jaczi wërôstô, i je mést dokùmeńtã aprobòwónym przez dëchòwné włôdze wëznianiégò do ùżiwkù wiérnëch. Mòdlëtewniczi w nôrodnëch jãzëkach, pòwstałé do ùżiwkù swiecczich òsobów, pòjawiłë sã w Eùropie pierszi rôz w póznëch strzédnëch wiekach. Pierszi [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczi]] mòdlëtewnik òstôł wëdóny w 1998 rokù<ref>[[Eùgeniusz Gòłąbk]], [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi]]: "Më trzimómë z Bògã", [[Gduńsk]] [[1998]]</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:A fan-shaped prayer book from Sri Lanka.jpg| Òbrôzk:Christian prayers in tamil on palm leaves.jpg| Òbrôzk:110810-A-RU334-025 (6049734697).jpg|[[Islam]] Òbrôzk:CommonWorshipBooks.jpg| Òbrôzk:02017 0057 Das Erbe der Reformation im Ostmitteleuropa, Teschener Schlesien.jpg| </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Religiô]] 7q53lpqd0zkc18oiw758vvfx2ks9cg1 0 8674 222950 212943 2026-11-01T20:01:11Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Nôrodnô Bibloteka (Warszawa)]] do [[Nôrodnô Biblioteka (Warszawa)]]: pisënk 212943 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Biblioteka Narodowa Warsaw 2022 aerial.jpg|mały|Nôrodnô Biblioteka]] '''Nôrodnô Biblioteka''' ({{jãz.|pl}} ''Biblioteka Narodowa'') – wôżnô [[biblioteka]] w Pòlsce. Òna je we Warszawie òd 1928 (1732) rokù. [[Kaszëbi]] mają téż tu kaszëbskòjãzëkòwé ksążczi. Dzél z nich to je [[kaszëbskô lëteratura]] do [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskòjãzëkòwégò]] czëtaniégò, a kąsk z nich je do kaszëbsczi edukacji na ùniwersytecczi rówiznie. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Polish-Natl-Library-reading-room-01.jpg|Czët­nica </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.bn.org.pl/ Nôrodnô Biblioteka] * [https://web.archive.org/web/20110624022527/http://www.commonwealth.pl/] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Biblioteczi]] [[Kategòrëjô:Warszawa]] il7mcsu4fuhsaka4q5xp2y8gtvc5vkr 0 8845 222928 200817 2026-11-01T19:45:18Z Terrus38 14026 222928 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:A tornado near Anadarko, Oklahoma, on May 3, 1999.jpg|mały|]] '''Krãcëszk''' – to je wiater, chtëren wieje baro chùtkò. Krãcëszk sygô òd niejedny chmùrë jaż do zemi. Òn mòże wiele zniszczëc. Czasem [[Kaszëbi]] gôdają, że to diôbeł sã żeni. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://kartuzy.info/wiadomosc,1804,Co-sie-wydarzylo-w-Paczewie.html Krãcëszk w Paczewie] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Wiater]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] sa504aer351m9386p07hbfop737x0ba 0 8997 222972 218037 2026-11-01T20:22:24Z Terrus38 14026 222972 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Football in Bloomington, Indiana, 1996.jpg|mały|Bala je jedną z nôpòpùlarniészëch spòrtowëch discyplinów na swiece]] '''Bala''' – takô jigra, w chtërni bierzą ùdzél dwie zdrëszënë pò 11 lëdzy. Wëgriwają ti, chtërny wicy razy dobrze strzélą do brómczi (wrotnicë) procëmnika (zrobią wrotnicã). Midzë grôczama są: brómkôrze, atakòwnice, pòmòcnicë i òbróńcë. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === {{#categorytree:Nożnô bala|hideroot=on|mode=pages}} |col2= === Spòrt === {{#categorytree:Spòrt|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nożnô bala| ]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] mc32y3556kxerlddmgspnfriyvdx152 0 9045 222872 188190 2026-11-01T16:22:46Z Terrus38 14026 222872 wikitext text/x-wiki '''Skłôd apòstolsczi''' (''Symbolum Apostolicum'') === [[Kaszëbsczi jãzëk]] === [[File:Somme le Roy f.10v.png|thumb|]] W kòscele je mówiony Skłôd apòstolsczi m.jin. pò kaszëbskù. :Wierzã w Bòga Òjca wszëtkòmògącégò, :Stwórcã nieba i zemi. :I w Jezësa Christusa, :Sëna Jegò jedurnégò, Pana Najégò, :jaczi sã pòczął z Dëcha Swiãtégò, :narodzył sã z Mariji Pannë, :ùmãczony za Póncczégò Piłata, :ùkrziżowóny, ùmarł i béł pòchòwóny; :zestąpił do piekłów, trzëcégò dnia zmartwëchwstôł; :wstąpił do nieba, :sedzy pò prawiznie Bòga Òjca wszëtkòmògącégò. :Stądka przińdze sãdzëc żëwëch i ùmarłëch. :Wierzã w Dëcha Swiãtégò, :swiãti Kòscół pòwszéchny, :Swiãtëch przestôwanié, :grzéchów òdpùszczenié, :cała zmartwëchwstanié, żëwòt wieczny. :Amen. == Lëteratura == * [[Florión Cenôwa|F. Cenôwa]]:''Xążeczka dlo Kaszebov przez Wojkasena'', [[1850]] [[Gduńsk]] [https://web.archive.org/web/20140811094302/http://www.polona.pl/item/672376/2/] *[[Eùgeniusz Gòłąbk|E. Gòłąbk]], [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi|E. Prëczkòwsczi]]:''Më trzimómë z Bògã'',[[Gduńsk]] 1998, s. 18 === Lingua Latina === :''Credo in Deum Patrem omnipotentem,'' :''Creatorem caeli et terrae.'' :''Et in Iesum Christum,'' :''Filium eius unicum, Dominum nostrum,'' :''qui conceptus est de Spiritu Sancto,'' :''natus ex Maria Virgine,'' :''passus sub Pontio Pilato,'' :''crucifixus, mortuus, et sepultus,'' :''descendit ad inferos, tertia die resurrexit a mortuis,'' :''ascendit ad caelos,'' :''sedet ad dexteram Dei Patris omnipotentis,'' :''inde venturus est iudicare vivos et mortuos.'' :''Credo in Spiritum Sanctum,'' :''sanctam Ecclesiam catholicam,'' :''sanctorum communionem,'' :''remissionem peccatorum, '' :''carnis resurrectionem et vitam aeternam.'' :''Amen.'' {{stub}} [[Kategòrëjô:Chrzescëjaństwò]] p957xuent31wqaaur1s60dh8i9dgw2l 0 9046 222873 188196 2026-11-01T16:22:52Z Terrus38 14026 222873 wikitext text/x-wiki '''Anielsczé pòzdrowienié ''' (''Ave Maria'') === [[Kaszëbsczi jãzëk]] === [[File:Fra Angelico 069.jpg|thumb|]] W kòscele je mówiony Anielsczé pòzdrowienié m.jin. pò kaszëbskù. :Zdrowas Marijo, łasczi pełnô, Pón z Tobą. :Błogòsławionô jes midzë niastama :i błogòsławiony je brzôd żëwòta Twòjégò, Jezës. :Swiãtô Marijo, Matkò Bòżô, mòdlë sã za nama grzésznyma :terô i w gòdzënie smiercë naszi. Amen. == Lëteratura == * [[Florión Cenôwa|F. Cenôwa]]:''Xążeczka dlo Kaszebov przez Wojkasena'', [[1850]] [[Gduńsk]] [https://web.archive.org/web/20140811094302/http://www.polona.pl/item/672376/2/] *[[Eùgeniusz Gòłąbk|E. Gòłąbk]], [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi|E. Prëczkòwsczi]]:''Më trzimómë z Bògã'',[[Gduńsk]] 1998, s. 17 === Lingua Latina === : ''Ave Maria, gratia plena, Dominus tecum;'' : ''benedicta tu in mulieribus,'' : ''et benedictus fructus ventris tui, Iesus.'' : ''Sancta Maria, Mater Dei, ora pro nobis peccatoribus,'' : ''nunc et in hora mortis nostrae. Amen.'' {{stub}} [[Kategòrëjô:Chrzescëjaństwò]] bct05g89u1meq0m8o6xktjxga1e04a7 0 9047 222874 207540 2026-11-01T16:22:57Z Terrus38 14026 222874 wikitext text/x-wiki '''Dwa przëkôzania miłotë''' w kòscele są znóny m.jin. pò [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskù]]: *1. Mdzesz miłowôł Pana Bòga Twòjégò z całégò serca swòjégò, z całi swòji dëszë, z całi mëslë swòji i z całi swòji mòcë. *2. Mdzesz miłowôł swòjégò blëznégò jak samégò se. == Lëteratura == * [[Florión Cenôwa|F. Cenôwa]]: ''Xążeczka dlo Kaszebov przez Wojkasena'', [[1850]] [[Gduńsk]] [https://web.archive.org/web/20140811094302/http://www.polona.pl/item/672376/2/] * [[Eùgeniusz Gòłąbk|E. Gòłąbk]], [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi|E. Prëczkòwsczi]]: ''Më trzimómë z Bògã'', [[Gduńsk]] 1998, s. 101 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Chrzescëjaństwò]] s8q46zuo09cl6iyikk5zpagzf2y0ucn 0 9048 222875 213713 2026-11-01T16:23:03Z Terrus38 14026 222875 wikitext text/x-wiki '''Pòd Twòjã òbronã''' (''Sub Tuum Praesidium'') – chrzescëjańskô mòdlëtwa z III stalata. === [[Kaszëbsczi jãzëk]] === [[Òbrôzk:Bellas Artes Sevilla.jpg|mały|]] :Pòd Twòjã òbronã :ùcékómë sã, :Swiãtô Bòżô Matkò, :nie gardzëże naszima prosbama :w naszëch pòtrzebach, :ale òd wszelejaczich złich przëtrôfków :nas wiedno wëbawiôj. :Panno chwalebnô i błogòsławionô. :Ò Pani nasza, Zastawnico nasza, Pòstrzédniczkò nasza, Pòceszëcelkò nasza. :Z Twòjim Sënã nas pòjednôj, :Twòjémù Sënowi nas pòlecôj, :Twòjémù Sënowi nas òddawôj. == Lëteratura == * [[Eùgeniusz Gòłąbk|E. Gòłąbk]], [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi|E. Prëczkòwsczi]]: ''Më trzimómë z Bògã'', [[Gduńsk]] 1998, s. 18 === Lingua Latina === :Sub tuum praesidium :confugimus, :Sancta Dei Genetrix. :Nostras deprecationes ne despicias :in necessitatibus nostris, :sed a periculis cunctis :libera nos semper, :Virgo gloriosa et benedicta :(Domina nostra, mediatrix nostra, advocata nostra, :tuo filio nos reconcilia, :tuo filio nos commenda, :tuo filio nos repræsenta.) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mòdlëtwë]] 4kj7eb19d9jjy9vrrw7lsa6shpt7ekv 0 9057 222876 212334 2026-11-01T16:23:15Z Terrus38 14026 222876 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:OFM General Curia014.jpg|mały|''Bracyna òdżin'']] '''Himn sw. Francyszka z Asyżu''' (''Laudes Creaturarum'') :Nôwëższi, wszechmòcny, dobri Panie, :Wasza je sława, chwała i tcza, ë wszelejaczé błogòsławiéństwò. :To le Wami, Panie, są przënôlégò, :a niżóden człowiek nie je dosc czestny, żebë Was nazwac. :Bądzce pòchwôlony, Panie ze wszëtczim, co Wë môce stwòrzoné. :Nôprzód z bëlnym naszim bracyną, słuńcã, :chtërno stwôrzô dzéń, a Wë swiécyce przez nie: :A òno je snôże i swiécącé wiôlgą jasnotą: :òno je Waszim, Panie, przedstawienim. :Bądzce pòchwôlony, Panie, przez najégò bracynã, miesąc, i naje sostrë, gwiôzdë; :Wë je ùsztôłcëlë na niebie jasné i drodżé, ë piãkné. :Bądzce pòchwôlony, Panie, przez najégò bracynã, wiater i wiodro, :i czas kòmùdny ë pògòdny, ë kòżden jinszi. :Przez to Wë dôwôce swòjim stwòrzenióm ùtrzimanié. :Bądzce pòchwôlony, Panie, przez najã sostrzëcã, wòdã, :co je baro pòżëteczno i pòkórnô , i drogô, i czëstô. :Bądzce pòchwôlony, Panie, przez najégò bracynã, òdżin, :jaczim Wë rozwidniwôce noc. :A òn je snôżi i redosny, i dôżny, i mòcny. :Bądzce pòchwôlony, Panie, przez najã sostrzëcã, matkã zemiã, :jakô nas żëwi i chòwie, :ë rodzy wszelejaczi brzôd z farwnyma kwiatama, i zelama. :Bądzce pòchwôlony, Panie, przez tëch, co przebôcziwają wedle :Waszi miłotë. :I cerplëwie trwają w ùtrôpienim. :Błogòsławiony są ti, co wëtrwają w ùbëtkù, :bò przez Was, Panie, òni mdą wëwińcowóny. :Bądzce pòchwôlony, Panie, przez najã sostrzëcã, smierc celesną, :przed jaką niżóden żëjący człowiek ni mòże ùcec: :Biada tim lëdzóm co kònają w smiertelnëch grzéchach. :Błogòsławiony są ti, co nalézą sã we Waszi nôswiãtszi wòlë: :bò wtórnô smierc (w slédnym dniu) jima nie grozy. :Chwôlta i błogòsławta Pana, ë składôjta Mù pòdzãkã. :A służta Mù z wiôlgą pòkòrą. == Òriginalny tekst w dialekce ùmbrijsczim == :Altissimu, onnipotente bon Signore, :Tue so le laude, la gloria e l'honore et onne benedictione. :Ad Te solo, Altissimo, se konfano, :et nullu homo ène dignu te mentouare. :Laudato sie, mi Signore cum tucte le Tue creature, :spetialmente messor lo frate Sole, :lo qual è iorno, et allumini noi per lui. :Et ellu è bellu e radiante cum grande splendore: :de Te, Altissimo, porta significatione. :Laudato si, mi Signore, per sora Luna e le stelle: :in celu l'ài formate clarite et pretiose et belle. :Laudato si, mi Signore, per frate Uento :et per aere et nubilo et sereno et onne tempo, :per lo quale, a le Tue creature dài sustentamento. :Laudato si, mi Signore, per sor'Acqua, :la quale è multo utile et humile et pretiosa et casta. :Laudato si, mi Signore, per frate Focu, :per lo quale ennallumini la nocte: :ed ello è bello et iucundo et robustoso et forte. :Laudato si, mi Signore, per sora nostra matre Terra, :la quale ne sustenta et gouerna, :et produce diuersi fructi con coloriti fior et herba. :Laudato si, mi Signore, per quelli ke perdonano per lo Tuo amore :et sostengono infirmitate et tribulatione. :Beati quelli ke 'l sosterranno in pace, :ka da Te, Altissimo, sirano incoronati. :Laudato si mi Signore, per sora nostra Morte corporale, :da la quale nullu homo uiuente pò skappare: :guai a quelli ke morrano ne le peccata mortali; :beati quelli ke trouarà ne le Tue sanctissime uoluntati, :ka la morte secunda no 'l farrà male. :Laudate et benedicete mi Signore et rengratiate :e seruiteli cum grande humilitate. == Lëteratura == * [[Eùgeniusz Gòłąbk|E. Gołąbk]], [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi|E. Prëczkòwsczi]]:''Më trzimómë z Bògã'',[[Gduńsk]] 1998, ss. 79–80 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Chrzescëjaństwò]] gre2588jtemtdnls8qtiszow5gdjq4v 0 9105 222840 219412 2026-11-01T16:10:13Z Terrus38 14026 222840 wikitext text/x-wiki #redirect [[Bëdgòszcz]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania z jinégò jãzëka/pl]] oc5w2jz85gm9f4t8ah2r6ivbmr1bny8 0 9320 222976 215749 2026-11-01T20:24:27Z Terrus38 14026 222976 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bridge Alcantara.JPG|mały|]] '''Mòst''' – ôrt [[przedostënk]]ù w pòstacji inżinérny bùdacji, chtërni kònstrukcjô pòzwôlô na sfórtowanié wòdni zôwadë. To dô ni leno spùstny mòst, ale téż np. stołpny mòst, mòst na pòntonach i mòst na linach. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Impreza kolejowa Bipa po Kaszubach (31).jpg|Mòst w [[Rutczi|Rutkach]] Òbrôzk:S-Hertogenbosch.Orthenbrug.JPG|Spùstny mòst Òbrôzk:Vasco da Gama Bridge B&W (crop2).jpg| Òbrôzk:Golden Gate Bridge as seen from Battery East.jpg| Òbrôzk:Austins Bridge (No 83) near Audlem, Cheshire_-_geograph.org.uk_-_1691101.jpg| Òbrôzk:FEMA_-_16964_-_Photograph by John Fleck taken on 10-04-2005 in Mississippi.jpg Òbrôzk:Pont du Gard BLS.jpg| Òbrôzk:RhB ABe 4-4 III Kreisviadukt Brusio.jpg| Òbrôzk:Kokoda bridge crossing.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Wòdnô bróma]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mòstë| ]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] cvpq6pwt6jirk6czpwk3o7utw84msah 0 9343 222856 203721 2026-11-01T16:17:55Z Terrus38 14026 222856 wikitext text/x-wiki '''Gòspòdarzeniowô kriza''' – to je to ekònomicznô rzôdzëzna w gòspòdarzënkù. W [[Pòlskô|Pòlsce]] bëła takô kriza np. w latach 1929–1935. == Òbaczë téż == * [[Ekònomiô]] * [[Kasyno]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://www.bankier.pl/wiadomosc/Czy-Polsce-grozi-kryzys-gospodarczy-1669395.html [[Kategòrëjô:Ekònomiô]] {{Ùzémk artikla}} bbins6guud84fnvz7pvnqq72od48dt0 0 9379 222954 209021 2026-11-01T20:13:21Z Terrus38 14026 222954 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Benz_auto.jpg|mały|Benz Auto, 1886]]'''Aùto''' (téż: '''''aùtół''''') – mechaniczni strzódk transpòrtu do przewòżenié lëdzy ë rzeczë. == Historiô == [[Òbrôzk:AutoUnion1000.JPG|mały|Aùto Auto Union 1000]] Pierszé aùto pòwstało w XVII w. == Mòdele == * [[Aùdi]] * [[Mercedes]] * [[Volkswagen]] * [[Òpel]] * [[Toyota]] * [[Donkervoort Automobilen]] == Pòlsczé aùta i pòjôzdë == * Fiat 125 & 126 (licencjô italskô) * Chevrolet Aveo, Master Sedan, Master De Luxe, Imperial i Sedan Taxi (licencjô amerikańskô) * Daewoo Espero, Matiz, Nubira, Lanos, Leganza, Tico (licencjô kòrejańskô) * Gepard * Melex – elektriczne * Polonez * Syrena * Warszawa == Dużé pòjôzdë pòlsczé == * Bizon - kombajn * Chevrolet - pòjôzdë dostawcze, pancerne, wojskowe (licencjô amerikańskô) * Jelcz * Solaris - aùtobùsë * Ursus * Żuk == Òbaczë téż == * [[Bawidło]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://web.archive.org/web/20260721045705/https://kurierbytowski.com.pl/artykul/i-wstawa-pjazdow-n1435118 {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Transpòrt]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] njbz6vqixp1ay36kdl6p9qcc3y35gov 0 9440 222915 216560 2026-11-01T19:38:24Z Terrus38 14026 222915 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gold-crystals.jpg|mały|Złoto]] '''Złoto''' ({{jãz.|la}} ''aurum'') – [[chemiczny pierwiôstk]], metal. * Symbòl: Au * Lëczba atomòwô: 79 * Temperatura topnieniô: 1064,18 °C * Atomòwô masa 196,966569 == Lëteratura == * [[Jerzi Nacel]] ({{jãz.|pl}} Jerzy Nacel): Chemiô òglowô i òrganicznô, [[Gduńsk]] 2013 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Cządowi ùstôw pierwińcòw}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Chemiczné pierwiôstczi]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] ffko3j0fjbm8brz4lsri8ur3stymgn6 0 9443 222920 216562 2026-11-01T19:41:31Z Terrus38 14026 222920 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Silver crystal.jpg|mały|Strzébro]] '''Strzébro''' ({{jãz.|la}} ''argentum'') – [[chemiczny pierwiôstk]], metal. *Symbòl: Ag *Lëczba atomòwô: 47 *Temperatura topnieniô: 961,78 °C *Atomòwô masa 107,8682 == Lëteratura == * [[Jerzi Nacel]] ({{jãz.|pl}} Jerzy Nacel): Chemiô òglowô i òrganicznô, [[Gduńsk]] 2013 == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:POLONIA - Antoni Madeyski.jpg|''Polonia'' Òbrôzk:Silver Tureen (a), lid (b) -pair with 1975.1.2560a-c- MET SLP2561a b-1.jpg| Òbrôzk:Dessert Spoon (France), ca. 1890 (CH 18653899-2).jpg| </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Cządowi ùstôw pierwińcòw}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Chemiczné pierwiôstczi]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] 8rxviih9dpbq6my6j6joogpak7vk000 0 9490 223037 212147 2026-11-01T20:52:34Z Terrus38 14026 223037 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacje}} [[Òbrôzk:BlackSea-1.A2003105.1035.250m.jpg|mały|Satelitarny òdjimk Czôrnégò Mòrza]] '''Czôrné Mòrze''' ({{jãz.|pl}} ''Morze Czarne'', {{jãz.|la}} ''Pontus Euxinus'', {{jãz.|en}} ''Black Sea'') – je [[mòrzé|mòrzã]], strzódlądowim partã [[Atlanticczi Òcean|Atlanticczégò Òceanu]] w [[Eùropa|Eùropie]] i [[Azjô|Azji]]. Wôżnym półòstrowã je tu [[Krim]]. Czôrné Mòrze mô wiéchrzëznã 422 tys. km², ë głãbòkòsc do 2258 m. Placama w nim je wiele [[metan]]u. Przédné òstrowë: Przédné roztoczi: == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mòrza]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] sqvyz0oqyv4wzs5k8ceu0hsr96rk27b 0 9502 222877 215910 2026-11-01T16:23:20Z Terrus38 14026 222877 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Angelus Domini (la) 001.pdf|mały|]] '''Aniół Pańsczi''' (''Angelus Domini'') === [[Kaszëbsczi jãzëk]] === [[Òbrôzk:Pope John Paul I from window - edited.jpg|mały|Papiéż na Aniół Pańsczi]] W kòscele znónô je mòdlëtwa: :V. Aniół Pańsczi zwiastowôł Pannie Mariji. :R. I pòczãła z Dëcha Świãtégò. :Zdrowas Marijo... :V. Hewò jô jem Służebnô Pańskô. :R. niech mie sã stónie pòdług Twòjégò słowa. :Zdrowas Marijo.... :V.A Słowò sã stało Całã. :R.I mieszkało midzë nama. :Zdrowas Marijo... === Lingua Latina === :''V. Angelus Domini nuntiavit Mariæ.'' :''R. Et concepit de Spiritu Sancto.'' :''Ave Maria''... :''V. Ecce Ancilla Domini. :''R. Fiat mihi secundum Verbum tuum. :''Ave Maria... :''V. Et Verbum caro factum est. :''R. Et habitavit in nobis. :''Ave Maria... == Lëteratura == * [[Eùgeniusz Gòłąbk|E. Gòłąbk]], [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi|E. Prëczkòwsczi]]:''Më trzimómë z Bògã'',[[Gduńsk]] 1998, ss. 19 – 20 * [http://www.skarbnicakaszubska.pl/uchwaly-rjk-csb/biuletyn-2012-csb/435-uchwala-nr-3-rjk-2012 Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mòdlëtwë]] 7y7dgg44n52otbiu6ocuacowg486nfm 0 9505 222878 204348 2026-11-01T16:23:26Z Terrus38 14026 222878 wikitext text/x-wiki '''Te Deum''' :Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] ''Te Deum'' – ta piesniô mòże miec taczi słowa: :Cebie, Bòże, sławic chcemë, :Tobie, Panie wiecznô chwała, :Cebie wielbią nieba brómë, :Cebie wielbi ziemia całô. :Tobie wszëtce Aniołowie, :Tobie Mòce i Niebiosë, :Cherubë, Serafinowie, :Slą wieczësti piesni głosë. :Swiãti, Swiãti, pònad wszëtkò, :Bóg Zôstãpów, Król łaskawi! :Niebo, zemia, całé lëdztwò, :Twój Majestat wiedno sławi. :Tobie ùrzmë Apòsztołów, :Całé w chwale mãdrców stónë, :Tczã niesc jidą z wszëtczich môlów :Cemiãżonëch biôłé gónë. :Do Ce w kòżdi ziemi stronie, :Czëc je głosë wiôldżi mòcë, :Lëdztwò spiéwô w zgódnym tónie, :Swiãtą piesnią, Bòże, ò Ce. == Lëteratura == * [[Eùgeniusz Gòłąbk|E. Gòłąbk]], [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi|E. Prëczkòwsczi]]: ''Më trzimómë z Bògã'', [[Gduńsk]] 1998, ss. 119–120 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Chrzescëjaństwò]] k8c5b5905mhiwmd7laqxo6zh4m26j0d 0 9508 222879 206322 2026-11-01T16:23:44Z Terrus38 14026 222879 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Kòlãda''' – to je znanô [[kòlãda]] z [[Kaszëbë|Kaszëb]], chterny słowa napisôł ks. [[Bernat Zëchta]]. [[Òbrôzk:Lulajże, Jezuniu.ogg|Lulajże]] == Słowa == <poem> Biżaha, Jezëskù, mòje dzeculkò, Mój kòchany ptôszkù, mòja rëbùlkò. Biża, biżaneczka, zamkniczkôj òczka, Biża, biżahaha, zamknij òbadwa! Jesz Të, mój syneczkù, dzys zmiarzniesz tu mie, Na lopùszkù sana w tim cwiardim kùmie. Biża, biżaneczka... Niech le do Swiónowa wrócã jô dodóm, Tam Tobie w kòrëtkù tak żużkac nie dóm. Biża, biżaneczka... Tatink pòbiegnie w lôsk, tam na nã ùrzmã, I prostą jak swieca chójeczkã ùrznie. Biża, biżaneczka... Z ti chójeczczi zrobi w kwiatë kolibkã Na złotëch biegùnach dlô Cebie, ribkò. Biża, biżaneczka... Nie dadzą Cë zrobic krziwdë Kaszëbi, Za to jich (twa) Nënka tak baro lubi. Biża, biżaneczka... Pùdą do Swôrzewa na òdpùst z Tobą, Gdze mie nazéwają Mòrza Królewą. Biża, biżaneczka... Dôj Kaszëbë w niebie za to Kaszëbóm, A na zemi òbdarz chlébkã i rëbą. Biża, biżaneczka... </poem> == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kòlãdë|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * [[Eùgeniusz Gòłąbk|E. Gòłąbk]], [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi|E. Prëczkòwsczi]]:''Më trzimómë z Bògã'', [[Gduńsk]] 1998, s. 144 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Kòlãdë z Kaszëb]] n4hgwoh7dgwzkg2mzuj6k2dj9e6bcyw 0 9513 222880 220170 2026-11-01T16:23:57Z Terrus38 14026 222880 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Swiat przed Tobą klãkł''' – znanô [[kòlãda]] z [[Kaszëbë|Kaszëb]], chterny słowa napisôł [[Jan Rómpsczi|Jón Rómpsczi]]. == Słowa == <poem> Swiat przed Tobą klãkł! Rozzybóné biją zwònë, Biją w swiata dôl. Z głosã jich lëdztwa jidą gónë - Tam w Betlejem môl. Zrësził mù serca, dobéł dëszã, Rozłożił do swòjëch nóg. Jezës naj małi zasôł cëszã – Òn z dzecka Òjc, naj Bóg. Z żłóbka swą rãczką błogòsławi I rôczi do se swiat, Chtëren Mù w klãczkach ùpôdł całi I z niegò bierze chwat. Cemże jes, Dzecã, swiata ùpchnął I wid jes rozpôlił, Pògańsczé ògnie zewsząd zdmùchnął - Bùwrónë pòwalił. Wiérny zôs klëklë pòdle żłóbka, Ten z môłégò Twój lud. Rozzybóny jak zwònë lgnie zewsządka, Chòc w sercach bije trud. Chwałã dzys Tobie spiéwie w nocë, Zapôlô swiãti łãk, Cëchi nijak leżisz w złoce - Zôs swiat przed Tobą klãkł! </poem> == Òbaczë téż == * [[Felix Cassubia (platka)]] == Lëteratura == * [[Eùgeniusz Gòłąbk|E. Gòłąbk]], [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi|E. Prëczkòwsczi]]: ''Më trzimómë z Bògã'', [[Gduńsk]] 1998, s. 124. * Kaszëbsczié kolędë ë godowé spiéwë / zebr. i wstępnie oprac. Władysław Kirstein ; [wybór i przygot. do druku Jerzy Stachurski ; wstęp Józef Borzyszkowski]. Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, 1982, ss. 133–134 == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * {{YouTube|v=ztHlfxcJhzY|tit=Swiat przed Tobą klãkł|k=@InterDecoratorCSB|d=2012-12-22|dł=3:06}} [[Kategòrëjô:Kòlãdë z Kaszëb]] tnskoboyn9jszqfpqerukyi08b5is6n 0 9561 222909 212931 2026-11-01T18:44:31Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Przewalsczégò kóń]] do [[Kóń Przewalsczégò]]: szëk, nwm czemù chtos tak dzywno to wëmëslił przódë 212931 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Przewalskis horse 02.jpg|mały|Przewalsczégò kóń]] '''Przewalsczégò kóń''' (''Equus przewalskii'') – niepôrokòpëtny susk z rodzëznë kòniowatëch. Òn jesz mòże żëc dzëkò w [[Azjô|Azji]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kòniowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòniowaté]] bgt1y8whvgrwyabowq3nmrdv3lsjeie 0 9566 222978 218725 2026-11-01T20:29:02Z Terrus38 14026 222978 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bronze age weapons Romania.jpg|mały|Rzeczë z epòczi bronzë]] [[Òbrôzk:KulturaLuzycka 1.png|mały|Òbjim łużicczi kùlturë (zelono zamalowónô na kôrce)]] '''Epòka bronzë''' – je pò [[Epòka kaminia|epòce kaminia]], a bëła na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] w latach 1700–700 r. przed Chr. W tich latach lëdze robile np. seczerã ze stoplënë kòpru i cënë to je bronzë - w propòrcji 9:1. W ti epòce bëła [[łużickô kùltura]]. Ti lëdze żëlë z gbùrzeniô, ale téż rëbaczëlë, jachtowelë a zbiérelë, co jima dôwa nôtëra. Czej chto ùmarł, jegò cało pôlëlë. To, co pò nim òstało, kłedlë razã z darënkama zrëchtowónyma z metalu i keramiczi do grobów. == Òbaczë téż == * [[Epòka żelazła]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Archeòlogiô]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] q1ztcfccvlwlgdh9xwpji6nbzfm7q5x 0 9567 222979 218727 2026-11-01T20:31:16Z Terrus38 14026 222979 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gesichtsurnen.jpg|mały|Pòpielnicowé ùrnë mògą miec prosto naznaczoné lëdzczé twôrze]] [[Òbrôzk:ArcheologicalCulturesOfCentralEuropeAtEarlyPreRomanIronAge.png|mały|Òbjim kùlturë kaszëbsczi (pòmòrsczi) je zamalowóny òliwkòwą farbą na kôrce]] '''Epòka żelazła''' - zaczinô sã na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] kòl 700 [[rok]]ù przed Chr., w ti epòce bëła np. kùltura, chtërną archeòlodzë pòzwelë kaszëbską (pòmòrską, wschòdnopòmòrską). Smãtôrz pòmòrsczi kùlturë je np. w [[Trzebiôtczi|Trzebiôtkach]]. Lëdze ti kùlturë ùmarłëch nôprzód pôlëlë, a tedë chòwelë do glënianëch grónkach (pòpielnicowé ùrnë), jaczé pózni kłedlë do kamiannëch skrzëniowëch grobów. Te glëniané grónczi mògą miec prosto naznaczoné lëdzczé twôrze na se. Ti lëdze żëlë z gbùrzeniô, ale téż miele chòwã. rëbaczëlë, jachtowelë a zbiérelë, co jima dôwa nôtëra. Czej chto ùmarł, jegò cało pôlëlë. To, co pò nim òstało, kłedlë razã z darënkama zrëchtowónyma z metalu (żelazła abò bronksu) i ceramiczi do grobù. == Òbaczë téż == * [[Epòka bronksu]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160305192946/http://www.powiatbytowski.pl/articles/148/n/40 (pl)] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Archeòlogiô]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] qy2e517ios9vfkgfl83m33l0rai9bvp 0 9580 223035 216676 2026-11-01T20:52:27Z Terrus38 14026 223035 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Nseamap.gif|mały|Nordowé Mòrzé]] '''Nordowé Mòrzé''' ({{jãz.|en}} ''North Sea'') – [[mòrzé]] w [[Eùropa|Eùropie]] mdącé dzélã [[Atlanticczi Òcean|Atlanticczégò Òceanu]]. Swój sztrąd nad Nordowim Mòrzã mają: [[Duńskô]],[[Szwédzkô]], [[Norweskô]], [[Wiôlgô Britaniô]], [[Miemieckô]], [[Belgijskô|Belgiô]], [[Niderlandë]] i [[Francjô]]. Nordowé Mòrzé sã łączi z [[Bôłt|Bôłtã]]. Òno mô wiéchrzëznã kòl 750 000 km² i strzédną głãbòkòsc 95 m. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20080602103541/http://www.mumm.ac.be/EN/NorthSea/facts.php] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mòrza]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] hpz6rvnkt3xcfrzvc2ewpa3nht870rq 0 9582 222881 213711 2026-11-01T16:24:03Z Terrus38 14026 222881 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Paris-Saint-Jean-de-Montmartre148.JPG|mały|]] '''Loretańskô lëtaniô''' abò '''Litaniô Loretańskô do Nôswiãtszi Mariji Pannë''' (''Litaniae Lauretanae'') – katolëckô mòdlëtwa z XII stalata na Nôswiãtszi Mariji Pannë pòczestnosc, chtërną mòże mòwic ksądz przemieniwno z wiérnyma. == Lëteratura == * [[Eùgeniusz Gòłąbk|E. Gòłąbk]], [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi|E. Prëczkòwsczi]]: ''Më trzimómë z Bògã'', [[Gduńsk]] 1998, s. 49 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Mòdlëtwë]] [[Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół]] [[Kategòrëjô:Marija Panna‎]] mr5y2gv585r53phleelhmq1rv7bb05h 0 9695 222884 193454 2026-11-01T16:24:46Z Terrus38 14026 222884 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:StationXII.JPG|mały|STACJÔ XII - Pón Jezës ùmiérô na krziżu]] '''Droga Krziżewô''' (abò '''Darga Krziżewô''') – to są w [[Katolëcczi Kòscół|Katolëcczim Kòscele]] pòspólné mòdletwë przë ji stacjach: *STACJÔ I Pón Jezës na smierc przez Piłata skôzóny *STACJÔ II Pón Jezës krziż bierze na remiona *STACJÔ III Pón Jezës pierszi rôz upôdô pòd krziża *STACJÔ IV Pón Jezës spotikô sã ze Swòją Nôswiãtszą Matką *STACJÔ V Szimón z Cyrenë pòmôgô Jezësowi niesc krziż *STACJÔ VI Sw. Werónika océrô Twôrz Panu Jezësowi *STACJÔ VII Pón Jezës drëdżi rôz upôdô *STACJÔ VIII Pón Jezës pòcészô płaczącé niastë *STACJÔ IX Pón Jezës trzecy rôz upôdô *STACJÔ X Pón Jezës z ruchnów wëzeblokłi *STACJÔ XI Pón Jezës przëbiti do krziża *STACJÔ XII Pón Jezës ùmiérô na krziżu *STACJÔ XIII Pón Jezës zjãti z krziża *STACJÔ XIV Pón Jezës do grobù złożony Przë kòżdi Stacji sã mówi: *Ksądz (abò Prowadnik): Tobie kłóniómë sã Christe i błogòsławimë Cebie. *Lëdze: Bò przez swiãti krziż Twój môsz swiat òdkùpiony. *Të, co renë cerpiôł za nas, Jezë Christe zmiłuj sã nad nama! Dzysô wiele razy je jesz: *STACJÔ XV Pón Jezës zmartwëchwstôł == Lëteratura == * [[Eùgeniusz Gòłąbk|E. Gòłąbk]], [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi|E. Prëczkòwsczi]]: ''Më trzimómë z Bògã'', [[Gduńsk]] 1998, ss. 83 - 97 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół]] {{Ùzémk artikla}} ovxmz0ii1ipths72154se18q6r65pua 0 9700 223027 217593 2026-11-01T20:51:24Z Terrus38 14026 223027 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Estados Unidos Mexicanos|miono=Meksykańscze Zjednóné Stanë|fana=Flag of Mexico.svg|herb=Coat of arms of Mexico.svg|miono-genitiw=Meksyku|mòtto=La Patria Es Primero<br> (Tatczëzna je piersza)|na karce=MEX orthographic.svg|jãzëk=Niżóden (de facto [[Szpańsczi jãzëk|szpańsczi]])|stolëca=[[Meksyk (gard)]]|fòrma państwa=[[repùblika]]|wiéchrzëzna=1,964,375|rok=2024|lëdztwò=130,739,927|dëtk=meksykańscze peso|kòd dëtka=MXN|czasowô cona=–8 do –6 – zëma UTC –7 do –5 – lato|swiãto=Día de la Independencia (Dzéń Samòstójnotë)|himn=Himno Nacional Mexicano<br> (Nôrodny meksykańsczi himn) <center>[[Òbrôzk:Himno Nacional Mexicano instrumental.ogg]]</center>|kòd=MX/MEX/484|Internet=.mx|telefón=+52|Prezydeńt=Claudia Sheinbaum|data ùsôdzenia=24 séwnika 1821|aùtowi kòd=MEX}} '''Meksyk''' ({{jãz.|es}} ''México'') je państwã w [[Nordowô Amerika|Nordowi Americe]]. Je 13. co do wiôlgòscë państwã swiata. Grańczi z [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónyma Stanama Americzi]] na nordze, [[Gwatemala|Gwatemalą]] i [[Belize]] na pôłniu. Na pôłniu i zôpadze ma przëstãp do [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]], na pòrénku do Meksykańsczi Hôwindżi i Karajibsczégò Mòrza. == Historiô == [[Òbrôzk:Azteken-Menschenopfer.jpg|lewo|mały|Aztekowie skłôdają òfiarë z lëdzi]] Przódë bëłë tu cywilizacëjé Olmeków, Tolteków, Zapoteków, Majów i Azteków, chtërë potémù staly sã [[Szpańskô|szpańską]] kolònią jakò Wicekrólestwò Nowi Szpańsczi<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20210126164719/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico Mexico] The World Factbook</ref>. W 1810 naczãła sã wòjna ò samòstójnótã, kùreszcze Meksyk zwëskał jã w 1821. W latach 1876–1911 prezydentem bëł diktator Porfirio Diaz, chtërën òstał òbalonô z przëczënë rewolucëji<ref name=":1">[https://www.bbc.com/news/world-latin-america-19828041 Mexico profile - Timeline] BBC</ref>. W 1927–1929 mioło mol [[Katolëcczi Kòscół|katolëccze]] pòwstanié ''cristeros'' procëm antikòscelny politice rządu i prezydenta Callesa<ref>[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/cristeros;3888197.html cristeros] Encyklopedia PWN</ref>, chtërën zôczął też rządy Partii Rewolucëjno-institucëjnej (PRI). W 1938 prezydent Lazaro Cardenas naczął nacjonalizacëje pétrochòwy ropy. W 1968 mioła mol masakra sztudérów na placu Trzëch Kùltur. W 1994 wëbùchło pòwstanié Zapadistów w Chiapas (indiańsczego domôcego lëdztwa)<ref name=":2">[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Meksyk-Historia;4270158.html Meksyk. Historial] Encyklopedia PWN</ref>. W 1997 PRI stracëła wikszosc w parlameńcie, a w 2000 prezydentem òstał Vicente Fox, z koalicëji Allianza por el Cambio<ref name=":1" /><ref name=":2" />. == Geografiô == [[Òbrôzk:Pico Orizaba1.jpg|lewo|mały|[[Wùlkan]] Orizaba]] Wiéchrzëzna: 1 972 550 km²<ref name=":0" />. W kraju sã wszelejaczé fòrmy usztôłtòwónia terenu, na norde sã piôszczëzny, na pôłniu dżungle i gòrowe swòry, cygnące sã od nordowego zôpôdu na pôłniowy pòrénk, robiące dolënë i płascziwëżë<ref name=":3">[https://embamex.sre.gob.mx/reinounido/images/stories/PDF/Meet_Mexico/3_meetmexico-theland.pdf Meet Mexico - The land] Embassy of Mexico in United Kingdom</ref>. Nôwëjszé górë skłôdają sã z wùlkanów (np. Orizaba znóny też jakò Citlaltépetl). Nôbarżi znónym wùlkanã je Paricutín, chtërën pòwstał w 1943<ref name=":3" />, je nômłodszim wùlkanã Meksyku, jego pòwstanié òbzérał gbùr Dionisio Pulido<ref>[https://historia.dorzeczy.pl/historia-wspolczesna/407974/paricutin-wulkan-ktory-urosl-w-kilka-miesiecy-miejscowi-wciaz-pamietaja.html Paricutin. O wulkanie, który… urósł na polu. Jego powstanie pamiętają miejscowi seniorzy] Historia DoRzeczy</ref>. Meksyk mo różny klimat, zmianë w wësokòsci prowôdzą do mòcnych wiodrów pògòdy<ref name=":3" />. Nôdłëgszô rzekã je Río Bravo. Wikszosc rzek w Meksyku ma swoje zdrzódło w górach Sierra Madre. Nôwiksze jezero to Chapala, leże midze krajami Jalisco i Michoacán<ref name=":3" />. === Sprôwné pòdzelenié === [[Òbrôzk:States of Mexico.svg|250px|mały]] Meksyk to federacëjô, skłôda sã z 31 krôjów (nôwikszi z nich to Chihuahua). {{Kòlumnë|em=18|1= # Aguascalientes # Dôlnô Kalifòrniô # Dôlnô Pôłniowô Kalifòrniô # Campeche # Chiapas # Chihuahua # Coahuila de Zaragoza # Colima # Durango # Guanajuato # Guerrero # Hidalgo # Jalisco # Meksyk (stón) # Michoacán de Ocampo # Morelos # Nayarit # Nuevo León # Oaxaca # Puebla # Querétaro Arteaga # Quintana Roo # San Luis Potosí # Sinaloa # Sonora # Tabasco # Tamaulipas # Tlaxcala # Veracruz # Jukatan # Zacatecas }} == Lëdztwò == W 2024 Meksyk mioł 130,739,927 mieszkańców. 62% mieszkańców Meksyku to Metysi, 21% to dzélowo domôce lëdztwò, 7% domôce lëdztwò, zaòstałé 10% to w wikszosci [[Eùropa|Eùropejczëki]]<ref name=":0" />. Na spòdlém pòdôwków z 2023 78% lëdztwa je katolëkami, 10% protestantami, 1,5% wëznaje jinsze religije (w tim judaizm, Swiôdkòwie Jehòwë, mormonizm, [[islam]]), 8,1% nie praktikùje żódny religiji, a 2,5% praktikùje nieòpisóné religije<ref>[https://www.state.gov/reports/2023-report-on-international-religious-freedom/mexico/ 2023 Report on International Religious Freedom: Mexico] United States Department of State</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Amerika}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Meksyk| ]] [[Kategòrëjô:Nordowô Amerika]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] 9si15go5plipgbwxs2ovkgfygfrxplk 0 9855 223033 203629 2026-11-01T20:51:49Z Terrus38 14026 223033 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Libya 4985 Tadrart Acacus Luca Galuzzi 2007.jpg|mały|Dzél Saharë]] '''Sahara''' – pùstiniô w [[Afrika|Africe]]. == Òbaczë téż == * [[Karawana]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Afrika]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] 4kckjb96tjkde57znt18q9far6qapwe 0 9868 222857 203725 2026-11-01T16:17:59Z Terrus38 14026 222857 wikitext text/x-wiki '''Kòminowi pòdatk''' – to béł [[pòdatk]] òd proga. Téż [[Kaszëbi|Kaszëbi]] mùszele gò płacéc. Òn béł òd 1629 rokù. == Òbaczë téż == * [[Ekònomiô]] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Ekònomiô]] emm6sty5gtdcz6c4cvxp81qw0659nxs 0 9930 222905 214679 2026-11-01T17:45:42Z Tsca 12 222905 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL Barwice COA.svg|thumb|100px|right|Bôrwicczi herb]] '''Barwice''' (we zdrojach: ''Barwitz'' 1286, ''Bertoldswall'', ''Berwall'', ''Berwoll'', ''Beerwolde'', ''Bärwalde'', ''Bervałd'' (Cenôwa); [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Bärwalde''; mòżebné [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczé]] pòzwë: ''Barwica'', ''Bôrwica'', ''Berwôłd''{{Zdrzódło}}) – to je gard w [[szczecënecczi kréz|szczecënecczim krézu]] w [[Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò|zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie]]. * Lëdztwò gardu: 3.756 ([[2008]]) * Wiéchrzëzna gardu: 7,5 km² {{stub}} {{Miono}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Gardë w zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie]] 070rywlaga3q2d8tn2t6ka6gdk7vjs3 0 10111 222882 199547 2026-11-01T16:24:10Z Terrus38 14026 222882 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Procesión de huasos en Marchigüe, Chile (18 Sept. 1920).jpg|mały|Procesjô – kawalkada]] [[Òbrôzk:JUNIN La Oriental 001.jpg|mały|Kawalkada]] '''Kawalkada''' – to je karno lëdzy na [[Domôcy kóń|kòniach]]. Òna mòże bëc np. paradą abò procesją. Jak pisze [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi]] przed biskùpã na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] w 1926 rokù jacha kawalkada. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kòniowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * Pryczkowski E.: "Królowa Kaszub", Sianowo - Banino 2002, s. 47 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kùltura]] [[Kategòrëjô:Kòniowaté]] 7etoyqpyjdfwy688glaw7s24jp75px6 0 10163 222996 208703 2026-11-01T20:37:03Z Terrus38 14026 222996 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Jamhuri ya Muungano wa Tanzania <br>Tanzania |miono = Zjednóna Repùblika Tanzanëji |miono-genitiw = Tanzanëji |fana = Flag of Tanzania.svg |herb = Coat_of_arms_of_Tanzania.svg |na karce = LocationTanzania.svg |mòtto = "Uhuru na Umoja" (Wolnota i Zjedniene) |jãzëk = swahili, angelsczi, arabsczi (Zanzibar), Hadzane |stolëca = Dodoma |fòrma państwa = repùblika |Prezydeńt=Samia Hassan Suluhu |Premiéra=Mwigulu Nchemba |wiéchrzëzna = 945,000<ref>[https://2009-2017.state.gov/outofdate/bgn/tanzania/37660.htm Tanzania (11/03)] US Department of State</ref> |procent-wòdë = |lëdztwò = 72,563,780<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/tanzania-population/ Tanzania Population] Worldometer</ref>| rok = 2026 |dëtk = Tanzanejsczi szeling | kòd dëtka = TZS |czasowô cona = +3 |swiãto = |himn = Mungu ibariki Afrika |kòd = TZ |Internet = .tz |telefón = +255 }} '''Tanzaniô''' – państwò w pòrenkòwi [[Afrika|Africe]], chtërne pòwstôło ze sparłãczenia państwa Tanganika i państwa na òstrowie [[Zanzibar|Zanzibaru]] w 1964 rokù dzãka Juliuszowi Nyerere. Tu je [[Kilimandżaro]], nôwëszô wëszawa Africzi, co ma 5895 m. W Tanzaneji je téż baro wôżny, nôtërny rezerwat Serengeti. Stolëcą je [[Dodoma]], a nôwikszim gardã [[Dar es Salaam]], dôwnô stolëca i pòrt. <gallery mode="packed" caption="Galeriô Tanzanie"> Mount_Kilimanjaro.jpg|Kilimanjaro, nôwëszô wëszawa Africzi Serengeti_sunset-1001.jpg|Zôchòd słuńca nad Serengeti </gallery> <gallery mode="packed"> Giraffes_Arusha_Tanzania.jpg|Nôrodne zwierzãta - żirafë Elephant_and_Kilimanjaro.jpg|Słóń kòl Kilimanjaro </gallery> <gallery mode="packed"> Lioness-in-the-Serengeti.JPG|Lwica Flickr_-_usaid.africa_-_Maza_Wanawake_Kwanza_Growers_Association_(1).jpg|Białczi gburzą </gallery> <gallery mode="packed"> Hadza_montage.png|Lëd Hadza Arusha_Declaration_Monument.jpg|Mònument Arusha Datoga_Children.jpg|Dzecë lëdu Datoga </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Afrika]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] 6g9s2aj03jbjq2mn3wkq8djbfvsp596 0 10211 222965 208867 2026-11-01T20:20:19Z Terrus38 14026 222965 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:TV-utbud 2009.jpg|mały|]] '''Telewizjô''' (z [[grecczi jãzëk|grecczégò]] ''τήλε'' — ‘dalek’ i [[łacyńsczi jãzëk|łacyńsczégò]] ''video'' — ‘widzã’) – obrëmiô telekomunikacje, jaczégò zadanim je przekôzywanié rësznëch òbrôzów a téż zwãkù na wiôlgą òdległosc. W gwësnym môlu za pòmòcą [[kaméra|kamérë]] i [[mikrofón]]a nastãpùje zapisanié sygnału, jaczi dali je przekôzywóny równo w jaczi môl, co je w zôkrãżu transmisje. Sygnał nen òdbiérô [[zdrzélnik]] i przerôbiô gò na òbrôz i [[zwãk]]. Słowò „telewizjô” je na co dzéń ùżiwóné jakò òglowé òkreslenié òrganizacjów, jaczé zajimają să produkcją i rozkòscérzanim telewizyjnëch programów. Telewizjô je, razã z [[radio]]foniją, nôbarżi masowim spòsóbă rozpòwszechnianiégò jinfòrmacje, a téż jednym òd głównëch spòsobów łączbë. == Òbaczë téż == * [[CSB TV]] * [[Rodnô Zemia (telewizyjny program)]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Telewizjô| ]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] 20hz6r24upedekzepwnh6lafd171kyz 0 10224 222985 217077 2026-11-01T20:31:56Z Terrus38 14026 222985 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Riches Heures Berry-Septembre.jpg|mały|]] '''Strzédnowiek''' – w [[Eùropa|Eùropie]] dzél czasë òd V do XV stalata. W strzédnëch stalatach bëło pisóné {{skr.|m.jin.}} ò [[Kaszëbi|Kaszëbach]]. Nie bëło tegò równak wiele, a pierszi rôz miono kaszëbsczégò ôrtu wëstąpiło [[19 strëmiannika]] [[1238]] ròku w dokùmeńce wëstawionym przez papieża [[Papiéż Grégòr IX|Grzegòrza IX]], gdze je nazwóné ksyżã Kaszëb [[Bògùsłôw I|Bògùsłôw]] ''duce Cassubie''. Pòtemù w titlu zôpadno-pòmòrsczich ksyżãtów bëło ''dux Slavorum et Cassubie''. [[Barnim III]] (1320–1368) miôwôł w titlù ''dux Cassuborum'' (ksyzã Kaszëbów – lëdzy, chtërny gôdelë [[Kaszëbsczi jãzëk|pò kaszëbskù]]). == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Cleric, Knight, and Workman representing the Three Classes.jpg|Òbrôzk z XIII stalata Òbrôzk:Kościół pw. WNMP Żukowo.jpg|[[Krziż]] z kùńca XIV stalata na [[Kaszëbi|Kaszëbach]] Òbrôzk:Kyrill&Method.jpg| Òbrôzk:Rein3.jpg| Òbrôzk:Canterbury Cathedral, window nXV detail (46220634195).jpg|mały|[[Witrôż]] Òbrôzk:Mont St Michel 3, Brittany, France - July 2011.jpg| </gallery> == Lëteratura == * ''Historia Kaszubów w dziejach Pomorza'' t.1 Czasy średniowieczne, Gdańsk 2006. == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropa]] [[Kategòrëjô:Czas]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] r1qu6wllrws2ckb8mzdxkw4auvmilei 0 10350 223034 212141 2026-11-01T20:51:53Z Terrus38 14026 223034 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Mediterranean Sea political map-en.svg|mały|Strzódzemné Mòrzé]] [[Òbrôzk:Locatie Middellandse Zee.PNG|mały]] [[Òbrôzk:MEDCURR.GIF|mały|]] '''Strzódzemné Mòrze''' – midzëkòntinentalné mòrze, jaczé leżi midzë [[Eùropa|Eùropą]], [[Afrika|Afriką]] i [[Azjô|Azją]], ò wiéchrzëznie kòl 2,5 mln km². Łączi sã z [[Atlanticczi Òcean|Atlanticczim Òceanã]] == Miono == Pòzwa Strzódzemnégò Mòrza wza sã òd [[łacyńsczi jãzëk|łacyńsczégò]] ''mediterraneus'' i znaczi: w westrzódkù zemi” abò „midzë lądama”. == Pòłożenié == Strzódzemné Mòrze leżi midzë Europą, Afriką i Azją. Na zapôdze je sparłãczoné Gibraltarską Cesniną z Atlanticczim Òceanã, na wschòdze przez Cesninã Dardanele parłãczi sã z Morzã Marmara, przez Cesninę Bòsfòr z [[Czôrné Mòrze|Czôrnym Mòrzã]], a przez Suesczi Kanał z Czerwònym Morzã ë dali z Jindijsczim Òceanã. Strzódzemné Mòrze jakno jediné na swiece òtoczoné je kòntinentama nôleżącëma do trzech dzélów swiata. Pòłożoné midzë 3 dzélama swiata Strzódzemné Mòrze mô òsoblëwé znaczenié dlô przewòzënkù- je hańdlowim traktã przez Gibraltarską Cesninã (kòl 75 tës. wôrnëch statków òb rok). Nad Strzódzemnym Mòrzã leżą (zgòdą z rëchã zégra): [[Gibraltar]], [[Szpańskô]], [[Francjô]], [[Mònakò]], [[Italskô]], [[Malta]], [[Słoweniô]], [[Chòrwackô]], [[Bòsniô ë Hercegòwina]], [[Czôrnogóra]], [[Albańskô]], [[Greckô]], [[Cyper]], [[Tëreckô]], [[Syriô]], [[Liban]], [[Izrael]], [[Egipt]], [[Libiô]], [[Tunezjô]], [[Algeriô]], [[Marokò]]. Wikszosc nëch krajów wespółrobi w ramach „Eùropejsczégò Partnerstwa”. == Pòrtë == Wôżniészé przeladënkòwé pòrtë to m.jin.: Marsylia (téż pasażersczi i rëbacczi), Genewa, Triest (jeden z nôwôżniészich eùropejsczich przeladënkòwëch pòrtów), Wenecjô (téż pasażersczi), Neapòl, Kartagena (téż wòjenny), Barcelona, Saloniki, Izmir, Split, Rijeka, Tunis, Walencja, Hajfa, Antaba, Bejrut, Palermo, Tel-Awiw-Jaffa. == Klimat == Strzódzemné Mòrze leżi w ùmiarkowanym klimace (klimat strzódzemnomòrsczi). Są tuwò cepłé lata i zëmë, môłé zachmùrzenié i atmosfericzné òpadë (òsoblëwie òb lato), môłô mòkrzëzna pòwietrzô i mòcné parowanié. Strzédnô cepłota lëftu w stëcznikù òd 7- 10˚C na nordze, do 14- 30˚C na pôłnim. W zelnikù òd 22- 24˚C na nordze i òd 25- 30˚C na pôłnim. == Wòdë == Wòdë Strzódzemnégò Mòrza nôleżą do nôceplészich (strzédno 13˚C) i nôbarżi zasolonëch (strzédno 38,4 ‰) Ceplëzna pòwiérzchniowi wòdë je w zëmie òd 9˚C na eùropejsczich przëmòrzach, do 16˚C w pôłniowo- wschòdnim dzélu, w lece òdpòwiednio òd 22- 26˚C i òd 26- 28˚C. * Strzédnô głãbòkòsc: 1438 m; * Nôwikszô głãbòkòsc: 5267 m; * Ceplëzna: 7˚C- 30 ˚C. == Òstrowë == Wôżniészé òstrowë (òd zôpadu): * [[Balearë]] (kòl 200 òstrowów ò pòwiérzchni 5014 km²) * [[Ibiza]] (571 km²) * [[Majorka]] (3600 km²) * [[Minorka]] (668 km²) * [[Fòrmentera]] (82 km²) * [[Sardiniô]] (24 090 km²) * [[Kòrsyka]] (8680 km²) * [[Sycyliô]] (25 710 km²; nôwikszi òstrow Strzódzemnégò Mòrza) * [[Liparijsczi Òstrowë]] (17 òstrowów ò pòw. 117 km²) * [[Malta]] (246 km²) * [[Kreta]] (8336 km²) * [[Rodos]] (1401 km²) * [[Cyper]] (9251 km²). Midzë Kòrsyką i Apenińszczim Półòstrówã nalôzają sã m.jin. Elba (224 km²) Pianosa (10,3 km²) Gorgona (2,25 km²) Montecristo (10,4 km²). == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mòrza]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] movbmku2p8c9lkk9mb84i54a2mtsjjw 0 10395 223054 217651 2026-11-01T20:57:25Z Terrus38 14026 223054 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox |Gard= Nowi Jork |gwôsné miono= New York City |céch= Seal of New York City.svg |rodzôcz= Nowégò Jorkù |fana= Flag of New York City.svg |karta= |państwò= [[Òbrôzk:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Zjednóné Stanë Americzi]] |wòjewództwò= [[Òbrôzk:Flag of New York.svg|border|20px]] [[Nowi Jork (stón)|Nowi Jork]] |Kréz= |wiéchrzëzna=1223,6 |stopniN= 40 |minutN= 42 |stopniE= 70 |minutE= 00 |lëdztwò= 8,585,000<ref>[https://s-media.nyc.gov/agencies/dcp/assets/files/pdf/data-tools/population/population-estimates/new-york-city-population-estimates-and-trends-march-2026.pdf New York City’s Population Estimates and Trends], NYC Department of City Planning Population Division, strëmiannik 2026.</ref> |rok= 2025 |czerënkòwi numer= |pòcztowi kòd= |registracëjné tôfle= |bùrméster= [[Zohran Mamdani]] (D) |www= https://www.nyc.gov |adres_um= City Hall |kod_poczt_um= New York, NY 10007 |commons= }} [[Òbrôzk:NYC Montage 2011.jpg|mały|Nowi Jork]] '''Nowi Jork''' ({{jãz.|en}} ''New York'', ''New York City'') – gard w [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanach Americzi]] ò nôwiãkszi pòpùlacje w kraju<ref>[https://worldpopulationreview.com/us-cities Largest US Cities by Population 2026], worldpopulationreview.com.</ref>. Leżi na sztrądze Atlantikù, w nordowò-pòrénkòwim parce Zjednónëch Stanów, w stanie [[Nowi Jork (stón)|Nowi Jork]]. Gard je stwòrzóny z piãcu òbéńd, jaczé są apartnyma grôfstwama (''boroughs''): Bronx, Brooklyn, Manhattan, Queens i Staten Island. Òstał założony przez [[Niderlandë|Holendrów]] w 1624 jako hańdlowô faktoriô, w 1626 nadelë mu miono Nowi Amsterdam, w 1664 po [[Wiôlgô Britaniô|britijsczim]] pòdbòju zwëskôł miono Nowi Jork<ref>[https://www.u-s-history.com/pages/h2122.html History of New York City, New York] u-s-history.com.</ref>. === Spòdlowé pòdôwczi === * wiéchrzëzna: 1223,6 km² * lëdztwo: 8.48 miliona (lëpińc 2024)<ref>https://www.nyc.gov/content/planning/pages/planning/population</ref>, Nowi Jork je nôbarzi zalëdzonym gardã Zjednónëch Stanów<ref>[https://worldpopulationreview.com/us-cities Largest US Cities by Population 2026]</ref> == Administracyjny pòdzél == [[Òbrôzk:5 Boroughs Labels New York City Map.png|mały|upright=1.3|Òkrãża: '''<span style="color:navy;">1:&nbsp;Manhattan</span>''' '''<span style="color:#DDAA00;">2:&nbsp;Brooklyn</span> ''' '''<span style="color:coral;">3:&nbsp;Queens</span>''' '''<span style="color:red;">4:&nbsp;The Bronx</span>''' '''<span style="color:purple;">5:&nbsp;Staten Island</span>''']] Nowi Jork dzélë sã na 5 òkrągów ({{jãz.|en}} ''Boroughs'') * Manhattan * Brooklyn * Queens * Bronx * Staten Island == Òbaczë téż == * [[Nowi Jork (stón)]] * [[Zohran Mamdani]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nowi Jork (stón)]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] fusx15p8wlk0ve0eyg4c2psyt5r2ll4 0 10406 222851 221182 2026-11-01T16:15:32Z Terrus38 14026 222851 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Czôrnô dzura]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania z alternatiwny pòzwë kaszëbsczi]] 79jms3b5mrc1nwruj289ptj1xss6d1q 0 10434 222921 217894 2026-11-01T19:41:40Z Terrus38 14026 222921 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:DiamanteEZ.jpg|mały|Diamańt]] [[Òbrôzk:Diamonds_gitter.svg|mały|Sztruktura diamańtu]] '''Diamańt''' – szlachetny kam, baro rzôdczi minerôł z karna samòrodnëch pierwiôstków. Pòzwa pòchòdzy òd stgr. ''adamas'' (‘niedobëti’, ‘niepòkònóny’, ‘nie do zniszczeniô’). Je nôcwiardszą znóną substancją w nôtërze. Diamańt to czësti [[wãdżel]], jedna òd jegò alotropowëch òdmianów. == Céchë == * dobrô ceplnô przewòdnosc * je dobrim izolatorã == Wëstãpòwanié == * pierwòszné pòkładë * wtórné pòkładë == Place wëstãpòwaniô == * [[Indie]] – diamańtonosnô òbéńda cygnie sã na Hindustańsczi Półwëspie w dolëznie rzéków: Penner, Kistnach, Gadavary. Strzédnô wielkosc diamańtów 0,6 karata * [[Ruskô]] – w Jakùcji (Trubka Udacznaja), Ural, Płw. Kola * [[Aùstraliô]] – nad rzekama Gwadir i Darling * [[Pôłniowô Afrika]] – dorzéczé Oranje, Vaal – znóne òd 1867 r. W 1870 r. òdkrëto pierwòszné pòkładë kimberlitowégò tipù kòl Kimberley. Tu w kòpalniach nalazłé òstałë nôwiãkszé i nôbarżi znóne diamańty: Cullinan, Excelsior, Petz, Wiktoria, Juliusz Man * [[Demòkraticznô Repùblika Kònga]] – pòkładë colemało òkrëchòwé * [[Brazyliô]] – Minas Gerais, Mato Grosso, Parana – aluwialné pòkładë. Je tu baro wiele diamańtów czôrnych (karbonado) * [[Botswana]] – Orapa * [[Namibiô]] * [[Sierra Leone]]  * [[Senegal]] * [[Kanada]] * [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednóné Stanë]]  * [[Angòla]] * [[Kòngò]] * [[Lesotho]] * [[Tanzaniô]] * [[Ghana]] * [[Ùbrzég Słoniowëch Kłów]] * [[Bùrkina Faso]] * [[Gwineja]] * [[Liberiô]] == Ùżëcé == * przë produkcje materiałów i nôrządzów scérnëch * do produkcje termoplasticznëch past * w jubilerstwie == Imitacje diamańtów == [[Òbrôzk:Kwarc, diament z Herkimer - Middleville, Herkimer County, NY, USA..jpg|mały|Kwarc-diamańt z Herkimer]] * Cyrkón * Kòrund * Topaz * Spinel * Kwarc * Cyrkòniô == Znóné diamańtë == [[Òbrôzk:Zircon-zircon14.jpg|mały|Cyrkón]] * ''Cullinan'' – 3106 karatów, pòdzelony na 105 dzélów i òszlifòwany; * ''Excelsior'' – 995,2 karata, pòdzelony na 11 dzélów i òszlifòwany; * ''Prezydent'' – 726,6 karata, brazylijsczi, pòdzelony na 29 dzélów i òszlifòwany; * ''Jonker'' – 726 karatów, pòdzelony na 15 dzélów i òszlifòwany; * ''Jubilee'' – 650,8 karata, pò òszlifòwaniu 245 karatów; * ''Centenary'' - 599 karatów; szlifòwanie bawiło bezlëcha 3 lata (szlifierzã béł Gabi Tolkowsky), pò òszlifòwaniu kam mô 273,85 karatów; * ''Imperial'' (Victoria, Great White, Nizam) – 457 karatów, òszlifòwany; * ''Darcy Vargas'' – 425 karatów, brazylijsczi; * ''Regent'' – 410 karatów, pò òszlifòwaniu 140,5 karata, dzysdnia w Luwrze; * ''Szach'' – 3x1 cm, dzysdnia w skarbcu na Kremlu; * ''Orłow'' – kòl 400 karatów, pò òszlifòwaniu 189,6 karata; * ''Gwiôzda Jakùcje'' – 234 karaty, syberyjsczi; * ''Millennium Star'' – 203 karaty; * ''Koh-i-noor'' – 181,1 karata, jindyjsczi, pò òszlifòwaniu 108,93 karata, zdôbi britijsczi kòrónné klénotë; * ''Hope'' – 67,125 karata, pò òszlifòwaniu 44,4 karata, nôwiãkszi farbny diamańt – szafirowòmòdri. == Lëteratura == * K. Maślankiewicz, ''Kamienie szlachetne'', Wyd. Geologiczne 1982. * C.Hall, ''Klejnoty, Kamienie szlachetne i ozdobne'', Wyd. Wiedza i Życie 1996. * W.Schuman, ''Kamienie szlachetne i ozdobne'', Wyd. Alma –Press 2004. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Chemiô]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] hsyljpry02kf5ni9zlyfh0benq6i5rz 0 10476 222927 219614 2026-11-01T19:44:30Z Terrus38 14026 222927 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Spaccato vulcano.png|mały]] '''Wùlkan''' (z {{jãz.|la}} [[:pl:Wulkan_(mitologia)|Vulcanus]] – miono rzimsczégò bòga ògnia) – plac na pòwierzchni [[Zemia|Zemi]], z chtërnégò wrdobiwô sã [[lawa]], wùlkaniczné gazë (solfatar, mòfetë, fùmarole) i materiôł piroplasticzny<ref>Wulkany występują również na innych obiektach Układu Słonecznego – patrz sekcja "Wulkany poza Ziemią"</ref>. Terminu tegò ùżiwô sã téż jakò òkreslenié fòrm terenu postał ich bez dzałanlosc wulkanu, chòc barżi pòprawné są taczé terminë jak góra wulkanicznô, stożk wùlkaniczny, kòpùła wùlkanicznô czë wùlkan tarczowi. == Rodzaje wùlkanów == Aktiwnosc wùlkanicznô zmieniwô sã z czasã. Òbserwòwónô aktiwnosc wùlkanów ùmòżliwiała wprowadzenié ich pòdzału na wulkanë: * Czinné – stale abò spòradiczno òbjawiôjącé swòją aktiwnosc (np. Wezuwiusz, Etna, Strombòli), * Drzemiącé – jich aktiwnosc òstała zaòbserwòwónô, jednak òd dłëgszigò czasu jie nie òkazywôł, * Wëgasłé – jich aktiwnosc nie òstała zaòbsrwòwónô w czasach chistoricznych (np. Wùlkaniczné stożczi w Niemcach i Pòlsce). Szacëje sã, że w òstatnych 10 tës. Lat na zemsczi kùli czinnych bëło 1500 wùlkanów. W tim czasu bëło 7900 erupcjow. Dzys dnia liczbã czinnych wùlkanów szacëje sã na kòl 800. Wiãcy jak pòłowa z nich je na òbszarze lądowim. Òkróm tegò mòżna spòtkac czile tesący nieczinnych wùlkanów na lądze i pôradzesąt tësący pò wòdą. Jiny pòdzôł bierze pòd ùwôgã plac, z chtërnégò wëpłiwô magma. Wëróżniwô sã wùlkanë: * stożkòwé * tarczowé * linijné – magma wëpłiwô z pòdłoża w jednym placu, ale wzdłuż dłudżi szczelinë. Ten tip wùlkaniczny dzałalnoscë pòwszechny je w strefach spreadingù na òceanicznym dnie<ref>Leszek Czechowski: ''Tektonika płyt i konwekcja w płaszczu Ziemi''. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 201-210.</ref>. Wùlkanë różnią sã dominującym rodzajã materiału, jaczi sã z nich wëdobiwô: * Lawòwé (efùzywné) – wëpłiwô blos lawa, jich erupcja ma łagodni przebieg. Dzelą sã na: ** [[:pl:Wulkan_tarczowy|Tarczowé]] (hawajscy) – nisczé i rozległé (lawa z nich wpływając je zasadowô, bazaltowô ò môłi lepiscë, sączeroczé na 40 km; ** Kòpùłë lawòwé (Baro gãstô, kwasnô, krzemionkòwô lawa), chtënë Wydrzą jak pół sferë. * Stratowùlkanë (mieszóné) – wërzucają gąstą, lepką lawã andezytową; òkróm tegò wëzecóné sã téż ateriółë piroklasticzné (bómbë wùlkaniczné, lapile i gazr wùlkaniczné. Należą do nôbarżi eksplozywnych. Stratowùlkane mają wësoczé, stromé stożczi (kąt nachileniô kòl 30 stopniów, {{skr.|np.}} Wezuwiuisz, Cotopaxi, Pòpòcatépetl); * Eksplozywné – wërzucają twz. Materiół piroklasticzny, a téż nôgãstszé i nôbarżi kwasné lawë riòlitowé; * maarë – erupcja freaticznô, spòwòdowónô cësnienim wòdny parë pòwstałi w winikù kòntaktu pówierzchniowich wòdów z magmą; * wùlkanë błotné – z chtërnëch wëdobiwô sã na pòwierzchniã mbłotnistô mieszanina wódë, iłu, piôskù itp. Proces ten związóny je z przejawama wëgasającégò ju wùlkanu – wëdobiwaniém sã gòrący wòdë abò wòdny parëabò z czësto jinëma zjawiskama geologicznyma niż wùlkanizm. Efektã intensywny dzaalnoscë wùlkaniczny je kaldera – krater pòwstałi òbczas za baro gwałtowny erupcjë wùlkanu albò pò zapadniãcu sã stropù kòmòrë wùlkaniczny. == Rozmieszczenié wùlkanów == Tradicyjnie lëdze uważalô, że wùlkanë na Zemi grëpùją sã na òbszarów górotwórczoscë alpejsczi,chóc je wiadomò téż, że wëstãpùją téż wùlkanë z nima niezwiązóné. Nówiący czinnych wùlkanów lądowich je w tzw. Ògnistim Piestrzeniu Pacyfikù, rozcygającym sã wkół Òcenau Spòkòjnégò. W ti strefie je wicy jak 90% czinnych wùlkanów lądowich na Zemi, z chtërnych nôwiãkszi jes Òjos dl Salado w Chile. Dzysô wiadomò, ze dzałanosc wùlkanicznô grëpùje sã w trzech zortach òbszarów: strefach spreadingu, strefach ë i tzw. plamach gòrących. == Nôwiãkszi wùlkanë na Zemi == [[Òbrôzk:Stromboli. Eruptions of volcanic bombs1.jpg|mały]] Mauna Loa – nôwiãkszi czinny wùlkan na Zemi. Masiw Tamù (pòdmòrsczi, Òcean Spòkójny): kòl 300 tësący km kwadratowich pòwierzchni, 4400 m wësokòscë (wëgasłi) == Nôwëższé wùlkanë na Zemi == * Òjos del Salado (Chile/Argentina) 6880 m {{skr.|n.r.m.}} (wëgasłi) * Llullaillaco (Chile/Argentina) 6723 m {{skr.|n.r.m.}} * Antofalla (Argentina) 6450 m {{skr.|n.r.m.}} * Lascar (Chile) 5990 m {{skr.|n.r.m.}} * Cotopaxi (Ekwador) 5897 m {{skr.|n.r.m.}} * Kilimandżaro (szczit Kibo) (Tanzaniô) 5895 m {{skr.|n.r.m.}} * Òrizaba (Meksyk) 5700 m {{skr.|n.r.m.}} == Wùlkanë pòza Zemią == Wùlkanë mòżna téż nalezc téż na jinëch òbiketach [[Słuńcowi Ùstôw|Ùkładu Słonecznégò]] pòsôdających atałą pòwierzchniã atéż dostatecznie mòcné bënowé zdrzódła cepła, terô abò czedës. Wëgasłé wùlkanë są na Marsu (znajdëje sã tam téż nôwiãkszi znóny wùlkan Òlimpùs Mòns) i Wenus, a współczasnie aktiwné na Io, ksãżëcu [[Jupiter|Jowisza]]. Na niebiesczich całach zbùdowónych w wiãszoscë z lodë, czili lodowich ksãżëcach planetów a téż zapewno na plutoidach mògą wëstãpòwac wùlkanë lodowé, tzw. Kriowùlkanë. Taczé twòrësą zaòbserwòwóné na Enceladuse i chiba téż na Titanie; òba cała sã ksãżëcama [[Saturna]]. == Pòwstôwanié wùlkanów == [[Òbrôzk:Destructive plate margin.svg|mały]] Wëstãpòwanié wùlkanów na Zemi je zwiążóné ze zserą górotwórczoscë i z òbszarama aktiwnych [[:pl:Trzęsienie_ziemi|trzãseniów zemi]]. Związk tëch zjawiskow tłumaczi teòriô tektoniczi płitów litosferë. W placach, gdze jedna płita litosferë zagłãbiô sã pò drëgą, wùlkanë pòwstôwają wzdłuż jich keńtë – na kòntinence i wdłuż òceaniczych rówów, {{skr.|np.}} wëbrzeżé [https://csb.wikipedia.org/w/index.php?title=Sp%C3%B2k%C3%B3jny_%C3%92cean&action=edit&redlink=1 Pacyfikù], [[Eùropa]] Pôłniowô, Wëspë Japòńsczi, Filipinë. Wùlkane póòwstôwają téż w placach rozsëwaniô sã płitow litoserë, czili w chrzebtach strzódòceanicznych i wdolinach riftowich, {{skr.|np.}} Chrzebce Strzódatlanticczim i w Wiôldzich Rowach Afrikańsczich. Wùlkanë wëstãpùją téż pònad plamama gòraca, chtërne mògą bëc pòłozoné z daleka òd grańców płitów, {{skr.|np.}} Na Hawajach abò Reùnionie. Wùlkanizm Islandië sparłãczony je zarówno z grańcą płitów (Chrzebt Strzódatlanticczi), jak téż z isntienim plamë gòrąca. W czasach prehiostoricznych òkazją do òbsewacjë rodzeniô sã wùlkanë bëło pòwstanié wùlkanë Paricutín w [[Meksyk|Meksykù]] i wispë Surtsei kòl brzegów [[Islandiô|Islandië]]. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * [http://volcano.si.edu/ Global Volcanism Program] ({{jãz.|en}}) {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Geòlogiô]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] 75zml8jk6zdm071b7gu0f9ebx9p71ji 0 10478 222962 205220 2026-11-01T20:15:55Z Terrus38 14026 222962 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:F101-7a Privilegium by Casimir IV Jagiellon 1465.jpg|mały|330px|Pismò z 1465 rokù]] '''Kaligrafiô''' – kùńszt starownégò pisma. Òna bëła w [[Pòlskô|Pòlsce]] ùczoné w spòdleczny szkòle do kòl 1960 rokù. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaligrafiô]] [[Kategòrëjô:Kùńszt]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] 3r9ndi4yratm68wktt0jpgsk5j8l7uf 222963 222962 2026-11-01T20:17:30Z Terrus38 14026 222963 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:F101-7a Privilegium by Casimir IV Jagiellon 1465.jpg|mały|330px|Pismò z 1465 rokù]] '''Kaligrafiô''' ({{Jãz.|gr}} ''καλλιγραφία'' òd ''καλὸς'' 'piãkny' i ''γρᾰ́φειν'' 'pisac') – kùńszt starownégò i esteticznégò pisaniégò, colemało téż artisticzno zdobnégò. Ùczba kaligrafie mia sztôłcëc charakter a cerplëwòtã. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaligrafiô]] [[Kategòrëjô:Kùńszt]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] 8pyv7uy7gyb80muljg5qp86nk2q80e8 10 10527 222907 222299 2026-11-01T18:06:46Z Tsca 12 Do czasu wyjaśnienia sprawy powrót do wersji 01:21, 16 Oct 2026 222907 wikitext text/x-wiki <br /><div style="text-align: center; width: 60%; margin: auto; padding: 1em; border: {{{border|solid 2px black}}}; background-color: {{{bgcolor|gold}}}; color: {{{fgcolor|black}}}; font-weight: bold;">[[File:Coat_of_arms_of_Kaszubians.png|50px|left]] Jeżlë wiész, że na môlëzna mô téż swòje [[Wiki:Normalizacjô kaszëbsczi terminologie|znormalizowóné kaszëbsczé miono]], òstawi òdkôz na starnie diskùsje. Nie zabôcz pòdac zdrzódło ti jinfòrmacje!</span></div><br /><noinclude>[[Kategòrëjô:Szablónë do artiklów]] [[Kategòrëjô:Szablónë administratorsczé]] </noinclude> o5efles98cxzt5zjafva01rafybu4z3 222943 222907 2026-11-01T19:55:14Z Iketsi 3254 Anulowanié wersje [[Special:Diff/222907|222907]] aùtora [[Special:Contributions/Tsca|Tsca]] ([[User talk:Tsca|diskùsjô]]) + kat. 222943 wikitext text/x-wiki {| align="center" style="border: 1px solid #000; border-left: 6px solid #000; background: gold;" | style="width: 62px;" | [[File:Gryf prosty.svg|60px|grif|link=Wiki:Normalizacjô kaszëbsczi terminologie]] | Jeżlë wiész, że na môlëzna mô téż swòje '''[[Wiki:Normalizacjô kaszëbsczi terminologie|znormalizowóné kaszëbsczé miono]]''',<br>òstawi òdkôz na starnie diskùsje. Nie zabôcz pòdac zdrzódło ti infòrmacje! |}<includeonly>{{#if:{{{nocat|}}}||[[Kategòrëjô:Dodac znormalizowóné kaszëbsczé miono|{{PAGENAME}}]]}}</includeonly><noinclude> ---- [[Kategòrëjô:Szablónë do artiklów]] [[Kategòrëjô:Szablónë administratorsczé]] </noinclude> cbxs5f9e50ztozc052bjiq7ipcgcyb0 10 10528 222913 195356 2026-11-01T19:16:46Z Tsca 12 - jazgotliwa żółć 222913 wikitext text/x-wiki <includeonly>^{<nowiki>[</nowiki>''<span>Pòtrzébné zdrzódło</span>''<nowiki>]</nowiki>{{#if:{{{nocat|}}}||[[Kategòrëjô:Artikle brëkùjącé zdrzódłów]]}}}</includeonly><noinclude> →[[:Kategòrëjô:Artikle brëkùjącé zdrzódłów]]</noinclude> cz3owaga4g05ocb0vc40hhlsy2v1spk 0 10731 223038 212166 2026-11-01T20:52:36Z Terrus38 14026 223038 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Caspianseamap.png|mały|Kaspijsczé Mòrzé – kôrta]] '''Kaspijsczé Mòrzé''' ({{jãz.|en}} ''Caspian Sea'') – baro wiôldżé słoné [[jezoro]], chtërnégò nordowi dzél je w [[Eùropa|Eùropie]], a reszta w [[Azjô|Azje]]. Òno je m.jin. w [[Ruskô|Rusce]]. Z niegò wòda sã ropi, ale nie òdpłiwô. Òno mô wiéchrzëznã kòl 371 000 km² i strzédną głãbòkòsc 211 m. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Jezora]] [[Kategòrëjô:Azjô]] [[Kategòrëjô:Eùropa]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] kti9htnbygsjvkkz76tg3xia7uknsrw 0 10908 222988 222349 2026-11-01T20:32:33Z Terrus38 14026 222988 wikitext text/x-wiki '''Antarktida''' – je nôbarżi pôłniowim kòntinentã na [[Zemia|Zemi]]. Tu je pôłniowi zemsczi dżib, a żëją np. [[pingwin|pingwinë]]. Òna je kòl [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americzi]]. {{Imagemap |image=Antarctica on the globe (white-red).svg |size=250px |icon=Mouse-cursor-hand-pointer.svg |icon-link=File:Antarctica on the globe (white-red).svg |icon-alt=Information about this map |map= poly 433 0 506 139 609 151 664 185 717 223 727 203 712 171 703 148 681 105 639 80 607 61 567 35 547 27 493 5 [[Afrika]] poly 176 70 174 105 155 174 150 214 150 268 165 306 177 275 194 280 208 309 201 337 185 365 159 385 114 373 78 339 62 304 50 296 42 297 33 325 21 352 2 364 1 365 8 313 13 275 26 230 56 181 76 141 99 116 119 99 [[Pôłniowô Amerika]] poly 726 606 737 551 698 525 671 540 648 583 643 614 631 629 607 638 573 640 540 645 525 674 522 714 504 721 469 681 439 679 403 685 393 699 380 707 365 726 357 745 347 758 339 768 315 773 307 773 294 773 341 786 397 792 523 772 532 770 591 754 637 726 666 695 705 644 [[Aùstraliô (kòntinent)]] poly 400 232 273 279 227 330 192 419 260 551 371 606 517 562 572 522 594 397 534 285 480 236 [[Antarktida]] poly 784 486 764 516 746 549 732 585 707 638 699 663 722 633 758 606 776 544 779 513 787 501 [[Azjô]] }} == Pòdôwczi == * Wiéchrzëzna: 14 miliónów km² == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Antarctica relief map with locations.jpg|Antarktida – kôrta Òbrôzk:Daniel Burton at the South Pole.jpg| Òbrôzk: 061212-nordkapp.jpg Òbrôzk:GletscherMM.jpg Òbrôzk:Fryxellsee Opt.jpg Òbrôzk:Mount Erebus Aerial 2.jpg Òbrôzk:Aurore australe_-_Aurora australis.jpg </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Antarktida| ]] [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] 6sundoszje1cu42zb36pr0sy6dmc2en 0 11009 222858 218537 2026-11-01T16:18:07Z Terrus38 14026 222858 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kasyno w Gdyni 2004 ubt.jpeg|mały|Kasyno w [[Gdiniô|Gdinie]]]] '''Kasyno''' – bùdink, w chtërnym hazardnicë legalno niebezpieczno grają. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:2023 Żeton z Casino de Monte-Carlo.jpg Òbrôzk:Real Monte Carlo Casino.jpg|Kasyno Monte Carlo w [[Mònakò]] Òbrôzk:Ina Adrian i Jerzy Dal-Atan.jpg| Òbrôzk:Narcyz Witczak-Witaczyński - Trzech wojskowych przed kinem Casino w Gdyni (107-1022-1).jpg| Òbrôzk:13-02-27-spielbank-wiesbaden-by-RalfR-093.jpg| Òbrôzk:Gary Green Casino.jpg| File:"Orient Saloon at Bisbee, Arizona... Faro game in full blast. Recognized, Left to right-Tony Downs (standing with derby) - NARA - 530986.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Ekònomiô]] * [[Architektura]] * [[Wëdôwkòwi dëtk]] * [[Mònakò]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bùdinczi]] ccze2j9zus9qz8655nqov71rftj8kli 0 11043 222924 201264 2026-11-01T19:44:04Z Terrus38 14026 222924 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Tomb of Nakht (2).jpg|mały|Gbùrzëzna w [[Egipt|Egipcë]] z XV wiekù przed Chr.]] '''Gbùrzëzna''' – to je gałąz gòspòdarczi i ùprawa roscënów, z chtërnich są produktë wëzwëskiwòné do ùtrzimaniô, a téż pòprôwianiô żëcëgò lëdzy, np. ùprawa pszéńcë, z chtërni je chléb. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Chvojnica hills near Unin.jpg|Pòla z pszéńcą Òbrôzk:Crescenzi_calendar.jpg|Kalãdôrz </gallery> == Òbaczë téż == * [[Wieczerzô]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gbùrzëzna| ]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] d6cmixtfn5e50p7jjkhmh247wu0ciri 0 11065 223040 193649 2026-11-01T20:53:58Z Terrus38 14026 223040 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kairo_001.jpg|mały|Kairo]] '''Kairo''' – to je stolëca [[Egipt|Egiptu]]. Òno je nôwikszim gardã [[Egipt]]u. W [[Stôrożëtni Egipt|Stôrożëtnim Egipce]] gard miôł miono ''"Mn Nefr"'' w stôroegipsczim jãzëku i ''"Memphis"'' w grecczim jãzëku. Kòl Kairu je gard Giza, czej są egipscze piramidë. == Galeriô == <gallery mode="packed"> CairoTalaatHarbToEast.jpg|Skwer Tala'at Harb w Kairze Muizz_Street_-_Egypt.jpg|ul. Muizz w Kairze Cairo_Nile_River.jpg|Botë na Nilu w Kairze View_of_the_Nile_from_Hilton.jpg|Widzënk Nilu w Kairze Baron_Palace.jpg|Palast w Kairze Qalaa_from_Azhar_Park.jpg|Widzënk z Parkù Azhar Panocairo1.jpg|Panorama Kairu z Nilu, wieżô Borg Al-Qāhira na lewo </gallery> == Lëteratura == * [[Jan Trepczik|J. Trepczyk]]: ''Słownik polsko-kaszubski'', [[Gduńsk]] [[1994]], t. I, s. 225 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Egipt]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] 0wv109ftlg2mkohcpkpke0fbd3pj14m 0 11463 222934 210757 2026-11-01T19:50:42Z Terrus38 14026 222934 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacje}} '''Óws''' – ôrt [[Zbòżé|zbòżégò]] chtëren nôleżi do rodzënë wiechlinowatëch. Òbejmùje òkòło 35 gatunków (wiele z nich to roslënë ùprawne), chtërnë sã w stanie dzëczim i wëstãpiwają w basenie [[Morze Śródziemne|Mòrza Sródziemnégò]] i [[Azja|Azji]], a w [[Pòlskô|Pòlsce]] dzëko rosnie óws głëchë- je to chwast. [[Òbrôzk:Illustration Avena sativa0.jpg|mały|Óws]] == Mòrfòlogia == Kwiatostanem ówsa je wiécha ò dłùgòscë 10 – 30 cm. Òsą wiéchë je przedłëżenié òstaniégò miãdzëwãzla, czyli òsadka chtërna je pòdzelona wãzłami i miãdzëwãzlami. Z wãzłów tëch wërastają òkółkòwò rozgałãzenia bòczne twòrząc wietewki wiéchë zakùńczone kłoskama – wiécha prosta. Czasã jednak rozgałãzenia bòczne są téż pòprzedziélane wãzłama na miãdzëwãzla z chtërnëch wyrastają rozgałãzenia I rzãdë (wiécha pòdwójna), a z nich rozgałãzenia II rzãdë (wiécha własciwa), zakuńczone pòjedënczëma kłoskama. Ze wzglãdù na sztôłt wiéch wëróżnia sã na dwa tëpë òdmian hodowlanëch ówsa: ò wiésze chòrągiewkòwatej i rozpierzchłej. W wiesze rozpierzchłej wietewki bòczne są ùstawione pòd wszelejaczima kątama, co warunkùje jiny sztółt wiéchë (rozstrzelona, krzaczasta, zwisła abò sztywna- wzniesona). W wiésze kłoski mògą bëc 2-3 kwiatowe, stądka mają 2-3 zarniaki. Stosunek mas zarniaków ma sã jak 3:2:1 stądka piersi zarniak (bùten) ma masã nôwiakszą, dredzi mniôszą, a trzëcy nômniôszą. Cechą òdmianową je skłonność do òsadzania dwóch abò trzëch zarnków. == Biologiô == == Rozwój == Óws je to roslëna dnia dłudżiégò. Krótczi dzéń wpłëwa na znaczne przedłużenié òkresu wegetacji, a dłudżi dzéń skraca òkres rozwòju wegetatywnego i pòwoduje chùtkie wëtworzenie wiéch. Ze wzglãdu na òkres wegetacji óws mòże wëstãpòwac jakno fòrma jara i òzima. W Pòlsce ùprawia sã blós òdmianë jare. Óws kiełkùje ju w temperaraturze 2-3 stopniów weżi zera. Równak w tëch warunkach proces ten jidze dosc wòlno i pòstãpùje chùtkò dopiérze przë 5–7 stopniach cepła. Ta roslëna pòjawia sã pò 8-12 dniach od siéwë. Pò wschodach mô zaczątk wëtwarzanie pòstãpnëch lëscë i krzewięnié, chtërnemù dobrô je temperatura 6-12 stopniów cepła. Óws je to roslëna samopylna, kwitnienie òdbëwa sã na ògół przë zamkniãtëch plewkach. Jedna roslëna kwitnie òkòło 6-7 dni. == Sëstematëka == === Órtë flory Pòlsczi === [[Òbrôzk:Avena sativa L.jpg|mały|Óws zwëczajny]] [[Òbrôzk:Avena fatua1.jpg|mały|Óws głëchy]] * Óws brodaty * Óws głëchy * Óws jednostronny * Óws krótczi * Óws nagi * Óws płonny * Óws pòsredni * Óws szorstczi * Óws zwëczajny Jinszi ôrt * Óws bizantëjsczi == Zastosowanié == Wëprodùkòwane w pòlsce zarno owsa w 80% przeznacza sã na paszã, w 15% na materiał siéwny, resztã na cele konsumpcëjne. Równak coraz bardżi pòznawane są właściwość chemiczné ówsa i znajdùje sã dla niegò coraz bardżi rozmajite zastosowanie: w dietetëce, w przemësle farmaceutëcznëm, kòsmetëcznëm i chemicznëm. == Roslëna do jestkù == Historejô Óws nôleżi do stosunkòwo młodëch roslën ùprawnëch. Pòjawił sã czile tesãcë lat pózni niż [[jãczmiń|jãczmiéń]] i [[pszénica|pszénica]]. Na terenach Pòlsczi szlachë ówsa pòchòdzą sprzed òkòło 700 lat.p.n.e i òdnalezone òstałë w Biskùpinie k. Żnina, równak ùprawa ówsa nô wiãkszą skalã miała pòczątk dopiérze w VIII stalatim. Óws do Eùropë przywãdrował razã z pszénicą z Azji. Jegò dominacjô strzód ùpraw rosła i zaczął wëpierac gatunki pierwotne. == Wartosc kùlinarna == Wartosc òdżëwcza i energëtëczna ówsa je stosunkòwo wiôlgô, zawiera 2-3 razë wiãcy tłuszczu pòrównując jinszi zbòża. Tłuszcz ówsany je bògati w nienasëconé kawasë tłuszczowe. Są to głównie kwasy: oleinowy, linolowy, linolenowy i kwasë: arachidonowy, eikozapentaenowy, dokozaheksaenowy. Zarno ówsa mô wãglowaodanë, strzód chtërnëch nôwiãcy je skrobi. == Roslëna lecznicza == W lecznictwie i dietetëce stosowóne są: zarno ówsa, płatczi ówsane, ziéle ówsa, mąka ówsana. Óws skùtecznié óddzaùje na ùkład nerwòwy. Napary i nalewczi z ziéla ówsa stosùje sã głównié przë bezsennoscach, òsłabieniu nerowëm i węczerpaniu na skùtk depresji i sëtuacjach stresowëch. Wëciągi z ziéla ówsa łagòdzą i mògą zapòbiegac ùszkòdzeniom wątroby. Óws kòrzëstnié dzała na błonã sluzowe i aktywizùje hòrmònë. Dzała przeciwzapalnie i przeciwbólowo przëspieszając gojenié ran. Dzała téż na chòrescë reùmatëczne, kamicã nerkowã. Je téż pòmòcny w chòrëscach skórnëch, jak trądzik, swiąd i łojotok. == Bibliografia == * Budzyński W., Szempliński W., 1999. Owies. W: Jasińska Z., Kotecki A. Szczegółowa uprawa roślin, AR, Wrocław: 235–255. * Chong J., 2000. Incidence and virulence of Puccinia coronata f. sp. avenae in Canada from 1996 to 1998. Can. J. Plant Pathol., 22: 99–109. * Cyfert R., 2005a. Odmiany owsa. www.ppr.pl * Cyfert R., 2005b. Agro serwis. Zboże wysokiej jakości. COBORU Słupia Wielka. Wyd. 2: 31–32. * Gąsiorowski H., 1995. Owies – chemia i technologia. PWRiL, Poznań. * Gjaerum H.B., Tjamos E.C., Viranyi F., 1988. European Handbook of Plant Diseases. Ed. Smith i in. Blackweel Sci. Publ. Oxford, Londyn, Edynburg, Boston, == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Zbòża]] [[Kategòrëjô:Roscënë]] rqu0xwtvs8dw3r6ky7b0cd85oqk3emq 0 11649 222992 220842 2026-11-01T20:35:33Z Terrus38 14026 222992 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = የኢትዮጵያ<br />Ītiyoṗṗya |miono = Etiopiô |miono-genitiw = Etiopie |fana = Flag of Ethiopia.svg |herb = Emblem_of_Ethiopia.svg |na karce = Location_Ethiopia_AU_Africa.svg |mòtto = |jãzëk = amharsczi, afar, oromo, somali, tigrynia |stolëca = Addis Abeba |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 1 127 127 |procent-wòdë = 0,66 |lëdztwò = 113 656 596<ref>[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ethiopia/ Ethiopia - The World Factbook.] CIA.</ref> | rok = 2022 |dëtk = Etiopsczi birr | kòd dëtka = ETB |czasowô cona = +3 |swiãto = 28 lëstopadnika |himn = ወደፊት ገስግሺ፣ ውድ እናት ኢትዮጵያ<br /> (Wedefit Gesgeshi Widd Innat Ittyoppya) <center>[[Òbrôzk:Wedefit Gesgeshi Widd Innat Ittyoppya.ogg]]</center> |kòd = ET |Internet = .et |telefón = +251|Prezydeńt=Taye Atske Selassie|Premiéra=Abiy Ahmed Ali }} '''Etiopiô''' – to je państwò w [[Afrika|Africe]], ze stolecznym gardã [[Addis Abeba]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Ethiopia shaded relief map 1999, CIA.jpg| Òbrôzk:Ethiopia Topography.png| Òbrôzk:Semien Mountains 13.jpg| Òbrôzk:Bete Giyorgis Lalibela Ethiopia.jpg| Òbrôzk:Bet Giyorgis church Lalibela 01.jpg| Òbrôzk:Lucy Mexico.jpg| Òbrôzk:Ethiopia meal1.JPG| Òbrôzk:Injera watt.JPG| Òbrôzk:ET Afar asv2018-01 img36 Dallol.jpg| Òbrôzk:Ethiopia Banna tribe kids.jpg| Òbrôzk:ET Axum asv2018-01 img03 Abba Pentalewon.jpg| Òbrôzk:Ethiopia Product Exports (2019).svg| </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Afrika]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] dazj2pf8njrr0ndvpqomd1loiirs3bg 0 11653 222989 217409 2026-11-01T20:35:19Z Terrus38 14026 222989 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = al-Jazāʼir |miono = Algeriô |miono-genitiw = Algerie |fana = Flag of Algeria.svg |herb = National Emblem of Algeria (bronze effect).svg |na karce = Algeria_-_Location_Map_(2013)_-_DZA_-_UNOCHA.svg |mòtto = بالشّعب وللشّعب<br> (Z ludu i dlô ludu) |jãzëk = arabsczi, berbersczi, francësczi |stolëca = [[Algierë]] |fòrma państwa = [[repùblika]] |wiéchrzëzna = 2 381 740 |procent-wòdë = |lëdztwò = 47,735,685<ref>https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/algeria/#people-and-society The World Factbook</ref>| rok = 2025 |dëtk = Algiersczi dënar | kòd dëtka = DZD |czasowô cona = +1 |swiãto = |himn = Kassaman (Przësëgamë) <center>[[Òbrôzk:Kassaman instrumental.ogg]]</center> |kòd = DZA, DZ |Internet = .dz |telefón = +213|Prezydeńt=Abd al-Madżid Tabbun|Premiéra=Sifi Ghrieb|aùtowi kòd=DZ|data ùsôdzenia=5 lëpińca 1962 }} '''Algeriô''' abò '''Algerskô''' – stolemne państwò w nordowi [[Afrika|Africe]], ze stolecznym gardã [[Algierë]]. Algeriô je nôwikszim wedle wiéchrzëznë panstwã Afriki. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Tadrart01.JPG| Òbrôzk:Nº 3 HAÏK.jpg| Òbrôzk:Bust of Ibn Khaldun (Casbah of Bejaia, Algeria).jpg| Òbrôzk:Le chamelier.jpg| Òbrôzk:Les Aiguades.jpg| Òbrôzk:Algeria Topography.png| Òbrôzk:Kabylie-neige.jpg| Òbrôzk:NOTRE DAME D'AFRIQUE.ALGER.jpg| Òbrôzk:Couscous (Algérie, lieu exact non précisé).jpg| Òbrôzk:Tombeau de la Chrétienne.JPG| Òbrôzk:-تيناكاشاكير- الحضيرة الوطنية لطاسيلي الهقار - تامنراست - الجزائر.jpg| Òbrôzk:Algerians in traditional costumes.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Algierë]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Algieriô]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] h9uidudmnbc2d63j22qkvdzf4ykis8z 0 11677 222842 222694 2026-11-01T16:11:55Z Terrus38 14026 222842 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:DNA Structure+Key+Labelled.pn NoBB pl.svg|mały|330px|2 dłëgë nicë DNA, sparłãczoné parami zasadów A-T i G-C]] '''Kwas deòksyribònuklejinowy''' (abò KDN), w [[angelsczi_jãzëk|angelsczim]] '''DNA''' (deoxyribonucleic acid), to je biopòlimer, chtërni zamëka geneticzni informacëji w żëwich òrganizmëch, i je ò sztrukturze 2 nicë, zwiniãtëch w sztôłt helisë. Ne 2 nicë DNA to pòlinukleòtidë, skłôdającë sã z nukleòtidów, chtërnë skłôdają sã z cëkru deòksyribòzë, sparłãczonégò z 4 [[tãcheń|tãcheniowemi]] zasadami: 2 purënowë – [[adenina]] ('''A''' abò Ade) i [[guanina]] ('''G''' abò Gua) – i 2 pirëmidënowë: [[cëtozyna]] ('''C''' abò Cyt) i [[tëmina]] ('''T''' abò Thy). <br> Ne zasadë wiążą sã w kòmplementarnë parë '''A-T''' i '''G-C''', chtërnë jakò môłé strzonki parłãczą 2 dłëgë nicë deòksyribòzowe. W eùkariontëch DNA je w binë kòmórkòw, w prokariontëch DNA je w cytoplazmë, we [[wirus|wirusëch]] DNA je w kapsëdach. DNA wedle [[chemiô|chemiczny]] kategòrizacje to je òrganiczny związk z grëpë nuklejinowëch kwasów. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:DNA orbit animated.gif|Helisa DNA Òbrôzk:James Dewey Watson.jpg|James Watson Òbrôzk:Francis Crick.png|Francis Crick Òbrôzk:PakietDNA.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Fragmeńtë Òkazaki]] == Lëteratura == * L. Stryer, J.M. Berg, J.L. Tymoczko: Biochemia. Wyd. 4. Wydawnictwo Naukowe PWN, 2011. ISBN 978-83-01-15811-8 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Biologiô]] [[Kategòrëjô:Mikrobiologiô]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] o7swfksb1u3p7qxl7uakjv67xr8d3bx 0 11678 222917 218871 2026-11-01T19:38:37Z Terrus38 14026 222917 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Graphite-and-diamond-with-scale.jpg|mały|Grafit i diamańt to alotropowë, czëste fòrmë pierwiôstka wãgla]] [[Òbrôzk:Liquefaction-charbon.jpg|mały|Kamowi wãdżel]] {{Jiné znaczënczi}} '''Wãdżel''' ({{jãz.|la}} ''Carbonium'', drzewiani wãdżel) – [[chemiczny pierwiôstk]], niemetal, chtëren baro łacno twòrzi wiele chemicznëch związków z jinemi pierwiôstczemi (na Zemi je 10 milionów badérowanëch związków wãgla) – i je we wszëtczich żiwech òrganizmëch, dzãka czimu wãdżel je baro wôżni dlô żëcégò na Zemi. W nôtërë wëstãpùją baro wiele zortów, związków i òdmian wãgla, np: * jakò czësti pierwiôstk wãdżla: baro mitczi [[grafit]], baro cwiardi [[diamańt]] i fuleren; * nieòrganiczné związczi wãgla jakò: wãglanë (np. wãglan [[kalcéń|kalcéńa]], marmor, dolomit i jin. minerałë), wãgliczi, tlenczi (krziseńczi {{skr.|np.}} CO i CO2), wãdżlowi kwas; * òrganiczné związczi wãgla w żiwech òrganizmëch jakò: biôłtcza, tłuszcze, cëkrë, wãglowòdzëczi, aldehëdë, alkohole, aminë, aromatë, estrë, karboksële i jin; * miészónczi òrganicznëch związków wãgla jakò kòpôlné òpôłë to są: zemny gaz (butan, propan i jin), naftowô ropa, kòpôlné wãdżle – [[torf]], bruny wãdżel, kamowi wãdżel i baro cwiardi a czësti kamowi [[antracët]]. Jakò òpôł wãdżel baro łacno sã pôli, le ma nôwikszã temperatura topnieniô ze wszëtczich pierwiôstków. == Chemiczné pòdôwczi == * Symbòl: C * Lëczba atomòwô: 6 * Temperatura topnieniô: 4440 °C (leno diamańt, w stolemnim cësku 122 tys. atm) * Atomòwô masa 12,011 == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|C (wiele znaczeniów)}} |col2= === Sparłãczoné témë === * [[Chemiô]] |col3= === Chemiczné pierwiôstczi === {{#categorytree:Chemiczné pierwiôstczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Lëteratura == * [[Jerzi Nacel]] ({{jãz.|pl}} Jerzy Nacel): Chemiô òglowô i òrganicznô, [[Gduńsk]] 2013 == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Cządowi_ùstôw_pierwińcòw}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Chemiczné pierwiôstczi]] [[Kategòrëjô:Chemiô]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] g8dodw65m6g2kn98zoypuptrqbsncmk 0 11693 222994 213821 2026-11-01T20:35:44Z Terrus38 14026 222994 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Ningizimu Afrika<br>Umzantsi Afrika<br>Suid-Afrika |miono = Pôłniowô Afrika |miono-genitiw = Pôłniowi Africzi |fana = Flag of South Africa.svg |herb = Coat of arms of South Africa (heraldic).svg |na karce = LocationSouthAfrica.svg |mòtto = ǃke e꞉ ǀxarra ǁke (ǀXam) <br>"Unity in Diversity" |jãzëk = [[Jazëk zulu|Zulu]], [[jazëk xhosa|xhosa]], xesotho, tambesi, swazi, [[afrikaans]], angelsczi i jin. |stolëca = Cape Town |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 1,2 mln |procent-wòdë = |lëdztwò = | rok = 2018 |dëtk = Pôłniowòafrikańsczi rand | kòd dëtka = ZAR |czasowô cona = +2 |swiãto = |himn = National anthem of South Africa |kòd = ZA |Internet = .za |telefón = +27|Prezydeńt=Cyril Ramaphosa }} '''Pôłniowô Afrika''' abò '''RPA''', ''Repùblika Pôłniowi Africzi'' (''zulu: Ningizimu Afrika; xhosa: Umzantsi Afrika; afrikaans: Suid-Afrika; angelsczi: South Africa'') – duże, wielonôrodne państwò na nôbarżi pôłniowim ùbrzégu [[Afrika|Africzi]], i grańczë z Jindijsczim Oceanã i pôłniowoatlanticczim Oceanã. RPA ma dzys miono "Tãczôwi Nôrod", bo tu baro wiele różno-narodnich lëdow afrikańsczich jako stolemné lëdze Zulu i Xhosa, i wiele jazëkow, z chtërnëch nôrodne to zulu, xhosa, afrikaans, sotho, tswana, tsonga, swazi, venda, ndebele i angelsczi. Nôwikszi gard to [[Johannesburg]]. RPA mô dzys 3 stolëce: [[Cape Town]], dze je parliment, [[Bloomfontain]], dze je nôwëższi sąd i [[Pretoria]], dze je rząd. Nederlandzczé kupcë ùsôdzelë tu kolonijë Fort Goede Hoop i Kaapstad (dzys Cape Good Hope i Cape Town) i z jich nederlandzczégò jãzëka powstôł afrikaans. <gallery mode="packed" caption="Galeriô Pôłniowi Africzi"> Nelson_Mandela-2008_(edit).jpg|Nelson Mandela, pierszi czôrny prezydent RPA Table_Mountain_-_South_Africa_(2418536788).jpg|Stołowô Gora i Cape Town Archbishop-Tutu-medium.jpg|Desmond Tutu </gallery> <gallery mode="packed"> Zoulous_(Shakaland).jpg|Lëdze Zulu Sagittarius_serpentarius_-Tsavo_East_National_Park,_Kenya_-flying-8.jpg|Nôrodni ptôch sekretôrz </gallery> <gallery mode="packed"> Watching_South_Africa_&_Mexico_match_at_World_Cup_2010-06-11_in_Soweto_7.jpg|FIFA 2010 w Soweto Boulders_Beach_2019_2.jpg|Afrikańscze pingwinë </gallery> <gallery mode="packed"> Cape_Town_Bo-Kaap_city_street.jpg|Cape Malay Bo-Kaap 55075_Albert_Lutuli.jpg|Albert Lutuli </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Afrika]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] 0ogremdfhmxm1q43yg66n0zgseaohhb 0 11695 223026 212352 2026-11-01T20:51:17Z Terrus38 14026 223026 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Cuba |miono = Kùba |miono-genitiw = Kùbë |fana = Flag of Cuba.svg |herb = Coat of arms of Cuba.svg |na karce = LocationCuba.svg |mòtto = ¡Patria o Muerte, Venceremos! |jãzëk = [[Szpańsczi jãzëk|szpańsczi]] |stolëca = Hawana |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 109.884 |procent-wòdë = 0,94 |lëdztwò = 11.221.060 | rok = 2017 |dëtk = kùbańsczé peso | kòd dëtka = CUP |czasowô cona = -5 |swiãto = |himn = La Bayanesa |- = - |kòd = CUB, CU |Internet = .cu |telefón = 53|Mònarcha=|Prezydeńt=Miguel Díaz-Canel|Premiéra=Manuel Marrero Cruz }} '''Kùba''' ({{jãz.|es}} ''Cuba'') – państwò na òstrowiu w Karaibsczim Mòrzu. Stolëca i nôwikszi gard to [[Hawana]]. Kùba je słôwnô z komunisticzni rewolucëji pòd przédnictwã [[Fidel Castro|Fidela Castro]] procëm USA i proamerikańscziemù diktatorowi Batista. Kùba je téż znônô z muziki, spiewù i tuńców jakò [[salsa]], [[mambo]], [[czacza]], [[rumba]], son, bolero i [[conga]]; z [[Tobaka|tobaczi]] i kùbańsczich cygarëch; z [[rëm|rëmù]] z [[cëkrowô strzëna|cëkrowi strzënë]] jakò Bacardi i Havana Club, i rëmowich koktajlów jakò [[mojito]], [[daiquiri]] i cuba libre. <gallery mode="packed" caption="Galeriô Kùbë"> CheyFidel.jpg|[[Che Guevara|Che]] i Fidel Capitolio_full.jpg|Capitolio w Hawanie Cubaanse_Trogon.jpg|Trogon </gallery> <gallery mode="packed"> Gloriaestefan_ahoy.jpg|[[Glória Estefan]] FIL_2012_-_Orquesta_Buena_Vista_Social_Club_2.JPG|Buena Vista Social Club Celia_Cruz_1957_color.jpg|[[Celia Cruz]] </gallery> <gallery mode="packed"> Baracoa_cabin.jpg|Kùbańskô baracoa Mojito98775.jpeg|Mojito SantiagoPeople_01.JPG|Cygarë w Santiago </gallery> <gallery mode="packed"> Aliviadero_del_embalse_de_Buey_Arriba.JPG|Buey Arriba Hatuey_monument,_Baracoa,_Cuba.JPG|Hatuey Havana_-_Cuba_-_3917.jpg|Hawana </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Amerika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] 13pxczpr4cliq9moh8s3terq7r549m6 0 11936 223053 220881 2026-11-01T20:57:21Z Terrus38 14026 223053 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox|Gard=Petersbùrg|gwôsné miono=Санкт-Петербург|céch=Coat of arms of Saint Petersburg (2003).svg|rodzôcz=Petersbùrgu|fana=Flag of Saint Petersburg.svg|karta=Saint Petersburg In Europe.svg|Kôrta=|państwò=[[Ruskô]]|stopniN=59|minutN=56|stopniE=30|minutE=16|lëdztwò=5 384 342|rok=2021|czerënkòwi numer=7812|pòcztowi kòd=190000-199406|registracëjné tôfle=78, 98|bùrméster=Aleksandr Biegłow|www=https://www.gov.spb.ru}} '''Petersbùrg'''<ref>{{RKJ|2025|62}}</ref><ref>https://mojestrone.com/artykul/rusczi-minister-transprtu-n1740047</ref> abò '''Piotrogard'''{{Zdrzódło}} ({{jãz.|ru}} Санкт-Петербург, ''Sankt-Pietierbùrg''), w latach 1924–1991 '''Leningrad''' ({{jãz.|ru}} Ленинград, ''Leningrad'') – drëdżi nôwikszi gard w Rusce. Leżi przë ùscym rzeczi [[Newa|Newë]] do [[Bôłt|Bôłtu]], nad [[Fińskô Hôwinga|Fińską Hôwingą]]. W latach 1712–1918 stolëca Rusczégò Carstwa. Petersbùrg je gwôsną administracyjną jednostką a téż stolëcą leningradzczi òbéńdë. <div style="text-align: left; font-size: 95%"></div> == Òbaczë téż == {{#categorytree:Gardë w Rosji|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Rosji]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] jvz6dd58ma5420d08f9aku3pjgp429u 0 12057 223031 218024 2026-11-01T20:51:42Z Terrus38 14026 223031 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Colombia |miono = Kòlumbiô |fana = Flag of Colombia.svg |herb = Coat of arms of Colombia.svg |miono-genitiw = Kòlumbie |na karce= LocationColombia.svg |mòtto= |jãzëk = [[Szpańsczi jãzëk|szpańsczi]] |stolëca = [[Bògòta]] |fòrma państwa= repùblika |wiéchrzëzna = 1 138 910 |procent-wòdë = |lëdztwò = 53,936,226<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/colombia-population/ Colombia Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-05-15] ({{jãz.|en}}).</ref> |rok = 2026 |dëtk = Kòlumbiô peso|kòd dëtka = COP |czasowô cona = +57 |swiãto = |himn=Himno Nacional de la República de Colombia|kòd =CO |Internet =.co |telefón =57 |Prezydeńt= [[Abelardo de la Espriella]] |data ùsôdzenia=20 lëpińca 1810|aùtowi kòd=CO}} '''Kòlumbiô'''<ref>{{RKJ|2007|42}}</ref> ({{jãz.|es}} ''Colombia''), '''Repùblika Kolumbie''' ({{jãz.|es}} ''República de Colombia'') – krôj w Pôłniowi Americe, pòłożony nad [[Karajibsczé Mòrze|Karajibsczim Mòrzã]] a [[Mirny Òcean|Mirnym Òceanã]]. Grańczë z [[Brazyliô|Brazylią]] (1,790 km), [[Ekwador|Ekwadórã]] (708 km), [[Panama|Panamą]] (339 km), [[Peru]] (1,494 km), a téż [[Wenezuelskô|Wenezuelską]] (2,341 km).<ref>[https://web.archive.org/web/20260125005607/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/colombia/ ''Kòlumbiô w „The World Factbook”'']</ref> Stolëcą a nôwikszim gardã kraju je [[Bògòta]].<ref>[https://theworldfactbook.org/country/colombia.html ''Colombia – The World Factbook''] [online], The World Factbook [dost. 2026-08-01] ({{jãz.|en}}).</ref> Kòlumbiô mô pòwiérzchniã 1 138 910 km², co czëni ją jednym z nôwikszich krajów [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americzi]].<ref>[https://theworldfactbook.org/country/colombia.html ''Colombia – The World Factbook''] [online], The World Factbook [dost. 2026-08-01] ({{jãz.|en}}).</ref> W 2026 rokù krôj rechùje kòl 53 mln mieszkańców.<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/colombia-population/ Colombia Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-05-15] ({{jãz.|en}}).</ref> Je republiką, a ji ùrzãdowim jãzëkã je [[Szpańsczi jãzëk|szpańsczi]].<ref>[https://www.secretariasenado.gov.co/senado/basedoc/constitucion_politica_1991.html ''Constitución Política de la República de Colombia''], art. 1 i 10 [online], Senado de la República de Colombia [dost. 2026-08-01] ({{jãz.|es}}).</ref> == Geògrafiô == Kòlumbiô leżi w nordowò-zôpôdnym parce [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americe]]. Je jedurnym krajã kòntinentu mający ùbrzég równo nad [[Karajibsczé Mòrze|Karajibsczim Mòrzã]], jak i [[Mirny Òcean|Mirnym Òceanã]].<ref>[https://theworldfactbook.org/country/colombia.html ''Colombia – The World Factbook''] [online], The World Factbook [dost. 2026-08-01] ({{jãz.|en}}).</ref> Przez zôpôdny part kraju przebiégô trzë przédné pasma [[Andë|Andów]]: [[Cordillera Occidental]], [[Cordillera Central]] i [[Cordillera Oriental]]. Na pòrénk òd [[Andë|Andów]] rozcygô sã szerokô niżawa [[Llanos]], za to na pôłniowim-pòrénkù je part [[Amazoniô|Amazonie]].<ref>[https://theworldfactbook.org/country/colombia.html ''Colombia – The World Factbook''] [online], The World Factbook [dost. 2026-08-01] ({{jãz.|en}}).</ref> == Historiô == === Przedkòlonialné czasë === Przed doturzenim Eùropejczików zemie dzysôdniowi Kòlumbie zamieszkiwałë wielné lëdë a spòlëznë. Jedną z nôwôżniészich bëła [[Muiska|kùltura Muiska]], jaczi ji przedstawicele zamieszkiwalë òkòlé dzysôdniowi [[Bògòta|Bògòtë]]. Bògaté tradicje a zwëczi [[Muiska]] mògłë przëczënic do pòwstaniô eùropejsczich pòwiôstków ò [[El Dorado]]. === Szpańskô Kòlonizacjô === W 1499 rokù na zemie dzysôdniowi Kòlumbie doturzëlë pierszi szpańsczi kònkwistadórzë. W XVI stalatégò wikszosc tëch zemiów òsta pòdbitô a òpanowóna przez [[Szpańskô|Szpańskã]]. W 1717 ùsadzono [[Wicekrólestwò Nowi Granadë]], jakô òbjimała midzë jinszima òbéńdã dzysôdniowi Kòlumbie òrôz jinszé teritoria nordowò-zôpôdnégò partu [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americzi]]. === Biôtka ò samòstójnosc === Na zôczątkù XIX stalatégò w szpańsczich kòloniach w [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americe]] pòczãłë sã rozwijac samòstójnowé rësznotë. W 1810 rokù w [[Bògòta|Bògòce]] doszło do wëdarzeniów, jaczé pòczãłë proces ùniezanôleżniégò [[Wicekrólestwò Nowi Granadë|Nowi Grenadë]] òd [[Szpańskô|Szpańsczi]]. 20 lëpińca 1810 rokù je aktualno òbchòdzony jakno Dzéń Samòstójnoscë Kòlumbie.<ref>[https://elpais.com/america-colombia/2025-07-19/independencia-de-colombia-por-que-se-festeja-cada-20-de-julio-y-como-fue-el-proceso-de-liberacion.html ''Independencia de Colombia: ¿por qué se festeja cada 20 de julio y cómo fue el proceso de liberación?''] [online], ''El País'', 19.07.2025 ({{jãz.|es}}).</ref> Jedną z nôwôżniészich pòstaców biôtczi ò samòstójnosc béł [[Simón Bolívar]]. Dowòdzoné przez niegò wòjska dobëłë szpańsczi dôdżi, a dobëcé [[Biôtka pòd Boyacá|biôtczi pòd Boyacá]] w 1819 òdemkło dargã do samòstójnoscë.<ref>[https://elpais.com/america-colombia/2025-07-19/independencia-de-colombia-por-que-se-festeja-cada-20-de-julio-y-como-fue-el-proceso-de-liberacion.html ''Independencia de Colombia: ¿por qué se festeja cada 20 de julio y cómo fue el proceso de liberación?''] [online], ''El País'', 19.07.2025 ({{jãz.|es}}).</ref> <div style="clear: both;"></div> == Kôrta == <div style="margin-bottom:1.0em;"></div> <div style="width: 620px; margin: 0 auto 15px auto; border: 1px solid var(--border-color-base, #ccc); border-radius: 8px; padding: 10px; background: var(--background-color-neutral, #f9f9f9); box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.05);"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px; color: var(--color-base, #202122);">Gardë Kòlumbie</div> {{Lokalizacyjnô kôrta |mapa=CO |rozmiar=600 |rodzaj=inline |punkty mapy= {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|03°25′14″N 76°31′20″W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Palmira (gard)|Palmira]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|01°12′N 77°16′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Pasto (gard)|Pasto]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|07°53′N 76°38′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Apartadó]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|02°56′N 75°17′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Neiva]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|04°35′56″N 74°04′51″W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk='''[[Bògòta]]'''}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|03°53′N 77°04′W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Buenaventura (Kòlumbiô)|Buenaventura]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|07°53′N 72°30′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Cúcuta]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|10°24′N 75°30′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Cartagena de Indias|Cartagena]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|05°21′N 72°24′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Yopal]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|04°31′N 75°40′W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[El Edén (lotnisko)|El Edén]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|10°57′N 74°47′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Barranquilla]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|02°34′N 77°53′W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Guapi]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|02°26′N 76°36′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Popayán]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|01°37′N 75°36′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Florencia (Caquetá)|Florencia]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|04°26′N 75°12′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Ibagué]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|06°13′N 77°24′W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Bahía Solano]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|06°14′41″N 75°34′06″W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Medellín]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|09°19′N 75°17′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Corozal (Sucre)|Corozal]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|08°45′N 75°53′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Montería]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|07°07′N 73°11′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Lebrija (Santander)|Lebrija]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|04°48′N 75°42′W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Pereira]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|11°14′N 74°12′W|pòzycjô=top|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Santa Marta]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|07°05′N 70°45′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Arauca (gard)|Arauca]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|07°01′N 73°50′W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Barrancabermeja]]}} }} </div> <div style="clear: both;"></div> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Amerika}}{{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] mfknjd2rxmi68rpafdklp3lq646cdfb 0 12232 222847 217665 2026-11-01T16:14:37Z Terrus38 14026 222847 wikitext text/x-wiki {{Deszewny infobox|miono=bp Bernat Tissier de Mallerais|òriginalné miono=bp Bernard Tissier de Mallerais|titel=pòmòcniczi biskùp FSSPX|òbrôzk=Bernard Tissier de Mallerais - Lourdes 2008.jpg|òpisënk òbrôzka=bp Bernat Tissier de Mallerais (2008)|mòtto=Pax Christi Regis<br>({{jãz.|la}}) Mir Christusa Króla|céch=Blason Bernard Tissier de Mallerais.svg|òpisënk céchù=Hérb bp Bernata Tissiera de Mallerais|môl dzejaniégò={{Państwò pòdôwczi Szwajcarskô}} <br> Christianitas|data nôrodzeniégò=14 séwnika 1945|data nôrôdzeniégò=14 séwnika 1945|môl nôrodzeniégò=[[Sallenches]], Gòrnô Sabaùdzkô, [[Francëjô]]|môl nôrôdzeniégò=[[Sallenches]], Gòrnô Sabaùdzkô, [[Francëjô]]|data smiercë=8 rujana 2024|môl smiercë=[[Sion]], [[Walezjô]], <br> {{Państwò pòdôwczi Szwajcarskô}}|lëżnosc smiercë=czaszkòwô pãkłota|môl spòczinkù=[[Midzënôrôdné Seminarium sw. Piusa X w Ecône]]|nôrôdnota=frãcëskô|1. fónkcjô=pòmòcniczi biskùp Bractwa Kapłańsczégò sw. Piusa X|1. fónkcjô cząd=30 czerwińca 1988- 8 rujana 2024|2. fónkcjô=przédny sekretéra FSSPX|2. fónkcjô cząd=1984–1996|3. fónkcjô=réktóra Midzënôrôdnégò Seminarium sw. Piusa X w Ecône|3. fónkcjô cząd=1979–1983|wëznanié=rzimskòkatolëcczé (tradicjonalëzna)|kòscół=[[Katolëcczi Kòscół]]|jinkardinacjô=[[Kapłańsczé Bractwò sw. Piusa X]]|prezbitérat=29 czerwińca 1975|biskùpskô kònsekracjô=30 czerwińca 1988|pòdpis=Signature-of-Bishop-Tissier-de-Mallerais.svg}} '''bp Bernat Tissier de Mallerais,''' ({{jãz.|fr}} ''Bernard Tissier de Mallerais''; ùr. 14 séwnika 1945 w [[Sallenches]], ùm. 8 rujana 2024 w [[Sion|Sionie]]<ref name=":0">[https://news.fsspx.pl/2024/10/zmarl-bp-bernard-tissier-de-mallerais/ Bp Bernat Tissier de Mallerais je ùmiarti], news.fsspx.pl, ({{jãz.|pl}}) 2024-10-08 [przëstãp 2024-10-28].</ref><ref>[https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/btissdm.html bp Bernat Tissier de Mallerais FSSPX], catholic-hierarchy.org,({{jãz.|en}}), [przëstãp 2024-10-28]</ref>) – frãcësczi tradicjonalëstëczni biskùp [[Kapłańsczé Bractwò sw. Piusa X|Kapłańsczégò Bractwa sw. Piusa X]] w latach 1988–2024. == Żëcé == === Chùtné żëcé i pòsłëga === Bernat Tissier de Mallerais béł ùrodzóny 14 séwnika 1945 rokù w [[Sallenches]] w Gòrni Sabaùdië. W młodoscë bél òn zaangażowóny w skaùting.<ref name=":1">ks. Filip Lovey FSSPX:[https://news.fsspx.pl/2024/10/in-memoriam-biskup-bernard-tissier-de-mallerais/ In memoriam:Biskùp Bernat Tissier de Mallerais] , news.fsspx.pl, [[Pòlsczi jãzëk|({{jãz.|pl}})]] 2024-10-18 [przëstãp 2024-10-28]</ref> Pò wëzweskaniém magisterczégò titla z [[Biologiô|biologie]], òn wstąpił w rujanie 1969 rokù,jakno jeden z pierszich klerików, do [[Midzënôrôdné Seminarium sw. Piusa X w Ecône|Midzënôrôdnégò Seminarium sw. Piusa X]] w [[Szwajcarskô|szwajcarsczim]] [[Frébùrg/Fribourg|Frébùrgù]], dze béł pòd dëszëwną òpieką ùsôdzcë Seminarium i prowadzącégò je [[Kapłańsczé Bractwò sw. Piusa X|Kapłańsczégò Bractwa sw. Piusa X]], [[Abp Marcél Léfebr|abp Marcéla Léfebra]],<ref>Pierszé zéńdzenié Bernata Tissiera de Mallerais z arcëbiskùpã Léfebrã mia plac ju w 1967 rokù w jegò parisczim biórze, czej nen béł przédnim pòdwëższim [[Swiãtodëchòwô Gromada|Swiãtodëchòwi Gromadë]]. Bernat,jakno młodi bëniel, sznëkrowôł za kapłańską fórmacją wòlną òd pòsobòrowich fëlënków, a arcëbiskùpa zabédowôł mù spòwiédnik, ks. Łukôsz Léfebr (niekrewny z arcëbiskùpã). Tedë równak pòzdrzészi ùsôdzca [[Kapłańsczé Bractwò sw. Piusa X|FSSPX]] ni mógł mù pòmóc, tej Bernat żdżôł dwa lata, cygnąc dali biologiczné sztudia.</ref><ref>[https://news.fsspx.pl/2020/04/oddani-strazniczce-wiary-wywiad-z-bp-bernardem-tissier-de-mallerais/ Òddóni Charwatnicë Wiérë- wëdowiédzô z bp Bernatã Tissierã de Mallerais], news.fsspx.pl, [[Pòlsczi jãzëk|({{jãz.|pl}})]], 2020-04-17, [przëstãp 2024-10-28]</ref>jaczi wëswiãcył gò 29 czerwińca 1975 r. na kapłana w nowi sédzbie seminarium w [[Ecône]]. Ks. Tissier na zôczątkù swòji kapłańsczi stegnë dali bél zrzeszóny ze swòją alma mater, nôpierwi jakno wëkłôdôcz, pòtim w latach 1979–1983, jakno réktóra. === Biskùpiô pòsłëga === W 1984 rokù òstôł òn mianowóny przédnym sekretérą FSSPX. 30 czerwińca 1988 rokù razã z [[Bp Alfónks de Gallatera|ks. Alfònksã Gallaterą]],[[Bp Bernat Fellaj|ks. Bernatã Fellajã]] i [[Bp Riszôrd Williamsón|ks. Riszardã Williamsonã]] (dzys [[Katolëckô Ùdornô Rësznota|bùten FSSPX]]), ks. Tissier [[Ekôńsczé kònsekracje|òstôł kònsekrowany na biskùpa]] bez [[Abp Marcél Léfebr|abp Marcéla Léfebra]] i przédnégò pòdwëższégò [[Kapłańsczé Bractwò sw. Jóna Marië Vianneja|Kapłańsczégò Bractwa sw. Jóna Marië Vianneja]] [[Bp Antón de Castro Majer|bp Antóna de Castro Majera]]. Z leżnoscë felënkù papiesczi zgòdë na swiãcenia, niedłëgò pò nich Watikan scwierdzył,że neobiskùpi i jich kònsekratórowie miele na se zacygłé ekskòmùnikã latae sententiae (z mòcë samégò prawa). Bractwò równak stoji na stanowiszczu niewôrtnotë ny ekskòmùniczi, pòwòłując sã na stón wëższi brëkòwnotë i Kòdeks Kanonicznégò Prawa. Ekskòmùnika òsta fòrmalno zjimniãtô<ref>Pòdlë [[Apòstolskô Stolëca|Apòstolsczi Stolëcë]].</ref> 21 stëcznika 2009 rokù bez papiéża [[Benedikt XVI|Benedikta XVI]]. Biskùp òb swòją pòsłëgã rézowôł do wielu krajów, ùdziélając sakrameńtów i biorąc ùdzél w tradicjonalëstëcznich konferencjach (m.jin. béł przédnym prelegeńtã na dorocznëch kònferencjach piusowsczi wëdowiznë w [[Zjednóné Stanë Americzi|ZKA]] Angelus Press). Z jegò rãkòw 28 lëpińca 1991 rokù biskùpią sakrã miôł przëjimniãté nastãpnik ùmiartégò trzë miesące chùtni [[Bp Antón de Castro Mayer|biskùpa Castro Mayera]] na stanowiskù przédnégò pòdwëżsczégò [[Kapłańsczé Bractwò sw. Jóna Marië Vianneja|FSSJV]] [[Bp Liciniùsz Rangel|ks. Liciniùsz Rangel]].<ref name=":1" /><ref>JE [[bp Liciniùsz Rangel]]: Biskùp dlô Tradicjë w diecezjë Campos, Zawsze Wierni,nr 23, 1998-08-07, s. 36 (mòżna òbôczëc [https://web.archive.org/web/20240523120628/https://gdynia.fsspx.pl/1998/08/01/je-bp-licinio-rangel-biskup-dla-tradycji-w-diecezji-campos/ tuwò])</ref> Biskùp Tissier de Mallerais béł téż baro zaangażowóny w rozkòscérzanié żëcégò i érbë swòjégò dëszëwnégò méstra, abp Léfebra, mdąc aùtorã knéżczi ò nim pt. "Marcél Léfebr. Żecé". Słechôł òn nôbarżi kònserwatiwnégò skrzëdła Bractwa, mdąc procëm doktrinalnim ùstãpstwóm przi kôrbiónkach z Watikanã. === Smiérc === 28 séwnika 2024 rokù, bp Bernat pò mòdlëtwie Angelus béł spadłi z trapów, doznając pãkłotë czasczi i bënowi bąblotczi.<ref>[https://news.fsspx.pl/2024/10/intencja-modlitewna-bp-bernard-tissier-de-mallerais/ Mòdlëtewnô jintencjô- bp Bernat Tissier de Mallerais], news.fsspx.pl, 2024-10-02, [przëstãp 2024-10-29]</ref> Òstôł òn przewiozłi do [[Sion|sionsczi]] bòlëcë,dze 8 rujana ùmiôrł.<ref name=":0" /> Pògrzéb bp Bernata Tissiera de Mallerais miôł plac 18 rujana 2024 rokù w [[Midzënôrôdné Seminarium sw. Piusa X w Ecône|Midzënôrôdnim Seminarium sw. Piusa X w Ecône]], dze pò òdprawióny bez [[Bp Alfónks de Gallatera|bp Alfònksa de Gallaterã]] mszë Requiem biskùpiné cało òsta złożóné w seminarijni kripce,kòl ùsôdzcë Bractwa [[Abp Marcél Léfebr|abp Léfebra]]. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Biskùpi]] cymbmx9zj5k8dahbamzy0d3dqgqw06k 0 12325 222995 219075 2026-11-01T20:35:49Z Terrus38 14026 222995 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=‏جمهورية السودان|miono=Repùblika Sudanu|fana=Flag of Sudan.svg|miono-genitiw=Sudanu|herb=Emblem of Sudan.svg|himn=السلام الجمهوري<br> Nahnu Dżund Allah Dżund Al-watan|na karce=Sudan in its region (undisputed).svg|jãzëk=[[arabsczi jãzëk|arabsczi]], [[angelsczi jãzëk|angelsczi]]|stolëca=Chartum|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=1 861 484|procent-wòdë=|rok=2025|lëdztwò=50 614 633|dëtk=funt sudańsczi|kòd dëtka=SDG|czasowô cona=+3|swiãto=1 stëcznika|kòd=SD|Internet=.sd|telefón=+249|Prezydeńt=Abd al-Fattah Abd ar-Rahman al-Burhan|Premiéra=Kamil Idris |aùtowi kòd=SUD}} '''Sudan''' je państwã w [[Afrika|Africe]]. Stolëcznym gardã je Chartum, greńcze z [[Egipt|Egiptem]], [[Eritrejô|Eritreją]], [[Etiopiô|Etiopią]], [[Pôłniowi Sudan|Pôłniowim Sudanem]], [[Repùblika Westrzódnoafrikańskô|Centralnô Afrikã]], [[Czad|Czadem]], [[Libiô|Libią]]. W anticznym czasu bëł dzélą [[Stôrożëtni Egipt|Stôrożëtniego Egiptu]], do dzys w Sudanie nachôdô sã piramidë nôlëcznisza je w gardze Meroe<ref>''[https://www.national-geographic.pl/traveler/kierunki/sudan-pachnie-kadzidlem/ Sudan pachnie kadzidłem | National Geographic]'' [online], www.national-geographic.pl [dost. 2026-07-15] ({{jãz.|pl}}).</ref>. Pò wiele zmianach w historii òstał sã dzélą jimperium òsmańsczégò<ref>[https://discoversudan.de/en/sudan/history/islamic-period Islamic period] Discover Sudan [2025-09-02]</ref>. W 1881 zaczãło sã tu pòwstanié Mahdistów, chtërzy biôtkòwali o samòstójnotã i o rozszérzenié [[Islam|islamu]] le w 1898 òdniesli stracenie z wòjskami [[Wiôlgô Britaniô|Wiôldżi Britanji]]<ref name=":0">[https://www.britannica.com/place/Sudan/The-British-conquest Sudan] Encyclopedia Britannica [2025-09-02]</ref><ref>[https://discoversudan.de/en/sudan/history/mahdiya Mahdiya] Discover Sudan [2025-09-02]</ref>. Sudan stał sã anielską kolonią (jakò Anglo-Egipsczi Sudan, kòndominiùm [[Wiôlgô Britaniô|Wiôldżi Britanji]] i [[Egipt|Egiptu]])<ref name=":0" /><ref name=":1">[https://www.bbc.com/news/world-africa-14094995 Sudan country profile] BBC News [2025-09-02]</ref>. 1 stëcznika 1956 Sudan zwëskał samòstójnotã<ref name=":0" />. Do 2011 Sudan bëł nôwikszim państwã w Africe, czedë [[Pôłniowi Sudan]] obznôjmił samòstójnotã<ref name=":1" />. Wiéchrzëzna 1 861 484 km&#xB2;<ref name=":0" />. Lëdztwò w 2025 bëło 50 614 633 mieszkańców. Długòsc żëcô dlô chłopów je 63 lata, a dlô białków 68<ref name=":1" />. Nôwikszą religiją je [[islam]], wëznaje go 91% lëdztwa, [[chrzescëjaństwò]] wëznaje 5,4% a 2,8% wëznaje religije rodne<ref>[https://www.state.gov/reports/2022-report-on-international-religious-freedom 2022 Report on International Religious Freedom] [2023-05-15] US Department of State [2025-09-02]</ref>. Ùrzãdowim jãzëkã je [[Arabsczi jãzëk|arabsczi]] i [[Angelsczi jãzëk|angelsczi]], ale mieszkańcy gôdoją téż w rodnych jãzëkach, na przëmiôr Beja i Hausa<ref>[https://www.worldatlas.com/articles/what-languages-are-spoken-in-sudan.html What Languages Are Spoken In Sudan?] World Atlas [2025-09-02]</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:WN 06-0142-39 - Flickr - NZ Defence Force.jpg|Chartum, stolëczny gard Òbrôzk:Sudan Meroe Pyramids 2001.JPG|Piramide w Meroe, dôwnym gardã Egipsczim Òbrôzk:Omdurman Market.JPG|Omdurman, stolëczny gard òbczas pòwstania Mahdistów </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} [[Kategòrëjô:Afrika]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] eufn5xdk36lto6wdbzwy7b38ww0gmvh 0 12355 222864 214285 2026-11-01T16:19:39Z Terrus38 14026 222864 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Союз Советских Социалистических Республик|miono=Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|fana=Flag of the Soviet Union.svg|miono-genitiw=Związku Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|herb=Coat of arms of the Soviet Union (1956–1991).svg|mòtto=Пролетарии всех стран, соединяйтесь!<br>Robòtnicë wszëtczich krôjów, parłãczce sã!|na karce=Union of Soviet Socialist Republics (orthographic projection).svg|jãzëk=[[Rusczi jãzëk|rusczi]]|stolëca=Mòskwa|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=22 mln|procent-wòdë=|dëtk=rubel sowiecczi|kòd dëtka=SUR|Internet=.su|kòd=SU|himn=Государственный гимн СССР<br> (Państwòwi himn ZSSR) <center>[[Òbrôzk:Soviet Union national anthem (instrumental), 1977.oga]]</center>|czasowô cona=+2 (Mińsk) do +13 (Kamczatka)|swiãto=7 lëstopadnika, 1 maja|lëdztwò=293 047 571|rok=1991|Prezydeńt=Michaił Gorbaczow|Premiéra=Iwan Siłajew|telefón=+7|lata jistnienia=1922–1991|data lëkwidacji=26 gòdnika 1991|data ùsôdzenia=30 gòdnika 1922|aùtowi kòd=SU |kònstitucjô=Kònstitucjô Związku Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików z 1977}} '''Związk/Zrzesza Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików''' (''ZSSR''), '''Związk/Zrzesz Sowiecczi''' abò '''Związk/Zrzesza Socjalisticznëch Radzecczich Repùblików''' (''ZSRR''), '''Związk/Zrzesz Radzecczi''' ({{jãz.|ru}} ''Союз Советских Социалистических Республик'', ''Советский Союз'', ''СССР''), a téż '''Zrzesz Socjalistnych Sowiecczich Repùblik''' bëł państwã w latach 1922–1991, dzélowo pòłożonym w pòrénkòwi i nordowo-pòrénkòwi [[Eùropa|Eùropie]], a dzélowo w [[Azjô|Azji]]. Stolëcznym gardã bëła [[Mòskwa]]. Z przëczënë rujanowi rewòlucji, wëszëznë w Rusczi òbjeli kòmùniscë, pòwstała [[Ruskô Federacëjnô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Ruskô Federacënjô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika]], chtërna zjednóła sã z [[Ùkrajińskô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Ùkrajińską Socjalisticzną Sowiecką Repùbliką]], [[Zakaùkaskô Federacëjô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Zakaùkaską Federacëją Socjalisticzną Sowiecką Repùbliką]] i [[Biôłoruskô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Biôłoruską Socjalisticzną Sowiecką Repùbliką]] i [[30 gòdnika]] 1922 ùsadzëłë Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików<ref>[https://www.britannica.com/place/Soviet-Union Soviet Union] Encyclopedia Britannica</ref>. [[Fòrma państwã|Fòrmã rządów]] ZSSR bëł kòmùnisticzny tòtalitarizm. Jedëną partią bëła partiô bòlszewików. W krôju miôła môl pròpaganda, òdrzucanié procëmników pòliticznich, fùlnô kòntrola nód żëcém òbëwatelów. Na spòdlém kòmùnisticzny déjolodżi przemësł, hańdel i gbùrzëzna bëłë włôsnoscã państwa<ref name=":1">[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Zwiazek-Socjalistycznych-Republik-Radzieckich;4002438.html Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich] Encyklopedia PWN</ref>. 23 zélnika 1939 ZSSR i Niemieckô pòdpisôlë dogôdënkã Ribbentrop-Mołotow, dogôdënkã ò niagresji i pòdzôle [[Pòlskô|Pòlsczi]], 17 séwnika radzecczé wòjska zaatakòwôlë Pòlskô, rozpòczãła sã [[II swiatowô wòjna]]. 30 séwnika 1939 ZSRR zaatakòwôł [[Fińskô]], zaczãła sã grãdô [[zëmòwô wòjna]]. 12 strëmiannika 1940 [[Fińskô]] i Związk Radzecczi zawôlë pòkój, Związk òdebrôł Fińsczi dzél teritorium<ref name=":0">''Małe tablice – historia'', Adamantan, 2017, str. 30</ref>. 22 czerwińca 1941 Rzeszô zaatakòwëłô ZSRR (Òperacjô Barbarossa), wiãc nen stôł sã zdrësznikã Aliantów. 8 maja 1945 miôła môl kapitulacjô Rzeszë<ref name=":0" />. ZSRR ùstôł jistniec 26 gòdnika 1991<ref>[https://polskieradio24.pl/artykul/506410,20-lat-po-rozpadzie-zsrr-rosja-znow-chce-byc-imperium 20 lat po rozpadzie ZSRR, Rosja znów chce być imperium] Polskie radio</ref>. == Gòspòdarka == Na zôczątkù w Rusczi a pózni w ZSSR brëkòwóno wòjenny kòmùnizm, chtëren òpiérôł sã fùlny centralizacji pòdzélu i wëmiônie dobrów. Bëł państwòwi mònopòl i zakôz priwatnégò hańdlu. Z przëczënë pòrażeniô lëdzy w 1921 wòjenny kòmùnizm òstôł zastãpiony bez nowô gòspòdarczô pòlitikã (NEP, {{jãz.|ru}} ''новая экономическая политика'', nowaja ekonomiczeskaja politika)<ref>[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/komunizm-wojenny;3924722.html komunizm wojenny] Encyklopedia PWN</ref>. == Stalinizm == Za rządów Józefa Stalina w ZSSR narodzył sã system totalitarny ò mionie "Stalinizm". W kraju panowałô tcza jednostczi, propaganda<ref>Opulski R. [https://plus.dziennikpolski24.pl/o-kulcie-jozefa-stalina-i-jego-implikacjach/ar/c15-17335145 O kulcie Józefa Stalina i jego implikacjach] Dziennik Polski</ref>, eliminowanié pòliticznich procëmników, pôłna kòntrola nad żëcém lëdzy<ref name=":1" />. W Związkù Sowiecczim béł złożóny system represëji. W całim kraju bëłë lagrë prôcë (łagry), pod kontrolã Głównégò Zarządu Lagrowégò (GUŁag)<ref>[https://historia.dorzeczy.pl/183008/historia-gulagu-sowieckie-lagry.html Archipelag zbrodni] Historia DoRzeczy</ref><ref>[https://gulag.online/articles/historie-gulagu?locale=pl Historie Gułagu] Gulag Online</ref>. Stalinizm dérowôł do smierci Stalina w 1953 rokù. == Repùbliczi ZSSR == {| class="wikitable" align="center" style="text-align: center" | style="background: #DCDCDC" |Repùbliczi ZSSR | style="background: #DCDCDC" |Lata | style="background: #DCDCDC" |Państwa dzysdniowi | style="background: #DCDCDC" |[[Zrzesznica Samòstójnëch Państw|ZSP]] | style="background: #DCDCDC" |[[NATO]] | style="background: #DCDCDC" |[[Europejskô Ùniô|EÙ]] | style="background: #DCDCDC" |[[Eùrazëjskô Gospodarczo Wespòlëzna|EAGW]] |- | width="20%" |Armeńskô SSR¹ | width="20%" |1936–1991 | width="20%" |[[Armeniô]] |1991 | - | - | - |- |Azerskô SSR¹ |1936–1991 |[[Azerbejdżan]] |1991 | - | - | - |- |Biôłoruskô SSR |1922–1991 |[[Biôłorus]] |1991 | - | - |2002 |- |Estońskô SSR |1940–1991 |[[Estoniô]] | - |2004 |2004 | - |- |Grëzóńskô SSR¹ |1936–1991 |[[Grëzóńskô]] |1993-2008 | - | - | - |- |Kazachskô SSR |1936–1991 |[[Kazachstan]] |1991 | - | - |2002 |- |Karelo-Fińskô SSR² |1940-1956 |[[Ruskô]] | - | - | - | - |- |Kirgiskô SSR |1936–1991 |[[Kirgistan]] |1991 | - | - |2002 |- |Lëtewskô SSR |1940–1991 |[[Lëtwa]] | - |2004 |2004 | - |- |Łotewskô SSR |1940–1991 |[[Łotwa]] | - |2004 |2004 | - |- |Mołdawskô SSR |1940–1991 |[[Mòłdawiô]] |1991 | - | - | - |- |Ruskô FSSR |1922–1991 |[[Ruskô]] |1991 | - | - |2002 |- |Tadżickô SSR |1929–1991 |[[Tadżikistan]] |1991 | - | - |2002 |- |Turkmeńskô SSR |1925–1991 |[[Turkmenistan]] |1991-2005 | - | - | - |- |Ukrajińskô SSR |1922–1991 |[[Ùkrajina|Ukrajina]] |1991-2018 | - | - | - |- |Ùzbeckô SSR |1925–1991 |[[Ùzbekistan]] |1991 | - | - | - |- |- | colspan="7" align="left" |¹ do 1936 Zakaukaskô FSSR ² w 1956 włączenié do Rusczi FSSR |} == Galeriô przédników == <gallery> Vladimir Lenin in July 1920 by Pavel Zhukov.jpg|[[Włodzmiérz Lenin]]<br>(1922–1924) JStalin Secretary general CCCP 1942.jpg|[[Józef Stalin]]<br>(1924–1953) Georgy Malenkov 1953.jpg|[[Gieorgij Malenkow]]<br>(1953) Bundesarchiv Bild 183-B0628-0015-035, Nikita S. Chruchstschow.jpg|[[Nikita Chruszczow]]<br>(1953–1964) Leonid Brežněv (Bundesarchiv).jpg|[[Leonid Breżniew]]<br>(1964–1982) RIAN archive 101740 Yury Andropov, Chairman of KGB.jpg|[[Jurij Andropow]]<br>(1982–1984) KonstantinChernenko2.jpg|[[Konstantin Czernienko]]<br>(1984–1985) Mikhail Gorbachev 1987.jpg|[[Michaił Gorbaczow]]<br>(1985–1991) </gallery> == Òbaczë téż == * [[Zrzesznica Samòstójnëch Państw]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dôwné państwa w Eùropie]] gxe0d0c0n61v4xqdvehhvayotssg4q7 222865 222864 2026-11-01T16:19:59Z Terrus38 14026 222865 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Союз Советских Социалистических Республик|miono=Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|fana=Flag of the Soviet Union.svg|miono-genitiw=Związku Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|herb=Coat of arms of the Soviet Union (1956–1991).svg|mòtto=Пролетарии всех стран, соединяйтесь!<br>Robòtnicë wszëtczich krôjów, parłãczce sã!|na karce=Union of Soviet Socialist Republics (orthographic projection).svg|jãzëk=[[Rusczi jãzëk|rusczi]]|stolëca=Mòskwa|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=22 mln|procent-wòdë=|dëtk=rubel sowiecczi|kòd dëtka=SUR|Internet=.su|kòd=SU|himn=Государственный гимн СССР<br> (Państwòwi himn ZSSR) <center>[[Òbrôzk:Soviet Union national anthem (instrumental), 1977.oga]]</center>|czasowô cona=+2 (Mińsk) do +13 (Kamczatka)|swiãto=7 lëstopadnika, 1 maja|lëdztwò=293 047 571|rok=1991|Prezydeńt=Michaił Gorbaczow|Premiéra=Iwan Siłajew|telefón=+7|lata jistnienia=1922–1991|data lëkwidacji=26 gòdnika 1991|data ùsôdzenia=30 gòdnika 1922|aùtowi kòd=SU |kònstitucjô=Kònstitucjô Związku Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików z 1977}} '''Związk/Zrzesza Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików''' (''ZSSR''), '''Związk/Zrzesz Sowiecczi''' abò '''Związk/Zrzesza Socjalisticznëch Radzecczich Repùblików''' (''ZSRR''), '''Związk/Zrzesz Radzecczi''' ({{jãz.|ru}} ''Союз Советских Социалистических Республик'', ''Советский Союз'', ''СССР''), a téż '''Zrzesz Socjalistnych Sowiecczich Repùblik''' bëł państwã w latach 1922–1991, dzélowo pòłożonym w pòrénkòwi i nordowo-pòrénkòwi [[Eùropa|Eùropie]], a dzélowo w [[Azjô|Azji]]. Stolëcznym gardã bëła [[Mòskwa]]. Z przëczënë rujanowi rewòlucji, wëszëznë w Rusczi òbjeli kòmùniscë, pòwstała [[Ruskô Federacëjnô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Ruskô Federacënjô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika]], chtërna zjednóła sã z [[Ùkrajińskô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Ùkrajińską Socjalisticzną Sowiecką Repùbliką]], [[Zakaùkaskô Federacëjô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Zakaùkaską Federacëją Socjalisticzną Sowiecką Repùbliką]] i [[Biôłoruskô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Biôłoruską Socjalisticzną Sowiecką Repùbliką]] i [[30 gòdnika]] 1922 ùsadzëłë Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików<ref>[https://www.britannica.com/place/Soviet-Union Soviet Union] Encyclopedia Britannica</ref>. [[Fòrma państwã|Fòrmã rządów]] ZSSR bëł kòmùnisticzny tòtalitarizm. Jedëną partią bëła partiô bòlszewików. W krôju miôła môl pròpaganda, òdrzucanié procëmników pòliticznich, fùlnô kòntrola nód żëcém òbëwatelów. Na spòdlém kòmùnisticzny déjolodżi przemësł, hańdel i gbùrzëzna bëłë włôsnoscã państwa<ref name=":1">[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Zwiazek-Socjalistycznych-Republik-Radzieckich;4002438.html Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich] Encyklopedia PWN</ref>. 23 zélnika 1939 ZSSR i Niemieckô pòdpisôlë dogôdënkã Ribbentrop-Mołotow, dogôdënkã ò niagresji i pòdzôle [[Pòlskô|Pòlsczi]], 17 séwnika radzecczé wòjska zaatakòwôlë Pòlskô, rozpòczãła sã [[II swiatowô wòjna]]. 30 séwnika 1939 ZSRR zaatakòwôł [[Fińskô]], zaczãła sã grãdô [[zëmòwô wòjna]]. 12 strëmiannika 1940 [[Fińskô]] i Związk Radzecczi zawôlë pòkój, Związk òdebrôł Fińsczi dzél teritorium<ref name=":0">''Małe tablice – historia'', Adamantan, 2017, str. 30</ref>. 22 czerwińca 1941 Rzeszô zaatakòwëłô ZSRR (Òperacjô Barbarossa), wiãc nen stôł sã zdrësznikã Aliantów. 8 maja 1945 miôła môl kapitulacjô Rzeszë<ref name=":0" />. ZSRR ùstôł jistniec 26 gòdnika 1991<ref>[https://polskieradio24.pl/artykul/506410,20-lat-po-rozpadzie-zsrr-rosja-znow-chce-byc-imperium 20 lat po rozpadzie ZSRR, Rosja znów chce być imperium] Polskie radio</ref>. == Gòspòdarka == Na zôczątkù w Rusczi a pózni w ZSSR brëkòwóno wòjenny kòmùnizm, chtëren òpiérôł sã fùlny centralizacji pòdzélu i wëmiônie dobrów. Bëł państwòwi mònopòl i zakôz priwatnégò hańdlu. Z przëczënë pòrażeniô lëdzy w 1921 wòjenny kòmùnizm òstôł zastãpiony bez nowô gòspòdarczô pòlitikã (NEP, {{jãz.|ru}} ''новая экономическая политика'', nowaja ekonomiczeskaja politika)<ref>[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/komunizm-wojenny;3924722.html komunizm wojenny] Encyklopedia PWN</ref>. == Stalinizm == Za rządów Józefa Stalina w ZSSR narodzył sã system totalitarny ò mionie "Stalinizm". W kraju panowałô tcza jednostczi, propaganda<ref>Opulski R. [https://plus.dziennikpolski24.pl/o-kulcie-jozefa-stalina-i-jego-implikacjach/ar/c15-17335145 O kulcie Józefa Stalina i jego implikacjach] Dziennik Polski</ref>, eliminowanié pòliticznich procëmników, pôłna kòntrola nad żëcém lëdzy<ref name=":1" />. W Związkù Sowiecczim béł złożóny system represëji. W całim kraju bëłë lagrë prôcë (łagry), pod kontrolã Głównégò Zarządu Lagrowégò (GUŁag)<ref>[https://historia.dorzeczy.pl/183008/historia-gulagu-sowieckie-lagry.html Archipelag zbrodni] Historia DoRzeczy</ref><ref>[https://gulag.online/articles/historie-gulagu?locale=pl Historie Gułagu] Gulag Online</ref>. Stalinizm dérowôł do smierci Stalina w 1953 rokù. == Repùbliczi ZSSR == {| class="wikitable" align="center" style="text-align: center" | style="background: #DCDCDC" |Repùbliczi ZSSR | style="background: #DCDCDC" |Lata | style="background: #DCDCDC" |Dzysdniowé państwa | style="background: #DCDCDC" |[[Zrzesznica Samòstójnëch Państw|ZSP]] | style="background: #DCDCDC" |[[NATO]] | style="background: #DCDCDC" |[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]] | style="background: #DCDCDC" |[[Eùrazëjskô Gospodarczo Wespòlëzna|EAGW]] |- | width="20%" |Armeńskô SSR¹ | width="20%" |1936–1991 | width="20%" |[[Armeniô]] |1991 | - | - | - |- |Azerskô SSR¹ |1936–1991 |[[Azerbejdżan]] |1991 | - | - | - |- |Biôłoruskô SSR |1922–1991 |[[Biôłorus]] |1991 | - | - |2002 |- |Estońskô SSR |1940–1991 |[[Estoniô]] | - |2004 |2004 | - |- |Grëzóńskô SSR¹ |1936–1991 |[[Grëzóńskô]] |1993-2008 | - | - | - |- |Kazachskô SSR |1936–1991 |[[Kazachstan]] |1991 | - | - |2002 |- |Karelo-Fińskô SSR² |1940-1956 |[[Ruskô]] | - | - | - | - |- |Kirgiskô SSR |1936–1991 |[[Kirgistan]] |1991 | - | - |2002 |- |Lëtewskô SSR |1940–1991 |[[Lëtwa]] | - |2004 |2004 | - |- |Łotewskô SSR |1940–1991 |[[Łotwa]] | - |2004 |2004 | - |- |Mołdawskô SSR |1940–1991 |[[Mòłdawiô]] |1991 | - | - | - |- |Ruskô FSSR |1922–1991 |[[Ruskô]] |1991 | - | - |2002 |- |Tadżickô SSR |1929–1991 |[[Tadżikistan]] |1991 | - | - |2002 |- |Turkmeńskô SSR |1925–1991 |[[Turkmenistan]] |1991-2005 | - | - | - |- |Ukrajińskô SSR |1922–1991 |[[Ùkrajina|Ukrajina]] |1991-2018 | - | - | - |- |Ùzbeckô SSR |1925–1991 |[[Ùzbekistan]] |1991 | - | - | - |- |- | colspan="7" align="left" |¹ do 1936 Zakaukaskô FSSR ² w 1956 włączenié do Rusczi FSSR |} == Galeriô przédników == <gallery> Vladimir Lenin in July 1920 by Pavel Zhukov.jpg|[[Włodzmiérz Lenin]]<br>(1922–1924) JStalin Secretary general CCCP 1942.jpg|[[Józef Stalin]]<br>(1924–1953) Georgy Malenkov 1953.jpg|[[Gieorgij Malenkow]]<br>(1953) Bundesarchiv Bild 183-B0628-0015-035, Nikita S. Chruchstschow.jpg|[[Nikita Chruszczow]]<br>(1953–1964) Leonid Brežněv (Bundesarchiv).jpg|[[Leonid Breżniew]]<br>(1964–1982) RIAN archive 101740 Yury Andropov, Chairman of KGB.jpg|[[Jurij Andropow]]<br>(1982–1984) KonstantinChernenko2.jpg|[[Konstantin Czernienko]]<br>(1984–1985) Mikhail Gorbachev 1987.jpg|[[Michaił Gorbaczow]]<br>(1985–1991) </gallery> == Òbaczë téż == * [[Zrzesznica Samòstójnëch Państw]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dôwné państwa w Eùropie]] e600mkw97shls6mucotcs46purhoic1 222982 222865 2026-11-01T20:31:39Z Terrus38 14026 222982 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Союз Советских Социалистических Республик|miono=Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|fana=Flag of the Soviet Union.svg|miono-genitiw=Związku Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|herb=Coat of arms of the Soviet Union (1956–1991).svg|mòtto=Пролетарии всех стран, соединяйтесь!<br>Robòtnicë wszëtczich krôjów, parłãczce sã!|na karce=Union of Soviet Socialist Republics (orthographic projection).svg|jãzëk=[[Rusczi jãzëk|rusczi]]|stolëca=Mòskwa|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=22 mln|procent-wòdë=|dëtk=rubel sowiecczi|kòd dëtka=SUR|Internet=.su|kòd=SU|himn=Государственный гимн СССР<br> (Państwòwi himn ZSSR) <center>[[Òbrôzk:Soviet Union national anthem (instrumental), 1977.oga]]</center>|czasowô cona=+2 (Mińsk) do +13 (Kamczatka)|swiãto=7 lëstopadnika, 1 maja|lëdztwò=293 047 571|rok=1991|Prezydeńt=Michaił Gorbaczow|Premiéra=Iwan Siłajew|telefón=+7|lata jistnienia=1922–1991|data lëkwidacji=26 gòdnika 1991|data ùsôdzenia=30 gòdnika 1922|aùtowi kòd=SU |kònstitucjô=Kònstitucjô Związku Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików z 1977}} '''Związk/Zrzesza Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików''' (''ZSSR''), '''Związk/Zrzesz Sowiecczi''' abò '''Związk/Zrzesza Socjalisticznëch Radzecczich Repùblików''' (''ZSRR''), '''Związk/Zrzesz Radzecczi''' ({{jãz.|ru}} ''Союз Советских Социалистических Республик'', ''Советский Союз'', ''СССР''), a téż '''Zrzesz Socjalistnych Sowiecczich Repùblik''' bëł państwã w latach 1922–1991, dzélowo pòłożonym w pòrénkòwi i nordowo-pòrénkòwi [[Eùropa|Eùropie]], a dzélowo w [[Azjô|Azji]]. Stolëcznym gardã bëła [[Mòskwa]]. Z przëczënë rujanowi rewòlucji, wëszëznë w Rusczi òbjeli kòmùniscë, pòwstała [[Ruskô Federacëjnô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Ruskô Federacënjô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika]], chtërna zjednóła sã z [[Ùkrajińskô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Ùkrajińską Socjalisticzną Sowiecką Repùbliką]], [[Zakaùkaskô Federacëjô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Zakaùkaską Federacëją Socjalisticzną Sowiecką Repùbliką]] i [[Biôłoruskô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Biôłoruską Socjalisticzną Sowiecką Repùbliką]] i [[30 gòdnika]] 1922 ùsadzëłë Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików<ref>[https://www.britannica.com/place/Soviet-Union Soviet Union] Encyclopedia Britannica</ref>. [[Fòrma państwã|Fòrmã rządów]] ZSSR bëł kòmùnisticzny tòtalitarizm. Jedëną partią bëła partiô bòlszewików. W krôju miôła môl pròpaganda, òdrzucanié procëmników pòliticznich, fùlnô kòntrola nód żëcém òbëwatelów. Na spòdlém kòmùnisticzny déjolodżi przemësł, hańdel i gbùrzëzna bëłë włôsnoscã państwa<ref name=":1">[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Zwiazek-Socjalistycznych-Republik-Radzieckich;4002438.html Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich] Encyklopedia PWN</ref>. 23 zélnika 1939 ZSSR i Niemieckô pòdpisôlë dogôdënkã Ribbentrop-Mołotow, dogôdënkã ò niagresji i pòdzôle [[Pòlskô|Pòlsczi]], 17 séwnika radzecczé wòjska zaatakòwôlë Pòlskô, rozpòczãła sã [[II swiatowô wòjna]]. 30 séwnika 1939 ZSRR zaatakòwôł [[Fińskô]], zaczãła sã grãdô [[zëmòwô wòjna]]. 12 strëmiannika 1940 [[Fińskô]] i Związk Radzecczi zawôlë pòkój, Związk òdebrôł Fińsczi dzél teritorium<ref name=":0">''Małe tablice – historia'', Adamantan, 2017, str. 30</ref>. 22 czerwińca 1941 Rzeszô zaatakòwëłô ZSRR (Òperacjô Barbarossa), wiãc nen stôł sã zdrësznikã Aliantów. 8 maja 1945 miôła môl kapitulacjô Rzeszë<ref name=":0" />. ZSRR ùstôł jistniec 26 gòdnika 1991<ref>[https://polskieradio24.pl/artykul/506410,20-lat-po-rozpadzie-zsrr-rosja-znow-chce-byc-imperium 20 lat po rozpadzie ZSRR, Rosja znów chce być imperium] Polskie radio</ref>. == Gòspòdarka == Na zôczątkù w Rusczi a pózni w ZSSR brëkòwóno wòjenny kòmùnizm, chtëren òpiérôł sã fùlny centralizacji pòdzélu i wëmiônie dobrów. Bëł państwòwi mònopòl i zakôz priwatnégò hańdlu. Z przëczënë pòrażeniô lëdzy w 1921 wòjenny kòmùnizm òstôł zastãpiony bez nowô gòspòdarczô pòlitikã (NEP, {{jãz.|ru}} ''новая экономическая политика'', nowaja ekonomiczeskaja politika)<ref>[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/komunizm-wojenny;3924722.html komunizm wojenny] Encyklopedia PWN</ref>. == Stalinizm == Za rządów Józefa Stalina w ZSSR narodzył sã system totalitarny ò mionie "Stalinizm". W kraju panowałô tcza jednostczi, propaganda<ref>Opulski R. [https://plus.dziennikpolski24.pl/o-kulcie-jozefa-stalina-i-jego-implikacjach/ar/c15-17335145 O kulcie Józefa Stalina i jego implikacjach] Dziennik Polski</ref>, eliminowanié pòliticznich procëmników, pôłna kòntrola nad żëcém lëdzy<ref name=":1" />. W Związkù Sowiecczim béł złożóny system represëji. W całim kraju bëłë lagrë prôcë (łagry), pod kontrolã Głównégò Zarządu Lagrowégò (GUŁag)<ref>[https://historia.dorzeczy.pl/183008/historia-gulagu-sowieckie-lagry.html Archipelag zbrodni] Historia DoRzeczy</ref><ref>[https://gulag.online/articles/historie-gulagu?locale=pl Historie Gułagu] Gulag Online</ref>. Stalinizm dérowôł do smierci Stalina w 1953 rokù. == Repùbliczi ZSSR == {| class="wikitable" align="center" style="text-align: center" | style="background: #DCDCDC" |Repùbliczi ZSSR | style="background: #DCDCDC" |Lata | style="background: #DCDCDC" |Dzysdniowé państwa | style="background: #DCDCDC" |[[Zrzesznica Samòstójnëch Państw|ZSP]] | style="background: #DCDCDC" |[[NATO]] | style="background: #DCDCDC" |[[Eùropejskô Ùniô|EÙ]] | style="background: #DCDCDC" |[[Eùrazëjskô Gospodarczo Wespòlëzna|EAGW]] |- | width="20%" |Armeńskô SSR¹ | width="20%" |1936–1991 | width="20%" |[[Armeniô]] |1991 | - | - | - |- |Azerskô SSR¹ |1936–1991 |[[Azerbejdżan]] |1991 | - | - | - |- |Biôłoruskô SSR |1922–1991 |[[Biôłorus]] |1991 | - | - |2002 |- |Estońskô SSR |1940–1991 |[[Estoniô]] | - |2004 |2004 | - |- |Grëzóńskô SSR¹ |1936–1991 |[[Grëzóńskô]] |1993-2008 | - | - | - |- |Kazachskô SSR |1936–1991 |[[Kazachstan]] |1991 | - | - |2002 |- |Karelo-Fińskô SSR² |1940-1956 |[[Ruskô]] | - | - | - | - |- |Kirgiskô SSR |1936–1991 |[[Kirgistan]] |1991 | - | - |2002 |- |Lëtewskô SSR |1940–1991 |[[Lëtwa]] | - |2004 |2004 | - |- |Łotewskô SSR |1940–1991 |[[Łotwa]] | - |2004 |2004 | - |- |Mołdawskô SSR |1940–1991 |[[Mòłdawiô]] |1991 | - | - | - |- |Ruskô FSSR |1922–1991 |[[Ruskô]] |1991 | - | - |2002 |- |Tadżickô SSR |1929–1991 |[[Tadżikistan]] |1991 | - | - |2002 |- |Turkmeńskô SSR |1925–1991 |[[Turkmenistan]] |1991-2005 | - | - | - |- |Ukrajińskô SSR |1922–1991 |[[Ùkrajina|Ukrajina]] |1991-2018 | - | - | - |- |Ùzbeckô SSR |1925–1991 |[[Ùzbekistan]] |1991 | - | - | - |- |- | colspan="7" align="left" |¹ do 1936 Zakaukaskô FSSR ² w 1956 włączenié do Rusczi FSSR |} == Galeriô przédników == <gallery> Vladimir Lenin in July 1920 by Pavel Zhukov.jpg|[[Włodzmiérz Lenin]]<br>(1922–1924) JStalin Secretary general CCCP 1942.jpg|[[Józef Stalin]]<br>(1924–1953) Georgy Malenkov 1953.jpg|[[Gieorgij Malenkow]]<br>(1953) Bundesarchiv Bild 183-B0628-0015-035, Nikita S. Chruchstschow.jpg|[[Nikita Chruszczow]]<br>(1953–1964) Leonid Brežněv (Bundesarchiv).jpg|[[Leonid Breżniew]]<br>(1964–1982) RIAN archive 101740 Yury Andropov, Chairman of KGB.jpg|[[Jurij Andropow]]<br>(1982–1984) KonstantinChernenko2.jpg|[[Konstantin Czernienko]]<br>(1984–1985) Mikhail Gorbachev 1987.jpg|[[Michaił Gorbaczow]]<br>(1985–1991) </gallery> == Òbaczë téż == * [[Zrzesznica Samòstójnëch Państw]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dôwné państwa w Eùropie]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] khqrbb7krrwh0isbnpc726zkrzwa1gw 0 12371 222833 219800 2026-11-01T16:06:55Z Terrus38 14026 222833 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Albańskô]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania z alternatiwny pòzwë kaszëbsczi]] 5odlrz56uy0vdor77sv4fd0q6jqp2sq 0 12372 222850 219474 2026-11-01T16:15:19Z Terrus38 14026 222850 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Chòrwackô]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania z alternatiwny pòzwë kaszëbsczi]] 66122iynsrxqe63c9dssk9n7m7c119v 0 12395 222980 214281 2026-11-01T20:31:27Z Terrus38 14026 222980 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Deutsches Reich|miono=Niemieckô Rzesza|fana=Flag of Germany (1935–1945).svg|miono-genitiw=Miemiecczégò|herb=Reichsadler Deutsches Reich (1935–1945).svg|mòtto=Ein Volk, ein Reich, ein Führer<br>(Jeden Nôrôd, Jednô Rzesza, Jeden Wódca)|na karce=German Reich 1942.svg|jãzëk=[[Niemiecczi jãzëk|Niemiecczi]]|stolëca=Berlëno|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=1939: 633 786 km² 1943: 907 047|rok=1939|lëdztwò=69 314 000|dëtk=Niemieckô marka|kòd dëtka=Reichsmark|czasowô cona=+1 (zëma) UTC +2 (lato)|swiãto=20 łżëkwiata, 9 lëstopadnika|himn=Das Lied der Deutschen,<br>Horst-Wessel-Lied|kòd=DE|Prezydeńt=Karl Dönitz|Premiéra=Lutz Schwerin von Krosigk|lata jistnienia=1933–1945|aùtowi kòd=D|data ùsôdzenia=15 strëmiannika 1933|data lëkwidacji=23 maja 1945|kònstitucjô=Weimarskô Kònstitucjô}} '''III Rzesza''' ({{jãz.|de}} ''Drittes Reich'') – nieòficjalne miono [[Niemieckô|Miemców]] pòd rządamã [[Adolf Hitler|Adolfa Hitlera]] ë [[NSDAP]] w latach 1933–1945. Òficjalnym mionã państwa bëłô Niemieckô Rzesza ({{jãz.|de}} ''Deutsches Reich''). W 1933 [[Adolf Hitler]] òstał kanclerzã Rzeszy ë wëdany òstał ùstôw o pełnomòcnictwach, chtërën pòzwòlëł niemiecczému rządowi na sejmikòwanie prawa bez zacwierdzenia prezydeńta ë parlamentu<ref>[https://warhist.pl/wojna/droga-nazistow-do-wladzy-jak-hitler-zostal-kanclerzem/ Droga nazistów do władzy – jak Hitler został kanclerzem] Warhist</ref>. W 1934 ùrząd kanclérza ë prezydeńta òstał przesztôłcony w stanowiskò Wódcy ë Kanclérza Rzeszy ({{jãz.|de}} ''Der Führer und Reichskanzler'')<ref>[https://trojka.polskieradio.pl/artykul/3108487,od-intryg-do-kultury-przemocy-kariera-polityczna-wodza-iii-rzeszy Od intryg do kultury przemocy. Kariera polityczna wodza III Rzeszy] Trójka. Polskie Radio</ref>. 30 czerwińca 1934 miała mol noc dłudżich nożów, dze zamòrdowano przédnëch nôleżników SA (bëłë to bòjówczi NSDAP) w tim dowódcã Ernsta Röhma<ref>[https://dzieje.pl/wiadomosci/noc-dlugich-nozy-90-lat-temu-hitler-utorowal-sobie-droge-do-pelni-wladzy „Noc długich noży” – 90 lat temu Hitler utorował sobie drogę do pełni władzy] [2024-06-30] Dzieje.pl [dost. 2026-03-23]</ref>. W 1935 wprowadzono Norëmbersczé ùstawy, na ich mòcy Żëdom nie wòlno bëło zawierac małżeństw z Niemcama ë ògrańczono prawo do wëkonëwania wikszosci fachów. W 1938 miała mol kriształowò noc, mòrd na Żëdach, w nocë z 9 na 10 lëstopadnika<ref>[https://aboutholocaust.org/pl/facts/czym-byla-noc-krysztalowa Czym była „noc kryształowa”?] World Jewish Congress UNESCO</ref>. 25 lëstopadnika 1936 Rzesza pòdpisała antikòminternowsczi pakt z Japòńską. Do paktu w 1937 dołãczëłô sã Italskô<ref>[https://encyclopedia.ushmm.org/content/pl/article/axis-powers-in-world-war-ii Państwa Osi w II wojnie światowej] Encyklopedia Holokaustu [dost. 2026-03-23] ({{jãz.|pl}})</ref>. 23 zélnika 1939 Rzesza pòdpisała pakt Ribbentrop-Mołotow z ZSSR. Bëł to tajny pakt o nieagresji ë òglowim pòdzéle Eùropë na zony wpłiwów<ref>Witowicz B. [https://przystanekhistoria.pl/pa2/tematy/wrzesien-1939/95387,Drugi-pakt-Ribbentrop-Molotow.html ''Drugi pakt Ribbentrop-Mołotow''], 28 séwnika 2024, Przystanek Historia [dost. 2026-04-26] ({{jãz.|pl}}).</ref>. == Òbaczë téż == * [[Weimarskô Repùblika]] * [[Niemieckô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dôwné państwa w Eùropie]] [[Kategòrëjô:Miemieckô]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] sma8eyo2ckbqt1krwbxdlpjzby1qxjy 0 12417 222987 222353 2026-11-01T20:32:27Z Terrus38 14026 222987 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Pirogue running on the Mekong at golden hour between Don Det and Don Khon Laos.jpg|mały|[[Piroga]] ([[Laòs]])]] [[Òbrôzk:Nile R02.jpg|mały|[[Nil]]]] '''Rzéka''' – nôtëralny, wiéchrzëznowy [[cek]], płënący w wëżłobionym bez [[Erozjô|erozjã]] rzéczną [[Kòrëto rzéczi|kòrëce]], cządowò zaléwający [[Dolëna|dolënã]] rzéczną. W [[Pòlskô|Pòlsce]] przëjimô sã, że rzékã stanowi cek ò wiéchrzëzni [[Dorzéczé|dorzécza]] pòwiżé 100 km². == Etimòlogiô == [[Kaszëbsczi jãzëk|Kaszëbsczé]] słowò ''rzéka'' mô swoje òdpòwiedniczi w jinszich [[Słowiańsczé jãzëczi|słowiańsczich jãzëkach]] ({{jãz.|ru}} река, {{jãz.|bg}} река, {{jãz.|hbs}} ''река/reka'' itd.) Słowama witnyma, wëstãpującëma w jinszich indoeùropejsczich jãzëkach, spòkrewnione m.jin. z {{jãz.|in}} rïti, starnoind. rayas, {{jãz.|la}} rivus, {{jãz.|fr}} rivière, {{jãz.|en}} river, morfemë rdzénné wëmienionëch słowów to kòntinuantë praindoeùropejsczégò jãzëka rdzénia rei-, wëstãpującégò równowôrtnie z roi- (płënąc, cec), etimòlogiczné łączą sã z słowama rojic sã i zdrój. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Jezoro]] * [[Czôłen]] |col2= === Rzéczi === {{#categorytree:Rzéczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bibliografiô == * Bajkiewicz-Grabowska E., Mikulski Z., ''Hydrologia ogólna'', 2007. * Winfried Lampert, Ulrich Sommer, ''Ekologia wód śródlądowych''. * ''Poradnik badania jakości wód'', NFOŚ, Warszawa 1996, ISBN 83-85908-29-3. * Tomasz Urbański, ''Ekologia. Środowisko. Przyroda'', WSiP, Warszawa 1996, ISBN 83-02-05649-9. * ''Encyklopedia powszechna PWN'', Warszawa 2007. * Stanisław Bernatowicz, ''Zasady ekologii środowiska wodnego'', Suwałki 1990. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Rzéczi| ]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] 5n9it7za1k0xxd4m503hy20431hdwub 0 12425 222983 216759 2026-11-01T20:31:42Z Terrus38 14026 222983 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Infobox collage for WWII.PNG|mały|Drëgô swiatowô wòjna]] '''Drëgô swiatowô wòjna''' – nôwiãkszi òbrojony kònflikt w [[Historiô|historie]] swiata, chtëren dérowôł òd 1 séwnika [[1939]] do 2 séwnika [[1945]] (w [[Eùropa|Eùropie]] do 8 môja 1945) ë òbjimôł swòjim dzejaniã całô Eùropã, wschòdną i pôłniowò-wschòdną [[Azjô|Azjã]], nordową [[Afrika|Afrikã]], dzélë [[Blisczi Pòrénk|Blisczégò Pòrénkù]] i wszëtczé òceanë. Niechtërne dzélë wòjnë rëchòwały sã nawetka w [[Arktika|Arktice]] i [[Nordowô Amerika|Nordowi Americe]]. Òprócz nie dżibnąwszy wszëtczich eùropejsczich państwów, brałë w ni udziél głowné państwa Nordowi i [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americzi]], [[Aùstraliô (kòntinent)|Aùstraliô]] i Azji. Głownëma strónama kònfliktu bëłë państwa òsy i państwa Ficëpòstawnëch Aliansów (alijancë). * Państwa òsë – [[III Rzesza|Trzecy Zrzesz Miemiecczi]], Faszistowsczé Jitalskô, Japòńsczé Jimperium ë jich sojusznicë, Na zôczątkù wespółrobiący wrôz z Radzecczim Związkã (ZSRR); * Aliancë – Państwa kòalicje antihitlerowsczi, pòczãła ją [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgò Britanijô]], Francjô i [[Pòlskô]], do chtërnëch dołączëlë pò tim midzy jinszima Radzecczi Związk, ÙSA ë Jitalskô == Òbaczë téż == * [[Wòjna Izraela z Hamasã]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Historiô]] [[Kategòrëjô:Drëgô swiatowô wòjna]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] nomk4sms2hd72yvoqjdwgtuz7ambm9n 0 12502 222854 221685 2026-11-01T16:17:30Z Terrus38 14026 222854 wikitext text/x-wiki #TAM [[Édwôrd_Bréza]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania z jinégò jãzëka/pl]] kbe2c2be1ektjuwcfe14i9n255watsn 0 12544 222848 219803 2026-11-01T16:14:50Z Terrus38 14026 222848 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Chińskô Lëdowô Repùblika]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania z alternatiwny pòzwë kaszëbsczi]] jgq57n9dr56uuczumemj3wwgwcyf21w 3 12678 222908 218756 2026-11-01T18:12:22Z Tsca 12 /* Jiné znaczënczi */ 222908 wikitext text/x-wiki == Artykuły == Witam, panie Iketsi! Dziękujemy za ogromne wkłady i edycje w kaszubskiej Wikipedii! Tak ogromne, że aktualnie stałeś się największym edytorem w naszej kaszubskiej Wikipedii po dwóch administratorów [[Brëkòwnik:Kaszeba|Kaszeba]] i [[Brëkòwnik:Kirsan|Kirsanie]]. Dzięki tobie, ilość artykułów w kaszubskiej Wikipedii dynamicznie urosła przez 30 dni. I oczywiście to będzie pierwsza dyskusja z tobą. Mimo tego wszystkiego, nadal widać, że tworzysz artykuły z małą ilością informacji po kaszubsku, to oznacza, że masz małą znajomość języka kaszubskiego, dlatego rozbudowałem i edytowałem twoje artykuły jak [[Òpłôtk]] i [[Papiéż]] z poprawną pisownią i ostatnio dodałem szablon [[Szablóna:ADR|ADR]] za brak informacji. Aby stworzyć pełny i rozbudowany artykuł, musisz mieć przynajmniej podstawową, bądź także zaawansowaną znajomość kaszubskiego lub polecam Cię naukę w języku kaszubskim z filmikami wideo np. Warsztaty języka kaszubskiego, lub Kaszëbsczi dlô dozdrzeniałëch i słownikami internetowymi, lub prawdziwymi np. [[Internetowi Słowôrz Kaszëbsczégò Jãzëka]], [[Glosbe]], [[Tatoeba]] i [[Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej]], ale także stron internetowych, np. Rastko. Ale to nie będzie trwać krótko. Życzę miłej nauki :) Pozdrawiam, [[Brëkòwnik:Orbitminis|Orbitminis]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Orbitminis|diskùsëjô]]) 12:54, 17 łżë 2026 (CEST) :Bóg zapłac! –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 13:45, 22 łżë 2026 (CEST) ::Ni mô sprawë, panie Iketsi! [[Brëkòwnik:Orbitminis|Orbitminis]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Orbitminis|diskùsëjô]]) 18:06, 22 łżë 2026 (CEST) == Kaszëbsczi == Witaj. Znasz kaszubski? Czy pomógłbyś przetłumaczyć kilka opisów na Wikidanych? [[Brëkòwnik:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Eurohunter|diskùsëjô]]) 20:34, 7 môj 2026 (CEST) :@[[Brëkòwnik:Eurohunter|Eurohunter]] Trochę, ale chętnie pomogę. –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 20:37, 7 môj 2026 (CEST) :: Szukam tłumaczenia dla "album studyjny Basshuntera", "album kompilacyjny Basshuntera" ("kompilacja Basshuntera"?), "piosenka Basshuntera", "singel Basshuntera", "singel Kääriji i Basshuntera" (nie wiem czy po kaszubsku będzie się odmieniać jak po polsku "Kääriji" od "Käärijä", czy inaczej), "singel promocyjny Basshuntera", "teledysk Basshuntera", "teledysk tekstowy Basshuntera". Nie wiem czy w muzyce po kaszubsku mówicie podobnie bardziej do polskiego, czy może używacie bardziej niemieckiego nazewnictwa. [[Brëkòwnik:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Eurohunter|diskùsëjô]]) 20:45, 7 môj 2026 (CEST) == Spis treści / Spisënk zamkłoscë == Cześć, zauważyłem, że ostatnio z niektórych stron (przynajmniej u mnie) znikają spisy treści a przy jeszcze innych wcale się nie pojawiają. Spis zniknął na stronie ''[[Iran]]'', a nie pojawił się na stronie ''[[Belgijskô]]'' po znaczącym uzupełnieniu artykułu. Czy wiesz może dlaczego tak jest i jak temu zapobiec? Będę wdzięczny za odpowiedź, pozdrawiam. [[Brëkòwnik:DawnyTest|DawnyTest]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:DawnyTest|diskùsëjô]]) 20:06, 10 môj 2026 (CEST) :Cześć! Artykuły w których jest szablon '''Ùzémk artikla''' nie mają spisu treści. —[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 20:31, 10 môj 2026 (CEST) == Zmiana nazwy z ''Wikipedijô'' na ''Wikipediô'' == (Pozwoliłem sobie przenieść wątek tutaj, aby nie prowadzić dyskusji na tablicy ogłoszeń.) :@[[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] Oj, stara nazwa wróciła? Od kilku dni pod logo widzę -ijô. –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 14:01, 11 lëp 2026 (CEST) :: Nie widzę, aby wróciła – na trzech różnych przeglądarkach, zarówno po zalogowaniu się, jak i po wylogowaniu się, widzę poprawne Wikipediô/encyklopediô. Może spróbuj wyczyścić pamięć podręczną (np. przez Ctrl+F5)? :: Przy okazji, wspomnieć użytkownika można prościej za pomocą szablonu „re” np. <nowiki>{{re|tsca}}</nowiki> → {{re|tsca}}. :: [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 00:40, 12 lëp 2026 (CEST) :::👍 –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 00:50, 12 lëp 2026 (CEST) == hùmanisticznëch == Widzã, że zmieniwôsz ''hùmanisticznëch'' na ''humanisticznëch'' – i òbie fòrmë (''hù/hò'' i ''hu/ho'') we wikszoscë słów (w tim tu) są prawidłowé, prosto jô wòlã bez sztriszków, tej jakbë co, ni mùszisz szëkac za tim, bë to zmieniac! To ju jak cë sã widzy, edicyjnëch wòjnów gwës ò to nie mdze, pòzdrówk! [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsjô]]) 23:11, 8 ruj 2026 (CEST) :Dzãka! –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsjô]]) 23:14, 8 ruj 2026 (CEST) == Jiné znaczënczi == Mòjn, móm problem ze starną [[Chëcz]] – je tam szablóna [[Szablóna:Jiné znaczënczi|Jiné znaczënczi]], ale aùtomaticzno przeczerowùje òna do [[Chëcz]], a nié do [[Chëcz (wiele znaczeniów)]], tak jak bë mia. Jes w sztãdze to mòże ùprawic? Pòzdrówk [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsjô]]) 11:06, 15 ruj 2026 (CEST) :Terô dzałô. Bëła felëjącô szablóna w <code><nowiki>== Òbaczë téż ==</nowiki></code> –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsjô]]) 13:54, 15 ruj 2026 (CEST) == ADR == Hej. Z powodu [[Special:Diff/222168|tej edycji]] dużo haseł trafiło do kategorii [[:Category:Do rëmniãcô|Do rëmniãcô]]. Czy to intencjonalne? Jeśli tak, brak jasnych informacji na ten temat, użytkownicy są zdezorientowani (vide dyskusja na serwerze Discord, na który zapraszam). Na razie wycofuję tę regułkę i proponuję po prostu wstawiać szablon ADR w odpowiednich hasłach oraz komunikować tego typu zmiany – w ten sposób pozostali edytorzy będą rozumieli, co się dzieje i nie będzie wątpliwości, czy hasła są naprawdę do usunięcia, czy to błąd automatyzacji. Pozdrawiam, [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsjô]]) 19:11, 1 lës 2026 (CET) cbdveajm0ee5c8dcesxan2p8spkiah6 222946 222908 2026-11-01T19:57:48Z Iketsi 3254 /* ADR */ Òdpòwiésc 222946 wikitext text/x-wiki == Artykuły == Witam, panie Iketsi! Dziękujemy za ogromne wkłady i edycje w kaszubskiej Wikipedii! Tak ogromne, że aktualnie stałeś się największym edytorem w naszej kaszubskiej Wikipedii po dwóch administratorów [[Brëkòwnik:Kaszeba|Kaszeba]] i [[Brëkòwnik:Kirsan|Kirsanie]]. Dzięki tobie, ilość artykułów w kaszubskiej Wikipedii dynamicznie urosła przez 30 dni. I oczywiście to będzie pierwsza dyskusja z tobą. Mimo tego wszystkiego, nadal widać, że tworzysz artykuły z małą ilością informacji po kaszubsku, to oznacza, że masz małą znajomość języka kaszubskiego, dlatego rozbudowałem i edytowałem twoje artykuły jak [[Òpłôtk]] i [[Papiéż]] z poprawną pisownią i ostatnio dodałem szablon [[Szablóna:ADR|ADR]] za brak informacji. Aby stworzyć pełny i rozbudowany artykuł, musisz mieć przynajmniej podstawową, bądź także zaawansowaną znajomość kaszubskiego lub polecam Cię naukę w języku kaszubskim z filmikami wideo np. Warsztaty języka kaszubskiego, lub Kaszëbsczi dlô dozdrzeniałëch i słownikami internetowymi, lub prawdziwymi np. [[Internetowi Słowôrz Kaszëbsczégò Jãzëka]], [[Glosbe]], [[Tatoeba]] i [[Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej]], ale także stron internetowych, np. Rastko. Ale to nie będzie trwać krótko. Życzę miłej nauki :) Pozdrawiam, [[Brëkòwnik:Orbitminis|Orbitminis]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Orbitminis|diskùsëjô]]) 12:54, 17 łżë 2026 (CEST) :Bóg zapłac! –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 13:45, 22 łżë 2026 (CEST) ::Ni mô sprawë, panie Iketsi! [[Brëkòwnik:Orbitminis|Orbitminis]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Orbitminis|diskùsëjô]]) 18:06, 22 łżë 2026 (CEST) == Kaszëbsczi == Witaj. Znasz kaszubski? Czy pomógłbyś przetłumaczyć kilka opisów na Wikidanych? [[Brëkòwnik:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Eurohunter|diskùsëjô]]) 20:34, 7 môj 2026 (CEST) :@[[Brëkòwnik:Eurohunter|Eurohunter]] Trochę, ale chętnie pomogę. –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 20:37, 7 môj 2026 (CEST) :: Szukam tłumaczenia dla "album studyjny Basshuntera", "album kompilacyjny Basshuntera" ("kompilacja Basshuntera"?), "piosenka Basshuntera", "singel Basshuntera", "singel Kääriji i Basshuntera" (nie wiem czy po kaszubsku będzie się odmieniać jak po polsku "Kääriji" od "Käärijä", czy inaczej), "singel promocyjny Basshuntera", "teledysk Basshuntera", "teledysk tekstowy Basshuntera". Nie wiem czy w muzyce po kaszubsku mówicie podobnie bardziej do polskiego, czy może używacie bardziej niemieckiego nazewnictwa. [[Brëkòwnik:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Eurohunter|diskùsëjô]]) 20:45, 7 môj 2026 (CEST) == Spis treści / Spisënk zamkłoscë == Cześć, zauważyłem, że ostatnio z niektórych stron (przynajmniej u mnie) znikają spisy treści a przy jeszcze innych wcale się nie pojawiają. Spis zniknął na stronie ''[[Iran]]'', a nie pojawił się na stronie ''[[Belgijskô]]'' po znaczącym uzupełnieniu artykułu. Czy wiesz może dlaczego tak jest i jak temu zapobiec? Będę wdzięczny za odpowiedź, pozdrawiam. [[Brëkòwnik:DawnyTest|DawnyTest]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:DawnyTest|diskùsëjô]]) 20:06, 10 môj 2026 (CEST) :Cześć! Artykuły w których jest szablon '''Ùzémk artikla''' nie mają spisu treści. —[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 20:31, 10 môj 2026 (CEST) == Zmiana nazwy z ''Wikipedijô'' na ''Wikipediô'' == (Pozwoliłem sobie przenieść wątek tutaj, aby nie prowadzić dyskusji na tablicy ogłoszeń.) :@[[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] Oj, stara nazwa wróciła? Od kilku dni pod logo widzę -ijô. –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 14:01, 11 lëp 2026 (CEST) :: Nie widzę, aby wróciła – na trzech różnych przeglądarkach, zarówno po zalogowaniu się, jak i po wylogowaniu się, widzę poprawne Wikipediô/encyklopediô. Może spróbuj wyczyścić pamięć podręczną (np. przez Ctrl+F5)? :: Przy okazji, wspomnieć użytkownika można prościej za pomocą szablonu „re” np. <nowiki>{{re|tsca}}</nowiki> → {{re|tsca}}. :: [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 00:40, 12 lëp 2026 (CEST) :::👍 –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 00:50, 12 lëp 2026 (CEST) == hùmanisticznëch == Widzã, że zmieniwôsz ''hùmanisticznëch'' na ''humanisticznëch'' – i òbie fòrmë (''hù/hò'' i ''hu/ho'') we wikszoscë słów (w tim tu) są prawidłowé, prosto jô wòlã bez sztriszków, tej jakbë co, ni mùszisz szëkac za tim, bë to zmieniac! To ju jak cë sã widzy, edicyjnëch wòjnów gwës ò to nie mdze, pòzdrówk! [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsjô]]) 23:11, 8 ruj 2026 (CEST) :Dzãka! –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsjô]]) 23:14, 8 ruj 2026 (CEST) == Jiné znaczënczi == Mòjn, móm problem ze starną [[Chëcz]] – je tam szablóna [[Szablóna:Jiné znaczënczi|Jiné znaczënczi]], ale aùtomaticzno przeczerowùje òna do [[Chëcz]], a nié do [[Chëcz (wiele znaczeniów)]], tak jak bë mia. Jes w sztãdze to mòże ùprawic? Pòzdrówk [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsjô]]) 11:06, 15 ruj 2026 (CEST) :Terô dzałô. Bëła felëjącô szablóna w <code><nowiki>== Òbaczë téż ==</nowiki></code> –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsjô]]) 13:54, 15 ruj 2026 (CEST) == ADR == Hej. Z powodu [[Special:Diff/222168|tej edycji]] dużo haseł trafiło do kategorii [[:Category:Do rëmniãcô|Do rëmniãcô]]. Czy to intencjonalne? Jeśli tak, brak jasnych informacji na ten temat, użytkownicy są zdezorientowani (vide dyskusja na serwerze Discord, na który zapraszam). Na razie wycofuję tę regułkę i proponuję po prostu wstawiać szablon ADR w odpowiednich hasłach oraz komunikować tego typu zmiany – w ten sposób pozostali edytorzy będą rozumieli, co się dzieje i nie będzie wątpliwości, czy hasła są naprawdę do usunięcia, czy to błąd automatyzacji. Pozdrawiam, [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsjô]]) 19:11, 1 lës 2026 (CET) :Oj, dzięki! To był błąd. Już poprawiłem kategorię. –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsjô]]) 20:57, 1 lës 2026 (CET) nbtr4ib0zelrb960jj7f3q0femy28oe 0 12822 222993 221160 2026-11-01T20:35:40Z Terrus38 14026 222993 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Federalnô Repùblika Nigerii|gwôsné miono=Federal Republic of Nigeria|fana=Flag of Nigeria.svg|miono-genitiw=Nigerie|herb=Coat of arms of Nigeria.svg|mòtto=Unity and Faith, Peace and Progress (Jednosc ë Wiara, Mir ë Pòkrok)|himn=Nigeria, We Hail Thee<br> (Nigerio, Witómë Ce) <center>[[Òbrôzk:Nigeria We Hail Thee.ogg]]</center>|na karce=Location Nigeria AU Africa.svg|jãzëk=[[jãzëk haùsa|haùsa]], [[jãzëk igbò|igbò]], [[jãzëk joruba|joruba]], [[angelsczi jãzëk|angelsczi]]|stolëca=Abudża|fòrma państwa=repùblika|kònstitucjô=|Prezydeńt=Bola Tinubu|data ùsôdzenia=1 pazdzérznika 1960|data lëkwidacji=|wiéchrzëzna=923 768|procent-wòdë=|lëdztwò=242 431 832<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/nigeria-population/ Nigeria Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-04-28] ({{jãz.|en}}).</ref>|rok=2026|dëtk=naira|kòd dëtka=NGN|czasowô cona=+1|kòd=NG|Internet=.ng|aùtowi kòd=WAN|telefón=+234}} '''Nigeriô, Federalnô Repùblika Nigerie''' ({{Jãz.|en}} ''Federal Republic of Nigeria'') – państwò w Zôpadny [[Afrika|Africe]] nad [[Gwinejskô Hôwinga|Gwinejską Hôwingą]]. Stolëcą je Abudża. Grańczi z [[Benin|Beninã]], [[Niger|Nigrã]], [[Czad|Czadã]] ë [[Kamerun|Kamerunã]]. Je nôleżnikã Gòspòdarczi Pòspólnotë Państwów Zôpadny Africzi (ECOWAS)<ref>''[https://www.cbn.gov.ng/MonetaryPolicy/ecowas.html The Economic Community of West African States (ECOWAS) | Central Bank of Nigeria]'' [online], www.cbn.gov.ng [dost. 2026-04-28].</ref> ë [[Afrikańskô Ùniô|Afrikańsczi Ùnie]]<ref>''[https://web.archive.org/web/20200527125905/https://au.int/en/member_states/countryprofiles2 Member States | African Union]'' [online], au.int [dost. 2026-04-28].</ref>. Krôj ten béł kòlonią [[Wiôlgô Britaniô|Wiôldżi Britanii]], zwëskôł samòstójnotã [[1 pazdzérznika|1 pajicznika]] 1960, w 1963 Nigeriô stała sã repùbliką<ref>''[https://www.nigeriafrance.org/nigerian-independence-day/ Nigerian Independence Day – The Embassy Of Nigeria – Paris, France]'' [online] [dost. 2026-04-28] ({{jãz.|en}}).</ref> (przódë rządzył nią britijsczi król). Nigeriô je federacją, nigerijsczé kraje môją wiôlgą aùtonomiã, w jednëch panëje cwiarde islamsczé prawò a jinszé są barżi liberalné<ref>''[https://www.state.gov/reports/2022-report-on-international-religious-freedom/nigerial 2022 Report on International Religious Freedom: Nigeria]'' [online], United States Department of State [dost. 2026-04-28] ({{jãz.|en}}).</ref>. Dwiema nôwikszima religiama są [[islam]] ë [[chrzescëjaństwò]], w 2020 mùzelmani stanowilë 56.1% lëdztwa Nigerii, a chrzescëjani 43.4%<ref>Hackett&nbsp;C., ''[https://www.pewresearch.org/short-reads/2025/11/11/5-facts-about-religion-in-nigeria/ 5 facts about religion in Nigeria]'' [online], Pew Research Center, 11 lëstopadnika 2025 [dost. 2026-04-28] ({{jãz.|en}}).</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:National Assembly Building, Abuja, Nigeria.jpg|Bùdink Nôrôdny Gromadë w Abudżë Òbrôzk:Abuja, Federal Capital Territory 3.jpg|Abudża Òbrôzk:Bayajidda Primary School Daura.jpg|Spòdlecznô szkòła w Daurze Òbrôzk:Muhammadu Buhari, President of the Federal Republic of Nigeria (cropped).jpg|Muhammadu Buhari, prezydent Nigerii w latach 2015-2025 Òbrôzk:Abuja Central mosque.jpg|Centralny meczet w Abùdżë Òbrôzk:Adire Market Week.jpg|Przédnô scena Adire Market Week Òbrôzk:Aerial-shot-of-makoko-community-in-lagos-2.jpg|Òsada Makoko Òbrôzk:First Gate viewpoint.jpg|Kùlturowi krôjmalënk Sukur Òbrôzk:Lake Chad’s shrinking waters ESA418540.gif|Kùrczące sã wòdë jezora Czad Òbrôzk:Raccolte Extraeuropee - Passaré 00095 - Maschera cimiero Ejagham - Nigeria.jpg|Maska chłopa z lëdu Ngbe Òbrôzk:Afrikaabteilung in Ethnological Museum Berlin 29.JPG|Maska królowi-matczi z Królestwa Benin Òbrôzk:Dirty Morogbo market.jpg|Rënk Morogbo </gallery> == Òbaczë téż == * [[Niger]] * [[Czad]] * [[Afrika]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Afrika]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] f449zb5uncjhwk20f61nyfj7hktphfe 0 12846 223064 220389 2026-11-02T03:16:02Z Iketsi 3254 ±[[Kategòrëjô:Przeczerowania z przédny starnë w jinszim jãzëkù/pl]]→[[Kategòrëjô:Przeczerowania z jinégò jãzëka/pl]] 223064 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Mariô Skłodowskô-Curie]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania z jinégò jãzëka/pl]] jfq4z9s6owx8qa28un8en0awunurkwy 0 12848 222853 222382 2026-11-01T16:17:19Z Terrus38 14026 222853 wikitext text/x-wiki #TAM [[II swiatowô wòjna]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania z alternatiwny tipògrafie]] t5y6uq0cfrw2mn0vv6n1pseo4i0uk7h 14 12867 222940 197445 2026-11-01T19:53:48Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Kategòrëjô:Brzadë]] do [[Kategòrëjô:Brzôd]]: gramatika, słowò brzôd ni mô wielny lëczbë 197445 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 9hawj27nvged8cip3zrbxcpli4rk3sp 0 13075 222903 222241 2026-11-01T17:18:15Z HaxelKaszëba 17492 222903 wikitext text/x-wiki {{Mùzyczné karno |pòzwa = Deftones |òbrôzk = Deftones live brixton academy 2007.jpg |òpisënk = Kòncert karna Deftones w Brixton Academy w [[Londin|Londinie]], 14.04.2007 r. |pòwstanié = 1988 |môl pòwstaniô = [[Sacramento]], [[Kaliforniô]], [[Zjednóné Stanë Americzi|USA]] |krôj = [[Òbrôzk:Flag of the United States.svg|tło|22x22px]] [[Zjednóné Stanë Americzi|USA]] |mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[alternatiwny rock]], [[nu metal]], [[eksperimentalny rock]] |lata dzejaniô = 1988–do dzysô |wëtwórnie = [[Maverick Records]], [[Reprise Records]], [[Warner Records]] |nôleżnicë = [[Chino Moreno]]<br>[[Stephen Carpenter]]<br>[[Abe Cunningham]]<br>[[Frank Delgado]] |ùszłi nôleżnicë = [[Chi Cheng]]<br>[[Sergio Vega]]<br>Dominic Garcia<br>John Taylor |pòzrzeszóné karna = [[Crosses]], [[Team Sleep]], [[Quicksand]] |logo = Deftones_logo_(2025).svg |starna www = https://www.deftones.com }} '''Deftones''' – amerikańsczé karno grającé [[alternatiwny metal]], jaczé pòwstało w [[Sacramento]] w [[Kaliforniô|Kalifornie]] w 1988 rokù. Załóżcama karna bëlë wòkalista [[Chino Moreno]], prowadzący gitarzista [[Stephen Carpenter]] a perkùsysta [[Abe Cunningham]], z basystą [[Chi Cheng|Chim Chengã]] mët. Do karna pózni doparłãcził w 1999 rokù [[Frank Delgado]], jaczi je DJã a klawiszówcã kapelë. Pò ùstabilizowanim sã sytuacje karna w 1994, Deftones pòdpisało kòntrakt z wëtwórnią [[Maverick Records]]. Pòtemù karno wëdało swój debiutowi albùm ''[[Adrenaline]]'' w 1995. Kòncertowé turë a promòcjô albùmù przez gãbny przekôz pòmògłë Deftones dobëc wikszą pòpùlarnotã. Jejich drëdżi albùm, ''[[Around the Fur]]'' (1997), zwëskôł sztatus platinowi platczi w Zjednónëch Stanach. Karno òdniosło pòstãpny sukces wëdôwającë trzecy albùm ''[[White Pony]]'' (2000), jaczi òznôczôł przéńsce òd rëchlészégò, barżi agresywnégò brzëmieniô w eksperimentalną starnã; ùsôdzk ''„Elite”'' dobéł [[Nôdgroda Grammy|nôdgrodã Grammy]] w kategòrie ''Best Metal Performance''. Jejich czwiôrti albùm, pòzwóny [[Deftones (albùm)|''Deftones'']], ùkôzôł sã w 2003 rokù i òsygnął 2. plac na amerikańsczi lësce [[Billboard 200]]. W piątim sztudijnym albùmie Deftones, ''[[Saturday Night Wrist]]'' (2006) pòmiónëją ùtwórczé napiãca a òsobisté tôkle w karnie. W 2008, czej Deftones robił nad albùmã pòd robòcą pòzwą ''Eros'', Cheng miôł drogòwi wëpôdk. Pò nym zdarzenim òstôwôł w stónie minimalny swiądë jaż do swòji smiercë w 2013 na skùtk ataczi serca. Pò wëpôdkù Chenga karno òprzestało robòtã nad albùmã ''Eros,'' a na plac Chenga wszedł basysta z karna [[Quicksand]], [[Sergio Vega]], jaczi òstôł w kapelë do zôczątkù 2021 rokù. Òd 2010 karno wëdało piãc albùmów, ''[[Diamond Eyes]]'' (2010), ''[[Koi No Yokan]]'' (2012), ''[[Gore]]'' (2016), ''[[Ohms]]'' (2020), a téż ''[[Private Music]]'' (2025), jaczé pòtkałë sã z achtnienim kritików. == Historiô == === Zôczątk a pòwstanié karna (1988-1994) === Deftones pòwstôł w 1988 w [[Sacramento]] w [[Kalifòrniô|Kalifòrnie]]. Karno założëlë wòkalista [[Chino Moreno]], gitarzista [[Stephen Carpenter]] a perkùsysta [[Abe Cunningham]]. W pierszim składze wëstãpòwôł téż basysta Dominic Garcia. Zôczątkòwò mùzyka karna bëła mòckò inspirowónô cwiardim [[Heavy metal|metalã]], [[Hardcore punk|hardcore pùnkã]] a [[Alternatiwny rock|alternatiwnym rockã]]. [[Òbrôzk:C.K. McClatchy High School.jpg|mały|left|200px|Carpenter, Moreno a Cunningham pòczãlë grac mët, czej chòdzylë do C. K. McClatchy High School w Sacramento.]] Pòdle relacje bëtników karna, [[Stephen Carpenter|Carpenter]] zainteresowôł sã cwiardszą mùzyką pò wëpôdkù na délokùlôkù, w wënikù jaczégò przez gwësny czas béł ùnierëszniony. W nym cządze pòczął intensywno słëchac [[Heavy metal|metalu]] a rozpòczął nôùkã grë na [[Gitara|gitarze]]. Pózdni mët z [[Chino Moreno|Moreno]] a [[Abe Cunningham|Cunninghamã]] pòczął ùsadzac pierszé ùsôdzczi Deftones. Ò pierszé lata dzejaniô skłôd karna czile razy sã zmieniôł. W 1990 rokù plac Garcie zajął basysta [[Chi Cheng]], jaczi pòòstôł bëtnikã karnã przez wikszosc jegò nôbarżi aktiwnégò cządu. W tim samim sztóce [[Abe Cunningham|Cunningham]] na krótkò òpùscył karno, a jegò plac za perkùsją zajãlë pòstãpno Dominic Garcia a John Taylor. [[Abe Cunningham|Cunningham]] pòwrócył do grëpë w 1993 rokù. Deftones chùtkò zdobëło pòpùlarnotã na lokalny scenie [[Sacramento]]. Karno intensywno kòncertowało w [[Kalifòrniô|Kalifòrnie]], a jejich wëstãpë przëcygnãłë bôczënk przedstôwców mùzyczny branżë. W 1994 rokù grëpa pòdpisa kòntrakt z wëtwórnią [[Maverick Records]], jakô należa w henen czas do [[Madonna (spiéwôrka)|Madonnë]] a [[Warner Bros.]] === ''Adrenaline'' a rost pòpùlarnotë (1995–1996) === {{Apartny artikel|Adrenaline}} Debiutowi albùm Deftones, ''[[Adrenaline]]'' ùkôzôł sã 3 rujana 1995 rokù. Platka prezentowa cwiardé, agresywné brzëmienié parłãczące [[Heavy metal|metal]], [[hardcore punk]] a [[alternatiwny rock]]. Albùm nie zwënégòwôł zôczątkòwò wiôldżégò kòmercyjnégò sukcesu, równak dzãka intesywnémù kòncertowaniu pòmale zdobiwôł corôz wikszą grëpã lubòtników. Wôżną rolã w promòcje karna òdegrałë ùsôdzczi ''„7 Words”'' a ''„Bored”''. Deftones wëstãpòwôł òb nen czas jakno support dlô barżi znónëch karnów, dzãka czemù karno zwëskiwało doswiôdczenié a rozeznanié pòza [[Kalifòrniô|Kalifòrnią]]. === ''Around the Fur'' a przełómanié (1997–1999) === {{Apartny artikel|Around the Fur}} Drëdżim albùmã karna béł ''[[Around the Fur]]'', wëdóny w 1997. Platka hala Deftones znaczno wikszą pòpùlarnotã a bëła pierszim wiôldżim kòmercyjnym sukcesã grëpë. Albùm, zamikô w se ùsôdzczi taczé jak ''„My Own Summer (Shove It)”'' òrôz ''„Be Quiet and Drive (Far Away)”'', jaczé stałë sã jednyma z nôbarżi znónëch frańtówków karna. ''[[Around the Fur]]'' pòzwòlëło Deftones zajistniec na midzënôrodny scenie. Karno pòczãło bëc corôz barżi zaszlachòwóné z rozwijącym sã w henen czas ôrtã [[Nu metal|nu metalu]], chòc mùzycë òd zôczątkù distansowelë sã òd jednoznacznégò przëpisëwaniô jichnégò ùtwórstwa do negò ôrtu. W drëdżi pòłowie lat 90. Deftones intensywno kòncertowało. W 1996 rokù do karna doparłãcził [[Frank Delgado]] jakno kòncertowi mùzyk, òdpòwiedzalny za [[Gramòfón|gramòfònë]], [[sampling]] a elektroniczné elemeńtë. W 1990 rokù òstôł òficjalnym bëtnikã karna. === ''White Pony'' a zjinaka mùzycznégò czerënkù (2000–2002) === {{Apartny artikel|White Pony}} [[Òbrôzk:Chino Moreno live.jpg|lewo|mały|Chino Moreno, jaczi wëstąpił jakno drëdżi gitarzista.]] Nôwôżniészim zwrotnym pónktã w karierze Deftones òkôzôł sã trzecy sztudijny albùm, ''[[White Pony]]'', wëdóny w 2000 rokù. Platka znacząco apartnia sã òd rëchlészich dokazów karna. Cwiardé gitarowé brzëmienié òstało sparłãczoné z elemeńtama shoegaze, post-rocka, dream popù, elektroniczi a alternatiwnégò rocka. Na albùmie nalazłë sã {{skr.|m.jin.}} ''„Change (In the House of Flies)”'', ''„Digital Bath”'', ''„Passenger”'' òrôz ''„Elite”''. Ùsôdzk ''„Elite”'' dostôł w 2001 rokù [[Nôdgroda Grammy|nôdgrodã Grammy]] w kategòrie ''Best Metal Performance'', jaczi stôł sã pierszim nagraniã Deftones achtnionym ną nôdgrodą. ''[[White Pony]]'' pòtkôł sã z baro dobrim przëjãcym kritików ë je czãsto ùznôwóny za jeden z nôwôżniészich albùmów w doróbkù karna. Platka ùmòcnia téż pòzycjã Deftones jakno grëpë, jakô nie ògrańcza sã do pòpùlarnégò w nen czas ôrtu nu metalu. === ''Deftones'' a ''Saturday Night Wrist'' (2003–2007) === {{Apartny artikel|Deftones (albùm)|Saturday Night Wrist}} [[Òbrôzk:Deftones live.jpg|mały|Deftones, òb czas wëstãpù na żëwò w Glasgow, czerwińc 2006 r.]] Czwiôrti sztudijny albùm, pòzwóny ''[[Deftones (albùm)|Deftones]]'', ùkôzôł sã w 2003 rokù. Platka zadebiutowa na drëdżim placu amerikańsczi lëstë [[Billboard 200]]. Nalazłë sã na ni {{skr.|m.jin.}} syngle ''„Minerva”'' a ''„Hexagram”''. Ò pòstãpné lata sytuacjô w karnie sta sã skòmplikowónô. Òb czas robòtë nad pòstãpnym albùmã mùzycë doswiadczëlë napiãców zrzeszonëch tak z ùtwórczim procesã, jak ë òsobistama tôklama. Efektã nëch robòtów béł piąti sztudijny albùm, ''[[Saturday Night Wrist]]'', wëdóny w 2006 rokù. Albùm òbjimô {{skr.|m.jin.}} ùsôdzczi ''„Hole in the Earth”'' a ''„Mein”''. W nagraniu ''„Mein”'' gòscynno wëstąpił [[Serj Tankian]], wòkalista karna [[System of a Down]]. ''[[Saturday Night Wrist]]'' zakùńcził pierszi etap dzejaniô Deftones, w jaczim grëpa przeszła òd cwiardégò, [[Nu metal|nu metalowégò]] brzëmieniô do barżi eksperimentalnégò sztilu. === Wëpôdk Chi Chenga a ''Diamond Eyes'' (2008–2011) === {{Apartny artikel|Diamond Eyes}} W 2008 rokù, òb czas robòtë nad pòstãpnym albùmã karna, [[Chi Cheng]] ùczãstnicził w pòwôżnym drogòwim wëpôdkù. W wënikù òbrażeniów, jaczich doznôł zapôdł w [[Spiączka|kómã]] a ò pòstãpné lata pòòstôwôł w stónie minimalny swiądë. Wëpôdk miôł wiôldżi cësk na dzejanié karna. Robòtë nad albùmã ''Eros'', jaczi miôł bëc nastãpnikã ''[[Saturday Night Wrist]]'', òstałë scygnioné. Mùzycë zdecydowelë sã rozpòcząc robòtã nad nowim materiałã z basystą [[Sergio Vega|Sergio Vegą]] z karna [[Quicksand]]. W 2010 rokù ùkôzôł sã albùm ''[[Diamond Eyes]]''. Platka òsta bëlno przëjãtô a òznôcza nowi etap w historie karna. Titlowi ùsôdzk a ''„Rocket Skates”'', ''„You've Seen the Butcher”'' jak téż ''„Sextape”'' stałë sã jednyma z nôbarżi znónëch kòmpòzycjów Deftones. === ''Koi No Yokan'' a ''Gore'' (2012–2017) === {{Apartny artikel|Koi No Yokan|Gore}} [[Òbrôzk:Rock in Pott 2013 - Deftones 13.jpg|mały|Serio Vega òb czas wëstãpù na Rock in Pott w 2013 r.]] W 2012 rokù Deftones wëdało sódmi sztudijny albùm, ''[[Koi No Yokan]]''. Platka cygnã eksperimentalny czerënk zapòczątkòwóny na ''[[White Pony]]'' a rozwiniãti na ''[[Diamond Eyes]]''. Albùm zamikô w se ùsôdzczi taczé jak ''„Leathers”'', ''„Tempest”'' i ''„Swerve City”''. W aprilu 2013 rokù zmiarł [[Chi Cheng]]. Nimò że òd czilu lat nie wëstãpòwôł ju z karnã, jegò smierc mia wiôldżi znaczënk dlô pòòstałëch bëtników kapelë. W 2016 rokù ùkôzôł sã albùm ''[[Gore]]''. Platka wëapartniwa sã wikszim wëzwëskanim atmosfericznëch gitarów, melodie eksperimentalnëch aranżacjów. Proces ji pòwstaniô béł równak namerkóny artisticznyma różnicama pòmidzë bëtnikama karna, òsoblëwie pòmidzë [[Chino Moreno]] a [[Stephen Carpenter|Stephenã Carpenterã]]. === ''Ohms'' a òdéńsce Sergio Vedżi (2020–2021) === W 2020 rokù Deftones wëdało dzewiąti sztudijny albùm ''[[Ohms]]''. Platka òsta nagrónô partowò w dëchù rëchlészégò, cwiardszégò brzëmieniô karna, jednoczasno zachòwùjącë charakteristiczné dlô karna atmosfericzné a eksperimentalné elemeńtë. ''[[Ohms]]'' pòtkôł sã z baro pòzytiwnym przëjãcym ë béł pòstrzégóny jakno pòwart Deftones do barżi agresywnégò brzëmieniô znónégò z rëchlészich albùmów. W 2021 rokù [[Sergio Vega]] pòinfòrmowôł ò swòjim òdéńscu z kapelë. Mùzyk ùwôżôł, że przez wiele lat nie òstôł fòrmalno przëjãti jakno fùlprawny bëtnik grëpë. Pò jegò òdéńscu Deftones pònowno dzejôł jakno sztërëòsobòwi skłôd. === ''Private Music'' a terôczasné dzejanié (2022–do terô) === Pò wëdanim ''[[Ohms]]'' Deftones cygnął kòncertowé dzejanié a téż rozpòczął robòtë nad pòstãpnym materiałã. Karno òstôwało jednym z nôwôżniészich przedstôwców [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczégò]] [[Alternatiwny metal|alternatiwnégò metalu]], parłãcząc cwiardé gitarowé riffë z atmòsfericznyma aranżacjama, elektroniką a charakteristicznym spiewã [[Chino Moreno]]. W 2025 rokù ùkôzôł sã dzesąti sztudijny albùm kapelë, ''[[Private Music]]''. Platka cygnã eksperimentalny czerënk karna, jednoczasno rozwijając jegò cwiardszé brzëmienié. Deftones pòòstôwô aktiwnym kòncertowim karnã. Grëpa je ùznôwónô za jeden z nôbarżi wpłëwòwëch karnów alternatiwnégò metalu, a ji ùtwórstwò wëwiarło cësk na rozwij [[Nu metal|nu metalu]], [[Post metal|post-metalu]], [[shoegaze]] a téż terôczasnégò [[Alternatiwny metal|alternatiwnégò metalu]]. == Nôleżnicë karna == === Terôczasny nôleżnicë: === * [[Chino Moreno]] – przédny wòkalista <small>(1988–do terô)</small>; ritmicznô gitara <small>(1999–do terô)</small> * [[Stephen Carpenter]] – prowadzącô gitara <small>(1988–do terô)</small>; ritmicznô gitara <small>(1988–1999)</small> * [[Abe Cunningham]] – perkùsysta <small>(1988–1990, 1993–do terô)</small> * [[Frank Delgado]] – klawiszówc, DJ, sampléra <small>(1999–do terô; kòncertowi mùzyk 1996-1999)</small> === Terôczasny kòncertowi mùzycë === * [[Fred Sablan]] – basysta, dodôwkòwi wòkalista <small>(2022–do terô)</small> * Lance Jackman – prowadzącô gitara, dodôwkòwi wòkalista <small>(2022–do terô; zastãpùje Stephena Carpentera)</small> * Shaun Lopez – ritmicznô gitara <small>(2024–do terô)</small> === Ùszłi nôleżnicë: === * Dominic Garcia – basysta <small>(1988–1990)</small>, perkùsysta <small>(1990–1991)</small> * [[Chi Cheng]] – basysta, dodôwkòwi wòkalista <small>(1990–2008; zamiarł w 2013)</small> * John Taylor – perkùsysta <small>(1991–1993)</small> * [[Sergio Vega]] – basysta, dodôwkòwi wòkalista <small>(2009–2021; zastãpòwôł basystã òb czas kòncertów w 1999 rokù)</small> === Ùszłi kòncertowi mùzycë === * Mark Valencia – prowadzącô gitara <small>(2022; zastãpòwôł Stephena Carpentera)</small> === Òs czasu === {{#tag:timeline |ImageSize = width:950 height:auto barincrement:25 PlotArea = left:100 bottom:120 top:10 right:15 Alignbars = justify DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:01/05/1988 till:{{#time:d/m/Y}} TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy Legend = orientation:vertical position:bottom columns:4 ScaleMajor = increment:2 start:1989 ScaleMinor = increment:1 start:1989 Colors = id:Vocals value:red legend:Przédny_wòkalista id:BVocals value:pink legend:Pòbòczny_wòkalista id:Lguitar value:teal legend:Przédny_gitarzista id:Rguitar value:brightgreen legend:Ritmiczny_gitarzista id:Bass value:blue legend:Basysta id:Keys value:purple legend:Klawiszówc,_gramòfón,_sampling id:Drums value:orange legend:Perkùsysta id:Tour value:yellow legend:Turowi_bëtnicë id:Album value:black legend:Sztudijné_wëdanié id:Other value:gray(0.75) legend:Jinszé_wëdanié id:bars value:gray(0.95) BackgroundColors = bars:bars LineData = layer:back color:black at:03/10/1995 at:28/10/1997 at:20/06/2000 at:20/05/2003 at:31/10/2006 at:04/05/2010 at:12/11/2012 at:08/04/2016 at:25/09/2020 at:22/08/2025 layer:back color:Other at:01/03/1991 at:01/11/1992 at:30/08/1993 at:30/11/1993 at:10/04/1998 at:12/05/2001 at:27/08/2002 at:04/10/2005 at:16/04/2011 at:25/10/2011 at:20/04/2013 at:10/04/2020 BarData = bar:Moreno text:"Chino Moreno" bar:Carpenter text:"Stephen Carpenter" bar:Jackman text:"Lance Jackman" bar:Valencia text:"Mark Valencia" bar:Lopez text:"Shaun Lopez" bar:Garcia text:"Dominic Garcia" bar:Cheng text:"Chi Cheng" bar:Vega text:"Sergio Vega" bar:Sablan text:"Fred Sablan" bar:Delgado text:"Frank Delgado" bar:Cunningham text:"Abe Cunningham" bar:Taylor text:"John Taylor" PlotData= width:13 bar:Moreno from:start till:end color:Vocals bar:Moreno from:01/08/1999 till:end color:Rguitar width:3 bar:Carpenter from:start till:end color:Lguitar bar:Carpenter from:start till:01/08/1999 color:Rguitar width:3 bar:Jackman from:01/03/2022 till:end color:Lguitar bar:Jackman from:01/03/2022 till:end color:BVocals width:3 bar:Jackman from:01/03/2022 till:end color:Tour width:7 bar:Valencia from:21/05/2022 till:17/07/2022 color:Lguitar bar:Valencia from:21/05/2022 till:17/07/2022 color:Tour width:3 bar:Lopez from:01/05/2024 till:end color:Rguitar bar:Lopez from:01/05/2024 till:end color:Lguitar width:7 bar:Lopez from:01/05/2024 till:end color:Tour width:3 bar:Garcia from:start till:30/04/1990 color:Bass bar:Garcia from:01/05/1990 till:31/05/1991 color:Drums bar:Cheng from:01/05/1990 till:04/11/2008 color:Bass bar:Cheng from:01/05/1990 till:04/11/2008 color:BVocals width:3 bar:Vega from:26/01/1999 till:23/02/1999 color:Bass bar:Vega from:26/01/1999 till:23/02/1999 color:BVocals width:3 bar:Vega from:26/01/1999 till:23/02/1999 color:Tour width:7 bar:Vega from:01/02/2009 till:01/01/2021 color:Bass bar:Vega from:01/02/2009 till:01/01/2021 color:BVocals width:3 bar:Sablan from:01/03/2022 till:end color:Bass bar:Sablan from:01/03/2022 till:end color:Bvocals width:3 bar:Sablan from:01/03/2022 till:end color:Tour width:7 bar:Delgado from:01/01/1996 till:end color:Keys bar:Delgado from:01/01/1996 till:01/08/1999 color:Tour width:3 bar:Cunningham from:start till:01/04/1990 color:Drums bar:Cunningham from:01/11/1993 till:end color:Drums bar:Taylor from:01/06/1991 till:31/10/1993 color:Drums }} == Diskògrafiô == === Sztudijné albùmë === {| class="wikitable" border="1" |- !rowspan="2"|Rok !rowspan="2" width="350"|Pòzwa albùmù !colspan="13"|Pòzycjô w lëstach !rowspan="2" width="100"|Sprzedôż w US<ref name="blabbermouth">DEFTONES US Sales (According To Soundscan). Blabbermouth.net, 2002-01-22.</ref> !rowspan="2" width="100"|Certifikacjô<br /><ref name="RIAA">RIAA Database</ref><ref name="CRIA">CRIA Searchable Database</ref> |- !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Billboard 200|US]]<br /><ref name="BillboardOverview">Billboard.com – Artist Chart History – Deftones: Albums</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[UK Albums Chart|UK]]<br /><ref name="UKCharts">Deftones album search, everyHit.com</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[ARIA Charts|AUS]]<br /><ref name="AussieCharts">Australian Charts Portal – Deftones</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Irish Albums Chart|IRL]]<br /><ref name="IrishCharts">Irish Music Charts Archive</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Szwajcariô|SWI]]<br /><ref name="SwissCharts">Discographie Deftones, Die Offizielle Schweizer Hitparade</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Aùstriô|AUT]]<br /><ref name="AustrianCharts">Discographie Deftones, Das Österreichische Hitparaden- und Musik-Portal</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Francjô|FRA]]<br /><ref name="FrenchCharts">Discographie Deftones, lescharts.com</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Niderlandë|NLD]]<br /><ref name="NetherlandsCharts">Discografie Deftones, dutchcharts.nl</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Belgijskô|BEL]]<br /><ref name="BelgianCharts">Discografie Deftones, ultratop.be</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Szwédzkô|SWE]]<br /><ref name="SwedishCharts">Discography Deftones, swedishcharts.com</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Fińskô|FIN]]<br /><ref name="FinnishCharts">Discography Deftones, finnishcharts.com</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Norweskô|NOR]]<br /><ref name="NorwegianCharts">Discography Deftones, norwegiancharts.com</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Nowô Zélandiô|NZ]]<br /><ref name="NZCharts">Discography Deftones, charts.org.nz</ref> |- |1995 |'''''[[Adrenaline]]''''' * Wëdóné: 1 rujana 1995 * Wëtwórniô: [[Maverick Records]]/[[Warner Bros.]] |align="center"|23 |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |1,000 000+<ref name="RIAA" /> |RIAA: Złotô / Platinowô<br /> [[British Phonographic Industry|BPI]]: Strzébrznô<ref name="AdrenalineBPI">Adrenaline certified awards, British Phonographic Industry</ref> |- |1997 |'''''[[Around the Fur]]''''' * Wëdóné: 28 rujana 1997 * Wëtwórniô: Maverick Records/Warner Bros. |align="center"|29 |align="center"|56 |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"|41 |align="center"|99 |align="center"| — |align="center"| — |align="center"|32 |align="center"| — |align="center"| — |760,000+ |RIAA: Złotô<br /> BPI: Strzébrznô<ref name="AroundTheFurBPI">Around the Fur certified awards, British Phonographic Industry</ref> |- |2000 |'''''[[White Pony]]''''' * Wëdóné: 20 czerwińca 2000 * Wëtwórniô: Maverick Records |align="center"|3 |align="center"|13 |align="center"|2 |align="center"|21 |align="center"|68 |align="center"|39 |align="center"|6 |align="center"|27 |align="center"|27 |align="center"|35 |align="center"|13 |align="center"|19 |align="center"|14 |1,300 000+<ref name="billboard">Billboard Sales Data for White Pony</ref> |RIAA: Platinowô <br /> [[Canadian Recording Industry Association|CRIA]]: Złotô <br /> BPI: Strzébrznô<ref name="WhitePonyBPI">White Pony certified awards, British Phonographic Industry</ref> |- |2003 |'''''[[Deftones (albùm)|Deftones]]''''' * Wëdóné: 20 maja 2003 * Wëtwórniô: Maverick Records |align="center"|2 |align="center"|7 |align="center"|4 |align="center"|14 |align="center"|19 |align="center"|20 |align="center"|14 |align="center"|22 |align="center"|29 |align="center"|23 |align="center"|9 |align="center"|18 |align="center"|2 |567,000+ |RIAA: Złotô <br /> CRIA: Złotô |- |2006 |'''''[[Saturday Night Wrist]]''''' * Wëdóné: 31 rujana 2006 * Wëtwórniô: Maverick Records |align="center"|10 |align="center"|33 |align="center"|26 |align="center"|5 |align="center"|31 |align="center"|18 |align="center"|33 |align="center"|63 |align="center"| — |align="center"|35 |align="center"|33 |align="center"|32 |align="center"|8 |250,000+ | |- |2010 |'''''[[Diamond Eyes]]''''' * Wëdóné: 4 maja 2010 * Wëtwórniô: [[Reprise Records]] / [[Warner Records]] |align="center"|&nbsp;6 |align="center"|&nbsp;26 |align="center"|&nbsp;22 |align="center"|&nbsp;45 |align="center"|&nbsp;11 |align="center"|&nbsp;13 |align="center"|&nbsp;23 |align="center"|&nbsp;55 |align="center"|&nbsp;31 |align="center"|&nbsp;25 |align="center"|&nbsp;12 |align="center"|&nbsp;17 |align="center"|&nbsp;8 | | |- |2012 |'''''[[Koi No Yokan]]''''' * Wëdóné: 2012 * Wëtwórniô: Reprise Records |align="center"|11 |align="center"|30 |align="center"|16 |align="center"|49 |align="center"|22 |align="center"|25 |align="center"|30 |align="center"|28 |align="center"|51 |align="center"|— |align="center"|35 |align="center"|— |align="center"|8 | | |- |2016 |'''''[[Gore]]''''' * Wëdóné: 2016 * Wëtwórniô: Reprise Records |align="center"| |align="center"| |align="center"| |align="center"| |align="center"| |align="center"| |align="center"| |align="center"| |align="center"| |align="center"| |align="center"| |align="center"| |align="center"| | | |- |2020 |'''''[[Ohms]]''''' * Wëdóné: 2020 | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | | |- |2025 |'''''[[Private Music]]''''' * Wëdóné: 2025 | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | | |- | colspan="16" align="center" style="font-size: 8pt" | — òznôczô albùm, jaczi sã nie dostôł na dóną lëstã szlagrów. |} === Kómpilacje === {| class="wikitable" border="1" |- !rowspan="2"|Rok !rowspan="2" width="350"|Pòzwa albùmù !colspan="13"|Pòzycjô w lëstach !rowspan="2" width="100"|Sprzedôż w US !rowspan="2" width="100"|Certifikacjô<br /><ref name="RIAA" /><ref name="CRIA" /> |- !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Billboard 200|US]]<br /><ref name="BillboardOverview" /> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[UK Albums Chart|UK]]<br /><ref name="UKCharts" /> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[ARIA Charts|AUS]]<br /><ref name="AussieCharts" /> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Irish Albums Chart|IRL]]<br /><ref name="IrishCharts" /> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Szwajcariô|SWI]]<br /><ref name="SwissCharts" /> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Aùstriô|AUT]]<br /><ref name="AustrianCharts" /> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Francjô|FRA]]<br /><ref name="FrenchCharts" /> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Niderlandë|NLD]]<br /><ref name="NetherlandsCharts" /> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Belgijskô|BEL]]<br /><ref name="BelgianCharts" /> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Szwédzkô|SWE]]<br /><ref name="SwedishCharts" /> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Fińskô|FIN]]<br /><ref name="FinnishCharts" /> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Norweskô|NOR]]<br /><ref name="NorwegianCharts" /> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Nowô Zélandiô|NZ]]<br /><ref name="NZCharts" /> |- |2005 |'''''[[B-Sides & Rarities]]''''' * Wëdóné: 4 rujana 2005 * Wëtwórniô: [[Rhino Entertainment]]/Maverick Records |align="center"|43 |align="center"| — |align="center"|30 |align="center"| — |align="center"|93 |align="center"|54 |align="center"|59 |align="center"|— |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — | | |- |align="center" colspan="17" style="font-size: 8pt"| — òznôczô albùm, jaczi sã nie dostôł na dóną lëstã szlagrów. |} === Demo === {| class="wikitable" border="1" |- !Rok !Pòzwa dema |- |1993 |'''''[[Like a Linus]]''''' * Wëdóné: 30 smùtana 1993 * Wëtwórniô: Deftones |} === EPczi === {| class="wikitable" border="1" |- !Rok !Pòzwa EPczi |- |1998 |'''''[[Live (Deftones album)|Live]]''''' * Wëdóné: 22 czerwińca 1999 * Wëtwórniô: Maverick Records/Warner Bros. |- |2001 |'''''[[Back to School (Mini Maggit)]]''''' * Wëdóné: 12 strëmiannika 2001 * Wëtwórniô: Maverick Records/Warner Bros. |} === Syngle === {| class="wikitable" border="1" |- !rowspan="2"| Rok !rowspan="2"| Syngel !colspan="5"| Pòzycjô w lëstach !rowspan="2"| Albùm |- !style="width:3em;font-size:75%;"| [[Billboard Hot 100|US]]<br /><ref>Billboard: Bubbling Under Hot 100 Singles. [on-line]. [dakch: 2008-05-11].</ref><ref>Billboard: Bubbling Under Hot 100 Singles. [on-line]. [dakch: 2008-05-11].</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"| [[Alternative Songs|US<br />Alt.]]<br /><ref name="SinglesBillboard">Billboard.com: Artist Chart History – Deftones: Singles. [on-line]. [dakch: 2007-12-23].</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"| [[Hot Mainstream Rock Tracks|US <br />Main.]]<br /><ref name="SinglesBillboard" /> !style="width:3em;font-size:75%;"| [[ARIA Charts|AUS]]<br /><ref name="AUS-2">Australian singles chart. [on-line]. [dakch: 2009-08-11].</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"| [[UK Singles Chart|UK]]<br /><ref name="UKSingles">UK Singles Top 75 – Music Charts. [on-line]. [dakch: 2007-12-23].</ref> |- |1995 |„7 Words“ |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |rowspan="2"|''[[Adrenaline]]'' |- |1996 |„Bored“ |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |- |1997 |„My Own Summer (Shove It)“ |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|29 |rowspan="2"|''[[Around the Fur]]'' |- |1998 |„Be Quiet and Drive (Far Away)“ |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|29 |align="center"|— |align="center"|50 |- |rowspan="2"|2000 |„Change (In the House of Flies)“ |align="center"|105 |align="center"|3 |align="center"|9 |align="center"|— |align="center"|53 |rowspan="3"|''[[White Pony]]'' |- |„Back to School (Mini Maggit)“ |align="center"|— |align="center"|27 |align="center"|35 |align="center"|26 |align="center"|35 |- |2001 |„Digital Bath“ |align="center"|— |align="center"|16 |align="center"|38 |align="center"|— |align="center"|— |- |rowspan="2"|2003 |„Minerva“ |align="center"|120 |align="center"|9 |align="center"|16 |align="center"|50 |align="center"|15 |rowspan="2"|''[[Deftones (albùm)|Deftones]]'' |- |„Hexagram“ |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|68 |- |2006 |„Hole in the Earth“ |align="center"|— |align="center"|18 |align="center"|19 |align="center"|— |align="center"|69 |rowspan="2"|''[[Saturday Night Wrist]]'' |- |2007 |„Mein“ |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|40 |align="center"|— |align="center"|— |- |rowspan="4"| 2010 |„Rocket Skates“<ref>Amy Sciarretto: Deftones, 'Rocket Skates' -- New Song. AOL Music, 2010-02-23. [on-line]. [dakch: 2010-02-23].</ref> |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |rowspan="4"| ''[[Diamond Eyes]]'' |- |„Diamond Eyes“<ref>Archivovaná kopie. [on-line]. [dakch: 2010-04-04].</ref> |align="center"|— |align="center"|16 |align="center"|10 |align="center"|— |align="center"|— |- |„Sextape“ | style="text-align:center;"|— | style="text-align:center;"|— | style="text-align:center;"|— | style="text-align:center;"|— | style="text-align:center;"|— |- |„You've Seen the Butcher“<ref>Future Releases on Alternative Radio Stations, Independent Artist Song Releases. Allaccess.com. [on-line]. [dakch: 2010-11-24].</ref> | style="text-align:center;"|— | style="text-align:center;"|— | style="text-align:center;"|21 | style="text-align:center;"|— | style="text-align:center;"|— |- |align="center" colspan="8" style="font-size: 8pt"| — òznôczô syngel, jaczi sã nie dostôł na dóną lëstã szlagrów. |} == Teledisczi == {| class="wikitable" |- ! Rok ! Titel ! Reżiséra |- | 1995 | „7 Words” | Chris Burns |- |rowspan=3| 1996 | „Bored” | Nick Egan |- |„Engine No. 9" |rowspan=2| Nick Lambrou |- |„Root” |- |1997 |„My Own Summer (Shove It)” |Dean Karr |- |rowspan=2| 1998 |„Be Quiet and Drive (Far Away)” |Frank W. Ockenfels III |- |„Around the Fur” |Russ Busby |- |2000 |„Change (In the House of Flies)” |Liz Friedlander |- |rowspan=4| 2001 |„Digital Bath” |Andrew Bennet |- |„Back to School (Mini Maggit)” |Paul Hunter |- |„Street Carp” |James Sutton |- |„White Pony” |Shawn M. Foster |- |rowspan=4| 2003 |„Minerva” |Paul Fedor |- |„Hexagram” |Darren Doane |- |„Bloody Cape” |James Minchin III |- |„Deftones 2003” |Andy Bennet |- |2006 |„Hole in the Earth” |Brian Lazzaro<ref>[https://web.archive.org/web/20160328044550/http://www.mtv.com/videos/deftones/111148/hole-in-the-earth.jhtml Hole in the Earth | Deftones | Music Video | MTV].</ref> |- |2007 |„Mein” |Bernard Gourley<ref>{{Cytuj starnã |url = http://www.sys-con.com/node/352170 |titel = Deftones Announce American Tour; Ticket Pre-Sale Begins This Thursday, March 22; New Single and Video Hit Airwaves; Exclusive Ringtone to Help Homeless Youth &#124; news.sys-c... |òpùblikòwóny = www.sys-con.com |data przëstãpù = 2017-11-22}}</ref> |- |rowspan=4| 2010 |„Rocket Skates” |13thWitness and Kenzo Digital<ref>{{Cytuj starnã |url = http://www.youtube.com/watch?v=woR6ohiFeYE |titel = YouTube |òpùblikòwóny = www.youtube.com |jãzëk = fr |data przëstãpù = 2017-11-22}}</ref> |- |„Diamond Eyes” |Robert "Roboshobo" Schober<ref>{{Cytuj starnã |url = http://www.videostatic.com/vs/2010/03/shot-deftones-roboshobo-dir.html |titel = SHOT: Deftones – Roboshobo, dir. &#124; VideoStatic |òpùblikòwóny = www.videostatic.com |jãzëk = en |data przëstãpù = 2017-11-22}}</ref> |- |„Sextape” |Zak Forrest, Chad Liebenguth<ref>{{Cytuj starnã |url = https://www.blabbermouth.net/news/deftones-sextape-video-released/ |titel = Deftones: ‘Sextape’ Video Released – Blabbermouth.net |òpùblikòwóny = www.blabbermouth.net |jãzëk = en |data przëstãpù = 2017-11-22}}</ref> |- |„You’ve Seen The Butcher” |Jodeb<ref>{{cytuj starnã |url = https://www.blabbermouth.net/news/deftones-you-ve-seen-the-butcher-video-released/ |titel = DEFTONES: ‘You’ve Seen The Butcher’ Video Released |òpùblikòwóny = roadrunnerrecords.com |jãzëk = en |data przëstãpù = 2010-10-20}}</ref> |- |rowspan=3| 2013 |„Swerve City” |Gus Black<ref>{{cytuj starnã |url = http://www.blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article&newsitemID=189690 |titel = DEFTONES: ‘Swerve City’ Video Released – May 8, 2013 |òpùblikòwóny = blabbermouth.net |jãzëk = en |data przëstãpù = 2013-05-09}}</ref> |- |„Swerve City (Tour Version)” |Ryan Mackfall |- |„Romantic Dreams” |Brett Novak |- |2016 |„Prayers/Triangles” |Charles Bergquist |- |2021 |„Ceremony” |Leigh Whannell |} == Nôdgrodë a wëapartnieniô == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Rok !style="width:15em;"| Kategòriô !style="width:15em;"| Titlã !style="width:15em;"| Nôdgroda ! Nota ! Zdrój |- |2007 |Classic Songwriter |Deftones |[[Kerrang! Awards]] |'''Laur''' |<ref>{{Cytuj starnã |url = https://www.digitalspy.com/music/news/a73558/kerrang-awards-2007-the-winners/ |titel = Kerrang Awards 2007: The Winners |nôzwëskò = Fletcher |miono = Alex |òpùblikòwóny = www.digitalspy.com |jãzëk = en |data przëstãpù = 2016-01-29}}</ref> |- |rowspan=5| 2013 |Best Guitarist Award |Stephen Carpenter |rowspan=5| [[Revolver (magazyn)#Revolver Golden Gods Awards|Revolver Golden Gods Awards]] |Nominacjô |rowspan=5|<ref>{{Cytuj starnã |url = http://www.metalinjection.net/show-recap/revolver-golden-gods-awards-2013-winners-and-performance-highlights |titel = REVOLVER GOLDEN GODS Awards 2013: Winners And Performance Highlights |nôzwëskò = Pasbani |miono = Robert |òpùblikòwóny = www.metalinjection.net |jãzëk = en |data przëstãpù = 2015-08-15}}</ref> |- |Best Drummer |Abe Cunningham |Nominacjô |- |Paul Gray Best Bassist |Sergio Vega |Nominacjô |- |Best Vocalist |Chino Moreno |Nominacjô |- |Album of the Year |''Koi No Yokan'' |'''Laùr''' |- |2016 |The Lifetime Achievement Award |Deftones |Kerrang! Awards |'''Laùr''' |<ref>{{Cytuj starnã |url = http://web.archive.org/web/20160609204645/http://www.kerrang.com/43773/kerrang-awards-2016-the-winners/ |titel = KERRANG! AWARDS 2016: THE WINNERS! |òpùblikòwóny = www.kerrang.com |jãzëk = en |data przëstãpù = 2016-06-26}}</ref> |} == Przëpisë == {{Przëpisë|2}} == Bibliografiô == * Deftones. ''Official Website'': https://www.deftones.com/ * ''GRAMMY.com''. „Deftones”: https://www.grammy.com/artists/deftones/1574 * ''Encyclopaedia Britannica''. „Deftones”: https://www.britannica.com/topic/Deftones == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Deftones}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Deftones| ]] 4ytmvd43bpc465mk2p0z8udro38fcbf 222919 222903 2026-11-01T19:40:59Z HaxelKaszëba 17492 222919 wikitext text/x-wiki {{Mùzyczné karno |pòzwa = Deftones |òbrôzk = Deftones live brixton academy 2007.jpg |òpisënk = Kòncert karna Deftones w Brixton Academy w [[Londin|Londinie]], 14.04.2007 r. |pòwstanié = 1988 |môl pòwstaniô = [[Sacramento]], [[Kaliforniô]], [[Zjednóné Stanë Americzi|USA]] |krôj = [[Òbrôzk:Flag of the United States.svg|tło|22x22px]] [[Zjednóné Stanë Americzi|USA]] |mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[alternatiwny rock]], [[nu metal]], [[eksperimentalny rock]] |lata dzejaniô = 1988–do dzysô |wëtwórnie = [[Maverick Records]], [[Reprise Records]], [[Warner Records]] |nôleżnicë = [[Chino Moreno]]<br>[[Stephen Carpenter]]<br>[[Abe Cunningham]]<br>[[Frank Delgado]] |ùszłi nôleżnicë = [[Chi Cheng]]<br>[[Sergio Vega]]<br>Dominic Garcia<br>John Taylor |pòzrzeszóné karna = [[Crosses]], [[Team Sleep]], [[Quicksand]] |logo = Deftones_logo_(2025).svg |starna www = https://www.deftones.com }} '''Deftones''' – amerikańsczé karno grającé [[alternatiwny metal]], jaczé pòwstało w [[Sacramento]] w [[Kaliforniô|Kalifornie]] w 1988 rokù. Załóżcama karna bëlë wòkalista [[Chino Moreno]], prowadzący gitarzista [[Stephen Carpenter]] a perkùsysta [[Abe Cunningham]], z basystą [[Chi Cheng|Chim Chengã]] mët. Do karna pózni doparłãcził w 1999 rokù [[Frank Delgado]], jaczi je DJã a klawiszówcã kapelë. Pò ùstabilizowanim sã sytuacje karna w 1994, Deftones pòdpisało kòntrakt z wëtwórnią [[Maverick Records]]. Pòtemù karno wëdało swój debiutowi albùm ''[[Adrenaline]]'' w 1995. Kòncertowé turë a promòcjô albùmù przez gãbny przekôz pòmògłë Deftones dobëc wikszą pòpùlarnotã. Jejich drëdżi albùm, ''[[Around the Fur]]'' (1997), zwëskôł sztatus platinowi platczi w Zjednónëch Stanach. Karno òdniosło pòstãpny sukces wëdôwającë trzecy albùm ''[[White Pony]]'' (2000), jaczi òznôczôł przéńsce òd rëchlészégò, barżi agresywnégò brzëmieniô w eksperimentalną starnã; ùsôdzk ''„Elite”'' dobéł [[Nôdgroda Grammy|nôdgrodã Grammy]] w kategòrie ''Best Metal Performance''. Jejich czwiôrti albùm, pòzwóny [[Deftones (albùm)|''Deftones'']], ùkôzôł sã w 2003 rokù i òsygnął 2. plac na amerikańsczi lësce [[Billboard 200]]. W piątim sztudijnym albùmie Deftones, ''[[Saturday Night Wrist]]'' (2006) pòmiónëją ùtwórczé napiãca a òsobisté tôkle w karnie. W 2008, czej Deftones robił nad albùmã pòd robòcą pòzwą ''Eros'', Cheng miôł drogòwi wëpôdk. Pò nym zdarzenim òstôwôł w stónie minimalny swiądë jaż do swòji smiercë w 2013 na skùtk ataczi serca. Pò wëpôdkù Chenga karno òprzestało robòtã nad albùmã ''Eros,'' a na plac Chenga wszedł basysta z karna [[Quicksand]], [[Sergio Vega]], jaczi òstôł w kapelë do zôczątkù 2021 rokù. Òd 2010 karno wëdało piãc albùmów, ''[[Diamond Eyes]]'' (2010), ''[[Koi No Yokan]]'' (2012), ''[[Gore]]'' (2016), ''[[Ohms]]'' (2020), a téż ''[[Private Music]]'' (2025), jaczé pòtkałë sã z achtnienim kritików. == Historiô == === Zôczątk a pòwstanié karna (1988-1994) === Deftones pòwstôł w 1988 w [[Sacramento]] w [[Kalifòrniô|Kalifòrnie]]. Karno założëlë wòkalista [[Chino Moreno]], gitarzista [[Stephen Carpenter]] a perkùsysta [[Abe Cunningham]]. W pierszim składze wëstãpòwôł téż basysta Dominic Garcia. Zôczątkòwò mùzyka karna bëła mòckò inspirowónô cwiardim [[Heavy metal|metalã]], [[Hardcore punk|hardcore pùnkã]] a [[Alternatiwny rock|alternatiwnym rockã]]. [[Òbrôzk:C.K. McClatchy High School.jpg|mały|left|200px|Carpenter, Moreno a Cunningham pòczãlë grac mët, czej chòdzylë do C. K. McClatchy High School w Sacramento.]] Pòdle relacje bëtników karna, [[Stephen Carpenter|Carpenter]] zainteresowôł sã cwiardszą mùzyką pò wëpôdkù na délokùlôkù, w wënikù jaczégò przez gwësny czas béł ùnierëszniony. W nym cządze pòczął intensywno słëchac [[Heavy metal|metalu]] a rozpòczął nôùkã grë na [[Gitara|gitarze]]. Pózdni mët z [[Chino Moreno|Moreno]] a [[Abe Cunningham|Cunninghamã]] pòczął ùsadzac pierszé ùsôdzczi Deftones. Ò pierszé lata dzejaniô skłôd karna czile razy sã zmieniôł. W 1990 rokù plac Garcie zajął basysta [[Chi Cheng]], jaczi pòòstôł bëtnikã karnã przez wikszosc jegò nôbarżi aktiwnégò cządu. W tim samim sztóce [[Abe Cunningham|Cunningham]] na krótkò òpùscył karno, a jegò plac za perkùsją zajãlë pòstãpno Dominic Garcia a John Taylor. [[Abe Cunningham|Cunningham]] pòwrócył do grëpë w 1993 rokù. Deftones chùtkò zdobëło pòpùlarnotã na lokalny scenie [[Sacramento]]. Karno intensywno kòncertowało w [[Kalifòrniô|Kalifòrnie]], a jejich wëstãpë przëcygnãłë bôczënk przedstôwców mùzyczny branżë. W 1994 rokù grëpa pòdpisa kòntrakt z wëtwórnią [[Maverick Records]], jakô należa w henen czas do [[Madonna (spiéwôrka)|Madonnë]] a [[Warner Bros.]] === ''Adrenaline'' a rost pòpùlarnotë (1995–1996) === {{Apartny artikel|Adrenaline}} Debiutowi albùm Deftones, ''[[Adrenaline]]'' ùkôzôł sã 3 rujana 1995 rokù. Platka prezentowa cwiardé, agresywné brzëmienié parłãczące [[Heavy metal|metal]], [[hardcore punk]] a [[alternatiwny rock]]. Albùm nie zwënégòwôł zôczątkòwò wiôldżégò kòmercyjnégò sukcesu, równak dzãka intesywnémù kòncertowaniu pòmale zdobiwôł corôz wikszą grëpã lubòtników. Wôżną rolã w promòcje karna òdegrałë ùsôdzczi ''„7 Words”'' a ''„Bored”''. Deftones wëstãpòwôł òb nen czas jakno support dlô barżi znónëch karnów, dzãka czemù karno zwëskiwało doswiôdczenié a rozeznanié pòza [[Kalifòrniô|Kalifòrnią]]. === ''Around the Fur'' a przełómanié (1997–1999) === {{Apartny artikel|Around the Fur}} Drëdżim albùmã karna béł ''[[Around the Fur]]'', wëdóny w 1997. Platka hala Deftones znaczno wikszą pòpùlarnotã a bëła pierszim wiôldżim kòmercyjnym sukcesã grëpë. Albùm, zamikô w se ùsôdzczi taczé jak ''„My Own Summer (Shove It)”'' òrôz ''„Be Quiet and Drive (Far Away)”'', jaczé stałë sã jednyma z nôbarżi znónëch frańtówków karna. ''[[Around the Fur]]'' pòzwòlëło Deftones zajistniec na midzënôrodny scenie. Karno pòczãło bëc corôz barżi zaszlachòwóné z rozwijącym sã w henen czas ôrtã [[Nu metal|nu metalu]], chòc mùzycë òd zôczątkù distansowelë sã òd jednoznacznégò przëpisëwaniô jichnégò ùtwórstwa do negò ôrtu. W drëdżi pòłowie lat 90. Deftones intensywno kòncertowało. W 1996 rokù do karna doparłãcził [[Frank Delgado]] jakno kòncertowi mùzyk, òdpòwiedzalny za [[Gramòfón|gramòfònë]], [[sampling]] a elektroniczné elemeńtë. W 1990 rokù òstôł òficjalnym bëtnikã karna. === ''White Pony'' a zjinaka mùzycznégò czerënkù (2000–2002) === {{Apartny artikel|White Pony}} [[Òbrôzk:Chino Moreno live.jpg|lewo|mały|Chino Moreno, jaczi wëstąpił jakno drëdżi gitarzista.]] Nôwôżniészim zwrotnym pónktã w karierze Deftones òkôzôł sã trzecy sztudijny albùm, ''[[White Pony]]'', wëdóny w 2000 rokù. Platka znacząco apartnia sã òd rëchlészich dokazów karna. Cwiardé gitarowé brzëmienié òstało sparłãczoné z elemeńtama shoegaze, post-rocka, dream popù, elektroniczi a alternatiwnégò rocka. Na albùmie nalazłë sã {{skr.|m.jin.}} ''„Change (In the House of Flies)”'', ''„Digital Bath”'', ''„Passenger”'' òrôz ''„Elite”''. Ùsôdzk ''„Elite”'' dostôł w 2001 rokù [[Nôdgroda Grammy|nôdgrodã Grammy]] w kategòrie ''Best Metal Performance'', jaczi stôł sã pierszim nagraniã Deftones achtnionym ną nôdgrodą. ''[[White Pony]]'' pòtkôł sã z baro dobrim przëjãcym kritików ë je czãsto ùznôwóny za jeden z nôwôżniészich albùmów w doróbkù karna. Platka ùmòcnia téż pòzycjã Deftones jakno grëpë, jakô nie ògrańcza sã do pòpùlarnégò w nen czas ôrtu nu metalu. === ''Deftones'' a ''Saturday Night Wrist'' (2003–2007) === {{Apartny artikel|Deftones (albùm)|Saturday Night Wrist}} [[Òbrôzk:Deftones live.jpg|mały|Deftones, òb czas wëstãpù na żëwò w Glasgow, czerwińc 2006 r.]] Czwiôrti sztudijny albùm, pòzwóny ''[[Deftones (albùm)|Deftones]]'', ùkôzôł sã w 2003 rokù. Platka zadebiutowa na drëdżim placu amerikańsczi lëstë [[Billboard 200]]. Nalazłë sã na ni {{skr.|m.jin.}} syngle ''„Minerva”'' a ''„Hexagram”''. Ò pòstãpné lata sytuacjô w karnie sta sã skòmplikowónô. Òb czas robòtë nad pòstãpnym albùmã mùzycë doswiadczëlë napiãców zrzeszonëch tak z ùtwórczim procesã, jak ë òsobistama tôklama. Efektã nëch robòtów béł piąti sztudijny albùm, ''[[Saturday Night Wrist]]'', wëdóny w 2006 rokù. Albùm òbjimô {{skr.|m.jin.}} ùsôdzczi ''„Hole in the Earth”'' a ''„Mein”''. W nagraniu ''„Mein”'' gòscynno wëstąpił [[Serj Tankian]], wòkalista karna [[System of a Down]]. ''[[Saturday Night Wrist]]'' zakùńcził pierszi etap dzejaniô Deftones, w jaczim grëpa przeszła òd cwiardégò, [[Nu metal|nu metalowégò]] brzëmieniô do barżi eksperimentalnégò sztilu. === Wëpôdk Chi Chenga a ''Diamond Eyes'' (2008–2011) === {{Apartny artikel|Diamond Eyes}} W 2008 rokù, òb czas robòtë nad pòstãpnym albùmã karna, [[Chi Cheng]] ùczãstnicził w pòwôżnym drogòwim wëpôdkù. W wënikù òbrażeniów, jaczich doznôł zapôdł w [[Spiączka|kómã]] a ò pòstãpné lata pòòstôwôł w stónie minimalny swiądë. Wëpôdk miôł wiôldżi cësk na dzejanié karna. Robòtë nad albùmã ''Eros'', jaczi miôł bëc nastãpnikã ''[[Saturday Night Wrist]]'', òstałë scygnioné. Mùzycë zdecydowelë sã rozpòcząc robòtã nad nowim materiałã z basystą [[Sergio Vega|Sergio Vegą]] z karna [[Quicksand]]. W 2010 rokù ùkôzôł sã albùm ''[[Diamond Eyes]]''. Platka òsta bëlno przëjãtô a òznôcza nowi etap w historie karna. Titlowi ùsôdzk a ''„Rocket Skates”'', ''„You've Seen the Butcher”'' jak téż ''„Sextape”'' stałë sã jednyma z nôbarżi znónëch kòmpòzycjów Deftones. === ''Koi No Yokan'' a ''Gore'' (2012–2017) === {{Apartny artikel|Koi No Yokan|Gore}} [[Òbrôzk:Rock in Pott 2013 - Deftones 13.jpg|mały|Serio Vega òb czas wëstãpù na Rock in Pott w 2013 r.]] W 2012 rokù Deftones wëdało sódmi sztudijny albùm, ''[[Koi No Yokan]]''. Platka cygnã eksperimentalny czerënk zapòczątkòwóny na ''[[White Pony]]'' a rozwiniãti na ''[[Diamond Eyes]]''. Albùm zamikô w se ùsôdzczi taczé jak ''„Leathers”'', ''„Tempest”'' i ''„Swerve City”''. W aprilu 2013 rokù zmiarł [[Chi Cheng]]. Nimò że òd czilu lat nie wëstãpòwôł ju z karnã, jegò smierc mia wiôldżi znaczënk dlô pòòstałëch bëtników kapelë. W 2016 rokù ùkôzôł sã albùm ''[[Gore]]''. Platka wëapartniwa sã wikszim wëzwëskanim atmosfericznëch gitarów, melodie eksperimentalnëch aranżacjów. Proces ji pòwstaniô béł równak namerkóny artisticznyma różnicama pòmidzë bëtnikama karna, òsoblëwie pòmidzë [[Chino Moreno]] a [[Stephen Carpenter|Stephenã Carpenterã]]. === ''Ohms'' a òdéńsce Sergio Vedżi (2020–2021) === W 2020 rokù Deftones wëdało dzewiąti sztudijny albùm ''[[Ohms]]''. Platka òsta nagrónô partowò w dëchù rëchlészégò, cwiardszégò brzëmieniô karna, jednoczasno zachòwùjącë charakteristiczné dlô karna atmosfericzné a eksperimentalné elemeńtë. ''[[Ohms]]'' pòtkôł sã z baro pòzytiwnym przëjãcym ë béł pòstrzégóny jakno pòwart Deftones do barżi agresywnégò brzëmieniô znónégò z rëchlészich albùmów. W 2021 rokù [[Sergio Vega]] pòinfòrmowôł ò swòjim òdéńscu z kapelë. Mùzyk ùwôżôł, że przez wiele lat nie òstôł fòrmalno przëjãti jakno fùlprawny bëtnik grëpë. Pò jegò òdéńscu Deftones pònowno dzejôł jakno sztërëòsobòwi skłôd. === ''Private Music'' a terôczasné dzejanié (2022–do terô) === Pò wëdanim ''[[Ohms]]'' Deftones cygnął kòncertowé dzejanié a téż rozpòczął robòtë nad pòstãpnym materiałã. Karno òstôwało jednym z nôwôżniészich przedstôwców [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczégò]] [[Alternatiwny metal|alternatiwnégò metalu]], parłãcząc cwiardé gitarowé riffë z atmòsfericznyma aranżacjama, elektroniką a charakteristicznym spiewã [[Chino Moreno]]. W 2025 rokù ùkôzôł sã dzesąti sztudijny albùm kapelë, ''[[Private Music]]''. Platka cygnã eksperimentalny czerënk karna, jednoczasno rozwijając jegò cwiardszé brzëmienié. Deftones pòòstôwô aktiwnym kòncertowim karnã. Grëpa je ùznôwónô za jeden z nôbarżi wpłëwòwëch karnów alternatiwnégò metalu, a ji ùtwórstwò wëwiarło cësk na rozwij [[Nu metal|nu metalu]], [[Post metal|post-metalu]], [[shoegaze]] a téż terôczasnégò [[Alternatiwny metal|alternatiwnégò metalu]]. == Nôleżnicë karna == === Terôczasny nôleżnicë: === * [[Chino Moreno]] – przédny wòkalista <small>(1988–do terô)</small>; ritmicznô gitara <small>(1999–do terô)</small> * [[Stephen Carpenter]] – prowadzącô gitara <small>(1988–do terô)</small>; ritmicznô gitara <small>(1988–1999)</small> * [[Abe Cunningham]] – perkùsysta <small>(1988–1990, 1993–do terô)</small> * [[Frank Delgado]] – klawiszówc, DJ, sampléra <small>(1999–do terô; kòncertowi mùzyk 1996-1999)</small> === Terôczasny kòncertowi mùzycë === * [[Fred Sablan]] – basysta, dodôwkòwi wòkalista <small>(2022–do terô)</small> * Lance Jackman – prowadzącô gitara, dodôwkòwi wòkalista <small>(2022–do terô; zastãpùje Stephena Carpentera)</small> * Shaun Lopez – ritmicznô gitara <small>(2024–do terô)</small> === Ùszłi nôleżnicë: === * Dominic Garcia – basysta <small>(1988–1990)</small>, perkùsysta <small>(1990–1991)</small> * [[Chi Cheng]] – basysta, dodôwkòwi wòkalista <small>(1990–2008; zamiarł w 2013)</small> * John Taylor – perkùsysta <small>(1991–1993)</small> * [[Sergio Vega]] – basysta, dodôwkòwi wòkalista <small>(2009–2021; zastãpòwôł basystã òb czas kòncertów w 1999 rokù)</small> === Ùszłi kòncertowi mùzycë === * Mark Valencia – prowadzącô gitara <small>(2022; zastãpòwôł Stephena Carpentera)</small> === Òs czasu === {{#tag:timeline |ImageSize = width:950 height:auto barincrement:25 PlotArea = left:100 bottom:120 top:10 right:15 Alignbars = justify DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:01/05/1988 till:{{#time:d/m/Y}} TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy Legend = orientation:vertical position:bottom columns:4 ScaleMajor = increment:2 start:1989 ScaleMinor = increment:1 start:1989 Colors = id:Vocals value:red legend:Przédny_wòkalista id:BVocals value:pink legend:Pòbòczny_wòkalista id:Lguitar value:teal legend:Przédny_gitarzista id:Rguitar value:brightgreen legend:Ritmiczny_gitarzista id:Bass value:blue legend:Basysta id:Keys value:purple legend:Klawiszówc,_gramòfón,_sampling id:Drums value:orange legend:Perkùsysta id:Tour value:yellow legend:Turowi_bëtnicë id:Album value:black legend:Sztudijné_wëdanié id:Other value:gray(0.75) legend:Jinszé_wëdanié id:bars value:gray(0.95) BackgroundColors = bars:bars LineData = layer:back color:black at:03/10/1995 at:28/10/1997 at:20/06/2000 at:20/05/2003 at:31/10/2006 at:04/05/2010 at:12/11/2012 at:08/04/2016 at:25/09/2020 at:22/08/2025 layer:back color:Other at:01/03/1991 at:01/11/1992 at:30/08/1993 at:30/11/1993 at:10/04/1998 at:12/05/2001 at:27/08/2002 at:04/10/2005 at:16/04/2011 at:25/10/2011 at:20/04/2013 at:10/04/2020 BarData = bar:Moreno text:"Chino Moreno" bar:Carpenter text:"Stephen Carpenter" bar:Jackman text:"Lance Jackman" bar:Valencia text:"Mark Valencia" bar:Lopez text:"Shaun Lopez" bar:Garcia text:"Dominic Garcia" bar:Cheng text:"Chi Cheng" bar:Vega text:"Sergio Vega" bar:Sablan text:"Fred Sablan" bar:Delgado text:"Frank Delgado" bar:Cunningham text:"Abe Cunningham" bar:Taylor text:"John Taylor" PlotData= width:13 bar:Moreno from:start till:end color:Vocals bar:Moreno from:01/08/1999 till:end color:Rguitar width:3 bar:Carpenter from:start till:end color:Lguitar bar:Carpenter from:start till:01/08/1999 color:Rguitar width:3 bar:Jackman from:01/03/2022 till:end color:Lguitar bar:Jackman from:01/03/2022 till:end color:BVocals width:3 bar:Jackman from:01/03/2022 till:end color:Tour width:7 bar:Valencia from:21/05/2022 till:17/07/2022 color:Lguitar bar:Valencia from:21/05/2022 till:17/07/2022 color:Tour width:3 bar:Lopez from:01/05/2024 till:end color:Rguitar bar:Lopez from:01/05/2024 till:end color:Lguitar width:7 bar:Lopez from:01/05/2024 till:end color:Tour width:3 bar:Garcia from:start till:30/04/1990 color:Bass bar:Garcia from:01/05/1990 till:31/05/1991 color:Drums bar:Cheng from:01/05/1990 till:04/11/2008 color:Bass bar:Cheng from:01/05/1990 till:04/11/2008 color:BVocals width:3 bar:Vega from:26/01/1999 till:23/02/1999 color:Bass bar:Vega from:26/01/1999 till:23/02/1999 color:BVocals width:3 bar:Vega from:26/01/1999 till:23/02/1999 color:Tour width:7 bar:Vega from:01/02/2009 till:01/01/2021 color:Bass bar:Vega from:01/02/2009 till:01/01/2021 color:BVocals width:3 bar:Sablan from:01/03/2022 till:end color:Bass bar:Sablan from:01/03/2022 till:end color:Bvocals width:3 bar:Sablan from:01/03/2022 till:end color:Tour width:7 bar:Delgado from:01/01/1996 till:end color:Keys bar:Delgado from:01/01/1996 till:01/08/1999 color:Tour width:3 bar:Cunningham from:start till:01/04/1990 color:Drums bar:Cunningham from:01/11/1993 till:end color:Drums bar:Taylor from:01/06/1991 till:31/10/1993 color:Drums }} == Diskògrafiô == === Sztudijné albùmë === {| class="wikitable" border="1" |- !rowspan="2"|Rok !rowspan="2" width="350"|Pòzwa albùmù !colspan="13"|Pòzycjô w lëstach !rowspan="2" width="100"|Sprzedôż w US<ref name="blabbermouth">DEFTONES US Sales (According To Soundscan). Blabbermouth.net, 2002-01-22.</ref> !rowspan="2" width="100"|Certifikacjô<br /><ref name="RIAA">RIAA Database</ref><ref name="CRIA">CRIA Searchable Database</ref> |- !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Billboard 200|US]]<br /><ref name="BillboardOverview">Billboard.com – Artist Chart History – Deftones: Albums</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[UK Albums Chart|UK]]<br /><ref name="UKCharts">Deftones album search, everyHit.com</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[ARIA Charts|AUS]]<br /><ref name="AussieCharts">Australian Charts Portal – Deftones</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Irish Albums Chart|IRL]]<br /><ref name="IrishCharts">Irish Music Charts Archive</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Szwajcariô|SWI]]<br /><ref name="SwissCharts">Discographie Deftones, Die Offizielle Schweizer Hitparade</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Aùstriô|AUT]]<br /><ref name="AustrianCharts">Discographie Deftones, Das Österreichische Hitparaden- und Musik-Portal</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Francjô|FRA]]<br /><ref name="FrenchCharts">Discographie Deftones, lescharts.com</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Niderlandë|NLD]]<br /><ref name="NetherlandsCharts">Discografie Deftones, dutchcharts.nl</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Belgijskô|BEL]]<br /><ref name="BelgianCharts">Discografie Deftones, ultratop.be</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Szwédzkô|SWE]]<br /><ref name="SwedishCharts">Discography Deftones, swedishcharts.com</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Fińskô|FIN]]<br /><ref name="FinnishCharts">Discography Deftones, finnishcharts.com</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Norweskô|NOR]]<br /><ref name="NorwegianCharts">Discography Deftones, norwegiancharts.com</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Nowô Zélandiô|NZ]]<br /><ref name="NZCharts">Discography Deftones, charts.org.nz</ref> |- |1995 |'''''[[Adrenaline]]''''' * Wëdóné: 1 rujana 1995 * Wëtwórniô: [[Maverick Records]]/[[Warner Bros.]] |align="center"|23 |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |1,000 000+<ref name="RIAA" /> |RIAA: Złotô / Platinowô<br /> [[British Phonographic Industry|BPI]]: Strzébrznô<ref name="AdrenalineBPI">Adrenaline certified awards, British Phonographic Industry</ref> |- |1997 |'''''[[Around the Fur]]''''' * Wëdóné: 28 rujana 1997 * Wëtwórniô: Maverick Records/Warner Bros. |align="center"|29 |align="center"|56 |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"|41 |align="center"|99 |align="center"| — |align="center"| — |align="center"|32 |align="center"| — |align="center"| — |760,000+ |RIAA: Złotô<br /> BPI: Strzébrznô<ref name="AroundTheFurBPI">Around the Fur certified awards, British Phonographic Industry</ref> |- |2000 |'''''[[White Pony]]''''' * Wëdóné: 20 czerwińca 2000 * Wëtwórniô: Maverick Records |align="center"|3 |align="center"|13 |align="center"|2 |align="center"|21 |align="center"|68 |align="center"|39 |align="center"|6 |align="center"|27 |align="center"|27 |align="center"|35 |align="center"|13 |align="center"|19 |align="center"|14 |1,300 000+<ref name="billboard">Billboard Sales Data for White Pony</ref> |RIAA: Platinowô <br /> [[Canadian Recording Industry Association|CRIA]]: Złotô <br /> BPI: Strzébrznô<ref name="WhitePonyBPI">White Pony certified awards, British Phonographic Industry</ref> |- |2003 |'''''[[Deftones (albùm)|Deftones]]''''' * Wëdóné: 20 maja 2003 * Wëtwórniô: Maverick Records |align="center"|2 |align="center"|7 |align="center"|4 |align="center"|14 |align="center"|19 |align="center"|20 |align="center"|14 |align="center"|22 |align="center"|29 |align="center"|23 |align="center"|9 |align="center"|18 |align="center"|2 |567,000+ |RIAA: Złotô <br /> CRIA: Złotô |- |2006 |'''''[[Saturday Night Wrist]]''''' * Wëdóné: 31 rujana 2006 * Wëtwórniô: Maverick Records |align="center"|10 |align="center"|33 |align="center"|26 |align="center"|5 |align="center"|31 |align="center"|18 |align="center"|33 |align="center"|63 |align="center"| — |align="center"|35 |align="center"|33 |align="center"|32 |align="center"|8 |250,000+ | |- |2010 |'''''[[Diamond Eyes]]''''' * Wëdóné: 4 maja 2010 * Wëtwórniô: [[Reprise Records]] / [[Warner Records]] |align="center"|&nbsp;6 |align="center"|&nbsp;26 |align="center"|&nbsp;22 |align="center"|&nbsp;45 |align="center"|&nbsp;11 |align="center"|&nbsp;13 |align="center"|&nbsp;23 |align="center"|&nbsp;55 |align="center"|&nbsp;31 |align="center"|&nbsp;25 |align="center"|&nbsp;12 |align="center"|&nbsp;17 |align="center"|&nbsp;8 | | |- |2012 |'''''[[Koi No Yokan]]''''' * Wëdóné: 2012 * Wëtwórniô: Reprise Records |align="center"|11 |align="center"|30 |align="center"|16 |align="center"|49 |align="center"|22 |align="center"|25 |align="center"|30 |align="center"|28 |align="center"|51 |align="center"|— |align="center"|35 |align="center"|— |align="center"|8 | | |- |2016 |'''''[[Gore]]''''' * Wëdóné: 2016 * Wëtwórniô: Reprise Records |align="center"| |align="center"| |align="center"| |align="center"| |align="center"| |align="center"| |align="center"| |align="center"| |align="center"| |align="center"| |align="center"| |align="center"| |align="center"| | | |- |2020 |'''''[[Ohms]]''''' * Wëdóné: 2020 | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | | |- |2025 |'''''[[Private Music]]''''' * Wëdóné: 2025 | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | | |- | colspan="16" align="center" style="font-size: 8pt" | — òznôczô albùm, jaczi sã nie dostôł na dóną lëstã szlagrów. |} === Kómpilacje === {| class="wikitable" border="1" |- !rowspan="2"|Rok !rowspan="2" width="350"|Pòzwa albùmù !colspan="13"|Pòzycjô w lëstach !rowspan="2" width="100"|Sprzedôż w US !rowspan="2" width="100"|Certifikacjô<br /><ref name="RIAA" /><ref name="CRIA" /> |- !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Billboard 200|US]]<br /><ref name="BillboardOverview" /> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[UK Albums Chart|UK]]<br /><ref name="UKCharts" /> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[ARIA Charts|AUS]]<br /><ref name="AussieCharts" /> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Irish Albums Chart|IRL]]<br /><ref name="IrishCharts" /> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Szwajcariô|SWI]]<br /><ref name="SwissCharts" /> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Aùstriô|AUT]]<br /><ref name="AustrianCharts" /> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Francjô|FRA]]<br /><ref name="FrenchCharts" /> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Niderlandë|NLD]]<br /><ref name="NetherlandsCharts" /> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Belgijskô|BEL]]<br /><ref name="BelgianCharts" /> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Szwédzkô|SWE]]<br /><ref name="SwedishCharts" /> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Fińskô|FIN]]<br /><ref name="FinnishCharts" /> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Norweskô|NOR]]<br /><ref name="NorwegianCharts" /> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Nowô Zélandiô|NZ]]<br /><ref name="NZCharts" /> |- |2005 |'''''[[B-Sides & Rarities]]''''' * Wëdóné: 4 rujana 2005 * Wëtwórniô: [[Rhino Entertainment]]/Maverick Records |align="center"|43 |align="center"| — |align="center"|30 |align="center"| — |align="center"|93 |align="center"|54 |align="center"|59 |align="center"|— |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — | | |- |align="center" colspan="17" style="font-size: 8pt"| — òznôczô albùm, jaczi sã nie dostôł na dóną lëstã szlagrów. |} === Demo === {| class="wikitable" border="1" |- !Rok !Pòzwa dema |- |1993 |'''''[[Like a Linus]]''''' * Wëdóné: 30 smùtana 1993 * Wëtwórniô: Deftones |} === EPczi === {| class="wikitable" border="1" |- !Rok !Pòzwa EPczi |- |1998 |'''''[[Live (Deftones album)|Live]]''''' * Wëdóné: 22 czerwińca 1999 * Wëtwórniô: Maverick Records/Warner Bros. |- |2001 |'''''[[Back to School (Mini Maggit)]]''''' * Wëdóné: 12 strëmiannika 2001 * Wëtwórniô: Maverick Records/Warner Bros. |} === Syngle === {| class="wikitable" border="1" |- !rowspan="2"| Rok !rowspan="2"| Syngel !colspan="5"| Pòzycjô w lëstach !rowspan="2"| Albùm |- !style="width:3em;font-size:75%;"| [[Billboard Hot 100|US]]<br /><ref>Billboard: Bubbling Under Hot 100 Singles. [on-line]. [dakch: 2008-05-11].</ref><ref>Billboard: Bubbling Under Hot 100 Singles. [on-line]. [dakch: 2008-05-11].</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"| [[Alternative Songs|US<br />Alt.]]<br /><ref name="SinglesBillboard">Billboard.com: Artist Chart History – Deftones: Singles. [on-line]. [dakch: 2007-12-23].</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"| [[Hot Mainstream Rock Tracks|US <br />Main.]]<br /><ref name="SinglesBillboard" /> !style="width:3em;font-size:75%;"| [[ARIA Charts|AUS]]<br /><ref name="AUS-2">Australian singles chart. [on-line]. [dakch: 2009-08-11].</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"| [[UK Singles Chart|UK]]<br /><ref name="UKSingles">UK Singles Top 75 – Music Charts. [on-line]. [dakch: 2007-12-23].</ref> |- |1995 |„7 Words“ |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |rowspan="2"|''[[Adrenaline]]'' |- |1996 |„Bored“ |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |- |1997 |„My Own Summer (Shove It)“ |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|29 |rowspan="2"|''[[Around the Fur]]'' |- |1998 |„Be Quiet and Drive (Far Away)“ |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|29 |align="center"|— |align="center"|50 |- |rowspan="2"|2000 |„Change (In the House of Flies)“ |align="center"|105 |align="center"|3 |align="center"|9 |align="center"|— |align="center"|53 |rowspan="3"|''[[White Pony]]'' |- |„Back to School (Mini Maggit)“ |align="center"|— |align="center"|27 |align="center"|35 |align="center"|26 |align="center"|35 |- |2001 |„Digital Bath“ |align="center"|— |align="center"|16 |align="center"|38 |align="center"|— |align="center"|— |- |rowspan="2"|2003 |„Minerva“ |align="center"|120 |align="center"|9 |align="center"|16 |align="center"|50 |align="center"|15 |rowspan="2"|''[[Deftones (albùm)|Deftones]]'' |- |„Hexagram“ |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|68 |- |2006 |„Hole in the Earth“ |align="center"|— |align="center"|18 |align="center"|19 |align="center"|— |align="center"|69 |rowspan="2"|''[[Saturday Night Wrist]]'' |- |2007 |„Mein“ |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|40 |align="center"|— |align="center"|— |- |rowspan="4"| 2010 |„Rocket Skates“<ref>Amy Sciarretto: Deftones, 'Rocket Skates' -- New Song. AOL Music, 2010-02-23. [on-line]. [dakch: 2010-02-23].</ref> |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |rowspan="4"| ''[[Diamond Eyes]]'' |- |„Diamond Eyes“<ref>Archivovaná kopie. [on-line]. [dakch: 2010-04-04].</ref> |align="center"|— |align="center"|16 |align="center"|10 |align="center"|— |align="center"|— |- |„Sextape“ | style="text-align:center;"|— | style="text-align:center;"|— | style="text-align:center;"|— | style="text-align:center;"|— | style="text-align:center;"|— |- |„You've Seen the Butcher“<ref>Future Releases on Alternative Radio Stations, Independent Artist Song Releases. Allaccess.com. [on-line]. [dakch: 2010-11-24].</ref> | style="text-align:center;"|— | style="text-align:center;"|— | style="text-align:center;"|21 | style="text-align:center;"|— | style="text-align:center;"|— |- |align="center" colspan="8" style="font-size: 8pt"| — òznôczô syngel, jaczi sã nie dostôł na dóną lëstã szlagrów. |} == Teledisczi == {| class="wikitable" |- ! Rok ! Titel ! Reżiséra |- | 1995 | „7 Words” | Chris Burns |- |rowspan=3| 1996 | „Bored” | Nick Egan |- |„Engine No. 9" |rowspan=2| Nick Lambrou |- |„Root” |- |1997 |„My Own Summer (Shove It)” |Dean Karr |- |rowspan=2| 1998 |„Be Quiet and Drive (Far Away)” |Frank W. Ockenfels III |- |„Around the Fur” |Russ Busby |- |2000 |„Change (In the House of Flies)” |Liz Friedlander |- |rowspan=4| 2001 |„Digital Bath” |Andrew Bennet |- |„Back to School (Mini Maggit)” |Paul Hunter |- |„Street Carp” |James Sutton |- |„White Pony” |Shawn M. Foster |- |rowspan=4| 2003 |„Minerva” |Paul Fedor |- |„Hexagram” |Darren Doane |- |„Bloody Cape” |James Minchin III |- |„Deftones 2003” |Andy Bennet |- |2006 |„Hole in the Earth” |Brian Lazzaro<ref>[https://web.archive.org/web/20160328044550/http://www.mtv.com/videos/deftones/111148/hole-in-the-earth.jhtml Hole in the Earth | Deftones | Music Video | MTV].</ref> |- |2007 |„Mein” |Bernard Gourley<ref>{{Cytuj starnã |url = http://www.sys-con.com/node/352170 |titel = Deftones Announce American Tour; Ticket Pre-Sale Begins This Thursday, March 22; New Single and Video Hit Airwaves; Exclusive Ringtone to Help Homeless Youth &#124; news.sys-c... |òpùblikòwóny = www.sys-con.com |data przëstãpù = 2017-11-22}}</ref> |- |rowspan=4| 2010 |„Rocket Skates” |13thWitness and Kenzo Digital<ref>{{Cytuj starnã |url = http://www.youtube.com/watch?v=woR6ohiFeYE |titel = YouTube |òpùblikòwóny = www.youtube.com |jãzëk = fr |data przëstãpù = 2017-11-22}}</ref> |- |„Diamond Eyes” |Robert "Roboshobo" Schober<ref>{{Cytuj starnã |url = http://www.videostatic.com/vs/2010/03/shot-deftones-roboshobo-dir.html |titel = SHOT: Deftones – Roboshobo, dir. &#124; VideoStatic |òpùblikòwóny = www.videostatic.com |jãzëk = en |data przëstãpù = 2017-11-22}}</ref> |- |„Sextape” |Zak Forrest, Chad Liebenguth<ref>{{Cytuj starnã |url = https://www.blabbermouth.net/news/deftones-sextape-video-released/ |titel = Deftones: ‘Sextape’ Video Released – Blabbermouth.net |òpùblikòwóny = www.blabbermouth.net |jãzëk = en |data przëstãpù = 2017-11-22}}</ref> |- |„You’ve Seen The Butcher” |Jodeb<ref>{{cytuj starnã |url = https://www.blabbermouth.net/news/deftones-you-ve-seen-the-butcher-video-released/ |titel = DEFTONES: ‘You’ve Seen The Butcher’ Video Released |òpùblikòwóny = roadrunnerrecords.com |jãzëk = en |data przëstãpù = 2010-10-20}}</ref> |- |rowspan=3| 2013 |„Swerve City” |Gus Black<ref>{{cytuj starnã |url = http://www.blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article&newsitemID=189690 |titel = DEFTONES: ‘Swerve City’ Video Released – May 8, 2013 |òpùblikòwóny = blabbermouth.net |jãzëk = en |data przëstãpù = 2013-05-09}}</ref> |- |„Swerve City (Tour Version)” |Ryan Mackfall |- |„Romantic Dreams” |Brett Novak |- |2016 |„Prayers/Triangles” |Charles Bergquist |- |2021 |„Ceremony” |Leigh Whannell |} == Nôdgrodë a wëapartnieniô == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Rok !style="width:15em;"| Kategòriô !style="width:15em;"| Titlã !style="width:15em;"| Nôdgroda ! Nota ! Zdrój |- |2007 |Classic Songwriter |Deftones |[[Kerrang! Awards]] |'''Laùr''' |<ref>{{Cytuj starnã |url = https://www.digitalspy.com/music/news/a73558/kerrang-awards-2007-the-winners/ |titel = Kerrang Awards 2007: The Winners |nôzwëskò = Fletcher |miono = Alex |òpùblikòwóny = www.digitalspy.com |jãzëk = en |data przëstãpù = 2016-01-29}}</ref> |- |rowspan=5| 2013 |Best Guitarist Award |Stephen Carpenter |rowspan=5| [[Revolver (magazyn)#Revolver Golden Gods Awards|Revolver Golden Gods Awards]] |Nominacjô |rowspan=5|<ref>{{Cytuj starnã |url = http://www.metalinjection.net/show-recap/revolver-golden-gods-awards-2013-winners-and-performance-highlights |titel = REVOLVER GOLDEN GODS Awards 2013: Winners And Performance Highlights |nôzwëskò = Pasbani |miono = Robert |òpùblikòwóny = www.metalinjection.net |jãzëk = en |data przëstãpù = 2015-08-15}}</ref> |- |Best Drummer |Abe Cunningham |Nominacjô |- |Paul Gray Best Bassist |Sergio Vega |Nominacjô |- |Best Vocalist |Chino Moreno |Nominacjô |- |Album of the Year |''Koi No Yokan'' |'''Laùr''' |- |2016 |The Lifetime Achievement Award |Deftones |Kerrang! Awards |'''Laùr''' |<ref>{{Cytuj starnã |url = http://web.archive.org/web/20160609204645/http://www.kerrang.com/43773/kerrang-awards-2016-the-winners/ |titel = KERRANG! AWARDS 2016: THE WINNERS! |òpùblikòwóny = www.kerrang.com |jãzëk = en |data przëstãpù = 2016-06-26}}</ref> |} == Przëpisë == {{Przëpisë|2}} == Bibliografiô == * Deftones. ''Official Website'': https://www.deftones.com/ * ''GRAMMY.com''. „Deftones”: https://www.grammy.com/artists/deftones/1574 * ''Encyclopaedia Britannica''. „Deftones”: https://www.britannica.com/topic/Deftones == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Deftones}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Deftones| ]] fgduydsjwkezjykcmaybgpd17hkh3ys 0 13106 222952 206206 2026-11-01T20:10:46Z Terrus38 14026 222952 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Błyskawica.jpg|mały|274x274px|Przëmiarã sztrómù przewòdzonégò przez [[lëft]] jest [[piorën]]]] '''Sztróm''' – nasztelowóny rëch nosników elektricznégò ladënkù przez przewòdzącé cało, zachôdający pòd cëskã [[Elektriczné pòle|elektricznégò pòla]]<ref>''Stanisław&nbsp;Bolkowski, [https://books.google.pl/books?id=lC7rf7sgETsC Elektrotechnika],'' WSiP'', 2005,'' ISBN&nbsp;978-83-02-09397-5 ''[prżëstãp 2024-11-02] ({{jãz.|pl}}). pùb. abò wëd.''</ref><ref>Paul&nbsp;Horowitz, Winfield&nbsp;Hill'', [https://eclass.uniwa.gr/main/login_form.php?next=%2Fmodules%2Fdocument%2Findex.php%3Fcourse%3DEEE265%26download%3D%2F6218412aGLbn%2F5e6db8cd5KNP.pdf The Art of Electronics],'' [w:] ''UNIWA Open eClass,'' wëd. 3'','' Cambridge University Press'', 2015, s. 1-2,'' ISBN&nbsp;978-0-521-80926-9 ''[przëstãp 2024-11-02] ({{jãz.|en}})''</ref>. W nôtërze przëkładama wëstapòwaniégò sztrómù są [[Piorën|atmòsfericzné wëladowania]], [[słuńcewi wiater]] abò aktiwnosc [[Neùrón|nerwowëch kòmórków]]. W technice òbwòdë sztrómù są trójno brëkòwóné w elektrotechnice a elektronice. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Fizyka]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] 589rzk8ooxjmulhhdy2cr08j61eu8q6 0 13125 222955 202534 2026-11-01T20:13:27Z Terrus38 14026 222955 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Oakeshott types.png|mały|Miecze]] '''Miecz'''<ref>{{sloworz.org|3304|3767}}</ref> – bróń. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://mojestrone.com/artykul/miecz-z-epczi-bronksu-n2385013 Miecz z epòczi bronksu nalazłi pòd Gduńskã] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bróń]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] i009ff0rh30to6gjyizh7cxizywmb15 10 13421 223058 220751 2026-11-01T23:41:48Z Terrus38 14026 nowi tidzéń, nowé artikle 223058 wikitext text/x-wiki <div style="font-size: 1.4em; font-weight: bold; margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; padding-bottom: 0.25em;">Òd nowëch i slédno rozbùdowónëch artiklów…</div> <div style="display: flex; flex-direction: row-reverse; align-items: flex-start; margin-top: 15px;"> <div style="flex-shrink: 0; width: 170px; text-align: right;">[[File:Kornmaa2006.jpg|150px|link=|alt=]]</div> <div style="flex-grow: 1; padding-right: 10px;"> <ul style="margin: 0; padding-left: 20px;"> <li>…jaczi '''[[Nu metal|mùzyczny gatënk]]''', nimò ''metalu'' w pòzwie, ni mô z nim wiele pòspólnégò? <small> (''na òdjimkù'') </small></li> <li>…chtërnã wôżną rzecz '''[[Kaszëbi]]''' mògą zawdzãczëwac arabsczim kùpcóm?</li> <li>…za jaczima filmòwima produkcjama stoji ’’[[Warner Bros.|Warner Bros]]’’’?</li> <li>…'''[[Kadzmiérz Kleina|chto]]''' wëgłosył pierszą przemòwã pò kaszëbskù w Sejmie?</li> <li>…co stało sã z 400 lat stôrim kòscołã w '''[[Bąsôk|Bąsôkù]]'''?</li> <li>…dlôcze Frank Sinatra ùdbôł so założëc gwôsną '''[[Reprise Records|mùzyczną wëtwórniã]]'''?</li> </ul> </div> </div><noinclude>[[Kategòrëjô:Szablónë do przédny starnë]]<noinclude> ex8gf6b3ciopdihqfjtor8y7qkic0zz 223060 223058 2026-11-01T23:42:38Z Terrus38 14026 223060 wikitext text/x-wiki <div style="font-size: 1.4em; font-weight: bold; margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; padding-bottom: 0.25em;">Òd nowëch i slédno rozbùdowónëch artiklów…</div> <div style="display: flex; flex-direction: row-reverse; align-items: flex-start; margin-top: 15px;"> <div style="flex-shrink: 0; width: 170px; text-align: right;">[[File:Kornmaa2006.jpg|150px|link=|alt=]]</div> <div style="flex-grow: 1; padding-right: 10px;"> <ul style="margin: 0; padding-left: 20px;"> <li>…jaczi '''[[Nu metal|mùzyczny gatënk]]''', nimò ''metalu'' w pòzwie, ni mô z nim wiele pòspólnégò? <small> (''na òdjimkù'') </small></li> <li>…chtërnã wôżną rzecz '''[[Kaszëbi]]''' mògą zawdzãczëwac arabsczim kùpcóm?</li> <li>…za jaczima filmòwima produkcjama stoji '''[[Warner Bros.|Warner Bros]]'''?</li> <li>…'''[[Kadzmiérz Kleina|chto]]''' wëgłosył pierszą przemòwã pò kaszëbskù w Sejmie?</li> <li>…co stało sã z 400 lat stôrim kòscołã w '''[[Bąsôk|Bąsôkù]]'''?</li> <li>…dlôcze Frank Sinatra ùdbôł so założëc gwôsną '''[[Reprise Records|mùzyczną wëtwórniã]]'''?</li> </ul> </div> </div><noinclude>[[Kategòrëjô:Szablónë do przédny starnë]]<noinclude> 2faezrqkfbxb2ru5xgwgs24nbkggk9d 223061 223060 2026-11-01T23:45:49Z Terrus38 14026 drobnô zmiana, żebë nie bëło wizualnégò efektu, że òstatno bëło pisóné blós ò mùzyce 223061 wikitext text/x-wiki <div style="font-size: 1.4em; font-weight: bold; margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; padding-bottom: 0.25em;">Òd nowëch i slédno rozbùdowónëch artiklów…</div> <div style="display: flex; flex-direction: row-reverse; align-items: flex-start; margin-top: 15px;"> <div style="flex-shrink: 0; width: 170px; text-align: right;">[[File:Kazimierz Kleina Kancelaria Senatu 2023.jpg|150px|link=|alt=]]</div> <div style="flex-grow: 1; padding-right: 10px;"> <ul style="margin: 0; padding-left: 20px;"> <li>…'''[[Kadzmiérz Kleina|chto]]''' wëgłosył pierszą przemòwã pò kaszëbskù w Sejmie?</li> <li>…chtërnã wôżną rzecz '''[[Kaszëbi]]''' mògą zawdzãczëwac arabsczim kùpcóm?</li> <li>…za jaczima filmòwima produkcjama stoji '''[[Warner Bros.|Warner Bros]]'''?</li> <li>…jaczi '''[[Nu metal|mùzyczny gatënk]]''', nimò ''metalu'' w pòzwie, ni mô z nim wiele pòspólnégò? <small> (''na òdjimkù'') </small></li> <li>…co stało sã z 400 lat stôrim kòscołã w '''[[Bąsôk|Bąsôkù]]'''?</li> <li>…dlôcze Frank Sinatra ùdbôł so założëc gwôsną '''[[Reprise Records|mùzyczną wëtwórniã]]'''?</li> </ul> </div> </div><noinclude>[[Kategòrëjô:Szablónë do przédny starnë]]<noinclude> k21sv3p5h1y7mc9ocarn8qc5ycmw055 223062 223061 2026-11-01T23:46:07Z Terrus38 14026 223062 wikitext text/x-wiki <div style="font-size: 1.4em; font-weight: bold; margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; padding-bottom: 0.25em;">Òd nowëch i slédno rozbùdowónëch artiklów…</div> <div style="display: flex; flex-direction: row-reverse; align-items: flex-start; margin-top: 15px;"> <div style="flex-shrink: 0; width: 170px; text-align: right;">[[File:Kazimierz Kleina Kancelaria Senatu 2023.jpg|150px|link=|alt=]]</div> <div style="flex-grow: 1; padding-right: 10px;"> <ul style="margin: 0; padding-left: 20px;"> <li>…'''[[Kadzmiérz Kleina|chto]]''' wëgłosył pierszą przemòwã pò kaszëbskù w Sejmie?</li> <li>…za jaczima filmòwima produkcjama stoji '''[[Warner Bros.|Warner Bros]]'''?</li> <li>…jaczi '''[[Nu metal|mùzyczny gatënk]]''', nimò ''metalu'' w pòzwie, ni mô z nim wiele pòspólnégò? <small> (''na òdjimkù'') </small></li> <li>…chtërnã wôżną rzecz '''[[Kaszëbi]]''' mògą zawdzãczëwac arabsczim kùpcóm?</li> <li>…co stało sã z 400 lat stôrim kòscołã w '''[[Bąsôk|Bąsôkù]]'''?</li> <li>…dlôcze Frank Sinatra ùdbôł so założëc gwôsną '''[[Reprise Records|mùzyczną wëtwórniã]]'''?</li> </ul> </div> </div><noinclude>[[Kategòrëjô:Szablónë do przédny starnë]]<noinclude> d7evbcivsbeg14dh2eg3lmid0t4uer2 223065 223062 2026-11-02T09:23:16Z Terrus38 14026 223065 wikitext text/x-wiki <div style="font-size: 1.4em; font-weight: bold; margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; padding-bottom: 0.25em;">Òd nowëch i slédno rozbùdowónëch artiklów…</div> <div style="display: flex; flex-direction: row-reverse; align-items: flex-start; margin-top: 15px;"> <div style="flex-shrink: 0; width: 170px; text-align: right;">[[File:Kazimierz Kleina Kancelaria Senatu 2023.jpg|150px|link=|alt=]]</div> <div style="flex-grow: 1; padding-right: 10px;"> <ul style="margin: 0; padding-left: 20px;"> <li>…'''[[Kadzmiérz Kleina|chto]]''' <small> (na òdjimkù) </small> wëgłosył pierszą przemòwã pò kaszëbskù w Sejmie?</li> <li>…za jaczima filmòwima produkcjama stoji '''[[Warner Bros.|Warner Bros]]'''?</li> <li>…jaczi '''[[Nu metal|mùzyczny gatënk]]''', nimò ''metalu'' w pòzwie, ni mô z nim wiele pòspólnégò? <small> (''na òdjimkù'') </small></li> <li>…chtërnã wôżną rzecz '''[[Kaszëbi]]''' mògą zawdzãczëwac arabsczim kùpcóm?</li> <li>…co stało sã z 400 lat stôrim kòscołã w '''[[Bąsôk|Bąsôkù]]'''?</li> <li>…dlôcze Frank Sinatra ùdbôł so założëc gwôsną '''[[Reprise Records|mùzyczną wëtwórniã]]'''?</li> </ul> </div> </div><noinclude>[[Kategòrëjô:Szablónë do przédny starnë]]<noinclude> p6v2cpa33v0fbj5ksi3p4b3y75zr2cu 10 13427 223059 220750 2026-11-01T23:42:15Z Terrus38 14026 nowi tidzéń, nowi articzel tidzenia 223059 wikitext text/x-wiki <noinclude>* [[Wiki:Articzel tidzenia]] [[Kategòrëjô:Szablónë do przédny starnë]] </noinclude><div style="margin-top: 1em;"> [[File:Chi Cheng.jpg|200px|right|link=Chi Cheng|alt=]] <div style="font-weight: bold; font-size: 1.4em;">[[Chi Cheng]]</div> <div style="margin-top: 0.5em; line-height: 1.6; font-size: 1.25em;">'''Chi Cheng''', pò richtoscë '''Chi Ling Dai Cheng''' (ùr. 15 lëpińca 1970 w Stockton, zm. 13 aprila 2013 we French Camp) – amerikańsczi basysta, mùzyk a pòeta, nôbarżi znóny jakno wielelatny nôleżnik karna Deftones. Wëstãpòwôł w kapelë òd kòl 1990 do 2008 rokù, bãdącë w nagriwkach ji pierszich piãc sztudijnych albùmów. Cheng béł znóny z charakteristicznégò sztilu grë na basowi gitarze, parłãczącégò drãdżé, ritmiczné partie z melodijnyma basowima liniama. Pòza mùzycznym dzejanim zajimôł sã pòezją a téż brôł ùdzél w charitatiwnëch pòdjimiznach. Chi Cheng ùrodzył sã 15 lëpińca 1970 rokù w Stockton w stanie Kalifòrniô. W młodoscë interesowôł sã mùzyką, lëteraturą a téż pòezją. Chòdzył do Tokay High School w Lodi, a pózni sztudiowôł na California State University w Sacramento, dze zajimôł sã anielską lëteraturą a ùtwórczim pisanim. Òb cząd sztudiów pòznôł bëtników pòwstającégò karna Deftones. Doparłãcził do kapelë kòl 1990 rokù, zastãpùjącë ji rëchlészégò basystã. W skłôd karna wchôdelë w henen czas téż wòkalista Chino Moreno, gitarzista Stephen Carpenter a téż perkùsysta Abe Cunningham. </div> <div style="margin-top: 1em; font-size: 1.25em; font-weight: bold;">[[Chi Cheng|» Czëtôj dali...]]</div> </div> mts2rhe4vblb0luynq2ok3cgpe3bhh1 0 13564 222956 218990 2026-11-01T20:13:44Z Terrus38 14026 222956 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:20250202 "AI" (search term) on Google Trends.svg|mały|]] '''Sztëcznô inteligencjô'''<ref>https://web.archive.org/web/20260722124825/https://kurierbytowski.com.pl/artykul/tak-rzecze-sztczn-n1403820</ref> ({{jãz.|en}} ''artificial intelligence'', ''AI'') – inteligencjô jaczô nie je nôtëralnô. == Przekłôdë == * ChatGPT * Claude * Gemini * Copilot * Meta AI == Sztëcznô inteligencjô a kaszëbsczi jãzëk == <ref>https://web.archive.org/web/20260519204403/https://radiokaszebe.pl/news/piotr-szatkowski-buduje-kaszubski-model-sztucznej-inteligencji-1062</ref><ref>https://web.archive.org/web/20260120121647/https://radiokaszebe.pl/czy-sztuczna-inteligencja-pomoze-w-tworzeniu-tresci-w-jezyku-kaszubskim/</ref><ref>https://kaszubskieforumkultury.pl/galeriaaa/ai-w-nauczaniu-jezyka-kaszubskiego/</ref><ref>https://kaszubskieforumkultury.pl/galeriaaa/ai-w-nauczaniu-jezyka-kaszubskiego-druga-czesc-konferencji-metodycznej-dla-nauczycieli-j-kaszubskiego-fot-andrzej-busler/</ref> == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Will Smith Eating Spaghetti Original.webm|Will Smith je spaghetti Òbrôzk:Théâtre D’opéra Spatial.jpg|''Théâtre d'opéra spatial'' </gallery> == Òbaczë téż == * [[Internet]] * [[Kómpùter]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * https://web.archive.org/web/20251209071541/https://medium.com/tech-waves/why-polish-just-outperformed-english-in-ai-inside-the-surprising-global-study-that-rewrites-tech-a71e3dea90eb * https://kurierbytowski.com.pl/artykul/tak-rzecze-sztczn-n1403820 * https://mojestrone.com/artykul/piersz-albansk-cyberministerka-n2025986 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Infòrmatika]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] n5vmxem88ql48o19wh0hbe8s8eevati 0 13591 222990 217405 2026-11-01T20:35:23Z Terrus38 14026 222990 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Demòkraticznô Repùblika Kònga|gwôsné miono=République démocratique du Congo|fana=Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|herb=Coat of arms of the Democratic Republic of the Congo (black spear).svg|mòtto=Démocratie-Justice-Travail (Demòkracjô-Sprawiedlëwòsc-Robòta)|himn=Debout Congolais|na karce=Location DR Congo AU Africa.svg|jãzëk=[[francësczi jãzëk|francësczi]], [[lingala]], [[jãzëk kòngò|kikòngò]], [[suahili]], [[jãzëk luba|luba]]|stolëca=[[Kinszasa]]|fòrma państwa=repùblika|Prezydeńt=[[Félix Tshisekedi]]|Premiéra=[[Judith Tuluka]]|data ùsôdzenia=30 czerwińca 1960|wiéchrzëzna=2 344 858|lëdztwò=116 452 162<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/democratic-republic-of-the-congo-population/ DR Congo Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-07-25] ({{jãz.|en}}).</ref>|rok=2026|dëtk=Kòngijsczi frank|kòd dëtka=CDF|czasowô cona=òd +1 do +2|swiãto=|Internet=.cd|aùtowi kòd=CGO|telefón=+243|miono-genitiw=Demòkraticzny Repùbliczi Kònga}} '''Demòkraticznô Repùblika Kònga''' ({{jãz.|fr}} ''République démocratique du Congo''), '''DRK''', krótczé miono: '''Kòngò-Kinszasa''' – państwò w centralny [[Afrika|Africe]], w dorzéczu rzéczi [[Kòngò (rzéka)|Kòngò]]. Stolëcznym gardã je [[Kinszasa]]. W latach 1885-1908 bëło tu [[Wòlné Państwò Kòngò]], chtërno bëło włôsnoscą [[Belgijskô|belgijsczégò]] króla [[Léópóld II|Léópòlda II]], pòtemù krôj stôł sã kòlonią Belgie, a samòstójnotã zwëskôł [[30 czerwińca]] 1960. W 1971 diktatór [[Mobutu Sese Seko]] zmienił miono państwa na [[Zajir]], po jégò smiercë òsta przëwróconô wczasniészô pòzwa<ref>''[https://ambardc.nl/en/rdc/ History of the Democratic Republic of the Congo]'' [online], Ambassade de la République Démocratique du Congo près le Royaume des Pays-Bas [dost. 2026-07-24] (<abbr>[[Angelsczi jãzëk|ang]].</abbr>).</ref>. Demòkraticznô Repùblika Kònga grańczi z [[Angola|Angolą]] (2646 km), [[Bùrundi]] (236 km), [[Westrzédnoafrikańskô Repùblika|Westrzédnoafrikańską Repùbliką]] (1747 km), [[Kòngò|Kòngã]] (1229 km), [[Rwanda|Rwandą]] (221 km), [[Pôłniowi Sudan|Pôłniowim Sudanã]] (714 km), [[Tanzaniô|Tanzanią]] (479 km), [[Ùgandô|Ùgandą]] (877 km) ë [[Zambiô|Zambią]] (2332 km). Nôwikszą religią kraju je [[chrzescëjaństwò]]; w 2012 55% pòpulacje bëło [[Katolëcczi Kòscół|katolëkama]], 32% stanowilë [[Protestantizm|protestancë]], a 2% [[Islam|mùzelmanie]]<ref>''[https://www.state.gov/reports/2022-report-on-international-religious-freedom/democratic-republic-of-the-congo Democratic Republic of the Congo]'' [online], United States Department of State [dost. 2026-10-10] ({{Jãz.|en}}).</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}}{{Afrika}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Afrika]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] 4cc47p1zenr647qibuhqudgxbyiqmix 4 13633 223068 220756 2026-11-02T11:21:25Z Iketsi 3254 /* Lësta */ + 223068 wikitext text/x-wiki * [[Szablóna:Articzel tidzenia]] == Lësta == * 2026-07-13: [[Mòskwa]] * 2026-07-20: [[Swiãtopôłk II]] (do 30 lëpińca) * 2026-07-27: [[Jón Trepczik]] (òd 30 lëpińca) * 2026-08-03: [[Restaùracjô Meiji]] * 2026-08-10: [[Szëmkent]] * 2026-08-17: [[Deftones]] * 2026-08-24: " * 2026-08-31: " * 2026-09-07: [[Rapcore]] * 2026-09-14: [[Tosze Proesczi]] * 2026-09-21: [[Sepultura]] * 2026-09-28: [[Limp Bizkit]] * 2026-10-05: [[Jelgava]] * 2026-10-12: " * 2026-10-19: " * 2026-10-26: [[Gwineja Bissaù]] (òd 23 rujana) * 2026-11-02: [[Chi Cheng]] * 2026-11-09: ? * 2026-11-16: ? * 2026-11-23: ? * 2026-11-30: ? j5v7q1kuoedkn5a9l4sv6b0u0cw44nr 0 13664 222981 217630 2026-11-01T20:31:33Z Terrus38 14026 222981 wikitext text/x-wiki {{Historiczné Wëdarzenié |miono = Restaùracjô Meiji |miono_orig = {{jãz.|ja}} 明治維新 Meiji Ishin |òbrôzk = Meiji tenno1.jpg |pòdpis = Césôrz Meiji ([[Mutsuhito]]) w młodoscë. |grafika_szerokòsc = 250px |data = [[1868]] – [[1912]] |plac = [[Japóńskô]] |zort = Rewòlucjô / Transfòrmacjô kraju |przëczëna = Krizys szogùnatu, nôcësk zôpadnëch krajów |skùtczi = Mòdernizacjô Japóńsczi, rozwij na wiôlgą pòtãgã |przédnicë = [[Mutsuhito|Césôrz Meiji]], [[Takamori Saigō]], [[Ōkubo Toshimichi]] |bëtnicë = Rząd Japóńsczi, samùrajowie, samòrządzëna }} '''Restaùracjô Meiji''' ({{jãz.|ja}} 明治維新 Meiji Ishin, {{skr.|dosł.}} „Òdnowa Meiji”) – cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòjskòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césarzowi [[Mutsuhito]] (Meiji).<ref name="Jansen2000">{{Cytuj knéżkã |aùtór=Marius B. Jansen |titel=The Making of Modern Japan |wëdôwca=Harvard University Press |rok=2000 |isbn=9780674003347}}</ref><ref name="Gordon2020">{{Cytuj knéżkã |aùtór=Andrew Gordon |titel=A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present |wëdôwca=Oxford University Press |rok=2020 |isbn=9780190920555}}</ref> Ne wëdarzenia zakùńczëłë pònad 260-latny cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju.<ref name="Beasley1972">{{Cytuj knéżkã |aùtór=W. G. Beasley |titel=The Meiji Restoration |wëdôwca=Stanford University Press |rok=1972 |isbn=9780804708159}}</ref><ref name="Henshall2012">{{Cytuj knéżkã |aùtór=Kenneth G. Henshall |titel=A History of Japan: From Stone Age to Superpower |wëdôwca=Palgrave Macmillan |rok=2012 |isbn=9780230346628}}</ref> Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w mòderné industriowé państwò a jednã z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczich pòtãgów [[Azjô|Azje]].<ref name="McClain2002">{{Cytuj knéżkã |aùtór=James L. McClain |titel=Japan: A Modern History |wëdôwca=W. W. Norton & Company |rok=2002 |isbn=9780393041569}}</ref> Restaùracjô bëła òdpòwiedzą na roscący bënowi krizys a nôcësk zôpadnëch mòcarstwów, jaczé sã domôgałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny biznes.<ref name="Storry1990">{{Cytuj knéżkã |aùtór=Richard Storry |titel=A History of Modern Japan |wëdôwca=Penguin Books |rok=1990 |isbn=9780140137026}}</ref> Refòrmë òbjimałë wnetka wszëtczé wietwie żëcégò – administracjã, wòjskò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò a téż spòlëznową strukturã.<ref name="Jansen2000"/> == Kòntekst == [[Òbrôzk:Island of Deshima, Dutch East India Company Wellcome L0035084.jpg|mały|Òstrów Dejima ù ùbrzegù Nagasaki, dze Japóńczicë hańdlowelë z Holendrama.]] Òd zôczątkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtnowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ({{jãz.|ja}} 鎖国 – „zamkłi kraj”).<ref name="Toby1984">{{Cytuj knéżkã |aùtór=Ronald P. Toby |titel=State and Diplomacy in Early Modern Japan |wëdôwca=Princeton University Press |rok=1984 |isbn=9780691054063}}</ref><ref name="Totman1993">{{Cytuj knéżkã |aùtór=Conrad Totman |titel=Early Modern Japan |wëdôwca=University of California Press |rok=1993 |isbn=9780520061859}}</ref> Òsta òna wprowadzona przez [[szogùnat Tokugawów]] pò serie kòntaktów z [[Eùropa|eùropejsczima]] hańdlarzama a misjónarzama, przédno Pòrtugalczikama a Szpanama.<ref name="Elison1973">{{Cytuj knéżkã |aùtór=George Elison |titel=Deus Destroyed: The Image of Christianity in Early Modern Japan |wëdôwca=Harvard University Press |rok=1973 |isbn=9780674198258}}</ref> Włôdze sã òbawiałë roscącëch cësków chrzescëjaństwa a mòżebnotë zanôleżnoscë Japóńsczi òd [[Eùropa|eùropejsczich]] kòlonialnëch mòcarstwów, czegò przëmiarë mógł ùzdrzec w jinszich partach [[Azjô|Azje]].<ref name="Jansen2000"/> Na mòcë pòstãpnëch ediktów zakôzóné òstało misyjné dzejanié, wikszosc cëzozemczików òsta wënëkónô a Japóńczikóm zabarnioné òstało òpùszczanié kraju pòd zagrôżbą sztrôfë smiercë.<ref name="Elison1973"/> [[Chrzescëjaństwò]] òstało zdelegalizowóné ë jegò wëznôwcë bëlë ùstëgòwóny.<ref name="Turnbull1998">{{Cytuj knéżkã |aùtór=Stephen Turnbull |titel=The Kakure Kirishitan of Japan |wëdôwca=Routledge |rok=1998}}</ref> Nimò prowadzony pòliticzi izolacje, [[Japóńskô]] nie bëła czësto òdcãtô òd swiata. Jedurnym [[Eùropa|eùropejsczim]] krajã, chtërny mielë pòzwòlenié na prowadzenié ògrańczonégò hańdlu, bëła [[Zjednónô Repùblika Prowincjów]] (Niderlandë).<ref name="Goodman2000">{{Cytuj knéżkã |aùtór=Grant K. Goodman |titel=Japan and the Dutch 1600–1853 |wëdôwca=Routledge |rok=2000 |isbn=9781873410707}}</ref> Niderlandzczi hańdlarze mòglë prowadzëc dzejanié blós na niewiôldżim, sztëcznym òstrowie [[Dejima]] w pòrce [[Nagasaki]], pòd scësłą kòntrolą wëszëznë szogùnatu.<ref name="Goodman2000"/> Òkrom Holendrów ògrańczoné hańdlowé kòntaktë trzimóné bëłë téż z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Królestwò Riukiu|Królestwã Riukiu]] a z Kòrejańczikama za pòmòcą domenë [[Tsushima]].<ref name="Toby1984"/> Izolacjô pòmôga ùchòwac pòliticzną samòstójnotã a zakùńczëc wielewiekòwé domôcé wòjnë, równak z czasã doprowadzëła téż do technologicznégò a militarnégò zacopaniô [[Japóńskô|Japóńsczi]] wzglãdã chùtkò industrializëjącëch sã krajów Zôpadu.<ref name="Gordon2020"/> W pòłowie XIX stalatégò czile razy pòjôwiôł sã nakôz òdemkniãcô pòrtów dlô zagrańcowëch òkrãtów, co wëstawiło pòlitikã [[sakoku]] na pòwôżną próbã.<ref name="Beasley1972"/> Kùlminacją nëch wëdarzeniów bëło przërézowanié w 1853 rokù [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczi]] eskadrë dowòdzony przez kòmòdora [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].<ref name="Perry1856">{{Cytuj knéżkã |aùtór=Matthew C. Perry |titel=Narrative of the Expedition of an American Squadron to the China Seas and Japan |wëdôwca=U.S. Government Printing Office |rok=1856}}</ref><ref name="Feifer2006">{{Cytuj knéżkã |aùtór=George Feifer |titel=Breaking Open Japan: Commodore Perry, Lord Abe, and American Imperialism in 1853 |wëdôwca=HarperCollins |rok=2006 |isbn=9780060573621}}</ref> Brëkùjącë mòderné ropné òkrãtë, [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednóné Stanë]] wëmùszëłë pòczãcé negòcjacjów z włôdzama [[Japóńskô|Japóńsczi]].<ref name="Dower2008">{{Cytuj knéżkã |aùtór=John W. Dower |titel=Black Ships & Samurai: Commodore Perry and the Opening of Japan |wëdôwca=MIT Visualizing Cultures |rok=2008}}</ref> Rok pózdni pòdpisónô òsta [[kònwencjô z Kanagawë]], òdmikającô pierszé pòrtë dlô amerikańsczich bôtów.<ref name="Beasley1995">{{Cytuj knéżkã |aùtór=W. G. Beasley |titel=The Rise of Modern Japan |wëdôwca=St. Martin's Press |rok=1995 |isbn=9780312128005}}</ref> W pòstãpnëch latach szlachòwné traktatë òstałë zawiarté z jinszima zôpadnyma krajama.<ref name="McClain2002"/> Nierównoprawné ùmòwë a niemòżebnosc skùtecznégò procëmstawieniégò sã zagrańcznym nôcëskóm znacząco òsłabiłë aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] ë doprowadzëłë do rostu pòliticznégò kònfliktu, jaczi kùreszce zakùńcził sã Restaùracją Meiji w 1868 rokù.<ref name="Craig1961">{{Cytuj knéżkã |aùtór=Albert M. Craig |titel=Chōshū in the Meiji Restoration |wëdôwca=Harvard University Press |rok=1961}}</ref><ref name="Jansen2000"/> == Przërézowanié Matthew Perry'égò == [[Òbrôzk:Commodore Matthew C. Perry.jpg|mały|Òdjimk kòmòdora [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]]]] 8 lëpińca 1853 rokù do [[Hôwinga Edo|Hôwindżi Edo]] przërézowa [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańskô]] eskadra marénë pòd dowództwã kòmòdora [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].<ref name="Perry1856"/><ref name="Feifer2006"/> W ji skłôd wchòdzëłë szterë mòderné òkrãtë, w tim dwa nanëkóné ropnyma maszinama.<ref name="Dower2008"/> Ze wzglãdu na wëdobiwający sã z kòminów dim Japóńczicë pòzéwelë jã ''kurofune'' ({{jãz.|ja}} 黒船), czëlë "Czôrnyma Òkrãtama".<ref name="Jansen2000"/> Jichné doprzińdzenié wëwòłało wiôldżé zadzëwòwanié westrzód włôdzów szogùnatu a mieszkańców kraju, jaczi pierszi rôz zetkelë sã z tak mòderną wòjskòwą technologią.<ref name="Beasley1972"/> Perry doturził do [[Japóńskô|Japóńsczi]] z lëstã prezydeńta [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanów]] [[Millard Fillmore|Millarda Fillmore'a]], domôgającë sã narzeszeniô diplomaticznëch stosënków, òdemkniãcô japóńsczich pòrtów dlô amerikańsczich òkrãtów a zagwësnieniô pòmòcë rozbitkóm.<ref name="Perry1856"/><ref name="Feifer2006"/> Jednoczasno [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczi]] kòmòdór dôł do zrozmieniô, że òdmòwa mòze doprowadzëc do ùżëcô sëłë.<ref name="Dower2008"/> Swiądny technologiczny dominacje swòji flotë, òdmówił pòddaniégò sã reglóm narzëconëch przez szogùnat a domôgôł sã bezpòstrzédnëch negòcjacjów z nôwëższima wëszëznama .<ref name="Gordon2020"/> Pò przekôzaniu lëstu [[Matthew Perry|Perry]] òpùscył [[Japóńskô|Japóńskã]], zapòwiôdającë swój pòwart w pòstãpnym rokù.<ref name="Perry1856"/> W gromicznikù 1854 rokù pònowno pòjawił sã ù ùbrzégù kraju z jesz wikszą flotą.<ref name="Feifer2006"/> Szogùnat, zdającë so sprawã z gwôsny militarny słabòscë ë niechcącë réskòwac wòjskòwim kònfliktã, zgòdzył sã na zaczãce rozmòwów.<ref name="Beasley1972"/> [[Òbrôzk:Japanese 1854 print Commodore Perry.jpg|mały|left|Japóńsczi drzewòrit, jaczi przedstôwiô doturzenié flotë [[Matthew Perry|Perry'égò]] (1854)]] 31 stremiannika 1854 rokù pòdpisónô òsta kònwencjô z [[Kanagawa|Kanagawë]].<ref name="Beasley1995"/> Na ji mòcë odemkłé òstałë dlô [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczich]] òkrãtów pòrtë [[Shimoda]] a [[Hakodate]], rozbitkóm zagwarantowónô òsta òpieka a ùsadzony ùrząd [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczégò]] kònsula.<ref name="McClain2002"/> Chòc traktat nie zakłôdôł jesz fùlny hańdlowi wëmianë, to béł pierszim krokã do zakùńczeniô pònad dwastalatny pòliticzi izolacje.<ref name="Gordon2020"/> W pòstãpnëch latach [[Japóńskô]] òsta zmùszonô do pòdpisaniô szlachòwnëch ùmów z [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britanią]], [[Ruskô|Ruską]], [[Francjô|Francëską]] a [[Niderlandë|Niderlandama]].<ref name="Jansen2000"/> Òsoblëwie wôżny béł traktat Harrisa z 1858 rokù, jaczi òdemknął pòstãpné pòrtë dlô zagrańcowégò hańdlu a przëznôwôł cëzozemczikóm wielné przëwileje, w tim eksteritorialnosc a nisczé cła.<ref>{{Cytuj knéżkã |aùtór=Townsend Harris |titel=Complete Journal of Townsend Harris |wëdôwca=Charles E. Tuttle Company |rok=1959}}</ref><ref name="Beasley1972"/> Ze wzglãdu na nierówny charakter ùgòdzeniów òstałë òne pózdni pòzwóné mionã "nierównoprawnëch traktatów".<ref name="Henshall2012"/> Pòdpisanié ùmów z zôpadnyma krajama wëwòłało pòwôżny pòliticzny krizys.<ref name="Craig1961"/> Wiele [[Samùraj|Samùrajów]], [[daimyō]] a przédników césarzowégò dwòra ùznało, że szogùnat ùtracył mòc do òbarnë samòstójnoscë kraju.<ref name="Jansen2000"/> Corôz wikszą pòpùlarnotã zdobiwało zéwiszcze ''sonnō jōi'' („Tcë césarza, wënëkôj barbarzińców”), jaczé stało sã symbòlã òprzéczczi procëm rządóm [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]] a cëzym cëskóm.<ref name="Craig1961"/><ref name="Beasley1972"/> == Ùpôdk Szogùnatu == [[Òbrôzk:Yokohama-Sumo-Wrestler-Defeating-a-Foreigner-1861-Ipposai-Yoshifuji.png|mały|120px|Drzewòrit z 1861. Miónkôrz [[sumò]] rzucô cëzyńca, co ilustrëje antizôpadné nôstroje w cządze òdmikaniô sã [[Japóńskô|Japóńsczi]].]] Pò pòdpisaniu nierównoprawnëch traktatów aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] pòczął chiże słabnąc.<ref name="Jansen2000"/><ref name="Beasley1972"/> We wiele feùdalnëch domenach rosło przekònanié, że donëchczasowi system rządów nie je w sztãdze procëmstawic sã presje zôpadnëch mòcarstwów ani przëprowadzëc kòniecznëch refòrmów.<ref name="Gordon2020"/><ref name="Totman1993"/> Òsoblëwie mòcnô òpòzycjô ùsztôłtowa sã w pôłniowò-zôpadnëch domenach [[Satsuma]] a [[Chōshū]], jaczich przédnicë pòmale zmòcniwelë wespółrobòtã procëm szogùnatowi.<ref name="Craig1961"/><ref>{{Cytuj knéżkã |aùtór=Conrad Totman |titel=The Collapse of the Tokugawa Bakufu, 1862–1868 |wëdôwca=University of Hawaiʻi Press |rok=1980 |isbn=9780824806149}}</ref> Zôczątkòwò przëstójnicë zéwiszcza ''sonnō jōi'' òpòwiôdelë sã za wënëkaniã cëzozemczików z [[Japóńskô|Japóńsczi]].<ref name="Craig1961"/><ref name="Jansen2000"/> Z czasã równak wiele z nich ùznało, że skùtecznô òbarna kraju wëmôgô przejãcô zôpôdny technologie, wòjskòwi mòdernizacje a centralizacje kraju pòd przédnictwã césôrza.<ref name="Gordon2020"/><ref name="Beasley1972"/> W efekce rëch pòmale przesztôłcył sã z antizôpadnégò w refòrmisticzny.<ref name="Henshall2012"/> W 1866 rokù dzãka staróm [[Sakamoto Ryōma|Sakamoto Ryōmë]] zawiartô òsta zdrëszëna pòmidzë domenama [[Satsuma]] a [[Chōshū]].<ref>{{Cytuj knéżkã |aùtór=Ravina Mark |titel=The Last Samurai: The Life and Battles of Saigō Takamori |wëdôwca=John Wiley & Sons |rok=2004 |isbn=9780471089704}}</ref><ref name="Craig1961"/> Nen dogôdënk òdegrôł kluczową rolã w naszëkòwaniu dzejaniô procëm szogùnatowi.<ref name="Jansen2000"/> Jednoczasno pògôrszająca sã gòspòdarczô sytuacjô, inflacjô a spòlëznowé niezadowòlnienié dodatkòwò òsłôbiałë włôdzã [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]].<ref name="Totman1993"/><ref name="Gordon2020"/> [[Òbrôzk:MeijiJoukyou.jpg|mały|left|Césôrz [[Mutsuhito]] ò drogã z [[Kioto]] do [[Tokio]] („Le Monde Illustre”, 1869)]] W smùtanie 1867 rokù slédny szogùn [[Tokugawa Yoshinobu]] zrzekł sã wikszoscë swòjich pòliticznëch ùprawnieniów ë fòrmalno zwrócył włôdzã césarzowi w wëdarzenim znónym jakno ''taisei hōkan'' („zwrot włôdzë césarzowi”).<ref>{{Cytuj knéżkã |aùtór=Marius B. Jansen |titel=Sakamoto Ryōma and the Meiji Restoration |wëdôwca=Princeton University Press |rok=1961}}</ref><ref name="Beasley1972"/> Nie zakùńczëło to równak kònfliktu. Przëstójnicë szogùnatu nie zamierzelë pògòdzëc sã z ùtratą cëskù, za to césarsczé stronnictwò prowadzëło do całownégò rëmniãcô [[Ród Tokugawa|rodu Tokugawa]] z pòliticznégò żëcégò.<ref name="Jansen2000"/><ref name="Gordon2020"/> 3 strëmiannika 1868 rokù ògłoszonô òsta restaùracjô bezpòstrzédny césarsczi włôdzë.<ref name="Beasley1972"/><ref name="Jansen2000"/> Czile tidzeniów pózdni wëbùchła [[wòjna Boshin]], jakô dérowa do 1869 rokù.<ref>{{Cytuj knéżkã |aùtór=Michael Wert |titel=Meiji Restoration Losers: Memory and Tokugawa Supporters in Modern Japan |wëdôwca=Harvard University Asia Center |rok=2022 |isbn=9780674275928}}</ref><ref>{{Cytuj knéżkã |aùtór=Stephen Turnbull |titel=The Boshin War 1868–69 |wëdôwca=Osprey Publishing |rok=2008 |isbn=9781846032462}}</ref> Wòjska wiérné césarzowi dobëłë w [[Biôtka pòd Toba–Fushimi|biôtce pòd Toba–Fushimi]], a pònemù zajãłë [[Edo]], jaczégò miono pózdni òstało zmienioné na [[Tokio]].<ref name="TurnbullBoshin2008">{{Cytuj knéżkã |aùtór=Stephen Turnbull |titel=The Boshin War 1868–69 |wëdôwca=Osprey Publishing |rok=2008 |isbn=9781846032462}}</ref><ref name="Jansen2000"/> Slédnô òprzéczka przëstójników szogùnatu òsta zdëszonô na òstrowie [[Hokkaido]], dze òsta ùsadzonô [[Repùblika Ezo]].<ref>{{Cytuj knéżkã |aùtór=Stephen Turnbull |titel=War in Japan 1467–1615 |wëdôwca=Osprey Publishing |rok=2002 |isbn=9781841764801}}</ref><ref name="TurnbullBoshin2008"/> Ji kapitulacjô w maju 1869 rokù òznôcza definitiwny kùńc [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a zakùńczenié jistniejącégò pònad dwa a pół stalata systemù bakufu (szogùnatu).<ref name="Jansen2000"/><ref name="Beasley1972"/> Ùpôdk szogùnatu òdemknął drogã przeprowadzeniô szerok naszëkòwónëch refòrmów, jaczé przesztôłcëłë [[Japóńskô|Japóńskã]] z feùdalnégò kraju w mòderné scentralizowóné césarstwò.<ref name="McClain2002"/><ref name="Gordon2020"/> W pòstãpnëch latach nowé włôdze pòczãłë lëkwidacjã systemù han ([[Feùdalizm|feùdalizmu]]), refòrmã administracje, mòdernizacjã wòjska, rozwij industrie a bùdowã mòdernégò systemù edukacje, co zaczãło richtich cząd Restaùracje Meiji.<ref name="Jansen2000"/><ref name="Beasley1972"/><ref name="Henshall2012"/> == Òbaczë téż == * [[Japóńskô]] == Przëpisë == {{Przëpisë|2}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * https://www.photosofjapan.com/ {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Japóńskô]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] k4tacsvcfmpk94aboub94jdvuueom7z 0 13722 222975 218755 2026-11-01T20:24:21Z Terrus38 14026 222975 wikitext text/x-wiki {{Jiné znaczënczi}} [[Òbrôzk:Newly_developed_single-family_home_in_northern_Germany.jpg|mały|Mòdernô [[jednorodzynnô chëcz]]]] [[Òbrôzk:BBPartyzantów25.jpg|mały|Miesczi mieszkalny bùdink]] [[Òbrôzk:Dom_konstrukcji_zrębowej_na_Białorusi.jpg|mały|Drzewianô chëcz]] [[Òbrôzk:Toda_Hut.JPG|mały|Pòkrëté ùstrzechą kôtë lëdu Todów]] [[Òbrôzk:Ostrowiec_Ogrody_20071008_0952.jpg|mały|Bloki mieszkalne z wielkiej płyty po [[II swiatowô wòjna|II wojnie światowej]]]] [[Òbrôzk:Nowô Hëta (3).JPG|mały|Tradicyjnô kaszëbskô chëcz we [[Wiãzarka|wiãzarkã]]]] [[Òbrôzk:Ordona_5c_warszawa.jpg|mały|Mòderny mieszkalny blok w Pòlsce]] '''Chëcz''' – przëspòsobiony przez człowieka pòd kònstrukcyjnym i ùżëtkòwim wzglãdã plac namieniony mieszkalnym célóm. Dzysdnia to dô rozmajité ôrtë chëczów: [[mieszkanié]] w [[Mieszkalny blok|blokù]] abò wielerodzynny chëczë, [[Jednorodzynnô chëcz|jednorodzynną chëcz]], [[dodóm dzecka]], dodóm spòkójny stôroscë ëtd. == Historiô == Nôstarszą fòrmą chëczów bëłë jamë ([[paleòlit]]), pózni szałasë i pòdzemnice (mezolit). Pierszé bùdowóné chëczë bëłë jednojizbòwé ([[neòlit]]), òb epòkã [[Epòka bronksu|bronksu]] i [[Epòka żelazła|żelazła]] to dô ju trzëjizbòwé (Biskùpino). Stôwióné bëłë z wietwiów òblepionëch glëną, drzewã ë kamieniã. W [[Stôrożëtnosc|stôrożëtnoscë]] w [[Egipt|Egipce]] ë [[Mezopòtamiô|Mezopòtamie]] chëczë bùdowóné bëłë z rãczno fòrmòwónëch cegłów òd glënë, jaczé bëłë sëszoné na słuńcu. To bëłë wielejizbòwé bùdinczi, colemało z bënowim pòdwòrzim, tej téż pòjawiłë sã przãtrowé bùdinczi. W [[Eùropa|Eùropie]] wësztôłca sã [[greckô chëcz]] i [[rzimskô chëcz]]. Z ùpôdkã [[Rzimsczé Césarstwò|rzimsczégò cysarstwa]] mët doszło do załómaniégò rozwiju bùdowiznë. Tradicje rzimsczi chëczë kòntinuòwa [[architektura islamu]]. We chrzescëjańsczi Eùropie, òb cząd [[Architektura strzédnëch wieków|wczasnëch strzédnëch wieków]] fùnkcjã chëczi pełniłë ùmòcnioné zómczi i drzewiané [[Kôta|kôtë]] bùdowóné w òbrëmim [[Gardzëszcze|gardzëszczów]] i [[Pòdgardzé|pòdgardzów]] abò jakno jako pòrozpierzchłé (wies), na terenach chrónionëch na nôtërny ôrt – {{skr.|np.}} w [[Las|lasu]]. W miastach w XIII i XIV wiekù chëcz je mést bùdowónô we wiãzarkã, jakô zaczã bëc zastãpòwónô bùdinkama ò mùrowanëch scanach. Òb cząd [[Gòtik|gòtikù]] w miesczi bùdowiznie nôczãscy wznoszoné bëłë dwa-, trzëprzãtrowé szczëtowé bùdinczi. Parter namieniony béł rzemiãsniczim warkòwnióm i składóm, przãter służił za mieszkalny part, a w [[Pòdùstrzeszé|kùkówkach]] to dało magazynë. W [[renesansu]] [[Miasto|miesczé]] bùdinczi zwëskùją szerszé, bògato dekòrowóné fasadë z wikszima [[Òkno|òknama]], rosce lëczba jizbów, bënë bùdowóné są arkadowé pòdwórza. To dô i bùdinczi z [[Pòdwëstôwk|pòdwëstôwkama]] i [[Dak|daczi]] z [[Attika (architektura)|attikama]]. Ten zort bùdowiznë w cządze barokù zaczął bëc za [[Rezydencjô|rezydencje]] przedstôwców nôwëższich spòlëznowëch wiôrsztów, ùpòdobniwającë sã do miesczich pałaców. Na [[Wies|wiesczich]] terenach ùmòcnionô zabùdowa przesztôłca sã w pałace i [[Szlachecczi dwór|szlachecczé dwòrë]]. Jednorodzynnô bùdowizna pòwsta w [[Angliô|Anielsce]] w XVII w. [[Czinsz|Czinszowé]] chëcze pòjawiłë sã na zôczątkù XVIII w. w gardach Angelsczi i [[Francjô|Francje]] (pierszé czinszowé bùdinczi bëłë równak znóné jô w stôrożëtny [[Greckô|Grecce]] i [[Rzim|Rzimie]] – insula). Dzysdnia fùnkcjã chëczów pełnią wielerodzynné i jednorodzynné bùdinczi. == Terôczasné chëcze == Wielerodzynné bùdinczi: [[Le Corbusier]] propagòwôł dejã masowi mieszkalny bùdowiznë w pòstacje mieszkalnëch bloków, òd jaczich pierszi – ''Unité d’habitation'' – pòstawiony dlô 1600 mieszkańców, pòwstôł w [[Marsyliô|Marsylie]] w [[1952]]. Bloczi Le Corbusiera wëpòsażoné w rekreacyjné terasë zwóné téż ògrodama na plaskatëch dakach a zagwësniwającé loggiã w kòżdi jizbie i wiôldżi metrôż przëpôdający na kòżdą òsobã w mieszkanim, w procëmnoscë do szpórownëch bloków znónëch z kòmùnisticznëch państwów są jednak pòwòjnowim brzadã ùtwórczégò rozwiju architekturë przedwòjnowégò [[Mòdernizm (architektura)|mòdernizmu]] i wëcygnieniô wniosków z jegò felów w Zôpadny Eùropie<ref>Le Corbusier ''L’Unité d’habitation de Marseille'' Le Point 1950</ref><ref>Le Corbusier l’unité d’habitation de Marseille Jacques Sbriglio 2013</ref>. Jegò projektë zabùdowë gardów òpiérałë sã na wëapartnienim mieszkalny, wëpòczinkòwi fùnkcje i sferów prôcë ([[Bióro|biórów]], [[Przemësłowi zakłôd|przemësłowëch zakładów]]). Chëczë – juwerné [[Chmùrnik|chmùrniczi]], pòzbawioné dekòracjów, ò geòmetricznëch sztôłtach, zlokalizowóné krótkò parków, namienioné bëłë setkóm i tësãcóm lëdzy. Z tëch założeniów wëchôdają dzysdniowé sedlëszcza bùdowóné w Pòlsce òd 60. lat XX w. Òd zôczątkù 90. lat XX stalatégò, pò zmianie ekònomicznégò systemù, wiedno pòpùlarniészé są jednorodzynné chëcze. W XXI wiekù corô chãtni stôwiô sã {{skr.|tpzw.}} kanadijsczé chëcze (ò letczim drzewianym srãbie). [[Jednorodzynnô chëcz|Jednorodzynné chëcze]] bùdowóné są w wiesczich i miesczich òbrëmiach jakno wòlno stojącé ë w blëzniaczi zabùdowie (dwie chëczë òbsôdającé jednã pòspólną scanã), régòwi (réga bùdinków ò pòspólnëch bòcznëch scanach), czasã atrialny (pòchwôt pòchôdô òd atrium) – są to jednorodzynné bùdinczi, {{skr.|np.}} ò rzuce w sztôłce lëtrë „L” abò „C” z bënowima miniògródkama. W gardach i pòdmiesczich sedlëszczach twòrzą òne colemało samòstójné ùrbanisticzné systemë z gwôsnyma krómama, szkòłama, òstrzódkama zdrowiégò ëtd. Mieszkalné fùnkcje pełnią téż taczé bùdinczi jak [[Hòtel|hotele]], internatë, [[kaszarë]]. Bùten [[Eùropa|Eùropë]] pòwstałë téż jinszé fòrmë mieszkalnëch bùdinków. Pòdiktowóné to bëło jinszima klimaticznyma warënkama ë zróżnicowóną przëstãpnoscą materiałów do stôwianiô chëczi. == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Chëcz (wiele znaczeniów)}} |col2= === Sparłãczoné témë === * [[Celt]] * [[Dwór]] * [[Jizba]] * [[Jurta]] * [[Pałac]] |col3= === Bùdinczi === {{#categorytree:Bùdinczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bùdinczi]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] oo42qojzua39bwdhw1x1737wdgqs3y1 0 13776 222900 221041 2026-11-01T16:46:46Z HaxelKaszëba 17492 222900 wikitext text/x-wiki {{Szablóna:Mùzyczny albùm infobox | pòzwa albùmù = Adrenaline | artista = [[Deftones]] | ôrt albùmù = [[sztudijny albùm]] | wëdóné = [[1 rujana]] [[1995]] | plac nagraniô = Matrix ([[San Francisco]], [[Kalifòrniô]]) | mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[nu metal]], [[heavy metal]] | czas dérowaniô = 48:38 | wëtwórniô = [[Maverick Records|Maverick]], [[Warner Records|Warner]] | produkcjô = [[Terry Date]], [[Deftones]] | chronologiô = {{Karno chronologiô|albùm = Adrenaline| rëchlészi = — | pòstãpny = [[Around the Fur]] | rok = 1995}} }} '''Adrenaline''' – debiutowi [[sztudijny albùm]] amerikańsczégò metalowégò karna [[Deftones]], wëdóny [[1 rujana]] [[1995]] rokù nôkładã wëtwórnie [[Maverick Records]]<ref>{{Cytuj starnã | url = http://www.deftones.com | titel = Deftones Official Website | data przëstãpù = 2026-08-14}}</ref>. Na platka ùznôwónô je za jeden z kluczowëch dokazów, jaczi pòłożił zwelã pòd rozwij ôrtu [[Nu metal|nu metalu]] w pòłowie lat 90. == Geneza a brzëmienié == Albùm pòwstôł òb cząd intensywnëch kòncertów karna, co przełożëło sã na jegò sërowé, wnet "garażowé" brzëmienié. Produkcją materiału zajął sã [[Terry Date]], jaczi pózni stôł sã stójnym wespółrobòtnikã karna<ref>{{Cytuj starnã | url = http://www.allmusic.com | titel = Terry Date Credits | data przëstãpù = 2026-08-14}}</ref>. Brzëmienié ''Adrenaline'' charakterizëje sã cwiardima, przesterowónyma gitarowima riffama [[Stephen Carpenter|Stephena Carpentera]] a specjalnym wòkalnym sztilã [[Chino Moreno]], jaczi parłãczi agresywné krziczi z wnet szeptónyma partiama. == Znaczënk a òdbiér == Chòc w sztóce premiérë albùm nie òsygnął natëchmiastowégò kòmercyjnégò sukcesu, z czasã zwëskôł kùltowi sztatus. Mùzyczny kriticë achtnãlë gò za wniesenié swiéżoscë do tedëczasny metalowi scenë a za szëk parłãczeniô elementów [[Heavy metal|heavy metalu]], [[Hardcore punk|hardcore punka]] i [[Alternatiwny metal|alternatiwë]]. Nôbarżi znónyma ùsôdzkama promùjącyma wëdôwiznã bëłë syngle ''„7 Words”'' a ''„Bored”'', jaczé do dzys są stójnyma pónktama wëstãpów karna na żëwò. Sukces ''Adrenaline'' pòzwòlił [[Deftones]] na pòczãcé wielelatny karierë a zbùdowanié òddóny bazë lubòtników na całim swiece. == Lësta ùsôdzków == <table class="wikitable" style="width: 70%;"> <tr> <th style="width: 5%;">Nr</th> <th style="text-align: left;">Titel</th> <th style="text-align: left;">Bôczënk</th> <th style="width: 15%;">Czas</th> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">1.</td> <td>„Bored”</td> <td></td> <td>4:06</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">2.</td> <td>„Minus Blindfold”</td> <td></td> <td>4:04</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">3.</td> <td>„One Weak”</td> <td></td> <td>4:29</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">4.</td> <td>„Nosebleed”</td> <td></td> <td>4:26</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">5.</td> <td>„Lifter”</td> <td></td> <td>4:43</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">6.</td> <td>„Root”</td> <td></td> <td>3:41</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">7.</td> <td>„7 Words”</td> <td></td> <td>3:44</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">8.</td> <td>„Birthmark”</td> <td></td> <td>4:19</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">9.</td> <td>„Engine No. 9”</td> <td></td> <td>3:25</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">10.</td> <td>„Fireal”</td> <td></td> <td>6:36</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">11.</td> <td>„Fist”</td> <td>hidden track</td> <td>3:35</td> </tr> <tr style="font-weight: bold; background-color: #f2f2f2;"> <td colspan="3" style="text-align: right;">Fùl czas:</td> <td>48:38</td> </tr> </table> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Deftones}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Platczi]] [[Kategòrëjô:Deftones]] p1tapohlekp8q9reofakzgn5xq5j72x 0 13785 222893 221042 2026-11-01T16:42:52Z HaxelKaszëba 17492 222893 wikitext text/x-wiki {{Szablóna:Mùzyczny albùm infobox | pòzwa albùmù = Around the Fur | artista = [[Deftones]] | ôrt albùmù = [[sztudijny albùm]] | wëdóné = [[28 rujana]] [[1997]] | plac nagraniô = [[Studio Litho]] (Seattle, Waszingtón), [[Studio Durrango]] (Woodinville, Waszingtón) | mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[nu metal]], [[heavy metal]] | czas dérowaniô = 73:56 | wëtwórniô = [[Maverick Records|Maverick]], [[Warner Records|Warner Bros.]] | produkcjô = [[Terry Date]], [[Deftones]] | chronologiô = {{Karno chronologiô | albùm = Around the Fur | rëchlészi = [[Adrenaline]] | pòstãpny = [[White Pony]] | rok = 1997 }} }} '''Around the Fur''' – drëdżi [[sztudijny albùm]] amerikańsczégò karna [[Deftones]], wëdóny [[28 rujana]] [[1997]] rokù nôkładã [[Maverick Records]]<ref>{{Cytuj starnã | url = https://www.billboard.com/artist/deftones/ | titel = Deftones Chart History | òpùblikòwóny = Billboard | data przëstãpù = 2026-08-14}}</ref>. Albùm òstôł wëprodukòwóny przez [[Terry Date|Terry'égò Date'a]] òrôz bëtników karna. Nagraniô òdbiwałë sã òd aprila do czerwińca 1997 rokù w [[Studio Litho]] w Seattle. Albùm béł rozwiniãcym brzëmienié zaprezentowónégò na debiutowim ''[[Adrenaline]]'' z 1995 rokù. ''Around the Fur'' parłãczi elementë [[alternatiwny metal| alternatiwnégò metalu]], [[nu metal]]u a cwiardszégò rocka, a jegò produkcjô bëła barżi rozbùdowónô jak na pierszim albùmie kapelë. Platka hala karnowi wikszą pòpùlarnotã, a pòchòdzącé z ni syngle ''„My Own Summer (Shove It)”'' òrôz ''„Be Quiet and Drive (Far Away)”'' stałë sã jednyma z nôbarżi znónëch ùsôdzków [[Deftones]]. Albùm zadebiutowôł na 29. placu amerikańsczi lëstë [[Billboard 200]]. W 1999 rokù zwëskôł certifikat złoti platczi, a w 2011 rokù òstôł certifikòwóny jakno platinowi<ref>{{Cytuj starnã | url = https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_search=true&artist=Deftones | titel = RIAA Gold & Platinum – Deftones | òpùblikòwóny = RIAA | data przëstãpù = 2026-08-14}}</ref>. == Historiô pòwstaniô == Pò wëdaniu ''[[Adrenaline]]'' [[Deftones]] rozpòczął robòtã nad pòstãpnym albùmã. Karno pònowno pòdjął wespółrobòtã z producentã [[Terry Date|Terry'm Date'ã]], jaczi òdpòwiôdôł téż za produkcjã debiutowi platczi. Nagraniô ''Around the Fur'' pòczãłë sã w aprilu 1997 rokù w [[Studio Litho]] w Seattle, należącym do gitarzistë [[Pearl Jam]], [[Stone Gossard|Stone'a Gossarda]]. Sesje dérowałë do czerwińca negò samégò rokù<ref>{{Cytuj starnã | url = https://www.allmusic.com/album/around-the-fur-mw0000030589 | titel = Around the Fur – AllMusic Review | òpùblikòwóny = AllMusic | data przëstãpù = 2026-08-14}}</ref>. Òb czas robòtów nad albùmã bëtnicë [[Deftones]] mieszkalë mët w najimóny chëczë w pôłniowi parce Seattle. Cząd nen béł zrzeszony z intensywnym zëcym karna, rozegracjama òrôz òsobistima tôklama, jaczé nalazłë pòdbrzëszcze w atmosferze nagraniów. W przërównaniu z ''[[Adrenaline]]'' karno pòłożił wikszi nacësk na atmosferã a dinamikã ùsôdzków. Gitarowé partie [[Stephen Carpenter|Stephena Carpentera]] òstałë zestawioné z barżi zróżnicowanyma wòkalama [[Chino Moreno]], a [[Abe Cunningham]] eksperimentowôł z brzëmienim perkùsje. == Mùzyka == ''Around the Fur'' je albùmã ùtrzëmónym przédno w sztilistice [[Alternatiwny metal|alternatiwnégò metalu]] a [[Nu metal|nu metalu]]. W przërównaniu z debiutowim ''[[Adrenaline]]'' mùzyka karna sta sã barżi zróżnicowónô pòd wzglãdã dinamiczi a atmosferë. Ùsôdzczi taczé jak ''„My Own Summer (Shove It)”'' a ''„Lotion”'' òpierają sã na cwiardszich, ritmicznëch gitarowëch riffach, równak le ''„Be Quiet and Drive (Far Away)”'' wëkòrzistëje barżi melodijné a przestrzenné partie. Albùm zawierô téż barżi eksperimentalné kòmpòzycje, taczé jak ''„MX”''. W nagraniu ''„Headup”'' gòscynno wëstąpił [[Max Cavalera]], rëchlészi wòkalista a gitarzista [[Sepultura|Sepulturë]] òrôz lider [[Soulfly]]. Ùsôdzk pòwstôł jakno hołd dlô Dana Wellsa, ùmiarłégò paserba [[Max Cavalera|Cavalerë]]. == Lësta ùsôdzków == <table class="wikitable" style="width: 70%;"> <tr> <th style="width: 5%;">Nr</th> <th style="text-align: left;">Titel</th> <th style="text-align: left;">Bôczënk</th> <th style="text-align: 15%;">Czas</th> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">1.</td> <td>„My Own Summer (Shove It)”</td> <td></td> <td>3:35</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">2.</td> <td>„Lhabia”</td> <td></td> <td>4:09</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">3.</td> <td>„Mascara”</td> <td></td> <td>3:45</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">4.</td> <td>„Around the Fur”</td> <td></td> <td>3:31</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">5.</td> <td>„Rickets”</td> <td></td> <td>2:42</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">6.</td> <td>„Be Quiet and Drive (Far Away)”</td> <td></td> <td>5:08</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">7.</td> <td>„Lotion”</td> <td></td> <td>3:57</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">8.</td> <td>„Dai the Flu”</td> <td></td> <td>4:15</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">9.</td> <td>„Headup”</td> <td>gòscynno: [[Max Cavalera]]</td> <td>5:12</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">10.</td> <td>„MX”</td> <td>hidden track</td> <td>37:19</td> </tr> <tr style="font-weight: bold; background-color: #f2f2f2;"> <td colspan="3" style="text-align: right;">Fùl czas:</td> <td>73:56</td> </tr> </table> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Deftones}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Platczi]] [[Kategòrëjô:Deftones]] 6sy6ibjac385uax5f0gtf8qrmxwhmut 222899 222893 2026-11-01T16:46:17Z HaxelKaszëba 17492 222899 wikitext text/x-wiki {{Szablóna:Mùzyczny albùm infobox | pòzwa albùmù = Around the Fur | artista = [[Deftones]] | ôrt albùmù = [[sztudijny albùm]] | wëdóné = [[28 rujana]] [[1997]] | plac nagraniô = [[Studio Litho]] (Seattle, Waszingtón), [[Studio Durrango]] (Woodinville, Waszingtón) | mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[nu metal]], [[heavy metal]] | czas dérowaniô = 73:56 | wëtwórniô = [[Maverick Records|Maverick]], [[Warner Records|Warner]] | produkcjô = [[Terry Date]], [[Deftones]] | chronologiô = {{Karno chronologiô | albùm = Around the Fur | rëchlészi = [[Adrenaline]] | pòstãpny = [[White Pony]] | rok = 1997 }} }} '''Around the Fur''' – drëdżi [[sztudijny albùm]] amerikańsczégò karna [[Deftones]], wëdóny [[28 rujana]] [[1997]] rokù nôkładã [[Maverick Records]]<ref>{{Cytuj starnã | url = https://www.billboard.com/artist/deftones/ | titel = Deftones Chart History | òpùblikòwóny = Billboard | data przëstãpù = 2026-08-14}}</ref>. Albùm òstôł wëprodukòwóny przez [[Terry Date|Terry'égò Date'a]] òrôz bëtników karna. Nagraniô òdbiwałë sã òd aprila do czerwińca 1997 rokù w [[Studio Litho]] w Seattle. Albùm béł rozwiniãcym brzëmienié zaprezentowónégò na debiutowim ''[[Adrenaline]]'' z 1995 rokù. ''Around the Fur'' parłãczi elementë [[alternatiwny metal| alternatiwnégò metalu]], [[nu metal]]u a cwiardszégò rocka, a jegò produkcjô bëła barżi rozbùdowónô jak na pierszim albùmie kapelë. Platka hala karnowi wikszą pòpùlarnotã, a pòchòdzącé z ni syngle ''„My Own Summer (Shove It)”'' òrôz ''„Be Quiet and Drive (Far Away)”'' stałë sã jednyma z nôbarżi znónëch ùsôdzków [[Deftones]]. Albùm zadebiutowôł na 29. placu amerikańsczi lëstë [[Billboard 200]]. W 1999 rokù zwëskôł certifikat złoti platczi, a w 2011 rokù òstôł certifikòwóny jakno platinowi<ref>{{Cytuj starnã | url = https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_search=true&artist=Deftones | titel = RIAA Gold & Platinum – Deftones | òpùblikòwóny = RIAA | data przëstãpù = 2026-08-14}}</ref>. == Historiô pòwstaniô == Pò wëdaniu ''[[Adrenaline]]'' [[Deftones]] rozpòczął robòtã nad pòstãpnym albùmã. Karno pònowno pòdjął wespółrobòtã z producentã [[Terry Date|Terry'm Date'ã]], jaczi òdpòwiôdôł téż za produkcjã debiutowi platczi. Nagraniô ''Around the Fur'' pòczãłë sã w aprilu 1997 rokù w [[Studio Litho]] w Seattle, należącym do gitarzistë [[Pearl Jam]], [[Stone Gossard|Stone'a Gossarda]]. Sesje dérowałë do czerwińca negò samégò rokù<ref>{{Cytuj starnã | url = https://www.allmusic.com/album/around-the-fur-mw0000030589 | titel = Around the Fur – AllMusic Review | òpùblikòwóny = AllMusic | data przëstãpù = 2026-08-14}}</ref>. Òb czas robòtów nad albùmã bëtnicë [[Deftones]] mieszkalë mët w najimóny chëczë w pôłniowi parce Seattle. Cząd nen béł zrzeszony z intensywnym zëcym karna, rozegracjama òrôz òsobistima tôklama, jaczé nalazłë pòdbrzëszcze w atmosferze nagraniów. W przërównaniu z ''[[Adrenaline]]'' karno pòłożił wikszi nacësk na atmosferã a dinamikã ùsôdzków. Gitarowé partie [[Stephen Carpenter|Stephena Carpentera]] òstałë zestawioné z barżi zróżnicowanyma wòkalama [[Chino Moreno]], a [[Abe Cunningham]] eksperimentowôł z brzëmienim perkùsje. == Mùzyka == ''Around the Fur'' je albùmã ùtrzëmónym przédno w sztilistice [[Alternatiwny metal|alternatiwnégò metalu]] a [[Nu metal|nu metalu]]. W przërównaniu z debiutowim ''[[Adrenaline]]'' mùzyka karna sta sã barżi zróżnicowónô pòd wzglãdã dinamiczi a atmosferë. Ùsôdzczi taczé jak ''„My Own Summer (Shove It)”'' a ''„Lotion”'' òpierają sã na cwiardszich, ritmicznëch gitarowëch riffach, równak le ''„Be Quiet and Drive (Far Away)”'' wëkòrzistëje barżi melodijné a przestrzenné partie. Albùm zawierô téż barżi eksperimentalné kòmpòzycje, taczé jak ''„MX”''. W nagraniu ''„Headup”'' gòscynno wëstąpił [[Max Cavalera]], rëchlészi wòkalista a gitarzista [[Sepultura|Sepulturë]] òrôz lider [[Soulfly]]. Ùsôdzk pòwstôł jakno hołd dlô Dana Wellsa, ùmiarłégò paserba [[Max Cavalera|Cavalerë]]. == Lësta ùsôdzków == <table class="wikitable" style="width: 70%;"> <tr> <th style="width: 5%;">Nr</th> <th style="text-align: left;">Titel</th> <th style="text-align: left;">Bôczënk</th> <th style="text-align: 15%;">Czas</th> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">1.</td> <td>„My Own Summer (Shove It)”</td> <td></td> <td>3:35</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">2.</td> <td>„Lhabia”</td> <td></td> <td>4:09</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">3.</td> <td>„Mascara”</td> <td></td> <td>3:45</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">4.</td> <td>„Around the Fur”</td> <td></td> <td>3:31</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">5.</td> <td>„Rickets”</td> <td></td> <td>2:42</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">6.</td> <td>„Be Quiet and Drive (Far Away)”</td> <td></td> <td>5:08</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">7.</td> <td>„Lotion”</td> <td></td> <td>3:57</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">8.</td> <td>„Dai the Flu”</td> <td></td> <td>4:15</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">9.</td> <td>„Headup”</td> <td>gòscynno: [[Max Cavalera]]</td> <td>5:12</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">10.</td> <td>„MX”</td> <td>hidden track</td> <td>37:19</td> </tr> <tr style="font-weight: bold; background-color: #f2f2f2;"> <td colspan="3" style="text-align: right;">Fùl czas:</td> <td>73:56</td> </tr> </table> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Deftones}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Platczi]] [[Kategòrëjô:Deftones]] kxxunk6x5nzqdx7p5mvntd1u86h4ksc 0 13793 222891 222189 2026-11-01T16:42:02Z HaxelKaszëba 17492 222891 wikitext text/x-wiki {{Szablóna:Mùzyczny albùm infobox | pòzwa albùmù = White Pony | artista = [[Deftones]] | ôrt albùmù = [[sztudijny albùm]] | wëdóné = [[20 czerwińca]] [[2000]] | plac nagraniô = [[Larrabee Sound Studios]] (West Hollywood, Kalifòrniô), [[Studio Litho]] (Seattle, Waszingtón) | mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[eksperimentalny rock]] | czas dérowaniô = 48:43 | wëtwórniô = [[Maverick Records|Maverick]], [[Warner Bros. Records|Warner Bros.]] | produkcjô = [[Terry Date]], [[Deftones]] | chronologiô = {{Karno chronologiô | albùm = White Pony | rëchlészi = [[Around the Fur]] | pòstãpny = [[Deftones (albùm)|Deftones]] | rok = 2000 }} }} '''White Pony''' – trzecy [[sztudijny albùm]] amerikańsczégò karna [[Deftones]], wëdóny [[20 czerwińca]] [[2000]] rokù nôkładã [[Maverick Records]] a [[Warner Records|Warner Bros. Records]]<ref>https://www.discogs.com/master/46633-Deftones-White-Pony</ref>. Producentã albùmù béł [[Terry Date]], jaczi rëchli wespółrobił z karnã przë albùmach ''[[Adrenaline]]'' a ''[[Around the Fur]]''<ref>https://www.allmusic.com/album/white-pony-mw0000072049</ref>. ''White Pony'' béł rozwiniãcym rëchlészégò sztilu [[Deftones]], parłãczącë [[alternatiwny metal]], [[nu metal]], [[alternatiwny rock]], elementë [[shoegaze]] a [[Elektronicznô mùzyka|elektroniczny mùzyczi]]<ref>https://pitchfork.com/reviews/albums/deftones-white-pony/</ref>. Albùm béł òdéńscã òd barżi bezpòstrzédnégò a agresywnégò brzëmieniô rëchlészich platków karna. [[Deftones]] wëkòrzistôł na nim barżi zróżnicowóné aranżacje, atmòsfericzné gitarowé partie, elektronikã a melodijné wòkalné partie [[Chino Moreno]]<ref>https://www.grammy.com/news/deftones-white-pony-album-legacy-nu-metal-masterpiece</ref>. Wedle serwisu GRAMMY.com albùm béł istotnym przëmiarã òdéńscô karna òd tipòwëch znanków tedëczasnégò [[Nu metal|nu metalu]] w starnã barżi eksperimentalnégò a atmòsfericznégò brzëmieniô<ref>https://www.grammy.com/news/deftones-white-pony-album-legacy-nu-metal-masterpiece</ref>. == Sukces a nôdgrodë == White Pony zwëskôł wiôldżi kòmercyjny sukces a zadebiutowôł na 3. placu amerikańsczi lëstë [[Billboard 200]]<ref>https://www.billboard.com/artist/deftones/chart-history/tlp/</ref>. Albùm halôł karnu m.jin. syngle ''„Change (In the House of Flies)”'' òrôz ''„Digital Bath”'', a ùsôdzk ''„Elite”'' dobéł w 2001 rokù [[Nôdgroda Grammy|nôdgrodã Grammy]] w kategòrie Best Metal Performance<ref>https://www.grammy.com/artists/deftones/14101</ref>. Bëła to pierszô [[nôdgroda Grammy]] w historie [[Deftones]]<ref>https://www.grammy.com/artists/deftones/14101</ref>. == Mùzyka == Jednym òd nôbarżi znónëch ùsôdzków je ''„Change (In the House of Flies)”'', charakterizëjący sã mirniészim tempã, atmòsfericznym brzëmienim a melodijnym wòkalã. Ùsôdzk stôł sã jednym z nôwikszich szlagrów karna<ref>https://www.allmusic.com/song/change-in-the-house-of-flies-mt0003046645</ref>. GRAMMY.com pòzwa gò wôżnym przëmiarã zjinaczi mùzycznégò czerënkù [[Deftones]] w starnã barżi atmòsfericznégò a melodijnégò sztilu<ref>https://www.grammy.com/news/deftones-white-pony-album-legacy-nu-metal-masterpiece</ref>. W ''„Passenger”'' gòscynno wëstąpił [[Maynard James Keenan]], wòkalista karna [[Tool]]<ref>https://www.discogs.com/master/46633-Deftones-White-Pony</ref>. Ùsôdzk należi do nôdłuższich kòmpòzycjów na albùmie a òpiérô sã na wòkalnym dialogù midzë [[Maynard James Keenan|Keenanã]] a [[Chino Moreno|Morenã]]<ref>https://www.allmusic.com/album/white-pony-mw0000072049</ref>. == Lësta ùsôdzków == <table class="wikitable" style="width: 70%;"> <tr> <th style="width: 5%;">Nr</th> <th style="text-align: left;">Titel</th> <th style="text-align: left;">Bôczënk</th> <th style="width: 15%;">Czas</th> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">1.</td> <td>„Feiticeira”</td> <td></td> <td>3:09</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">2.</td> <td>„Digital Bath”</td> <td></td> <td>4:15</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">3.</td> <td>„Elite”</td> <td></td> <td>4:01</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">4.</td> <td>„Rx Queen”</td> <td></td> <td>4:27</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">5.</td> <td>„Street Carp”</td> <td></td> <td>2:41</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">6.</td> <td>„Teenager”</td> <td></td> <td>3:20</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">7.</td> <td>„Knife Prty”</td> <td></td> <td>4:49</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">8.</td> <td>„Korea”</td> <td></td> <td>3:23</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">9.</td> <td>„Passenger”</td> <td>gòscynno: [[Maynard James Keenan]]</td> <td>6:08</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">10.</td> <td>„Change (In the House of Flies)”</td> <td></td> <td>5:01</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">11.</td> <td>„Pink Maggit”</td> <td></td> <td>7:32</td> </tr> <tr style="font-weight: bold; background-color: #f2f2f2;"> <td colspan="3" style="text-align: right;">Fùl czas:</td> <td>48:46</td> </tr> </table> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Deftones}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Platczi]] [[Kategòrëjô:Deftones]] r02edl98hja4e3k8woz9sf8qq722t29 222892 222891 2026-11-01T16:42:25Z HaxelKaszëba 17492 222892 wikitext text/x-wiki {{Szablóna:Mùzyczny albùm infobox | pòzwa albùmù = White Pony | artista = [[Deftones]] | ôrt albùmù = [[sztudijny albùm]] | wëdóné = [[20 czerwińca]] [[2000]] | plac nagraniô = [[Larrabee Sound Studios]] (West Hollywood, Kalifòrniô), [[Studio Litho]] (Seattle, Waszingtón) | mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[eksperimentalny rock]] | czas dérowaniô = 48:43 | wëtwórniô = [[Maverick Records|Maverick]], [[Warner Records]] | produkcjô = [[Terry Date]], [[Deftones]] | chronologiô = {{Karno chronologiô | albùm = White Pony | rëchlészi = [[Around the Fur]] | pòstãpny = [[Deftones (albùm)|Deftones]] | rok = 2000 }} }} '''White Pony''' – trzecy [[sztudijny albùm]] amerikańsczégò karna [[Deftones]], wëdóny [[20 czerwińca]] [[2000]] rokù nôkładã [[Maverick Records]] a [[Warner Records|Warner Bros. Records]]<ref>https://www.discogs.com/master/46633-Deftones-White-Pony</ref>. Producentã albùmù béł [[Terry Date]], jaczi rëchli wespółrobił z karnã przë albùmach ''[[Adrenaline]]'' a ''[[Around the Fur]]''<ref>https://www.allmusic.com/album/white-pony-mw0000072049</ref>. ''White Pony'' béł rozwiniãcym rëchlészégò sztilu [[Deftones]], parłãczącë [[alternatiwny metal]], [[nu metal]], [[alternatiwny rock]], elementë [[shoegaze]] a [[Elektronicznô mùzyka|elektroniczny mùzyczi]]<ref>https://pitchfork.com/reviews/albums/deftones-white-pony/</ref>. Albùm béł òdéńscã òd barżi bezpòstrzédnégò a agresywnégò brzëmieniô rëchlészich platków karna. [[Deftones]] wëkòrzistôł na nim barżi zróżnicowóné aranżacje, atmòsfericzné gitarowé partie, elektronikã a melodijné wòkalné partie [[Chino Moreno]]<ref>https://www.grammy.com/news/deftones-white-pony-album-legacy-nu-metal-masterpiece</ref>. Wedle serwisu GRAMMY.com albùm béł istotnym przëmiarã òdéńscô karna òd tipòwëch znanków tedëczasnégò [[Nu metal|nu metalu]] w starnã barżi eksperimentalnégò a atmòsfericznégò brzëmieniô<ref>https://www.grammy.com/news/deftones-white-pony-album-legacy-nu-metal-masterpiece</ref>. == Sukces a nôdgrodë == White Pony zwëskôł wiôldżi kòmercyjny sukces a zadebiutowôł na 3. placu amerikańsczi lëstë [[Billboard 200]]<ref>https://www.billboard.com/artist/deftones/chart-history/tlp/</ref>. Albùm halôł karnu m.jin. syngle ''„Change (In the House of Flies)”'' òrôz ''„Digital Bath”'', a ùsôdzk ''„Elite”'' dobéł w 2001 rokù [[Nôdgroda Grammy|nôdgrodã Grammy]] w kategòrie Best Metal Performance<ref>https://www.grammy.com/artists/deftones/14101</ref>. Bëła to pierszô [[nôdgroda Grammy]] w historie [[Deftones]]<ref>https://www.grammy.com/artists/deftones/14101</ref>. == Mùzyka == Jednym òd nôbarżi znónëch ùsôdzków je ''„Change (In the House of Flies)”'', charakterizëjący sã mirniészim tempã, atmòsfericznym brzëmienim a melodijnym wòkalã. Ùsôdzk stôł sã jednym z nôwikszich szlagrów karna<ref>https://www.allmusic.com/song/change-in-the-house-of-flies-mt0003046645</ref>. GRAMMY.com pòzwa gò wôżnym przëmiarã zjinaczi mùzycznégò czerënkù [[Deftones]] w starnã barżi atmòsfericznégò a melodijnégò sztilu<ref>https://www.grammy.com/news/deftones-white-pony-album-legacy-nu-metal-masterpiece</ref>. W ''„Passenger”'' gòscynno wëstąpił [[Maynard James Keenan]], wòkalista karna [[Tool]]<ref>https://www.discogs.com/master/46633-Deftones-White-Pony</ref>. Ùsôdzk należi do nôdłuższich kòmpòzycjów na albùmie a òpiérô sã na wòkalnym dialogù midzë [[Maynard James Keenan|Keenanã]] a [[Chino Moreno|Morenã]]<ref>https://www.allmusic.com/album/white-pony-mw0000072049</ref>. == Lësta ùsôdzków == <table class="wikitable" style="width: 70%;"> <tr> <th style="width: 5%;">Nr</th> <th style="text-align: left;">Titel</th> <th style="text-align: left;">Bôczënk</th> <th style="width: 15%;">Czas</th> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">1.</td> <td>„Feiticeira”</td> <td></td> <td>3:09</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">2.</td> <td>„Digital Bath”</td> <td></td> <td>4:15</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">3.</td> <td>„Elite”</td> <td></td> <td>4:01</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">4.</td> <td>„Rx Queen”</td> <td></td> <td>4:27</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">5.</td> <td>„Street Carp”</td> <td></td> <td>2:41</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">6.</td> <td>„Teenager”</td> <td></td> <td>3:20</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">7.</td> <td>„Knife Prty”</td> <td></td> <td>4:49</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">8.</td> <td>„Korea”</td> <td></td> <td>3:23</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">9.</td> <td>„Passenger”</td> <td>gòscynno: [[Maynard James Keenan]]</td> <td>6:08</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">10.</td> <td>„Change (In the House of Flies)”</td> <td></td> <td>5:01</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">11.</td> <td>„Pink Maggit”</td> <td></td> <td>7:32</td> </tr> <tr style="font-weight: bold; background-color: #f2f2f2;"> <td colspan="3" style="text-align: right;">Fùl czas:</td> <td>48:46</td> </tr> </table> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Deftones}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Platczi]] [[Kategòrëjô:Deftones]] f9tmj9r0fm2grfu792gcgxaqq4ueis9 222894 222892 2026-11-01T16:43:39Z HaxelKaszëba 17492 222894 wikitext text/x-wiki {{Szablóna:Mùzyczny albùm infobox | pòzwa albùmù = White Pony | artista = [[Deftones]] | ôrt albùmù = [[sztudijny albùm]] | wëdóné = [[20 czerwińca]] [[2000]] | plac nagraniô = [[Larrabee Sound Studios]] (West Hollywood, Kalifòrniô), [[Studio Litho]] (Seattle, Waszingtón) | mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[eksperimentalny rock]] | czas dérowaniô = 48:43 | wëtwórniô = [[Maverick Records|Maverick]], [[Warner Records|Warner Bros.]] | produkcjô = [[Terry Date]], [[Deftones]] | chronologiô = {{Karno chronologiô | albùm = White Pony | rëchlészi = [[Around the Fur]] | pòstãpny = [[Deftones (albùm)|Deftones]] | rok = 2000 }} }} '''White Pony''' – trzecy [[sztudijny albùm]] amerikańsczégò karna [[Deftones]], wëdóny [[20 czerwińca]] [[2000]] rokù nôkładã [[Maverick Records]] a [[Warner Records|Warner Bros. Records]]<ref>https://www.discogs.com/master/46633-Deftones-White-Pony</ref>. Producentã albùmù béł [[Terry Date]], jaczi rëchli wespółrobił z karnã przë albùmach ''[[Adrenaline]]'' a ''[[Around the Fur]]''<ref>https://www.allmusic.com/album/white-pony-mw0000072049</ref>. ''White Pony'' béł rozwiniãcym rëchlészégò sztilu [[Deftones]], parłãczącë [[alternatiwny metal]], [[nu metal]], [[alternatiwny rock]], elementë [[shoegaze]] a [[Elektronicznô mùzyka|elektroniczny mùzyczi]]<ref>https://pitchfork.com/reviews/albums/deftones-white-pony/</ref>. Albùm béł òdéńscã òd barżi bezpòstrzédnégò a agresywnégò brzëmieniô rëchlészich platków karna. [[Deftones]] wëkòrzistôł na nim barżi zróżnicowóné aranżacje, atmòsfericzné gitarowé partie, elektronikã a melodijné wòkalné partie [[Chino Moreno]]<ref>https://www.grammy.com/news/deftones-white-pony-album-legacy-nu-metal-masterpiece</ref>. Wedle serwisu GRAMMY.com albùm béł istotnym przëmiarã òdéńscô karna òd tipòwëch znanków tedëczasnégò [[Nu metal|nu metalu]] w starnã barżi eksperimentalnégò a atmòsfericznégò brzëmieniô<ref>https://www.grammy.com/news/deftones-white-pony-album-legacy-nu-metal-masterpiece</ref>. == Sukces a nôdgrodë == White Pony zwëskôł wiôldżi kòmercyjny sukces a zadebiutowôł na 3. placu amerikańsczi lëstë [[Billboard 200]]<ref>https://www.billboard.com/artist/deftones/chart-history/tlp/</ref>. Albùm halôł karnu m.jin. syngle ''„Change (In the House of Flies)”'' òrôz ''„Digital Bath”'', a ùsôdzk ''„Elite”'' dobéł w 2001 rokù [[Nôdgroda Grammy|nôdgrodã Grammy]] w kategòrie Best Metal Performance<ref>https://www.grammy.com/artists/deftones/14101</ref>. Bëła to pierszô [[nôdgroda Grammy]] w historie [[Deftones]]<ref>https://www.grammy.com/artists/deftones/14101</ref>. == Mùzyka == Jednym òd nôbarżi znónëch ùsôdzków je ''„Change (In the House of Flies)”'', charakterizëjący sã mirniészim tempã, atmòsfericznym brzëmienim a melodijnym wòkalã. Ùsôdzk stôł sã jednym z nôwikszich szlagrów karna<ref>https://www.allmusic.com/song/change-in-the-house-of-flies-mt0003046645</ref>. GRAMMY.com pòzwa gò wôżnym przëmiarã zjinaczi mùzycznégò czerënkù [[Deftones]] w starnã barżi atmòsfericznégò a melodijnégò sztilu<ref>https://www.grammy.com/news/deftones-white-pony-album-legacy-nu-metal-masterpiece</ref>. W ''„Passenger”'' gòscynno wëstąpił [[Maynard James Keenan]], wòkalista karna [[Tool]]<ref>https://www.discogs.com/master/46633-Deftones-White-Pony</ref>. Ùsôdzk należi do nôdłuższich kòmpòzycjów na albùmie a òpiérô sã na wòkalnym dialogù midzë [[Maynard James Keenan|Keenanã]] a [[Chino Moreno|Morenã]]<ref>https://www.allmusic.com/album/white-pony-mw0000072049</ref>. == Lësta ùsôdzków == <table class="wikitable" style="width: 70%;"> <tr> <th style="width: 5%;">Nr</th> <th style="text-align: left;">Titel</th> <th style="text-align: left;">Bôczënk</th> <th style="width: 15%;">Czas</th> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">1.</td> <td>„Feiticeira”</td> <td></td> <td>3:09</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">2.</td> <td>„Digital Bath”</td> <td></td> <td>4:15</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">3.</td> <td>„Elite”</td> <td></td> <td>4:01</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">4.</td> <td>„Rx Queen”</td> <td></td> <td>4:27</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">5.</td> <td>„Street Carp”</td> <td></td> <td>2:41</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">6.</td> <td>„Teenager”</td> <td></td> <td>3:20</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">7.</td> <td>„Knife Prty”</td> <td></td> <td>4:49</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">8.</td> <td>„Korea”</td> <td></td> <td>3:23</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">9.</td> <td>„Passenger”</td> <td>gòscynno: [[Maynard James Keenan]]</td> <td>6:08</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">10.</td> <td>„Change (In the House of Flies)”</td> <td></td> <td>5:01</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">11.</td> <td>„Pink Maggit”</td> <td></td> <td>7:32</td> </tr> <tr style="font-weight: bold; background-color: #f2f2f2;"> <td colspan="3" style="text-align: right;">Fùl czas:</td> <td>48:46</td> </tr> </table> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Deftones}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Platczi]] [[Kategòrëjô:Deftones]] 6o5c8pvtxlnn915lh68hkq5x9lc3cz1 222898 222894 2026-11-01T16:45:52Z HaxelKaszëba 17492 222898 wikitext text/x-wiki {{Szablóna:Mùzyczny albùm infobox | pòzwa albùmù = White Pony | artista = [[Deftones]] | ôrt albùmù = [[sztudijny albùm]] | wëdóné = [[20 czerwińca]] [[2000]] | plac nagraniô = [[Larrabee Sound Studios]] (West Hollywood, Kalifòrniô), [[Studio Litho]] (Seattle, Waszingtón) | mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[eksperimentalny rock]] | czas dérowaniô = 48:43 | wëtwórniô = [[Maverick Records|Maverick]], [[Warner Records|Warner]] | produkcjô = [[Terry Date]], [[Deftones]] | chronologiô = {{Karno chronologiô | albùm = White Pony | rëchlészi = [[Around the Fur]] | pòstãpny = [[Deftones (albùm)|Deftones]] | rok = 2000 }} }} '''White Pony''' – trzecy [[sztudijny albùm]] amerikańsczégò karna [[Deftones]], wëdóny [[20 czerwińca]] [[2000]] rokù nôkładã [[Maverick Records]] a [[Warner Records]]<ref>https://www.discogs.com/master/46633-Deftones-White-Pony</ref>. Producentã albùmù béł [[Terry Date]], jaczi rëchli wespółrobił z karnã przë albùmach ''[[Adrenaline]]'' a ''[[Around the Fur]]''<ref>https://www.allmusic.com/album/white-pony-mw0000072049</ref>. ''White Pony'' béł rozwiniãcym rëchlészégò sztilu [[Deftones]], parłãczącë [[alternatiwny metal]], [[nu metal]], [[alternatiwny rock]], elementë [[shoegaze]] a [[Elektronicznô mùzyka|elektroniczny mùzyczi]]<ref>https://pitchfork.com/reviews/albums/deftones-white-pony/</ref>. Albùm béł òdéńscã òd barżi bezpòstrzédnégò a agresywnégò brzëmieniô rëchlészich platków karna. [[Deftones]] wëkòrzistôł na nim barżi zróżnicowóné aranżacje, atmòsfericzné gitarowé partie, elektronikã a melodijné wòkalné partie [[Chino Moreno]]<ref>https://www.grammy.com/news/deftones-white-pony-album-legacy-nu-metal-masterpiece</ref>. Wedle serwisu GRAMMY.com albùm béł istotnym przëmiarã òdéńscô karna òd tipòwëch znanków tedëczasnégò [[Nu metal|nu metalu]] w starnã barżi eksperimentalnégò a atmòsfericznégò brzëmieniô<ref>https://www.grammy.com/news/deftones-white-pony-album-legacy-nu-metal-masterpiece</ref>. == Sukces a nôdgrodë == White Pony zwëskôł wiôldżi kòmercyjny sukces a zadebiutowôł na 3. placu amerikańsczi lëstë [[Billboard 200]]<ref>https://www.billboard.com/artist/deftones/chart-history/tlp/</ref>. Albùm halôł karnu m.jin. syngle ''„Change (In the House of Flies)”'' òrôz ''„Digital Bath”'', a ùsôdzk ''„Elite”'' dobéł w 2001 rokù [[Nôdgroda Grammy|nôdgrodã Grammy]] w kategòrie Best Metal Performance<ref>https://www.grammy.com/artists/deftones/14101</ref>. Bëła to pierszô [[nôdgroda Grammy]] w historie [[Deftones]]<ref>https://www.grammy.com/artists/deftones/14101</ref>. == Mùzyka == Jednym òd nôbarżi znónëch ùsôdzków je ''„Change (In the House of Flies)”'', charakterizëjący sã mirniészim tempã, atmòsfericznym brzëmienim a melodijnym wòkalã. Ùsôdzk stôł sã jednym z nôwikszich szlagrów karna<ref>https://www.allmusic.com/song/change-in-the-house-of-flies-mt0003046645</ref>. GRAMMY.com pòzwa gò wôżnym przëmiarã zjinaczi mùzycznégò czerënkù [[Deftones]] w starnã barżi atmòsfericznégò a melodijnégò sztilu<ref>https://www.grammy.com/news/deftones-white-pony-album-legacy-nu-metal-masterpiece</ref>. W ''„Passenger”'' gòscynno wëstąpił [[Maynard James Keenan]], wòkalista karna [[Tool]]<ref>https://www.discogs.com/master/46633-Deftones-White-Pony</ref>. Ùsôdzk należi do nôdłuższich kòmpòzycjów na albùmie a òpiérô sã na wòkalnym dialogù midzë [[Maynard James Keenan|Keenanã]] a [[Chino Moreno|Morenã]]<ref>https://www.allmusic.com/album/white-pony-mw0000072049</ref>. == Lësta ùsôdzków == <table class="wikitable" style="width: 70%;"> <tr> <th style="width: 5%;">Nr</th> <th style="text-align: left;">Titel</th> <th style="text-align: left;">Bôczënk</th> <th style="width: 15%;">Czas</th> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">1.</td> <td>„Feiticeira”</td> <td></td> <td>3:09</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">2.</td> <td>„Digital Bath”</td> <td></td> <td>4:15</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">3.</td> <td>„Elite”</td> <td></td> <td>4:01</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">4.</td> <td>„Rx Queen”</td> <td></td> <td>4:27</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">5.</td> <td>„Street Carp”</td> <td></td> <td>2:41</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">6.</td> <td>„Teenager”</td> <td></td> <td>3:20</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">7.</td> <td>„Knife Prty”</td> <td></td> <td>4:49</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">8.</td> <td>„Korea”</td> <td></td> <td>3:23</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">9.</td> <td>„Passenger”</td> <td>gòscynno: [[Maynard James Keenan]]</td> <td>6:08</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">10.</td> <td>„Change (In the House of Flies)”</td> <td></td> <td>5:01</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">11.</td> <td>„Pink Maggit”</td> <td></td> <td>7:32</td> </tr> <tr style="font-weight: bold; background-color: #f2f2f2;"> <td colspan="3" style="text-align: right;">Fùl czas:</td> <td>48:46</td> </tr> </table> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Deftones}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Platczi]] [[Kategòrëjô:Deftones]] enlbtfe3ynbep06rjctypixmns31d4w 0 13797 222895 222188 2026-11-01T16:44:17Z HaxelKaszëba 17492 222895 wikitext text/x-wiki {{Szablóna:Mùzyczny albùm infobox | pòzwa albùmù = Deftones | òdjimk = Deftones (Logo).png | artista = [[Deftones]] | ôrt albùmù = [[sztudijny albùm]] | wëdóné = [[20 maja]] [[2003]] | plac nagraniô = [[The Spot]] (Los Angeles, Kalifòrniô), [[Sonic Ranch]] (Tornillo, Teksas) | mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[eksperimentalny rock]], [[post-hardcore]] | czas dérowaniô = 47:14 | wëtwórniô = [[Maverick Records|Maverick]], [[Warner Records|Warner]] | produkcjô = [[Terry Date]], [[Deftones]] | chronologiô = {{Karno chronologiô | albùm = Deftones | rëchlészi = [[White Pony]] | pòstãpny = [[B-Sides & Rarities]] | rok = 2003 }} }} '''Deftones''' – czwiôrti [[sztudijny albùm]] amerikańsczégò karna [[Deftones]], wëdóny [[20 maja]] [[2003]] rokù nôkładã [[Maverick Records]] a [[Warner Records]]<ref>https://www.discogs.com/master/46634-Deftones-Deftones</ref>. Producentã albùmù béł [[Terry Date]], jaczi rëchli wespółrobił z karnã przë albùmach ''[[Adrenaline]]'', ''[[Around the Fur]]'' òrôz ''[[White Pony]]''<ref>https://www.allmusic.com/album/deftones-mw0000021388</ref>. Albùm béł kòntinuacją eksperimentalnégò czerënkù rozwiniãtégò w ''[[White Pony]]'', parłãczącë [[alternatiwny metal]], [[art metal]], [[post-hardcore]] a elementë [[alternatiwny rock|alternatiwnégò rocka]] jak téż [[eksperimentalnô mùzyka|eksperimentalny mùzyczi]]. ''Deftones'' pòwstôł w cządze szczitu popùlarnotë pò sukcesu ''White Pony''. Mùzyka na albùmie je cwiardszô a barżi mrocznô, ë jednoczasno wëkòrzëstëje atmòsfericzné aranżacje a zróżnicowóné wòkalné partie [[Chino Moreno]]. W produkcje wikszą rolã òdegrałë téż elektroniczné efektë a samplowanié [[Frank Delgado|Franka Delgado]]<ref>https://www.allmusic.com/album/deftones-mw0000021388</ref>. == Promòcjô a òdbiér == Albùm béł promòwóny przédno przez syngle ''„Minerva”'' òrôz ''„Hexagram”''. ''„Minerva”'' sta sã jednym z nôbarżi znónëch ùsôdzków z platczi a doturzëła do przódka rockòwëch lëstów szlagrów w [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanach]]<ref>https://www.billboard.com/artist/deftones/chart-history/rtt/</ref>. Teledisk do ùsôdzkù przedstôwiôł karno wëkònywającé ùsôdzk przed pùblicznotą. ''Deftones'' zadebiutowôł na 2. placu amerikańsczi lëstë [[Billboard 200]], przedającë w pierszim tidzeniu kòl 167 tësãcy egzemplarzów w [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanach]]<ref>https://www.billboard.com/artist/deftones/chart-history/tlp/</ref>. Albùm pòtkôł sã téż z achtnienim kritików, jaczi zwrôcelë bôczënk na cwiardé, ale jednoczasno atmòsfericzné brzëmienié materiału<ref>https://www.allmusic.com/album/deftones-mw0000021388</ref>. == Mùzyka == Jednym òd nôbarżi charakteristicznëch ùsôdzków je ''„Minerva”'', na spòdlim cwiardszich, le przestrzennëch gitarach òrôz melodijnym wòkalu [[Chino Moreno]]. Ùsôdzk je czãsto wëmienióny jakno przëmiôr charakteristicznégò sparłãczeniô ladënkù a atmosfericznoscë, jaczé stało sã jednym z rozpòznawczich merków karna. W ''„Lucky You”'' gòscynno wëstąpił [[Robert Smith]], wòkalista a gitarzista karna [[The Cure]]. Smith zaspiéwôł w ùsôdzkù a ùczãstnicził w jegò produkcje<ref>https://www.allmusic.com/album/deftones-mw0000021388</ref>. Albùm zawierô téż ùsôdzczi ''„Hexagram”'', ''„Bloody Cape”'', ''„Needles and Pins”'' ë ''„When Girls Telephone Boys”'', jaczé należą do jegò nôbarżi agresywnëch kòmpòzycjów. == Lësta ùsôdzków == <table class="wikitable" style="width: 70%;"> <tr> <th style="width: 5%;">Nr</th> <th style="text-align: left;">Titel</th> <th style="text-align: left;">Bôczënk</th> <th style="width: 15%;">Czas</th> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">1.</td> <td>„Hexagram”</td> <td></td> <td>4:10</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">2.</td> <td>„Needles and Pins”</td> <td></td> <td>3:23</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">3.</td> <td>„Minerva”</td> <td></td> <td>4:17</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">4.</td> <td>„Good Morning Beautiful”</td> <td></td> <td>3:28</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">5.</td> <td>„Deathblow”</td> <td></td> <td>5:28</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">6.</td> <td>„When Girls Telephone Boys”</td> <td></td> <td>4:36</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">7.</td> <td>„Battle-Axe”</td> <td></td> <td>5:01</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">8.</td> <td>„Lucky You”</td> <td>gòscynno: [[Robert Smith]]</td> <td>4:10</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">9.</td> <td>„Bloody Cape”</td> <td></td> <td>3:37</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">10.</td> <td>„Anniversary of an Uninteresting Event”</td> <td></td> <td>3:57</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">11.</td> <td>„Moana”</td> <td></td> <td>5:02</td> </tr> <tr style="font-weight: bold; background-color: #f2f2f2;"> <td colspan="3" style="text-align: right;">Fùl czas:</td> <td>47:14</td> </tr> </table> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Deftones}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Platczi]] [[Kategòrëjô:Deftones]] d94u7w8jnrh2zvsqg29x00yc1e7beat 0 13798 222896 221045 2026-11-01T16:44:43Z HaxelKaszëba 17492 222896 wikitext text/x-wiki {{Szablóna:Mùzyczny albùm infobox | pòzwa albùmù = B-Sides & Rarities | artista = [[Deftones]] | ôrt albùmù = [[kòmpilacyjny albùm]] | wëdóné = [[4 gòdnika]] [[2005]] | plac nagraniô = rozmajité | mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[alternatiwny rock]], [[nu metal]], [[shoegaze]] | czas dérowaniô = 62:09 | wëtwórniô = [[Maverick Records|Maverick]], [[Warner Records|Warner]] | produkcjô = rozmajitô | chronologiô = {{Karno chronologiô | albùm = B-Sides & Rarities | rëchlészi = [[Deftones (albùm)|Deftones]] | pòstãpny = [[Saturday Night Wrist]] | rok = 2005 }} }} '''B-Sides & Rarities''' – [[kómpilacyjny albùm]] amerikańsczégò karna [[Deftones]], wëdóny [[4 gòdnika]] [[2005]] rokù nôkładã [[Maverick Records]] a [[Warner Records]]<ref>https://www.discogs.com/release/560474-Deftones-B-Sides-Rarities</ref>. Albùm zawiérô starnë B, rzôdczé nagraniô, coverë a jiné ùsôdzczi pòchòdzące z rozmajitëch cządów dzejaniów karna<ref>https://www.allmusic.com/album/b-sides-rarities-mw0000171977</ref>. Na albùmie nalazłë sã m.jin. ùsôdzczi pòchòdzące z sesje nagraniowëch albùmów ''[[Around the Fur]]'', ''[[White Pony]]'' ë ''[[Deftones (albùm)|Deftones]]'', a téż coverë ùsôdzków jinëch artistów. ''B-Sides & Rarities'' je pierszim òficjalnym kòmpilacyjnym albùmã [[Deftones]]. == Lësta ùsôdzków == {| class="wikitable" ! Nr ! Titel ! Bôczënk ! Czas |- | 1. | „Savory” | | 4:10 |- | 2. | „Wax and Wane” | | 4:06 |- | 3. | „Change (In the House of Flies)” | akùsticznô wersjô | 4:52 |- | 4. | „Simple Man” | cover [[Lynyrd Skynyrd]] | 6:17 |- | 5. | „Sinatra” | | 4:28 |- | 6. | „No Ordinary Love” | cover [[Sade]] | 5:32 |- | 7. | „Teenager (Idiot Version)” | | 3:42 |- | 8. | „Crenshaw Punch / I'll Throw Rocks at You” | | 4:46 |- | 9. | „Black Moon” | | 3:27 |- | 10. | „Savory” | z [[Chino Moreno|Chinã Morenã]] | 4:33 |- | 11. | „Please Please Please Let Me Get What I Want” | cover [[The Smiths]] | 2:01 |- | 12. | „Digital Bath” | koncertowô wersjô | 4:47 |- | 13. | „The Boy's Republic” | | 4:29 |- | 14. | „Drive” | cover [[The Cars]] | 4:59 |- ! colspan="3" | Fùl czas: ! 62:09 |} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Deftones}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Platczi]] [[Kategòrëjô:Deftones]] 5jnly7pj3kbbgc6b2jfkn3lyc1qtnw1 0 13801 222897 222187 2026-11-01T16:45:07Z HaxelKaszëba 17492 222897 wikitext text/x-wiki {{Szablóna:Mùzyczny albùm infobox | pòzwa albùmù = Saturday Night Wrist | artista = [[Deftones]] | ôrt albùmù = [[sztudijny albùm]] | wëdóné = [[31 rujana]] [[2006]] | plac nagraniô = [[The Spot]] (Los Angeles, Kalifòrniô), [[Studio Litho]] (Seattle, Waszingtón) | mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[alternatiwny rock]], [[shoegaze]] | czas dérowaniô = 51:50 | wëtwórniô = [[Maverick Records|Maverick]], [[Warner Records|Warner]] | produkcjô = [[Bob Ezrin]], [[Shaun Lopez]], [[Deftones]] | chronologiô = {{Karno chronologiô | albùm = Saturday Night Wrist | rëchlészi = [[B-Sides & Rarities]] | pòstãpny = [[Diamond Eyes]] | rok = 2006 }} }} '''Saturday Night Wrist''' – piąti [[sztudijny albùm]] amerikańsczégò karna [[Deftones]], wëdóny [[31 rujana]] [[2006]] rokù nôkładã [[Maverick Records]] a [[Warner Records]]<ref>https://www.discogs.com/master/46636-Deftones-Saturday-Night-Wrist</ref>. Albùm béł produkòwóny przez [[Bob Ezrin|Boba Ezrina]] a [[Shaun Lopez|Shauna Lopeza]] ë je slédną platką karna, na jaczi produkcją zajimôł sã Ezrin<ref>https://www.allmusic.com/album/saturday-night-wrist-mw0000560194</ref>. ''Saturday Night Wrist'' pòwstôł w drãdżim dlô karna czasu. Nagranié albùmù dérowało czile lat a bëło namerkóné tôklama midzë nôleżnikama [[Deftones]]. Nimò negò materiôł zachòwôł charakteristiczné dlô karna sparłãczenié cwiardëch gitarów, atmòsfericznëch aranżacjów a melodijnégò wòkalu [[Chino Moreno]]. == Promòcjô a òdbiér == Albùm béł promòwóny m.jin. przez syngle ''„Hole in the Earth”'', ''„Mein”'' a ''„Cherry Waves”''. ''„Mein”'' je jednym òd nôbarżi znónëch ùsôdzków z albùmù i pòjôwiô sã na nim gòscynno [[Serj Tankian]], wòkalista karna [[System of a Down]]. ''Saturday Night Wrist'' zadebiutowôł na 10. placu lëstë [[Billboard 200]] w [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanach]]. Albùm pòtkôł sã z dosc pòzytiwnym òdbiérã ze starnë kritików, jacy achtnãlë platkã za atmòsferã, produkcjã a mùzyczné zróżnicowanié materiału. == Mùzyka == Jednym òd nôbarżi znónëch ùsôdzków je ''„Hole in the Earth”'', jaczi òdmikô albùm. Kòmpòzycjô parłãczi cwiardé gitarë z barżi atmòsfericznym brzëmieniã a należi do nôwôżnészich ùsôdzków w doróbkù karna. W ''„Mein”'' gòscynno wëstąpił [[Serj Tankian]]. Ùsôdzk je jednym òd barżi bezpòstrzédnëch numrów na albùmie a parłãczi brzëmienié [[Deftones]] z charakteristicznym wòkalã [[Serj Tankian|Tankiana]]. Albùm zawiérô téż m.jin. ''„Cherry Waves”'', ''„Beware”'', ''„Xerces”'' òrôz ''„Rapture”'', jaczé przedstôwiają barżi atmòsfericzną a eksperimentalną starnã mùzyczi karna. == Lësta ùsôdzków == <table class="wikitable" style="width: 70%;"> <tr> <th style="width: 5%;">Nr</th> <th style="text-align: left;">Titel</th> <th style="text-align: left;">Bôczënk</th> <th style="width: 15%;">Czas</th> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">1.</td> <td>„Hole in the Earth”</td> <td></td> <td>4:13</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">2.</td> <td>„Rapture”</td> <td></td> <td>3:25</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">3.</td> <td>„Beware”</td> <td></td> <td>6:03</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">4.</td> <td>„Cherry Waves”</td> <td></td> <td>5:19</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">5.</td> <td>„Mein”</td> <td>gòscynno: [[Serj Tankian]]</td> <td>4:01</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">6.</td> <td>„U,U,D,D,L,R,L,R,A,B,Select,Start”</td> <td></td> <td>4:13</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">7.</td> <td>„Xerces”</td> <td></td> <td>3:43</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">8.</td> <td>„Rats!Rats!Rats!”</td> <td></td> <td>4:01</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">9.</td> <td>„Pink Cellphone”</td> <td>gòscynno: [[Annie Hardy]]</td> <td>5:04</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">10.</td> <td>„Combat”</td> <td></td> <td>4:48</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">11.</td> <td>„Kimdracula”</td> <td></td> <td>3:15</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">12.</td> <td>„Riviere”</td> <td></td> <td>3:45</td> </tr> <tr style="font-weight: bold; background-color: #f2f2f2;"> <td colspan="3" style="text-align: right;">Fùl czas:</td> <td>51:50</td> </tr> </table> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Deftones}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Platczi]] [[Kategòrëjô:Deftones]] mjpor5wb3e8m46l3lqdvs3rlfm5v773 0 13894 222929 216089 2026-11-01T19:47:31Z Terrus38 14026 222929 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Austria - Göttweig Abbey - 2015.jpg|mały|Biblioteka w [[Aùstriô|Aùstrie]]]] '''Biblioteka'''<ref>{{sloworz.org|20160|22830}}</ref> abò '''ksążnica''' – môl w jaczim są darmò [[Knéga|knédżi]]. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Knéga]] * [[Mieskô Biblioteka w Lãbòrgù]]<ref>https://mojestrone.com/artykul/wilg-promcj-kaszbizn-n1454169</ref> |col2= === Biblioteczi === {{#categorytree:Biblioteczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mojestrone.com/artykul/biblioteka-zdze-za-n1551421 {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bùdinczi]] [[Kategòrëjô:Lëteratura]] k2dyybqi2bvwf6x2c81fle5ppx60mqr 222949 222929 2026-11-01T19:59:32Z Terrus38 14026 222949 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Austria - Göttweig Abbey - 2015.jpg|mały|Biblioteka w [[Aùstriô|Aùstrie]]]] '''Biblioteka'''<ref>{{sloworz.org|20160|22830}}</ref> abò '''ksążnica''' – môl w jaczim są darmò [[Knéga|knédżi]]. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Sparłãczoné témë === * [[Knéga]] * [[Mieskô Biblioteka w Lãbòrgù]]<ref>https://mojestrone.com/artykul/wilg-promcj-kaszbizn-n1454169</ref> |col2= === Biblioteczi === {{#categorytree:Biblioteczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mojestrone.com/artykul/biblioteka-zdze-za-n1551421 {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bùdinczi]] [[Kategòrëjô:Lëteratura]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] 767smc3a10js1w7wbc82eolgqm3dfh8 0 13996 222834 222431 2026-11-01T16:07:14Z Terrus38 14026 222834 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Aleksandra Dulkewicz]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania z jinégò jãzëka/pl]] cyl3xemudm3vq6tqpwl01fq808iym3m 0 14009 222889 222402 2026-11-01T16:27:50Z Terrus38 14026 222889 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Jón Paweł II]] [[Kategòrëjô:Przeczerowania z jinégò jãzëka/pl]] bwkamw01jtc9y1r3zpz8yjob666ducx 0 14486 222830 222825 2026-11-01T13:28:14Z Terrus38 14026 222830 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |herb=Emblem of Guinea-Bissau.svg |rok=2023 |miono=Repùblika Gwineje Bissaù |gwôsné miono=República da Guiné-Bissau |fana=Flag of Guinea-Bissau.svg |na karce=Guinea-Bissau - Location Map (2013) - GNB - UNOCHA.svg |miono-genitiw=Gwineje Bissaù |mòtto=Unidade, Luta, Progresso </br> (Jednota, Biôtka, Pòkrok) |himn=Esta é a Nossa Pátria Bem Amada </br> (Të jes nają lubòtną Tatczëzną) |fòrma państwa=wòjskòwô diktatura |stolëca=Bissaù |jãzëk=[[pòrtugalsczi jãzëk|pòrtugalsczi]] |Prezydeńt=[[Horta Inta-A Na Man]] |Premiéra=[[Ilídio Vieira Té]] |data ùsôdzenia=[[24 séwnika]] [[1973]] |wiéchrzëzna=36 120 |lëdztwò=1 700 000 |dëtk=[[frank CFA]] |kòd dëtka=XOF |czasowô cona=UTC ±0 |Internet=.gw |aùtowi kòd=GNB |telefón=+245 }}'''Gwineja Bissaù''' ({{jãz.|pt}} Guiné-Bissau), '''Repùblika Gwineje Bissaù''' ({{jãz.|pt}} República da Guiné-Bissau /ʁeˈpublikɐ dɐ ɡiˈnɛ biˈsaw/) – [[państwò]] pòłożoné w [[Zôpadnô Afrika|zôpadny Africe]], nad [[Atlanticczi Òcean|Atlanticczim Òceanã]]. Grańczi ze Senegalã òd nordë i [[Gwineja|Gwineją]] òd pòrénkù. Gwineje Bissaù słëchają téż wielné òstrowë kòl sztrądu, òd jaczich nôwikszé skùpioné są w Archipelagù Bijagós. Państwò je nôleżnikã [[Afrikańskô Ùniô|Afrikańsczi Ùnie]] i ECOWAS. == Geògrafiô == Nizynny krôj. Nôwëższi pùnkt sygô 300 m {{skr.|n.r.m.}} Terenë kòl sztrądu mają sapòwi charakter, bënë kraju to dô sawannã. Niedalek ùbrzegù leżi grëpa òstrówów Bijagós. Grańczi z [[Gwineja|Gwineją]] (386 km) ë [[Senegal|Senegalã]] (338 km). Długòsc wszëtczich grańców wënosy 724 km. Całownô wiéchrzëzna wënosy 36 120 km², w tim wiéchrzëzna lądu: 28 000 km², a wiéchrzëzna wòdów: 8 120 km²<ref>''[https://user.iiasa.ac.at/~marek/fbook/04/print/pu.html CIA - The World Factbook - Guinea-Bissau]'' [online], user.iiasa.ac.at [dost. 2026-11-01]({{Jãz.|en}}).</ref>. == Pòliticzny system == Wielepartijnô repùblika. Prezydent kraju webiéróny je w pòwszechny welacje na piãclatną kadencjã. W pòrozmienim z przedstôwcama rządzącëch partiów wëznôczô premiérã. Ùstawòdôwczą władzã trzimô stoòsobòwi jednojizbòwi parlament – Nôrodné Lëdowé Zgromadzenié ({{jãz.|pt}} ''Assembleia Nacional Popular''). == Administracyjny pòdzél == Państwò pòdzeloné je na dzewiãc [[Región (administracyjny pòdzél)|regionów]] ({{jãz.|pt}} ''regiões''): * Bafatá * Biombo * Bissau * Bolama * Cacheu * Gabú * Oio * Quinara * Tombali == Ekònomiô == Gwineja Bissaù słëchô karnu nôbiédniészich państwów swiata. Òpiartô na gbùrstwie i rëbaczenim gòspòdarka òsta znikwionô przez warającą w latach 1998–1999 domôcą wòjnã. Gwineja Bissaù, z zagrańcznym dłëgã sygającym wnet miliarda dolarów, kòrzistô z programù sztrukturalnégò dostosowaniégò [[Midzënôrodny Walutowi Fùndusz|Midzënôrodnégò Walutowégò Fùnduszu]]. Nôwôżniészima ekspòrtowima produktama są òrzechë nérkówca (6. plac na swiece) i arachidowé òrzechë. Gwësné znaczenié mô téż drzéwny przemësł. [[Òrganizacjô Zjednónëch Nôrodów|OZN]] rechùje Gwinejã-Bissaù do grëpë jednëch z nôsłabi rozwinionëch państwów swiata (tpzw. LDC – ''Least Developed Countries'')<ref>{{Cytuj starnã|titel=List of Least Developed Countries (as of May 2016)|url=https://www.un.org/en/development/desa/policy/cdp/ldc/ldc_list.pdf|archiwùm=https://web.archive.org/web/20170623015529/http://www.un.org/en/development/desa/policy/cdp/ldc/ldc_list.pdf|zarchiwizowóné=2017-06-23|jãzëk=en|data przëstãpù=2017-07-01}}</ref>. == Demògrafiô == === Jãzëk === Taksëje sã, że w kraju ùżiwô sã jaż 22 jãzëków, chòc spòrnym je, na wiele są to 22 apartné jãzëczi, a na wiele òdmianë głównëch jãzëków<ref name=":1">{{Cytuj knéżkã|titel=Zupełnie Inny Świat|aùtór r=Katarzyna Kozakiewicz|rozdzél=Gwinejska Wieża Babel|dzél=10/2020|issn=2082 0003|stronë=6–9|jãzëk=pl}}</ref>. Ùrzãdowim jãzëkã je [[Pòrtugalsczi jãzëk|pòrtugalsczi]]. Je ùżiwóny w mediach, szkòłach i rządowëch òdkazach<ref name=":1" />, równak blós 13% lëdztwa rozmieje biegło gadac pò pòrtugalskù. W codniowim ùżëcym dominëją lokalné jãzëczi, przédno [[Jãzëk balanta|balanta]] i [[kreòlsczi jãzëk Gwineje Bissaù]]<ref name=":1" />. === Religiô === Religijnô sztruktura kraju w 2010 rokù wedle Pew Research Center<ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.pewforum.org/2012/12/18/table-religious-composition-by-country-in-percentages/|data=2012-12-18|titel=Religious Composition by Country, in Percentages|aùtór=Joseph Liu|òpùblikòwóny=Pew Research Center|data przëstãpù=2014-06-30|jãzëk=en}}</ref><ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.pewforum.org/2011/12/19/table-christian-population-as-percentages-of-total-population-by-country/|data=2011-12-19|titel=Christian Population as Percentages of Total Population by Country|aùtór=Joseph Liu|data przëstãpù=2014-06-30|jãzëk=en|òpùblikòwóny=Pew Research Center}}</ref>: * [[islam]] – 45,1% * tradicyjné plemienné religie – 30,9% * [[Katolëcczi Kòscół|katolicyzm]] – 17,9% * bez religie – 4,3% * [[protestantizm]] – 2,1% == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Guineabissau oli 2018137 lrg.jpg| Òbrôzk:Ungdomsbiblioteket Bissau.jpg| Òbrôzk:20130610-DSC 8986 (9102589195).jpg| Òbrôzk:20130612-DSC 9056 (9290929959).jpg| Òbrôzk:20130609-IMG 2455 (9086556687).jpg| Òbrôzk:Fernanda Nossa, Guinea-Bissau, photo 3.jpg| Òbrôzk:Day221-Bike-130612 (9290907859).jpg| Òbrôzk:Guinea-Bissau Export Treemap.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Gwineja]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Afrika]] 6s8utarqglm1b9b2gsk31ov8vt3d21i 0 14778 222974 222799 2026-11-01T20:24:01Z Terrus38 14026 222974 wikitext text/x-wiki {{Mùzyczny ôrt infobox | pòzwa = Dżez | òdjimk = Tress-Jazz-in-Tygmont-color-AB.jpg | òpisënk = Dżezowi kòncert we Warszawie. | lata rozwiju = kùńc XIX w. – pòczątk XX w. – do dzys | plac pòwstaniô = [[Zjednóné Stanë Americzi]] ([[Nowi Òrlean]]) | zrzeszoné ôrtë = [[blues]], [[ragtime]], [[spirituals]], [[marszowô mùzyka]] | jinstrumentë = [[saksofón]], [[trąbka]], [[pùzón]], [[klarnet]], [[fòrtepión]], [[kòntrabas]], [[perkùsjô]], [[gitara]], [[wòkal]] | zortë = [[swing]], [[bebop]], [[cool jazz]], [[hard bop]], [[free jazz]], [[jazz fusion]], [[smooth jazz]], [[acid jazz]], [[latin jazz]], [[jazz funk]], [[avant-garde jazz]], [[soul jazz]], [[gypsy jazz]] | artiscë = [[Louis Armstrong]], [[Duke Ellington]], [[Miles Davis]], [[John Coltrane]], [[Charlie Parker]], [[Dizzy Gillespie]], [[Thelonious Monk]], [[Ella Fitzgerald]], [[Billie Holiday]], [[Count Basie]], [[Benny Goodman]], [[Charles Mingus]], [[Herbie Hancock]], [[Dave Brubeck]], [[Chet Baker]], [[Sun Ra]] | starna www = }} [[Òbrôzk:Andri_from_Pagefire_-_Pushing_The_Pianist_Down_The_Stairs.wav|mały|Ùsôdzk „Pushing The Pianist Down The Stairs” jakno przëkłôd [[Swing (dżez)|swingù]] – jedny òd nôpòpùlarniészich òdmianów dżezu]] '''Dżez''' ({{Jãz.|en}} ''jazz'') – żoch [[Terôczasnô mùzyka|terôczasny mùzyczi]] pòwstałi w [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanach]], ùsztôłcony na przełómanim XIX i XX wiekù z elementów bluesa, ragtime’ù, spirituals, ''work songs'' i marszowò-tuńcowëch [[Tradicjô|tradicjów]], òsoblëwie w strzodowiszczu [[Afroamerikanie|afroamerikanów]] mieszkającëch w [[Nowi Òrlean|Nowim Òrleanie]]<ref name="em">{{Cytuj knéżkã|rok=2006|isbn=83-01-13410-0|titel=Encyklopedia muzyki|aùtór=Andrzej Chodkowski (red.)|plac=Warszawa|wëdôwca=Wydawnictwo Naukowe PWN|jãzëk=pl|stronë=401–403}}</ref><ref name="ekiert">{{Cytuj knéżkã|rok=2006|isbn=978-83-7200-087-3|titel=Bliżej muzyki: encyklopedia|aùtór=Janusz Ekiert|plac=Warszawa|wëdôwca=Muza SA|jãzëk=pl|stronë=212–219}}</ref><ref name=":1">{{Cytuj starnã|titel=jazz|url=https://www.britannica.com/art/jazz|data przëstãpù=2026-05-20|jãzëk=en|òpùblikòwóny=Encyclopædia Britannica|data=2026-05-06}}</ref>. Jegò spòdlim je pòłączenié [[Improwizacjô (mùzyka)|improwizacje]], [[Synkòpa (mùzyka)|synkòpòwónégò]] [[Ritm (mùzyka)|ritmù]], [[Swing (ritm)|swingòwaniégò]], indiwidualnégò brzëmieniô [[Mùzyk|wëkònôwców]], [[Pòlifònia|pòlifòniczny]] [[Mùzyczné karno|karnowi]] grë a [[Harmónika (mùzyka)|harmóniczi]] wëchôdający dzélã z eùropejsczi tradicje<ref name="empwn">{{Cytuj knéżkã|rok=2007|isbn=9788301152291|titel=Muzyka. Encyklopedia PWN. Kompozytorzy i wykonawcy, prądy i kierunki, dzieła|aùtór=Bartłomiej Kaczorowski (prz. red.)|plac=Warszawa|wëdôwca=PWN|stronë=356–362|jãzëk=pl|aùtór r=Roman Kowal|aùtór2=Sławomir Żurawski (red.)}}</ref><ref name="ekiert" /><ref name=":1" />. Dżez òd zôczątkù béł mùzyką sztilisticzno zmienną: òd archajicznégò [[Nowòòrleańsczi dżez|nowòòrleańsczégò dżezu]], dixielandu i [[Chicagòwsczi dżez|chicagòwsczégò sztilu]], przez [[Swing (dżez)|swing]] i big-bandowi dżez, pò bebop, cool jazz, hard bop, free jazz, [[mòdalny dżez]], jazz-rock/fusion, third stream, bossa novã i jiné òdmianë łączącé dżez z [[Pop|pòpùlarną mùzyką]], [[Latinoamerikańskô mùzyka|latinoską]], awangardową abò artisticzną mùzyką<ref name="em" /><ref name="empwn" /><ref name="ekiert" /><ref name=":1" />. W rozwiju dżezu wôżné bëłë wëmienioné òstrzódczi i cządë: [[Nowi Òrlean]], Chicago, [[Nowi Jork]] i Kansas City, a pózni rozkòscérzenie sã dżezu w Eùropie a jegò dalszé przesztôłcenia pò [[II swiatowô wòjna|II swiatowi wòjnie]]<ref name="em" /><ref name="ekiert" /><ref name=":1" />. Tipicznym dżezowim instrumentóm słëchają [[dãté instrumentë]] – [[trąbka]], [[pùzón]], klarnet i [[saksofón]] – a ritmicznô sekcjô z [[Fòrtepian|fòrtepianã]], [[Kòntrabas|kòntrabasã]] abò [[Basowô gitara|basową gitarą]], [[Gitara|gitarą]], [[Perkùsjô|trądlama]] i tej-sej [[bandżo]]; w różnëch òdmianach nen skłôd biwôł rozszérzwióny abò mòdifikòwóny<ref name="em" /><ref name="empwn" /><ref name="ekiert" />. [[Spiéw|Wòkalnô wiôrszta]] w dżezu nie je kòniecznô, ale wëstãpùje w dżezowëch [[Piesniô|piesniach]], bluesu, spirituals, sztandardach a w technikach taczich jak scat, w chtërnëch [[Lëdzczi głos|głos]] biwô traktowóny instrumentalno<ref name="em" /><ref name="empwn" /><ref name=":1" />. Òb XX wiek dżez przeszedł drogã òd ùżëtkòwi, tuńcowi i pòpùlarny mùzyczi do jedny òd nôwôżniészich fòrmów [[Klasycznô mùzyka|artisticzny mùzyczi]], zachòwùjącë równoczasno sëlną zrzesz z wëkònôwczą praktiką, [[Improwizacjô (mùzyka)|improwizacją]] i indiwidualnym sztilã mùzyków<ref name="em" /><ref name="empwn" /><ref name="ekiert" /><ref name=":1" />. [[Etimòlogiô]] pòchwôtu „dżez” nie je gwësnô. No słowò bëło ze zaczątkù zapisowóné na różné ôrtë („jass”, „jas”, „jazz”). Jednym òd nôwczasniészich ùdokùmentowónëch ùżëców terminu w òdniesenim do mùzyczi béł [[1915]] rok w Chicaho, dze słowò „jazz” ùżiwóné bëło wedle nowégò, welech tuńcowégò i pòpùlarnégò sztilu. Niedługò pózni miono ùgruńtowało sã w kùlturze<ref name=":1" />. Do nôpòpùlarniészich dżezowëch artistów nôleżą: [[Louis Armstrong]], [[Duke Ellington]], [[Ella Fitzgerald]], [[Miles Davis]], [[John Coltrane]], w [[Pòlskô|Pòlsce]]: [[Krësztof Kòmeda]], [[Andrzéj Trzaskòwsczi]], [[Michôł Ùrbaniôk]], [[Tomôsz Stańkò]], [[Ùrszula Dudzôk]], a na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]: [[Grażina Łobaszewskô]], [[Paùel Ruszkòwsczi]], Almost Jazz Group, [[Òlo Walicczi]]. ==Przëpisë== <references /> == Bùtnowé pòwrózczi == {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mùzyczné ôrtë]] [[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]] b03ixzf60lifazjdmqvytq8dphkc1l7 1 14821 222886 2026-11-01T16:26:28Z Terrus38 14026 /* Przeniesenié */ nowa sekcja 222886 wikitext text/x-wiki == Przeniesenié == @[[Brëkòwnik:Tsca|Tsca]] pòproszã ò przeniesenié [[Germanizacëjô]] do [[Germanizacjô]] [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsjô]]) 17:26, 1 lës 2026 (CET) rnzqbjk6sekbsruxq9wggtyj7600n3n 222902 222886 2026-11-01T17:09:15Z Tsca 12 Tsca przeniós starnã [[Diskùsëjô:Germanizacëjô]] na [[Diskùsëjô:Germanizacjô]], bez òstôwienia przczerowaniô pòd stôrim titlã: Błędna pisownia tytułu 222886 wikitext text/x-wiki == Przeniesenié == @[[Brëkòwnik:Tsca|Tsca]] pòproszã ò przeniesenié [[Germanizacëjô]] do [[Germanizacjô]] [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsjô]]) 17:26, 1 lës 2026 (CET) rnzqbjk6sekbsruxq9wggtyj7600n3n 0 14822 222904 2026-11-01T17:41:57Z HaxelKaszëba 17492 Ùsôdzonô nowô starna "[[File:Warner_Bros._Department_Store_at_Movie_World.jpg|mały|200px|Logò Warner Bros.]] '''Warner Bros.''' – amerikańskô filmòwô wëtwórnia założonô 4 aprila 1923 rokù przez bracy Harry'égò, Alberta, Sama a Jacka Warnerów. Ji sedzba leżi w Burbank w Kalifòrnie. Zajimô sã produkcją a distribùcją filmów a téż telewizjowich serialiów. Do ji nôbarżi znónëch marków nôleżą [[Warner Bros. Pictures]], [[New Line Cinema]] a [[DC Studios]]…" 222904 wikitext text/x-wiki [[File:Warner_Bros._Department_Store_at_Movie_World.jpg|mały|200px|Logò Warner Bros.]] '''Warner Bros.''' – amerikańskô filmòwô wëtwórnia założonô 4 aprila 1923 rokù przez bracy Harry'égò, Alberta, Sama a Jacka Warnerów. Ji sedzba leżi w Burbank w Kalifòrnie. Zajimô sã produkcją a distribùcją filmów a téż telewizjowich serialiów. Do ji nôbarżi znónëch marków nôleżą [[Warner Bros. Pictures]], [[New Line Cinema]] a [[DC Studios]]. Wëtwórnia nôleżi do nôwikszich a nôbarżi znónëch filmòwich pòdjimiznów na swiece, a ji historiô je zrzeszonô z rozwijã zwãkòwégò czina. Westrzód ji nôbarżi znónëch produkcje są filmë z serie ''[[Harry Potter (filmòwé serie)|Harry Potter]]'', ''[[Batman]]'' a téż ''[[Panownik Piestrzeniów (filmòwé serie)|Panownik Piestrzeniów]]''. == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} 3vrgexdf67zps9z9m6k2lseb628icjk 222906 222904 2026-11-01T17:53:44Z HaxelKaszëba 17492 222906 wikitext text/x-wiki [[File:Warner_Bros._Department_Store_at_Movie_World.jpg|mały|200px|Logò Warner Bros.]] '''Warner Bros.''' – amerikańskô filmòwô wëtwórnia założonô 4 aprila 1923 rokù przez bracy Harry'égò, Alberta, Sama a Jacka Warnerów. Ji sedzba leżi w Burbank w Kalifòrnie. Zajimô sã produkcją a distribùcją filmów a téż telewizjowich serialiów. Do ji nôbarżi znónëch marków nôleżą [[Warner Bros. Pictures]], [[New Line Cinema]] a [[DC Studios]]. Wëtwórnia nôleżi do nôwikszich a nôbarżi znónëch filmòwich pòdjimiznów na swiece, a ji historiô je zrzeszonô z rozwijã zwãkòwégò czina. Westrzód ji nôbarżi znónëch produkcje są filmë z serie ''[[Harry Potter (filmòwé serie)|Harry Potter]]'', ''[[Batman]]'' a téż ''[[Panownik Piestrzeniów (filmòwé serie)|Panownika Piestrzeniów]]''. Warner Bros. zajimô sã téż produkcją animòwónëch filmów a kòmpùterowich grów, a jegò produkcje są distribùòwóné na midzënôrodnëch rénkach. == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} qexrm84b93yxaebbak0s9u4ggme8udr 222914 222906 2026-11-01T19:16:55Z Terrus38 14026 kòrekta 222914 wikitext text/x-wiki [[File:Warner_Bros._Department_Store_at_Movie_World.jpg|mały|200px|Logò Warner Bros.]] '''Warner Bros.''' – amerikańskô filmòwô wëtwórnia ze sedzbą w [[Burbank]] w [[Kalifòrniô|Kalifòrnie]]. Założonô òsta [[4 łżëkwiata|4 aprila]] [[1923]] rokù przez bracy Harry'égò, Alberta, Sama a Jacka Warnerów. Zajimô sã produkcją a distribùcją filmów a téż telewizjowëch serialów. Do ji nôbarżi znónëch marków nôleżą [[Warner Bros. Pictures]], [[New Line Cinema]] a [[DC Studios]]. Wëtwórnia nôleżi do nôwikszich a nôbarżi znónëch filmòwëch pòdjimiznów na swiece, a ji historiô je zrzeszonô z rozwijã zwãkòwégò kina. Westrzód ji nôbarżi znónëch produkcjów są filmë z serie ''[[Harry Potter (filmòwé serie)|Harry Potter]]'', ''[[Batman]]'' a téż ''[[Panownik Piestrzeniów (filmòwé serie)|Panownika Piestrzeniów]]''. Warner Bros. zajimô sã téż produkcją animòwónëch filmów ë kòmpùterowëch grów, a jegò produkcje są distribùòwóné na midzënôrodnëch rënkach. == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} tqupqvgplpcs85vu9np2d6d3ow3mx5p 0 14826 222951 2026-11-01T20:01:11Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Nôrodnô Bibloteka (Warszawa)]] do [[Nôrodnô Biblioteka (Warszawa)]]: pisënk 222951 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Nôrodnô Biblioteka (Warszawa)]] qgfbqt3zal6twbc83p4wp9y723ijscj