Pòlskô

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="csb">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>csbwiki</dbname>
    <base>https://csb.wikipedia.org/wiki/Prz%C3%A9dn%C3%B4_starna</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.4</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Specjalnô</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Diskùsëjô</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Brëkòwnik</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Diskùsëjô brëkòwnika</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wiki</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Diskùsëjô Wiki</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Òbrôzk</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Diskùsëjô òbrôzków</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Diskùsëjô MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Szablóna</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Diskùsëjô Szablónë</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Pòmòc</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Diskùsëjô Pòmòcë</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategòrëjô</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Diskùsëjô Kategòrëji</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Moduł</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Dyskusja modułu</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Wydarzenie</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Dyskusja wydarzenia</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Pòlskô</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1393</id>
    <revision>
      <id>224207</id>
      <parentid>223017</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T09:25:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DawnyTest</username>
        <id>14843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>224207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18229" sha1="meef1eizesvw6vdklnshnwudf9g4srx" xml:space="preserve">{{Infobox-państwò
|gwôsné miono = Rzeczpospolita Polska
|miono = Pòlskô Repùblika
|miono-genitiw = Pòlsczi
|fana = Flag of Poland.svg
|herb = Herb Polski.svg
|na karce = LocationPoland.svg
|jãzëk = [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczi]]
|stolëca = Warszawa
|fòrma państwa = repùblika
|wiéchrzëzna = 312&amp;nbsp;696&lt;ref&gt;Główny Urząd Statystyczny, dane za rok 2018, stan na 01.01.2018. [https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/powierzchnia-i-ludnosc-w-przekroju-terytorialnym-w-2018-roku,7,15.html]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bankier.pl, Powierzchnia Polski wzrosła o 1643 ha [https://m.bankier.pl/wiadomosc/Powierzchnia-Polski-wzrosla-o-1643-ha-7603883.html]&lt;/ref&gt;
|procent-wòdë = 3.07
|lëdztwò = 38&amp;nbsp;483&amp;nbsp;957 | rok = 2014
|dëtk = [[pòlsczi złoti]] | kòd dëtka = PLN
|czasowô cona = +1
|swiãto = [[3 maja]], [[11 lëstopadnika]]
|himn = Mazurek Dąbrowskiego (Mazurk Dąbrowsczégò) &lt;center&gt;[[Òbrôzk:Mazurek Dąbrowskiego (official instrumental).oga]]&lt;/center&gt;
|kòd = PL
|Internet = .pl
|telefón = +48|Mònarcha=|Prezydeńt=[[Karól Nawrocczi]]|Premiéra=[[Donôld Tusk]]|kònstitucjô=Kònstitucjô Pòlsczi Repùbliczi z 3 łżëkwiata 1997|aùtowi kòd=PL|lata jistnienia=}}

'''Pòlskô Repùblika''' ({{jãz.|pl}} ''Rzeczpospolita Polska'') – państwò we Westrzédny [[Eùropa|Eùropie]], nad [[Bôłt|Bôłtã]]. Je nôleżnikã [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]] ë [[NATO]]. Grańczi z [[Miemieckô|Miemiecką]], [[Czeskô Repùblika|Czeską Repùbliką]], [[Słowackô|Słowacką]], [[Ùkrajina|Ùkrajiną]], [[Biôłorëskô|Biôłorëską]], [[Lëtewskô|Lëtewską]] ë [[Ruskô|Ruską]]. Stolëcznym gardã Pòlsczi Repùbliczi je [[Warszawa]].

== Miono państwa ==
=== Etimologiô ===
Miono ''Pòlskô'' (''Polska'') wëprowôdzô sã òd [[plemiã|plemienia]] [[Pòlanie|Pòlanów]], chtërno mieszkało w dzysdniowi [[Wiôlgòpòlskô|Wiôlgòpòlsce]]. Słowò ''Pòlanie'' mòże dolmaczëc jakno „ti, co mieszkają na pòlach”. Mòże sã docëgac, że przédnym zajãcym Pòlanów béł òbróbk rolë, w rozróżnienim do jinszich plemionów, np. [[Wislanie|Wislanów]] ë [[Mazowszanie|Mazowszanów]], jaczi zamieszkiwelë lasowaté òbéńdë.

Miono kraju pierszi rôz òstało òdnotowóné na przełómanim X i XI wiekù (lata 997–1003) w ''Pierszim żëwòce sw. Wòjcecha'' Jana Kanapariusza: „cum Bolizlauo Palaniorum duce” ({{jãz.|csb}} „z Bòlesławã pòlsczim ksyżëcã”).

Jinszé miona Pòlsczi (''Lechia'', {{jãz.|fa}} ''Lahestân'', {{jãz.|lt}} ''Lenkija'') ë Pòlôchów ({{jãz.|ru}} ''lach'', {{jãz.|hu}} ''Lengyel'') pòchôdają òd plemienia Lãdzanów ({{jãz.|pl}} ''Lędzianie''), chtërny, jak sã ùznôwô, zamieszkiwelë dzysdniowi pôłniowò-pòrénkòwi dzél Pòlsczi.

Słowò ''Rzeczpospolita'' je dosłowną kalką z łacyńsczégò ''res publica''.

== Nôrodné symbòle ==
Zgòdą z Kònstitucją Pòlsczi Repùbliczi z [[3 łżëkwiata]] [[1997]] rokù nôrodnyma symbòlama Pòlsczi Repùbliczi są:
* Herb Pòlsczi Repùbliczi – biôłi òrzeł w kòrónie w czerwionym pòlu.
* Fana Pòlsczi Repùbliczi – farwë biôłô ë czerwionô
* Himn Pòlsczi Repùbliczi – [[Himn Pòlsczi|Mazurk Dąbrowsczegò]]

== Religiô ==
Dominującą religią w Pòlsczi Repùblice je [[Katolëcyzm|rzimskòkatolëckô]] wiara. Kòl 95% lëdztwa je [[Rëchcënë|òrëchconëch]] w òbrządkù [[Katolëcczi Kòscół|rzimskòkatolëcczégò Kòscoła]]. Òkróm tégò w Pòlsczi Repùblice żëją {{skr.|m.jin.}}: [[Grekòkatolëcczi Kòscół|grekòkatolëcë]], [[Prawòsławié|prawòsłôwny]], [[Lëterstwò|lëtrowie (ewanielëcë)]], [[Islam|mùzelmanie]], [[Agnosticyzm|agnosticë]] ë [[Atejizm|atejiscë]].

== Geògrafiô ==
[[Òbrôzk:Pòlscziegrańce.png|mały|330px|Długòta grańców Pòlsczi]]
[[Òbrôzk:Wisla-kolo-Torunia.jpg|mały|330px|Dolëzna nôdłëgszi rzeczi Pòlsczi (Wisła), kòle [[Toruń|Torunia]]]]
[[Òbrôzk:Poland-satellite.jpeg|mały|Pòlskô na satelitarnim òdjimkù.]]
[[Òbrôzk:Szczecin Zamek Ksiazat Pomorskich (od pln-wsch).jpg|mały|[[Szczecëno]], zómk ksążëcy]]

=== Administracyjny pòdzél / Sprôwné pòdzelenié ===
Òd [[1 stëcznika]] [[1999]] rokù w Pòlsce fónsknérëje trzëstãpieniowi administracyjny pòdzél na [[wòjewództwò|wòjewództwa]], [[kréz|krézë]] ë [[gmina|gminë]].

{|
|-
| {{Imagemap
|image=Poland, administrative divisions_-_pl_-_colored.svg
|size=500px
|icon=Mouse-cursor-hand-pointer.svg
|icon-link=Òbrôzk:Poland, administrative divisions_-_pl_-_colored.svg
|icon-alt=Information about this map
|map=
poly 64 4 65 28 107 31 116 8 96 2 74 1 [[Duńskô]]
poly 486 29 487 65 477 89 484 97 600 107 714 105 714 71 730 54 704 14 664 24 625 0 594 2 594 28 570 32 551 24 575 0 542 23 [[Ruskô]]
poly 636 0 857 3 858 161 788 161 779 126 723 100 717 56 740 46 706 15 667 17 [[Lëtwa]]
poly 786 165 801 248 809 260 816 322 775 340 757 377 791 405 785 461 792 476 797 457 811 456 817 468 850 453 852 420 858 420 859 162 [[Biôłorus]]
poly 795 461 792 504 830 558 826 584 827 612 802 620 712 726 722 780 728 792 711 790 690 834 856 832 858 422 851 423 845 453 821 465 799 455 [[Ùkrajina]]
poly 80 833 88 826 101 797 155 818 200 828 236 832 267 828 270 816 302 815 361 757 397 734 414 737 414 748 442 744 457 725 470 742 479 753 478 778 504 774 527 752 555 745 573 760 605 742 632 742 658 759 688 777 705 790 686 835 88 835 [[Słowackô]]
poly 1 579 42 552 35 535 56 537 63 559 86 564 100 559 119 563 132 574 178 589 200 589 203 592 194 608 197 624 223 653 229 665 256 640 247 616 283 630 300 643 312 639 304 653 322 665 339 678 352 670 371 686 384 697 395 711 400 718 398 732 378 733 369 749 351 758 339 778 336 797 319 808 311 819 288 820 271 815 258 820 251 831 231 830 226 821 213 829 202 833 167 818 155 811 129 799 113 798 103 793 91 813 89 825 77 825 73 833 9 833 2 812 [[Czeskô]]
poly 1 125 37 158 33 186 39 209 46 250 46 270 28 293 29 307 56 333 60 362 62 377 68 382 70 399 70 423 66 430 66 446 82 470 90 491 93 501 92 523 81 558 70 560 65 546 52 537 37 536 41 552 28 557 2 574 [[Niemieckô]]
poly 36 161 36 198 51 254 28 291 29 305 66 334 85 308 113 299 162 276 171 265 179 280 203 277 233 244 215 220 254 196 240 120 246 117 237 78 200 109 193 118 113 137 [[zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò|zôpadnopòmòrsczé]]
poly 233 82 240 98 247 113 234 124 251 164 254 196 254 211 281 218 291 214 294 201 311 205 328 189 350 185 391 193 409 207 430 207 444 180 457 179 466 158 451 162 438 148 438 121 437 107 386 99 380 65 401 82 403 67 389 47 362 41 329 43 274 59 [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczé]]
poly 446 128 482 98 514 102 562 108 600 111 643 113 722 107 708 119 698 125 712 157 718 179 711 190 685 201 666 213 635 219 613 224 594 230 533 257 524 266 480 259 473 240 460 235 447 228 436 216 434 199 444 178 459 182 466 160 448 159 443 144 [[warmińskò-mazursczé wòjewództwò|warmińskò-mazursczé]]
poly 632 219 637 264 658 279 681 304 702 327 704 366 751 378 775 331 812 321 808 258 783 134 727 102 699 127 725 176 663 218 [[pòdlasczé wòjewództwò|pòdlasczé wòjewództwò]]
poly 648 566 642 458 656 419 718 405 748 382 764 385 792 407 777 452 790 500 804 524 827 557 820 568 825 592 820 612 796 613 790 635 768 628 759 619 746 624 715 624 700 614 704 593 676 582 [[lubelsczé wòjewództwò|lubelsczé]]
poly 611 743 589 627 652 572 668 570 673 586 697 598 695 612 697 629 729 632 752 623 771 621 779 631 772 650 712 726 720 777 732 792 726 795 708 789 666 766 641 743 [[pòdkarpacczé wòjewództwò|pòdkarpacczé]]
poly 68 328 57 362 67 383 71 409 65 435 74 462 90 490 104 492 123 477 145 480 161 478 168 450 176 441 193 455 211 453 217 435 200 421 167 390 164 325 169 317 176 268 150 284 123 293 109 307 95 301 [[lubùsczé wòjewództwò|lubùsczé]]
poly 83 555 102 502 98 490 126 484 139 473 151 481 171 456 182 435 199 460 223 438 241 459 265 469 295 453 306 475 321 503 318 521 305 522 295 556 261 609 247 612 254 632 239 652 196 617 212 591 197 579 176 583 151 568 125 564 116 541 101 541 98 557 [[dólnoszląsczé wòjewództwò|dólnoszląsczé]]
poly 255 613 307 519 322 516 323 532 355 521 391 538 377 581 385 603 375 609 370 622 370 639 347 644 342 661 326 675 309 649 320 646 315 632 299 638 [[òpòlsczé wòjewództwò|òpòlsczé]]
poly 341 666 341 649 373 640 375 609 382 595 378 579 388 557 395 534 420 534 444 544 473 555 482 562 484 578 492 597 493 609 463 616 447 633 443 657 428 673 443 695 455 715 449 727 435 735 428 749 418 745 414 733 402 727 398 707 389 702 389 682 [[szląsczé wòjewództwò|szląsczé]]
poly 455 720 430 670 463 613 501 606 525 614 527 641 543 648 580 630 593 632 589 666 599 690 606 717 606 745 585 748 571 759 554 747 523 748 504 759 497 773 480 773 480 750 [[małopòlsczé wòjewództwò|małopòlsczé]]
poly 212 221 232 243 226 255 202 274 182 278 173 291 166 335 170 368 171 399 181 414 204 433 219 445 231 455 247 467 269 471 278 462 304 461 305 472 309 485 319 492 321 505 319 520 326 526 350 526 347 511 345 494 363 478 371 485 371 451 377 430 393 434 397 421 400 398 416 397 419 385 424 377 415 361 406 364 383 353 361 343 347 343 316 326 294 316 299 305 297 290 286 282 280 258 287 249 284 238 284 222 271 214 258 213 247 199 236 212 [[wiôlgôpòlsczé wòjewództwò|wiôlgôpòlsczé]]
poly 294 207 282 231 295 243 289 258 288 279 300 291 301 310 298 323 327 332 344 345 370 347 404 360 406 371 418 366 444 370 447 351 451 317 462 303 461 289 475 283 476 262 481 252 468 240 451 232 437 228 428 207 410 206 398 200 395 192 374 193 359 194 349 182 336 187 316 200 313 208 [[kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò|kùjawskò-pòmòrsczé]]
poly 356 520 351 488 366 482 369 459 375 430 397 428 398 407 417 403 421 388 433 367 463 371 488 380 503 376 512 395 517 413 538 421 550 434 549 449 533 450 539 467 530 497 526 510 502 517 502 538 502 543 489 534 481 553 476 563 465 554 444 539 432 529 430 541 414 529 398 535 [[łódzczé wòjewództwò|łódzczé]]
poly 493 606 486 593 483 571 480 559 484 537 498 543 503 532 502 519 536 507 546 510 559 519 575 518 592 521 598 534 611 537 635 531 648 531 647 569 645 578 625 604 593 622 581 627 545 639 534 641 523 612 [[swiãtokrzësczé wòjewództwò|swiãtokrzësczé]]
poly 475 266 473 286 463 296 457 329 451 347 449 369 464 373 474 377 490 371 514 385 519 402 531 424 549 426 550 440 551 453 533 455 537 488 542 510 566 519 590 515 598 526 616 534 639 534 642 521 643 481 633 468 629 455 642 453 652 434 649 414 659 409 694 408 717 401 734 398 748 383 749 370 728 362 710 363 699 352 693 324 693 313 684 312 679 308 672 300 660 296 652 274 638 265 632 236 627 221 580 240 543 253 519 268 [[mazowiecczé wòjewództwò|mazowiecczé]]
}}
|
==== Wòjewództwa ====
* [[dólnoszląsczé wòjewództwò]]
* [[kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò]]
* [[lubelsczé wòjewództwò]]
* [[lubùsczé wòjewództwò]]
* [[łódzczé wòjewództwò]]
* [[małopòlsczé wòjewództwò]]
* [[mazowiecczé wòjewództwò]]
* [[òpòlsczé wòjewództwò]]
* [[pòdkarpacczé wòjewództwò]]
* [[pòdlasczé wòjewództwò]]
* [[pòmòrsczé wòjewództwò]]
* [[szląsczé wòjewództwò]]
* [[swiãtokrzësczé wòjewództwò]]
* [[warmińskò-mazursczé wòjewództwò]]
* [[wiôlgôpòlsczé wòjewództwò]]
* [[zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò]]
|}

Grańce dzysdniowi Pòlsczi ùsztôłconé òstałë w [[1945]] r., pò [[Drëgô swiatowô wòjna|drëdżi swiatòwi wòjnie]]. W przërównanim do [[1939]] rokù, grańcë òstałe przesënioné na zôpôd, kòsztã pòrénkòwich zemiów. Pò 1945 to dało dwie teritorialné kòrektë:
* [[15 gromicznika]] [[1951]] – z [[Ùkrajińskô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Ùkrajińską SSR]] 480&amp;nbsp;km². Za gardë: [[Bełz]], [[Krystynopol|Kristinopòl]] ë [[Sokal]] ze zleżënama wãgla, Pòlskô dosta [[Ustrzyki Dolne|Dólné Ùstrzëczi]] ë [[Lutowiska]]&lt;ref&gt;Dz. U. 52.11.63 – [https://pl.wikisource.org/wiki/Umowa_o_zmianie_granic Tekst ùgodë ò zjinaczenim greńców z 1951] ''w pòlsczim jãzëkù''&lt;/ref&gt;
* [[1 stëcznika]] [[1959]] – z [[Czechòsłowackô|Czechòsłowacką]]. Za môlëznã [[Tkacze]] kòl [[Szklarska Poręba|Szklarsczi Pòrãbë]], banowiszcze ë sztrekã, Pòlskô dosta ùriwk lasnëch terenów.

Długòta greńców Pòlsczi wënosy 3582&amp;nbsp;km, z cze 528&amp;nbsp;km to sztrąd Bôłtu.

Pòlskô grańczi:
* òd zôpadu z [[Miemieckô|Miemiecką]] (467&amp;nbsp;km),
* òd pôłniégò z [[Czeskô Repùblika|Czeską Repùbliką]] (790&amp;nbsp;km) ë [[Słowackô|Słowacką]] (539&amp;nbsp;km),
* òd pòrénkù z [[Ùkrajina|Ùkrajiną]] (529&amp;nbsp;km) ë [[Biôłorus|Biôłorusą]] (416&amp;nbsp;km),
* òd nordë z [[Lëtewskô|Lëtewską]] (103&amp;nbsp;km) ë [[Ruskô|Ruską]] ([[Kaliningradzkô Òbéńda]]) (210&amp;nbsp;km).

Pòlskô je 9. nôwikszim krajã Eùropë wedle wiéchrzëznë ë 8. wedle lëdztwa.

Z nordë na pôłnié Pòlskô rozcygô sã na długòtã 649&amp;nbsp;km, a tej 5° ë 50'. Je to przëczëną nierównoscë długòtë dnia midze nordową ë pôłniową Pòlską. Òb lato na nordze dzéń je długszi ò wicy jak gòdzënã niż na pôłnim, òb zëmã na òdmianë. Z zôpadu na pòrénk Pòlskô rozcygô sã na 689&amp;nbsp;km, a tej 10° 01'.

Pòlskô je w conie westrzédnoeùropejsczégò czasu, je to słuńcowi czas pôłnika 15°.

Geògrafné kòordinatë skrôwnëch môlów Pòlsczi:
* 49°00' [[geògrafnô szérzô|N]] – Wëszińc [[Opołonek|Òpòłonek]],
* 54°50' N – [[Rozëft]],
* 14°07' [[geògrafnô długòtô|E]] – łãk [[Ódra|Ódrë]] kòle Dólnégò Òsënowa,
* 24°08' E – kòlano [[Bùg|Bùga]] kòle Zosëna.

Geòmétriczny westrzódk Pòlsczi je we wsë Balkòwò kòle gardu [[Łęczyca|Łãczëca]]. Nôstarszi ([[1775]]) òbrechowóny geòmétriczny westrzódk Eùropy je w Suchòwòlë kòl gardu [[Sokółka]], w [[Pòdlasczé wòjewództwò|pòdlasczim wòjewództwie]].

Nôdłëgszé rzeczi w Pòlsce to:
* [[Wisła]] (1047&amp;nbsp;km)
* [[Ódra]] (854&amp;nbsp;km, w Pòlsczim dzélu 742&amp;nbsp;km)
* [[Warta]] (808&amp;nbsp;km)
* [[Bùg]] (772&amp;nbsp;km, w Pòlsczim dzélu 587&amp;nbsp;km)

=== Geòlogicznô bùdacjô ===
W Pòlsce schòdzą sã 3 wiôldżé tektoniczné platfòrmë:
# [[prekambrijskô platfòrma]] pòrénkòwi Eùropë (pòrénkòwô ë nordowò-pòrénkòwô Pòlskô), tak tej [[Pòrénkòwoeùropejskô Niżawa]].
# [[paleòzojicznô platfòrma]] westrzédny ë zôpadny Eùropë ([[Pòzaalpejskô Westrzédnô Eùropa]]). Spòd zwelë ny platfòrmë pòkazywają sã dzéle hercyńsczich ë kaledońsczich górotwòrów (Zôpadné ë Pòrénkòwé Sudetë, Swiãtokrzësczé Górë).
# [[alpidë]] ([[Karpatë]] z Pòdkarpacym).

=== Klimat ===
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Òbrôzk:Temperatura-roczna-Polski.png|1991–2020
Òbrôzk:1-Temperatura roczna 2001-2025.png|2001–2025
Òbrôzk:Roczna suma opadów.png|1991–2020
Òbrôzk:Okres wegetacyjny w Polsce.png|1991–2020
&lt;/gallery&gt;

=== Wëdrzatk plonu ===
Wiôldżi dzél Pòlsczi zajimają niżawë pòrénkòwégò dzélu Westrzédnoeùropejsczi Niżawë, a strzédnô wiżawa wënosy 173&amp;nbsp;m [[n.r.m.]] Nôwëższim môlã w Pòlsce są [[Rysy|Rësë]] w [[Tatrë|Tatrach]] (2499&amp;nbsp;m n.r.m.), nôniższim je depresjô w Marzãcënie na Żëławach (2,2 m&amp;nbsp;p.r.m.).

== Lëdztwò ==
[[Òbrôzk:Poland-demography.png|330px|mały|Lëdztwò Pòlsczi w latach [[1961]]-[[2014]] (w tësącach)]]
Pòlskô je zamieszkiwónô w zacht wikszoscë przez [[Pòlôsze|Pòlôchów]]. Są òni [[Słowiani|słowiańsczim lëdã]] ë mówią w [[pòlsczi jãzëk|pòlsczim jãzëkù]], jaczi słëchô do [[zôpadnosłowiańsczé jãzëczi|zôpadnosłowiańsczich]] jãzëkòw. Dlô dzéla òbëwatelów Pòlsczi rodną mòwą je krewny z nim [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczi]] a jiné mniészëznowé mòwë. Pòlsczi je ùrzãdowim jãzëkã państwa, le prawò dôwô [[Nôrodné i etniczné miészëznë w Pòlsce|nôrodnym, etnicznym mniészëznóm]] a spòlëznie pòsłëgiwający sã regionalnym jãzëkã mòżlëwòtã ògrańczonégò brëkòwaniô swòjëch jãzëków w ùrzãdach gminów, dze stanowią wicy jak 20% pòpùlacji. Wedle Nôrodnégò Òglowégò Spisënkù ([[2002]]), 97,8% mieszkańców Pòlsczi mówi na co dzéń w pòlsczim jãzëkù. Nôczãstszé jãzëczi miészëznów to: [[miemiecczi jãzëk|miemiecczi]], [[ùkrajińsczi jãzëk|ùkrajińsczi]], [[Biôłorusczi jãzëk|biôłorusczi]], [[Romsczi jãzëk|cëgańsczi]], [[rusczi jãzëk|rusczi]], [[lëtewsczi jãzëk|lëtewsczi]] ë [[rusyńsczi jãzëk|łemkòwsczi]].

Do ùznónëch w Pòlsce [[Nôrodné i etniczné miészëznë w Pòlsce|nôrodnëch i etnicznëch mniészëznów]] nôleżą ne hewò miészëznë: [[Armeńskô mniészëznã w Pòlsce|armeńskô]], [[Biôłoruskô mniészëzna w Pòlsce|biôłoruskô]], [[Czeskô mniészëzna w Pòlsce|czeskô]], [[Karajimskô mniészëzna w Pòlsce|karajimskô]], [[Lëtewskô mniészëzna w Pòlsce|lëtewskô]], [[Łemkòwskô mniészëzna w Pòlsce|łemkòwskô]], [[Miemieckô mniészëzna w Pòlsce|miemieckô]], [[Ruskô mniészëzna w Pòlsce|ruskô]], [[Romskô mniészëzna w Pòlsce|romskô]], [[Słowackô mniészëzna w Pòlsce|słowackô]], [[Tatarskô mniészëzna w Pòlsce|tatarskô]], [[Ùkrajińskô mniészëzna w Pòlsce|ùkrajińskô]] ë [[Żëdowskô mniészëzna w Pòlsce|żëdowskô]].

== Galeriô ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Òbrôzk:Gdansk Glowne Miasto.jpg|[[Gduńsk]]
Òbrôzk:Muelle de Sopot, Polonia, 2013-05-22, DD 18.jpg|[[Sopòt]]
Òbrôzk:Castillo de Malbork, Polonia, 2013-05-19, DD 04.jpg|[[Malbórg]]
Òbrôzk:Wilanów Palace.jpg|[[Wilanowò]]
Òbrôzk:Wawel_(4).jpg|[[Krakòwò]]
Òbrôzk:20170815 Zalipie 5497 DxO.jpg|[[Stëdniô]]
&lt;/gallery&gt;

== Òbaczë téż ==
{{Col2
|col1= === Sparłãczoné témë ===
* [[Eùropejskô Ùniô]]
* [[Kaszëbë]]
|col2= === Pòlskô ===
{{#categorytree:Pòlskô|hideroot=on|mode=pages}}
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé pòwrózczi ==
{{Commons}}
* [http://www.polska.pl/ Polska.pl]
* [https://web.archive.org/web/20180717145713/http://www.prezydent.pl/ Prezydent PR]

{{Eùropa}}

{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Pòlskô| ]]
[[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]]
[[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]]</text>
      <sha1>meef1eizesvw6vdklnshnwudf9g4srx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Céwice</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1419</id>
    <revision>
      <id>224107</id>
      <parentid>220563</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:33:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>[[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}}; [[Miemiecczi jãzëk|miem]].→{{jãz.|de}}; [[]]</comment>
      <origin>224107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2588" sha1="f73no147ludr7n3x4r9u7l8q432i3n2" xml:space="preserve">{{Wies infobox
|Wies=Cewice
|céch_wsë=POL gmina Cewice COA.svg
|Kôrta={{Lokalizacyjnô kôrta|mapa=PL|rozmiar=250|rodzaj=inline|punkty mapy={{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|54°26'10&quot;N 17°44'07&quot;E|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Cewice]]}}}}
|ôrt_gminë=
|fana_wsë=
|kôrta_wsë=
|wòjewództwò=pòmòrsczé
|kréz=lãbòrsczi
|gmina=Cewice
|szôłtëstwò=Cewice
|miejskô=
|wiechrzëzna=
|gradëN=54
|minutëN=26
|sekùndëN=11
|gradëE=17
|minutëE=44
|sekùndëE=07
|wiżô=
|rok=2006
|lëdztwò=1687
|gãscëzna=
|nr_czér=59
|pòcztowi_kòd=84-312
|reg_tôfla=GLE
|SIMC=
|szôłtës=
|www=http://www.cewice.pl/
|òdjimk=
|galerëjô_commons=Category:Cewice
}}
[[Òbrôzk:Cewice - kościół Wniebowzięcia NMP (2).jpg|mały|Kòscół pw. Wniebòwzãcô NMP w Cewicach]]

'''Cewice''' ({{jãz.|pl}} ''Cewice'', {{jãz.|de}} ''Zewitz'') – gminnô kaszëbskô wies pòłożonô w [[Lãbòrsczi kréz|lãbòrsczim krézu]], w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Gmina Cewice|gminie Cewice]] przë turze [[Wòjewódzkô darga nr 212|wòjewódzczi dardżi nr 212]] [[Òbrôzk:DW212-PL.svg|bezramki|33x33px]]. Môlëzna je sedzëbã [[Gmina Cewice|gminë Cewice]]. Na zôpôd òd Cewic przebiegôła tura niczinny [[Banowô liniô nr 237|banowi linie nr 237]] [[Lãbórg]]-[[Bëtowò]]. Môlëzna òbsłëdżiwónô bëłô bez najdiwôjącą sã w niedaleczim [[Kamiéńc|Kamiéńcu]] banowã stacjã. W pòblësczich [[Szemrejce|Szemrejcach]] najdiwô sã [[wòjskòwé latawiskò]]. Môlëzna pòłożonô je w nordowi dzélã Kaszëb, zwóny Nordą.

W latach 1954–1972 wies przenôlégôła i bëłô sedzëbã wëszëznë gromadë Cewice. W latach 1975–1998 môlëzna administracyjno przenôlégôła do stołpsczégò wòjewództwa.

W stôrim parkù neòklasëcisticzny przëzemiowi dwór z 1880 z dwùkòndignacyjnym rëzalitã pòprzédzóny òwôlnã werôndã. W pòblëżu neògoticczi kòscół z II pòł. XIX w.

Tu je kòscół i szkòła.

Òficjalnô [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskô]] pòzwa wsë w fòrmie „Cewice” òsta wprowadzónô 9 łżëkwiata 2019&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20190624093236/http://mniejszosci.narodowe.mswia.gov.pl/download/86/13576/stan09042019ost.pdf ''Lista gmin wpisanych do Rejestru gmin, na których obszarze używane są nazwy w języku mniejszości'']&lt;/ref&gt;.
== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé pòwrózczi ==
{{Commons}}
* http://www.cewice.pl/

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wse]]
[[Kategòrëjô:Gmina Cewice]]</text>
      <sha1>f73no147ludr7n3x4r9u7l8q432i3n2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gduńsk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1432</id>
    <revision>
      <id>224104</id>
      <parentid>221216</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:31:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ekònomijô */ [[Latawiskò]]</comment>
      <origin>224104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15252" sha1="7nhwwzclhiom96t64jq4v241gksnc1s" xml:space="preserve">{{Gard-infobox
|Gard= Gduńsk
|gwôsné miono= Gdańsk
|céch= POL Gdańsk COA.svg
|rodzôcz= Gduńska
|fana= POL Gdańsk flag.svg
|Kôrta={{Lokalizacyjnô kôrta
|mapa= PL
|rozmiar= 250
|rodzaj= inline
|punkty mapy= {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt
|54°22'N 18°38'E
|pòzycjô=left
|merk=Red pog.svg
|rozmiôr merka=8
|òpisënk=[[Gduńsk]]
}}
}}
|państwò= [[Pòlskô]]
|wòjewództwò= [[Pòmòrsczé wòjewództwò|Pòmòrsczé]]
|Kréz=
|wiéchrzëzna= 258&lt;ref&gt;blós ląd; mët z partã Gduńsczi Hôwindżi 683 km² [[https://www.gdansk.pl/raport-o-stanie-miasta/2023/Ogolna-charakterystyka-miasta,a,265431 Ogólna charakterystyka miasta], gdansk.pl].&lt;/ref&gt;
|stopniN=54
|minutN=22
|stopniE=18
|minutE=38
|lëdztwò= 489 328&lt;ref&gt;[https://www.gdansk.pl/gdansk-w-liczbach Gdańsk w liczbach], gdansk.pl.&lt;/ref&gt;
|rok= 2025
|czerënkòwi numer= (+48) 58
|pòcztowi kòd= 80-009 do 80-958
|registracëjné tôfle= GD, XD&lt;ref&gt;Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 31 sierpnia 2022 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów, wymagań dla tablic rejestracyjnych oraz wzorów innych dokumentów związanych z rejestracją pojazdów ([https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20220001847 Dz.U. 2022 poz. 1847]).&lt;/ref&gt;
|bùrméster= [[Aleksandra Dulkiewicz]]
|adres_um= Nowé Ògardë 8/12
|kod_poczt_um= 80-803
|www= http://www.gdansk.pl/
|commons= Gdańsk
}}

'''Gduńsk''' ({{jãz.|pl}} ''Gdańsk'', {{jãz.|la}} ''Gedania'' abò ''Dantiscum'', {{jãz.|de}} ''Danzig'', {{jãz.|nl}} ''Danswijk'') – je nôwikszim gardã ë historëczną stolëcą [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwi Pòmòrsczi]] ôs [[Kaszëbi|kaszëbsczi miészëznë]]. Je pòłożony na pôłniowim sztrądze [[Bôłt|Bôłtu]], przë ùbiedze rzeczi [[Wisła|Wisłë]]. Jegò pòrénkòwi part je na [[Wiselné Zëławë|Zëławach]] ë [[Wiselnô Nierzeja|Wiselny Nierzeji]], a zôpadny na ùrzmach [[Kaszëbskô Wëżawa|Kaszëbsczi Wëżawë]]. Òd 1999-gò rokù Gduńsk mô sztatus gardu na prawach krézu ë je stolëcą [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Tu je Marszałkòwsczi Ùrząd Pòmòrsczégò Wòjewództwa. Wedle nôrodnégò spisënkù 2021, 1.533 lëdzy, w tim gardë, ùżiwô kaszëbsczégò jãzëka w dodomù.

== Historiô ==
[[Òbrôzk:Johannes Canaparius (Jan Kanapariusz) Gyddanyzc Gdańsk Danzig.jpg|mały|Gyddanyzc]]
* [[VII wiek]] – pòmòrsczé plemiona przëcygłë nad pôłniowi sztrąd [[Bôłt]]u 
* [[X wiek]] – pòwstôł [[òbarny gard]] [[Pòmòrzani|Pòmòrzanów]]
* [[970]]-[[980]] – [[Mieszkò I]] òpanôwôł [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwą Pòmòrską]]
* [[997]] – [[Praga|prasczi]] biskùp Wòjcech zatrzimôł sã w gardze, z negò rokù pòchôdô pierszô zmiónka ò gardze ''Gyddanyzc'' w żëwòce [[Swiãti Wòjcech|swiãtégò Wòjcecha]]
* [[1013]] 
** [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczé Pòmòrzé]] òstało przëłączoné do [[Kùjawskô|kùjawsczégò]] [[Biskùpstwò|biskùpstwa]]
** [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczé Pòmòrzé]] òdzwëskało samòbëtnosc òd [[Pòlskô|Pòlsczi]]
* [[1047]] – pòlsczi ksyżëc [[Kadzmiérz I Òdnowicél]] przëłączëł Pòrénkòwą Pòmòrską do swòjégò państwa
* [[1093]] – pòlsczi ksyżëc [[Władisłôw I Herman]] wëdôł rozkôz spôleniô gardów w [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczi Pòmòrsce]]
* [[1120]] – [[Bòlesłôw Krzëwògãbi]] dobéł w wòjnie z Pòmòrzanama
* 1227 – Samòstójnosc [[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłka II Wiôldżégò]]
* [[1236]] – [[Lubecczé gardowé prawo]]
* 1282 – Syn Swiãtopôłka, [[Mscëwòj II|Mscëwój II]], zawarł z wiôlgòpòlsczim ksyżëc [[Przemësłã II]] ùkłôd w Kãpnie.
* [[1308]] – [[Krzëżôcë]] zajãlë gard
* [[1361]], [[1378]], [[1411]], [[1416]] – rëchawë procëm Krzëżôkom
* [[1454]] – Gduńsk òdpòjãti przez pòwstańców [[Prëskô Zrzesz|Prësczi Zrzeszë]]
* [[1457]] – Wiôldżé Privilegium pòlsczégo króla [[Kadzmiérz|Kadzmierza]] ë miono ''Królewsczi Pòlsczi Gard Gduńsk''
* [[15 séwnika]] [[1463]] – gduńskò-jelbiąskô flota (25 òkrãtów) pòbiła krzëżôcką flotã (44 òkrãtów) na Wislanim Zôlóju
* [[19 rujana]] [[1466]] – znôw w Pòlsce pò [[tornsczi spòkój|tornsczim spòkòju]]
* 18 czerwińca [[1568]] – 13 frajbitrów z Gduńska napadło na [[Kaszëbi|kaszëbsczich]] lëdzy, a pòtemù bëło ùkôróné. W tim czasu mòcny béł tu mieszczónowi stón
* [[1807]]–[[1815]] – [[Wòlny Gard Gduńsk]] Napòléòna
* [[1904]] – [[Gduńskô Pòlitechnika]]
* [[1920]]–[[1939]] – [[Wòlny Gard Gduńsk]]
* [[1929]] rokù bëłë {{skr.|m.jin.}} tu sarcësté mrozë ([https://web.archive.org/web/20140222152410/http://mbc.malopolska.pl/dlibra/doccontent?id=65319 s. 4 Port gdański odcięty od komunikacji] )
* [[1 séwnika]] [[1939]] – òbarna [[Westerplatte]] ë zôczątk [[II Swiatowô Wojna|II Swiatowi Wòjnë]]
* [[28 strëmiannika]] [[1945]] – przejãcé Gduńska przez pòlsczé ë sowiecczé wòjskò (gard znikwiony w 60 proc.)
* [[1970]] – sztrajk robòtników w Gduńsku ë w całi Pòmòrsce ([[Gòdnik 1970]])
* [[22 séwnika]] [[1980]] – w Gduńsczi Zdrzëtni Lenina pòwsta samòstójnô samòsprôwnô warkòwô zrzesz &quot;[[Solidarnosc (warkòwô zrzesz)|Solidarnosc]]&quot;
* [[2008]] – òb lato cuchem &quot;Transcassubia&quot; przëjachelë do Gduńska [[Kaszëbi]] z rozmajitich strón

Nôstarszi kaszëbsczé knédżi: [[Szimón Krofey|Szymona Krofeja]] z [[1586]] rokù, jak téż [[Michôł Pòntanus|Michała Pòntanusa]] z rokù [[1643]] bëłë wëdóné w Gduńskù. [[Bernat Zëchta]] {{skr.|m. jin.}} tu gôdôł z Kaszëbama zanim napisôł swój: ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej''. Tu zaczãła dzejac [[Solidarnosc (warkòwô zrzesz)|&quot;Solidarnosc”]], a to stało sã pierszą kùglą lawinë nikwiący kòmùnizm w Eùropie, téż tu je stolëca eùropejsczégò miészëznowégò jãzëka – [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò]]. W [[strumiannik]]ù 2011 rokù przë drogach do Gdùńska mógł pòtkac nôpis: „Gduńsk – stolëca Kaszëb wito”. W gduńsczich szkòłach téż mòże sã ùczëc kaszëbsczégò. W 2013 r. w szesc spòdlecznëch szkòłach ùczëło sã kaszëbsczégò jãzëka 143 dzecy. Òd dłëgszégò czasu (2017) tu są bilietë ZTM z kòmùnikatã w kaszëbsczim jãzëkù.

== Galeriô ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Òbrôzk:Monument of Swietopelk II the Great in Szeroka Street in Gdańsk.jpg|Szlachòta [[Swiãtopôłk II Bëlny|Swiãtopôłka II Wiôldżégò]]
Òbrôzk:Gdunsk_5(30A).jpg|[[Dłudżi Tôrg]] ë [[Zelonô Bróma]]
Òbrôzk:Gdunsk_4.jpg|Wiôlgô Kùstrzëca (Arsenal)
Òbrôzk:Gdunsk_2.jpg|[[Dłudżi Ùbrzég]] ë bôt ''&quot;Kaszubski brzeg&quot;''
Òbrôzk:Gdunsk_1.jpg| Zrekònstruòwóné [[Wiązarka|wiązarkòwé]] spikrze nad [[Mòtława|Mòtławą]]
Òbrôzk:Koscol_NMP_Gdunsk.jpg|[[Marijën Kòscół w Gduńsku]]
Òbrôzk:Capilla Real, Gdansk, Polonia, 2013-05-20, DD 01.jpg|[[Królewskô kaplëca]]
Òbrôzk:Danzig-Neptunbrunnen.jpg|[[Fòntana Neptuna]]
Òbrôzk:Gdańsk. Bazylika Św. Mikołaja - panoramio.jpg|[[Bazylika sw. Mikòłôja w Gduńskù]]
Òbrôzk:BRAMA JARMARKU (2024).jpg|[[Gduńsczi Jôrmark sw. Dominika]]
&lt;/gallery&gt;

== Ekònomijô ==
* Bùdżetowé wzątczi (2004 plan): 1.157.854.849 [[złoty|zł]]
* Bùdżetowé wëdôwczi (2004 plan): 1.097.405.739 zł

Gduńsk je nôwikszim mòrsczim pòrtã w Pòlsczi&lt;ref&gt;http://www.gospodarkamorska.pl/Porty,Transport/raport---polskie-porty-morskie-w-pierwszym-p%C3%B3lroczu-2014-roku.html&lt;/ref&gt;, hewò je téż wiôldżé [[latawiskò]] (Port lotniczy Gdańsk im. Lecha Wałęsy – kòd IATA: GDN, kòd ICAO: EPGD).

== Słôwny lëdze ==
* [[Sambór I]]
* [[Mscëwòj I]]
* ksyżã [[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłk II Wiôldżi]]
* ksyżã [[Mscëwòj II]]
* biskùp [[Moritz Ferber]]
* malownik [[Vredemann de Fries]] (1527-[[1606]])
* pisôrz, teoreta lëteraturë [[Marcën Opitz]] (1597-[[1639]])
* architekta [[Ôbram van dem Block]]
* architekta [[Antón van Obbergen]]
* bòtanik, kùpc [[Jakùb Breyne]] (''Jacobus Breynius Gedanensis'' ùr. 1609 – ùm.[[1657]])
* astronóma [[Jan Heweliusz]] (1611-[[1687]])
* fizyk [[Gabriel Fahrenheit]] (1686-[[1736]])
* pisôrka [[Luiza Gottschedin]] (1713-1750?)
* malownik [[Daniel Chodowiecki]] (1726-[[1801]])
* pisôrka [[Johanna Schopenhauer]] (1766-[[1838]])
* filozófa [[Artur Schopenhauer]] (1788-[[1860]])
* kòlekcjonéra dokôzów kùńsztu [[Lesser Giełdziński]] (1830-[[1910]])
* gazétnik, apartnik [[Fric Jaenicke]] (Poguttke) (1885-[[1945]])
* pisôrz, noblista [[Günter Grass]] (1927-[[2015]])
* pòlitikôrz, noblista [[Lech Wałęsa]] (1943)
* pòlitikôrz, dzejopisôrz [[Donôld Tusk]] (1957)
* wërzinôrz [[Jan de Weryha-Wysoczański]] (1950)
* first lady [[Jolanta Kwasniewska]] (1955)
* teatrownik [[Krzysztof Kolberger]] (1950-2011)
* szportówca [[Dariusz Michalczewski]] (1968)
* pisôrz, dzejopisôrz [[Jerzy Samp]] (1951)
* òkrãtownik [[Ludwik Prądzyński]] (1956)

== Stôrodôwnotë ë turistné atrakcëje ==
=== Przédny Gard ===
&lt;table&gt;&lt;tr&gt;&lt;td valign=&quot;top&quot;&gt;
* [[Dwór Bratnicë Swiãtégò Jerzégò]]
* [[Kòscół swiãtégò Jana w Gduńskù|kòscół swiãtégò Jana]]
* [[Kòscół swiãtégò Miklosza w Gduńskù|Kòscół swiãtégò Niklasa]]
* [[Królewskô Kapela w Gduńskù|Królewskô kapela]]
* [[Rôtësz Przédnégò Gardu w Gduńskù|Rôtësz Przédnégò Gardu]]
* [[Dwór Artusa w Gduńskù|Dwór Artusa]]
* [[Wiôldżi Arsenal w Gduńskù|Wiôldżi Arsenal]]
&lt;/td&gt;&lt;td valign=&quot;top&quot;&gt;
* [[Marijën Kòscół w Gduńskù|Marijën Kòscół]]
* [[Fòntana Neptuna w Gduńskù|Fòntana Neptuna]]
* [[Złoti Bùdink]]
* [[Angelsczi Dodóm w Gduńskù|Angelsczi Dodóm]]
* [[Katowniô w Gduńskù]]
* bùdink Dłudżi Tôrg 20
* Dodóm Schlütera
&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;

=== Stôri Gard ===
&lt;table&gt;&lt;td valign=&quot;top&quot;&gt;
* Kòscół swiãti Katarzënë
* Kòscół swiãti Brigidë
* Kòscół swiãtégò Bartłominia
* Kòscół swiãtégò Jakùba
&lt;/td&gt;&lt;td valign=&quot;top&quot;&gt;
* Kòscół swiãti Jelżbiétë
* Rôtësz Starégò Gardu
* Wiôldżi Młin
&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;

=== Stôré Przedmiescé ===
&lt;table&gt;&lt;td valign=&quot;top&quot;&gt;
* kòscół swiãti Trójcë ë klôsztor pòfrancyszkańsczi
* kòscół swiãtégò Piotra ë Pawła
* [[Małô Kùstrzëca w Gduńsku|Małô Kùstrzëca]]
&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;

=== [[Òlëwô (dzél Gduńska)|Òlëwô]] ===
&lt;table&gt;&lt;td valign=&quot;top&quot;&gt;
* Palast Òpatów
* pòcystersczi klôsztór z kòscołã Swiãti Trójcë, NMP ë swiãtégò Bernata – [[Archikatédra gduńskô]]
* kùzniô
&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;

=== Gardowé brómë ===
&lt;table&gt;&lt;tr&gt;&lt;td valign=&quot;top&quot;&gt;

* [[Chlebnickô Bróma w Gduńskù|Chlebnickô Bróma]] 
* [[bróma Żór w Gduńsku|Żór]]
* [[Marijnô Bróma w Gduńsku|Marijnô Bróma]]
&lt;/td&gt;&lt;td valign=&quot;top&quot;&gt;
* [[Niskô Bróma w Gduńsku|Niskô Bróma]]
* [[Zelonô Bróma w Gduńsku|Zelonô Bróma]]
* [[Wësokô Bróma w Gduńskù|Wësokô Bróma]]
&lt;/td&gt;&lt;td valign=&quot;top&quot;&gt;
* [[Złotô Bróma w Gduńsku|Złotô Bróma]]
&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;

=== Jiné ===
* [[Minda]]
* [[Fôrwôter]]
* [[Nowô Bënowô Nierzejô]]

'''Przësłowié''': Nié òd razu [[Krakòwò|Kraków]] zbùdowalë, ale Gduńsk òd razu zbùrzëlë.

== Miona gardu w zdrojach ==
Jinsze miona gardu to téż: '''Gdańskò''', '''Gdańsk''', '''Gdôńsk''', '''Gdąńskò'''. We zdrojach: ''Gyddanyzc'' 1000; ''Kdanzc'' 1148; ''Danzko'' 1180; ''Gdanzc'' 1188; ''Gdantz'' 1198 (kòpijô z XIII w.); ''Danzk'', ''Gdanensis''
(adj.) 1209; ''Danzk'' 1209 (kòpijô z XIII w.), ''Danzc'' 1209 (kòpijô z XIII w.); ''Gdanizc'' kòl 1220; ''Dancek'' 1224, ''Danczk'' 1224, ''Gdanensis'' (adj.) 1224; ''Gedanensis'' (adj.) 1235, ''Gdancz'' 1235 (fals. z XIV w.); ''Gdansk'' 1235; ''Gdanzc'' 1238; ''Danzeke'' 1248; ''Danzk'' 1263; ''Danceke'' 1263; ''Gdanzke'' 1267; ''Dantzik'' 1268, ''Gedanck'' (3x) 1268; ''Gdansk'' 1268; ''Gedanensis'' (adj.) 1271; ''Danzceke'' (2x) 1272; ''Danczk'' 1279, ''Danense'' (adj.) 1279; ''Dancezc'' 1281; ''Gdanchek'' 1283 (kòpijô z XIII w.), ''Gdanchez'' 1283 (kòpijô z XIII w.); ''Danceke'' 1285; ''Gdanzeke'' 1285; ''Gedanensis'' (adj.) 1289, ''Gdancz'' 1289; ''Dantzk'' 1290, ''Gedanensis'' (adj.) 1290; ''Gdanzech'' 1291; ''Danzke'' 1292 (kòpijô z XVI w.), ''Dantzke'' 1292 (kòpijô z XVI w.), ''Danzig'' 1292 (kòpijô z XVI w.), ''Dantzig'' 1292 (kòpijô z XVI w.); ''Danzich'' 1294, ''Gdanensis'' (adj.) 1294; ''Gdantzik'' 1295; ''Gedansk'' 1298, ''Gdanensis'' (adj.) 1298; ''Dansk'' 1298; ''Gedanensy'' (adj.) 1298; ''Gedanensi'' (adj.) 1301; ''Gedani'' 1303; ''Gdansco'' 1310; ''Danzik'' 1310, ''Danzich'' 1310; ''Dancz'' 1323; ''Gdantczk'' 1325 (kòpijô z XV w.); ''Danth'' 1326–7; ''Gdans'' 1334 (kòpijô); ''Danzk'' 1342 (falsyfikat?); ''Danczc'' (1342, kòpijô z XV w.), ''Gdanczk'' (1342, kòpijô z XV w.), ''Gdanczc'' (1342, kòpijô z XV w.); ''zu Dantzke'' 1351 (kòpijô z XVII w.); ''zu Dantzigke'' 1357 (kòpijô), ''Dantzke'' 1357 (kòpijô); ''Danck'' kòl 1360; ''Danske'' 1387; ''Gdanczk'' 1434; ''Gdansk'' 1435; ''Gdansko'' 1457; ''Dantzigk'' 1471; ''w gdanszkv'' 1480; ''Gdana'' 1483; ''Gdanysk'' 1483; ''Gdanum'' 1510–29 ; ''Gdańsk'' 1565; ''do Gdańska'' 1565; ''Gedanum'' 1570; ''do Gdańska'' 1615; ''pode Gdańskiem'' 1615; ''Gedanensi'' (adj.) 1624; ''do Gdańska'' 1664; ''Danzig'' kòl 1790; ''Gdańsk, {{jãz.|de}} ''Danzig'' 1881; ''Gdańsk, {{jãz.|de}} ''Danzig'' 1951; ''Gdansk'' 1980; ''Gdąnsk, pòrébacku Gdunsk'' (Cenôwa); ''Gdônsk'' (Ramułt), ''Gdąnsk'' (Ramułt), ''Gdąńsk'' (Lorentz), ''Gdąńskò'' (Lorentz), ''Gdańsk'' (Lorentz), ''Gdańskò'' (Lorentz); ''Gduńskò'' (Rospond) 1984; ''Gdińsk'' (Zëchta), ''Gduńsk'' (Zëchta), ''Gdunsk'' (Zëchta), ''Gdóńsk'' (Zëchta).

== Deklinacjô ==
* Nazéwôcz: '''Gduńsk '''
* Rodzôcz:
* Dôwôcz:
* Winowôcz:
* Narzãdzôcz:
* Môlnik:
* Wòłiwôcz:

== Òbaczë téż ==
* [[Gduńsczé Kaszëbsczé Dnie]]
* [[Kòscół swiãtégò Jana w Gduńsku]]
* [[Złotô Bróma w Gduńsku]]
* [[Transcassubia]]
* [[Gdiniô]]
* [[Sopòt]]

== Lëteratura ==
* L. Krzyżanowski: Gdańsk, Sopot, Gdynia. Przewodnik (&quot;Sport i Turystyka&quot;, Warszawa 1970)
* John Brown Mason, The Danzig Dilemma; a Study in Peacemaking by Compromise, 1946 [http://books.google.pl/books?hl=pl&amp;id=njEYAAAAIAAJ&amp;dq=Swantopolk+%2Bpomerania&amp;q=kashubian#search_anchor]
* G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 289
* [[Bernat Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław – Warszawa – Kraków 1967, tom I, s. XI

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé pòwrózczi ==
{{Commons}}
{{Òficjalnô starna}}
* [https://web.archive.org/web/20170725015834/http://www.gdansk.pl/kaszebe/ Kaszëbskòjãzëkòwô domôcô starna gardu (2017)]
* [https://zabytek.pl/public/upload/objects_media/5679c550a9530.pdf Gdańsk – miasto]

{{Pòmòrsczé krézë}}

{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Gduńsk| ]]
[[Kategòrëjô:Kaszëbë]]
[[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]]
[[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wòjewództwò]]
[[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]]</text>
      <sha1>7nhwwzclhiom96t64jq4v241gksnc1s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Iran</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4637</id>
    <revision>
      <id>224179</id>
      <parentid>223002</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T21:45:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DawnyTest</username>
        <id>14843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+</comment>
      <origin>224179</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10100" sha1="gj2r8yr2b3vqzl7u3ugbs0oivi7q8ri" xml:space="preserve">{{Infobox-państwò
|gwôsné miono=‏جمهوری اسلامی ایران‎
|miono=Islamskô Repùblika Iranu
|fana=Flag of Iran.svg
|miono-genitiw=Iranu
|herb=Emblem of Iran.svg
|mòtto=استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی&lt;br /&gt; Esteghlâl, âzâdi, dżomhuri-je eslâmi&lt;br&gt;(Samòstójnota, Wòlnosc, Islamskô Repùblika)
|na karce=Iran in its region.svg
|jãzëk=[[Persczi jãzëk|persczi]]
|stolëca=Teheran
|fòrma państwa=repùblika
|wiéchrzëzna=1 628 771
|procent-wòdë=0,7
|rok=2015
|lëdztwò=81 423 000
|dëtk=Rial
|kòd dëtka=IRR
|czasowô cona= +3:30
|swiãto=1 łżëkwiata
|himn=Sorud-e Melli-e Dżomhuri-je Eslāmi-je Irān &lt;center&gt;[[Òbrôzk:Sorud-e Mellí-e Yomhurí-e Eslamí-e Irán (instrumental).oga]]&lt;/center&gt;
|kòd=IR
|Internet=.ir
|telefón=+98
|Prezydeńt=Masud Pezeszkian
|Mònarcha=[[Mòdżtaba Chameneji]]
|aùtowi kòd=IR
|kònstitucjô=Kònstitucjô Iranu z 3 gòdnika 1979
}}
'''Iran''' ({{jãz.|fa}} ایران) je państwã w [[Azjô|Azji]], na Blësczim Wschòdze, midzë Kaspijsczim Mòrzã ë Perską, a téż Òmańską Hôwingą. Stolecznym gardã je [[Teheran]]. Państwòwą religią je [[islam]].

== Historiô ==
Perskô to jednô z nôstarszich cywilizacji na swiece. Stôrożëtnô Perskô bëłô rządzonô bez {{skr.|m.jin.}} dinastiã Achemenidów, z jaczi pòchòdzëlë Cërus II Wiôldżi ë Dark I Wiôldżi, chtërni stwòrzëlë stolëmné persczé państwò. W latach 334–331 Perskô òstałô pòdbitô bez [[Aleksander Macedońsczi|Aleksandra Macedońsczégò]]. Pò ti państwã włôdôlë Partë (òd III stalata p.n.e.) ë Sasónidë (226–652)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20250827224504/https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Iran-Historia;4270155.html Iran. Historia] Encyklopedia PWN&lt;/ref&gt;. Religią Stôrożëtny Persczi béł zaratùsztriónizm. 

W VII stalata zemie òstałë zdobëte przez [[Arabòwie|Arabów]], chtërni zapròwadzëlë w krôju [[islam]]&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/Iran/History History of Iran] Encyclopedia Britannica&lt;/ref&gt;.

Pònemù Perskô przechôdzëłô wszelejaczé dinastie, midzë jinszima: Safawidów (1501–1722)&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/safavids/ Safavids] Encyclopedia Iranica&lt;/ref&gt;, chtërni ùcwiérdzëlë szyicczi islam, czedë ùczënëlë gò państwòwą religią&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/world/2016/sep/29/iran-shia-islam-matter-of-state Removal of the heart: how Islam became a matter of state in Iran] The Guardian&lt;/ref&gt;, a téż Afszaridów (1736–1796&lt;ref&gt;[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803095355440 Afsharid dynasty] Oxford Reference&lt;/ref&gt;), Zandów (1750–1794&lt;ref&gt;[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803133352463 Zand dynasty] Oxford Reference&lt;/ref&gt;), Kadżarów (1794–1925), za jich rządów Iran przëjął swòją pierszą kònstitucjã ë wpròwôdzono parlamentarny system&lt;ref&gt;''[https://projekty.ncn.gov.pl/opisy/459713-pl.pdf Protokoły pierwszego parlamentu Iranu 1906-1908. Tłumaczenie i analiza językowo-literacka i historyczna.]'' [online], Narodowe Centrum Nauki [dost. 2025-07-17] ({{jãz.|pl}}).&lt;/ref&gt;, ë slédnô dinastiô Pahlawi (1925–1979)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. W 1935 Perskô zmieniłô miono na Iran&lt;ref&gt;[https://en.majalla.com/node/288096/documents-memoirs/day-history-persia-renamed-%E2%80%98iran%E2%80%99 This day in history: Persia renamed ‘Iran’] Al Majalla&lt;/ref&gt;. W 1979 z przëczënë islamsczi rewòlucje dinastiô Pahlawi òstała òbôlonô ë 1 łżëkwiata Iran stôł sã islamską repùbliką&lt;ref&gt;[https://www.ebsco.com/research-starters/politics-and-government/iran-becomes-islamic-republic Iran Becomes an Islamic Republic] EBSCO&lt;/ref&gt;. 3 gòdnika 1979 z przëczënë referendum przëjãto nową kònstitucjã&lt;ref&gt;''Historia Powszechna – Świat po upadku ZSRR. Czasy współczesne. Indeksy'', Biblioteka Gazety Wyborczej, 2008, s. 64, ISBN&amp;#x20;978-84-9819-827-0 ({{jãz.|pl}}).&lt;/ref&gt;.

== Geògrafiô ==
=== Pòłożenié ===
Leżi na Blësczim Pòrénkù ù brzégu Òmańsczi Roztoczi, Persczi Roztoczi (na pôłniu) ë [[Kaspijsczé Mòrzé|Kaspijsczégò Mòrza]] (na nordze).

=== Wiéchrzëzna ===
* całownô: 1,648,195 km²
* wiéchrzëzna lądu: 1,531,595 km²
* wiéchrzëzna wòdów: 116,600 km²
* môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 19.

=== Lądowé grańce ===
* òglowô długòsc wszëtczich grańców: 5,894 km
* państwa, z jaczima mô grańce: [[Afganistan|Afganistan]] 921 km; [[Armeniô]] 44 km; [[Azerbejdżan]] 689 km; [[Irak]] 1,599 km; [[Pakistan]] 959 km; [[Tëreckô]] 534 km; [[Turkmenistan]] 1,148 km

=== Brzegòwô liniô ===
12,440 km, grańca z Kaspijsczim Mòrzã (740 km)

=== Klimat ===
Klimat sëchi lub półsëchi, subtropikalny zdłuż ùbrzégù Kaspijsczégò Mòrza

=== Ùsztôłcenié terenu ===
Teren je nierówny, brzeg je wësoczi, centralny basén z piôszczëznami ë górama; môłé, nieprzeriwne równinë zdłuż òbù brzégów.

=== Wësokòsc terenu ===
* strzédnô wësokòsc: 1,305 m. {{skr.|n.r.m.}}
* nôniższô wësokòsc: -28 m. {{skr.|n.r.m.}} (Kaspijsczé Mòrze)
* nôwëższi czëp: 5,625 m. {{skr.|n.r.m.}} (Demawend)

=== Gruńtë wedle ùżiwaniô ===
* rolné gruńtë 29% (w tim 9.7% òrnëch gruńtów)
* lasë 6.6% (wôrtoscë szacowóné na 2023)

== Sprôwné pòdzelenié ==
Iran dzeli sã na 31 prowincjów (''ostán''), jaczimi rządzą gùbernatorzë (استاندار, ''ostándár''). Prowincje dzelą sã na pòdprowincje (''šahrestán''), te zôs na gminë miesczé (''bachš'') i wiesczé (''dehestán'').

[[Òbrôzk:IranNumbered.png|330px|center|Iransczé prowincje.]]

{| style=&quot;background:transparent;&quot;
|- valign=&quot;top&quot;
|
{| style=&quot;background:transparent; font-size:90%;&quot;
| 1. || Teheran (تهران Tehrān)
|-
| 2. || Kom (قم Qom)
|-
| 3. || Markazi (مرکزی Markazī)
|-
| 4. || Kazwin (قزوین Qazvīn)
|-
| 5. || Gilan (گیلان Gīlān)
|-
| 6. || Ardabil (اردبیل Ardabīl)
|-
| 7. || Zandżan (زنجان Zanjān)
|-
| 8. || Pòrénkòwi Azerbejdżan (آذربایجان شرقی Āzarbāījān-e Sharqī)
|-
| 9. || Zôpadny Azerbejdżan (آذربایجان غربی Āzarbāījān-e Gharbī)
|-
| 10. || Kùrdistan (کردستان Kordestān)
|}
|
{| style=&quot;background:transparent; font-size:90%;&quot;
| 11. || Hamadan (همدان Hamadān)
|-
| 12. || Kermanszach (کرمانشاه Kermānshāh)
|-
| 13. || Ilam (ایلام Īlām)
|-
| 14. || Lorestan (لرستان Lorestān)
|-
| 15. || Chùzestan (خوزستان Khūzestān)
|-
| 16. || Czahar Mahal wa Bachtijari (چهارمحال و بختیاری Chahārmahāl va Bakhtiyārī)
|-
| 17. || Kohgiluje wa Bujerahmad (کهگیلویه و بویراحمد Kohgīluyeh va Bōyer-Ahmad)
|-
| 18. || Buszehr (بوشهر Būshehr)
|-
| 19. || Fars (فارس Fārs)
|-
| 20. || Hòrmozgan (هرمزگان Hormozgān)
|}
|
{| style=&quot;background:transparent; font-size:90%;&quot;
| 21. || Sistan i Beludżistan (سیستان و بلوچستان Sīstān va Balūchestān)
|-
| 22. || Kerman (کرمان Kermān)
|-
| 23. || Jazd (یزد Yazd)
|-
| 24. || Isfahan (اصفهان Esfahān)
|-
| 25. || Semnan (سمنان Semnān)
|-
| 26. || Mazandaran (مازندران Māzandarān)
|-
| 27. || Gòlestan (گلستان Golestān)
|-
| 28. || Nordowi Chòrasan (خراسان شمالی Khorāsān Shamālī)
|-
| 29. || Chòrasan Razawi (خراسان رضوی Khorāsān Razavī)
|-
| 30. || Pôłniowi Chòrasan (خراسان جنوبی Khorāsān Janūbī)
|-
| 31. || Albòrz (استان البرز Alborz)
|}
|
|}

== Demografiô ==
=== Pòpùlacjô ===
* wielëna lëdztwa: 92,417,681 (2025)&lt;ref&gt;[https://www.worldometers.info/world-population/iran-population/ Iran Population &lt;small&gt;(LIVE)&lt;/small&gt;] Worldometer&lt;/ref&gt;

=== Etniczné karna ===
Persowie, Azerowie, Kurdowie, Lurowie, Balochowie, Arabòwie, Turkmeni ë Tërkuci

=== Jãzëczi ===
Òglowò ùżiwónym jãzëkã je persczi, le brëkòwane sã też azersczi jinsze tërkuccze dialektë, kurdijsczi, gilaki, mazandarani, luri, balochi, arabsczi

=== Religijné karna ===
[[Islam|Mùzułmanie]] (państwòwô religiô) 98.5%, [[Chrzescëjaństwò|chrzescëjani]] 0.7%, bahaici 0.3%, agnosticë 0.3%, jinszi (w tim zaratusztrianie, żëdzë, hinduiści) 0.2% (2020)

=== Ùrbanizacjô ===
* mieskô pòpùlacjô: 77.3%

== Pòliticzny system ==
Iran to [[teokracëjô]] ë islamskô repùblika z systemã prezydencczim. Przédnikã kraju je [[Nôwëższi Wódca Iranu|Nôwëższi Wódca]], wëbierany je przez Gromadã Ekspertów. Przédnikã rządu je prezydent, wëbierany na 4 lata. Parlament Islamskô Konsultatywnô Gromada je jednojizbowi ë mô 290 członków&lt;ref&gt;[https://www.asianparliament.org/parliament/information/majles-shoraye-eslami--islamic-parliament-of-iran-/3/1/view/ Majles Shoraye Eslami (Islamic Parliament of Iran)] Asian Parliamentary Assembly&lt;/ref&gt;, wëbierany je na sztërëlatną kadencjã&lt;ref&gt;[https://commonslibrary.parliament.uk/irans-2024-elections/ Iran’s 2024 elections] House of Commons Library&lt;/ref&gt;.

* [[Nôwëższi Wódca Iranu|Nôwëższi Wódca]]: Mòdżtaba Chameneji
* Prezydent: Masud Pezeszkian

== Galeriô ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Òbrôzk:Gate of All Nations, Persepolis.jpg|
Òbrôzk:Hafez 880714 095.jpg|
Òbrôzk:981012-Damavand-South-IMG 9861-2.jpg|
Òbrôzk:Kish beach 02.jpg|
Òbrôzk:Naghshe Jahan Square Isfahan modified.jpg|
Òbrôzk:Ferdowsi tomb4.jpg|
Òbrôzk:Aerial View of Tehran 26.11.2008 04-35-03.JPG|
Òbrôzk:Rasht Municipality Mansion in an Autumn night.jpg|
Òbrôzk:Towers in Tehran City at night.jpg|
Òbrôzk:RezaShrine.jpg|
Òbrôzk:Mozaffariyeh, Grand Bazzar of Tabriz, IRAN.jpg|
Òbrôzk:The misty mountains.jpg|
Òbrôzk:Holy SURP Hovhannes Church.jpg|
&lt;/gallery&gt;

== Òbaczë téż ==
{{Col2
|col1= === Sparłãczoné témë ===
* [[Teheran]]
|col2= === Iran ===
{{#categorytree:Iran|hideroot=on|mode=pages}}
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé pòwrózczi ==
{{Commons}}

{{Azjô}}

{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Iran| ]]
[[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]]</text>
      <sha1>gj2r8yr2b3vqzl7u3ugbs0oivi7q8ri</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Papiéż Jón Paweł II</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5132</id>
    <revision>
      <id>224106</id>
      <parentid>223724</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:32:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>[[Latawiskò]]</comment>
      <origin>224106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7614" sha1="rt6ofnf8eeb2shcbes2ircd9ghd62so" xml:space="preserve">{{Dëchòwny infobox|miono=Jón Paweł II|òriginalné miono=Karol Józef Wojtyła, Ioannes Paulus Secundus|titel=Papiéż&lt;br&gt;Biskùp Rzëmù&lt;br&gt;Suweren Watikańsczégò Państwa|òbrôzk=ADAMELLO - PAPA - Giovanni Paolo II - panoramio (cropped).jpg|òpisënk òbrôzka=Jón Pauel II (1988)|mòtto=[[Totus Tuus]] (kasz. Cawny Twój)|céch=Coat of arms of Ioannes Paulus II.svg|môl dzejaniégò=[[Pòlskô]], [[Watikan]]|data nôrodzeniégò=18 maja 1920|môl nôrodzeniégò=Wadowice|data smiercë=2 łżëkwiata 2005|môl smiercë=Watikan|môl spòczinkù=[[bazylika sw. Piotra na Watikanie]] (kaplica sw. Sebastióna)|nôrôdnota=Pòlôch|1. fónkcjô=Papiéż|1. fónkcjô cząd=16 rujana 1978 – 2 łżëkwiata 2005|2. fónkcjô=Arcëbiskùp krakòwsczi metropòlëta|2. fónkcjô cząd=8 strëmiannika 1964 – 16 rujana 1978|wëznanié=[[Katolëcëzna]]|kòscół=[[Łacyńsczi Kòscół|rzymskòkatolëcczi]]|jinternetowô starna=http://www.vatican.va/content/john-paul-ii/en.html|commons=Category:Ioannes Paulus II|diakònat=20 rujana 1946|pòntifikat=16 rujana 1978}}

'''Papiéż Jón Paweł II''' ({{jãz.|pl}} ''Karol Józef Wojtyła'', {{jãz.|la}} ''Ioannes Paulus II'', {{jãz.|it}} ''Giovanni Paolo II''; ùr. [[18 maja]] 1920 we Wadowicach kòl [[Krakòwò|Krakòwa]]; ùm. [[2 łżëkwiata]] 2005 w [[Watikan]]ie) – pòlsczi [[Katolëcczi Kòscół|rzimskòkatolëcczi]] dëchòwny, 264. papiéż (16 rujana 1978 – 2 łżekwiôta 2005) i 6. Suweren Watikańsczégò Państwa w latach 1978-2005. Swiãti katolëcczégò Kòscoła.

Ju za knôpiczëch lat ùmerlë Mù mëmka ë brat. Mieszkôł z òjcã, chtëren béł czedës òficérã. W 1938 rokù zdôł maturã. Zarô pò pòtemù przenieslë sã z òjcem do Krakòwa. Béł tu tedë sztudérą pòlonisticzi. W Krakòwie òni z òjcem bële jak wëbùchła II swiatowi wòjna. W 1941 rokù pò dłudżi chòrobie ùmarł jegò òjc – téż Karol. Dali w wòjnie Òn nié mógł sztudérowac. W 1941 rokù béł wespółzałóżcą Rapsodicznégò Téatru w Krakòwie. Òb czas òkùpacëji robił jakno robòtnik w firmie ''Solvay''. W 1942 rokù wstąpił do kònspiracëjny Dëchòwny Seminarëji. W 1946 rokù béł wëswiãcony na ksãdza. Pózni sztudérowôł w [[Rzim]]ie. Tam rëchtowôł téż swój dokôz doktórsczi na temã: ''Questio de fide apud sanctum Ioannem de Cruce''. Jak Òn przëjachôł do Pòlsczi òd 1948 rokù béł wikarim we wsë Niegowic, a pòtemù w Krakòwie. W 1953 ròkù robił habilitacjã na Wëdzélu Teòlogicznym [[Ùniwersytet Jagiellońsczi|Ùniwersitetu Jagiellońsczégò]]. Czej miôł 38 lat dostôł biskùpié swiãcenia. Ju w 1963 rokù òstôł arcëbiskùpã krakòwsczim, a w 1967 kardinôlą. Brôł baro aktiwny ùdzél w Sobòrze Watikańsczim II.

Òd samégò pòczątkù pòntifikatu ([[16 pazdzérznika|16. rujana]] 1978 rokù) òczarzëł swiat swòją prostotą, òtemkłoscą ë wiesołoscą. Jegò wielné pielgrzimczi wiedno zbiérałë razã rzmë lëdzy. Dnia 13 maja 1981 w Watikanie Jana Pawła II chcôł zabic skrëcé zôchwatnik. To sã równak nie ùdało [[Mehmet Ali Agcze|Mehmetowi Ali Agcze]], ale òn trafił Papieża w brzëch i rãkã. Jan Paweł II miôł swój stolemny ùdzél w przërëchlenim ùpôdkù kòmùniznë. W swòjim nôùczanim wcyg pòdczorchiwôł pòczestnotã człowieka. Baro wôżnô bëła dlô Niegò sprawa miru w swiece ë jednota midzë chrzescëjónama, a téż wszëtczima lëdzama na [[Zemia|Zemi]].

Jón Paweł II gôdôł do Kaszëbów w [[Gdiniô|Gdini]] w 1987 rokù: Drodżi Bratowie i Sostrë Kaszëbi! Strzeżëta tëch wôrtnotów i ti spôdkòwiznë, chtërné znaczą ò Waji juwernoce. ( „Drodzy Bracia i Siostry Kaszubi! Strzeżcie tych wartości i tego dziedzictwa, które stanowią o Waszej tożsamości.” [http://www.vatican.va/holy_father/john_paul_ii/homilies/1987/documents/hf_jp-ii_hom_19870611_gente-mare_pl.html]) Rzekł w tim kôzanim słowa, jaczé są dlô Kaszëbów wiôldżim òrądzã do bùchë: „Wiém, że Kaszëbi wiedno bëlë ë òstelë wiérny Kòscołowi”. Wnenczas òdbëłë sã zéńdzeniô Òjca Sw. z Kaszëbama w Gdini i [[Òlëwa|Òlëwie]].

To gdińsczé przesłanié Jón Paweł II przëbôcził Kaszëbóm w 1999 rokù w [[Sopòt|Sopòce]]. Tam papiéż wezwôł jich wszëtczich do dozéraniégò łączbë w rodzëznach, pògłãbianiégò znajomòscë swòjégò jãzëka ë przekôzëwaniégò młodim lëdzóm bòkadny kaszëbsczi tradicëji. Jón Paweł II przëjmòwôł Kaszëbów ù se w Watikanie. Òjc Sw. Jón Paweł II w 1987 ròkù òddôł jich Matce Bòsczi: „Waju wszëtczich, wajé rodzëznë ë wszëtczé Wajé sprawë skłôdóm ù stopów Matczi Christusa, tczony w wiele sanktuariach na ti zemi, a òsoblewie w [[Sjónowò|Swiónowie]] i w Swôrzewie, ...”. Wprowôdzanié w żëcé Jegò nôùczi, a òsoblëwie tëch słowów, chtërné czerowôł do Kaszëbów je pòtrzébné do rozwiju kaszëbiznë. Ò Papiéżu Janie Pawle II pisalë kaszëbsczi lëterace.

Òd 2005 rokù dérowała za zgòdą [[Benedikt XVI|Papiéża Benedikta XVI]] sprawa beatëfikacji Jana Pawła II. Wiele [[Kaszëbi|Kaszëbów]] mòdlało są ò Jegò jak nôchùtszé wëniesenié na wôłtôrze. Jak rzekł papież [[Benedikt XVI]] òd [[1 maja]] [[2011]] ròkù to je błogòsławiony. Òd [[27 łżëkwiata]] 2014 rokù to je swiãti.

== Galeriô ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Òbrôzk:Pope John Paul II 11 06 1987 02edited.jpg|Papiéż na [[Latawiskò|latawiskù]] w [[Gdiniô|Gdini]] – [[11 czerwińca]] [[1987]]
Òbrôzk:George H W Bush and Pope John Paul II.jpg|Papiéż i prezydeńt [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanów Americzi]]
Òbrôzk:Gdańsk (DerHexer) 2010-07-12 045.jpg|Pomnik Papiéża Jana Pawła II w [[Gduńsk]]ù
Òbrôzk:Pomnik papieża Jana Pawła II - 005.JPG|Pomnik Papiéża Jana Pawła II w [[Gdiniô|Gdini]]
Òbrôzk:Park reagana pomnik.JPG|Pomnik w [[Gduńsk]]ù
&lt;/gallery&gt;

== Pismiona (wëbiérk) ==
* Wojtyła, Karol: Triptik rzimsczi : meditacëje / Jan Paweł II ; pòzwòlił sobie skaszëbic Zbigniew M. Jankòwsczi; [[Pelplëno]] : Wydaw. Diecezji Pelplińskiej &quot;Bernardinum&quot;, 2004, ISBN 83-7380-202-9&lt;ref&gt;http://alpha.bn.org.pl/search~S5*pol/?searchtype=i&amp;searcharg=83-7380-202-9+&amp;searchscope=5&amp;sortdropdown=-&amp;SORT=D&amp;extended=0&amp;SUBMIT=Szukaj&amp;searchlimits=&amp;searchorigarg=i83-7380-202-9+&lt;/ref&gt;

== Òbaczë téż ==
{{Col2
|col1= === Sparłãczoné témë ===
* [[Katolëcczi Kòscół]]
* [[Józef Jankòwsczi]]
* [[Watikan]]
|col2= === Papiéże ===
{{#categorytree:Papiéże|hideroot=on|mode=pages}}
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Lëteratura ==
* Kaszëbskô lëteratura : wëzdrzënë / Daniél Kalinowsczi, Adela Kùik-Kalinowskô ; tłómaczenié na kaszëbsczi jãzëk Dariusz Majkòwsczi, Gduńsk : Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié : [[Kaszëbsczi Institut|Instytut Kaszubski w Gdańsku]], 2017, s. 23.

== Bùtnowé pòwrózczi ==
{{Commons}}
* https://mojestrone.com/artykul/papiescz-sympzjum-n2260604
* [http://www.unesco.org/xtrans/bsresult.aspx?a=&amp;stxt=&amp;sl=&amp;l=csb&amp;c=&amp;pla=&amp;pub=&amp;tr=&amp;e=&amp;udc=&amp;d=&amp;from=&amp;to=&amp;tie=a Index Translationum]
* [http://www.tvp.info/14897988/switi-janie-pawle-czyli-kaszubi-spiewaja-dla-papieza Swiãti Janie Pawle]
* [https://web.archive.org/web/20150825025031/http://www.centrumjp2.pl/partnerzy/ Centrum jp2]
* [https://trzeciapielgrzymka.ipn.gov.pl/jp2 Trzecia Pielgrzymka Papieża Jana Pawła II do Polski w dokumentach zasobu IPN]
* [https://opac.vatlib.it/auth/detail/495_51692 Watikan – Biblioteka]

{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Jón Paweł II| ]]</text>
      <sha1>rt6ofnf8eeb2shcbes2ircd9ghd62so</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rzim</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5141</id>
    <revision>
      <id>224105</id>
      <parentid>223052</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:32:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>[[Latawiskò]]</comment>
      <origin>224105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2425" sha1="adrk4b7v9sm0equzkrgo109c7sp8ng0" xml:space="preserve">[[Òbrôzk:Collage Rome.jpg|mały]]
[[Òbrôzk:Basilica di San Pietro in Vaticano September 2015-1a.jpg|mały|]]
[[Òbrôzk:Rom (IT), Kolosseum -- 2024 -- 0610.jpg|mały]]

'''Rzim''' ({{jãz.|it}} i {{jãz.|la}} ''Roma'') – [[stolëca]] a nôwikszi [[gard]] [[Italskô|Italsczi]].

== Pòłożenié ==
Rzim je w westrzédnim dzélu kraju kòl rzéczi [[Tiber]] a [[Strzódzemné Mòrze|Strzódzemnégò Mòrza]]. Gard je administracjowim a pòliticznym òstrzódkã (sedzbą prezydenta, minysterstwów a ùrzãdów); stolëcą ë przédnym gardã administracjowò-historicznégò [[Lacjum]]. Administracjowô rëmiô mô 1287 km² a mieszkô tam 2 898 104 lëdzy. Miasto je czwiôrtim co do wiôlgòscë gardã w Eùropejsczi Ùnie. Rzim je wôżnym placã w kòmùnikacje fligrama (2 [[Latawiskò|latawiska]]: Fiumicino i Ciampino), mô téż metro (2 bieżënë, ë trzecô je jesz w bùdacje). Je téż swiatowim òstrzódkã dlô letników z baro bòkadnyma zaòstałoscama z dôwnëch lat a [[Strzédnowiek|strzédnowiekù]] (kòscołë, bazyliczi, Kòloseùm, akweduktë, [[Fòntana|fòntanë]] a wiele jinszich bùdinków). Mòżna tu nalezc wiele cekawich mùzeów a też nowòmódné bùdinczi w òkòlim [[Nowika|Nowiki]]. W greńcach Rzimù, na prawim brzégù Tibru, je miasto-państwò [[Watikan]], jaczé je enklawą na państwòwim terenie Italsczi.

== Znóné place w Rzimie ==
* [[Bazylika sw. Jana na Lateranie]]
* [[Bazylika sw. Paùla za Murama]]
* [[Bazylika Santa Maria Maggiore]]
* [[Campo de' Fiori]]
* [[Circus Maximus]]
* [[Cloaca Maxima]]
* [[Corso]] 
* [[Fontanna di Trevi]]
* [[Fontana delle Api w Rzimie]]
* [[Forum Boarium]] 
* [[Forum Romanum]]
* [[Kapitol]]
* [[Kòloséùm]]
* [[Panteon w Rzimie]]
* [[Plac Navona]] 
* [[Piazza del Popolo]]
* [[Piramida Cestiusza]]
* [[Marsowé Pòlé]]
* [[Szpańsczé Trapë]] 
* [[Teatro Argentina]]
* [[Via Sacra]]
* [[Via Appia]]

== Partnersczé gardë ==
* [[Pekin]] 
* [[Krakòwò]]
* [[Nowi Jork]]
* [[Cincinnati]]
* [[Pariż]]
* [[Seùl]]
* [[Tokio]]
* [[Glasgow]]

== Òbaczë téż ==
{{Col2
|col1= === Sparłãczoné témë ===
* [[Tiber]]
|col2= === Stolëce ===
{{#categorytree:Stolëce|hideroot=on|mode=pages}}
}}

== Bùtnowé pòwrózczi ==
{{Commons}}
* http://www.kierunekwlochy.pl/rzym-wlochy

{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Gardë w Italsce]]
[[Kategòrëjô:Stolëce w Eùropie]]
[[Kategòrëjô:1000 nôwôżniészich artiklów]]</text>
      <sha1>adrk4b7v9sm0equzkrgo109c7sp8ng0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wësokô Bróma w Gduńskù</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5215</id>
    <revision>
      <id>224115</id>
      <parentid>193256</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:52:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>[[Kategòrëjô:Wòdné brómë]]</comment>
      <origin>224115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="632" sha1="hf2ayxcs0umq3bbwo2237tzgpozibk6" xml:space="preserve">[[Òbrôzk:Gdansk_BramaWyzynna_2006.jpg|mały|Wësokô Bróma w 2006 r.]]

'''Wësokô Bróma''' to je bróma w Gduńskù bùdowóné do 1588 rokù przez Willem'a van den Blocke. W II swiatowi wòjnie (1945) òna nie bëła baro zniszczoné.
Ksądz [[Agùstin Wòrzałła]] gôdôł ò ti brómie do [[Stefan Ramułt|Stefana Ramułta]], a jegò je ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego'', w chtërnym mòże przeczëtac co pòwiedzôł.

== Bùtnowé pòwrózczi ==
{{Commons}}
* [http://polona.pl/item/274007/78/ 1886 (pl)]

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Gduńsk]]
[[Kategòrëjô:Wòdné brómë]]</text>
      <sha1>hf2ayxcs0umq3bbwo2237tzgpozibk6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zwëczajnô marzónka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5794</id>
    <revision>
      <id>224098</id>
      <parentid>180344</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T13:45:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>{{Kòntrola}}</comment>
      <origin>224098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="550" sha1="47l23pknyt5tjqpt4394gpye4tpto64" xml:space="preserve">[[Òbrôzk:Galium mollugo01.jpg|mały|Zwëczajnô marzónka]]

'''Zwëczajnô marzónka''' (''Galium mollugo'' L.) – wielelatnô roscëna z rodzëznë prząszczkòwatëch. M. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] òna rosce.

== Lëteratura ==
* Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 94.

== Bùtnowé pòwrózczi ==
{{Commons}}

{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Bòtanika]]</text>
      <sha1>47l23pknyt5tjqpt4394gpye4tpto64</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Andora</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6089</id>
    <revision>
      <id>224099</id>
      <parentid>220764</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:12:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>Andorra → Andora</comment>
      <origin>224099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2224" sha1="bru4bdxygcdcuj6slkgpgxayfe2l940" xml:space="preserve">{{Infobox-państwò
|gwôsné miono = Principat d'Andorra
|miono = Ksãstwò Andorsczi
|miono-genitiw = Andorsczi
|fana = Flag of Andorra.svg
|herb = Coat of arms of Andorra.svg
|na karce = Andorra_-_Location_Map_(2013)_-_AND_-_UNOCHA.svg
|mòtto = Virtus Unita Fortior&lt;br&gt;(Jednota zmòcniô)
|jãzëk = [[Katalońsczi jãzëk|katalońsczi]], szpańsczi
|stolëca = Andorra la Vella
|fòrma państwa = mònarchiô
|wiéchrzëzna = 467
|lëdztwò = 77.281
|rok = 2016
|dëtk = Eùro
|kòd dëtka = EUR
|czasowô cona = +0
|swiãto = [[8 séwnika]]
|himn = El Gran Carlemany (Wiôldżi Karol) &lt;center&gt;[[Òbrôzk:El Gran Carlemany.ogg]]&lt;/center&gt;
|kòd = AD
|Internet = .ad
|telefón = +376
|Mònarcha=Emmanuel Macron, Josep-Lluís Serrano Pentinat
|Premiéra=Xavier Espot Zamora
|aùtowi kòd=AND
}}

'''Andora''' ({{jãz.|ca}} ''Principat d'Andorra'') – môłé państwò w [[Eùropa|Eùropie]] midzë [[Francjô|Francją]] a [[Szpańskô|Szpańską]] w [[Pireneje|Pirenejach]]. Stolëcą Andorë je gard [[Andorra la Vella]]. Tu lëdze gôdają pò [[Katalońsczi jãzëk|katalońskù]].

=== Spòdlowé pòdôwczi ===
* lëdztwò: 77.281 mieszkańców ([[2016]])
* wiéchrzëzna: 467 km²

== Galeriô ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Òbrôzk:Landscape of Andorra.jpg|Òkòlé Andorë kòł [[Grańca|grańcë]] z [[Francjô|Francją]]
Òbrôzk:HPIM0309.JPG|
Òbrôzk:Andorra Mountains.JPG|
Òbrôzk:Carretera de Grau Roig - Encamp - Andorre 1.jpeg|
Òbrôzk:Irina KALENTYEVA.JPG|
Òbrôzk:Andorra la Vella central street.jpg|
Òbrôzk:Església de Sant Esteve (Andorra la Vella) - 25.JPG|
Òbrôzk:Estadi Nacional d‘Andorra.jpg|
Òbrôzk:Fromages en cours d'affinage.jpg|
Òbrôzk:Puente de la Margineda, Santa Coloma, Andorra, 2013-12-30, DD 08-10 HDR.jpg|
Òbrôzk:Andorra la Vella view.jpg|
&lt;/gallery&gt;

== Kôrtë ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
Òbrôzk:Andorra topographic map-pl.svg|
Òbrôzk:Andorra map 2.png|
Òbrôzk:Map of hiking trails and mountain huts in Andorra.svg|
&lt;/gallery&gt;

== Òbaczë téż ==
* [[Katalońsczi jãzëk]]

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé pòwrózczi ==
{{Commons}}

{{Eùro}}
{{Eùropa}}

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]]</text>
      <sha1>bru4bdxygcdcuj6slkgpgxayfe2l940</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Òbòra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7012</id>
    <revision>
      <id>224117</id>
      <parentid>208962</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:53:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>To òstało przeniosłé z kategòrie [[Kategòriô:Architektura|Architektura]] do kategòrie [[Kategòriô:Bùdinczi|Bùdinczi]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]]</comment>
      <origin>224117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1117" sha1="3m0zna0iao0p1qcjf57bzomlkzo2pll" xml:space="preserve">[[Òbrôzk:Toruń, Muzeum Etnograficzne, zagroda kaszubska (2).jpg|mały|Òbòra]]

'''Òbòra'''&lt;ref&gt;https://sloworz.org/word/7201/meaning/8141&lt;/ref&gt; – plac wkół bùdinkù. Na wsach pòdwòrzé je ògrdzoné płotem drócanym abò ze sztachétów. Biwô na nim òbòra i chléw dlô chòwë – swiniów, krowów i kòniów. Je tôm téż kùrnik dlô kùrów, kaczków, gùłów, gãsów. Tam mòże téż bëc bùda dlô psa. Na wsowich pòdwòrzach są téż ògrodë z ògradowizną i brzôdowé drzewa.

Jinaczi wëzdrzi pòdwòrzé w miastach. Tam są colemało wësoczé bùdinczi. Na nim biwô gùtornia dlô dzëcé, plac na auta, łôwczi i deptowniczi&lt;ref&gt;[[Jaromira Labudda]] &quot;Zdrój słowa&quot;&lt;/ref&gt;.

== Galeriô ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Òbrôzk:Łowno budynek.jpg|
Òbrôzk:Świerklaniec ul. Parkowa zabudowania dworskie 09.06.2019 p3.jpg|
Òbrôzk:Wojcieszyce shr obora.jpg|
Òbrôzk:Ostrowite Trzemeszanskie (4).JPG
&lt;/gallery&gt;

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Bùdinczi]]
[[Kategòrëjô:Gòspòdarzënk]]</text>
      <sha1>3m0zna0iao0p1qcjf57bzomlkzo2pll</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zelonô Bróma w Gduńsku</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7484</id>
    <revision>
      <id>224113</id>
      <parentid>216103</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:50:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>[[Kategòrëjô:Wòdné brómë]]</comment>
      <origin>224113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="595" sha1="sowaidx9scbhy4ycmlbo8h3xphdmp2t" xml:space="preserve">[[Òbrôzk:Gdańsk, Brama Zielona (WLZ14).JPG|mały|Zelonô Bróma w Gduńsku]]

'''Zelonô Bróma''' – [[wòdnô bróma]] w [[Gduńsk|Gduńskù]] kòl [[Mòtława|Mòtławë]], bùdowóné w latach 1564–1568. W tim môlu biwelë pòlsczi królowie. Terô tu je mùzeum.

== Galeriô ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Òbrôzk:Gdansk widok z diabelskiego mlyna 03.jpg|
Òbrôzk:635492 Zielona Brama (1).jpg|
&lt;/gallery&gt;

== Òbaczë téż ==
* [[Wòdnô bróma]]

== Bùtnowé pòwrózczi ==
{{Commons}}

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Gduńsk]]
[[Kategòrëjô:Wòdné brómë]]</text>
      <sha1>sowaidx9scbhy4ycmlbo8h3xphdmp2t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chlebnickô Bróma w Gduńskù</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7488</id>
    <revision>
      <id>224114</id>
      <parentid>179396</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:52:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>Òbrôzk</comment>
      <origin>224114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="646" sha1="pbpitjyy71bkyzuo5yetl1kasiuetxy" xml:space="preserve">[[Òbrôzk:Gdańsk Brama Chlebnicka 001.jpg|mały|]]

'''Chlébnickô Bróma''' to je [[wòdnô bróma]] w [[Gduńsk]]ù bùdowónô XIV stalata. Na ji bùtnowi scanie je leliô – wierã céch dinastie Subisławiców ({{skr.|np.}} [[Swiãtopôłk II Bëlny|Swiãtopôłka II]]).

== Galeriô ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Òbrôzk:Brosen brama chlebnicka.jpg|Chlébnickô Bróma z lelią
Òbrôzk:Zwantepolc.png|Sztãpel [[Swiãtopôłk II Bëlny|Swiãtopôłka II]] z lelią nad chrzebtã kònia
&lt;/gallery&gt;

== Bùtnowé pòwrózczi ==
{{Commons}}
* 

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Gduńsk]]
[[Kategòrëjô:Wòdné brómë]]</text>
      <sha1>pbpitjyy71bkyzuo5yetl1kasiuetxy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wòdnô bróma</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7489</id>
    <revision>
      <id>224111</id>
      <parentid>220837</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:49:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>kat.</comment>
      <origin>224111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1217" sha1="shoyrzh6ch0ntj1xuk2pxuvhsvqq6qt" xml:space="preserve">[[Òbrôzk:Sneek NL Waterpoort.jpg|mały|]]

'''Wòdnô bróma''' – biwô {{skr.|np.}} w [[Gduńsk]]u, [[Bróma|brómny]] bùdink, chtëren tu zamikô drogã do rzéczi [[Mòtława|Mòtławë]].
Je nią {{skr.|np.}} [[Zelonô Bróma w Gduńsku]] — to je barżi [[pałac]], ale pòd nim dołã mòże przejachac.

== Galeriô ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Òbrôzk:Green Gate in Gdańsk.jpg|[[Zelonô Bróma w Gduńsku]]
Òbrôzk:Brama Chlebnicka w Gdansku 002.jpg|[[Chlebnickô Bróma w Gduńskù]]
Òbrôzk:Puerta Alta, Gdansk, Polonia, 2013-05-20, DD 04.jpg|[[Wësokô Bróma w Gduńskù]]
Òbrôzk:2010-07-09-gdansk-by-RalfR-152.jpg|Wòdné brómë kòl [[Mòtława|Mòtławë]] w [[Gduńsk|Gduńskù]]
Òbrôzk:Antwerpen Stadhuis 2006-05-28.jpg|
Òbrôzk:Tour des Arquets Cambrai 2.JPG|
Òbrôzk:Wassertor am Bootshafen der Marineschule Flensburg-Mürwik (Flensborg-Mørvig 2010).jpg|
Òbrôzk:Wismar Wassertor 2009-04-21 017.jpg|
Òbrôzk:Amberg Stadtbrille.JPG|
&lt;/gallery&gt;

== Òbaczë téż ==
* [[Dwiżnik]]
* [[Mòst]]
* [[Architektura]]

== Bùtnowé pòwrózczi ==
{{Commons}}

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Gduńsk]]
[[Kategòrëjô:Architektura]]
[[Kategòrëjô:Wòdné brómë| ]]</text>
      <sha1>shoyrzh6ch0ntj1xuk2pxuvhsvqq6qt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Swiãti Môrcën z Tours</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7705</id>
    <revision>
      <id>224161</id>
      <parentid>216591</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T21:26:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dzywòwidz</username>
        <id>17628</id>
      </contributor>
      <origin>224161</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1214" sha1="2iplq9gbka2lk91w6qwn84lewp9o76v" xml:space="preserve">[[Òbrôzk:Wilfred Thompson St Martin And The Beggar.jpg|mały|Swiãti Môrcën z Tours i biédôk]]{{Swiãti infobox|zort=Swiãti|miono=Môrcën z Tours|òriginalné miono=Martinus Turonensis|titułë=Biskùp&lt;br&gt;Apòsztół [[Galia|Galie]]|òdjimk=Mosaic of Saint Martinus from Sant'Apollinare Nuovo in Ravenna.jpg}}
'''Swiãti Môrcën z Tours''' ({{jãz.|la}} ''Sanctus Martinus Turonensis''; ùr. 317 abò 335 rokù w Sabarii w [[Panoniô|Panonii]], ùm. [[8 lëstopadnika]] 397 rokù w Candes) – swiãti [[Katolëcczi Kòscół|Kòscoła katolëcczégò]] i [[Prawòsławié|prawòsławnégò]]. Béł rzimsczi wòjôkã (ridownikã), pùstelnikã, a pòtemù biskùpã w Tours 371–397. Môrcën ùcął sztëk swòjégò cepłégò płôszcza i dôł gò biédôkòwi. Wiele lat pózni gò wëbrelë na biskùpa, ale òn nie chcôł tegò ùczestnieniô. Biwô tak, że gãs zwónô swiãtomôrcyńską jakno atribùt tegò swiãtégò je malowónô razã z nim. [[Kaszëbi]] òd dôwna achtną Swiãtégò Môrcëna z Tours.

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

{{SORTUJ:Môrcën z Tours}}
[[Kategòrëjô:Prawòsławny swiãti]]
[[Kategòrëjô:Katolëcczi swiãti]]</text>
      <sha1>2iplq9gbka2lk91w6qwn84lewp9o76v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224162</id>
      <parentid>224161</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T21:28:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dzywòwidz</username>
        <id>17628</id>
      </contributor>
      <origin>224162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1308" sha1="1g2bqf29q7n9176koa2dvdh151av4vb" xml:space="preserve">[[Òbrôzk:Wilfred Thompson St Martin And The Beggar.jpg|mały|Swiãti Môrcën z Tours i biédôk]]{{Swiãti infobox|zort=Swiãti|miono=Môrcën z Tours|òriginalné miono=Martinus Turonensis|titułë=Biskùp&lt;br&gt;Apòsztół [[Galia|Galie]]|òdjimk=[[File:Mosaic of Saint Martinus from Sant'Apollinare Nuovo in Ravenna.jpg]]|òbrôzk=[[File:Mosaic of Saint Martinus from Sant'Apollinare Nuovo in Ravenna.jpg]]}}
'''Swiãti Môrcën z Tours''' ({{jãz.|la}} ''Sanctus Martinus Turonensis''; ùr. 317 abò 335 rokù w Sabarii w [[Panoniô|Panonii]], ùm. [[8 lëstopadnika]] 397 rokù w Candes) – swiãti [[Katolëcczi Kòscół|Kòscoła katolëcczégò]] i [[Prawòsławié|prawòsławnégò]]. Béł rzimsczi wòjôkã (ridownikã), pùstelnikã, a pòtemù biskùpã w Tours 371–397. Môrcën ùcął sztëk swòjégò cepłégò płôszcza i dôł gò biédôkòwi. Wiele lat pózni gò wëbrelë na biskùpa, ale òn nie chcôł tegò ùczestnieniô. Biwô tak, że gãs zwónô swiãtomôrcyńską jakno atribùt tegò swiãtégò je malowónô razã z nim. [[Kaszëbi]] òd dôwna achtną Swiãtégò Môrcëna z Tours.

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

{{SORTUJ:Môrcën z Tours}}
[[Kategòrëjô:Prawòsławny swiãti]]
[[Kategòrëjô:Katolëcczi swiãti]]</text>
      <sha1>1g2bqf29q7n9176koa2dvdh151av4vb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224168</id>
      <parentid>224162</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T21:31:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dzywòwidz</username>
        <id>17628</id>
      </contributor>
      <origin>224168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1184" sha1="b6eny2nbq24tauov37mvy594pyvz35z" xml:space="preserve">[[Òbrôzk:Wilfred Thompson St Martin And The Beggar.jpg|mały|Swiãti Môrcën z Tours i biédôk]]{{Swiãti infobox|zort=Swiãti|miono=Môrcën z Tours|titułë=Biskùp&lt;br&gt;Apòsztół [[Galia|Galie]]|òdjimk=[[File:Mosaic of Saint Martinus from Sant'Apollinare Nuovo in Ravenna.jpg]]}}
'''Swiãti Môrcën z Tours''' ({{jãz.|la}} ''Sanctus Martinus Turonensis''; ùr. 317 abò 335 rokù w Sabarii w [[Panoniô|Panonii]], ùm. [[8 lëstopadnika]] 397 rokù w Candes) – swiãti [[Katolëcczi Kòscół|Kòscoła katolëcczégò]] i [[Prawòsławié|prawòsławnégò]]. Béł rzimsczi wòjôkã (ridownikã), pùstelnikã, a pòtemù biskùpã w Tours 371–397. Môrcën ùcął sztëk swòjégò cepłégò płôszcza i dôł gò biédôkòwi. Wiele lat pózni gò wëbrelë na biskùpa, ale òn nie chcôł tegò ùczestnieniô. Biwô tak, że gãs zwónô swiãtomôrcyńską jakno atribùt tegò swiãtégò je malowónô razã z nim. [[Kaszëbi]] òd dôwna achtną Swiãtégò Môrcëna z Tours.

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

{{SORTUJ:Môrcën z Tours}}
[[Kategòrëjô:Prawòsławny swiãti]]
[[Kategòrëjô:Katolëcczi swiãti]]</text>
      <sha1>b6eny2nbq24tauov37mvy594pyvz35z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224169</id>
      <parentid>224168</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T21:32:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dzywòwidz</username>
        <id>17628</id>
      </contributor>
      <origin>224169</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="996" sha1="tlpkt9h7iqbg384r5ix4bhhg1q19v80" xml:space="preserve">[[Òbrôzk:Wilfred Thompson St Martin And The Beggar.jpg|mały|Swiãti Môrcën z Tours i biédôk]]'''Swiãti Môrcën z Tours''' ({{jãz.|la}} ''Sanctus Martinus Turonensis''; ùr. 317 abò 335 rokù w Sabarii w [[Panoniô|Panonii]], ùm. [[8 lëstopadnika]] 397 rokù w Candes) – swiãti [[Katolëcczi Kòscół|Kòscoła katolëcczégò]] i [[Prawòsławié|prawòsławnégò]]. Béł rzimsczi wòjôkã (ridownikã), pùstelnikã, a pòtemù biskùpã w Tours 371–397. Môrcën ùcął sztëk swòjégò cepłégò płôszcza i dôł gò biédôkòwi. Wiele lat pózni gò wëbrelë na biskùpa, ale òn nie chcôł tegò ùczestnieniô. Biwô tak, że gãs zwónô swiãtomôrcyńską jakno atribùt tegò swiãtégò je malowónô razã z nim. [[Kaszëbi]] òd dôwna achtną Swiãtégò Môrcëna z Tours.

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

{{SORTUJ:Môrcën z Tours}}
[[Kategòrëjô:Prawòsławny swiãti]]
[[Kategòrëjô:Katolëcczi swiãti]]</text>
      <sha1>tlpkt9h7iqbg384r5ix4bhhg1q19v80</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224172</id>
      <parentid>224169</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T21:36:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dzywòwidz</username>
        <id>17628</id>
      </contributor>
      <origin>224172</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1289" sha1="p0x7wzads8kn9mc18yzvw3ezn7szmjq" xml:space="preserve">[[Òbrôzk:Wilfred Thompson St Martin And The Beggar.jpg|mały|Swiãti Môrcën z Tours i biédôk]]{{Swiãti infobox|ôrt=Swiãti|miono=Môrcën z Tours|òriginalné miono=Martinus Turonensis|titułë=Biskùp&lt;br&gt;Apòsztół [[Galiô|Galie]]|òdjimk=Mosaic of Saint Martinus from Sant'Apollinare Nuovo in Ravenna.jpg|pòdpisënk òdjimka=Mòzajka przedstawiającô Marcëna z Tours (V wiek)}}
'''Swiãti Môrcën z Tours''' ({{jãz.|la}} ''Sanctus Martinus Turonensis''; ùr. 317 abò 335 rokù w Sabarii w [[Panoniô|Panonii]], ùm. [[8 lëstopadnika]] 397 rokù w Candes) – swiãti [[Katolëcczi Kòscół|Kòscoła katolëcczégò]] i [[Prawòsławié|prawòsławnégò]]. Béł rzimsczi wòjôkã (ridownikã), pùstelnikã, a pòtemù biskùpã w Tours 371–397. Môrcën ùcął sztëk swòjégò cepłégò płôszcza i dôł gò biédôkòwi. Wiele lat pózni gò wëbrelë na biskùpa, ale òn nie chcôł tegò ùczestnieniô. Biwô tak, że gãs zwónô swiãtomôrcyńską jakno atribùt tegò swiãtégò je malowónô razã z nim. [[Kaszëbi]] òd dôwna achtną Swiãtégò Môrcëna z Tours.

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

{{SORTUJ:Môrcën z Tours}}
[[Kategòrëjô:Prawòsławny swiãti]]
[[Kategòrëjô:Katolëcczi swiãti]]</text>
      <sha1>p0x7wzads8kn9mc18yzvw3ezn7szmjq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224178</id>
      <parentid>224172</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T21:45:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dzywòwidz</username>
        <id>17628</id>
      </contributor>
      <origin>224178</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1548" sha1="tlg6vsmb00srb12sfym4184ukb16545" xml:space="preserve">[[Òbrôzk:Wilfred Thompson St Martin And The Beggar.jpg|mały|Swiãti Môrcën z Tours i biédôk]]{{Swiãti infobox|ôrt=Swiãti|miono=Môrcën z Tours|òriginalné miono=Martinus Turonensis|titułë=Biskùp&lt;br&gt;Apòsztół [[Galiô|Galie]]|òdjimk=Mosaic of Saint Martinus from Sant'Apollinare Nuovo in Ravenna.jpg|pòdpisënk òdjimka=Mòzajka przedstawiającô Marcëna z Tours (V wiek)|data ùrodzeniégò=316 abò 336|môl ùrodzeniégò=[[Sabariô]]|data smiercë=8 lëstopadnika 397|môl smiercë=[[Candes-Saint-Martin]]|môl kùltu=[[Francjô]], [[Niemieckô]], [[Pòlskô]]|wspòmnienié=11 lëstopadnika, 12 padzérznika, 25 pazdzérznika}}
'''Swiãti Môrcën z Tours''' ({{jãz.|la}} ''Sanctus Martinus Turonensis''; ùr. 317 abò 335 rokù w Sabarii w [[Panoniô|Panonii]], ùm. [[8 lëstopadnika]] 397 rokù w Candes) – swiãti [[Katolëcczi Kòscół|Kòscoła katolëcczégò]] i [[Prawòsławié|prawòsławnégò]]. Béł rzimsczi wòjôkã (ridownikã), pùstelnikã, a pòtemù biskùpã w Tours 371–397. Môrcën ùcął sztëk swòjégò cepłégò płôszcza i dôł gò biédôkòwi. Wiele lat pózni gò wëbrelë na biskùpa, ale òn nie chcôł tegò ùczestnieniô. Biwô tak, że gãs zwónô swiãtomôrcyńską jakno atribùt tegò swiãtégò je malowónô razã z nim. [[Kaszëbi]] òd dôwna achtną Swiãtégò Môrcëna z Tours.

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

{{SORTUJ:Môrcën z Tours}}
[[Kategòrëjô:Prawòsławny swiãti]]
[[Kategòrëjô:Katolëcczi swiãti]]</text>
      <sha1>tlg6vsmb00srb12sfym4184ukb16545</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224181</id>
      <parentid>224178</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T21:49:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dzywòwidz</username>
        <id>17628</id>
      </contributor>
      <origin>224181</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1616" sha1="c0pyzkriarmlu56buz66s9uw47td0nu" xml:space="preserve">[[Òbrôzk:Wilfred Thompson St Martin And The Beggar.jpg|mały|Swiãti Môrcën z Tours i biédôk]]{{Swiãti infobox|ôrt=Swiãti|miono=Môrcën z Tours|òriginalné miono=Martinus Turonensis|titułë=Biskùp&lt;br&gt;Apòsztół [[Galiô|Galie]]|òdjimk=Mosaic of Saint Martinus from Sant'Apollinare Nuovo in Ravenna.jpg|pòdpisënk òdjimka=Mòzajka przedstawiającô Marcëna z Tours (V wiek)|data ùrodzeniégò=316 abò 336|môl ùrodzeniégò=[[Sabariô]]|data smiercë=8 lëstopadnika 397|môl smiercë=[[Candes-Saint-Martin]]|môl kùltu=[[Francjô]], [[Niemieckô]], [[Pòlskô]]|wspòmnienié=11 lëstopadnika, 12 padzérznika, 25 pazdzérznika|tczóny przez=[[Katolëcczi kòscół]], [[Prawòsławnô cerczew]]}}
'''Swiãti Môrcën z Tours''' ({{jãz.|la}} ''Sanctus Martinus Turonensis''; ùr. 317 abò 335 rokù w Sabarii w [[Panoniô|Panonii]], ùm. [[8 lëstopadnika]] 397 rokù w Candes) – swiãti [[Katolëcczi Kòscół|Kòscoła katolëcczégò]] i [[Prawòsławié|prawòsławnégò]]. Béł rzimsczi wòjôkã (ridownikã), pùstelnikã, a pòtemù biskùpã w Tours 371–397. Môrcën ùcął sztëk swòjégò cepłégò płôszcza i dôł gò biédôkòwi. Wiele lat pózni gò wëbrelë na biskùpa, ale òn nie chcôł tegò ùczestnieniô. Biwô tak, że gãs zwónô swiãtomôrcyńską jakno atribùt tegò swiãtégò je malowónô razã z nim. [[Kaszëbi]] òd dôwna achtną Swiãtégò Môrcëna z Tours.

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

{{SORTUJ:Môrcën z Tours}}
[[Kategòrëjô:Prawòsławny swiãti]]
[[Kategòrëjô:Katolëcczi swiãti]]</text>
      <sha1>c0pyzkriarmlu56buz66s9uw47td0nu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224185</id>
      <parentid>224181</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T22:34:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dzywòwidz</username>
        <id>17628</id>
      </contributor>
      <origin>224185</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18110" sha1="c8ctdewkff44xq8ofpgs65a6b7m8ci3" xml:space="preserve">{{Swiãti infobox|ôrt=Swiãti|miono=Môrcën z Tours|òriginalné miono=Martinus Turonensis|titułë=Biskùp&lt;br&gt;Apòsztół [[Galiô|Galie]]|òdjimk=Mosaic of Saint Martinus from Sant'Apollinare Nuovo in Ravenna.jpg|pòdpisënk òdjimka=Mòzajka przedstawiającô Marcëna z Tours (V wiek)|data ùrodzeniégò=316 abò 336|môl ùrodzeniégò=[[Sabariô]]|data smiercë=8 lëstopadnika 397|môl smiercë=[[Candes-Saint-Martin]]|môl kùltu=[[Francjô]], [[Niemieckô]], [[Pòlskô]]|wspòmnienié=11 lëstopadnika, 12 padzérznika, 25 pazdzérznika|tczóny przez=[[Katolëcczi Kòscół]], [[Prawòsławnô cerczew]]|atributë=zbón, gãs, kóń, knéga, mòdel kòscoła, dwa tuse abò żebrôk ù jegò stopów}}[[Òbrôzk:Wilfred Thompson St Martin And The Beggar.jpg|mały|Swiãti Môrcën z Tours i biédôk]]'''Swiãti Môrcën z Tours''' ({{jãz.|la}} ''Sanctus Martinus Turonensis''; ùr. 316 abò 336 rokù w Sabarii w [[Panoniô|Panonii]], ùm. [[8 lëstopadnika]] 397 rokù w [[Candes-Saint-Martin|Candes]]) – biskùp [[Tours]], swiãti Kòscoła katolëcczégò ë prawòsławnégò, wëznôwca. Ùznôwóny za jednégò z òjców zôpadnégò mònastëcyzmù ë pionéra chrzëscijanizacje galijsczich prowincjów&lt;ref&gt;H. Fros, F. Sowa, ''Księga imion i świętych'', t. 4, Kraków 2000, s. 201.&lt;/ref&gt;. Znóny pòwszechno ze swòjégò miłoserdzô ë legendarnégò gestu pòdzeleniô sã wòjskòwim płôszczã z żebrôkã pòd Amiens.

== Wczasné lata ë wòjskòwô służba ==
Badacze wësënãlë dwie przédné hipòtezë tikającé sã datë ùrodzeniégò Môrcëna. Zwòlenicë tak zwóny krótczi chronologie datëją przëńdzenié na swiat przińdnégò swiãtégò na rok 336, zôs zwòlenicë dłudżi chronologie òpòwiôdają sã za rokã 316&lt;ref&gt;R. Pernoud, ''Święty Marcin z Tours'', Warszawa 1999, s. 12–14.&lt;/ref&gt;. Pòchòdzył z pògańsczi rodzëznë. Ùrodzył sã w Sabarii, pòłożony na terenie rzimsczi prowincje [[Panoniô]] (dzysdniowé Szombathely na [[Madżarskô|Madżarsce]])&lt;ref&gt;S. Sewer, ''Żywot św. Marcina'', [w:] ''Pisma o św. Marcinie z Tours'', dolm. P. Nowak, Kraków 2007, rozdz. 2.&lt;/ref&gt;. Jegò òjc, chtëren dosłużił sã fùnkcji wòjskòwégò tribùna w rzimsczi armie, nadôł synowi miono ''Martinus'', co òznôczało „Môłi Mars” abò „nôleżący do [[Mars (bóg)|Marsa]]”, to je dedikòwóny naslôdnikòwi rzimsczégò bòga wòjnë.

Wëchòwiwôł sã we włosczim Ticinum (Pawiô). Òjc, chcącë dlô sëna wòjskòwi karierë, zgłôsył gò do służbë. Zgòdno z ówczesnym prawã, Môrcën òstôł włączony do cesarsczi gwardie w wiekù 15 lat, a òficjalną wòjskòwą przësëgã złożył pò dòńdzenim do pełnoletnoscë, w wiekù 17 lat&lt;ref&gt;J.W. Drijvers, ''The Life of Saint Martin of Tours'', Òksfòrd 1992, s. 45.&lt;/ref&gt;. Służył midzë jinyma pòd dowództwã [[Kònstancjusz II|Kònstancjusza II]] ë [[Julian Apòstata|Juliana Apòstatë]].

W 338 rokù òddzél, w jaczim służył, òstôł przeniesony do [[Galiô|Galie]] w òkòlé miasta Amiens&lt;ref&gt;R. Pernoud, ''Święty Marcin...'', s. 22.&lt;/ref&gt;. Prawie tam, ù brómów miasta òbczas òstri zëmë, wëdarzëła sã nôbarżi znónô scena, co stanowi fùndament całi jegò pózniészi ikònografie: widzącë trzãsącégò sã z zëmna, na pół nadżégò żebrôka, rzymsczi legiónista Môrcën òdciął mieczã pòłowã gwôsnégò wòjskòwégò płôszcza (łac. ''chlamys'') ë òddôł ją ùbòdżémù&lt;ref&gt;S. Sewer, ''Żywot...'', rozdz. 3.&lt;/ref&gt;. Niedługò pò tim wëdarzenim, na kòl dwa lata przed fòrmalnym òpùszczenim służbë, przëjął chrzëscijańsczi [[chrzest]].

Kòl 356 rokù w [[Wòrmacjô|Wòrmacje]], w przeddzéń starcô z germańsczima plemionama, pòdjął decyzjã ò pòrzucenim armie z religijnëch pòbùdków&lt;ref&gt;T.D. Barnes, ''Early Christian Hagiography and Roman History'', Tibinga 2010, s. 210.&lt;/ref&gt;. Òbczas wëpłacaniégò żołdu przez Juliana Apòstatã, Môrcën zażądôł zgòdë na òdeńdzenié. Cesarz ùznôł to za tchórzostwò przed biôtką, na co przińdny swiãti òdrzekł, że pòsobnégò dnia stanie w pierszim raje w pełni nieùzbrojony, òsłaniającë sã le znakã krziża. Bò w nocë germańsczi pòsłowie wënegòcjowelë rozejm z Rzimianama, biôtka sã nie òdbëła, a Môrcën niedługò pòtemù dobéł fòrmalné zwòlnienié ze służbë&lt;ref&gt;S. Sewer, ''Żywot...'', rozdz. 4.&lt;/ref&gt;.

== Pùstelniczé ë zakònnné żëcé ==
Pò rezygnacje z noszeniégò broni Môrcën pòstanowił pòswiãcëc sã ewanielizacje, ùznôwającë za swòjégò méstra biskùpa Poitiers, sw. Hilarégò. Zanim zaczôł dzejanié w Galie, wërësził w długą wanogã z misją nawróceniégò famile w Panoniie. Próba ta skùńczëła sã pòłowicznym sukcesã – chrzest przëjãła le jegò matka. Pò nieùdónëch duszpastersczich dzejaniach w [[Iliriô|Ilirii]], skądka òstôł wëpãdzony, òsôdł na teritórium Apenińsczégò Półòstrowa&lt;ref&gt;J. Daniélou, H. Marrou, ''Historia Kościoła. Od początków do roku 600'', Warszawa 1984, s. 288.&lt;/ref&gt;. Prowadzył tam surosczé żëcé pùstelnika w òkòlim [[Mediolan|Mediolanu]], a pò wëgnanim przez ariańsczégò biskùpa Aùksencjusza, przeniósł sã do izolowóny samotni na òstrów Gallinaria na Ligùrijsczim Mòrzu&lt;ref&gt;S. Sewer, ''Żywot...'', rozdz. 6.&lt;/ref&gt;.

Kòl 360 rokù, dowiedzôwszë sã, że jegò méster wrócëł z zesłaniégò, wërësził nazôd do rzimsczi Galie. W môlowòscë Ligugé, niedalek òd Poitiers, założył pùstelniã, jakô przekształcëła sã w pierszą na teritórium Galie zakònną wëcmaniznã, dôwającë tim samim zôczątk mònastëcyzmòwi na zemiach dzysdniowi [[Francjô|Francje]]&lt;ref&gt;C.H. Lawrence, ''Dzieje monastycyzmu średniowiecznego'', Warszawa 2001, s. 29.&lt;/ref&gt;. Słynął w òkòlim z ùczcëwòtë, cudów ë niezwykle asceticznégò żëcégò.

== Biskùpstwò w Tours ==
Ledwie dzesãc lat pò założenim klôsztoru, sława swiãtégò ascetë skłoniła môlową spòlëznã do żądaniégò, abë to òn òbjął władzã pò ùmarłim biskùpie Tours. Jak òdnotowóno, decyzjã tã pòdjãlë wiérny w 371 rokù z zaskòczeniégò ë procëm rzimsczim kòscelnym zwierzchnikóm, zmùszającë pòkòrnégò mnicha do òbjãcégò katedrë&lt;ref&gt;R. Pernoud, ''Święty Marcin...'', s. 51.&lt;/ref&gt;. Lëdowé pòdanié głosy, że w òbawie przed przëjãcym zôszczëtów Môrcën schòwôł sã w zagrodze westrzód drobiu, a jegò òbecnosc zdradzyło głosné gãganié môlowëch gãsy – òd tamtégò czasu nierozłączno sparłãczonëch z jegò [[Legenda|legendą]]&lt;ref&gt;J. de Voragine, ''Złota Legenda'', Warszawa 1983, s. 556.&lt;/ref&gt;. 4 lëpinca 371 rokù dostôł òficjalno swiãcenia ë biskùpią sakrã.

Môrcën zrewòlucjónizowôł ùrząd biskùpa w tamtim cządze. Kategòriczno òdmówił zamieszkaniégò w biskùpim pałacu w centrum gardczégò òstrzódka; założył niedalek Tours sławny klôsztór w Marmoutier (łac. ''Majus Monasterium''), w jaczim żëł, pòscył ë òblékôł sã z surowòscą gòdną mnicha, gromadzącë wòkół se dzesątczi zakònników&lt;ref&gt;E.F.K. Donaldson, ''Martin of Tours: Parish Priest, Mystic and Exorcist'', Londyn 1980, s. 89.&lt;/ref&gt;. Béł hierarchą òtemkłim na prosti lëd, wanogùjącym bez ùstankù pò wiejsczich ë zalesonëch rëbieżach swòji diecezje, w jaczich mòcno zakòrzenioné bëło jesz [[pògaństwò]]. Rozbijôł bałwòchwalczé pòsądżi, scynôł pògańsczé [[Swiãti gôj|swiãté gaje]], òbôlôł [[Wòłtôrz|wòłtôrze]], w jich môlu zakładającë pierszé na teritórium Galie wiejsczé parafie, co wëznaczałë nowi rytm ewanielizacje&lt;ref&gt;S. Sewer, ''Żywot...'', rozdz. 13–15. &lt;/ref&gt;. Dôł sã téż pòznac jakno duszpasterz ceniący miłoserdzé nad prawò – chòc żarlëwie bronił òrtodoksje, stanowczo sprzecywiôł sã stosowanim [[Kara smiercë|karë smiercë]] dlô môlowëch [[Heretik|heretików]] (m.jin. Priscyliana) ë òrãdowôł za nima ù cesarza [[Maksymùs|Maksymùsa]]&lt;ref&gt;H. Chadwick, ''Historia rozłamu Kościoła Wschodniego i Zachodniego'', Kraków 2009, s. 145.&lt;/ref&gt;.

== Smierc ë kùlt ==
Pò cziledzesãt latach niezwykle aktiwny ë wëczerpùjący duszpastersczi robòtë swiãti Môrcën ùmarł 8 lëstopadnika 397 rokù we wsy Candes w pòblëżim Loarë, zarô pò tim, czej w ùdóny spòsób zaprowadzył rozejm midzë skłóconyma môlowima dëchòwnyma&lt;ref&gt;Grzegòrz z Tours, ''Historia Franków'', dolm. K. Liman, T. Richter, Kraków 2002, ks. 1, rozdz. 43.&lt;/ref&gt;. Òstôł przetranspòrtowóny rzéką nazôd do Tours, gdze w jegò pògrzebie 11 lëstopadnika wzãło ùdzél kòl dwa tësące mnichów ë rzesze òpłakùjącëch gò wiérnëch ë dëchòwnëch z òkòlicznëch zemiów&lt;ref&gt;R. Pernoud, ''Święty Marcin...'', s. 115.&lt;/ref&gt;.

Stało sã zjawiskã bezprecedensowim, że biskùp z Tours béł jednym z pierszich czczonëch przez lëd swiãtëch wëznôwców (to znôczë taczich, chtërny nie òddelë żëcégò w mãczeńsczi spòsób za wiarã, le zasłużëlë na to miono heroicznyma cnotama). Jegò zachòwónô pòłowa wòjskòwégò płôszcza, pòd łacyńską pòzwą ''capella'', ùrosła do randżi nôcenniészi religijny relikwie [[Państwò Franków|państwa Franków]] ë òtôczónô bëła państwòwim kùltã przez [[Dinastiô Merowingów|dinastiã Merowingów]]. Z tegò téż zdrzódła wëwòdzy sã òkreslenié dlô kapelana (''capellanus'' – òpiekùn płôszcza) ë sami kaplëcë, w jaczi gò przechòwiwóno&lt;ref&gt;J. Le Goff, ''Kultura średniowiecznej Europy'', Warszawa 2022, s. 182.&lt;/ref&gt;.

=== Patronat ë ikònografiô ===
W [[Katolëcczi Kòscół|katolëcczim Kòscele]] dzéń lëturgicznégò wspòmnieniégò przëpôdô na 11 lëstopadnika, zôs [[Prawòsławnô cerczew|prawòsławny]] òbchòdzą dzéń jegò pamiãcë 12 abò 25 pazdzérznika, pòdług przëjãtégò kalãdôrza. Sw. Môrcën òstôł òbwòłóny patronã Królestwa Francje, rodu Merowingów, wielnëch eùropejsczich miastów ë diecezjów (m.jin. Amiens, Mògùncjô), jak ë wielnëch môlowòsców w Pòlsce (np. Jawòr, Òpatów). W lëdowi religijnoscë stôł sã òrãdownikã ë òpiekùnã żołniérzów, jézdzców, gãsy, żebrôków, wiãzniów, winiarzów ë tkôczów&lt;ref&gt;W. Zaleski, ''Święci na każdy dzień'', Warszawa 1989, s. 660.&lt;/ref&gt;.

W zôpadny tradicje nôbarżi znónym malarsczim ë rzezbiarsczim atribùtã swiãtégò je rzimsczi szłom ë zbroja, a przedstôwiô sã gò na biôłim kòniu w mòmence rozcynaniô swòjégò płôszcza. Na Wschòdze z reglë figùrëje w ruchnach kòscelnégò dostojnika trzëmającégò pastorał. W sztuce towarzëszi mù nôczãscy żebrôk ù stopów, kóń, gãs, zbón abò knéga&lt;ref&gt;L. Réau, ''Iconographie de l'art chrétien'', t. 3, Pariz 1958, s. 900–910.&lt;/ref&gt;.

== Kùlturowi cësk ë swiãtomôrcëńsczé tradicje ==

=== Zwëczajë na swiece ===
Dzéń sw. Môrcëna òd [[Strzédnowiek|strzédniowiekù]] stanowił w [[Eùropa|Eùropie]] kluczowi mòment lëturgicznégò ë rolniczégò kalãdôrza. W lëdowi kùlturze data ta wëznaczała symbòliczny kùńc jeseni, zakùńczenié cyklu pòlowëch robòtów ë zôczątk zëmë. To prawie tej przëpôdôł termin òpłacaniô dzerżawów, reglowaniô długów ë rozliczaniégò sã ze dwòrską służbą ë pasturzama za miniony rok&lt;ref&gt;L. Réau, ''Iconographie de l'art chrétien'', t. 3, Pariz 1958, s. 900–910.&lt;/ref&gt;. Z dniã tim parłãcził sã téż tak zwóny pòst swiãtégò Môrcëna (łac. ''Quadragesima Sancti Martini''), chtëren ewòluowôł z biegã wieków w znóny terôzka, sztërëtidzeniowi cząd [[Adwańt|Adweńtu]]&lt;ref&gt;B. Ogórek, ''Zwyczaje, obrzędy i tradycje w Polsce'', Warszawa 2001, s. 180.&lt;/ref&gt;.

W miemieckòjãzëcznëch krajach ([[Niemieckô|Miemieckô]], [[Aùstriô]]), a téż w [[Niderlandë|Hòlandie]] ë we [[Flandriô|Flandrie]], do dzysô żëwô je tradicjô wieczórnëch pòchòdów z latarniama (miem. ''Laternenumzug''). Dzecë przemierzają szaséje, spiéwającë òkòlicznoscowé piesnie, a na przódkù kòrowòdu czãsto kroczi chłop na sëwim kòniu, òbleczony w ruchna legiónistë. Tradicijno òbchòdë te kùńczëłë sã pôlenim „swiãtomôrcëńsczich ògnisków”&lt;ref&gt;D. Simonis, ''Germany'', Londyn 2007, s. 65.&lt;/ref&gt;. W wielnëch eùropejsczich państwach, w tim we Francje ë [[Szwédzkô|Szwecje]], centralnym pùnktã òbchòdów je kùlinarnô tradicjô jedzeniô pieczony gãsy, jakô na stałe przëlgła do legendë ò wëbòrze Môrcëna na biskùpa.

=== Tradicje w Pòlsce ===
Na pòlsczich zemiach kùlt sw. Môrcëna béł niezwykle mòcny, co nalazło òdzwiercadlenié w wielnëch pògòdowëch przësłowiach, chãtno pòwtôrzónëch przez dôwnëch rolników, taczich jak: „Òd swiãtégò Môrcëna zëma sã zaczynô”, „Czej na Môrcëna gãs pò wòdze, Gòdë pò lodze” czë „Swiãti Môrcën na biôłim kòniu jedze”&lt;ref&gt;J. Krzyżanowski, ''Nowa księga przysłów i wyrażeń przysłowiowych polskich'', t. 2, Warszawa 1970, s. 421.&lt;/ref&gt;. W słowarzu ks. Bernata Sëchtë òdnotowóné je téż kaszëbsczé przësłowié: „Na swiãtégò Môrcëna bëwô czãsto sniég”. Data 11 lëstopadnika bëła w lëdowi tradicje dniã òstatecznégò spãdu bëdła z pastwisków do òbòrów przed nôńdzenim mrozów. Pasturze zaganiający zwierzãta ùderzelë je letkò swierkòwima abò brzozowima wietewkama, jaczé nazëwóno „môrcënkama”&lt;ref&gt;B. Sëchta, ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej'', t. 3, Wrocław 1969, s. 12 ë 55.&lt;/ref&gt;.

Kùlinarné òbchòdë ùgrùntowałë z kòle znóné pòrzekadło: „Na swiãtégò Môrcëna nôlepszô gãsëna”. Z gãsy zjedzony pò ùroczëstim òbiedze wróżono nadchôdającą aùrã – biôłô piersowô kòsc zwiastowała stałą zëmã, sënô abò czerwiónô – słotë, a w cãtczi – bùrzlëwé òpadë sniegù&lt;ref&gt;O. Kolberg, ''Dzieła wszystkie'', t. 9 (W. Księstwo Poznańskie), s. 125.&lt;/ref&gt;.

[[Wiôlgòpòlsczé wòjewództwò|Wiôlgòpòlskô]], a w òsoblëwòscë [[Pòznanié]], wëkształcëła ùnikatowi w skali kraju zwëk wëpiekù [[Swiãtomôrcëńsczi rogôl|swiãtomôrcëńsczich rogali]]. Tradicjô ta ùsztôłtowała sã òstateczno w 1891 rokù, czej to pòznańsczi cukiernik [[Józef Melzer]], namówiony przez probòszcza parafie sw. Môrcëna ks. Jana Lewicczégò, ùpiékł rogale z półfrancësczégò casta z nadzenim z biôłégò makù ë rozdôł je nôùbòższim pò òdpùstowi mszi&lt;ref&gt;W. Łysiak, ''Kultura ludowa Wielkopolski'', t. 2, Pòznań 2000, s. 115–117.&lt;/ref&gt;. Sztôłt wëpiekù nawiãzëje do zgùbiony przez kònia swiãtégò pòdkòwë.

=== Òbchòdë na Pòmòrzim ë Kaszëbach ===
Swiãtomôrcëńsczé tradicje w òsoblëwi spòsób rezonowałë na Pòmòrzim ë Kaszëbach, dze z ùwôdżi na òbfitosc wòdnëch zbiérników ë pastwisków chòwa gãsy (w tim sławny rasë „pòmòrsczi gãsy”) stanowiła fùndamentalną wietew gbùrzëznë&lt;ref&gt;J. Bòrzëszkòwsczi, ''Historia Kaszubów w dziejach Pomorza'', t. 3, Gduńsk 2001, s. 312.&lt;/ref&gt;. W lëdowi kùlturze Kaszëbów ë Pòmòrzanów biesadowanié w tim czasu òpiérało sã na môlowi specyfice. Na stołach kaszëbsczich chłopów ë gburów gòscëłë półgãsczi, pasztetë, òkrasë z gãségò miãsa, a téż czôrnina – na Kaszëbach rëchtowónô z reglë w słodkò-kwasnym wariance z dodôwkã sëszonégò brzadu&lt;ref&gt;P. Schmandt, ''Kaszubskie smaki i tradycje'', Gdiniô 2015, s. 48.&lt;/ref&gt;. Pòsobnym tradicyjnym jôdłã bëła pòżiwnô zupa z żôłti rzepë, tzw. wrëkòwô zupa (brùkwianka) warzonô na tłësti gãsënie.

Terôczasno òbserwùje sã na Pòmòrzim renesans dôwnëch òbrzãdów, czegò przëmiôrã je dorocznô biesada „Na sw. Môrcëna nôlepszô pòmòrskô gãsëna” òrganizowónô w [[Mùzeùm Lëdowi Kùlturë Pòmòrzô w Swòłowie]]&lt;ref&gt;A. Szramik, ''Kultura ludowa Pomorza'', Słëpsk 2018, s. 89.&lt;/ref&gt;.

== Historiczné zdrzódła ==
Kluczowim historicznym zdrzódłã do rekònstrukcji losów ë misyjny robòtë biskùpa je ''Żëwòt swiãtégò Môrcëna'' (łac. ''Vita Sancti Martini''), zredagòwóny przez jegò drëcha, ùcznia ë hagiografa [[Sulpicjusz Sewer|Sulpicjusza Sewera]] w latach 396–397&lt;ref&gt;S. Sewer, ''Żywot...'', przedmòwa dolmacza, s. 7.&lt;/ref&gt;. Dokôz ten, dofùlowóny pózniészima lëstama ë dialogama aùtora, stôł sã absolutnym lëteracczim wzorcã na nadchôdające strzédniowieczé, sztôłtującë paradygmat eùropejsczégò żëcopisu dlô swiãtëch wëznôwców ë mnichów&lt;ref&gt;J. Fontaine, ''Sulpice Sévère, Vie de saint Martin'', Pariz 1967, s. 101.&lt;/ref&gt;. Zachtné infòrmacje na temat kùltu ë relikwiów òstawił téż sw. Grzegòrz z Tours, wëbitny historik państwa Franków żëjący w VI wiekù&lt;ref&gt;Grzegòrz z Tours, ''Historia Franków...'', ks. X.&lt;/ref&gt;.

== Przëpisë ==
&lt;references /&gt;

== Bibliografiô ==

* Barnes T.D., ''Early Christian Hagiography and Roman History'', Tibinga 2010.
* Bòrzëszkòwsczi J., ''Historia Kaszubów w dziejach Pomorza'', t. 3, Gduńsk 2001.
* Fros H., Sowa F., ''Księga imion i świętych'', t. 4, Kraków 2000.
* Grzegòrz z Tours, ''Historia Franków'', dolm. K. Liman ë T. Richter, Kraków 2002.
* Kolberg O., ''Dzieła wszystkie'', t. 9 ë 24, Wrocław–Pòznań.
* Krzyżanowski J., ''Nowa księga przysłów i wyrażeń przysłowiowych polskich'', Warszawa 1970.
* Lawrence C.H., ''Dzieje monastycyzmu średniowiecznego'', Warszawa 2001.
* Le Goff J., ''Kultura średniowiecznej Europy'', Warszawa 2022.
* Pernoud R., ''Święty Marcin z Tours'', Warszawa 1999.
* Sewer S., ''Żywot św. Marcina,'' [w:] ''Pisma o św. Marcinie z Tours'', dolm. P. Nowak, Kraków 2007.
* Voragine J. de, ''Złota Legenda'', Warszawa 1983.

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}{{Kòntrola}}

{{SORTUJ:Môrcën z Tours}}
[[Kategòrëjô:Prawòsławny swiãti]]
[[Kategòrëjô:Katolëcczi swiãti]]</text>
      <sha1>c8ctdewkff44xq8ofpgs65a6b7m8ci3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224187</id>
      <parentid>224185</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T22:36:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dzywòwidz</username>
        <id>17628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>224187</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18122" sha1="dtng2hyd0ducv0d32e4z9xs2gq11kzc" xml:space="preserve">{{Swiãti infobox|ôrt=Swiãti|miono=Môrcën z Tours|òriginalné miono=Martinus Turonensis|titułë=Biskùp&lt;br&gt;Apòsztół [[Galiô|Galie]]|òdjimk=Mosaic of Saint Martinus from Sant'Apollinare Nuovo in Ravenna.jpg|pòdpisënk òdjimka=Mòzajka przedstawiającô Marcëna z Tours (V wiek)|data ùrodzeniégò=316 abò 336|môl ùrodzeniégò=[[Sabariô]]|data smiercë=8 lëstopadnika 397|môl smiercë=[[Candes-Saint-Martin]]|môl kùltu=[[Francjô]], [[Niemieckô]], [[Pòlskô]]|wspòmnienié=11 lëstopadnika, 12 padzérznika, 25 pazdzérznika|tczóny przez=[[Katolëcczi Kòscół]], [[Prawòsławnô cerczew]]|atributë=|atribùtë=zbón, gãs, kóń, knéga, mòdel kòscoła, dwa tuse abò żebrôk ù jegò stopów}}[[Òbrôzk:Wilfred Thompson St Martin And The Beggar.jpg|mały|Swiãti Môrcën z Tours i biédôk]]'''Swiãti Môrcën z Tours''' ({{jãz.|la}} ''Sanctus Martinus Turonensis''; ùr. 316 abò 336 rokù w Sabarii w [[Panoniô|Panonii]], ùm. [[8 lëstopadnika]] 397 rokù w [[Candes-Saint-Martin|Candes]]) – biskùp [[Tours]], swiãti Kòscoła katolëcczégò ë prawòsławnégò, wëznôwca. Ùznôwóny za jednégò z òjców zôpadnégò mònastëcyzmù ë pionéra chrzëscijanizacje galijsczich prowincjów&lt;ref&gt;H. Fros, F. Sowa, ''Księga imion i świętych'', t. 4, Kraków 2000, s. 201.&lt;/ref&gt;. Znóny pòwszechno ze swòjégò miłoserdzô ë legendarnégò gestu pòdzeleniô sã wòjskòwim płôszczã z żebrôkã pòd Amiens.

== Wczasné lata ë wòjskòwô służba ==
Badacze wësënãlë dwie przédné hipòtezë tikającé sã datë ùrodzeniégò Môrcëna. Zwòlenicë tak zwóny krótczi chronologie datëją przëńdzenié na swiat przińdnégò swiãtégò na rok 336, zôs zwòlenicë dłudżi chronologie òpòwiôdają sã za rokã 316&lt;ref&gt;R. Pernoud, ''Święty Marcin z Tours'', Warszawa 1999, s. 12–14.&lt;/ref&gt;. Pòchòdzył z pògańsczi rodzëznë. Ùrodzył sã w Sabarii, pòłożony na terenie rzimsczi prowincje [[Panoniô]] (dzysdniowé Szombathely na [[Madżarskô|Madżarsce]])&lt;ref&gt;S. Sewer, ''Żywot św. Marcina'', [w:] ''Pisma o św. Marcinie z Tours'', dolm. P. Nowak, Kraków 2007, rozdz. 2.&lt;/ref&gt;. Jegò òjc, chtëren dosłużił sã fùnkcji wòjskòwégò tribùna w rzimsczi armie, nadôł synowi miono ''Martinus'', co òznôczało „Môłi Mars” abò „nôleżący do [[Mars (bóg)|Marsa]]”, to je dedikòwóny naslôdnikòwi rzimsczégò bòga wòjnë.

Wëchòwiwôł sã we włosczim Ticinum (Pawiô). Òjc, chcącë dlô sëna wòjskòwi karierë, zgłôsył gò do służbë. Zgòdno z ówczesnym prawã, Môrcën òstôł włączony do cesarsczi gwardie w wiekù 15 lat, a òficjalną wòjskòwą przësëgã złożył pò dòńdzenim do pełnoletnoscë, w wiekù 17 lat&lt;ref&gt;J.W. Drijvers, ''The Life of Saint Martin of Tours'', Òksfòrd 1992, s. 45.&lt;/ref&gt;. Służył midzë jinyma pòd dowództwã [[Kònstancjusz II|Kònstancjusza II]] ë [[Julian Apòstata|Juliana Apòstatë]].

W 338 rokù òddzél, w jaczim służył, òstôł przeniesony do [[Galiô|Galie]] w òkòlé miasta Amiens&lt;ref&gt;R. Pernoud, ''Święty Marcin...'', s. 22.&lt;/ref&gt;. Prawie tam, ù brómów miasta òbczas òstri zëmë, wëdarzëła sã nôbarżi znónô scena, co stanowi fùndament całi jegò pózniészi ikònografie: widzącë trzãsącégò sã z zëmna, na pół nadżégò żebrôka, rzymsczi legiónista Môrcën òdciął mieczã pòłowã gwôsnégò wòjskòwégò płôszcza (łac. ''chlamys'') ë òddôł ją ùbòdżémù&lt;ref&gt;S. Sewer, ''Żywot...'', rozdz. 3.&lt;/ref&gt;. Niedługò pò tim wëdarzenim, na kòl dwa lata przed fòrmalnym òpùszczenim służbë, przëjął chrzëscijańsczi [[chrzest]].

Kòl 356 rokù w [[Wòrmacjô|Wòrmacje]], w przeddzéń starcô z germańsczima plemionama, pòdjął decyzjã ò pòrzucenim armie z religijnëch pòbùdków&lt;ref&gt;T.D. Barnes, ''Early Christian Hagiography and Roman History'', Tibinga 2010, s. 210.&lt;/ref&gt;. Òbczas wëpłacaniégò żołdu przez Juliana Apòstatã, Môrcën zażądôł zgòdë na òdeńdzenié. Cesarz ùznôł to za tchórzostwò przed biôtką, na co przińdny swiãti òdrzekł, że pòsobnégò dnia stanie w pierszim raje w pełni nieùzbrojony, òsłaniającë sã le znakã krziża. Bò w nocë germańsczi pòsłowie wënegòcjowelë rozejm z Rzimianama, biôtka sã nie òdbëła, a Môrcën niedługò pòtemù dobéł fòrmalné zwòlnienié ze służbë&lt;ref&gt;S. Sewer, ''Żywot...'', rozdz. 4.&lt;/ref&gt;.

== Pùstelniczé ë zakònnné żëcé ==
Pò rezygnacje z noszeniégò broni Môrcën pòstanowił pòswiãcëc sã ewanielizacje, ùznôwającë za swòjégò méstra biskùpa Poitiers, sw. Hilarégò. Zanim zaczôł dzejanié w Galie, wërësził w długą wanogã z misją nawróceniégò famile w Panoniie. Próba ta skùńczëła sã pòłowicznym sukcesã – chrzest przëjãła le jegò matka. Pò nieùdónëch duszpastersczich dzejaniach w [[Iliriô|Ilirii]], skądka òstôł wëpãdzony, òsôdł na teritórium Apenińsczégò Półòstrowa&lt;ref&gt;J. Daniélou, H. Marrou, ''Historia Kościoła. Od początków do roku 600'', Warszawa 1984, s. 288.&lt;/ref&gt;. Prowadzył tam surosczé żëcé pùstelnika w òkòlim [[Mediolan|Mediolanu]], a pò wëgnanim przez ariańsczégò biskùpa Aùksencjusza, przeniósł sã do izolowóny samotni na òstrów Gallinaria na Ligùrijsczim Mòrzu&lt;ref&gt;S. Sewer, ''Żywot...'', rozdz. 6.&lt;/ref&gt;.

Kòl 360 rokù, dowiedzôwszë sã, że jegò méster wrócëł z zesłaniégò, wërësził nazôd do rzimsczi Galie. W môlowòscë Ligugé, niedalek òd Poitiers, założył pùstelniã, jakô przekształcëła sã w pierszą na teritórium Galie zakònną wëcmaniznã, dôwającë tim samim zôczątk mònastëcyzmòwi na zemiach dzysdniowi [[Francjô|Francje]]&lt;ref&gt;C.H. Lawrence, ''Dzieje monastycyzmu średniowiecznego'', Warszawa 2001, s. 29.&lt;/ref&gt;. Słynął w òkòlim z ùczcëwòtë, cudów ë niezwykle asceticznégò żëcégò.

== Biskùpstwò w Tours ==
Ledwie dzesãc lat pò założenim klôsztoru, sława swiãtégò ascetë skłoniła môlową spòlëznã do żądaniégò, abë to òn òbjął władzã pò ùmarłim biskùpie Tours. Jak òdnotowóno, decyzjã tã pòdjãlë wiérny w 371 rokù z zaskòczeniégò ë procëm rzimsczim kòscelnym zwierzchnikóm, zmùszającë pòkòrnégò mnicha do òbjãcégò katedrë&lt;ref&gt;R. Pernoud, ''Święty Marcin...'', s. 51.&lt;/ref&gt;. Lëdowé pòdanié głosy, że w òbawie przed przëjãcym zôszczëtów Môrcën schòwôł sã w zagrodze westrzód drobiu, a jegò òbecnosc zdradzyło głosné gãganié môlowëch gãsy – òd tamtégò czasu nierozłączno sparłãczonëch z jegò [[Legenda|legendą]]&lt;ref&gt;J. de Voragine, ''Złota Legenda'', Warszawa 1983, s. 556.&lt;/ref&gt;. 4 lëpinca 371 rokù dostôł òficjalno swiãcenia ë biskùpią sakrã.

Môrcën zrewòlucjónizowôł ùrząd biskùpa w tamtim cządze. Kategòriczno òdmówił zamieszkaniégò w biskùpim pałacu w centrum gardczégò òstrzódka; założył niedalek Tours sławny klôsztór w Marmoutier (łac. ''Majus Monasterium''), w jaczim żëł, pòscył ë òblékôł sã z surowòscą gòdną mnicha, gromadzącë wòkół se dzesątczi zakònników&lt;ref&gt;E.F.K. Donaldson, ''Martin of Tours: Parish Priest, Mystic and Exorcist'', Londyn 1980, s. 89.&lt;/ref&gt;. Béł hierarchą òtemkłim na prosti lëd, wanogùjącym bez ùstankù pò wiejsczich ë zalesonëch rëbieżach swòji diecezje, w jaczich mòcno zakòrzenioné bëło jesz [[pògaństwò]]. Rozbijôł bałwòchwalczé pòsądżi, scynôł pògańsczé [[Swiãti gôj|swiãté gaje]], òbôlôł [[Wòłtôrz|wòłtôrze]], w jich môlu zakładającë pierszé na teritórium Galie wiejsczé parafie, co wëznaczałë nowi rytm ewanielizacje&lt;ref&gt;S. Sewer, ''Żywot...'', rozdz. 13–15. &lt;/ref&gt;. Dôł sã téż pòznac jakno duszpasterz ceniący miłoserdzé nad prawò – chòc żarlëwie bronił òrtodoksje, stanowczo sprzecywiôł sã stosowanim [[Kara smiercë|karë smiercë]] dlô môlowëch [[Heretik|heretików]] (m.jin. Priscyliana) ë òrãdowôł za nima ù cesarza [[Maksymùs|Maksymùsa]]&lt;ref&gt;H. Chadwick, ''Historia rozłamu Kościoła Wschodniego i Zachodniego'', Kraków 2009, s. 145.&lt;/ref&gt;.

== Smierc ë kùlt ==
Pò cziledzesãt latach niezwykle aktiwny ë wëczerpùjący duszpastersczi robòtë swiãti Môrcën ùmarł 8 lëstopadnika 397 rokù we wsy Candes w pòblëżim Loarë, zarô pò tim, czej w ùdóny spòsób zaprowadzył rozejm midzë skłóconyma môlowima dëchòwnyma&lt;ref&gt;Grzegòrz z Tours, ''Historia Franków'', dolm. K. Liman, T. Richter, Kraków 2002, ks. 1, rozdz. 43.&lt;/ref&gt;. Òstôł przetranspòrtowóny rzéką nazôd do Tours, gdze w jegò pògrzebie 11 lëstopadnika wzãło ùdzél kòl dwa tësące mnichów ë rzesze òpłakùjącëch gò wiérnëch ë dëchòwnëch z òkòlicznëch zemiów&lt;ref&gt;R. Pernoud, ''Święty Marcin...'', s. 115.&lt;/ref&gt;.

Stało sã zjawiskã bezprecedensowim, że biskùp z Tours béł jednym z pierszich czczonëch przez lëd swiãtëch wëznôwców (to znôczë taczich, chtërny nie òddelë żëcégò w mãczeńsczi spòsób za wiarã, le zasłużëlë na to miono heroicznyma cnotama). Jegò zachòwónô pòłowa wòjskòwégò płôszcza, pòd łacyńską pòzwą ''capella'', ùrosła do randżi nôcenniészi religijny relikwie [[Państwò Franków|państwa Franków]] ë òtôczónô bëła państwòwim kùltã przez [[Dinastiô Merowingów|dinastiã Merowingów]]. Z tegò téż zdrzódła wëwòdzy sã òkreslenié dlô kapelana (''capellanus'' – òpiekùn płôszcza) ë sami kaplëcë, w jaczi gò przechòwiwóno&lt;ref&gt;J. Le Goff, ''Kultura średniowiecznej Europy'', Warszawa 2022, s. 182.&lt;/ref&gt;.

=== Patronat ë ikònografiô ===
W [[Katolëcczi Kòscół|katolëcczim Kòscele]] dzéń lëturgicznégò wspòmnieniégò przëpôdô na 11 lëstopadnika, zôs [[Prawòsławnô cerczew|prawòsławny]] òbchòdzą dzéń jegò pamiãcë 12 abò 25 pazdzérznika, pòdług przëjãtégò kalãdôrza. Sw. Môrcën òstôł òbwòłóny patronã Królestwa Francje, rodu Merowingów, wielnëch eùropejsczich miastów ë diecezjów (m.jin. Amiens, Mògùncjô), jak ë wielnëch môlowòsców w Pòlsce (np. Jawòr, Òpatów). W lëdowi religijnoscë stôł sã òrãdownikã ë òpiekùnã żołniérzów, jézdzców, gãsy, żebrôków, wiãzniów, winiarzów ë tkôczów&lt;ref&gt;W. Zaleski, ''Święci na każdy dzień'', Warszawa 1989, s. 660.&lt;/ref&gt;.

W zôpadny tradicje nôbarżi znónym malarsczim ë rzezbiarsczim atribùtã swiãtégò je rzimsczi szłom ë zbroja, a przedstôwiô sã gò na biôłim kòniu w mòmence rozcynaniô swòjégò płôszcza. Na Wschòdze z reglë figùrëje w ruchnach kòscelnégò dostojnika trzëmającégò pastorał. W sztuce towarzëszi mù nôczãscy żebrôk ù stopów, kóń, gãs, zbón abò knéga&lt;ref&gt;L. Réau, ''Iconographie de l'art chrétien'', t. 3, Pariz 1958, s. 900–910.&lt;/ref&gt;.

== Kùlturowi cësk ë swiãtomôrcëńsczé tradicje ==

=== Zwëczajë na swiece ===
Dzéń sw. Môrcëna òd [[Strzédnowiek|strzédniowiekù]] stanowił w [[Eùropa|Eùropie]] kluczowi mòment lëturgicznégò ë rolniczégò kalãdôrza. W lëdowi kùlturze data ta wëznaczała symbòliczny kùńc jeseni, zakùńczenié cyklu pòlowëch robòtów ë zôczątk zëmë. To prawie tej przëpôdôł termin òpłacaniô dzerżawów, reglowaniô długów ë rozliczaniégò sã ze dwòrską służbą ë pasturzama za miniony rok&lt;ref&gt;L. Réau, ''Iconographie de l'art chrétien'', t. 3, Pariz 1958, s. 900–910.&lt;/ref&gt;. Z dniã tim parłãcził sã téż tak zwóny pòst swiãtégò Môrcëna (łac. ''Quadragesima Sancti Martini''), chtëren ewòluowôł z biegã wieków w znóny terôzka, sztërëtidzeniowi cząd [[Adwańt|Adweńtu]]&lt;ref&gt;B. Ogórek, ''Zwyczaje, obrzędy i tradycje w Polsce'', Warszawa 2001, s. 180.&lt;/ref&gt;.

W miemieckòjãzëcznëch krajach ([[Niemieckô|Miemieckô]], [[Aùstriô]]), a téż w [[Niderlandë|Hòlandie]] ë we [[Flandriô|Flandrie]], do dzysô żëwô je tradicjô wieczórnëch pòchòdów z latarniama (miem. ''Laternenumzug''). Dzecë przemierzają szaséje, spiéwającë òkòlicznoscowé piesnie, a na przódkù kòrowòdu czãsto kroczi chłop na sëwim kòniu, òbleczony w ruchna legiónistë. Tradicijno òbchòdë te kùńczëłë sã pôlenim „swiãtomôrcëńsczich ògnisków”&lt;ref&gt;D. Simonis, ''Germany'', Londyn 2007, s. 65.&lt;/ref&gt;. W wielnëch eùropejsczich państwach, w tim we Francje ë [[Szwédzkô|Szwecje]], centralnym pùnktã òbchòdów je kùlinarnô tradicjô jedzeniô pieczony gãsy, jakô na stałe przëlgła do legendë ò wëbòrze Môrcëna na biskùpa.

=== Tradicje w Pòlsce ===
Na pòlsczich zemiach kùlt sw. Môrcëna béł niezwykle mòcny, co nalazło òdzwiercadlenié w wielnëch pògòdowëch przësłowiach, chãtno pòwtôrzónëch przez dôwnëch rolników, taczich jak: „Òd swiãtégò Môrcëna zëma sã zaczynô”, „Czej na Môrcëna gãs pò wòdze, Gòdë pò lodze” czë „Swiãti Môrcën na biôłim kòniu jedze”&lt;ref&gt;J. Krzyżanowski, ''Nowa księga przysłów i wyrażeń przysłowiowych polskich'', t. 2, Warszawa 1970, s. 421.&lt;/ref&gt;. W słowarzu ks. Bernata Sëchtë òdnotowóné je téż kaszëbsczé przësłowié: „Na swiãtégò Môrcëna bëwô czãsto sniég”. Data 11 lëstopadnika bëła w lëdowi tradicje dniã òstatecznégò spãdu bëdła z pastwisków do òbòrów przed nôńdzenim mrozów. Pasturze zaganiający zwierzãta ùderzelë je letkò swierkòwima abò brzozowima wietewkama, jaczé nazëwóno „môrcënkama”&lt;ref&gt;B. Sëchta, ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej'', t. 3, Wrocław 1969, s. 12 ë 55.&lt;/ref&gt;.

Kùlinarné òbchòdë ùgrùntowałë z kòle znóné pòrzekadło: „Na swiãtégò Môrcëna nôlepszô gãsëna”. Z gãsy zjedzony pò ùroczëstim òbiedze wróżono nadchôdającą aùrã – biôłô piersowô kòsc zwiastowała stałą zëmã, sënô abò czerwiónô – słotë, a w cãtczi – bùrzlëwé òpadë sniegù&lt;ref&gt;O. Kolberg, ''Dzieła wszystkie'', t. 9 (W. Księstwo Poznańskie), s. 125.&lt;/ref&gt;.

[[Wiôlgòpòlsczé wòjewództwò|Wiôlgòpòlskô]], a w òsoblëwòscë [[Pòznanié]], wëkształcëła ùnikatowi w skali kraju zwëk wëpiekù [[Swiãtomôrcëńsczi rogôl|swiãtomôrcëńsczich rogali]]. Tradicjô ta ùsztôłtowała sã òstateczno w 1891 rokù, czej to pòznańsczi cukiernik [[Józef Melzer]], namówiony przez probòszcza parafie sw. Môrcëna ks. Jana Lewicczégò, ùpiékł rogale z półfrancësczégò casta z nadzenim z biôłégò makù ë rozdôł je nôùbòższim pò òdpùstowi mszi&lt;ref&gt;W. Łysiak, ''Kultura ludowa Wielkopolski'', t. 2, Pòznań 2000, s. 115–117.&lt;/ref&gt;. Sztôłt wëpiekù nawiãzëje do zgùbiony przez kònia swiãtégò pòdkòwë.

=== Òbchòdë na Pòmòrzim ë Kaszëbach ===
Swiãtomôrcëńsczé tradicje w òsoblëwi spòsób rezonowałë na Pòmòrzim ë Kaszëbach, dze z ùwôdżi na òbfitosc wòdnëch zbiérników ë pastwisków chòwa gãsy (w tim sławny rasë „pòmòrsczi gãsy”) stanowiła fùndamentalną wietew gbùrzëznë&lt;ref&gt;J. Bòrzëszkòwsczi, ''Historia Kaszubów w dziejach Pomorza'', t. 3, Gduńsk 2001, s. 312.&lt;/ref&gt;. W lëdowi kùlturze Kaszëbów ë Pòmòrzanów biesadowanié w tim czasu òpiérało sã na môlowi specyfice. Na stołach kaszëbsczich chłopów ë gburów gòscëłë półgãsczi, pasztetë, òkrasë z gãségò miãsa, a téż czôrnina – na Kaszëbach rëchtowónô z reglë w słodkò-kwasnym wariance z dodôwkã sëszonégò brzadu&lt;ref&gt;P. Schmandt, ''Kaszubskie smaki i tradycje'', Gdiniô 2015, s. 48.&lt;/ref&gt;. Pòsobnym tradicyjnym jôdłã bëła pòżiwnô zupa z żôłti rzepë, tzw. wrëkòwô zupa (brùkwianka) warzonô na tłësti gãsënie.

Terôczasno òbserwùje sã na Pòmòrzim renesans dôwnëch òbrzãdów, czegò przëmiôrã je dorocznô biesada „Na sw. Môrcëna nôlepszô pòmòrskô gãsëna” òrganizowónô w [[Mùzeùm Lëdowi Kùlturë Pòmòrzô w Swòłowie]]&lt;ref&gt;A. Szramik, ''Kultura ludowa Pomorza'', Słëpsk 2018, s. 89.&lt;/ref&gt;.

== Historiczné zdrzódła ==
Kluczowim historicznym zdrzódłã do rekònstrukcji losów ë misyjny robòtë biskùpa je ''Żëwòt swiãtégò Môrcëna'' (łac. ''Vita Sancti Martini''), zredagòwóny przez jegò drëcha, ùcznia ë hagiografa [[Sulpicjusz Sewer|Sulpicjusza Sewera]] w latach 396–397&lt;ref&gt;S. Sewer, ''Żywot...'', przedmòwa dolmacza, s. 7.&lt;/ref&gt;. Dokôz ten, dofùlowóny pózniészima lëstama ë dialogama aùtora, stôł sã absolutnym lëteracczim wzorcã na nadchôdające strzédniowieczé, sztôłtującë paradygmat eùropejsczégò żëcopisu dlô swiãtëch wëznôwców ë mnichów&lt;ref&gt;J. Fontaine, ''Sulpice Sévère, Vie de saint Martin'', Pariz 1967, s. 101.&lt;/ref&gt;. Zachtné infòrmacje na temat kùltu ë relikwiów òstawił téż sw. Grzegòrz z Tours, wëbitny historik państwa Franków żëjący w VI wiekù&lt;ref&gt;Grzegòrz z Tours, ''Historia Franków...'', ks. X.&lt;/ref&gt;.

== Przëpisë ==
&lt;references /&gt;

== Bibliografiô ==

* Barnes T.D., ''Early Christian Hagiography and Roman History'', Tibinga 2010.
* Bòrzëszkòwsczi J., ''Historia Kaszubów w dziejach Pomorza'', t. 3, Gduńsk 2001.
* Fros H., Sowa F., ''Księga imion i świętych'', t. 4, Kraków 2000.
* Grzegòrz z Tours, ''Historia Franków'', dolm. K. Liman ë T. Richter, Kraków 2002.
* Kolberg O., ''Dzieła wszystkie'', t. 9 ë 24, Wrocław–Pòznań.
* Krzyżanowski J., ''Nowa księga przysłów i wyrażeń przysłowiowych polskich'', Warszawa 1970.
* Lawrence C.H., ''Dzieje monastycyzmu średniowiecznego'', Warszawa 2001.
* Le Goff J., ''Kultura średniowiecznej Europy'', Warszawa 2022.
* Pernoud R., ''Święty Marcin z Tours'', Warszawa 1999.
* Sewer S., ''Żywot św. Marcina,'' [w:] ''Pisma o św. Marcinie z Tours'', dolm. P. Nowak, Kraków 2007.
* Voragine J. de, ''Złota Legenda'', Warszawa 1983.

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}{{Kòntrola}}

{{SORTUJ:Môrcën z Tours}}
[[Kategòrëjô:Prawòsławny swiãti]]
[[Kategòrëjô:Katolëcczi swiãti]]</text>
      <sha1>dtng2hyd0ducv0d32e4z9xs2gq11kzc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224189</id>
      <parentid>224187</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T22:48:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dzywòwidz</username>
        <id>17628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>224189</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18123" sha1="a5whq54e65dd6mtkm6xx8wek4wkvri5" xml:space="preserve">{{Swiãti infobox|ôrt=Swiãti|miono=Môrcën z Tours|òriginalné miono=Martinus Turonensis|titułë=Biskùp&lt;br&gt;Apòsztół [[Galiô|Galie]]|òdjimk=Mosaic of Saint Martinus from Sant'Apollinare Nuovo in Ravenna.jpg|pòdpisënk òdjimka=Mòzajka przedstawiającô Marcëna z Tours (V wiek)|data ùrodzeniégò=316 abò 336|môl ùrodzeniégò=[[Sabariô]]|data smiercë=8 lëstopadnika 397|môl smiercë=[[Candes-Saint-Martin]]|môl kùltu=[[Francjô]], [[Niemieckô]], [[Pòlskô]]|wspòmnienié=11 lëstopadnika, 12 pazdzérznika, 25 pazdzérznika|tczóny przez=[[Katolëcczi Kòscół]], [[Prawòsławnô cerczew]]|atributë=|atribùtë=zbón, gãs, kóń, knéga, mòdel kòscoła, dwa tuse abò żebrôk ù jegò stopów}}[[Òbrôzk:Wilfred Thompson St Martin And The Beggar.jpg|mały|Swiãti Môrcën z Tours i biédôk]]'''Swiãti Môrcën z Tours''' ({{jãz.|la}} ''Sanctus Martinus Turonensis''; ùr. 316 abò 336 rokù w Sabarii w [[Panoniô|Panonii]], ùm. [[8 lëstopadnika]] 397 rokù w [[Candes-Saint-Martin|Candes]]) – biskùp [[Tours]], swiãti Kòscoła katolëcczégò ë prawòsławnégò, wëznôwca. Ùznôwóny za jednégò z òjców zôpadnégò mònastëcyzmù ë pionéra chrzëscijanizacje galijsczich prowincjów&lt;ref&gt;H. Fros, F. Sowa, ''Księga imion i świętych'', t. 4, Kraków 2000, s. 201.&lt;/ref&gt;. Znóny pòwszechno ze swòjégò miłoserdzô ë legendarnégò gestu pòdzeleniô sã wòjskòwim płôszczã z żebrôkã pòd Amiens.

== Wczasné lata ë wòjskòwô służba ==
Badacze wësënãlë dwie przédné hipòtezë tikającé sã datë ùrodzeniégò Môrcëna. Zwòlenicë tak zwóny krótczi chronologie datëją przëńdzenié na swiat przińdnégò swiãtégò na rok 336, zôs zwòlenicë dłudżi chronologie òpòwiôdają sã za rokã 316&lt;ref&gt;R. Pernoud, ''Święty Marcin z Tours'', Warszawa 1999, s. 12–14.&lt;/ref&gt;. Pòchòdzył z pògańsczi rodzëznë. Ùrodzył sã w Sabarii, pòłożony na terenie rzimsczi prowincje [[Panoniô]] (dzysdniowé Szombathely na [[Madżarskô|Madżarsce]])&lt;ref&gt;S. Sewer, ''Żywot św. Marcina'', [w:] ''Pisma o św. Marcinie z Tours'', dolm. P. Nowak, Kraków 2007, rozdz. 2.&lt;/ref&gt;. Jegò òjc, chtëren dosłużił sã fùnkcji wòjskòwégò tribùna w rzimsczi armie, nadôł synowi miono ''Martinus'', co òznôczało „Môłi Mars” abò „nôleżący do [[Mars (bóg)|Marsa]]”, to je dedikòwóny naslôdnikòwi rzimsczégò bòga wòjnë.

Wëchòwiwôł sã we włosczim Ticinum (Pawiô). Òjc, chcącë dlô sëna wòjskòwi karierë, zgłôsył gò do służbë. Zgòdno z ówczesnym prawã, Môrcën òstôł włączony do cesarsczi gwardie w wiekù 15 lat, a òficjalną wòjskòwą przësëgã złożył pò dòńdzenim do pełnoletnoscë, w wiekù 17 lat&lt;ref&gt;J.W. Drijvers, ''The Life of Saint Martin of Tours'', Òksfòrd 1992, s. 45.&lt;/ref&gt;. Służył midzë jinyma pòd dowództwã [[Kònstancjusz II|Kònstancjusza II]] ë [[Julian Apòstata|Juliana Apòstatë]].

W 338 rokù òddzél, w jaczim służył, òstôł przeniesony do [[Galiô|Galie]] w òkòlé miasta Amiens&lt;ref&gt;R. Pernoud, ''Święty Marcin...'', s. 22.&lt;/ref&gt;. Prawie tam, ù brómów miasta òbczas òstri zëmë, wëdarzëła sã nôbarżi znónô scena, co stanowi fùndament całi jegò pózniészi ikònografie: widzącë trzãsącégò sã z zëmna, na pół nadżégò żebrôka, rzymsczi legiónista Môrcën òdciął mieczã pòłowã gwôsnégò wòjskòwégò płôszcza (łac. ''chlamys'') ë òddôł ją ùbòdżémù&lt;ref&gt;S. Sewer, ''Żywot...'', rozdz. 3.&lt;/ref&gt;. Niedługò pò tim wëdarzenim, na kòl dwa lata przed fòrmalnym òpùszczenim służbë, przëjął chrzëscijańsczi [[chrzest]].

Kòl 356 rokù w [[Wòrmacjô|Wòrmacje]], w przeddzéń starcô z germańsczima plemionama, pòdjął decyzjã ò pòrzucenim armie z religijnëch pòbùdków&lt;ref&gt;T.D. Barnes, ''Early Christian Hagiography and Roman History'', Tibinga 2010, s. 210.&lt;/ref&gt;. Òbczas wëpłacaniégò żołdu przez Juliana Apòstatã, Môrcën zażądôł zgòdë na òdeńdzenié. Cesarz ùznôł to za tchórzostwò przed biôtką, na co przińdny swiãti òdrzekł, że pòsobnégò dnia stanie w pierszim raje w pełni nieùzbrojony, òsłaniającë sã le znakã krziża. Bò w nocë germańsczi pòsłowie wënegòcjowelë rozejm z Rzimianama, biôtka sã nie òdbëła, a Môrcën niedługò pòtemù dobéł fòrmalné zwòlnienié ze służbë&lt;ref&gt;S. Sewer, ''Żywot...'', rozdz. 4.&lt;/ref&gt;.

== Pùstelniczé ë zakònnné żëcé ==
Pò rezygnacje z noszeniégò broni Môrcën pòstanowił pòswiãcëc sã ewanielizacje, ùznôwającë za swòjégò méstra biskùpa Poitiers, sw. Hilarégò. Zanim zaczôł dzejanié w Galie, wërësził w długą wanogã z misją nawróceniégò famile w Panoniie. Próba ta skùńczëła sã pòłowicznym sukcesã – chrzest przëjãła le jegò matka. Pò nieùdónëch duszpastersczich dzejaniach w [[Iliriô|Ilirii]], skądka òstôł wëpãdzony, òsôdł na teritórium Apenińsczégò Półòstrowa&lt;ref&gt;J. Daniélou, H. Marrou, ''Historia Kościoła. Od początków do roku 600'', Warszawa 1984, s. 288.&lt;/ref&gt;. Prowadzył tam surosczé żëcé pùstelnika w òkòlim [[Mediolan|Mediolanu]], a pò wëgnanim przez ariańsczégò biskùpa Aùksencjusza, przeniósł sã do izolowóny samotni na òstrów Gallinaria na Ligùrijsczim Mòrzu&lt;ref&gt;S. Sewer, ''Żywot...'', rozdz. 6.&lt;/ref&gt;.

Kòl 360 rokù, dowiedzôwszë sã, że jegò méster wrócëł z zesłaniégò, wërësził nazôd do rzimsczi Galie. W môlowòscë Ligugé, niedalek òd Poitiers, założył pùstelniã, jakô przekształcëła sã w pierszą na teritórium Galie zakònną wëcmaniznã, dôwającë tim samim zôczątk mònastëcyzmòwi na zemiach dzysdniowi [[Francjô|Francje]]&lt;ref&gt;C.H. Lawrence, ''Dzieje monastycyzmu średniowiecznego'', Warszawa 2001, s. 29.&lt;/ref&gt;. Słynął w òkòlim z ùczcëwòtë, cudów ë niezwykle asceticznégò żëcégò.

== Biskùpstwò w Tours ==
Ledwie dzesãc lat pò założenim klôsztoru, sława swiãtégò ascetë skłoniła môlową spòlëznã do żądaniégò, abë to òn òbjął władzã pò ùmarłim biskùpie Tours. Jak òdnotowóno, decyzjã tã pòdjãlë wiérny w 371 rokù z zaskòczeniégò ë procëm rzimsczim kòscelnym zwierzchnikóm, zmùszającë pòkòrnégò mnicha do òbjãcégò katedrë&lt;ref&gt;R. Pernoud, ''Święty Marcin...'', s. 51.&lt;/ref&gt;. Lëdowé pòdanié głosy, że w òbawie przed przëjãcym zôszczëtów Môrcën schòwôł sã w zagrodze westrzód drobiu, a jegò òbecnosc zdradzyło głosné gãganié môlowëch gãsy – òd tamtégò czasu nierozłączno sparłãczonëch z jegò [[Legenda|legendą]]&lt;ref&gt;J. de Voragine, ''Złota Legenda'', Warszawa 1983, s. 556.&lt;/ref&gt;. 4 lëpinca 371 rokù dostôł òficjalno swiãcenia ë biskùpią sakrã.

Môrcën zrewòlucjónizowôł ùrząd biskùpa w tamtim cządze. Kategòriczno òdmówił zamieszkaniégò w biskùpim pałacu w centrum gardczégò òstrzódka; założył niedalek Tours sławny klôsztór w Marmoutier (łac. ''Majus Monasterium''), w jaczim żëł, pòscył ë òblékôł sã z surowòscą gòdną mnicha, gromadzącë wòkół se dzesątczi zakònników&lt;ref&gt;E.F.K. Donaldson, ''Martin of Tours: Parish Priest, Mystic and Exorcist'', Londyn 1980, s. 89.&lt;/ref&gt;. Béł hierarchą òtemkłim na prosti lëd, wanogùjącym bez ùstankù pò wiejsczich ë zalesonëch rëbieżach swòji diecezje, w jaczich mòcno zakòrzenioné bëło jesz [[pògaństwò]]. Rozbijôł bałwòchwalczé pòsądżi, scynôł pògańsczé [[Swiãti gôj|swiãté gaje]], òbôlôł [[Wòłtôrz|wòłtôrze]], w jich môlu zakładającë pierszé na teritórium Galie wiejsczé parafie, co wëznaczałë nowi rytm ewanielizacje&lt;ref&gt;S. Sewer, ''Żywot...'', rozdz. 13–15. &lt;/ref&gt;. Dôł sã téż pòznac jakno duszpasterz ceniący miłoserdzé nad prawò – chòc żarlëwie bronił òrtodoksje, stanowczo sprzecywiôł sã stosowanim [[Kara smiercë|karë smiercë]] dlô môlowëch [[Heretik|heretików]] (m.jin. Priscyliana) ë òrãdowôł za nima ù cesarza [[Maksymùs|Maksymùsa]]&lt;ref&gt;H. Chadwick, ''Historia rozłamu Kościoła Wschodniego i Zachodniego'', Kraków 2009, s. 145.&lt;/ref&gt;.

== Smierc ë kùlt ==
Pò cziledzesãt latach niezwykle aktiwny ë wëczerpùjący duszpastersczi robòtë swiãti Môrcën ùmarł 8 lëstopadnika 397 rokù we wsy Candes w pòblëżim Loarë, zarô pò tim, czej w ùdóny spòsób zaprowadzył rozejm midzë skłóconyma môlowima dëchòwnyma&lt;ref&gt;Grzegòrz z Tours, ''Historia Franków'', dolm. K. Liman, T. Richter, Kraków 2002, ks. 1, rozdz. 43.&lt;/ref&gt;. Òstôł przetranspòrtowóny rzéką nazôd do Tours, gdze w jegò pògrzebie 11 lëstopadnika wzãło ùdzél kòl dwa tësące mnichów ë rzesze òpłakùjącëch gò wiérnëch ë dëchòwnëch z òkòlicznëch zemiów&lt;ref&gt;R. Pernoud, ''Święty Marcin...'', s. 115.&lt;/ref&gt;.

Stało sã zjawiskã bezprecedensowim, że biskùp z Tours béł jednym z pierszich czczonëch przez lëd swiãtëch wëznôwców (to znôczë taczich, chtërny nie òddelë żëcégò w mãczeńsczi spòsób za wiarã, le zasłużëlë na to miono heroicznyma cnotama). Jegò zachòwónô pòłowa wòjskòwégò płôszcza, pòd łacyńską pòzwą ''capella'', ùrosła do randżi nôcenniészi religijny relikwie [[Państwò Franków|państwa Franków]] ë òtôczónô bëła państwòwim kùltã przez [[Dinastiô Merowingów|dinastiã Merowingów]]. Z tegò téż zdrzódła wëwòdzy sã òkreslenié dlô kapelana (''capellanus'' – òpiekùn płôszcza) ë sami kaplëcë, w jaczi gò przechòwiwóno&lt;ref&gt;J. Le Goff, ''Kultura średniowiecznej Europy'', Warszawa 2022, s. 182.&lt;/ref&gt;.

=== Patronat ë ikònografiô ===
W [[Katolëcczi Kòscół|katolëcczim Kòscele]] dzéń lëturgicznégò wspòmnieniégò przëpôdô na 11 lëstopadnika, zôs [[Prawòsławnô cerczew|prawòsławny]] òbchòdzą dzéń jegò pamiãcë 12 abò 25 pazdzérznika, pòdług przëjãtégò kalãdôrza. Sw. Môrcën òstôł òbwòłóny patronã Królestwa Francje, rodu Merowingów, wielnëch eùropejsczich miastów ë diecezjów (m.jin. Amiens, Mògùncjô), jak ë wielnëch môlowòsców w Pòlsce (np. Jawòr, Òpatów). W lëdowi religijnoscë stôł sã òrãdownikã ë òpiekùnã żołniérzów, jézdzców, gãsy, żebrôków, wiãzniów, winiarzów ë tkôczów&lt;ref&gt;W. Zaleski, ''Święci na każdy dzień'', Warszawa 1989, s. 660.&lt;/ref&gt;.

W zôpadny tradicje nôbarżi znónym malarsczim ë rzezbiarsczim atribùtã swiãtégò je rzimsczi szłom ë zbroja, a przedstôwiô sã gò na biôłim kòniu w mòmence rozcynaniô swòjégò płôszcza. Na Wschòdze z reglë figùrëje w ruchnach kòscelnégò dostojnika trzëmającégò pastorał. W sztuce towarzëszi mù nôczãscy żebrôk ù stopów, kóń, gãs, zbón abò knéga&lt;ref&gt;L. Réau, ''Iconographie de l'art chrétien'', t. 3, Pariz 1958, s. 900–910.&lt;/ref&gt;.

== Kùlturowi cësk ë swiãtomôrcëńsczé tradicje ==

=== Zwëczajë na swiece ===
Dzéń sw. Môrcëna òd [[Strzédnowiek|strzédniowiekù]] stanowił w [[Eùropa|Eùropie]] kluczowi mòment lëturgicznégò ë rolniczégò kalãdôrza. W lëdowi kùlturze data ta wëznaczała symbòliczny kùńc jeseni, zakùńczenié cyklu pòlowëch robòtów ë zôczątk zëmë. To prawie tej przëpôdôł termin òpłacaniô dzerżawów, reglowaniô długów ë rozliczaniégò sã ze dwòrską służbą ë pasturzama za miniony rok&lt;ref&gt;L. Réau, ''Iconographie de l'art chrétien'', t. 3, Pariz 1958, s. 900–910.&lt;/ref&gt;. Z dniã tim parłãcził sã téż tak zwóny pòst swiãtégò Môrcëna (łac. ''Quadragesima Sancti Martini''), chtëren ewòluowôł z biegã wieków w znóny terôzka, sztërëtidzeniowi cząd [[Adwańt|Adweńtu]]&lt;ref&gt;B. Ogórek, ''Zwyczaje, obrzędy i tradycje w Polsce'', Warszawa 2001, s. 180.&lt;/ref&gt;.

W miemieckòjãzëcznëch krajach ([[Niemieckô|Miemieckô]], [[Aùstriô]]), a téż w [[Niderlandë|Hòlandie]] ë we [[Flandriô|Flandrie]], do dzysô żëwô je tradicjô wieczórnëch pòchòdów z latarniama (miem. ''Laternenumzug''). Dzecë przemierzają szaséje, spiéwającë òkòlicznoscowé piesnie, a na przódkù kòrowòdu czãsto kroczi chłop na sëwim kòniu, òbleczony w ruchna legiónistë. Tradicijno òbchòdë te kùńczëłë sã pôlenim „swiãtomôrcëńsczich ògnisków”&lt;ref&gt;D. Simonis, ''Germany'', Londyn 2007, s. 65.&lt;/ref&gt;. W wielnëch eùropejsczich państwach, w tim we Francje ë [[Szwédzkô|Szwecje]], centralnym pùnktã òbchòdów je kùlinarnô tradicjô jedzeniô pieczony gãsy, jakô na stałe przëlgła do legendë ò wëbòrze Môrcëna na biskùpa.

=== Tradicje w Pòlsce ===
Na pòlsczich zemiach kùlt sw. Môrcëna béł niezwykle mòcny, co nalazło òdzwiercadlenié w wielnëch pògòdowëch przësłowiach, chãtno pòwtôrzónëch przez dôwnëch rolników, taczich jak: „Òd swiãtégò Môrcëna zëma sã zaczynô”, „Czej na Môrcëna gãs pò wòdze, Gòdë pò lodze” czë „Swiãti Môrcën na biôłim kòniu jedze”&lt;ref&gt;J. Krzyżanowski, ''Nowa księga przysłów i wyrażeń przysłowiowych polskich'', t. 2, Warszawa 1970, s. 421.&lt;/ref&gt;. W słowarzu ks. Bernata Sëchtë òdnotowóné je téż kaszëbsczé przësłowié: „Na swiãtégò Môrcëna bëwô czãsto sniég”. Data 11 lëstopadnika bëła w lëdowi tradicje dniã òstatecznégò spãdu bëdła z pastwisków do òbòrów przed nôńdzenim mrozów. Pasturze zaganiający zwierzãta ùderzelë je letkò swierkòwima abò brzozowima wietewkama, jaczé nazëwóno „môrcënkama”&lt;ref&gt;B. Sëchta, ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej'', t. 3, Wrocław 1969, s. 12 ë 55.&lt;/ref&gt;.

Kùlinarné òbchòdë ùgrùntowałë z kòle znóné pòrzekadło: „Na swiãtégò Môrcëna nôlepszô gãsëna”. Z gãsy zjedzony pò ùroczëstim òbiedze wróżono nadchôdającą aùrã – biôłô piersowô kòsc zwiastowała stałą zëmã, sënô abò czerwiónô – słotë, a w cãtczi – bùrzlëwé òpadë sniegù&lt;ref&gt;O. Kolberg, ''Dzieła wszystkie'', t. 9 (W. Księstwo Poznańskie), s. 125.&lt;/ref&gt;.

[[Wiôlgòpòlsczé wòjewództwò|Wiôlgòpòlskô]], a w òsoblëwòscë [[Pòznanié]], wëkształcëła ùnikatowi w skali kraju zwëk wëpiekù [[Swiãtomôrcëńsczi rogôl|swiãtomôrcëńsczich rogali]]. Tradicjô ta ùsztôłtowała sã òstateczno w 1891 rokù, czej to pòznańsczi cukiernik [[Józef Melzer]], namówiony przez probòszcza parafie sw. Môrcëna ks. Jana Lewicczégò, ùpiékł rogale z półfrancësczégò casta z nadzenim z biôłégò makù ë rozdôł je nôùbòższim pò òdpùstowi mszi&lt;ref&gt;W. Łysiak, ''Kultura ludowa Wielkopolski'', t. 2, Pòznań 2000, s. 115–117.&lt;/ref&gt;. Sztôłt wëpiekù nawiãzëje do zgùbiony przez kònia swiãtégò pòdkòwë.

=== Òbchòdë na Pòmòrzim ë Kaszëbach ===
Swiãtomôrcëńsczé tradicje w òsoblëwi spòsób rezonowałë na Pòmòrzim ë Kaszëbach, dze z ùwôdżi na òbfitosc wòdnëch zbiérników ë pastwisków chòwa gãsy (w tim sławny rasë „pòmòrsczi gãsy”) stanowiła fùndamentalną wietew gbùrzëznë&lt;ref&gt;J. Bòrzëszkòwsczi, ''Historia Kaszubów w dziejach Pomorza'', t. 3, Gduńsk 2001, s. 312.&lt;/ref&gt;. W lëdowi kùlturze Kaszëbów ë Pòmòrzanów biesadowanié w tim czasu òpiérało sã na môlowi specyfice. Na stołach kaszëbsczich chłopów ë gburów gòscëłë półgãsczi, pasztetë, òkrasë z gãségò miãsa, a téż czôrnina – na Kaszëbach rëchtowónô z reglë w słodkò-kwasnym wariance z dodôwkã sëszonégò brzadu&lt;ref&gt;P. Schmandt, ''Kaszubskie smaki i tradycje'', Gdiniô 2015, s. 48.&lt;/ref&gt;. Pòsobnym tradicyjnym jôdłã bëła pòżiwnô zupa z żôłti rzepë, tzw. wrëkòwô zupa (brùkwianka) warzonô na tłësti gãsënie.

Terôczasno òbserwùje sã na Pòmòrzim renesans dôwnëch òbrzãdów, czegò przëmiôrã je dorocznô biesada „Na sw. Môrcëna nôlepszô pòmòrskô gãsëna” òrganizowónô w [[Mùzeùm Lëdowi Kùlturë Pòmòrzô w Swòłowie]]&lt;ref&gt;A. Szramik, ''Kultura ludowa Pomorza'', Słëpsk 2018, s. 89.&lt;/ref&gt;.

== Historiczné zdrzódła ==
Kluczowim historicznym zdrzódłã do rekònstrukcji losów ë misyjny robòtë biskùpa je ''Żëwòt swiãtégò Môrcëna'' (łac. ''Vita Sancti Martini''), zredagòwóny przez jegò drëcha, ùcznia ë hagiografa [[Sulpicjusz Sewer|Sulpicjusza Sewera]] w latach 396–397&lt;ref&gt;S. Sewer, ''Żywot...'', przedmòwa dolmacza, s. 7.&lt;/ref&gt;. Dokôz ten, dofùlowóny pózniészima lëstama ë dialogama aùtora, stôł sã absolutnym lëteracczim wzorcã na nadchôdające strzédniowieczé, sztôłtującë paradygmat eùropejsczégò żëcopisu dlô swiãtëch wëznôwców ë mnichów&lt;ref&gt;J. Fontaine, ''Sulpice Sévère, Vie de saint Martin'', Pariz 1967, s. 101.&lt;/ref&gt;. Zachtné infòrmacje na temat kùltu ë relikwiów òstawił téż sw. Grzegòrz z Tours, wëbitny historik państwa Franków żëjący w VI wiekù&lt;ref&gt;Grzegòrz z Tours, ''Historia Franków...'', ks. X.&lt;/ref&gt;.

== Przëpisë ==
&lt;references /&gt;

== Bibliografiô ==

* Barnes T.D., ''Early Christian Hagiography and Roman History'', Tibinga 2010.
* Bòrzëszkòwsczi J., ''Historia Kaszubów w dziejach Pomorza'', t. 3, Gduńsk 2001.
* Fros H., Sowa F., ''Księga imion i świętych'', t. 4, Kraków 2000.
* Grzegòrz z Tours, ''Historia Franków'', dolm. K. Liman ë T. Richter, Kraków 2002.
* Kolberg O., ''Dzieła wszystkie'', t. 9 ë 24, Wrocław–Pòznań.
* Krzyżanowski J., ''Nowa księga przysłów i wyrażeń przysłowiowych polskich'', Warszawa 1970.
* Lawrence C.H., ''Dzieje monastycyzmu średniowiecznego'', Warszawa 2001.
* Le Goff J., ''Kultura średniowiecznej Europy'', Warszawa 2022.
* Pernoud R., ''Święty Marcin z Tours'', Warszawa 1999.
* Sewer S., ''Żywot św. Marcina,'' [w:] ''Pisma o św. Marcinie z Tours'', dolm. P. Nowak, Kraków 2007.
* Voragine J. de, ''Złota Legenda'', Warszawa 1983.

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}{{Kòntrola}}

{{SORTUJ:Môrcën z Tours}}
[[Kategòrëjô:Prawòsławny swiãti]]
[[Kategòrëjô:Katolëcczi swiãti]]</text>
      <sha1>a5whq54e65dd6mtkm6xx8wek4wkvri5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224190</id>
      <parentid>224189</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T22:57:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dzywòwidz</username>
        <id>17628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tradicje w Pòlsce */</comment>
      <origin>224190</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18126" sha1="75agrvbrcglil6s6acwqc2ng265xg20" xml:space="preserve">{{Swiãti infobox|ôrt=Swiãti|miono=Môrcën z Tours|òriginalné miono=Martinus Turonensis|titułë=Biskùp&lt;br&gt;Apòsztół [[Galiô|Galie]]|òdjimk=Mosaic of Saint Martinus from Sant'Apollinare Nuovo in Ravenna.jpg|pòdpisënk òdjimka=Mòzajka przedstawiającô Marcëna z Tours (V wiek)|data ùrodzeniégò=316 abò 336|môl ùrodzeniégò=[[Sabariô]]|data smiercë=8 lëstopadnika 397|môl smiercë=[[Candes-Saint-Martin]]|môl kùltu=[[Francjô]], [[Niemieckô]], [[Pòlskô]]|wspòmnienié=11 lëstopadnika, 12 pazdzérznika, 25 pazdzérznika|tczóny przez=[[Katolëcczi Kòscół]], [[Prawòsławnô cerczew]]|atributë=|atribùtë=zbón, gãs, kóń, knéga, mòdel kòscoła, dwa tuse abò żebrôk ù jegò stopów}}[[Òbrôzk:Wilfred Thompson St Martin And The Beggar.jpg|mały|Swiãti Môrcën z Tours i biédôk]]'''Swiãti Môrcën z Tours''' ({{jãz.|la}} ''Sanctus Martinus Turonensis''; ùr. 316 abò 336 rokù w Sabarii w [[Panoniô|Panonii]], ùm. [[8 lëstopadnika]] 397 rokù w [[Candes-Saint-Martin|Candes]]) – biskùp [[Tours]], swiãti Kòscoła katolëcczégò ë prawòsławnégò, wëznôwca. Ùznôwóny za jednégò z òjców zôpadnégò mònastëcyzmù ë pionéra chrzëscijanizacje galijsczich prowincjów&lt;ref&gt;H. Fros, F. Sowa, ''Księga imion i świętych'', t. 4, Kraków 2000, s. 201.&lt;/ref&gt;. Znóny pòwszechno ze swòjégò miłoserdzô ë legendarnégò gestu pòdzeleniô sã wòjskòwim płôszczã z żebrôkã pòd Amiens.

== Wczasné lata ë wòjskòwô służba ==
Badacze wësënãlë dwie przédné hipòtezë tikającé sã datë ùrodzeniégò Môrcëna. Zwòlenicë tak zwóny krótczi chronologie datëją przëńdzenié na swiat przińdnégò swiãtégò na rok 336, zôs zwòlenicë dłudżi chronologie òpòwiôdają sã za rokã 316&lt;ref&gt;R. Pernoud, ''Święty Marcin z Tours'', Warszawa 1999, s. 12–14.&lt;/ref&gt;. Pòchòdzył z pògańsczi rodzëznë. Ùrodzył sã w Sabarii, pòłożony na terenie rzimsczi prowincje [[Panoniô]] (dzysdniowé Szombathely na [[Madżarskô|Madżarsce]])&lt;ref&gt;S. Sewer, ''Żywot św. Marcina'', [w:] ''Pisma o św. Marcinie z Tours'', dolm. P. Nowak, Kraków 2007, rozdz. 2.&lt;/ref&gt;. Jegò òjc, chtëren dosłużił sã fùnkcji wòjskòwégò tribùna w rzimsczi armie, nadôł synowi miono ''Martinus'', co òznôczało „Môłi Mars” abò „nôleżący do [[Mars (bóg)|Marsa]]”, to je dedikòwóny naslôdnikòwi rzimsczégò bòga wòjnë.

Wëchòwiwôł sã we włosczim Ticinum (Pawiô). Òjc, chcącë dlô sëna wòjskòwi karierë, zgłôsył gò do służbë. Zgòdno z ówczesnym prawã, Môrcën òstôł włączony do cesarsczi gwardie w wiekù 15 lat, a òficjalną wòjskòwą przësëgã złożył pò dòńdzenim do pełnoletnoscë, w wiekù 17 lat&lt;ref&gt;J.W. Drijvers, ''The Life of Saint Martin of Tours'', Òksfòrd 1992, s. 45.&lt;/ref&gt;. Służył midzë jinyma pòd dowództwã [[Kònstancjusz II|Kònstancjusza II]] ë [[Julian Apòstata|Juliana Apòstatë]].

W 338 rokù òddzél, w jaczim służył, òstôł przeniesony do [[Galiô|Galie]] w òkòlé miasta Amiens&lt;ref&gt;R. Pernoud, ''Święty Marcin...'', s. 22.&lt;/ref&gt;. Prawie tam, ù brómów miasta òbczas òstri zëmë, wëdarzëła sã nôbarżi znónô scena, co stanowi fùndament całi jegò pózniészi ikònografie: widzącë trzãsącégò sã z zëmna, na pół nadżégò żebrôka, rzymsczi legiónista Môrcën òdciął mieczã pòłowã gwôsnégò wòjskòwégò płôszcza (łac. ''chlamys'') ë òddôł ją ùbòdżémù&lt;ref&gt;S. Sewer, ''Żywot...'', rozdz. 3.&lt;/ref&gt;. Niedługò pò tim wëdarzenim, na kòl dwa lata przed fòrmalnym òpùszczenim służbë, przëjął chrzëscijańsczi [[chrzest]].

Kòl 356 rokù w [[Wòrmacjô|Wòrmacje]], w przeddzéń starcô z germańsczima plemionama, pòdjął decyzjã ò pòrzucenim armie z religijnëch pòbùdków&lt;ref&gt;T.D. Barnes, ''Early Christian Hagiography and Roman History'', Tibinga 2010, s. 210.&lt;/ref&gt;. Òbczas wëpłacaniégò żołdu przez Juliana Apòstatã, Môrcën zażądôł zgòdë na òdeńdzenié. Cesarz ùznôł to za tchórzostwò przed biôtką, na co przińdny swiãti òdrzekł, że pòsobnégò dnia stanie w pierszim raje w pełni nieùzbrojony, òsłaniającë sã le znakã krziża. Bò w nocë germańsczi pòsłowie wënegòcjowelë rozejm z Rzimianama, biôtka sã nie òdbëła, a Môrcën niedługò pòtemù dobéł fòrmalné zwòlnienié ze służbë&lt;ref&gt;S. Sewer, ''Żywot...'', rozdz. 4.&lt;/ref&gt;.

== Pùstelniczé ë zakònnné żëcé ==
Pò rezygnacje z noszeniégò broni Môrcën pòstanowił pòswiãcëc sã ewanielizacje, ùznôwającë za swòjégò méstra biskùpa Poitiers, sw. Hilarégò. Zanim zaczôł dzejanié w Galie, wërësził w długą wanogã z misją nawróceniégò famile w Panoniie. Próba ta skùńczëła sã pòłowicznym sukcesã – chrzest przëjãła le jegò matka. Pò nieùdónëch duszpastersczich dzejaniach w [[Iliriô|Ilirii]], skądka òstôł wëpãdzony, òsôdł na teritórium Apenińsczégò Półòstrowa&lt;ref&gt;J. Daniélou, H. Marrou, ''Historia Kościoła. Od początków do roku 600'', Warszawa 1984, s. 288.&lt;/ref&gt;. Prowadzył tam surosczé żëcé pùstelnika w òkòlim [[Mediolan|Mediolanu]], a pò wëgnanim przez ariańsczégò biskùpa Aùksencjusza, przeniósł sã do izolowóny samotni na òstrów Gallinaria na Ligùrijsczim Mòrzu&lt;ref&gt;S. Sewer, ''Żywot...'', rozdz. 6.&lt;/ref&gt;.

Kòl 360 rokù, dowiedzôwszë sã, że jegò méster wrócëł z zesłaniégò, wërësził nazôd do rzimsczi Galie. W môlowòscë Ligugé, niedalek òd Poitiers, założył pùstelniã, jakô przekształcëła sã w pierszą na teritórium Galie zakònną wëcmaniznã, dôwającë tim samim zôczątk mònastëcyzmòwi na zemiach dzysdniowi [[Francjô|Francje]]&lt;ref&gt;C.H. Lawrence, ''Dzieje monastycyzmu średniowiecznego'', Warszawa 2001, s. 29.&lt;/ref&gt;. Słynął w òkòlim z ùczcëwòtë, cudów ë niezwykle asceticznégò żëcégò.

== Biskùpstwò w Tours ==
Ledwie dzesãc lat pò założenim klôsztoru, sława swiãtégò ascetë skłoniła môlową spòlëznã do żądaniégò, abë to òn òbjął władzã pò ùmarłim biskùpie Tours. Jak òdnotowóno, decyzjã tã pòdjãlë wiérny w 371 rokù z zaskòczeniégò ë procëm rzimsczim kòscelnym zwierzchnikóm, zmùszającë pòkòrnégò mnicha do òbjãcégò katedrë&lt;ref&gt;R. Pernoud, ''Święty Marcin...'', s. 51.&lt;/ref&gt;. Lëdowé pòdanié głosy, że w òbawie przed przëjãcym zôszczëtów Môrcën schòwôł sã w zagrodze westrzód drobiu, a jegò òbecnosc zdradzyło głosné gãganié môlowëch gãsy – òd tamtégò czasu nierozłączno sparłãczonëch z jegò [[Legenda|legendą]]&lt;ref&gt;J. de Voragine, ''Złota Legenda'', Warszawa 1983, s. 556.&lt;/ref&gt;. 4 lëpinca 371 rokù dostôł òficjalno swiãcenia ë biskùpią sakrã.

Môrcën zrewòlucjónizowôł ùrząd biskùpa w tamtim cządze. Kategòriczno òdmówił zamieszkaniégò w biskùpim pałacu w centrum gardczégò òstrzódka; założył niedalek Tours sławny klôsztór w Marmoutier (łac. ''Majus Monasterium''), w jaczim żëł, pòscył ë òblékôł sã z surowòscą gòdną mnicha, gromadzącë wòkół se dzesątczi zakònników&lt;ref&gt;E.F.K. Donaldson, ''Martin of Tours: Parish Priest, Mystic and Exorcist'', Londyn 1980, s. 89.&lt;/ref&gt;. Béł hierarchą òtemkłim na prosti lëd, wanogùjącym bez ùstankù pò wiejsczich ë zalesonëch rëbieżach swòji diecezje, w jaczich mòcno zakòrzenioné bëło jesz [[pògaństwò]]. Rozbijôł bałwòchwalczé pòsądżi, scynôł pògańsczé [[Swiãti gôj|swiãté gaje]], òbôlôł [[Wòłtôrz|wòłtôrze]], w jich môlu zakładającë pierszé na teritórium Galie wiejsczé parafie, co wëznaczałë nowi rytm ewanielizacje&lt;ref&gt;S. Sewer, ''Żywot...'', rozdz. 13–15. &lt;/ref&gt;. Dôł sã téż pòznac jakno duszpasterz ceniący miłoserdzé nad prawò – chòc żarlëwie bronił òrtodoksje, stanowczo sprzecywiôł sã stosowanim [[Kara smiercë|karë smiercë]] dlô môlowëch [[Heretik|heretików]] (m.jin. Priscyliana) ë òrãdowôł za nima ù cesarza [[Maksymùs|Maksymùsa]]&lt;ref&gt;H. Chadwick, ''Historia rozłamu Kościoła Wschodniego i Zachodniego'', Kraków 2009, s. 145.&lt;/ref&gt;.

== Smierc ë kùlt ==
Pò cziledzesãt latach niezwykle aktiwny ë wëczerpùjący duszpastersczi robòtë swiãti Môrcën ùmarł 8 lëstopadnika 397 rokù we wsy Candes w pòblëżim Loarë, zarô pò tim, czej w ùdóny spòsób zaprowadzył rozejm midzë skłóconyma môlowima dëchòwnyma&lt;ref&gt;Grzegòrz z Tours, ''Historia Franków'', dolm. K. Liman, T. Richter, Kraków 2002, ks. 1, rozdz. 43.&lt;/ref&gt;. Òstôł przetranspòrtowóny rzéką nazôd do Tours, gdze w jegò pògrzebie 11 lëstopadnika wzãło ùdzél kòl dwa tësące mnichów ë rzesze òpłakùjącëch gò wiérnëch ë dëchòwnëch z òkòlicznëch zemiów&lt;ref&gt;R. Pernoud, ''Święty Marcin...'', s. 115.&lt;/ref&gt;.

Stało sã zjawiskã bezprecedensowim, że biskùp z Tours béł jednym z pierszich czczonëch przez lëd swiãtëch wëznôwców (to znôczë taczich, chtërny nie òddelë żëcégò w mãczeńsczi spòsób za wiarã, le zasłużëlë na to miono heroicznyma cnotama). Jegò zachòwónô pòłowa wòjskòwégò płôszcza, pòd łacyńską pòzwą ''capella'', ùrosła do randżi nôcenniészi religijny relikwie [[Państwò Franków|państwa Franków]] ë òtôczónô bëła państwòwim kùltã przez [[Dinastiô Merowingów|dinastiã Merowingów]]. Z tegò téż zdrzódła wëwòdzy sã òkreslenié dlô kapelana (''capellanus'' – òpiekùn płôszcza) ë sami kaplëcë, w jaczi gò przechòwiwóno&lt;ref&gt;J. Le Goff, ''Kultura średniowiecznej Europy'', Warszawa 2022, s. 182.&lt;/ref&gt;.

=== Patronat ë ikònografiô ===
W [[Katolëcczi Kòscół|katolëcczim Kòscele]] dzéń lëturgicznégò wspòmnieniégò przëpôdô na 11 lëstopadnika, zôs [[Prawòsławnô cerczew|prawòsławny]] òbchòdzą dzéń jegò pamiãcë 12 abò 25 pazdzérznika, pòdług przëjãtégò kalãdôrza. Sw. Môrcën òstôł òbwòłóny patronã Królestwa Francje, rodu Merowingów, wielnëch eùropejsczich miastów ë diecezjów (m.jin. Amiens, Mògùncjô), jak ë wielnëch môlowòsców w Pòlsce (np. Jawòr, Òpatów). W lëdowi religijnoscë stôł sã òrãdownikã ë òpiekùnã żołniérzów, jézdzców, gãsy, żebrôków, wiãzniów, winiarzów ë tkôczów&lt;ref&gt;W. Zaleski, ''Święci na każdy dzień'', Warszawa 1989, s. 660.&lt;/ref&gt;.

W zôpadny tradicje nôbarżi znónym malarsczim ë rzezbiarsczim atribùtã swiãtégò je rzimsczi szłom ë zbroja, a przedstôwiô sã gò na biôłim kòniu w mòmence rozcynaniô swòjégò płôszcza. Na Wschòdze z reglë figùrëje w ruchnach kòscelnégò dostojnika trzëmającégò pastorał. W sztuce towarzëszi mù nôczãscy żebrôk ù stopów, kóń, gãs, zbón abò knéga&lt;ref&gt;L. Réau, ''Iconographie de l'art chrétien'', t. 3, Pariz 1958, s. 900–910.&lt;/ref&gt;.

== Kùlturowi cësk ë swiãtomôrcëńsczé tradicje ==

=== Zwëczajë na swiece ===
Dzéń sw. Môrcëna òd [[Strzédnowiek|strzédniowiekù]] stanowił w [[Eùropa|Eùropie]] kluczowi mòment lëturgicznégò ë rolniczégò kalãdôrza. W lëdowi kùlturze data ta wëznaczała symbòliczny kùńc jeseni, zakùńczenié cyklu pòlowëch robòtów ë zôczątk zëmë. To prawie tej przëpôdôł termin òpłacaniô dzerżawów, reglowaniô długów ë rozliczaniégò sã ze dwòrską służbą ë pasturzama za miniony rok&lt;ref&gt;L. Réau, ''Iconographie de l'art chrétien'', t. 3, Pariz 1958, s. 900–910.&lt;/ref&gt;. Z dniã tim parłãcził sã téż tak zwóny pòst swiãtégò Môrcëna (łac. ''Quadragesima Sancti Martini''), chtëren ewòluowôł z biegã wieków w znóny terôzka, sztërëtidzeniowi cząd [[Adwańt|Adweńtu]]&lt;ref&gt;B. Ogórek, ''Zwyczaje, obrzędy i tradycje w Polsce'', Warszawa 2001, s. 180.&lt;/ref&gt;.

W miemieckòjãzëcznëch krajach ([[Niemieckô|Miemieckô]], [[Aùstriô]]), a téż w [[Niderlandë|Hòlandie]] ë we [[Flandriô|Flandrie]], do dzysô żëwô je tradicjô wieczórnëch pòchòdów z latarniama (miem. ''Laternenumzug''). Dzecë przemierzają szaséje, spiéwającë òkòlicznoscowé piesnie, a na przódkù kòrowòdu czãsto kroczi chłop na sëwim kòniu, òbleczony w ruchna legiónistë. Tradicijno òbchòdë te kùńczëłë sã pôlenim „swiãtomôrcëńsczich ògnisków”&lt;ref&gt;D. Simonis, ''Germany'', Londyn 2007, s. 65.&lt;/ref&gt;. W wielnëch eùropejsczich państwach, w tim we Francje ë [[Szwédzkô|Szwecje]], centralnym pùnktã òbchòdów je kùlinarnô tradicjô jedzeniô pieczony gãsy, jakô na stałe przëlgła do legendë ò wëbòrze Môrcëna na biskùpa.

=== Tradicje w Pòlsce ===
Na pòlsczich zemiach kùlt sw. Môrcëna béł niezwykle mòcny, co nalazło òdzwiercadlenié w wielnëch pògòdowëch przësłowiach, chãtno pòwtôrzónëch przez dôwnëch rolników, taczich jak: „Òd swiãtégò Môrcëna zëma sã zaczynô”, „Czej na Môrcëna gãs pò wòdze, Gòdë pò lodze” czë „Swiãti Môrcën na biôłim kòniu jedze”&lt;ref&gt;J. Krzyżanowski, ''Nowa księga przysłów i wyrażeń przysłowiowych polskich'', t. 2, Warszawa 1970, s. 421.&lt;/ref&gt;. W słowarzu ks. Bernata Sëchtë òdnotowóné je téż kaszëbsczé przësłowié: „Na swiãtégò Môrcëna bëwô czãsto sniég”. Data 11 lëstopadnika bëła w lëdowi tradicje dniã òstatecznégò spãdu bëdła z pastwisków do òbòrów przed nôńdzenim mrozów. Pasturze zaganiający zwierzãta ùderzelë je letkò swierkòwima abò brzozowima wietewkama, jaczé nazëwóno „môrcënkama”&lt;ref&gt;B. Sëchta, ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej'', t. 3, Wrocław 1969, s. 12 ë 55.&lt;/ref&gt;.

Kùlinarné òbchòdë ùgrùntowałë z kòle znóné pòrzekadło: „Na swiãtégò Môrcëna nôlepszô gãsëna”. Z gãsy zjedzony pò ùroczëstim òbiedze wróżono nadchôdającą aùrã – biôłô piersowô kòsc zwiastowała stałą zëmã, sënô abò czerwiónô – słotë, a w cãtczi – bùrzlëwé òpadë sniegù&lt;ref&gt;O. Kolberg, ''Dzieła wszystkie'', t. 9 (W. Księstwo Poznańskie), s. 125.&lt;/ref&gt;.

[[Wiôlgòpòlsczé wòjewództwò|Wiôlgòpòlskô]], a w òsoblëwòscë [[Pòznanié]], wëkształcëła ùnikatowi w skali kraju zwëk wëpiekù [[Swiãtomôrcëńsczi rogôl|swiãtomôrcëńsczich rogôlów]]. Tradicjô ta ùsztôłtowała sã òstateczno w 1891 rokù, czej to pòznańsczi cukiernik [[Józef Melzer]], namówiony przez probòszcza parafie sw. Môrcëna ks. Jana Lewicczégò, ùpiékł rogale z półfrancësczégò casta z nadzenim z biôłégò makù ë rozdôł je nôùbòższim pò òdpùstowi mszi&lt;ref&gt;W. Łysiak, ''Kultura ludowa Wielkopolski'', t. 2, Pòznań 2000, s. 115–117.&lt;/ref&gt;. Sztôłt wëpiekù nawiãzëje do zgùbiony przez kònia swiãtégò pòdkòwë.

=== Òbchòdë na Pòmòrzim ë Kaszëbach ===
Swiãtomôrcëńsczé tradicje w òsoblëwi spòsób rezonowałë na Pòmòrzim ë Kaszëbach, dze z ùwôdżi na òbfitosc wòdnëch zbiérników ë pastwisków chòwa gãsy (w tim sławny rasë „pòmòrsczi gãsy”) stanowiła fùndamentalną wietew gbùrzëznë&lt;ref&gt;J. Bòrzëszkòwsczi, ''Historia Kaszubów w dziejach Pomorza'', t. 3, Gduńsk 2001, s. 312.&lt;/ref&gt;. W lëdowi kùlturze Kaszëbów ë Pòmòrzanów biesadowanié w tim czasu òpiérało sã na môlowi specyfice. Na stołach kaszëbsczich chłopów ë gburów gòscëłë półgãsczi, pasztetë, òkrasë z gãségò miãsa, a téż czôrnina – na Kaszëbach rëchtowónô z reglë w słodkò-kwasnym wariance z dodôwkã sëszonégò brzadu&lt;ref&gt;P. Schmandt, ''Kaszubskie smaki i tradycje'', Gdiniô 2015, s. 48.&lt;/ref&gt;. Pòsobnym tradicyjnym jôdłã bëła pòżiwnô zupa z żôłti rzepë, tzw. wrëkòwô zupa (brùkwianka) warzonô na tłësti gãsënie.

Terôczasno òbserwùje sã na Pòmòrzim renesans dôwnëch òbrzãdów, czegò przëmiôrã je dorocznô biesada „Na sw. Môrcëna nôlepszô pòmòrskô gãsëna” òrganizowónô w [[Mùzeùm Lëdowi Kùlturë Pòmòrzô w Swòłowie]]&lt;ref&gt;A. Szramik, ''Kultura ludowa Pomorza'', Słëpsk 2018, s. 89.&lt;/ref&gt;.

== Historiczné zdrzódła ==
Kluczowim historicznym zdrzódłã do rekònstrukcji losów ë misyjny robòtë biskùpa je ''Żëwòt swiãtégò Môrcëna'' (łac. ''Vita Sancti Martini''), zredagòwóny przez jegò drëcha, ùcznia ë hagiografa [[Sulpicjusz Sewer|Sulpicjusza Sewera]] w latach 396–397&lt;ref&gt;S. Sewer, ''Żywot...'', przedmòwa dolmacza, s. 7.&lt;/ref&gt;. Dokôz ten, dofùlowóny pózniészima lëstama ë dialogama aùtora, stôł sã absolutnym lëteracczim wzorcã na nadchôdające strzédniowieczé, sztôłtującë paradygmat eùropejsczégò żëcopisu dlô swiãtëch wëznôwców ë mnichów&lt;ref&gt;J. Fontaine, ''Sulpice Sévère, Vie de saint Martin'', Pariz 1967, s. 101.&lt;/ref&gt;. Zachtné infòrmacje na temat kùltu ë relikwiów òstawił téż sw. Grzegòrz z Tours, wëbitny historik państwa Franków żëjący w VI wiekù&lt;ref&gt;Grzegòrz z Tours, ''Historia Franków...'', ks. X.&lt;/ref&gt;.

== Przëpisë ==
&lt;references /&gt;

== Bibliografiô ==

* Barnes T.D., ''Early Christian Hagiography and Roman History'', Tibinga 2010.
* Bòrzëszkòwsczi J., ''Historia Kaszubów w dziejach Pomorza'', t. 3, Gduńsk 2001.
* Fros H., Sowa F., ''Księga imion i świętych'', t. 4, Kraków 2000.
* Grzegòrz z Tours, ''Historia Franków'', dolm. K. Liman ë T. Richter, Kraków 2002.
* Kolberg O., ''Dzieła wszystkie'', t. 9 ë 24, Wrocław–Pòznań.
* Krzyżanowski J., ''Nowa księga przysłów i wyrażeń przysłowiowych polskich'', Warszawa 1970.
* Lawrence C.H., ''Dzieje monastycyzmu średniowiecznego'', Warszawa 2001.
* Le Goff J., ''Kultura średniowiecznej Europy'', Warszawa 2022.
* Pernoud R., ''Święty Marcin z Tours'', Warszawa 1999.
* Sewer S., ''Żywot św. Marcina,'' [w:] ''Pisma o św. Marcinie z Tours'', dolm. P. Nowak, Kraków 2007.
* Voragine J. de, ''Złota Legenda'', Warszawa 1983.

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}{{Kòntrola}}

{{SORTUJ:Môrcën z Tours}}
[[Kategòrëjô:Prawòsławny swiãti]]
[[Kategòrëjô:Katolëcczi swiãti]]</text>
      <sha1>75agrvbrcglil6s6acwqc2ng265xg20</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224196</id>
      <parentid>224190</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T23:55:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Terrus38</username>
        <id>14026</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>kòrekta</comment>
      <origin>224196</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18357" sha1="bgg7mzqkas2s4owdzt7f8lus1gcupbf" xml:space="preserve">{{Swiãti infobox|ôrt=Swiãti|miono=Môrcën z Tours|òriginalné miono=Martinus Turonensis|titułë=Biskùp&lt;br&gt;Apòsztół [[Galiô|Galie]]|òdjimk=Mosaic of Saint Martinus from Sant'Apollinare Nuovo in Ravenna.jpg|pòdpisënk òdjimka=Mòzajka przedstawiającô Marcëna z Tours (V wiek)|data ùrodzeniégò=316 abò 336|môl ùrodzeniégò=[[Sabariô]]|data smiercë=8 lëstopadnika 397|môl smiercë=[[Candes-Saint-Martin]]|môl kùltu=[[Francjô]], [[Niemieckô]], [[Pòlskô]]|wspòmnienié=11 lëstopadnika, 12 pazdzérznika, 25 pazdzérznika|tczony przez=[[Katolëcczi Kòscół]], [[Prawòsławnô Cerkwiô]]|atributë=|atribùtë=zbón, gãs, kóń, knéga, mòdel kòscoła, dwa tuse abò żebrôk ù jegò stopów}}[[Òbrôzk:Wilfred Thompson St Martin And The Beggar.jpg|mały|Swiãti Môrcën z Tours i biédôk]]'''Swiãti Môrcën z Tours''' ({{jãz.|la}} ''Sanctus Martinus Turonensis''; ùr. w 316 abò 336 rokù w [[Szombathely|Sabarii]] w [[Panoniô|Panonii]], ùm. [[8 lëstopadnika]] 397 rokù w [[Candes-Saint-Martin|Candes]]) – biskùp [[Tours]], swiãti katolëcczégò ë prawòsławnégò Kòscoła. Ùznôwóny za jednégò z òjców zôpadnégò mònasticyzmù ë pioniéra christianizacje galijsczich prowincjów&lt;ref&gt;H. Fros, F. Sowa, ''Księga imion i świętych'', t. 4, Kraków 2000, s. 201.&lt;/ref&gt;. Znóny pòwszechno ze swòjégò miłoserdzô ë legendarnégò gestu pòdzeleniô sã wòjskòwim płôszczã z żebrôkã pòd Amiens.

== Wczasné lata ë wòjskòwô służba ==
Badacze wësënãlë dwie przédné hipòtezë tikającé sã datë ùrodzeniégò Môrcëna. Przëstójnicë tak zwóny krótczi chronologie datëją jegò przińdzenié na swiat na rok 336, a przëstójnicë dłudżi chronologie òpòwiôdają sã za rokã 316&lt;ref&gt;R. Pernoud, ''Święty Marcin z Tours'', Warszawa 1999, s. 12–14.&lt;/ref&gt;. Pòchòdzył z pògańsczi rodzëznë. Ùrodzył sã w Sabarii, pòłożony na terenie rzimsczi prowincje [[Panoniô]] (dzysdniowé Szombathely w [[Madżarskô|Madżarsce]])&lt;ref&gt;S. Sewer, ''Żywot św. Marcina'', [w:] ''Pisma o św. Marcinie z Tours'', dolm. P. Nowak, Kraków 2007, rozdz. 2.&lt;/ref&gt;. Jegò òjc, chtëren dosłużił sã fùnkcji wòjskòwégò tribùna w rzimsczi armie, nadôł sënowi miono ''Martinus'', co òznôczało „Môłi Mars” abò „nôleżący do [[Mars (bóg)|Marsa]]”, to je dedikòwóny rzimsczémù bògù wòjnë.

Wëchòwiwôł sã we włosczim [[Pavia|Ticinum]]. Òjc, chcącë dlô sëna wòjskòwi kariérë, zgłosył gò do służbë. Zgódno z tedëczasnym prawã, Môrcën òstôł włączony do césarsczi gwardie w wiekù 15 lat, a òficjalną wòjskòwą przësëgã złożył pò duńdzenim ùstnoscë, w wiekù 17 lat&lt;ref&gt;J.W. Drijvers, ''The Life of Saint Martin of Tours'', Òksfòrd 1992, s. 45.&lt;/ref&gt;. Służił midzë jinyma pòd wództwã [[Kònstancjusz II|Kònstancjusza II]] ë [[Julian Apòstata|Juliana Apòstatë]].

W 338 rokù òddzél, w jaczim służył, òstôł przeniosłi do [[Galiô|Galie]] w òkòlé miasta Amiens&lt;ref&gt;R. Pernoud, ''Święty Marcin...'', s. 22.&lt;/ref&gt;. Prawie tam, ù brómów miasta òb czas òstri zëmë, wëdarzëła sã nôbarżi znónô scena, co stanowi fùndament całi jegò pózniészi ikònografie: widzącë trzãsącégò sã z zëmna, półnadżégò żebrôka, rzimsczi legionista Môrcën òdcął mieczã pòłowã gwôsnégò wòjskòwégò płôszcza ({{Jãz.|la}} ''chlamys'') ë òddôł jã ùbòdżémù&lt;ref&gt;S. Sewer, ''Żywot...'', rozdz. 3.&lt;/ref&gt;. Niedługò pò tim wëdarzenim, na kòl dwa lata przed fòrmalnym òpùszczenim służbë, przëjął [[chrzest]].

Kòl 356 rokù w [[Wòrmacjô|Wòrmacje]], w przeddzéń starcô z germańsczima plemionama, pòdjął decyzjã ò pòrzucenim armie z religijnëch pòbùdków&lt;ref&gt;T.D. Barnes, ''Early Christian Hagiography and Roman History'', Tibinga 2010, s. 210.&lt;/ref&gt;. Òb czas wëpłôcaniégò żołdu przez Juliana Apòstatã, Môrcën zażądôł zgòdë na òdéńdzenié. Césôrz ùznôł to za wëlãkłosc przed biôtką, na co przińdny swiãti òdrzekł, że pòsobnégò dnia stanie w pierszi rédze czësto nieùzbrojony, òsłóniającë sã le znakã krziża. Bò òb noc germańsczi pòsłowie wënegòcjowelë przedspòkój z Rzimianama, biôtka sã nie òdbëła, a Môrcën niedługò pòtemù zdobéł fòrmalné zwòlnienié ze służbë&lt;ref&gt;S. Sewer, ''Żywot...'', rozdz. 4.&lt;/ref&gt;.

== Pùstelniczé ë zôkònné żëcé ==
Pò rezygnacje z noszeniégò broni Môrcën pòstanowił pòswiãcëc sã ewanielizacje, ùznôwającë za swòjégò méstra biskùpa Poitiers, sw. Hilarégò. Zanim zaczôł dzejanié w Galie, wërësził w długą wanogã z misją nawróceniégò familii w Panonie. Próba ta skùńczëła sã pòłowicznym sukcesã – chrzest przëjãła le jegò matka. Pò nieùdónëch duszpastersczich dzejaniach w [[Iliriô|Ilirii]], skądka òstôł wënëkóny, òsôdł na teritorium Apenińsczégò Półòstrowù&lt;ref&gt;J. Daniélou, H. Marrou, ''Historia Kościoła. Od początków do roku 600'', Warszawa 1984, s. 288.&lt;/ref&gt;. Prowadzył tam sërowé żëcé pùstelnika w òkòlim [[Mediolan|Mediolanu]], a pò wëgnanim przez ariańsczégò biskùpa Aùksencjusza, przeniósł sã do izolowóny pùstnicë na òstrów Gallinaria na Ligùrijsczim Mòrzu&lt;ref&gt;S. Sewer, ''Żywot...'', rozdz. 6.&lt;/ref&gt;.

Kòl 360 rokù, pò doznanim sã, że jegò méster wrócył ze zesłaniégò, rëgnął nazôd do rzimsczi Galie. W môlëznie Ligugé, niedalek òd Poitiers, założył pùstelniã, jakô przekształcëła sã w pierszą na teritorium Galie zôkònną pòspólnotã, dôwającë tim samim zôczątk mònasticyzmòwi na zemiach dzysdniowi [[Francjô|Francje]]&lt;ref&gt;C.H. Lawrence, ''Dzieje monastycyzmu średniowiecznego'', Warszawa 2001, s. 29.&lt;/ref&gt;. Béł znóny w òkòlim z ùtcëwòtë, czënieniô cëdów ë òsoblëwie asceticznégò żëcégò.

== Biskùpstwò w Tours ==
Ledwie dzesãc lat pò założenim klôsztoru, sława swiãtégò ascetë skłoniła môlową spòlëznã do żądaniégò, abë to òn òbjął władzã pò ùmarłim biskùpie Tours. Jak òstało òdnotowóné, decyzjã tã pòdjãlë wiérny w 371 rokù ze zaskòczeniégò ë procëm rzimsczim kòscelnym wëszëznóm, zmùszającë pòkòrnégò mnicha do òbjãcégò katédrë&lt;ref&gt;R. Pernoud, ''Święty Marcin...'', s. 51.&lt;/ref&gt;. Lëdowé pòdanié głosy, że w strachù przed przëjãcym zaszczëtów Môrcën schòwôł sã w bùchce westrzód drobiu, a jegò bëtnosc zdradzëło głosné gãganié môlowëch gãsy – òd tamtegò czasu nierozłączno pòrzeszonëch z jegò [[Legenda|legendą]]&lt;ref&gt;J. de Voragine, ''Złota Legenda'', Warszawa 1983, s. 556.&lt;/ref&gt;. [[4 lëpińca]] [[371]] rokù dostôł òficjalno swiãcenia ë biskùpią sakrã.

Môrcën zrewòlucjonizowôł ùrząd biskùpa w tamtim cządze. Kategòriczno òdmówił zamieszkaniégò w biskùpim pałacu w centrum miesczégò òstrzódka; założił niedalek Tours sławny klôsztór w Marmoutier (łac. ''Majus Monasterium''), w jaczim żił, pòscył ë òblékôł sã ze sërowòscą gódną mnicha, gromadzącë wkół se dzesątczi zôkònników&lt;ref&gt;E.F.K. Donaldson, ''Martin of Tours: Parish Priest, Mystic and Exorcist'', Londyn 1980, s. 89.&lt;/ref&gt;. Béł hierarchą òtemkłim na prosti lud, wankùjącym bez ùstónkù pò wiesczich ë zalesonëch krajach swòji diecezje, w jaczich mòcno zakòrzenioné bëło jesz [[pògaństwò]]. Rozbijôł bùwróńsczé sztaturë, scynôł pògańsczé [[Swiãti gôj|swiãté gaje]], òbôlôł [[Wôłtôrz|wôłtôrze]], w jich môlu zakłôdającë pierszé na teritórium Galie wiesczé parafie, co wëznôczałë nowi ritm ewanielizacje&lt;ref&gt;S. Sewer, ''Żywot...'', rozdz. 13–15. &lt;/ref&gt;. Dôł sã téż pòznac jakno duszpasturz ceniący miłoserdzé nad prawò – chòc żarlëwie brónił òrtodoksje, stanowczo sprzecywiôł sã stosowaniémù [[Sztrôfa smiercë|karë smiercë]] dlô môlowëch [[Heretik|heretików]] (m.jin. Priscyliana) ë òrãdowôł za nima ù césarza [[Maksymùs|Maksymùsa]]&lt;ref&gt;H. Chadwick, ''Historia rozłamu Kościoła Wschodniego i Zachodniego'', Kraków 2009, s. 145.&lt;/ref&gt;.

== Smierc ë kùlt ==
Pò cziledzesãt latach òsoblëwie aktiwny ë wëczerpùjący duszpastursczi pòsłëdżi swiãti Môrcën ùmarł 8 lëstopadnika 397 rokù we wsë Candes w pòblëżim Loarë, zarô pò tim, czej w ùdóny spòsób zaprowadzył mir midzë skłóconyma môlowima dëchòwnyma&lt;ref&gt;Grzegòrz z Tours, ''Historia Franków'', dolm. K. Liman, T. Richter, Kraków 2002, ks. 1, rozdz. 43.&lt;/ref&gt;. Òstôł przetranspòrtowóny rzéką nazôd do Tours, gdze w jegò pògrzebie 11 lëstopadnika wzãło ùdzél kòl dwa tësące mnichów ë rzesze òpłakùjącëch gò wiérnëch a dëchòwnëch z òkòlicznëch zemiów&lt;ref&gt;R. Pernoud, ''Święty Marcin...'', s. 115.&lt;/ref&gt;.

Stało sã bezprecedensowim zjawiszczã, że biskùp z Tours béł jednym z pierszich tczonëch przez lud swiãtëch wëznôwców (tj. taczich, chtërny nie òddelë żëcégò za wiarã jakno mãczelnicë, le zasłużëlë na to miono herojicznyma cnotama). Jegò zachòwónô pòłowa wòjskòwégò płôszcza, pòd łacyńską pòzwą ''capella'', ùrosła do randżi nôcenniészi religijny relikwie [[Państwò Franków|państwa Franków]] ë òtôczónô bëła państwòwim kùltã przez [[Dinastiô Merowingów|dinastiã Merowingów]]. Z tegò téż zdrzódła wëwòdzy sã pòchwôt ''kapelón'' (''capellanus'' – òpiekùn płôszcza) ë sami kaplëcë, w jaczi béł przechòwiwóny&lt;ref&gt;J. Le Goff, ''Kultura średniowiecznej Europy'', Warszawa 2022, s. 182.&lt;/ref&gt;.

=== Patronat ë ikònografiô ===
W [[Katolëcczi Kòscół|katolëcczim Kòscele]] dzéń lëturgicznégò wspòmnieniégò przëpôdô na 11 lëstopadnika, zôs [[Prawòsławnô cerczew|prawòsławny]] òbchòdzą dzéń jegò pamiãcë 25 pazdzérznika (12 pazdzérznika wedle juliańsczégò kalãdarza). Swiãti Môrcën òstôł òbwòłóny patronã Królestwa Francje, rodu Merowingów, wielnëch eùropejsczich miastów ë diecezjów (m.jin. Amiens, Mògùncje), jak ë wielnëch môlëznów w Pòlsce (np. Jawòr, Òpatów). W lëdowi religijnoscë stôł sã przëczińcą ë òpiekùnã żołnérzów, jezdców, gãsy, żebrôków, sôdzewëch, winowników ë tkôczów&lt;ref&gt;W. Zaleski, ''Święci na każdy dzień'', Warszawa 1989, s. 660.&lt;/ref&gt;.

W zôpadny tradicje nôbarżi znónym malarsczim ë rzezbiarsczim atribùtã swiãtégò je rzimsczi szłom ë zbroja, a przedstôwiô sã gò na biôłim kòniu w mòmence rozcynaniô swòjégò płôszcza. Na Wschòdze z reglë figùrëje w ruchnach kòscelnégò dostojnika trzëmającégò pastorał. W kùńszce towarzi mù nôczãscy żebrôk ù stopów, kóń, gãs, zbón abò knéga&lt;ref&gt;L. Réau, ''Iconographie de l'art chrétien'', t. 3, Pariz 1958, s. 900–910.&lt;/ref&gt;.

== Kùlturowi cësk ==

=== Zwëczaje na swiece ===
Dzéń sw. Môrcëna òd [[Strzédnowiek|strzédnëch wieków]] stanowił w [[Eùropa|Eùropie]] kluczowi mòment lëturgicznégò ë rolniczégò kalãdarza. W lëdowi kùlturze data ta wëznôczała symbòliczny kùńc jeseni, zakùńczenié cyklu pòlowëch robòtów ë zôczątk zëmë. To prawie tej przëpôdôł termin òpłôcaniô pachtów, spłôcaniô długów ë rozliczaniégò sã ze dwòrską służbą ë pasturzama za miniony rok&lt;ref&gt;L. Réau, ''Iconographie de l'art chrétien'', t. 3, Pariz 1958, s. 900–910.&lt;/ref&gt;. Z dniã tim parłãcził sã téż tak zwóny pòst swiãtégò Môrcëna (łac. ''Quadragesima Sancti Martini''), chtëren ewòluòwôł z biegã wieków w znóny terôzka, sztërëtidzeniowi cząd [[Adwańt|Adweńtu]]&lt;ref&gt;B. Ogórek, ''Zwyczaje, obrzędy i tradycje w Polsce'', Warszawa 2001, s. 180.&lt;/ref&gt;.

W miemieckòjãzëkòwëch krajach ([[Niemieckô|Miemieckô]], [[Aùstriô]]), a téż w [[Niderlandë|Hòlandie]] ë we [[Flandriô|Flandrie]], do dzysô żëwô je tradicjô wieczórnëch pòchòdów z latarniama (miem. ''Laternenumzug''). Dzecë przemiérzają szasëje, spiéwającë leżnoscowé piesnie, a na przódkù kòrowòdu czãsto kroczi chłop na mrozôkù, òblokłi w ruchna legionistë. Tradicyjno òbchòdë te kùńczëłë sã pôlenim „swiãtomôrcyńsczich ògniszczów”&lt;ref&gt;D. Simonis, ''Germany'', Londyn 2007, s. 65.&lt;/ref&gt;. We wielnëch eùropejsczich państwach, w tim we Francje ë [[Szwédzkô|Szwédzce]], centralnym pùnktã òbchòdów je kùlinarnô tradicjô jedzeniô piekłi gãsë, jakô na wiedno przëlgła do legendë ò wëbiérze Môrcëna na biskùpa.

=== Tradicje w Pòlsce ===
Na pòlsczich zemiach kùlt sw. Môrcëna béł òsoblëwie mòcny, co nalazło òdzdrzadlenié we wielnëch pògòdowëch przësłowiach, chãtno pòwtôrzónëch przez dôwnëch rolników, taczich jak: „Od świętego Marcna zima się zaczyna” ({{Jãz.|csb}} ''Òd swiãtégò Môrcëna zëma sã zaczinô''), „Gdy Marcinowa gęś po wodzie, Boże Narodzenie po lodzie” ({{Jãz.|csb}} ''Czej na Môrcëna gãs pò wòdze, Gòdë pò lodze'') czë „Święty Marcin na białym koniu jedzie” ({{Jãz.|csb}} ''Swiãti Môrcën na biôłim kòniu jedze)''&lt;ref&gt;J. Krzyżanowski, ''Nowa księga przysłów i wyrażeń przysłowiowych polskich'', t. 2, Warszawa 1970, s. 421.&lt;/ref&gt;. We słowarzu ks. Bernata Zëchtë òdnotowóné je téż kaszëbsczé przësłowié: „Na swiãtégò Môrcëna biwô czãsto sniég”. Data 11 lëstopadnika bëła w lëdowi tradicje dniã òstatecznégò spãdu bëdła z pastwisków do òbòrów przed przińscym mrozów. Pasturze nëkający zwierzãta ùderzelë je letkò dankòwima abò brzózkòwima wietewkama, jaczé zwóné bëłë „môrcënkama”&lt;ref&gt;B. Zëchta, ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej'', t. 3, Wrocław 1969, s. 12 ë 55.&lt;/ref&gt;.

Kùlinarné òbchòdë òpisëje ale jinô rzeczónka: „Na świętego Marcina najlepsza gęsina” ({{Jãz.|csb}} ''Na swiãtégò Môrcëna nôlepszô gãsëna''). Z gãsë zjadłi pò ùroczëstim pôłnim wróżonô bëła nadchôdającô aùra – biôłi piersowi gnôt zwiastowała stałą zëmã, mrozati abò czerwiony – plëszczówkã, a w plamczi – bùrzlëwé òpadë sniegù&lt;ref&gt;O. Kolberg, ''Dzieła wszystkie'', t. 9 (W. Księstwo Poznańskie), s. 125.&lt;/ref&gt;.

[[Wiôlgòpòlsczé wòjewództwò|Wiôlgòpòlskô]], a w òsoblëwòscë [[Pòznanié]], wësztôłcëła ùnikatowi w skalë kraju zwëk wëpiekù [[Swiãtomôrcyńsczi rogôl|swiãtomôrcyńsczich rogalów]]. Tradicjô ta ùsztôłtowała sã òstateczno w 1891 rokù, czej to pòznańsczi cëczernik [[Józef Melzer]], namówiony przez probòszcza parafie sw. Môrcëna, ks. Jana Lewicczégò, ùpiekł rogale z półfrancësczégò casta z nadzenim z biôłégò makù ë rozdôł je nôùbòższim pò òdpùstowi mszi&lt;ref&gt;W. Łysiak, ''Kultura ludowa Wielkopolski'', t. 2, Pòznań 2000, s. 115–117.&lt;/ref&gt;. Sztôłt wëpiekù narzesziwô do zgùbiony przez kònia swiãtégò pòdkòwë.

=== Òbchòdë na Pòmòrzim ë Kaszëbach ===
Swiãtomôrcyńsczé tradicje w òsoblëwi spòsób rezonowałë na Pòmòrzim, w tim na Kaszëbach, dze z ùwôdżi na òbfitosc wòdnëch zbiérników ë pastwisków chòwa gãsy (w tim sławny rasë pòmòrsczich gãsy) stanowiła fùńdameńtalną wietew gbùrzëznë&lt;ref&gt;J. Bòrzëszkòwsczi, ''Historia Kaszubów w dziejach Pomorza'', t. 3, Gduńsk 2001, s. 312.&lt;/ref&gt;. W lëdowi kùlturze Kaszëbów ë Pòmòrzanów biesadowanié w tim czasu òpiérało sã na môlowi specyfice. Na stołach kaszëbsczich gburów gòscëłë półgãsczi, pasztetë, òbònë z gãségò miãsa, a téż czôrnina – na Kaszëbach rëchtowónô z reglë w słodkò-kwasnym wariańce z dodôwkã sëszëznë&lt;ref&gt;P. Schmandt, ''Kaszubskie smaki i tradycje'', Gdiniô 2015, s. 48.&lt;/ref&gt;. Pòsobnym tradicyjnym môltëchã bëła pòżiwnô zupa z żôłti rzepë, tpzw. wrëkòwô zupa warzonô na sëti gãsënie.

Terôczasno òbserwùje sã na Pòmòrzim renesans dôwnëch òbrzãdów, czegò przëmiarã je dorocznô biesada „Na św. Marcina najlepsza pomorska gęsina” (''Na sw. Môrcëna nôlepszô pòmòrskô gãsëna'') òrganizowónô w [[Mùzeùm Lëdowi Kùlturë Pòmòrzô we Swòłowie]]&lt;ref&gt;A. Szramik, ''Kultura ludowa Pomorza'', Słëpsk 2018, s. 89.&lt;/ref&gt;.

== Historiczné zdrzódła ==
Kluczowim historicznym zdrzódłã do rekònstrukcji kawlów ë misyjny robòtë biskùpa je ''Żëwòt swiãtégò Môrcëna'' (łac. ''Vita Sancti Martini''), zredagòwóny przez jegò drëcha, ùcznia ë hagiografa [[Sulpicjusz Sewer|Sulpicjusza Sewera]] w latach 396–397&lt;ref&gt;S. Sewer, ''Żywot...'', przedmòwa dolmacza, s. 7.&lt;/ref&gt;. Dokôz ten, dofùlowóny pózniészima lëstama ë dialogama aùtora, stôł sã absolutnym lëteracczim mòdłã na nadchôdające strzédné wieczi, sztôłtëjącë paradigmat eùropejsczégò żëcopisu dlô swiãtëch wëznôwców ë mnichów&lt;ref&gt;J. Fontaine, ''Sulpice Sévère, Vie de saint Martin'', Pariz 1967, s. 101.&lt;/ref&gt;. Zachtné infòrmacje na temat kùltu ë relikwiów òstawił téż sw. Grégór z Tours, wëbitny historik państwa Franków żëjący w VI wiekù&lt;ref&gt;Grzegòrz z Tours, ''Historia Franków...'', ks. X.&lt;/ref&gt;.

== Przëpisë ==
&lt;references /&gt;

== Bibliografiô ==

* Barnes T.D., ''Early Christian Hagiography and Roman History'', Tibinga 2010.
* Bòrzëszkòwsczi J., ''Historia Kaszubów w dziejach Pomorza'', t. 3, Gduńsk 2001.
* Fros H., Sowa F., ''Księga imion i świętych'', t. 4, Kraków 2000.
* Grzegòrz z Tours, ''Historia Franków'', dolm. K. Liman ë T. Richter, Kraków 2002.
* Kolberg O., ''Dzieła wszystkie'', t. 9 ë 24, Wrocław–Pòznań.
* Krzyżanowski J., ''Nowa księga przysłów i wyrażeń przysłowiowych polskich'', Warszawa 1970.
* Lawrence C.H., ''Dzieje monastycyzmu średniowiecznego'', Warszawa 2001.
* Le Goff J., ''Kultura średniowiecznej Europy'', Warszawa 2022.
* Pernoud R., ''Święty Marcin z Tours'', Warszawa 1999.
* Sewer S., ''Żywot św. Marcina,'' [w:] ''Pisma o św. Marcinie z Tours'', dolm. P. Nowak, Kraków 2007.
* Voragine J. de, ''Złota Legenda'', Warszawa 1983.

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}{{Kòntrola}}

{{SORTUJ:Môrcën z Tours}}
[[Kategòrëjô:Prawòsławny swiãti]]
[[Kategòrëjô:Katolëcczi swiãti]]</text>
      <sha1>bgg7mzqkas2s4owdzt7f8lus1gcupbf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224197</id>
      <parentid>224196</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T00:08:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Terrus38</username>
        <id>14026</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tradicje w Pòlsce */</comment>
      <origin>224197</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18358" sha1="9xd2wyqw410zjnnu3zxwv7wg0q2466x" xml:space="preserve">{{Swiãti infobox|ôrt=Swiãti|miono=Môrcën z Tours|òriginalné miono=Martinus Turonensis|titułë=Biskùp&lt;br&gt;Apòsztół [[Galiô|Galie]]|òdjimk=Mosaic of Saint Martinus from Sant'Apollinare Nuovo in Ravenna.jpg|pòdpisënk òdjimka=Mòzajka przedstawiającô Marcëna z Tours (V wiek)|data ùrodzeniégò=316 abò 336|môl ùrodzeniégò=[[Sabariô]]|data smiercë=8 lëstopadnika 397|môl smiercë=[[Candes-Saint-Martin]]|môl kùltu=[[Francjô]], [[Niemieckô]], [[Pòlskô]]|wspòmnienié=11 lëstopadnika, 12 pazdzérznika, 25 pazdzérznika|tczony przez=[[Katolëcczi Kòscół]], [[Prawòsławnô Cerkwiô]]|atributë=|atribùtë=zbón, gãs, kóń, knéga, mòdel kòscoła, dwa tuse abò żebrôk ù jegò stopów}}[[Òbrôzk:Wilfred Thompson St Martin And The Beggar.jpg|mały|Swiãti Môrcën z Tours i biédôk]]'''Swiãti Môrcën z Tours''' ({{jãz.|la}} ''Sanctus Martinus Turonensis''; ùr. w 316 abò 336 rokù w [[Szombathely|Sabarii]] w [[Panoniô|Panonii]], ùm. [[8 lëstopadnika]] 397 rokù w [[Candes-Saint-Martin|Candes]]) – biskùp [[Tours]], swiãti katolëcczégò ë prawòsławnégò Kòscoła. Ùznôwóny za jednégò z òjców zôpadnégò mònasticyzmù ë pioniéra christianizacje galijsczich prowincjów&lt;ref&gt;H. Fros, F. Sowa, ''Księga imion i świętych'', t. 4, Kraków 2000, s. 201.&lt;/ref&gt;. Znóny pòwszechno ze swòjégò miłoserdzô ë legendarnégò gestu pòdzeleniô sã wòjskòwim płôszczã z żebrôkã pòd Amiens.

== Wczasné lata ë wòjskòwô służba ==
Badacze wësënãlë dwie przédné hipòtezë tikającé sã datë ùrodzeniégò Môrcëna. Przëstójnicë tak zwóny krótczi chronologie datëją jegò przińdzenié na swiat na rok 336, a przëstójnicë dłudżi chronologie òpòwiôdają sã za rokã 316&lt;ref&gt;R. Pernoud, ''Święty Marcin z Tours'', Warszawa 1999, s. 12–14.&lt;/ref&gt;. Pòchòdzył z pògańsczi rodzëznë. Ùrodzył sã w Sabarii, pòłożony na terenie rzimsczi prowincje [[Panoniô]] (dzysdniowé Szombathely w [[Madżarskô|Madżarsce]])&lt;ref&gt;S. Sewer, ''Żywot św. Marcina'', [w:] ''Pisma o św. Marcinie z Tours'', dolm. P. Nowak, Kraków 2007, rozdz. 2.&lt;/ref&gt;. Jegò òjc, chtëren dosłużił sã fùnkcji wòjskòwégò tribùna w rzimsczi armie, nadôł sënowi miono ''Martinus'', co òznôczało „Môłi Mars” abò „nôleżący do [[Mars (bóg)|Marsa]]”, to je dedikòwóny rzimsczémù bògù wòjnë.

Wëchòwiwôł sã we włosczim [[Pavia|Ticinum]]. Òjc, chcącë dlô sëna wòjskòwi kariérë, zgłosył gò do służbë. Zgódno z tedëczasnym prawã, Môrcën òstôł włączony do césarsczi gwardie w wiekù 15 lat, a òficjalną wòjskòwą przësëgã złożył pò duńdzenim ùstnoscë, w wiekù 17 lat&lt;ref&gt;J.W. Drijvers, ''The Life of Saint Martin of Tours'', Òksfòrd 1992, s. 45.&lt;/ref&gt;. Służił midzë jinyma pòd wództwã [[Kònstancjusz II|Kònstancjusza II]] ë [[Julian Apòstata|Juliana Apòstatë]].

W 338 rokù òddzél, w jaczim służył, òstôł przeniosłi do [[Galiô|Galie]] w òkòlé miasta Amiens&lt;ref&gt;R. Pernoud, ''Święty Marcin...'', s. 22.&lt;/ref&gt;. Prawie tam, ù brómów miasta òb czas òstri zëmë, wëdarzëła sã nôbarżi znónô scena, co stanowi fùndament całi jegò pózniészi ikònografie: widzącë trzãsącégò sã z zëmna, półnadżégò żebrôka, rzimsczi legionista Môrcën òdcął mieczã pòłowã gwôsnégò wòjskòwégò płôszcza ({{Jãz.|la}} ''chlamys'') ë òddôł jã ùbòdżémù&lt;ref&gt;S. Sewer, ''Żywot...'', rozdz. 3.&lt;/ref&gt;. Niedługò pò tim wëdarzenim, na kòl dwa lata przed fòrmalnym òpùszczenim służbë, przëjął [[chrzest]].

Kòl 356 rokù w [[Wòrmacjô|Wòrmacje]], w przeddzéń starcô z germańsczima plemionama, pòdjął decyzjã ò pòrzucenim armie z religijnëch pòbùdków&lt;ref&gt;T.D. Barnes, ''Early Christian Hagiography and Roman History'', Tibinga 2010, s. 210.&lt;/ref&gt;. Òb czas wëpłôcaniégò żołdu przez Juliana Apòstatã, Môrcën zażądôł zgòdë na òdéńdzenié. Césôrz ùznôł to za wëlãkłosc przed biôtką, na co przińdny swiãti òdrzekł, że pòsobnégò dnia stanie w pierszi rédze czësto nieùzbrojony, òsłóniającë sã le znakã krziża. Bò òb noc germańsczi pòsłowie wënegòcjowelë przedspòkój z Rzimianama, biôtka sã nie òdbëła, a Môrcën niedługò pòtemù zdobéł fòrmalné zwòlnienié ze służbë&lt;ref&gt;S. Sewer, ''Żywot...'', rozdz. 4.&lt;/ref&gt;.

== Pùstelniczé ë zôkònné żëcé ==
Pò rezygnacje z noszeniégò broni Môrcën pòstanowił pòswiãcëc sã ewanielizacje, ùznôwającë za swòjégò méstra biskùpa Poitiers, sw. Hilarégò. Zanim zaczôł dzejanié w Galie, wërësził w długą wanogã z misją nawróceniégò familii w Panonie. Próba ta skùńczëła sã pòłowicznym sukcesã – chrzest przëjãła le jegò matka. Pò nieùdónëch duszpastersczich dzejaniach w [[Iliriô|Ilirii]], skądka òstôł wënëkóny, òsôdł na teritorium Apenińsczégò Półòstrowù&lt;ref&gt;J. Daniélou, H. Marrou, ''Historia Kościoła. Od początków do roku 600'', Warszawa 1984, s. 288.&lt;/ref&gt;. Prowadzył tam sërowé żëcé pùstelnika w òkòlim [[Mediolan|Mediolanu]], a pò wëgnanim przez ariańsczégò biskùpa Aùksencjusza, przeniósł sã do izolowóny pùstnicë na òstrów Gallinaria na Ligùrijsczim Mòrzu&lt;ref&gt;S. Sewer, ''Żywot...'', rozdz. 6.&lt;/ref&gt;.

Kòl 360 rokù, pò doznanim sã, że jegò méster wrócył ze zesłaniégò, rëgnął nazôd do rzimsczi Galie. W môlëznie Ligugé, niedalek òd Poitiers, założył pùstelniã, jakô przekształcëła sã w pierszą na teritorium Galie zôkònną pòspólnotã, dôwającë tim samim zôczątk mònasticyzmòwi na zemiach dzysdniowi [[Francjô|Francje]]&lt;ref&gt;C.H. Lawrence, ''Dzieje monastycyzmu średniowiecznego'', Warszawa 2001, s. 29.&lt;/ref&gt;. Béł znóny w òkòlim z ùtcëwòtë, czënieniô cëdów ë òsoblëwie asceticznégò żëcégò.

== Biskùpstwò w Tours ==
Ledwie dzesãc lat pò założenim klôsztoru, sława swiãtégò ascetë skłoniła môlową spòlëznã do żądaniégò, abë to òn òbjął władzã pò ùmarłim biskùpie Tours. Jak òstało òdnotowóné, decyzjã tã pòdjãlë wiérny w 371 rokù ze zaskòczeniégò ë procëm rzimsczim kòscelnym wëszëznóm, zmùszającë pòkòrnégò mnicha do òbjãcégò katédrë&lt;ref&gt;R. Pernoud, ''Święty Marcin...'', s. 51.&lt;/ref&gt;. Lëdowé pòdanié głosy, że w strachù przed przëjãcym zaszczëtów Môrcën schòwôł sã w bùchce westrzód drobiu, a jegò bëtnosc zdradzëło głosné gãganié môlowëch gãsy – òd tamtegò czasu nierozłączno pòrzeszonëch z jegò [[Legenda|legendą]]&lt;ref&gt;J. de Voragine, ''Złota Legenda'', Warszawa 1983, s. 556.&lt;/ref&gt;. [[4 lëpińca]] [[371]] rokù dostôł òficjalno swiãcenia ë biskùpią sakrã.

Môrcën zrewòlucjonizowôł ùrząd biskùpa w tamtim cządze. Kategòriczno òdmówił zamieszkaniégò w biskùpim pałacu w centrum miesczégò òstrzódka; założił niedalek Tours sławny klôsztór w Marmoutier (łac. ''Majus Monasterium''), w jaczim żił, pòscył ë òblékôł sã ze sërowòscą gódną mnicha, gromadzącë wkół se dzesątczi zôkònników&lt;ref&gt;E.F.K. Donaldson, ''Martin of Tours: Parish Priest, Mystic and Exorcist'', Londyn 1980, s. 89.&lt;/ref&gt;. Béł hierarchą òtemkłim na prosti lud, wankùjącym bez ùstónkù pò wiesczich ë zalesonëch krajach swòji diecezje, w jaczich mòcno zakòrzenioné bëło jesz [[pògaństwò]]. Rozbijôł bùwróńsczé sztaturë, scynôł pògańsczé [[Swiãti gôj|swiãté gaje]], òbôlôł [[Wôłtôrz|wôłtôrze]], w jich môlu zakłôdającë pierszé na teritórium Galie wiesczé parafie, co wëznôczałë nowi ritm ewanielizacje&lt;ref&gt;S. Sewer, ''Żywot...'', rozdz. 13–15. &lt;/ref&gt;. Dôł sã téż pòznac jakno duszpasturz ceniący miłoserdzé nad prawò – chòc żarlëwie brónił òrtodoksje, stanowczo sprzecywiôł sã stosowaniémù [[Sztrôfa smiercë|karë smiercë]] dlô môlowëch [[Heretik|heretików]] (m.jin. Priscyliana) ë òrãdowôł za nima ù césarza [[Maksymùs|Maksymùsa]]&lt;ref&gt;H. Chadwick, ''Historia rozłamu Kościoła Wschodniego i Zachodniego'', Kraków 2009, s. 145.&lt;/ref&gt;.

== Smierc ë kùlt ==
Pò cziledzesãt latach òsoblëwie aktiwny ë wëczerpùjący duszpastursczi pòsłëdżi swiãti Môrcën ùmarł 8 lëstopadnika 397 rokù we wsë Candes w pòblëżim Loarë, zarô pò tim, czej w ùdóny spòsób zaprowadzył mir midzë skłóconyma môlowima dëchòwnyma&lt;ref&gt;Grzegòrz z Tours, ''Historia Franków'', dolm. K. Liman, T. Richter, Kraków 2002, ks. 1, rozdz. 43.&lt;/ref&gt;. Òstôł przetranspòrtowóny rzéką nazôd do Tours, gdze w jegò pògrzebie 11 lëstopadnika wzãło ùdzél kòl dwa tësące mnichów ë rzesze òpłakùjącëch gò wiérnëch a dëchòwnëch z òkòlicznëch zemiów&lt;ref&gt;R. Pernoud, ''Święty Marcin...'', s. 115.&lt;/ref&gt;.

Stało sã bezprecedensowim zjawiszczã, że biskùp z Tours béł jednym z pierszich tczonëch przez lud swiãtëch wëznôwców (tj. taczich, chtërny nie òddelë żëcégò za wiarã jakno mãczelnicë, le zasłużëlë na to miono herojicznyma cnotama). Jegò zachòwónô pòłowa wòjskòwégò płôszcza, pòd łacyńską pòzwą ''capella'', ùrosła do randżi nôcenniészi religijny relikwie [[Państwò Franków|państwa Franków]] ë òtôczónô bëła państwòwim kùltã przez [[Dinastiô Merowingów|dinastiã Merowingów]]. Z tegò téż zdrzódła wëwòdzy sã pòchwôt ''kapelón'' (''capellanus'' – òpiekùn płôszcza) ë sami kaplëcë, w jaczi béł przechòwiwóny&lt;ref&gt;J. Le Goff, ''Kultura średniowiecznej Europy'', Warszawa 2022, s. 182.&lt;/ref&gt;.

=== Patronat ë ikònografiô ===
W [[Katolëcczi Kòscół|katolëcczim Kòscele]] dzéń lëturgicznégò wspòmnieniégò przëpôdô na 11 lëstopadnika, zôs [[Prawòsławnô cerczew|prawòsławny]] òbchòdzą dzéń jegò pamiãcë 25 pazdzérznika (12 pazdzérznika wedle juliańsczégò kalãdarza). Swiãti Môrcën òstôł òbwòłóny patronã Królestwa Francje, rodu Merowingów, wielnëch eùropejsczich miastów ë diecezjów (m.jin. Amiens, Mògùncje), jak ë wielnëch môlëznów w Pòlsce (np. Jawòr, Òpatów). W lëdowi religijnoscë stôł sã przëczińcą ë òpiekùnã żołnérzów, jezdców, gãsy, żebrôków, sôdzewëch, winowników ë tkôczów&lt;ref&gt;W. Zaleski, ''Święci na każdy dzień'', Warszawa 1989, s. 660.&lt;/ref&gt;.

W zôpadny tradicje nôbarżi znónym malarsczim ë rzezbiarsczim atribùtã swiãtégò je rzimsczi szłom ë zbroja, a przedstôwiô sã gò na biôłim kòniu w mòmence rozcynaniô swòjégò płôszcza. Na Wschòdze z reglë figùrëje w ruchnach kòscelnégò dostojnika trzëmającégò pastorał. W kùńszce towarzi mù nôczãscy żebrôk ù stopów, kóń, gãs, zbón abò knéga&lt;ref&gt;L. Réau, ''Iconographie de l'art chrétien'', t. 3, Pariz 1958, s. 900–910.&lt;/ref&gt;.

== Kùlturowi cësk ==

=== Zwëczaje na swiece ===
Dzéń sw. Môrcëna òd [[Strzédnowiek|strzédnëch wieków]] stanowił w [[Eùropa|Eùropie]] kluczowi mòment lëturgicznégò ë rolniczégò kalãdarza. W lëdowi kùlturze data ta wëznôczała symbòliczny kùńc jeseni, zakùńczenié cyklu pòlowëch robòtów ë zôczątk zëmë. To prawie tej przëpôdôł termin òpłôcaniô pachtów, spłôcaniô długów ë rozliczaniégò sã ze dwòrską służbą ë pasturzama za miniony rok&lt;ref&gt;L. Réau, ''Iconographie de l'art chrétien'', t. 3, Pariz 1958, s. 900–910.&lt;/ref&gt;. Z dniã tim parłãcził sã téż tak zwóny pòst swiãtégò Môrcëna (łac. ''Quadragesima Sancti Martini''), chtëren ewòluòwôł z biegã wieków w znóny terôzka, sztërëtidzeniowi cząd [[Adwańt|Adweńtu]]&lt;ref&gt;B. Ogórek, ''Zwyczaje, obrzędy i tradycje w Polsce'', Warszawa 2001, s. 180.&lt;/ref&gt;.

W miemieckòjãzëkòwëch krajach ([[Niemieckô|Miemieckô]], [[Aùstriô]]), a téż w [[Niderlandë|Hòlandie]] ë we [[Flandriô|Flandrie]], do dzysô żëwô je tradicjô wieczórnëch pòchòdów z latarniama (miem. ''Laternenumzug''). Dzecë przemiérzają szasëje, spiéwającë leżnoscowé piesnie, a na przódkù kòrowòdu czãsto kroczi chłop na mrozôkù, òblokłi w ruchna legionistë. Tradicyjno òbchòdë te kùńczëłë sã pôlenim „swiãtomôrcyńsczich ògniszczów”&lt;ref&gt;D. Simonis, ''Germany'', Londyn 2007, s. 65.&lt;/ref&gt;. We wielnëch eùropejsczich państwach, w tim we Francje ë [[Szwédzkô|Szwédzce]], centralnym pùnktã òbchòdów je kùlinarnô tradicjô jedzeniô piekłi gãsë, jakô na wiedno przëlgła do legendë ò wëbiérze Môrcëna na biskùpa.

=== Tradicje w Pòlsce ===
Na pòlsczich zemiach kùlt sw. Môrcëna béł òsoblëwie mòcny, co nalazło òdzdrzadlenié we wielnëch pògòdowëch przësłowiach, chãtno pòwtôrzónëch przez dôwnëch rolników, taczich jak: „Od świętego Marcina zima się zaczyna” ({{Jãz.|csb}} ''Òd swiãtégò Môrcëna zëma sã zaczinô''), „Gdy Marcinowa gęś po wodzie, Boże Narodzenie po lodzie” ({{Jãz.|csb}} ''Czej na Môrcëna gãs pò wòdze, Gòdë pò lodze'') czë „Święty Marcin na białym koniu jedzie” ({{Jãz.|csb}} ''Swiãti Môrcën na biôłim kòniu jedze)''&lt;ref&gt;J. Krzyżanowski, ''Nowa księga przysłów i wyrażeń przysłowiowych polskich'', t. 2, Warszawa 1970, s. 421.&lt;/ref&gt;. We słowarzu ks. Bernata Zëchtë òdnotowóné je téż kaszëbsczé przësłowié: „Na swiãtégò Môrcëna biwô czãsto sniég”. Data 11 lëstopadnika bëła w lëdowi tradicje dniã òstatecznégò spãdu bëdła z pastwisków do òbòrów przed przińscym mrozów. Pasturze nëkający zwierzãta ùderzelë je letkò dankòwima abò brzózkòwima wietewkama, jaczé zwóné bëłë „môrcënkama”&lt;ref&gt;B. Zëchta, ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej'', t. 3, Wrocław 1969, s. 12 ë 55.&lt;/ref&gt;.

Kùlinarné òbchòdë òpisëje ale jinô rzeczónka: „Na świętego Marcina najlepsza gęsina” ({{Jãz.|csb}} ''Na swiãtégò Môrcëna nôlepszô gãsëna''). Z gãsë zjadłi pò ùroczëstim pôłnim wróżonô bëła nadchôdającô aùra – biôłi piersowi gnôt zwiastowała stałą zëmã, mrozati abò czerwiony – plëszczówkã, a w plamczi – bùrzlëwé òpadë sniegù&lt;ref&gt;O. Kolberg, ''Dzieła wszystkie'', t. 9 (W. Księstwo Poznańskie), s. 125.&lt;/ref&gt;.

[[Wiôlgòpòlsczé wòjewództwò|Wiôlgòpòlskô]], a w òsoblëwòscë [[Pòznanié]], wësztôłcëła ùnikatowi w skalë kraju zwëk wëpiekù [[Swiãtomôrcyńsczi rogôl|swiãtomôrcyńsczich rogalów]]. Tradicjô ta ùsztôłtowała sã òstateczno w 1891 rokù, czej to pòznańsczi cëczernik [[Józef Melzer]], namówiony przez probòszcza parafie sw. Môrcëna, ks. Jana Lewicczégò, ùpiekł rogale z półfrancësczégò casta z nadzenim z biôłégò makù ë rozdôł je nôùbòższim pò òdpùstowi mszi&lt;ref&gt;W. Łysiak, ''Kultura ludowa Wielkopolski'', t. 2, Pòznań 2000, s. 115–117.&lt;/ref&gt;. Sztôłt wëpiekù narzesziwô do zgùbiony przez kònia swiãtégò pòdkòwë.

=== Òbchòdë na Pòmòrzim ë Kaszëbach ===
Swiãtomôrcyńsczé tradicje w òsoblëwi spòsób rezonowałë na Pòmòrzim, w tim na Kaszëbach, dze z ùwôdżi na òbfitosc wòdnëch zbiérników ë pastwisków chòwa gãsy (w tim sławny rasë pòmòrsczich gãsy) stanowiła fùńdameńtalną wietew gbùrzëznë&lt;ref&gt;J. Bòrzëszkòwsczi, ''Historia Kaszubów w dziejach Pomorza'', t. 3, Gduńsk 2001, s. 312.&lt;/ref&gt;. W lëdowi kùlturze Kaszëbów ë Pòmòrzanów biesadowanié w tim czasu òpiérało sã na môlowi specyfice. Na stołach kaszëbsczich gburów gòscëłë półgãsczi, pasztetë, òbònë z gãségò miãsa, a téż czôrnina – na Kaszëbach rëchtowónô z reglë w słodkò-kwasnym wariańce z dodôwkã sëszëznë&lt;ref&gt;P. Schmandt, ''Kaszubskie smaki i tradycje'', Gdiniô 2015, s. 48.&lt;/ref&gt;. Pòsobnym tradicyjnym môltëchã bëła pòżiwnô zupa z żôłti rzepë, tpzw. wrëkòwô zupa warzonô na sëti gãsënie.

Terôczasno òbserwùje sã na Pòmòrzim renesans dôwnëch òbrzãdów, czegò przëmiarã je dorocznô biesada „Na św. Marcina najlepsza pomorska gęsina” (''Na sw. Môrcëna nôlepszô pòmòrskô gãsëna'') òrganizowónô w [[Mùzeùm Lëdowi Kùlturë Pòmòrzô we Swòłowie]]&lt;ref&gt;A. Szramik, ''Kultura ludowa Pomorza'', Słëpsk 2018, s. 89.&lt;/ref&gt;.

== Historiczné zdrzódła ==
Kluczowim historicznym zdrzódłã do rekònstrukcji kawlów ë misyjny robòtë biskùpa je ''Żëwòt swiãtégò Môrcëna'' (łac. ''Vita Sancti Martini''), zredagòwóny przez jegò drëcha, ùcznia ë hagiografa [[Sulpicjusz Sewer|Sulpicjusza Sewera]] w latach 396–397&lt;ref&gt;S. Sewer, ''Żywot...'', przedmòwa dolmacza, s. 7.&lt;/ref&gt;. Dokôz ten, dofùlowóny pózniészima lëstama ë dialogama aùtora, stôł sã absolutnym lëteracczim mòdłã na nadchôdające strzédné wieczi, sztôłtëjącë paradigmat eùropejsczégò żëcopisu dlô swiãtëch wëznôwców ë mnichów&lt;ref&gt;J. Fontaine, ''Sulpice Sévère, Vie de saint Martin'', Pariz 1967, s. 101.&lt;/ref&gt;. Zachtné infòrmacje na temat kùltu ë relikwiów òstawił téż sw. Grégór z Tours, wëbitny historik państwa Franków żëjący w VI wiekù&lt;ref&gt;Grzegòrz z Tours, ''Historia Franków...'', ks. X.&lt;/ref&gt;.

== Przëpisë ==
&lt;references /&gt;

== Bibliografiô ==

* Barnes T.D., ''Early Christian Hagiography and Roman History'', Tibinga 2010.
* Bòrzëszkòwsczi J., ''Historia Kaszubów w dziejach Pomorza'', t. 3, Gduńsk 2001.
* Fros H., Sowa F., ''Księga imion i świętych'', t. 4, Kraków 2000.
* Grzegòrz z Tours, ''Historia Franków'', dolm. K. Liman ë T. Richter, Kraków 2002.
* Kolberg O., ''Dzieła wszystkie'', t. 9 ë 24, Wrocław–Pòznań.
* Krzyżanowski J., ''Nowa księga przysłów i wyrażeń przysłowiowych polskich'', Warszawa 1970.
* Lawrence C.H., ''Dzieje monastycyzmu średniowiecznego'', Warszawa 2001.
* Le Goff J., ''Kultura średniowiecznej Europy'', Warszawa 2022.
* Pernoud R., ''Święty Marcin z Tours'', Warszawa 1999.
* Sewer S., ''Żywot św. Marcina,'' [w:] ''Pisma o św. Marcinie z Tours'', dolm. P. Nowak, Kraków 2007.
* Voragine J. de, ''Złota Legenda'', Warszawa 1983.

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}{{Kòntrola}}

{{SORTUJ:Môrcën z Tours}}
[[Kategòrëjô:Prawòsławny swiãti]]
[[Kategòrëjô:Katolëcczi swiãti]]</text>
      <sha1>9xd2wyqw410zjnnu3zxwv7wg0q2466x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224198</id>
      <parentid>224197</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T00:09:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Terrus38</username>
        <id>14026</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tradicje w Pòlsce */</comment>
      <origin>224198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18430" sha1="e6gg7pwfb4mce49l3lpvp0evku954mv" xml:space="preserve">{{Swiãti infobox|ôrt=Swiãti|miono=Môrcën z Tours|òriginalné miono=Martinus Turonensis|titułë=Biskùp&lt;br&gt;Apòsztół [[Galiô|Galie]]|òdjimk=Mosaic of Saint Martinus from Sant'Apollinare Nuovo in Ravenna.jpg|pòdpisënk òdjimka=Mòzajka przedstawiającô Marcëna z Tours (V wiek)|data ùrodzeniégò=316 abò 336|môl ùrodzeniégò=[[Sabariô]]|data smiercë=8 lëstopadnika 397|môl smiercë=[[Candes-Saint-Martin]]|môl kùltu=[[Francjô]], [[Niemieckô]], [[Pòlskô]]|wspòmnienié=11 lëstopadnika, 12 pazdzérznika, 25 pazdzérznika|tczony przez=[[Katolëcczi Kòscół]], [[Prawòsławnô Cerkwiô]]|atributë=|atribùtë=zbón, gãs, kóń, knéga, mòdel kòscoła, dwa tuse abò żebrôk ù jegò stopów}}[[Òbrôzk:Wilfred Thompson St Martin And The Beggar.jpg|mały|Swiãti Môrcën z Tours i biédôk]]'''Swiãti Môrcën z Tours''' ({{jãz.|la}} ''Sanctus Martinus Turonensis''; ùr. w 316 abò 336 rokù w [[Szombathely|Sabarii]] w [[Panoniô|Panonii]], ùm. [[8 lëstopadnika]] 397 rokù w [[Candes-Saint-Martin|Candes]]) – biskùp [[Tours]], swiãti katolëcczégò ë prawòsławnégò Kòscoła. Ùznôwóny za jednégò z òjców zôpadnégò mònasticyzmù ë pioniéra christianizacje galijsczich prowincjów&lt;ref&gt;H. Fros, F. Sowa, ''Księga imion i świętych'', t. 4, Kraków 2000, s. 201.&lt;/ref&gt;. Znóny pòwszechno ze swòjégò miłoserdzô ë legendarnégò gestu pòdzeleniô sã wòjskòwim płôszczã z żebrôkã pòd Amiens.

== Wczasné lata ë wòjskòwô służba ==
Badacze wësënãlë dwie przédné hipòtezë tikającé sã datë ùrodzeniégò Môrcëna. Przëstójnicë tak zwóny krótczi chronologie datëją jegò przińdzenié na swiat na rok 336, a przëstójnicë dłudżi chronologie òpòwiôdają sã za rokã 316&lt;ref&gt;R. Pernoud, ''Święty Marcin z Tours'', Warszawa 1999, s. 12–14.&lt;/ref&gt;. Pòchòdzył z pògańsczi rodzëznë. Ùrodzył sã w Sabarii, pòłożony na terenie rzimsczi prowincje [[Panoniô]] (dzysdniowé Szombathely w [[Madżarskô|Madżarsce]])&lt;ref&gt;S. Sewer, ''Żywot św. Marcina'', [w:] ''Pisma o św. Marcinie z Tours'', dolm. P. Nowak, Kraków 2007, rozdz. 2.&lt;/ref&gt;. Jegò òjc, chtëren dosłużił sã fùnkcji wòjskòwégò tribùna w rzimsczi armie, nadôł sënowi miono ''Martinus'', co òznôczało „Môłi Mars” abò „nôleżący do [[Mars (bóg)|Marsa]]”, to je dedikòwóny rzimsczémù bògù wòjnë.

Wëchòwiwôł sã we włosczim [[Pavia|Ticinum]]. Òjc, chcącë dlô sëna wòjskòwi kariérë, zgłosył gò do służbë. Zgódno z tedëczasnym prawã, Môrcën òstôł włączony do césarsczi gwardie w wiekù 15 lat, a òficjalną wòjskòwą przësëgã złożył pò duńdzenim ùstnoscë, w wiekù 17 lat&lt;ref&gt;J.W. Drijvers, ''The Life of Saint Martin of Tours'', Òksfòrd 1992, s. 45.&lt;/ref&gt;. Służił midzë jinyma pòd wództwã [[Kònstancjusz II|Kònstancjusza II]] ë [[Julian Apòstata|Juliana Apòstatë]].

W 338 rokù òddzél, w jaczim służył, òstôł przeniosłi do [[Galiô|Galie]] w òkòlé miasta Amiens&lt;ref&gt;R. Pernoud, ''Święty Marcin...'', s. 22.&lt;/ref&gt;. Prawie tam, ù brómów miasta òb czas òstri zëmë, wëdarzëła sã nôbarżi znónô scena, co stanowi fùndament całi jegò pózniészi ikònografie: widzącë trzãsącégò sã z zëmna, półnadżégò żebrôka, rzimsczi legionista Môrcën òdcął mieczã pòłowã gwôsnégò wòjskòwégò płôszcza ({{Jãz.|la}} ''chlamys'') ë òddôł jã ùbòdżémù&lt;ref&gt;S. Sewer, ''Żywot...'', rozdz. 3.&lt;/ref&gt;. Niedługò pò tim wëdarzenim, na kòl dwa lata przed fòrmalnym òpùszczenim służbë, przëjął [[chrzest]].

Kòl 356 rokù w [[Wòrmacjô|Wòrmacje]], w przeddzéń starcô z germańsczima plemionama, pòdjął decyzjã ò pòrzucenim armie z religijnëch pòbùdków&lt;ref&gt;T.D. Barnes, ''Early Christian Hagiography and Roman History'', Tibinga 2010, s. 210.&lt;/ref&gt;. Òb czas wëpłôcaniégò żołdu przez Juliana Apòstatã, Môrcën zażądôł zgòdë na òdéńdzenié. Césôrz ùznôł to za wëlãkłosc przed biôtką, na co przińdny swiãti òdrzekł, że pòsobnégò dnia stanie w pierszi rédze czësto nieùzbrojony, òsłóniającë sã le znakã krziża. Bò òb noc germańsczi pòsłowie wënegòcjowelë przedspòkój z Rzimianama, biôtka sã nie òdbëła, a Môrcën niedługò pòtemù zdobéł fòrmalné zwòlnienié ze służbë&lt;ref&gt;S. Sewer, ''Żywot...'', rozdz. 4.&lt;/ref&gt;.

== Pùstelniczé ë zôkònné żëcé ==
Pò rezygnacje z noszeniégò broni Môrcën pòstanowił pòswiãcëc sã ewanielizacje, ùznôwającë za swòjégò méstra biskùpa Poitiers, sw. Hilarégò. Zanim zaczôł dzejanié w Galie, wërësził w długą wanogã z misją nawróceniégò familii w Panonie. Próba ta skùńczëła sã pòłowicznym sukcesã – chrzest przëjãła le jegò matka. Pò nieùdónëch duszpastersczich dzejaniach w [[Iliriô|Ilirii]], skądka òstôł wënëkóny, òsôdł na teritorium Apenińsczégò Półòstrowù&lt;ref&gt;J. Daniélou, H. Marrou, ''Historia Kościoła. Od początków do roku 600'', Warszawa 1984, s. 288.&lt;/ref&gt;. Prowadzył tam sërowé żëcé pùstelnika w òkòlim [[Mediolan|Mediolanu]], a pò wëgnanim przez ariańsczégò biskùpa Aùksencjusza, przeniósł sã do izolowóny pùstnicë na òstrów Gallinaria na Ligùrijsczim Mòrzu&lt;ref&gt;S. Sewer, ''Żywot...'', rozdz. 6.&lt;/ref&gt;.

Kòl 360 rokù, pò doznanim sã, że jegò méster wrócył ze zesłaniégò, rëgnął nazôd do rzimsczi Galie. W môlëznie Ligugé, niedalek òd Poitiers, założył pùstelniã, jakô przekształcëła sã w pierszą na teritorium Galie zôkònną pòspólnotã, dôwającë tim samim zôczątk mònasticyzmòwi na zemiach dzysdniowi [[Francjô|Francje]]&lt;ref&gt;C.H. Lawrence, ''Dzieje monastycyzmu średniowiecznego'', Warszawa 2001, s. 29.&lt;/ref&gt;. Béł znóny w òkòlim z ùtcëwòtë, czënieniô cëdów ë òsoblëwie asceticznégò żëcégò.

== Biskùpstwò w Tours ==
Ledwie dzesãc lat pò założenim klôsztoru, sława swiãtégò ascetë skłoniła môlową spòlëznã do żądaniégò, abë to òn òbjął władzã pò ùmarłim biskùpie Tours. Jak òstało òdnotowóné, decyzjã tã pòdjãlë wiérny w 371 rokù ze zaskòczeniégò ë procëm rzimsczim kòscelnym wëszëznóm, zmùszającë pòkòrnégò mnicha do òbjãcégò katédrë&lt;ref&gt;R. Pernoud, ''Święty Marcin...'', s. 51.&lt;/ref&gt;. Lëdowé pòdanié głosy, że w strachù przed przëjãcym zaszczëtów Môrcën schòwôł sã w bùchce westrzód drobiu, a jegò bëtnosc zdradzëło głosné gãganié môlowëch gãsy – òd tamtegò czasu nierozłączno pòrzeszonëch z jegò [[Legenda|legendą]]&lt;ref&gt;J. de Voragine, ''Złota Legenda'', Warszawa 1983, s. 556.&lt;/ref&gt;. [[4 lëpińca]] [[371]] rokù dostôł òficjalno swiãcenia ë biskùpią sakrã.

Môrcën zrewòlucjonizowôł ùrząd biskùpa w tamtim cządze. Kategòriczno òdmówił zamieszkaniégò w biskùpim pałacu w centrum miesczégò òstrzódka; założił niedalek Tours sławny klôsztór w Marmoutier (łac. ''Majus Monasterium''), w jaczim żił, pòscył ë òblékôł sã ze sërowòscą gódną mnicha, gromadzącë wkół se dzesątczi zôkònników&lt;ref&gt;E.F.K. Donaldson, ''Martin of Tours: Parish Priest, Mystic and Exorcist'', Londyn 1980, s. 89.&lt;/ref&gt;. Béł hierarchą òtemkłim na prosti lud, wankùjącym bez ùstónkù pò wiesczich ë zalesonëch krajach swòji diecezje, w jaczich mòcno zakòrzenioné bëło jesz [[pògaństwò]]. Rozbijôł bùwróńsczé sztaturë, scynôł pògańsczé [[Swiãti gôj|swiãté gaje]], òbôlôł [[Wôłtôrz|wôłtôrze]], w jich môlu zakłôdającë pierszé na teritórium Galie wiesczé parafie, co wëznôczałë nowi ritm ewanielizacje&lt;ref&gt;S. Sewer, ''Żywot...'', rozdz. 13–15. &lt;/ref&gt;. Dôł sã téż pòznac jakno duszpasturz ceniący miłoserdzé nad prawò – chòc żarlëwie brónił òrtodoksje, stanowczo sprzecywiôł sã stosowaniémù [[Sztrôfa smiercë|karë smiercë]] dlô môlowëch [[Heretik|heretików]] (m.jin. Priscyliana) ë òrãdowôł za nima ù césarza [[Maksymùs|Maksymùsa]]&lt;ref&gt;H. Chadwick, ''Historia rozłamu Kościoła Wschodniego i Zachodniego'', Kraków 2009, s. 145.&lt;/ref&gt;.

== Smierc ë kùlt ==
Pò cziledzesãt latach òsoblëwie aktiwny ë wëczerpùjący duszpastursczi pòsłëdżi swiãti Môrcën ùmarł 8 lëstopadnika 397 rokù we wsë Candes w pòblëżim Loarë, zarô pò tim, czej w ùdóny spòsób zaprowadzył mir midzë skłóconyma môlowima dëchòwnyma&lt;ref&gt;Grzegòrz z Tours, ''Historia Franków'', dolm. K. Liman, T. Richter, Kraków 2002, ks. 1, rozdz. 43.&lt;/ref&gt;. Òstôł przetranspòrtowóny rzéką nazôd do Tours, gdze w jegò pògrzebie 11 lëstopadnika wzãło ùdzél kòl dwa tësące mnichów ë rzesze òpłakùjącëch gò wiérnëch a dëchòwnëch z òkòlicznëch zemiów&lt;ref&gt;R. Pernoud, ''Święty Marcin...'', s. 115.&lt;/ref&gt;.

Stało sã bezprecedensowim zjawiszczã, że biskùp z Tours béł jednym z pierszich tczonëch przez lud swiãtëch wëznôwców (tj. taczich, chtërny nie òddelë żëcégò za wiarã jakno mãczelnicë, le zasłużëlë na to miono herojicznyma cnotama). Jegò zachòwónô pòłowa wòjskòwégò płôszcza, pòd łacyńską pòzwą ''capella'', ùrosła do randżi nôcenniészi religijny relikwie [[Państwò Franków|państwa Franków]] ë òtôczónô bëła państwòwim kùltã przez [[Dinastiô Merowingów|dinastiã Merowingów]]. Z tegò téż zdrzódła wëwòdzy sã pòchwôt ''kapelón'' (''capellanus'' – òpiekùn płôszcza) ë sami kaplëcë, w jaczi béł przechòwiwóny&lt;ref&gt;J. Le Goff, ''Kultura średniowiecznej Europy'', Warszawa 2022, s. 182.&lt;/ref&gt;.

=== Patronat ë ikònografiô ===
W [[Katolëcczi Kòscół|katolëcczim Kòscele]] dzéń lëturgicznégò wspòmnieniégò przëpôdô na 11 lëstopadnika, zôs [[Prawòsławnô cerczew|prawòsławny]] òbchòdzą dzéń jegò pamiãcë 25 pazdzérznika (12 pazdzérznika wedle juliańsczégò kalãdarza). Swiãti Môrcën òstôł òbwòłóny patronã Królestwa Francje, rodu Merowingów, wielnëch eùropejsczich miastów ë diecezjów (m.jin. Amiens, Mògùncje), jak ë wielnëch môlëznów w Pòlsce (np. Jawòr, Òpatów). W lëdowi religijnoscë stôł sã przëczińcą ë òpiekùnã żołnérzów, jezdców, gãsy, żebrôków, sôdzewëch, winowników ë tkôczów&lt;ref&gt;W. Zaleski, ''Święci na każdy dzień'', Warszawa 1989, s. 660.&lt;/ref&gt;.

W zôpadny tradicje nôbarżi znónym malarsczim ë rzezbiarsczim atribùtã swiãtégò je rzimsczi szłom ë zbroja, a przedstôwiô sã gò na biôłim kòniu w mòmence rozcynaniô swòjégò płôszcza. Na Wschòdze z reglë figùrëje w ruchnach kòscelnégò dostojnika trzëmającégò pastorał. W kùńszce towarzi mù nôczãscy żebrôk ù stopów, kóń, gãs, zbón abò knéga&lt;ref&gt;L. Réau, ''Iconographie de l'art chrétien'', t. 3, Pariz 1958, s. 900–910.&lt;/ref&gt;.

== Kùlturowi cësk ==

=== Zwëczaje na swiece ===
Dzéń sw. Môrcëna òd [[Strzédnowiek|strzédnëch wieków]] stanowił w [[Eùropa|Eùropie]] kluczowi mòment lëturgicznégò ë rolniczégò kalãdarza. W lëdowi kùlturze data ta wëznôczała symbòliczny kùńc jeseni, zakùńczenié cyklu pòlowëch robòtów ë zôczątk zëmë. To prawie tej przëpôdôł termin òpłôcaniô pachtów, spłôcaniô długów ë rozliczaniégò sã ze dwòrską służbą ë pasturzama za miniony rok&lt;ref&gt;L. Réau, ''Iconographie de l'art chrétien'', t. 3, Pariz 1958, s. 900–910.&lt;/ref&gt;. Z dniã tim parłãcził sã téż tak zwóny pòst swiãtégò Môrcëna (łac. ''Quadragesima Sancti Martini''), chtëren ewòluòwôł z biegã wieków w znóny terôzka, sztërëtidzeniowi cząd [[Adwańt|Adweńtu]]&lt;ref&gt;B. Ogórek, ''Zwyczaje, obrzędy i tradycje w Polsce'', Warszawa 2001, s. 180.&lt;/ref&gt;.

W miemieckòjãzëkòwëch krajach ([[Niemieckô|Miemieckô]], [[Aùstriô]]), a téż w [[Niderlandë|Hòlandie]] ë we [[Flandriô|Flandrie]], do dzysô żëwô je tradicjô wieczórnëch pòchòdów z latarniama (miem. ''Laternenumzug''). Dzecë przemiérzają szasëje, spiéwającë leżnoscowé piesnie, a na przódkù kòrowòdu czãsto kroczi chłop na mrozôkù, òblokłi w ruchna legionistë. Tradicyjno òbchòdë te kùńczëłë sã pôlenim „swiãtomôrcyńsczich ògniszczów”&lt;ref&gt;D. Simonis, ''Germany'', Londyn 2007, s. 65.&lt;/ref&gt;. We wielnëch eùropejsczich państwach, w tim we Francje ë [[Szwédzkô|Szwédzce]], centralnym pùnktã òbchòdów je kùlinarnô tradicjô jedzeniô piekłi gãsë, jakô na wiedno przëlgła do legendë ò wëbiérze Môrcëna na biskùpa.

=== Tradicje w Pòlsce ===
Na pòlsczich zemiach kùlt sw. Môrcëna béł òsoblëwie mòcny, co nalazło òdzdrzadlenié we wielnëch pògòdowëch przësłowiach, chãtno pòwtôrzónëch przez dôwnëch rolników, taczich jak: „Od świętego Marcina zima się zaczyna” ({{Jãz.|csb}} ''Òd swiãtégò Môrcëna zëma sã zaczinô''), „Gdy Marcinowa gęś po wodzie, Boże Narodzenie po lodzie” ({{Jãz.|csb}} ''Czej na Môrcëna gãs pò wòdze, Gòdë pò lodze'') czë „Święty Marcin na białym koniu jedzie” ({{Jãz.|csb}} ''Swiãti Môrcën na biôłim kòniu jedze)''&lt;ref&gt;J. Krzyżanowski, ''Nowa księga przysłów i wyrażeń przysłowiowych polskich'', t. 2, Warszawa 1970, s. 421.&lt;/ref&gt;. We [[Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej|słowarzu]] [[Bernat Zëchta|ks. Bernata Zëchtë]] òdnotowóné je téż kaszëbsczé przësłowié: „Na swiãtégò Môrcëna biwô czãsto sniég”. Data 11 lëstopadnika bëła w lëdowi tradicje dniã òstatecznégò spãdu bëdła z pastwisków do òbòrów przed przińscym mrozów. Pasturze nëkający zwierzãta ùderzelë je letkò dankòwima abò brzózkòwima wietewkama, jaczé zwóné bëłë „môrcënkama”&lt;ref&gt;B. Zëchta, ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej'', t. 3, Wrocław 1969, s. 12 ë 55.&lt;/ref&gt;.

Kùlinarné òbchòdë òpisëje ale jinô rzeczónka: „Na świętego Marcina najlepsza gęsina” ({{Jãz.|csb}} ''Na swiãtégò Môrcëna nôlepszô gãsëna''). Z gãsë zjadłi pò ùroczëstim pôłnim wróżonô bëła nadchôdającô aùra – biôłi piersowi gnôt zwiastowała stałą zëmã, mrozati abò czerwiony – plëszczówkã, a w plamczi – bùrzlëwé òpadë sniegù&lt;ref&gt;O. Kolberg, ''Dzieła wszystkie'', t. 9 (W. Księstwo Poznańskie), s. 125.&lt;/ref&gt;.

[[Wiôlgòpòlsczé wòjewództwò|Wiôlgòpòlskô]], a w òsoblëwòscë [[Pòznanié]], wësztôłcëła ùnikatowi w skalë kraju zwëk wëpiekù [[Swiãtomôrcyńsczi rogôl|swiãtomôrcyńsczich rogalów]]. Tradicjô ta ùsztôłtowała sã òstateczno w 1891 rokù, czej to pòznańsczi cëczernik [[Józef Melzer]], namówiony przez probòszcza parafie sw. Môrcëna, ks. Jana Lewicczégò, ùpiekł rogale z półfrancësczégò casta z nadzenim z biôłégò makù ë rozdôł je nôùbòższim pò òdpùstowi mszi&lt;ref&gt;W. Łysiak, ''Kultura ludowa Wielkopolski'', t. 2, Pòznań 2000, s. 115–117.&lt;/ref&gt;. Sztôłt wëpiekù narzesziwô do zgùbiony przez kònia swiãtégò pòdkòwë.

=== Òbchòdë na Pòmòrzim ë Kaszëbach ===
Swiãtomôrcyńsczé tradicje w òsoblëwi spòsób rezonowałë na Pòmòrzim, w tim na Kaszëbach, dze z ùwôdżi na òbfitosc wòdnëch zbiérników ë pastwisków chòwa gãsy (w tim sławny rasë pòmòrsczich gãsy) stanowiła fùńdameńtalną wietew gbùrzëznë&lt;ref&gt;J. Bòrzëszkòwsczi, ''Historia Kaszubów w dziejach Pomorza'', t. 3, Gduńsk 2001, s. 312.&lt;/ref&gt;. W lëdowi kùlturze Kaszëbów ë Pòmòrzanów biesadowanié w tim czasu òpiérało sã na môlowi specyfice. Na stołach kaszëbsczich gburów gòscëłë półgãsczi, pasztetë, òbònë z gãségò miãsa, a téż czôrnina – na Kaszëbach rëchtowónô z reglë w słodkò-kwasnym wariańce z dodôwkã sëszëznë&lt;ref&gt;P. Schmandt, ''Kaszubskie smaki i tradycje'', Gdiniô 2015, s. 48.&lt;/ref&gt;. Pòsobnym tradicyjnym môltëchã bëła pòżiwnô zupa z żôłti rzepë, tpzw. wrëkòwô zupa warzonô na sëti gãsënie.

Terôczasno òbserwùje sã na Pòmòrzim renesans dôwnëch òbrzãdów, czegò przëmiarã je dorocznô biesada „Na św. Marcina najlepsza pomorska gęsina” (''Na sw. Môrcëna nôlepszô pòmòrskô gãsëna'') òrganizowónô w [[Mùzeùm Lëdowi Kùlturë Pòmòrzô we Swòłowie]]&lt;ref&gt;A. Szramik, ''Kultura ludowa Pomorza'', Słëpsk 2018, s. 89.&lt;/ref&gt;.

== Historiczné zdrzódła ==
Kluczowim historicznym zdrzódłã do rekònstrukcji kawlów ë misyjny robòtë biskùpa je ''Żëwòt swiãtégò Môrcëna'' (łac. ''Vita Sancti Martini''), zredagòwóny przez jegò drëcha, ùcznia ë hagiografa [[Sulpicjusz Sewer|Sulpicjusza Sewera]] w latach 396–397&lt;ref&gt;S. Sewer, ''Żywot...'', przedmòwa dolmacza, s. 7.&lt;/ref&gt;. Dokôz ten, dofùlowóny pózniészima lëstama ë dialogama aùtora, stôł sã absolutnym lëteracczim mòdłã na nadchôdające strzédné wieczi, sztôłtëjącë paradigmat eùropejsczégò żëcopisu dlô swiãtëch wëznôwców ë mnichów&lt;ref&gt;J. Fontaine, ''Sulpice Sévère, Vie de saint Martin'', Pariz 1967, s. 101.&lt;/ref&gt;. Zachtné infòrmacje na temat kùltu ë relikwiów òstawił téż sw. Grégór z Tours, wëbitny historik państwa Franków żëjący w VI wiekù&lt;ref&gt;Grzegòrz z Tours, ''Historia Franków...'', ks. X.&lt;/ref&gt;.

== Przëpisë ==
&lt;references /&gt;

== Bibliografiô ==

* Barnes T.D., ''Early Christian Hagiography and Roman History'', Tibinga 2010.
* Bòrzëszkòwsczi J., ''Historia Kaszubów w dziejach Pomorza'', t. 3, Gduńsk 2001.
* Fros H., Sowa F., ''Księga imion i świętych'', t. 4, Kraków 2000.
* Grzegòrz z Tours, ''Historia Franków'', dolm. K. Liman ë T. Richter, Kraków 2002.
* Kolberg O., ''Dzieła wszystkie'', t. 9 ë 24, Wrocław–Pòznań.
* Krzyżanowski J., ''Nowa księga przysłów i wyrażeń przysłowiowych polskich'', Warszawa 1970.
* Lawrence C.H., ''Dzieje monastycyzmu średniowiecznego'', Warszawa 2001.
* Le Goff J., ''Kultura średniowiecznej Europy'', Warszawa 2022.
* Pernoud R., ''Święty Marcin z Tours'', Warszawa 1999.
* Sewer S., ''Żywot św. Marcina,'' [w:] ''Pisma o św. Marcinie z Tours'', dolm. P. Nowak, Kraków 2007.
* Voragine J. de, ''Złota Legenda'', Warszawa 1983.

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}{{Kòntrola}}

{{SORTUJ:Môrcën z Tours}}
[[Kategòrëjô:Prawòsławny swiãti]]
[[Kategòrëjô:Katolëcczi swiãti]]</text>
      <sha1>e6gg7pwfb4mce49l3lpvp0evku954mv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategòrëjô:Òkna</title>
    <ns>14</ns>
    <id>8594</id>
    <revision>
      <id>224119</id>
      <parentid>196831</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:55:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>[[Kategòrëjô:Architektura]]</comment>
      <origin>224119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="95" sha1="fck44rwsu62rk241payfyfcebjp6p1e" xml:space="preserve">{{Commons}}

[[Kategòrëjô:Architektura]]
[[Kategòrëjô:Szkło]]
[[Kategòrëjô:Technika]]</text>
      <sha1>fck44rwsu62rk241payfyfcebjp6p1e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Solewnica</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9982</id>
    <revision>
      <id>224116</id>
      <parentid>210426</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:53:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>To òstało przeniosłé z kategòrie [[Kategòriô:Architektura|Architektura]] do kategòrie [[Kategòriô:Bùdinczi|Bùdinczi]] za pòmòcą gadżetu [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot/csb|Cat-a-lot]]</comment>
      <origin>224116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="426" sha1="6xgcga53rjnv33ufhuhdhwh7hn4o26d" xml:space="preserve">[[Òbrôzk:Poland Konstancin.jpg|mały|Solewnica]]

'''Solewnica''' – bùdowniô z drewna i gałãzów [[Psónka|psónczi]] do zwikszaniô stãżënë soli w solny wòdze. Mikroklima kòl solewnicë je pòmòcny w léczneniu niejednëch chòrosców.

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* https://repozytorium.umk.pl/handle/item/1635

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Medicyna]]
[[Kategòrëjô:Bùdinczi]]</text>
      <sha1>6xgcga53rjnv33ufhuhdhwh7hn4o26d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Głëché òkno</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10093</id>
    <revision>
      <id>224120</id>
      <parentid>200810</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:56:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>[[Kategòrëjô:Òkna]]</comment>
      <origin>224120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="314" sha1="0vueodaijpxno5b3mc1047kkouo631u" xml:space="preserve">[[Òbrôzk:Rees - Am Bär1-Koenraad Bosman 01 ies.jpg|mały|Głëché òkno]]

'''Głëché òkno''' – jakbë zamùrowóné òkno w scanie [[bùdink]]ù.

== Òbaczë téż ==
* [[òkno]]
* [[cegła]]
* [[ruta]]

== Bùtnowé pòwrózczi ==
{{Commons}}

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Òkna]]</text>
      <sha1>0vueodaijpxno5b3mc1047kkouo631u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rozdarżny stołp</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10195</id>
    <revision>
      <id>224122</id>
      <parentid>193150</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:58:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>– to je → –</comment>
      <origin>224122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="281" sha1="98rjsqxkut6hjoj2ukvddhhlns8zyd7" xml:space="preserve">[[Òbrôzk:Kilometerstein Göhlen 2 (cropped).JPG|mały|Rozdarżny stołp]]

'''Rozdarżny stołp''' – òbrobiony kam, na chërnym je napisóné gdze prowadzą drodżi.

== Bùtnowé pòwrózczi ==
{{Commons}}
* 

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Architektura]]</text>
      <sha1>98rjsqxkut6hjoj2ukvddhhlns8zyd7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arizona</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10387</id>
    <revision>
      <id>224144</id>
      <parentid>217618</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T18:37:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Terrus38</username>
        <id>14026</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>dzélowô kòrekta, ten articzel trzeba chëba òd nowa napisac</comment>
      <origin>224144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3948" sha1="sq0wv58teusmmewzj050kd8o0rtjpvx" xml:space="preserve">{{Do werifikacje}}
[[Òbrôzk:Map of USA AZ.svg|mały|Arizona na kôrce USA]]
[[Òbrôzk:Flag_of_Arizona.svg|mały|Stanica Arizonë]]
[[Òbrôzk:Downtown Phoenix Aerial Looking Northeast.jpg|mały|Phoenix – stolëca Arizonë]]

'''Arizona''' ({{Jãz.|en}} ''Arizona'', {{Jãz.|nv}} ''Hoozdo Hahoodzo'') – stón w pôłniowò-zôpadnym dzélu [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanów Americzi]] ze stolëcą we Phoenix. Òd pôłniô Arizona grańczi z [[Meksyk|meksykańsczima]] stanama: Sonorą i Dólną Kalifòrnią, òd zôpadu z [[Kalifòrniô|Kalifòrnią]] i Newadą, òd nordë z Utah, a òd pòrénkù z [[Nowi Meksyk|Nowim Meksykã]].

== Pòzwa ==
Historicë nie są zgódni co do pòchôdaniégò pòzwë stanu. Niechtërny gôdają, że pòzwa Arizona òznôczô „môłi zdrój”. Historik stanu Arizona Marshall Trimble dokazywô równak natenczas, że pòzwa pòchôdô z [[Baskijsczi jãzëk|jãzëka Basków]], jaczi słëchelë pierszim kòlonizatoróm ti òbéńdë, i òznôczô „dobré drzewò dãbù”&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20171208123850/https://www.azlibrary.gov/arizona-almanac/meaning-arizona ''The Meaning of Arizona'']&lt;/ref&gt;.

== Geògrafiô ==
Arizona je szóstim nôwikszim stanã jeżlë jidze ò pòwiérzchniã – za Nowim Meksykã, a przed Newadą. 15% òbéńdë je w priwatnëch rãkach lëdzy. Òstałé zemie to rządowé terenë i indiańsczé rezerwatë. Klimat pòdzwrotnikòwi i zwrotnikòwi, sëchi. Strzédnô temperatura lëftu òb lato – 35 stopniów Celsjusza, a czasã nawetka dochôdô do kòl 55 stãpieniów.

== Historiô ==
Pierwòsznym, jesz wcyg jistniejącym, lëdztwã nëch òbszarów są m. jin. Indianie z plemionów Hopi na nordze i plemiona Apaczów na pôłnim, chtërny przecygnãlë hewò pò ùpôdkù cywilizacji Anasazi. Nôwikszô dzysdzéń grëpa Indianów – Nawahowie – pòchôdô z Kanadë i przëbëła do Arizonë kòl 1300 rokù.

Wôżné datë:
* XVI w. – òbéńdã sznëpòrzëlë szpańsczi szùkôrze skarbów
* 1539 – Marcoz de Niza sznëpòrził òbszôr i szukôł „Sétmë Złotëch Gardów” 
* 1692 – òjc Eùzebio Kino założił pierszą Misjã.
* 1776 – szpańskô armiô bùdowa Tùcson – pierwszą fòrtecã
* 1821 – [[Szpańskô]] przekazywô teritorium Arizonë Meksykòwi
* 1848 – òbszarë Arizonë stałë sã włôsnoscą Zjednónëch Stanów Americzi
* 1863 – Arizona sta sã samòstójnym teritorium
* 1886 – kùńc wòjnë z Apaczama 
* 14.02.1912 – przëstąpienié do Ùnie (jakno 48 stón pòsobicą)
* 1973 – pòwsta jedna z nôwiãkszëch wòdnëch zawadów na swiece – New Cornella Tailings
== Demògrafiô ==
Wedle spisënkù z 2010 rokù w Arizonie mieszkô 6 392 017 lëdzy, chtërny gôdają wszelejaczima jãzëkama: 
* [[angelsczi jãzëk]] – 72,58 % 
* [[szpańsczi jãzëk]] – 21,57 %
* [[jãzëk nawaho]] – 1,54 %
== Przewôżënk ==
W Phoenix je midzëkòntinentalny fligerplac Phoenix-Sky Harbor. Wôżné je téż mòderné midzënôrodné latawiszcze w Tùcson. Òkróm tegò mómë midzë stónowi drodżi i aùtostradë.
== Religiô ==
*protestantizm – 40 % 
*katolëcyzm – 25 % 
*mòrmònizm -4 %
*[[judajizm]] – 1 %
* [[bùddizm]]– 1 % 
* bez wëznaniô – 22 %&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20170417032920/http://www.pewforum.org/files/2013/05/report-religious-landscape-study-full.pdf ''U.S. Religious Landcape Survey'']&lt;/ref&gt; 

== Nôwiãkszé turisticzné atrakcje ==
* Wiôldzé Kanión Kòlorado
* Nôrodny Park Skamieniałégò Lasa (Petrified Forest National Park)
* Nôrodny Park Saguaro (Saguaro National Park )
* Malowónô Pùstiniô (Painted Desert)
* Meteor Krater

Czekawòscą je to, że w Tucson je nôwiãkszé na swiece zgrëpòwanié teleskòpów.

== Òbaczë téż ==
* [[Jãzëk nawaho]]

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}

{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Zjednóné Stanë Americzi]]</text>
      <sha1>sq0wv58teusmmewzj050kd8o0rtjpvx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ùstrzecha</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10510</id>
    <revision>
      <id>224110</id>
      <parentid>195813</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:47:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>[[Kategòrëjô:Òbrëmienia]]</comment>
      <origin>224110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="362" sha1="jvp1iitgjvn79had5epea1fg3amvkls" xml:space="preserve">[[Òbrôzk:The Attic to House of Seven Gables, Salem, Mass (NYPL b12647398-74662).tiff|mały|Ùstrzecha]]

'''Ùstrzecha''' – je nad nôwëższim szosa [[bùdink]]ù. Òna je nadzemny.

== Òbaczë téż ==
* [[Sysełka]]
* [[Wiązarka]]
* [[Zwònica]]

== Bùtnowé pòwrózczi ==
{{Commons}}

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Òbrëmienia]]</text>
      <sha1>jvp1iitgjvn79had5epea1fg3amvkls</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pòdrąbiónô</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10665</id>
    <revision>
      <id>224109</id>
      <parentid>203517</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:35:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>[[]]</comment>
      <origin>224109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1478" sha1="mqz7ei1ukd1alq30md3dt8qc7m05sol" xml:space="preserve">{{Wies infobox
|Wies=Pòdrąbiónô
|rodzôcz_wsë=
|céch_wsë=
|ôrt_gminë=
|fana_wsë=
|kôrta_wsë=
|wòjewództwò=pòmòrsczé
|kréz=kòscérsczi
|gmina=Kôrsëno
|szôłtëstwò=Bòrsk
|miejskô=
|wiechrzëzna=
|gradëN=53
|minutëN=56
|sekùndëN=33
|gradëE=17
|minutëE=58
|sekùndëE=09
|wiżô=
|rok=
|lëdztwò=
|gãscëzna=
|nr_czér=
|pòcztowi_kòd=
|reg_tôfla=
|SIMC=
|szôłtës=
|www=
|òdjimk=
|galerëjô_commons=
}}
'''Pòdrąbiónô''' ({{jãz.|pl}} ''Podrąbiona'') – môłô [[Kaszëbë|kaszëbskô]] sedlëna w [[gmina Kôrsëno|gminie Kôrsëno]], w [[Kòscérsczi kréz|kòscérsczim krézu]], w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. Leżi w lasny òbéńdze [[Tëchòlsczé Bòrë|Tëchòlsczich Bòrów]]. Niedalek òd wsë miescy sã dôwné [[wòjskòwé latawiskò]].

Wchôdô w skłôd szôłtëstwa [[Bòrsk]]&lt;ref&gt;[http://www.bip.ires.pl/gfx/karsin/files/pliki_do_pobrania/statut_gminy_karsin.pdf ''Statut gminy Karsin'']&lt;/ref&gt;.

Òficjalną kaszëbską pòzwã „Pòdrąbiónô” wprowadzëlë 26 maja 2014&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160427004859/http://mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl/download/86/19883/ListagminwpisanychdoRejestrugmin-stanna5IV16.pdf ''Lista gmin wpisanych do Rejestru gmin, na których obszarze używane są nazwy w języku mniejszości'']&lt;/ref&gt;.

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé pòwrózczi ==
{{Commons}}

[[Kategòrëjô:Gmina Kôrsëno]]
[[Kategòrëjô:Kaszëbë]]</text>
      <sha1>mqz7ei1ukd1alq30md3dt8qc7m05sol</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Refektôrz</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10874</id>
    <revision>
      <id>224121</id>
      <parentid>219070</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:57:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>– to je → –; [[Zómk]]</comment>
      <origin>224121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="258" sha1="a8zecaby4rehlac08smt77twc7ldrx8" xml:space="preserve">[[Òbrôzk:Refeitório, Convento de Cristo 91.jpg|mały|Refektôrz]]

'''Refektôrz''' – klôsztornô jôdnica. Òn mòże bëc w [[Zómk|zómkù]].

== Bùtnowé pòwrózczi ==
{{Commons}}

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Architektura]]</text>
      <sha1>a8zecaby4rehlac08smt77twc7ldrx8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11384</id>
    <revision>
      <id>224199</id>
      <parentid>217029</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T00:09:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Terrus38</username>
        <id>14026</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>224199</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4704" sha1="67wh5dqqkm3ahtwokus02715e8ilnw2" xml:space="preserve">{{Nôpiérwi pò kaszëbskù}}

[[Òbrôzk:Tablica na pomniku ks. Bernarda Sychty w Sierakowicach.jpg|mały|Tôblëca na pòmnikù Bernata Zëchtë w [[Serakòjce|Serakòjcach]] z nadczidką ò „Słowarzu kaszëbsczich gwarów na tle lëdowi kùlturë” ]]

'''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej''' ([[Kaszëbsczi jãzëk|kasz.]] ''Słowôrz kaszëbsczich gwarów na tle lëdowi kùlturë''&lt;ref&gt;Róża Wòszôk-Slëwa, ''Ò czim gôdają kaszëbsczé słowarzowé zéwiszcza tikającé sã pòzwów alkòhòlowégò wëpitkù?'' [w:] „Biuletyn Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2009, s. 217.&lt;/ref&gt;) – sétmëtomòwi [[słowôrz]] ksãdza [[Bernat Zëchta|Bernata Zëchtë]], jaczi wëdôwóny béł w latach 1967–1976. 

Je to zbiérk lëdowi słowiznë, a téż kaszëbsczich rzeklënów, òpòwiôstków, pòdaniów, bôjków, anegdotów i rozmajitëch pòzwów (miast i wsy, pòlów i łąk, gór, jezór i stawów itd.). Gromadzy bògatą słowiznã z całëch Kaszëb (kòl 61 tës. leksemów, w tim 8 tës. frazeòlogiznów i 4 tës. przësłow), chtërną Zëchta spisywôł razã z [[Fòlklor|fòlklorã]]. Słowôrz pòwstôwôł na spòdlim materiału zebrónégò przez aùtora prosto òd Kaszëbów przë leżnoscë wielënë swòjich rézów i gôdków z mieszkańcama kaszëbsczich môlëznów. Zapisywô słowarzowé i etnograficzné zbiéżnotë Kaszëb z [[Kòcéwskô|Kòcewim]], rzôdzy z [[Tëchòlsczé Bòrë|Bòrama]].

Wedle [[Eùgeniusz Gòłąbk|Eùgeniusza Gòłąbka]] słownik Bernarda Zëchtë zawiérô przede wszëtczim aùtenticzną mòwã Kaszëbów z terenów, na jaczich przetrwelë w XX wiekù. Gòłąbk pòdkresliwô, że nie je to kaszëbizna tipù „zrzeszińsczégò”, znónô ze słownika [[Jón Trepczik|Jana Trepczika]], a to temù, że ksądz Zëchta dosc kriticzno zdrzôł na słowòtwórstwò tzw. [[Zrzeszińcë|Zrzeszińców]] (przede wszëtczim [[Aleksander Labùda|A. Labùdë]], J. Trepczika), tim barżi, że jich [[neòlogiz|neòlogizmë]] bëłë czãsto òdpòwiednikama słów jistniejącëch w kaszëbiznie ju òd dôwna&lt;ref&gt;Eùgeniusz Gòłąbk, ''Mòje zastrzedżi do kaszëbsczi słowiznë ùżiwóny w „Pòmeranii”'' [w:] „Pomerania” 2022 nr 12, s. 54.&lt;/ref&gt;.

Ùwôżóny je za jeden z nôlepszich słowarzów westrzód [[Słowiańsczé jãzëczi|słowiańsczich]] prôc leksykograficznëch. Òd samégò zôczątkù mô stolemné znaczenié dlô baderowaniô kaszëbsczi słowiznë i kùlturë i zwóny je czãsto „encyklopedią lëdowi kùlturë Kaszëb”. Donenczas pòwstałé pòstãpné słowarze i òpracowania òpiérają sã wnetk wiedno na bòkadnym zdrójnym materiale zebrónym i òpùblikòwónym bez Zëchtã. „Słowôrz kaszëbsczich gwarów na tle lëdowi kùlturë” stał sã spòdlim wiele pòdrobnëch prôc jinëch aùtorów i òstôł zwëskòny m.jin. w AJK („Atlas Językowy Kaszubszczyzny”)&lt;ref&gt;[[Jerzi Tréder]], ''Spòdlowô wiédza ò kaszëbiznie'', Gduńsk 2009, s. 18.&lt;/ref&gt;.

Zebrónyma w słowarzu przësłowiama zajął sã w òsóbny ksążce prof. [[Jerzi Tréder]]&lt;ref&gt;J. Treder, ''Kaszubi. Wierzenia i twórczość. Ze słownika Sychty'', Gdańsk 2002.&lt;/ref&gt;. Słowôrz Zëchtë béł téż wôżnym zdrojã wiédzë ò frazeologiznach w przëtrôfkù jiny nôùkòwi prôcë Trédra „Frazeologia kaszubska a wierzenia i zwyczaje (na tle porównawczym)&lt;ref&gt;J. Treder, ''Frazeologia kaszubska a wierzenia i zwyczaje (na tle porównawczym)'', Wejherowo 1989.&lt;/ref&gt;. [[Grégòr Schramke]] zajął sã zredagòwanim we współczasnym pisënkù kaszëbsczim i adaptacją w [[pòlsczi jãzëk|jãzëkù pòlsczim]] wëzwëskónëch ze Słowarza òpòwiôstków, pòdaniów, bôjków i anegdotów&lt;ref&gt;[[Bòżena Ùgòwskô]], ''Tłómaczenia na kaszëbsczi jãzëk i z jãzëka kaszëbsczégò'' [w:] „Biuletyn Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2o16, s. 187.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;G. J. Schramke, ''W wieczornej mgle. Niesamowite opowieści z Kaszub ze Słownika Sychty'' // ''W wieczórny dôce. Niestwòrzoné pòwiôstczi z Kaszëbsczi ze Słowôrza Zëchtë'', Gdynia – Pelplin 2004; G. J. Schramke, ''W świetle dnia. Anegdoty i bajki z Kaszub ze Słownika Sychty'' // ''W widze dnia. Gôdczi i bôjczi z Kaszëbsczi ze Słowôrza Zëchtë'', Gdynia – Pelplin 2006.&lt;/ref&gt;.

== Òbaczë téż ==
* [[Wikisłowôrz|Słowôrz Wikipediji (Wikisłowôrz)]]
* [[Słowôrz]]

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* https://web.archive.org/web/20071104134906/http://www.dziedzictwo.ekai.pl/text.show?id=1827

{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Słowôrze]]
[[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]]
[[Kategòrëjô:Kaszëbsczi jãzëk]]</text>
      <sha1>67wh5dqqkm3ahtwokus02715e8ilnw2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fliger</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11475</id>
    <revision>
      <id>224103</id>
      <parentid>210764</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:30:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>Sparłãczoné témë= * [[Latawiskò]]</comment>
      <origin>224103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5729" sha1="5fxocja6kg6vgfl9druki5p4yyif7nb" xml:space="preserve">{{Do werifikacje}}
[[Òbrôzk:First flight2.jpg|mały|Fliger bracynów Wright pòdczas pierszégò lotu]]
[[Òbrôzk:Emirates Airbus A380-861 A6-EER MUC 2015 04.jpg|mały|Fliger pasażersczi Airbus A380]]

'''Fliger, latawc''' – załogòwi abò bezzałogòwi [[statk]] pòwietrzny cãższi òd pòwietrza (aerodyna), chtëren trzimô sã w [[left|lewce]] dzãka wytwarzanej sile nosnej za pòmòcą nieruchòmëch, w danëch warunkach wzglãdem statkù, skrzëdeł. Cąg pòtrzebny do ùtrzëmania [[prãdkòsc|prãdkòsci]] w loce pòzomim wëtwarzany je przez jeden abò wiãcy silników.

Mòżna wyróżnic dwa ôrte napãdów:
*Smigòwi, w chtërnym moment òbrotowi silnika zamieniany je na cąg za pòmòcą smigła; do takégò napãdu stosuje sã silniki tłokòwi abò turbinowi,
*Òdrzutòwi, w chtërnym cąg wëtwarzany je bezpośrednio w silnikù; zwëkle stosuje sã silniki turbòòdrzutowe, silniki rakietowe wykòrzestëwane są głównie w konstrukcjach eksperymentalnëch abò jakò napãd pòmòcniczi przë starcie.

== Historiô fligra ==
[[Òbrôzk:Fliegerwerft 2008 Borkum 061.jpg|mały|Dwùpłatowiec Focke-Wulf Fw 44]]
Lëdze òd niepamiãtnëch czasów marzëli ò lataniu. Na pòdstawié òbserwacji ptòchów Leonardo da Vinci (1452-1519) zaprojektował pierszą lotniã. Pionierzë latania, tacy jak Niemiec Otto Lilienthal (1848-1896), ùdowòdnili, że szëbòwiec mòże wnieść człowieka w pòwietrze.

Pòd kuńc XIX w. wielu wënalazców próbòwało skonstruowac fliger, je to szëbòwiec z napãdem. Ùdało sã to dwóm Amerëkanom bracynom Orville’owi (1871–1948) i Wilburowi (1867–1917) Wrightom, chtërnëm zbùdowali fliger pòruszany silnikiem spalinowëm i w 1903 rokù dokònali pierszégò kontrolowanégò przelotu. Trwał òn 12 sekùnd. Tegò samégò dnia braca dokònali pòstapnëch trzëch przelotów, w chtërnëch fliger przelecał 270 métrów, a nôdłuższi lot trwał 59 sekùnd. Ten [[rok|rok]] ùznajé sã za pòczątk erë fligerów. Bracia Wright nie bëli równak pierszymi, chtërny zasłużyli sã na pòlu bùdowë fligerów. Pierszim człowiekiem, ò chtërnëm mòżna pòwiedzec, że ręzowôł na pòkładze fligera, béł Clément Ader (1841–1925),chtërën wzniósł sã maszëną napãdzaną silnikiem parowëm.

Pierszé robòte nad silnikiem òdrzutowëm prowadzono w latach 30. XX stalata. Silniki tłokòwe òkazałë sã niezbyt przydatne przë wilgach prãdkòscach oraz na znacznych wësokòscach, gdze pòwietrze je rozrzedzone. Pòtrzebny béł nowi tëp silnika. Ju w latach 30 brëtëjsczi inżynier Frank Whittle (1907–1996) òpatentował projekt silnika òdrzutowégò, le pierszim òdrzutowcem béł niemiecczi Heinkel He 178, poddany próbom w 1939 rokù. Brëtëjsczici amerëkańsczi òdrzutowce pòjawiłë sã niedłudżo pòtemù, w czase dredżi wòjny swiatowej. Dzôsiejszé tegò tëpù fligerë mògą pòkònac barierã prãdkòscë dzwiãkù.
[[Pòlskô|Pòlską]] pòzwa „fliger” wprowadził [[Władysław Umiński|Władësław Umińsczi]].

== Cechë kònstrukcëjné fligerów ==
[[Òbrôzk:Cechy konstrukcyjne samolotow.svg|mały|Cechë kònstrukcëjné fligerów]]
Òglowò òkreslenié charakterëstëcznëch rozwiązań zastosowanych przë bòdowié òkreslonégò fligera. Mògą dotëczëc midzë jinszima:
*Liczbë płatów – są to fligrë:
**jednopłatowe,
**półtorapłatowe
**dwupłatowe
**trójpłatowe
*umòcowania na kadłubie głównégò płatë – są to fligrë:
**dolnopłatë
**sredniopłatë
**górnopłatë – specjalną òdmianą górnopłatu je płat Pùławskégò pòlskiej kònstrukcji;

*ilosci zamòntowanëch silników- są to Flieger:
**Jednosilnikòwe
**Wielosilnikòwe
***Dwusilnikòwé
***Trójsilnikòwé
***Cztërosilnikòwé
*lëczba kadłubów – są to fligerë:
**Jednokadłùbòwé
**Dwukadłùbłowé (tzw. latająca rama, belko wiec)
**Bezkadłùbòwé (tzw. latające skrzidło, rzadkò spòtykané)
*Ùmòcowania płatu – są to Flieger:
**Wòlnoscé
**Zastrzałowé
*Ôrte pòdwòza- są to fligerë:
**Z pòdwòzém stałym
**Z pòdwòzém chòwanym
*Przeznaczenia
**Towarowé
**Pasażerské
**Cywilné
**Òsobisté
**Turëstëczné
**Rozpòznawczé
**Patrolowé
**Pòszukiwania òkrãtów pòdwòdnëch
**Szturmòwé
**Walki radioelektroniczné
**Szkòlno – treningòwé
**Sportowé
**Rekordowé
**Ratowniczé
**Sanitarné
**Transpòrtowé
**Bòmbòwé
**Mëslëwskié
***Mësliwcé bòmbardującé
***Mësliwcé przechwytującé
***Mësliwcé przewagi pòwietrznej
***Mësliwcé dzenne
***Mësliwcé nocné
***Mësliwcé wielozadaniowé
**Wielozadaniowé Flieger bòjowé
**Fligerë zwalczaniô òkrãtów pòdwòdnëch
*Spòsobu prowadzenia – są to Flieger:
**Załogòwé
**Bezzałogòwé

*Spòsobù startu i lądowanié
**Konwencjonalnégò startu i lądowanié
**Krótczégò startu i lądowanié
**Krótczégò startu i pionowégò lądowanié
**Pionowégò startu i lądowanié
**Pionowégò startu i konwencjonalnégò lądowanié
**Pionowégò abò krótczégò startu i lądowané
**Startu katapùltowégò i lądowanié konwencjonalnégò abò krótczégò

== Òbaczë téż ==
{{Òbaczë téż
|Szlachòwnô pòzwa=
|Sparłãczoné témë=
* [[Latawiskò]]
|Kategoriô=Transpòrt
}}

== Bibliografia ==
*''Telegram from Orville Wright in Kitty Hawk, North Carolina, to His Father Announcing Four Successful Flights, 1903 December 17 – World Digital Library, www.wdl.org [dostęp 2017-11-26] ({{jãz.|en}})''
*''Encyklopedia pytań i odpowiedzi (Brian Williams)''
*''Janusz Kędzierski: Pod niebem własnym i obcym. Wyd. Min. Obrony Narodowej, 1978, s. 99.''

== Bùtnowé pòwrózczi ==
{{Commons}}

[[Kategòrëjô:Transpòrt]]</text>
      <sha1>5fxocja6kg6vgfl9druki5p4yyif7nb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Syriô</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11553</id>
    <revision>
      <id>224159</id>
      <parentid>212131</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T21:24:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DawnyTest</username>
        <id>14843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>je pòdani ten World Factbook to szkòda nie kòrzëstac</comment>
      <origin>224159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3785" sha1="fui2e61rw6ku3r7tzwtr80u39qrbtuk" xml:space="preserve">{{Infobox-państwò|miono=Arabskô Repùblika Syrëji (Syrëjô)|gwôsné miono=الجمهورية العربية السورية &lt;br&gt;&lt;small&gt;al-Jumhūrīyah al-ʻArabīyah as-Sūrīyah&lt;/small&gt;&lt;/br&gt;|fana=Flag of Syria (2025-).svg|miono-genitiw=Syrëji|herb=Emblem of Syria (2025–present).svg|mòtto=|himn=Humat ad-dijar&lt;br&gt;(Strażnicy Tatczëzny)|na karce=Syria in its region (claimed).svg|jãzëk=[[arabsczi jãzëk|arabsczi]] dial. syr.|stolëca=Damaszk|fòrma państwa=Prezidentowô Repùblika|Prezydeńt=Ahmad asz-Szara|wiéchrzëzna=185.180|procent-wòdë=|rok=2011|lëdztwò=20.401.892|dëtk=[[syrëjsczi funt]]|kòd dëtka=SYP|czasowô cona=+2 do +3|swiãto=|kòd=SY|Internet=.sy|aùtowi kòd=SY|telefón=+963
}}
'''Syrëjô''' je państwã w zôpadnej [[Azjô|Azji]] nad pòrenkowim [[Strzódzemné_Mòrze|Strzódzemném Mòrzem]], czej je tu tragedia: od 2011 wojna domoca diktatora Assada i midzënarodnô wojna od 2014 przecem ISIS, Tëreckô i jin. Syrëjô greńczë z państwama: [[Irak]] òd pòrënku (długòsc grańcë wënosy 599 km), [[Tëreckô]] od nôrdu, [[Jordaniô]] (379 km) i [[Izrael]] (83 km) od półniô, [[Liban]] (403 km) i Strzódzemné Mòrze òd zôpadu (brzegòwô liniô mô długòsc 193 km) i też w blëzë [[Cyper]] na mòrzu. Stolecznym gardã je [[Damaszk]]. Nôwikszim gardã beło [[Aleppo]], le pre wojną od 2011 rokù. Jine wiksze gardë Syrëji to Latakia, Homs i Hama.

Miono Syrëjô pòchôdô òd luwijsczégò słowa, zapisónégò w VIII stolatë p.n.e. jakno „Sura/i&quot; ë starożëtnégò grecczégò: Σύριοι, Sýrioi, abò Σύροι, Sýroi; òba pòchôdają òd jesz wiôższégò słowa Aššūrāyu z nordowi Mezopotamii.

Z historicznym perspetiwë miono „Syrëjô&quot; òdnosi sã do regionów nordowégò Lewantu, zamëkając téż m.jin. dzysdniowi [[Liban]], Aleksandrettã (ùrzãdni İskenderun) ë starożëtny gard Antiochijô (syryjską stolëcą z czasów przedmùzułmańsczich). W jesz wiôlgszim znaczënkù, jakno Wiôlgô Syrëjô abò Syrëjopalestina, miono Syrëjô zamëkô w [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim jãzëkù]] téż zemie dzysdniowégò Izraela, Palestinë, Jordańskô, a téż Synaju, Cylicji ë jinëch zemiów, òd Taurusu (górów w Turecczi) pò Syrską Pùstynię ë òd Strzódzemnégò Môrza pò Eùfrat. W tim znaczënkù równak w [[Arabsczi jãzëk|arabsczim jãzëkù]] brëkòwóné je miono ‏الشام‎, trl. ''Aš-Šām'', trb. ''Asz-Szam'', co je téż pòtoczną mioną ùrzãdny stolëcë regionu ë państwa Syrëji, czëlë Damaszku.

== Galeriô ==
&lt;gallery&gt;
Ummayad_Mosque_at_night.jpg|Ummajadczi meczet w Damaszku
Tetrapylon_Palmyra.jpg|Tetrapilon w Palmirze, zniczony w 2014 przez ISIS
Saint_Elijah_Maronite_Cathedral,_Aleppo_(4).jpg|Katedra Mariawitów sw. Elijôsza w Aleppo 
Barada_river_in_Damascus_(April_2009).jpg|Rzeka Barada w Damaszku 
Aleppo_Night_by_Charles_Hajj.jpg|Aleppo w noc
Citadel_of_Aleppo.jpg|Citadelo w Aleppo w 2010 r, dzys zniczona 
Bosra_pano_Syria.jpg|Rzimsczi teatr w Bosra
Lion_in_the_garden_of_Palmyra_Archeological_Museum,_2010-04-21.jpg|Lew bôżeny Al-Lat w Palmirze, dzys zniczony
Damascus_Opera_House.jpg|Opera w Damaszku
Palmyra,_Syria_-_3.jpg|Góry kól Palmiry 
Downtown_Aleppo,_Queik_river_at_night.jpg|Rzeka Queik w Aleppo
Aleppo_city_hall_laz.jpg|Rotesz w Aleppo w 2009 r, dzys zniczone
Rosa_damascena5.jpg|Damaszkòwô róża
Bakdash_Icecream_(2789962718).jpg|Deser Booza w Damaszku
Aleppo_soap_01.jpg|Oliwczowe medłô z Aleppo
&lt;/gallery&gt;

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* [https://web.archive.org/web/20171205190930/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/sy.html Syria World Factbook]

{{Azjô}}

[[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]]</text>
      <sha1>fui2e61rw6ku3r7tzwtr80u39qrbtuk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hajiti</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12394</id>
    <revision>
      <id>224183</id>
      <parentid>223624</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T22:23:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DawnyTest</username>
        <id>14843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>224183</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2954" sha1="3c0v0y439dh55y3yrayl6hqst00xv1q" xml:space="preserve">{{Infobox-państwò
|gwôsné miono=République d’Haïti
Repiblik Ayiti
|fana=Flag of Haiti.svg
|miono-genitiw=Hajiti
|miono=Repùblika Hajiti
|herb=Coat of arms of Haiti.svg
|mòtto=Liberté, Égalité, Fraternité&lt;br&gt;L'union fait la force
|na karce=LocationHaiti.svg
|jãzëk=[[Francësczi jãzëk|francësczi]], hajitańsczi kreolsczi
|stolëca=Port-au-Prince
|fòrma państwa=repùblika
|wiéchrzëzna=27 750
|rok=2021
|lëdztwò=11 198 240
|dëtk=Hajitańscze gourde
|kòd dëtka=HTG
|czasowô cona=–5
|swiãto=1 stëcznika
|himn=La Dessalinienne
|kòd=HT
|Internet=.ht
|telefón=+509
|Mònarcha=
|Prezydeńt=Alix Didier Fils-Aimé (p.ò.)
|Premiéra=
|data ùsôdzenia=1 stëcznika 1804
|aùtowi kòd=HT
}}
'''Hajiti''' – państwò w zôpadnym dzélu [[Hajiti (òstrów)|òstrowù]] o tim samim mionie we Westrzédny Americe, ze stolëcą w [[Port-au-Prince]]. Grańczi z [[Dominikańskô Repùblika|Dominikaną]], długòsc grańcë wënosy 380 km&lt;ref&gt;''[https://www.gazetaprawna.pl/wiadomosci/swiat/artykuly/8362367,dominikana-mur-granica-haiti-kontrola-imigracji.html Dominikana buduje mur na granicy z Hajiti. Celem jest kontrolowanie imigracji]'' [online], gazetaprawnapl.pl, 21 gromicznika 2022 [dost. 2026-06-05] (pòl).&lt;/ref&gt;. Krôj béł dôwni kòlonią [[Francjô|Francësczi]], òd chtërny zwëskôł samòstójnotã 1 stëcznika 1804&lt;ref&gt;[https://www.haiti.org/celebration-of-haiti-s-212th-year-of-independence/ Celebration of Haiti’s 212th Year of Independence] Embassy of the Republic of Haiti in Washington DC&lt;/ref&gt;. Òb czas wòjny o samòstójnotã we francësczich wòjskach to dało téż [[Pòlôszë|Pòlôchów]], chtërny pózni przechôdelë na hajitańską stronã, bë pòmagac w biôtce z kòlonizatorã&lt;ref&gt;[https://www.national-geographic.pl/historia/historia-legionow-polskich-na-haiti-polacy-byli-nazywani-bialymi-murzynami-europy/#mit-solidarnosci-i-braterstwa Trudna historia Legionów Polskich na Haiti. Polacy byli nazywani „białymi niewolnikami”] National Geographic Polska&lt;/ref&gt;.

== Galeriô ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Òbrôzk:Port Au Prince, Haiti (7664274188).jpg|Lëdze w stolëcë Port-au-Prince
Òbrôzk:Haitian national palace earthquake.jpg|Hajitańsczi Prezydencczi Pałac, pòszargóny bez trzãsenie zemi (2010)
Òbrôzk:Sans-Souci Palace, National History Park, Haiti.jpg|Ruinë Pałacu Sans-Souci
Òbrôzk:Aerial 2.jpeg|Fligrowi òdjimk òstrowu
Òbrôzk:4Haiti2019.png|Demónstracjô procëm prezydentowi Jovenelowi Moïse na òstrowie Gonava (2019)
Òbrôzk:Condylactis gigantea (Giant Anemone) red base.jpg|Karaibsczi ùkwiał
&lt;/gallery&gt;

== Òbaczë téż ==
* [[Francësczi jãzëk]]

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé pòwrózczi ==
{{Commons}}
* https://web.archive.org/web/20260709113631/https://radiokaszebe.pl/news/faustyn-wirkus-kaszubski-krol-haiti-spotkanie-autorskie-w-gdansku-986

{{Amerika}}

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Hajiti| ]]</text>
      <sha1>3c0v0y439dh55y3yrayl6hqst00xv1q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224184</id>
      <parentid>224183</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T22:24:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DawnyTest</username>
        <id>14843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>224184</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2955" sha1="7ewh1pi9fxa50q2axelm769iis0zgyj" xml:space="preserve">{{Infobox-państwò
|gwôsné miono=République d’Haïti
Repiblik Ayiti
|fana=Flag of Haiti.svg
|miono-genitiw=Hajiti
|miono=Repùblika Hajiti
|herb=Coat of arms of Haiti.svg
|mòtto=Liberté, Égalité, Fraternité&lt;br&gt;L'union fait la force
|na karce=LocationHaiti.svg
|jãzëk=[[Francësczi jãzëk|francësczi]], hajitańsczi kreolsczi
|stolëca=Port-au-Prince
|fòrma państwa=repùblika
|wiéchrzëzna=27 750
|rok=2021
|lëdztwò=11 198 240
|dëtk=Hajitańscze gourde
|kòd dëtka=HTG
|czasowô cona=–5
|swiãto=1 stëcznika
|himn=La Dessalinienne
|kòd=HT
|Internet=.ht
|telefón=+509
|Mònarcha=
|Prezydeńt=Alix Didier Fils-Aimé (p.ò.)
|Premiéra=
|data ùsôdzenia=1 stëcznika 1804
|aùtowi kòd=HT
}}
'''Hajiti''' – państwò w zôpadnym dzélu [[Hajiti (òstrów)|òstrowù]] o tim samim mionie we Westrzédny Americe, ze stolëcą w [[Port-au-Prince]]. Grańczi z [[Dominikańskô Repùblika|Dominikaną]], długòsc grańcë wënosy 380 km&lt;ref&gt;''[https://www.gazetaprawna.pl/wiadomosci/swiat/artykuly/8362367,dominikana-mur-granica-haiti-kontrola-imigracji.html Dominikana buduje mur na granicy z Hajiti. Celem jest kontrolowanie imigracji]'' [online], gazetaprawnapl.pl, 21 gromicznika 2022 [dost. 2026-06-05] (pòl).&lt;/ref&gt;. Krôj béł dôwni kòlonią [[Francjô|Francësczi]], òd chtërny zwëskôł samòstójnotã 1 stëcznika 1804&lt;ref&gt;[https://www.haiti.org/celebration-of-haiti-s-212th-year-of-independence/ Celebration of Haiti’s 212th Year of Independence] Embassy of the Republic of Haiti in Washington DC&lt;/ref&gt;. Òb czas wòjny o samòstójnotã we francësczich wòjskach to dało téż [[Pòlôszë|Pòlôchów]], chtërny pózni przechôdelë na hajitańską stronã, bë pòmagac w biôtce z kòlonizatorã&lt;ref&gt;[https://www.national-geographic.pl/historia/historia-legionow-polskich-na-haiti-polacy-byli-nazywani-bialymi-murzynami-europy/#mit-solidarnosci-i-braterstwa Trudna historia Legionów Polskich na Haiti. Polacy byli nazywani „białymi niewolnikami”] National Geographic Polska&lt;/ref&gt;.

== Galeriô ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Òbrôzk:Port Au Prince, Haiti (7664274188).jpg|Lëdze w stolëcë Port-au-Prince
Òbrôzk:Haitian national palace earthquake.jpg|Hajitańsczi Prezydencczi Pałac, pòszargóny bez trzãsenie zemi (2010)
Òbrôzk:Sans-Souci Palace, National History Park, Haiti.jpg|Ruinë Pałacu Sans-Souci
Òbrôzk:Aerial 2.jpeg|Fligrowi òdjimk òstrowu
Òbrôzk:4Haiti2019.png|Demónstracjô procëm prezydentowi Jovenelowi Moïse na òstrowie Gonâve (2019)
Òbrôzk:Condylactis gigantea (Giant Anemone) red base.jpg|Karaibsczi ùkwiał
&lt;/gallery&gt;

== Òbaczë téż ==
* [[Francësczi jãzëk]]

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé pòwrózczi ==
{{Commons}}
* https://web.archive.org/web/20260709113631/https://radiokaszebe.pl/news/faustyn-wirkus-kaszubski-krol-haiti-spotkanie-autorskie-w-gdansku-986

{{Amerika}}

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Hajiti| ]]</text>
      <sha1>7ewh1pi9fxa50q2axelm769iis0zgyj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Szablóna:Jãz.</title>
    <ns>10</ns>
    <id>12522</id>
    <revision>
      <id>224142</id>
      <parentid>224093</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T18:03:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Terrus38</username>
        <id>14026</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>224142</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3604" sha1="bhzd1eqw9q1j6kndfabvx3egk2uls72" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;&lt;abbr title=&quot;{{jãz./starna|{{{1|}}}}}&quot;&gt;{{No self link|{{jãz./starna|{{{1|}}}}}|{{#switch: {{{1|}}}&lt;!----&gt;
|ae=awest.&lt;!--?--&gt;
|ar=arab.&lt;!--?--&gt;
|be=biôłor.&lt;!-- {{RKJ|2013|93}}, téż biôł. w RKJ 2014 s. 158--&gt;
|br=bret.&lt;!--?--&gt;
|bg=bùłg.&lt;!--{{RKJ|2013|93}}, téż bùł. w RKJ 2014 s. 158--&gt;
|bs=bòsn.&lt;!--?--&gt;
|ca=kat.&lt;!--?--&gt;
|cs=czes.&lt;!--{{RKJ|2020|31}}--&gt;
|csb|kaszëbsczi=kasz.&lt;!--{{RKJ|2014|153}}--&gt;
|cnr=czôrnog.&lt;!--?--&gt;
|cy=wal.&lt;!--?--&gt;
|da=duń.&lt;!--{{RKJ|2013|102}}--&gt;
|de=niem.&lt;!--{{RKJ|2014|187}}--&gt;
|dsb=dólnołuż.&lt;!--{{RKJ|2013|98}}--&gt;
|en=an.&lt;!--{{RKJ|2013|93}}, téż ang. {{RKJ|2015|198}}--&gt;
|es=szp.&lt;!--{{RKJ|2013|93}}--&gt;
|et=est.&lt;!--{{RKJ|2013|98}}--&gt;
|fa=pers.&lt;!--?--&gt;
|fi=fiń.&lt;!--fin. w {{RKJ|2013|98}}, ale fińsczi jãzëk--&gt;
|fr=fr.&lt;!--{{RKJ|2013|93}}--&gt;
|ga=irl.&lt;!--?--&gt;
|gl=galic.&lt;!--pl--&gt;
|gmh=strz.-wës.-miem.&lt;!--?--&gt;
|gr=gr.&lt;!--nowògr. w {{RKJ|2013|98}}; gr. w {{RKJ|2015|126}}--&gt;
|grc=stôrogr.&lt;!--{{RKJ|2015|126}}--&gt;
|gsw=gsw.&lt;!--?--&gt;
|haw=haw.&lt;!--?--&gt;
|hbs=serb.-chòrw.&lt;!--?--&gt;
|he=hebr.&lt;!--{{RKJ|2016|171}}--&gt;
|hr=chòrw.&lt;!--?--&gt;
|hsb=górnołuż.&lt;!--{{RKJ|2013|98}}--&gt;
|hu=wãg.&lt;!--{{RKJ|2013|102}}--&gt;
|hy=òrm.&lt;!--?--&gt;
|is=isl.&lt;!--?--&gt;
|it=ital.&lt;!--{{RKJ|2013|93}}--&gt;
|ja=jap.&lt;!--{{RKJ|2013|135}}--&gt;
|ka=grëz.&lt;!--?--&gt;
|kk=kaz.&lt;!--?--&gt;
|km=khm.&lt;!--?--&gt;
|kl=gren.&lt;!--?--&gt;
|ko=kòr.&lt;!--{{RKJ|2013|135}}--&gt;
|ky=kirg.&lt;!--?--&gt;
|la=łac.&lt;!--{{RKJ|2014|154}}--&gt;
|lt=lët.&lt;!--lit. w {{RKJ|2013|98}}, ale lit.=liturgiczno w {{RKJ|2012|66}} i jest Lëtwa i Lëtewsczi --&gt;
|lu=luks.&lt;!--?--&gt;
|lv=łot.&lt;!--{{RKJ|2013|98}}--&gt;
|lij-MC=mòn.&lt;!--?--&gt;
|mdf=mòksz.&lt;!--?--&gt;
|mk=mac.&lt;!--{{RKJ|2013|93}}--&gt;
|ms=mal.&lt;!--?--&gt;
|nah=nah.&lt;!--?--&gt;
|nds=dólnomiem.&lt;!--(RKJ|2014|149); téż dniem. {{RKJ|2014|187}}--&gt;
|nl=hòl.&lt;!--{{RKJ|2013|93}}; néderl?--&gt;
|no=nor.&lt;!--?--&gt;
|nb=nor. (''bok.'')&lt;!--? – bokmål --&gt;
|nn=nor. (''nyn.'')&lt;!--? – nynorsk --&gt;
|nv=naw.
|pl=pòl.&lt;!--{{RKJ|2014|149}}--&gt;
|pox=pòł.
|prg=prës.
|pt=pòrt.&lt;!--{{RKJ|2013|93}}--&gt;
|rm=romansz&lt;!--?--&gt;
|ro=rum.&lt;!--{{RKJ|2013|98}}--&gt;
|ru=rus.&lt;!--{{RKJ|2013|93}}--&gt;
&lt;!--|sh=sch. wëcopóny z ISO 639 → hbs --&gt;
|sk=słow.&lt;!--{{RKJ|2013|102}}--&gt;
|sl=słwn.&lt;!--{{RKJ|2013|102}}--&gt;
|sq=alb.&lt;!--?--&gt;
|sr=serb.&lt;!--{{RKJ|2014|158}}--&gt;
|sv=szw.&lt;!--{{RKJ|2013|104}}--&gt;
|szl=szl.&lt;!--ISO 639-3--&gt;
|tr=tër.&lt;!--?--&gt;
|tg=tadż.&lt;!--?--&gt;
|tk=turkm.&lt;!--ISO 639-2--&gt;
|uk=ùkr.&lt;!--{{RKJ|2014|158}}--&gt;
|wym=wël.&lt;!--?--&gt;
|vi=wiet.&lt;!--?--&gt;
|yi=jid.&lt;!--?--&gt;
|zh=chin.&lt;!--{{RKJ|2013|135}}--&gt;
|zu=zulu:
&lt;!----------------------------------------------------------&gt;
|xpsi=prasł.&lt;!--{{RKJ|2008|109}}--&gt;
|pie=pie.&lt;!--?--&gt;
&lt;!--Skrócënczi i symbòle stosowóné w słowarzu Ramùłta (RKJ 2014 187)--&gt;
|#default=[[Category:Dodac jãzëk do Szablóna:jãz. i Szablóna:jãz./starna]]{{{1|}}}
}}}}&lt;!--
pom.-niem. – pomorsko-niemieckie //pl:Gwary pomorskie języka dolnoniemieckiego?
pr.-niem. – prusko-niemiecki     //?
śr.-łac. – średniołacińskie      //en:Medieval_Latin? Linguist List: lat-med
--&gt;&lt;/abbr&gt;&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
* [[Szablóna:jãz./starna]]
&lt;pre&gt;
{{jãz.
|1|jãzëk = XX  ← kod ISO 639
}}
&lt;/pre&gt;
----
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{jãz.|csb}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
:{{jãz.|csb}}
----
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{jãz.|pl}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
:{{jãz.|pl}}
----
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{jãz.|de}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
:{{jãz.|de}}
----
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{jãz.|en}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
:{{jãz.|en}}
----
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{jãz.|es}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
:{{jãz.|es}}
----
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{jãz.|la}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
:{{jãz.|la}}
----

[[Kategòrëjô:Jãzëkòwé szablónë]]
[[Kategòrëjô:Szablónë zamikającé w se pòdôwczi]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bhzd1eqw9q1j6kndfabvx3egk2uls72</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Deftones</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13075</id>
    <revision>
      <id>224175</id>
      <parentid>223957</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T21:44:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>224175</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39446" sha1="5s84i86nbl9hv80dfuuw9nji1zyocho" xml:space="preserve">{{Mùzyczné karno
|pòzwa = Deftones
|òbrôzk = Deftones live brixton academy 2007.jpg
|òpisënk = Kòncert karna Deftones w Brixton Academy w [[Londin|Londinie]], 14.04.2007 r.
|pòwstanié = 1988
|môl pòwstaniô = [[Sacramento]], [[Kalifòrniô]], [[Zjednóné Stanë Americzi|USA]]
|krôj = [[Òbrôzk:Flag of the United States.svg|tło|22x22px]] [[Zjednóné Stanë Americzi|USA]]
|mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[alternatiwny rock]], [[nu metal]], [[eksperimentalny rock]]
|lata dzejaniô = 1988–do dzysô
|wëtwórnie = [[Maverick Records]], [[Reprise Records]], [[Warner Records]]
|nôleżnicë = [[Chino Moreno]]&lt;br&gt;[[Stephen Carpenter]]&lt;br&gt;[[Abe Cunningham]]&lt;br&gt;[[Frank Delgado]]
|ùszłi nôleżnicë = [[Chi Cheng]]&lt;br&gt;[[Sergio Vega]]&lt;br&gt;Dominic Garcia&lt;br&gt;John Taylor
|pòzrzeszóné karna = [[Crosses]], [[Team Sleep]], [[Quicksand]]
|logo = Deftones_logo_(2025).svg
|starna www = https://www.deftones.com
}}

'''Deftones''' – amerikańsczé karno grającé [[alternatiwny metal]], jaczé pòwstało w [[Sacramento]] w [[Kalifòrniô|Kalifòrnie]] w 1988 rokù. Załóżcama karna bëlë wòkalista [[Chino Moreno]], prowadzący gitarzista [[Stephen Carpenter]] a perkùsysta [[Abe Cunningham]], z basystą [[Chi Cheng|Chim Chengã]] mët. Do karna pózni doparłãcził w 1999 rokù [[Frank Delgado]], jaczi je DJã a klawiszówcã kapelë.

Pò ùstabilizowanim sã sytuacje karna w 1994, Deftones pòdpisało kòntrakt z wëtwórnią [[Maverick Records]]. Pòtemù karno wëdało swój debiutowi albùm ''[[Adrenaline]]'' w 1995. Kòncertowé turë a promòcjô albùmù przez gãbny przekôz pòmògłë Deftones dobëc wikszą pòpùlarnotã. Jejich drëdżi albùm, ''[[Around the Fur]]'' (1997), zwëskôł sztatus platinowi platczi w Zjednónëch Stanach. Karno òdniosło pòstãpny sukces wëdôwającë trzecy albùm ''[[White Pony]]'' (2000), jaczi òznôczôł przéńsce òd rëchlészégò, barżi agresywnégò brzëmieniô w eksperimentalną starnã; ùsôdzk ''„Elite”'' dobéł [[Nôdgroda Grammy|nôdgrodã Grammy]] w kategòrie ''Best Metal Performance''. Jejich czwiôrti albùm, pòzwóny [[Deftones (albùm)|''Deftones'']], ùkôzôł sã w 2003 rokù i òsygnął 2. plac na amerikańsczi lësce [[Billboard 200]]. W piątim sztudijnym albùmie Deftones, ''[[Saturday Night Wrist]]'' (2006) pòmiónëją ùtwórczé napiãca a òsobisté tôkle w karnie.

W 2008, czej Deftones robił nad albùmã pòd robòcą pòzwą ''Eros'', Cheng miôł drogòwi wëpôdk. Pò nym zdarzenim òstôwôł w stónie minimalny swiądë jaż do swòji smiercë w 2013 na skùtk ataczi serca. Pò wëpôdkù Chenga karno òprzestało robòtã nad albùmã ''Eros,'' a na plac Chenga wszedł basysta z karna [[Quicksand]], [[Sergio Vega]], jaczi òstôł w kapelë do zôczątkù 2021 rokù. Òd 2010 karno wëdało piãc albùmów, ''[[Diamond Eyes]]'' (2010), ''[[Koi No Yokan]]'' (2012), ''[[Gore]]'' (2016), ''[[Ohms]]'' (2020), a téż ''[[Private Music]]'' (2025), jaczé pòtkałë sã z achtnienim kritików.

== Historiô ==
=== Zôczątk a pòwstanié karna (1988-1994) ===
Deftones pòwstôł w 1988 w [[Sacramento]] w [[Kalifòrniô|Kalifòrnie]]. Karno założëlë wòkalista [[Chino Moreno]], gitarzista [[Stephen Carpenter]] a perkùsysta [[Abe Cunningham]]. W pierszim składze wëstãpòwôł téż basysta Dominic Garcia. Zôczątkòwò mùzyka karna bëła mòckò inspirowónô cwiardim [[Heavy metal|metalã]], [[Hardcore punk|hardcore pùnkã]] a [[Alternatiwny rock|alternatiwnym rockã]].

[[Òbrôzk:C.K. McClatchy High School.jpg|mały|left|200px|Carpenter, Moreno a Cunningham pòczãlë grac mët, czej chòdzylë do C. K. McClatchy High School w Sacramento.]]

Pòdle relacje bëtników karna, [[Stephen Carpenter|Carpenter]] zainteresowôł sã cwiardszą mùzyką pò wëpôdkù na délokùlôkù, w wënikù jaczégò przez gwësny czas béł ùnierëszniony. W nym cządze pòczął intensywno słëchac [[Heavy metal|metalu]] a rozpòczął nôùkã grë na [[Gitara|gitarze]]. Pózdni mët z [[Chino Moreno|Moreno]] a [[Abe Cunningham|Cunninghamã]] pòczął ùsadzac pierszé ùsôdzczi Deftones.

Ò pierszé lata dzejaniô skłôd karna czile razy sã zmieniôł. W 1990 rokù plac Garcie zajął basysta [[Chi Cheng]], jaczi pòòstôł bëtnikã karnã przez wikszosc jegò nôbarżi aktiwnégò cządu. W tim samim sztóce [[Abe Cunningham|Cunningham]] na krótkò òpùscył karno, a jegò plac za perkùsją zajãlë pòstãpno Dominic Garcia a John Taylor. [[Abe Cunningham|Cunningham]] pòwrócył do grëpë w 1993 rokù.

Deftones chùtkò zdobëło pòpùlarnotã na lokalny scenie [[Sacramento]]. Karno intensywno kòncertowało w [[Kalifòrniô|Kalifòrnie]], a jejich wëstãpë przëcygnãłë bôczënk przedstôwców mùzyczny branżë. W 1994 rokù grëpa pòdpisa kòntrakt z wëtwórnią [[Maverick Records]], jakô należa w henen czas do [[Madonna (spiéwôrka)|Madonnë]] a [[Warner Bros.]]

=== ''Adrenaline'' a rost pòpùlarnotë (1995–1996) ===
{{Apartny articzel|Adrenaline}}

Debiutowi albùm Deftones, ''[[Adrenaline]]'' ùkôzôł sã 3 rujana 1995 rokù. Platka prezentowa cwiardé, agresywné brzëmienié parłãczące [[Heavy metal|metal]], [[hardcore punk]] a [[alternatiwny rock]]. Albùm nie zwënégòwôł zôczątkòwò wiôldżégò kòmercyjnégò sukcesu, równak dzãka intesywnémù kòncertowaniu pòmale zdobiwôł corôz wikszą grëpã lubòtników.

Wôżną rolã w promòcje karna òdegrałë ùsôdzczi ''„7 Words”'' a ''„Bored”''. Deftones wëstãpòwôł òb nen czas jakno support dlô barżi znónëch karnów, dzãka czemù karno zwëskiwało doswiôdczenié a rozeznanié pòza [[Kalifòrniô|Kalifòrnią]].

=== ''Around the Fur'' a przełómanié (1997–1999) ===
{{Apartny articzel|Around the Fur}}

Drëdżim albùmã karna béł ''[[Around the Fur]]'', wëdóny w 1997. Platka hala Deftones znaczno wikszą pòpùlarnotã a bëła pierszim wiôldżim kòmercyjnym sukcesã grëpë. Albùm, zamikô w se ùsôdzczi taczé jak ''„My Own Summer (Shove It)”'' òrôz ''„Be Quiet and Drive (Far Away)”'', jaczé stałë sã jednyma z nôbarżi znónëch frańtówków karna.

''[[Around the Fur]]'' pòzwòlëło Deftones zajistniec na midzënôrodny scenie. Karno pòczãło bëc corôz barżi zaszlachòwóné z rozwijącym sã w henen czas ôrtã [[Nu metal|nu metalu]], chòc mùzycë òd zôczątkù distansowelë sã òd jednoznacznégò przëpisëwaniô jichnégò ùtwórstwa do negò ôrtu.

W drëdżi pòłowie lat 90. Deftones intensywno kòncertowało. W 1996 rokù do karna doparłãcził [[Frank Delgado]] jakno kòncertowi mùzyk, òdpòwiedzalny za [[Gramòfón|gramòfònë]], [[sampling]] a elektroniczné elemeńtë. W 1990 rokù òstôł òficjalnym bëtnikã karna.

=== ''White Pony'' a zjinaka mùzycznégò czerënkù (2000–2002) ===
{{Apartny articzel|White Pony}}

[[Òbrôzk:Chino Moreno live.jpg|lewo|mały|Chino Moreno, jaczi wëstąpił jakno drëdżi gitarzista.]]
Nôwôżniészim zwrotnym pónktã w karierze Deftones òkôzôł sã trzecy sztudijny albùm, ''[[White Pony]]'', wëdóny w 2000 rokù. Platka znacząco apartnia sã òd rëchlészich dokazów karna. Cwiardé gitarowé brzëmienié òstało sparłãczoné z elemeńtama shoegaze, post-rocka, dream popù, elektroniczi a alternatiwnégò rocka.

Na albùmie nalazłë sã {{skr.|m.jin.}} ''„Change (In the House of Flies)”'', ''„Digital Bath”'', ''„Passenger”'' òrôz ''„Elite”''. Ùsôdzk ''„Elite”'' dostôł w 2001 rokù [[Nôdgroda Grammy|nôdgrodã Grammy]] w kategòrie ''Best Metal Performance'', jaczi stôł sã pierszim nagraniã Deftones achtnionym ną nôdgrodą.

''[[White Pony]]'' pòtkôł sã z baro dobrim przëjãcym kritików ë je czãsto ùznôwóny za jeden z nôwôżniészich albùmów w doróbkù karna. Platka ùmòcnia téż pòzycjã Deftones jakno grëpë, jakô nie ògrańcza sã do pòpùlarnégò w nen czas ôrtu nu metalu.

=== ''Deftones'' a ''Saturday Night Wrist'' (2003–2007) ===
{{Apartny articzel|Deftones (albùm)|Saturday Night Wrist}}

[[Òbrôzk:Deftones live.jpg|mały|Deftones, òb czas wëstãpù na żëwò w Glasgow, czerwińc 2006 r.]]
Czwiôrti sztudijny albùm, pòzwóny ''[[Deftones (albùm)|Deftones]]'', ùkôzôł sã w 2003 rokù. Platka zadebiutowa na drëdżim placu amerikańsczi lëstë [[Billboard 200]]. Nalazłë sã na ni {{skr.|m.jin.}} syngle ''„Minerva”'' a ''„Hexagram”''.

Ò pòstãpné lata sytuacjô w karnie sta sã skòmplikowónô. Òb czas robòtë nad pòstãpnym albùmã mùzycë doswiadczëlë napiãców zrzeszonëch tak z ùtwórczim procesã, jak ë òsobistama tôklama. Efektã nëch robòtów béł piąti sztudijny albùm, ''[[Saturday Night Wrist]]'', wëdóny w 2006 rokù.

Albùm òbjimô {{skr.|m.jin.}} ùsôdzczi ''„Hole in the Earth”'' a ''„Mein”''. W nagraniu ''„Mein”'' gòscynno wëstąpił [[Serj Tankian]], wòkalista karna [[System of a Down]]. ''[[Saturday Night Wrist]]'' zakùńcził pierszi etap dzejaniô Deftones, w jaczim grëpa przeszła òd cwiardégò, [[Nu metal|nu metalowégò]] brzëmieniô do barżi eksperimentalnégò sztilu.

=== Wëpôdk Chi Chenga a ''Diamond Eyes'' (2008–2011) ===
{{Apartny articzel|Diamond Eyes}}

W 2008 rokù, òb czas robòtë nad pòstãpnym albùmã karna, [[Chi Cheng]] ùczãstnicził w pòwôżnym drogòwim wëpôdkù. W wënikù òbrażeniów, jaczich doznôł zapôdł w [[Spiączka|kómã]] a ò pòstãpné lata pòòstôwôł w stónie minimalny swiądë. Wëpôdk miôł wiôldżi cësk na dzejanié karna.

Robòtë nad albùmã ''Eros'', jaczi miôł bëc nastãpnikã ''[[Saturday Night Wrist]]'', òstałë scygnioné. Mùzycë zdecydowelë sã rozpòcząc robòtã nad nowim materiałã z basystą [[Sergio Vega|Sergio Vegą]] z karna [[Quicksand]].

W 2010 rokù ùkôzôł sã albùm ''[[Diamond Eyes]]''. Platka òsta bëlno przëjãtô a òznôcza nowi etap w historie karna. Titlowi ùsôdzk a ''„Rocket Skates”'', ''„You've Seen the Butcher”'' jak téż ''„Sextape”'' stałë sã jednyma z nôbarżi znónëch kòmpòzycjów Deftones.

=== ''Koi No Yokan'' a ''Gore'' (2012–2017) ===
{{Apartny articzel|Koi No Yokan|Gore}}

[[Òbrôzk:Rock in Pott 2013 - Deftones 13.jpg|mały|Serio Vega òb czas wëstãpù na Rock in Pott w 2013 r.]]
W 2012 rokù Deftones wëdało sódmi sztudijny albùm, ''[[Koi No Yokan]]''. Platka cygnã eksperimentalny czerënk zapòczątkòwóny na ''[[White Pony]]'' a rozwiniãti na ''[[Diamond Eyes]]''. Albùm zamikô w se ùsôdzczi taczé jak ''„Leathers”'', ''„Tempest”'' i ''„Swerve City”''.

W aprilu 2013 rokù zmiarł [[Chi Cheng]]. Nimò że òd czilu lat nie wëstãpòwôł ju z karnã, jegò smierc mia wiôldżi znaczënk dlô pòòstałëch bëtników kapelë.

W 2016 rokù ùkôzôł sã albùm ''[[Gore]]''. Platka wëapartniwa sã wikszim wëzwëskanim atmosfericznëch gitarów, melodie eksperimentalnëch aranżacjów. Proces ji pòwstaniô béł równak namerkóny artisticznyma różnicama pòmidzë bëtnikama karna, òsoblëwie pòmidzë [[Chino Moreno]] a [[Stephen Carpenter|Stephenã Carpenterã]].

=== ''Ohms'' a òdéńsce Sergio Vedżi (2020–2021) ===
{{Apartny articzel|Ohms}}

W 2020 rokù Deftones wëdało dzewiąti sztudijny albùm ''[[Ohms]]''. Platka òsta nagrónô partowò w dëchù rëchlészégò, cwiardszégò brzëmieniô karna, jednoczasno zachòwùjącë charakteristiczné dlô karna atmosfericzné a eksperimentalné elemeńtë.

''[[Ohms]]'' pòtkôł sã z baro pòzytiwnym przëjãcym ë béł pòstrzégóny jakno pòwart Deftones do barżi agresywnégò brzëmieniô znónégò z rëchlészich albùmów.

W 2021 rokù [[Sergio Vega]] pòinfòrmowôł ò swòjim òdéńscu z kapelë. Mùzyk ùwôżôł, że przez wiele lat nie òstôł fòrmalno przëjãti jakno fùlprawny bëtnik grëpë. Pò jegò òdéńscu Deftones pònowno dzejôł jakno sztërëòsobòwi skłôd.

=== ''Private Music'' a terôczasné dzejanié (2022–do terô) ===
Pò wëdanim ''[[Ohms]]'' Deftones cygnął kòncertowé dzejanié a téż rozpòczął robòtë nad pòstãpnym materiałã. Karno òstôwało jednym z nôwôżniészich przedstôwców [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczégò]] [[Alternatiwny metal|alternatiwnégò metalu]], parłãcząc cwiardé gitarowé riffë z atmòsfericznyma aranżacjama, elektroniką a charakteristicznym spiewã [[Chino Moreno]].

W 2025 rokù ùkôzôł sã dzesąti sztudijny albùm kapelë, ''[[Private Music]]''. Platka cygnã eksperimentalny czerënk karna, jednoczasno rozwijając jegò cwiardszé brzëmienié.

Deftones pòòstôwô aktiwnym kòncertowim karnã. Grëpa je ùznôwónô za jeden z nôbarżi wpłëwòwëch karnów alternatiwnégò metalu, a ji ùtwórstwò wëwiarło cësk na rozwij [[Nu metal|nu metalu]], [[Post metal|post-metalu]], [[shoegaze]] a téż terôczasnégò [[Alternatiwny metal|alternatiwnégò metalu]].

== Nôleżnicë karna ==
=== Terôczasny nôleżnicë: ===
* [[Chino Moreno]] – przédny wòkalista &lt;small&gt;(1988–do terô)&lt;/small&gt;; ritmicznô gitara &lt;small&gt;(1999–do terô)&lt;/small&gt;
* [[Stephen Carpenter]] – prowadzącô gitara &lt;small&gt;(1988–do terô)&lt;/small&gt;; ritmicznô gitara &lt;small&gt;(1988–1999)&lt;/small&gt;
* [[Abe Cunningham]] – perkùsysta &lt;small&gt;(1988–1990, 1993–do terô)&lt;/small&gt;
* [[Frank Delgado]] – klawiszówc, DJ, sampléra &lt;small&gt;(1999–do terô; kòncertowi mùzyk 1996-1999)&lt;/small&gt;
=== Terôczasny kòncertowi mùzycë ===
* [[Fred Sablan]] – basysta, dodôwkòwi wòkalista &lt;small&gt;(2022–do terô)&lt;/small&gt;
* Lance Jackman – prowadzącô gitara, dodôwkòwi wòkalista &lt;small&gt;(2022–do terô; zastãpùje Stephena Carpentera)&lt;/small&gt;
* Shaun Lopez – ritmicznô gitara &lt;small&gt;(2024–do terô)&lt;/small&gt;
=== Ùszłi nôleżnicë: ===
* Dominic Garcia – basysta &lt;small&gt;(1988–1990)&lt;/small&gt;, perkùsysta &lt;small&gt;(1990–1991)&lt;/small&gt;
* [[Chi Cheng]] – basysta, dodôwkòwi wòkalista &lt;small&gt;(1990–2008; zamiarł w 2013)&lt;/small&gt;
* John Taylor – perkùsysta &lt;small&gt;(1991–1993)&lt;/small&gt;
* [[Sergio Vega]] – basysta, dodôwkòwi wòkalista &lt;small&gt;(2009–2021; zastãpòwôł basystã òb czas kòncertów w 1999 rokù)&lt;/small&gt;
=== Ùszłi kòncertowi mùzycë ===
* Mark Valencia – prowadzącô gitara &lt;small&gt;(2022; zastãpòwôł Stephena Carpentera)&lt;/small&gt;
=== Òs czasu ===
{{#tag:timeline
|ImageSize = width:950 height:auto barincrement:25
PlotArea = left:100 bottom:120 top:10 right:15
Alignbars = justify
DateFormat = dd/mm/yyyy
Period = from:01/05/1988 till:{{#time:d/m/Y}}
TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy
Legend = orientation:vertical position:bottom columns:4
ScaleMajor = increment:2 start:1989
ScaleMinor = increment:1 start:1989

Colors =
 id:Vocals value:red legend:Przédny_wòkalista
 id:BVocals value:pink legend:Pòbòczny_wòkalista
 id:Lguitar value:teal legend:Przédny_gitarzista
 id:Rguitar value:brightgreen legend:Ritmiczny_gitarzista
 id:Bass value:blue legend:Basysta
 id:Keys value:purple legend:Klawiszówc,_gramòfón,_sampling
 id:Drums value:orange legend:Perkùsysta
 id:Tour value:yellow legend:Turowi_bëtnicë
 id:Album value:black legend:Sztudijné_wëdanié
 id:Other value:gray(0.75) legend:Jinszé_wëdanié
 id:bars value:gray(0.95)

BackgroundColors = bars:bars

LineData =
 layer:back
 color:black
 at:03/10/1995
 at:28/10/1997
 at:20/06/2000
 at:20/05/2003
 at:31/10/2006
 at:04/05/2010
 at:12/11/2012
 at:08/04/2016
 at:25/09/2020
 at:22/08/2025

 layer:back
 color:Other
 at:01/03/1991
 at:01/11/1992
 at:30/08/1993
 at:30/11/1993
 at:10/04/1998
 at:12/05/2001
 at:27/08/2002
 at:04/10/2005
 at:16/04/2011
 at:25/10/2011
 at:20/04/2013
 at:10/04/2020

BarData =
 bar:Moreno text:&quot;Chino Moreno&quot;
 bar:Carpenter text:&quot;Stephen Carpenter&quot;
 bar:Jackman text:&quot;Lance Jackman&quot;
 bar:Valencia text:&quot;Mark Valencia&quot;
 bar:Lopez text:&quot;Shaun Lopez&quot;
 bar:Garcia text:&quot;Dominic Garcia&quot;
 bar:Cheng text:&quot;Chi Cheng&quot;
 bar:Vega text:&quot;Sergio Vega&quot;
 bar:Sablan text:&quot;Fred Sablan&quot;
 bar:Delgado text:&quot;Frank Delgado&quot;
 bar:Cunningham text:&quot;Abe Cunningham&quot;
 bar:Taylor text:&quot;John Taylor&quot;

PlotData=
 width:13
 bar:Moreno from:start till:end color:Vocals
 bar:Moreno from:01/08/1999 till:end color:Rguitar width:3
 bar:Carpenter from:start till:end color:Lguitar
 bar:Carpenter from:start till:01/08/1999 color:Rguitar width:3
 bar:Jackman from:01/03/2022 till:end color:Lguitar
 bar:Jackman from:01/03/2022 till:end color:BVocals width:3
 bar:Jackman from:01/03/2022 till:end color:Tour width:7
 bar:Valencia from:21/05/2022 till:17/07/2022 color:Lguitar
 bar:Valencia from:21/05/2022 till:17/07/2022 color:Tour width:3
 bar:Lopez from:01/05/2024 till:end color:Rguitar
 bar:Lopez from:01/05/2024 till:end color:Lguitar width:7
 bar:Lopez from:01/05/2024 till:end color:Tour width:3
 bar:Garcia from:start till:30/04/1990 color:Bass
 bar:Garcia from:01/05/1990 till:31/05/1991 color:Drums
 bar:Cheng from:01/05/1990 till:04/11/2008 color:Bass
 bar:Cheng from:01/05/1990 till:04/11/2008 color:BVocals width:3
 bar:Vega from:26/01/1999 till:23/02/1999 color:Bass
 bar:Vega from:26/01/1999 till:23/02/1999 color:BVocals width:3
 bar:Vega from:26/01/1999 till:23/02/1999 color:Tour width:7
 bar:Vega from:01/02/2009 till:01/01/2021 color:Bass
 bar:Vega from:01/02/2009 till:01/01/2021 color:BVocals width:3
 bar:Sablan from:01/03/2022 till:end color:Bass
 bar:Sablan from:01/03/2022 till:end color:Bvocals width:3
 bar:Sablan from:01/03/2022 till:end color:Tour width:7
 bar:Delgado from:01/01/1996 till:end color:Keys
 bar:Delgado from:01/01/1996 till:01/08/1999 color:Tour width:3
 bar:Cunningham from:start till:01/04/1990 color:Drums
 bar:Cunningham from:01/11/1993 till:end color:Drums
 bar:Taylor from:01/06/1991 till:31/10/1993 color:Drums
}}

== Diskògrafiô ==
=== Sztudijné albùmë ===
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|Rok
!rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;350&quot;|Pòzwa albùmù
!colspan=&quot;13&quot;|Pòzycjô w lëstach
!rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;100&quot;|Sprzedôż w US&lt;ref name=&quot;blabbermouth&quot;&gt;DEFTONES US Sales (According To Soundscan). Blabbermouth.net, 2002-01-22.&lt;/ref&gt;
!rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;100&quot;|Certifikacjô
|-
!style=&quot;width:3em;font-size:75%;&quot;|[[Billboard 200|US]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;BillboardOverview&quot;&gt;Billboard.com – Artist Chart History – Deftones: Albums&lt;/ref&gt;
!style=&quot;width:3em;font-size:75%;&quot;|[[UK Albums Chart|UK]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;UKCharts&quot;&gt;Deftones album search, everyHit.com&lt;/ref&gt;
!style=&quot;width:3em;font-size:75%;&quot;|[[ARIA Charts|AUS]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;AussieCharts&quot;&gt;Australian Charts Portal – Deftones&lt;/ref&gt;
!style=&quot;width:3em;font-size:75%;&quot;|[[Irish Albums Chart|IRL]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;IrishCharts&quot;&gt;Irish Music Charts Archive&lt;/ref&gt;
!style=&quot;width:3em;font-size:75%;&quot;|[[Szwajcariô|SWI]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;SwissCharts&quot;&gt;Discographie Deftones, Die Offizielle Schweizer Hitparade&lt;/ref&gt;
!style=&quot;width:3em;font-size:75%;&quot;|[[Aùstriô|AUT]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;AustrianCharts&quot;&gt;Discographie Deftones, Das Österreichische Hitparaden- und Musik-Portal&lt;/ref&gt;
!style=&quot;width:3em;font-size:75%;&quot;|[[Francjô|FRA]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;FrenchCharts&quot;&gt;Discographie Deftones, lescharts.com&lt;/ref&gt;
!style=&quot;width:3em;font-size:75%;&quot;|[[Niderlandë|NLD]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;NetherlandsCharts&quot;&gt;Discografie Deftones, dutchcharts.nl&lt;/ref&gt;
!style=&quot;width:3em;font-size:75%;&quot;|[[Belgijskô|BEL]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;BelgianCharts&quot;&gt;Discografie Deftones, ultratop.be&lt;/ref&gt;
!style=&quot;width:3em;font-size:75%;&quot;|[[Szwédzkô|SWE]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;SwedishCharts&quot;&gt;Discography Deftones, swedishcharts.com&lt;/ref&gt;
!style=&quot;width:3em;font-size:75%;&quot;|[[Fińskô|FIN]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;FinnishCharts&quot;&gt;Discography Deftones, finnishcharts.com&lt;/ref&gt;
!style=&quot;width:3em;font-size:75%;&quot;|[[Norweskô|NOR]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;NorwegianCharts&quot;&gt;Discography Deftones, norwegiancharts.com&lt;/ref&gt;
!style=&quot;width:3em;font-size:75%;&quot;|[[Nowô Zélandiô|NZ]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;NZCharts&quot;&gt;Discography Deftones, charts.org.nz&lt;/ref&gt;
|-
|1995
|'''''[[Adrenaline]]'''''
* Wëdóné: 3 rujana 1995
* Wëtwórniô: [[Maverick Records]] / [[Warner Records]]
|align=&quot;center&quot;|23
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|1 000 000+
|RIAA: Platinowô
ARIA: Złotô
[[British Phonographic Industry|BPI]]: Złotô&lt;ref name=&quot;AdrenalineCert&quot;&gt;{{cytuj starnã |url = https://en.wikipedia.org/wiki/Deftones_discography |titel = Deftones discography |òpùblikòwóny = Wikipedia |jãzëk = en |data przëstãpù = 2026-11-02}}&lt;/ref&gt;
|-
|1997
|'''''[[Around the Fur]]'''''
* Wëdóné: 28 rujana 1997
* Wëtwórniô: Maverick Records / Warner Bros. Records
|align=&quot;center&quot;|29
|align=&quot;center&quot;|56
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|41
|align=&quot;center&quot;|99
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|32
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|760 000+
|RIAA: Platinowô
ARIA: Złotô
BPI: Złotô
[[Recorded Music NZ|RMNZ]]: Złotô&lt;ref name=&quot;AroundTheFurCert&quot;&gt;{{cytuj starnã |url = https://en.wikipedia.org/wiki/Deftones_discography |titel = Deftones discography |òpùblikòwóny = Wikipedia |jãzëk = en |data przëstãpù = 2026-11-02}}&lt;/ref&gt;
|-
|2000
|'''''[[White Pony]]'''''
* Wëdóné: 20 czerwińca 2000
* Wëtwórniô: Maverick Records
|align=&quot;center&quot;|3
|align=&quot;center&quot;|13
|align=&quot;center&quot;|2
|align=&quot;center&quot;|21
|align=&quot;center&quot;|68
|align=&quot;center&quot;|39
|align=&quot;center&quot;|6
|align=&quot;center&quot;|27
|align=&quot;center&quot;|27
|align=&quot;center&quot;|35
|align=&quot;center&quot;|13
|align=&quot;center&quot;|19
|align=&quot;center&quot;|14
|1 300 000+
|RIAA: 2× Platinowô
ARIA: Platinowô
BPI: Złotô
[[Music Canada|MC]]: Złotô
RMNZ: Złotô&lt;ref name=&quot;WhitePonyCert&quot;&gt;{{cytuj starnã |url = https://press.warnerrecords.com/sites/g/files/g2000014901/files/2025-07/Deftones.pdf?pubDate=20250726 |titel = Deftones Announce New Album Private Music |òpùblikòwóny = Warner Records |jãzëk = en |data przëstãpù = 2025-07-25}}&lt;/ref&gt;
|-
|2003
|'''''[[Deftones (albùm)|Deftones]]'''''
* Wëdóné: 20 maja 2003
* Wëtwórniô: Maverick Records
|align=&quot;center&quot;|2
|align=&quot;center&quot;|7
|align=&quot;center&quot;|4
|align=&quot;center&quot;|14
|align=&quot;center&quot;|19
|align=&quot;center&quot;|20
|align=&quot;center&quot;|14
|align=&quot;center&quot;|22
|align=&quot;center&quot;|29
|align=&quot;center&quot;|23
|align=&quot;center&quot;|9
|align=&quot;center&quot;|18
|align=&quot;center&quot;|2
|567 000+
|RIAA: Złotô
ARIA: Złotô
BPI: Strzébrznô
MC: Złotô&lt;ref name=&quot;DeftonesCert&quot;&gt;{{cytuj starnã |url = https://en.wikipedia.org/wiki/Deftones_discography |titel = Deftones discography |òpùblikòwóny = Wikipedia |jãzëk = en |data przëstãpù = 2026-11-02}}&lt;/ref&gt;
|-
|2006
|'''''[[Saturday Night Wrist]]'''''
* Wëdóné: 31 rujana 2006
* Wëtwórniô: Maverick Records
|align=&quot;center&quot;|10
|align=&quot;center&quot;|33
|align=&quot;center&quot;|26
|align=&quot;center&quot;|5
|align=&quot;center&quot;|31
|align=&quot;center&quot;|18
|align=&quot;center&quot;|33
|align=&quot;center&quot;|63
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|35
|align=&quot;center&quot;|33
|align=&quot;center&quot;|32
|align=&quot;center&quot;|8
|250 000+
|RIAA: Złotô
BPI: Strzébrznô
RMNZ: Złotô&lt;ref name=&quot;SNWCert&quot;&gt;{{cytuj starnã |url = https://en.wikipedia.org/wiki/Deftones_discography |titel = Deftones discography |òpùblikòwóny = Wikipedia |jãzëk = en |data przëstãpù = 2026-11-02}}&lt;/ref&gt;
|-
|2010
|'''''[[Diamond Eyes]]'''''
* Wëdóné: 4 maja 2010
* Wëtwórniô: [[Reprise Records]] / [[Warner Records]]
|align=&quot;center&quot;|6
|align=&quot;center&quot;|26
|align=&quot;center&quot;|22
|align=&quot;center&quot;|45
|align=&quot;center&quot;|11
|align=&quot;center&quot;|13
|align=&quot;center&quot;|23
|align=&quot;center&quot;|55
|align=&quot;center&quot;|31
|align=&quot;center&quot;|25
|align=&quot;center&quot;|12
|align=&quot;center&quot;|17
|align=&quot;center&quot;|8
|
|RIAA: Platinowô
BPI: Strzébrznô
RMNZ: Złotô&lt;ref name=&quot;DiamondEyesCert&quot;&gt;{{cytuj starnã |url = https://press.warnerrecords.com/sites/g/files/g2000014901/files/2025-07/Deftones.pdf?pubDate=20250726 |titel = Deftones Announce New Album Private Music |òpùblikòwóny = Warner Records |jãzëk = en |data przëstãpù = 2025-07-25}}&lt;/ref&gt;
|-
|2012
|'''''[[Koi No Yokan]]'''''
* Wëdóné: 12 smùtana 2012
* Wëtwórniô: Reprise Records
|align=&quot;center&quot;|11
|align=&quot;center&quot;|30
|align=&quot;center&quot;|16
|align=&quot;center&quot;|49
|align=&quot;center&quot;|22
|align=&quot;center&quot;|25
|align=&quot;center&quot;|30
|align=&quot;center&quot;|28
|align=&quot;center&quot;|51
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|35
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|8
|
|BPI: Strzébrznô&lt;ref name=&quot;KoiCert&quot;&gt;{{cytuj starnã |url = https://en.wikipedia.org/wiki/Deftones_discography |titel = Deftones discography |òpùblikòwóny = Wikipedia |jãzëk = en |data przëstãpù = 2026-11-02}}&lt;/ref&gt;
|-
|2016
|'''''[[Gore]]'''''
* Wëdóné: 8 aprila 2016
* Wëtwórniô: Reprise Records
|align=&quot;center&quot;|2
|align=&quot;center&quot;|5
|align=&quot;center&quot;|1
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|10
|align=&quot;center&quot;|7
|align=&quot;center&quot;|19
|align=&quot;center&quot;|15
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|1
|
|
|-
|2020
|'''''[[Ohms]]'''''
* Wëdóné: 25 séwnika 2020
* Wëtwórniô: Reprise Records
|align=&quot;center&quot;|5
|align=&quot;center&quot;|5
|align=&quot;center&quot;|3
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|5
|align=&quot;center&quot;|11
|align=&quot;center&quot;|23
|align=&quot;center&quot;|20
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|4
|294 000+
|
|-
|2025
|'''''[[Private Music]]'''''
* Wëdóné: 22 zélnika 2025
* Wëtwórniô: Reprise Records / Warner Records
|align=&quot;center&quot;|5
|align=&quot;center&quot;|2
|align=&quot;center&quot;|3
|align=&quot;center&quot;|12
|align=&quot;center&quot;|4
|align=&quot;center&quot;|3
|align=&quot;center&quot;|5
|align=&quot;center&quot;|4
|align=&quot;center&quot;|2
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|10
|align=&quot;center&quot;|39
|align=&quot;center&quot;|2
|
|
|-
| colspan=&quot;16&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 8pt&quot; | — òznôczô albùm, jaczi sã nie dostôł na dóną lëstã szlagrów abò dlô jaczi nie je znónô pòzycjô.
|}

=== Kómpilacje ===
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|Rok
!rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;350&quot;|Pòzwa albùmù
!colspan=&quot;13&quot;|Pòzycjô w lëstach
!rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;100&quot;|Sprzedôż w US
!rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;100&quot;|Certifikacjô
|-
!style=&quot;width:3em;font-size:75%;&quot;|[[Billboard 200|US]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;BillboardOverview&quot; /&gt;
!style=&quot;width:3em;font-size:75%;&quot;|[[UK Albums Chart|UK]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;UKCharts&quot; /&gt;
!style=&quot;width:3em;font-size:75%;&quot;|[[ARIA Charts|AUS]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;AussieCharts&quot; /&gt;
!style=&quot;width:3em;font-size:75%;&quot;|[[Irish Albums Chart|IRL]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;IrishCharts&quot; /&gt;
!style=&quot;width:3em;font-size:75%;&quot;|[[Szwajcariô|SWI]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;SwissCharts&quot; /&gt;
!style=&quot;width:3em;font-size:75%;&quot;|[[Aùstriô|AUT]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;AustrianCharts&quot; /&gt;
!style=&quot;width:3em;font-size:75%;&quot;|[[Francjô|FRA]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;FrenchCharts&quot; /&gt;
!style=&quot;width:3em;font-size:75%;&quot;|[[Niderlandë|NLD]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;NetherlandsCharts&quot; /&gt;
!style=&quot;width:3em;font-size:75%;&quot;|[[Belgijskô|BEL]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;BelgianCharts&quot; /&gt;
!style=&quot;width:3em;font-size:75%;&quot;|[[Szwédzkô|SWE]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;SwedishCharts&quot; /&gt;
!style=&quot;width:3em;font-size:75%;&quot;|[[Fińskô|FIN]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;FinnishCharts&quot; /&gt;
!style=&quot;width:3em;font-size:75%;&quot;|[[Norweskô|NOR]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;NorwegianCharts&quot; /&gt;
!style=&quot;width:3em;font-size:75%;&quot;|[[Nowô Zélandiô|NZ]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;NZCharts&quot; /&gt;
|-
|2005
|'''''[[B-Sides &amp; Rarities]]'''''
* Wëdóné: 4 rujana 2005
* Wëtwórniô: [[Rhino Entertainment]]/Maverick Records
|align=&quot;center&quot;|43
|align=&quot;center&quot;|100
|align=&quot;center&quot;|30
|align=&quot;center&quot;| —
|align=&quot;center&quot;|93
|align=&quot;center&quot;|54
|align=&quot;center&quot;|59
|align=&quot;center&quot;| —
|align=&quot;center&quot;| 84
|align=&quot;center&quot;| —
|align=&quot;center&quot;| —
|align=&quot;center&quot;| —
|align=&quot;center&quot;| —
|
|
|-
|2011
|'''''[[Covers (albùm Deftones)|Covers]]'''''
* Wëdóné: 16 aprila 2011
* Wëtwórniô: [[Warner Records]]
|align=&quot;center&quot;| —
|align=&quot;center&quot;| —
|align=&quot;center&quot;| —
|align=&quot;center&quot;| —
|align=&quot;center&quot;| —
|align=&quot;center&quot;| —
|align=&quot;center&quot;| —
|align=&quot;center&quot;| —
|align=&quot;center&quot;| —
|align=&quot;center&quot;| —
|align=&quot;center&quot;| —
|align=&quot;center&quot;| —
|align=&quot;center&quot;| —
|
|
|-
|align=&quot;center&quot; colspan=&quot;17&quot; style=&quot;font-size: 8pt&quot;| — òznôczô albùm, jaczi sã nie dostôł na dóną lëstã szlagrów.
|}

=== Demo ===
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
!Rok
!Pòzwa dema
|-
|1993
|'''''Like a Linus'''''
* Wëdóné: 30 smùtana 1993
* Wëtwórniô: Deftones
|}

=== EPczi ===
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
!Rok
!Pòzwa EPczi
|-
|1998
|'''''Live'''''
* Wëdóné: 22 czerwińca 1999
* Wëtwórniô: Maverick Records/Warner Bros.
|-
|2001
|'''''Back to School (Mini Maggit)'''''
* Wëdóné: 12 strëmiannika 2001
* Wëtwórniô: Maverick Records/Warner Bros.
|}

=== Syngle ===
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
!rowspan=&quot;2&quot;| Rok
!rowspan=&quot;2&quot;| Syngel
!colspan=&quot;5&quot;| Pòzycjô w lëstach
!rowspan=&quot;2&quot;| Albùm
|-
!style=&quot;width:3em;font-size:75%;&quot;| [[Billboard Hot 100|US]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;Billboard: Bubbling Under Hot 100 Singles. [on-line]. [dakch: 2008-05-11].&lt;/ref&gt;
!style=&quot;width:3em;font-size:75%;&quot;| [[Alternative Songs|US&lt;br /&gt;Alt.]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;SinglesBillboard&quot;&gt;Billboard.com: Artist Chart History – Deftones: Singles. [on-line]. [dakch: 2007-12-23].&lt;/ref&gt;
!style=&quot;width:3em;font-size:75%;&quot;| [[Hot Mainstream Rock Tracks|US &lt;br /&gt;Main.]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;SinglesBillboard&quot; /&gt;
!style=&quot;width:3em;font-size:75%;&quot;| [[ARIA Charts|AUS]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;AUS-2&quot;&gt;Australian singles chart. [on-line]. [dakch: 2009-08-11].&lt;/ref&gt;
!style=&quot;width:3em;font-size:75%;&quot;| [[UK Singles Chart|UK]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;UKSingles&quot;&gt;UK Singles Top 75 – Music Charts. [on-line]. [dakch: 2007-12-23].&lt;/ref&gt;
|-
|1995
|„7 Words“
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|''[[Adrenaline]]''
|-
|1996
|„Bored“
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|''[[Adrenaline]]''
|-
|1997
|„My Own Summer (Shove It)“
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|29
|''[[Around the Fur]]''
|-
|1998
|„Be Quiet and Drive (Far Away)“
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|29
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|50
|''[[Around the Fur]]''
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|2000
|„Change (In the House of Flies)“
|align=&quot;center&quot;|105
|align=&quot;center&quot;|3
|align=&quot;center&quot;|9
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|53
|rowspan=&quot;3&quot;|''[[White Pony]]''
|-
|„Back to School (Mini Maggit)“
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|27
|align=&quot;center&quot;|35
|align=&quot;center&quot;|26
|align=&quot;center&quot;|35
|-
|2001
|„Digital Bath“
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|16
|align=&quot;center&quot;|38
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|2003
|„Minerva“
|align=&quot;center&quot;|120
|align=&quot;center&quot;|9
|align=&quot;center&quot;|16
|align=&quot;center&quot;|50
|align=&quot;center&quot;|15
|rowspan=&quot;2&quot;|''[[Deftones (albùm)|Deftones]]''
|-
|„Hexagram“
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|68
|-
|2006
|„Hole in the Earth“
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|18
|align=&quot;center&quot;|19
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|69
|''[[Saturday Night Wrist]]''
|-
|2007
|„Mein“
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|40
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|''[[Saturday Night Wrist]]''
|-
|rowspan=&quot;4&quot;|2010
|„Rocket Skates“
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|rowspan=&quot;4&quot;|''[[Diamond Eyes]]''
|-
|„Diamond Eyes“
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|16
|align=&quot;center&quot;|10
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|-
|„Sextape“
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|-
|„You've Seen the Butcher“
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|17
|align=&quot;center&quot;|34
|align=&quot;center&quot;|—
|-
|2012
|„Leathers“
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|''[[Koi No Yokan]]''
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|2013
|„Tempest“
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|20
|align=&quot;center&quot;|3
|align=&quot;center&quot;|44
|align=&quot;center&quot;|13
|rowspan=&quot;3&quot;|''[[Koi No Yokan]]''
|-
|„Swerve City“
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|6
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|-
|„Romantic Dreams“
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|11
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|-
|rowspan=&quot;4&quot;|2016
|„Prayers / Triangles“
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|36
|align=&quot;center&quot;|8
|align=&quot;center&quot;|39
|align=&quot;center&quot;|31
|rowspan=&quot;4&quot;|''[[Gore]]''
|-
|„Doomed User“
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|-
|„Hearts / Wires“
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|-
|„Phantom Bride“ (featuring [[Jerry Cantrell]])
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|8
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|24
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|2020
|„Ohms“
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|40
|align=&quot;center&quot;|3
|align=&quot;center&quot;|31
|align=&quot;center&quot;|19
|rowspan=&quot;2&quot;|''[[Ohms]]''
|-
|„Genesis“
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|38
|align=&quot;center&quot;|—
|-
|2021
|„Ceremony“
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|9
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|26
|''[[Ohms]]''
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|2025
|„My Mind Is a Mountain“
|align=&quot;center&quot;|2
|align=&quot;center&quot;|24
|align=&quot;center&quot;|1
|align=&quot;center&quot;|11
|align=&quot;center&quot;|3
|rowspan=&quot;2&quot;|''[[Private Music]]''
|-
|„Milk of the Madonna“
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|23
|align=&quot;center&quot;|—
|-
|align=&quot;center&quot; colspan=&quot;8&quot; style=&quot;font-size: 8pt&quot;| — òznôczô syngel, jaczi sã nie dostôł na dóną lëstã szlagrów.
|}

== Teledisczi ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Rok
! Titel
! Reżiséra
! Bôczënk
|-
| 1995
| „7 Words”
| Chris Burns
| Zôczątkòwò zamierzony jakno EPK
|-
| 1996
| „Bored”
| Nick Egan
| 
|-
| 1996
| „Teething”
| Tim Pope
| Fragment filmù „The Crow: City of Angels”
|-
| 1997
| „My Own Summer (Shove It)”
| Dean Karr
| 
|-
| 1997
| „Around the Fur”
| Russ Busby
| EPK
|-
| 1998
| „Be Quiet and Drive (Far Away)”
| Purge
| 
|-
| 1998
| „Be Quiet and Drive (Acoustic Remix)”
| Frank W. Ockenfels III
| 
|-
| 2000
| „Change (In the House of Flies)”
| Liz Friedlander
| 
|-
| 2000
| „Back to School (Mini Maggit)”
| Paul Hunter
| 
|-
| 2000
| „Street Carp”
| James Sutton
| 
|-
| 2000
| „White Pony”
| Shawn Foster
| EPK
|-
| 2001
| „Digital Bath”
| Andrew Bennet
| 
|-
| 2003
| „Minerva”
| Paul Fedor
| 
|-
| 2003
| „Hexagram”
| Darren Doane
| 
|-
| 2003
| „Bloody Cape”
| James Minchin III
| 
|-
| 2003
| „Deftones”
| Andy Bennet
| EPK
|-
| 2005
| „Root”
| Nick Lambrou
| 
|-
| 2005
| „Engine No. 9”
| Nick Lambrou
| 
|-
| 2006
| „Hole in the Earth”
| Brian Lazzaro
| 
|-
| 2007
| „Mein”
| Bernard Gourley
| 
|-
| 2010
| „Rocket Skates”
| 13thWitness
| 
|-
| 2010
| „Diamond Eyes”
| Robert Schober
| 
|-
| 2010
| „Diamond Eyes”
| 13th Witness
| EPK
|-
| 2010
| „Sextape”
| Zak Forrest, Chad Liebenguth
| 
|-
| 2010
| „You've Seen the Butcher”
| Jodeb
| 
|-
| 2011
| „Beauty School”
| 13thWitness
| 
|-
| 2013
| „Swerve City”
| Gus Black
| 
|-
| 2013
| „Swerve City (Tour Version)”
| Ryan Mackfall
| Kòncertowô wersjô
|-
| 2013
| „Romantic Dreams”
| Brett Novak
| 
|-
| 2016
| „Prayers / Triangles”
| Charles Bergquist
| 
|-
| 2020
| „Ohms”
| Rafatoon
| 
|-
| 2020
| „Genesis”
| Sebastian Kökow
| 
|-
| 2020
| „Knife Prty” (Purity Ring Remix)
| Aaron Hymes
| 
|-
| 2020
| „Passenger” (Mike Shinoda Remix)
| Aaron Hymes
| 
|-
| 2020
| „Teenager” (Robert Smith Remix)
| Aaron Hymes
| 
|-
| 2020
| „Change (In the House of Flies)” (Tourist Remix)
| Liz Friedlander
| 
|-
| 2021
| „Ceremony”
| Leigh Whannell
| 
|-
| 2025
| „My Mind Is a Mountain”
| Rizz (VOWWS)
| 
|-
| 2025
| „Infinite Source”
| GREATWORK
| 
|-
| 2025
| „Infinite Source” (Live Version)
| Aaron Hymes
| Kòncertowô wersjô
|}

== Nôdgrodë a wëapartnieniô ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Rok
!style=&quot;width:15em;&quot;| Kategòriô
!style=&quot;width:15em;&quot;| Titlã
!style=&quot;width:15em;&quot;| Nôdgroda
! Nota
! Zdrój
|-
| 2001
| Best Metal Performance
| „Elite”
| [[Grammy Awards]]
| '''Laùr'''
| &lt;ref&gt;{{cytuj starnã |url = https://www.grammy.com/artists/deftones/7145/ |titel = Deftones – Grammy Awards History |òpùblikòwóny = Recording Academy |jãzëk = en |data przëstãpù = 2026-11-02}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2007
| Classic Songwriter
| Deftones
| [[Kerrang! Awards]]
| '''Laùr'''
| &lt;ref&gt;{{cytuj starnã |url = https://www.digitalspy.com/music/news/a73558/kerrang-awards-2007-the-winners/ |titel = Kerrang Awards 2007: The Winners |nôzwëskò = Fletcher |miono = Alex |òpùblikòwóny = Digital Spy |jãzëk = en |data przëstãpù = 2016-01-29}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=&quot;5&quot;| 2013
| Best Guitarist Award
| Stephen Carpenter
|rowspan=&quot;5&quot;| [[Revolver (magazyn)#Revolver Golden Gods Awards|Revolver Golden Gods Awards]]
| Nominacjô
|rowspan=&quot;5&quot;| &lt;ref&gt;{{cytuj starnã |url = http://www.metalinjection.net/show-recap/revolver-golden-gods-awards-2013-winners-and-performance-highlights |titel = Revolver Golden Gods Awards 2013: Winners and Performance Highlights |nôzwëskò = Pasbani |miono = Robert |òpùblikòwóny = Metal Injection |jãzëk = en |data przëstãpù = 2015-08-15}}&lt;/ref&gt;
|-
| Best Drummer
| Abe Cunningham
| Nominacjô
|-
| Paul Gray Best Bassist
| Sergio Vega
| Nominacjô
|-
| Best Vocalist
| Chino Moreno
| Nominacjô
|-
| Album of the Year
| ''Koi No Yokan''
| '''Laùr'''
|-
| 2016
| The Lifetime Achievement Award
| Deftones
| Kerrang! Awards
| '''Laùr'''
| &lt;ref&gt;{{cytuj starnã |url = http://web.archive.org/web/20160609204645/http://www.kerrang.com/43773/kerrang-awards-2016-the-winners/ |titel = Kerrang! Awards 2016: The Winners |òpùblikòwóny = Kerrang! |jãzëk = en |data przëstãpù = 2016-06-26}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| 2022
| Best Metal Performance
| „Genesis”
|rowspan=&quot;2&quot;| [[Grammy Awards]]
| Nominacjô
|rowspan=&quot;2&quot;| &lt;ref&gt;{{cytuj starnã |url = https://www.grammy.com/artists/deftones/7145/ |titel = Deftones – Grammy Awards History |òpùblikòwóny = Recording Academy |jãzëk = en |data przëstãpù = 2026-11-02}}&lt;/ref&gt;
|-
| Best Rock Performance
| „Ohms”
| Nominacjô
|-
| 2026
| Best Rock Album
| ''Private Music''
| [[Grammy Awards]]
| Nominacjô
| &lt;ref&gt;{{cytuj starnã |url = https://www.grammy.com/artists/deftones/7145/ |titel = Deftones – Grammy Awards History |òpùblikòwóny = Recording Academy |jãzëk = en |data przëstãpù = 2026-11-02}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2026
| Best Album
| ''Private Music''
| [[Heavy Music Awards]]
| '''Laùr'''
| &lt;ref&gt;{{cytuj starnã |url = https://www.heavymusicawards.com/news/heavy-music-awards-2026-winners-announced |titel = Heavy Music Awards 2026 Winners Announced |òpùblikòwóny = Heavy Music Awards |jãzëk = en |data przëstãpù = 2026-11-02}}&lt;/ref&gt;
|}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë|2}}

== Bibliografiô ==
* Deftones. ''Official Website'': https://www.deftones.com/
* ''GRAMMY.com''. „Deftones”: https://www.grammy.com/artists/deftones/1574
* ''Encyclopaedia Britannica''. „Deftones”: https://www.britannica.com/topic/Deftones

== Bùtnowé pòwrózczi ==
{{Commons}}
{{Òficjalnô starna}}
{{Deftones}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Deftones| ]]</text>
      <sha1>5s84i86nbl9hv80dfuuw9nji1zyocho</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Szablóna:Jãz./starna</title>
    <ns>10</ns>
    <id>13164</id>
    <revision>
      <id>224143</id>
      <parentid>224094</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T18:04:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Terrus38</username>
        <id>14026</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>224143</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3281" sha1="h0gk5mru190p7paqxc1rcne09sk5n8b" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{#switch: {{{1|}}}&lt;!----&gt;
|ae=awestijsczi jãzëk
|ar=arabsczi jãzëk&lt;!--?--&gt;
|be=biôłorusczi jãzëk
|bg=bùłgarsczi jãzëk
|br=bretońsczi jãzëk
|bs=bòsniacczi jãzëk
|ca=katalońsczi jãzëk
|cs=czesczi jãzëk
|csb=kaszëbsczi jãzëk
|cnr=czôrnogórsczi jãzëk
|cy=walijsczi jãzëk&lt;!--walëjsczi?--&gt;
|da=duńsczi jãzëk&lt;!--dëńsczi jãzëk--&gt;
|de=niemiecczi jãzëk
|dsb=dólnosorbsczi jãzëk&lt;!-- dólnołuż. --&gt;
|en=angelsczi jãzëk
|es=szpańsczi jãzëk
|et=estońsczi jãzëk
|fa=persczi jãzëk&lt;!--{{RKJ|2013|132}}--&gt;
|fi=fińsczi jãzëk
|fr=francësczi jãzëk
|gl=galisyjsczi jãzëk&lt;!--?--&gt;
|gmh=strzédno-wësok-niemiecczi&lt;!--{{RKJ|2007|50}}--&gt;
|gr=grecczi jãzëk&lt;!--{{RKJ|2014|153}}--&gt;
|grc=stôrogrecczi jãzëk&lt;!--{{RKJ|2014|153}}--&gt;
|gsw=szwajcarsczé gwarë&lt;!--?--&gt;
|haw=hawajsczi jãzëk
|hbs=serbòchòrwacczi jãzëk
|he=hebrajsczi jãzëk&lt;!--?--&gt;
|hr=chòrwacczi jãzëk&lt;!--?--&gt;
|hsb=górnosorbsczi jãzëk
|hu=wãdżersczi jãzëk
|hy=òrmiańsczi jãzëk&lt;!--{{RKJ|2013|132}}--&gt;
|ga=irlandzczi jãzëk&lt;!--?--&gt;
|is=islandzczi jãzëk&lt;!--?--&gt;
|it=italsczi jãzëk
|ja=japóńsczi jãzëk&lt;!--{{RKJ|2014|161}}, téż japòńsczi {{RKJ|2013|132}}--&gt;
|ka=grëzóńsczi jãzëk&lt;!--grëzyńsczi w {{RKJ|2013|132}}; grëzóńsczi w {{RKJ|2007|42}}--&gt;
|kl=grenlandzczi jãzëk&lt;!--?--&gt;
|kk=kazachsczi jãzëk&lt;!--?--&gt;
|ko=kòrejańsczi jãzëk&lt;!--kòreańsczi w {{RKJ|2013|132}}--&gt;
|la=łacyńsczi jãzëk
|lt=lëtewsczi jãzëk
|lu=luksembùrsczi jãzëk&lt;!--?--&gt;
|lv=łotewsczi jãzëk
|lij-MC=mònegasczi dialekt&lt;!--?--&gt;
|mdf=mòkszańsczi jãzëk&lt;!--?--&gt;
|ky=kirgisczi jãzëk&lt;!--?--&gt;
|mk=macedońsczi jãzëk
|ms=malajsczi jãzëk
|nah=jãzëk nahuatl
|nb=norwesczi jãzëk&lt;!-- bokmål --&gt;
|nds=dólnoniemiecczi jãzëk&lt;!--RKJ 2014 s. 92--&gt;
|nl=hòlendersczi jãzëk&lt;!--RKJ 2024 s.354; téż holandzczi, hòlandzczi, niderlandzczi&lt;ref&gt;RKJ 2015 s. 2016&lt;/ref&gt;, néderlandczi, néderlandzczi, òlendersczi? --&gt;
|nn=norwesczi jãzëk&lt;!-- nynorsk --&gt;
|no=norwesczi jãzëk
|nv=jãzëk nawaho
|pl=pòlsczi jãzëk
|pox=pòłabsczi jãzëk
|prg=prësczi jãzëk
|pt=pòrtugalsczi jãzëk
|rm=jãzëk romansz&lt;!--?--&gt;
|ro=rumùńsczi jãzëk
|ru=rusczi jãzëk
|sk=słowacczi jãzëk
|sl=słoweńsczi jãzëk
|sq=albańsczi jãzëk&lt;!--{{RKJ|2021|264}}--&gt;
|sr=serbsczi jãzëk
|sv=szwédzczi jãzëk
|szl=szląsczi etnolekt
|tg=tadżicczi jãzëk&lt;!--?--&gt;
|tk=turkmeńsczi jãzëk&lt;!--?--&gt;
|tr=tërecczi jãzëk&lt;!--{{RKJ|2018|41}}--&gt;
|uk=ùkrajińsczi jãzëk
|vi=wietnamsczi jãzëk&lt;!--?--&gt;
|yi=jãzëk jidisz&lt;!--?--&gt;
|zh=chińsczi jãzëk&lt;!--{{RKJ|2024|354}}--&gt;
|zu=jãzëk zulu
&lt;!----------------------------------------------------------&gt;
|xpsi=prasłowiańsczi jãzëk&lt;!--{{RKJ|2016|117}}--&gt;
|#default={{{1|}}}
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
----
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{jãz./starna|csb}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
:{{jãz./starna|csb}}
----
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{jãz./starna|pl}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
:{{jãz./starna|pl}}
----
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{jãz./starna|de}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
:{{jãz./starna|de}}
----
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{jãz./starna|en}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
:{{jãz./starna|en}}
----
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{jãz./starna|es}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
:{{jãz./starna|es}}
----

[[Kategòrëjô:Jãzëkòwé szablónë]]
[[Kategòrëjô:Szablónë zamikającé w se pòdôwczi]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h0gk5mru190p7paqxc1rcne09sk5n8b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224146</id>
      <parentid>224143</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T20:30:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>no,nb,nn</comment>
      <origin>224146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3323" sha1="8ceypbxo8zi3u0qw4vzrlr78js62z8m" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{#switch: {{{1|}}}&lt;!----&gt;
|ae=awestijsczi jãzëk
|ar=arabsczi jãzëk&lt;!--?--&gt;
|be=biôłorusczi jãzëk
|bg=bùłgarsczi jãzëk
|br=bretońsczi jãzëk
|bs=bòsniacczi jãzëk
|ca=katalońsczi jãzëk
|cs=czesczi jãzëk
|csb=kaszëbsczi jãzëk
|cnr=czôrnogórsczi jãzëk
|cy=walijsczi jãzëk&lt;!--walëjsczi?--&gt;
|da=duńsczi jãzëk&lt;!--dëńsczi jãzëk--&gt;
|de=niemiecczi jãzëk
|dsb=dólnosorbsczi jãzëk&lt;!-- dólnołuż. --&gt;
|en=angelsczi jãzëk
|es=szpańsczi jãzëk
|et=estońsczi jãzëk
|fa=persczi jãzëk&lt;!--{{RKJ|2013|132}}--&gt;
|fi=fińsczi jãzëk
|fr=francësczi jãzëk
|gl=galisyjsczi jãzëk&lt;!--?--&gt;
|gmh=strzédno-wësok-niemiecczi&lt;!--{{RKJ|2007|50}}--&gt;
|gr=grecczi jãzëk&lt;!--{{RKJ|2014|153}}--&gt;
|grc=stôrogrecczi jãzëk&lt;!--{{RKJ|2014|153}}--&gt;
|gsw=szwajcarsczé gwarë&lt;!--?--&gt;
|haw=hawajsczi jãzëk
|hbs=serbòchòrwacczi jãzëk
|he=hebrajsczi jãzëk&lt;!--?--&gt;
|hr=chòrwacczi jãzëk&lt;!--?--&gt;
|hsb=górnosorbsczi jãzëk
|hu=wãdżersczi jãzëk
|hy=òrmiańsczi jãzëk&lt;!--{{RKJ|2013|132}}--&gt;
|ga=irlandzczi jãzëk&lt;!--?--&gt;
|is=islandzczi jãzëk&lt;!--?--&gt;
|it=italsczi jãzëk
|ja=japóńsczi jãzëk&lt;!--{{RKJ|2014|161}}, téż japòńsczi {{RKJ|2013|132}}--&gt;
|ka=grëzóńsczi jãzëk&lt;!--grëzyńsczi w {{RKJ|2013|132}}; grëzóńsczi w {{RKJ|2007|42}}--&gt;
|kl=grenlandzczi jãzëk&lt;!--?--&gt;
|kk=kazachsczi jãzëk&lt;!--?--&gt;
|ko=kòrejańsczi jãzëk&lt;!--kòreańsczi w {{RKJ|2013|132}}--&gt;
|la=łacyńsczi jãzëk
|lt=lëtewsczi jãzëk
|lu=luksembùrsczi jãzëk&lt;!--?--&gt;
|lv=łotewsczi jãzëk
|lij-MC=mònegasczi dialekt&lt;!--?--&gt;
|mdf=mòkszańsczi jãzëk&lt;!--?--&gt;
|ky=kirgisczi jãzëk&lt;!--?--&gt;
|mk=macedońsczi jãzëk
|ms=malajsczi jãzëk
|nah=jãzëk nahuatl
|nds=dólnoniemiecczi jãzëk&lt;!--RKJ 2014 s. 92--&gt;
|nl=hòlendersczi jãzëk&lt;!--RKJ 2024 s.354; téż holandzczi, hòlandzczi, niderlandzczi&lt;ref&gt;RKJ 2015 s. 2016&lt;/ref&gt;, néderlandczi, néderlandzczi, òlendersczi? --&gt;
|no=norwesczi jãzëk&lt;!-- norwesczi --&gt;
 |nb=norwesczi jãzëk&lt;!-- norwesczi, bokmål --&gt;
 |nn=norwesczi jãzëk&lt;!-- norwesczi, nynorsk --&gt;
|nv=jãzëk nawaho
|pl=pòlsczi jãzëk
|pox=pòłabsczi jãzëk
|prg=prësczi jãzëk
|pt=pòrtugalsczi jãzëk
|rm=jãzëk romansz&lt;!--?--&gt;
|ro=rumùńsczi jãzëk
|ru=rusczi jãzëk
|sk=słowacczi jãzëk
|sl=słoweńsczi jãzëk
|sq=albańsczi jãzëk&lt;!--{{RKJ|2021|264}}--&gt;
|sr=serbsczi jãzëk
|sv=szwédzczi jãzëk
|szl=szląsczi etnolekt
|tg=tadżicczi jãzëk&lt;!--?--&gt;
|tk=turkmeńsczi jãzëk&lt;!--?--&gt;
|tr=tërecczi jãzëk&lt;!--{{RKJ|2018|41}}--&gt;
|uk=ùkrajińsczi jãzëk
|vi=wietnamsczi jãzëk&lt;!--?--&gt;
|yi=jãzëk jidisz&lt;!--?--&gt;
|zh=chińsczi jãzëk&lt;!--{{RKJ|2024|354}}--&gt;
|zu=jãzëk zulu
&lt;!----------------------------------------------------------&gt;
|xpsi=prasłowiańsczi jãzëk&lt;!--{{RKJ|2016|117}}--&gt;
|#default={{{1|}}}
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
----
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{jãz./starna|csb}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
:{{jãz./starna|csb}}
----
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{jãz./starna|pl}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
:{{jãz./starna|pl}}
----
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{jãz./starna|de}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
:{{jãz./starna|de}}
----
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{jãz./starna|en}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
:{{jãz./starna|en}}
----
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{jãz./starna|es}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
:{{jãz./starna|es}}
----

[[Kategòrëjô:Jãzëkòwé szablónë]]
[[Kategòrëjô:Szablónë zamikającé w se pòdôwczi]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8ceypbxo8zi3u0qw4vzrlr78js62z8m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Brëkòwnik:HaxelKaszëba/brudnopis</title>
    <ns>2</ns>
    <id>13324</id>
    <revision>
      <id>224124</id>
      <parentid>223361</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T16:18:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>224124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8210" sha1="cu9ge4mwnaw3yhvp7088lfwmx89lmtz" xml:space="preserve">{{Szablóna:Mùzyczny albùm infobox
| pòzwa albùmù = Rage Against the Machine
| artista = [[Rage Against the Machine]]
| ôrt albùmù = [[sztudijny albùm]]
| wëdóné = [[3 lëstopadnika]] [[1992]]
| plac nagraniô = Industrial Recording (North Hollywood), Scream Studios (Studio City), Sound City Studios (Van Nuys), [[Kalifòrniô]]
| mùzyczné ôrtë = [[rap metal]], [[alternatiwny metal]], [[funk metal]], [[hard rock]]
| czas dérowaniô = 52:48
| wëtwórniô = [[Epic Records|Epic]]
| produkcjô = [[Garth Richardson]], [[Rage Against the Machine]]
| chronologiô = {{Karno chronologiô|albùm = Rage Against the Machine| rëchlészi = — | pòstãpny = [[Evil Empire]] | rok = 1992}}
}}

'''Rage Against the Machine''' – debiutowi [[sztudijny albùm]] amerikańsczégò karna [[Rage Against the Machine]], wëdóny 3 smùtana 1992 rokù przez wëtwórniã [[Epic Records|Epic Records]]. Albùm òstôł nagróny òd aprila do maja 1992 rokù pòd òpieką producenta [[Garth Richardson|Gartha Richardsona]].&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.allmusic.com/album/rage-against-the-machine-mw0000091696 | titel = Rage Against the Machine – Album Overview | òpùblikòwóny = AllMusic | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Wëdôwizna parłãczi elementë [[hip-hop]]ù, [[funk]]ù, [[punk rock]]a a [[heavy metal]]u, a jegò tekstë tikają sã przédno spòlëznowëch a pòliticznëch tôklów, m.jin. rasyzmù, państwòwëch represje, kapitalizmù a spòlëznowëch nierównotów. Albùm je jedną z nôwôżniészich wëdôwiznów w historie [[rap metal]]ù a pòzwòlił karnu zwëskac midzënôrodną rozpòznawalnosc.

== Geneza a nagranié ==

[[Rage Against the Machine]] òstało założoné w 1991 rokù w [[Los Angeles]]. Karno twòrzelë w henen czas wòkalista [[Zack de la Rocha]], gitarzista [[Tom Morello]], basysta [[Tim Commerford]] a perkùsysta [[Brad Wilk]]. Mùzycë wërobilë rozpòznawólny sztil, w jaczim hip-hopòwé wòkale ë rapòwé tekstë parłãczëłë sã z cwiardima gitarowima riffama a funkòwim basã.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.loudersound.com/features/rage-against-the-machine-debut-album-story | titel = The story behind Rage Against the Machine's debut album | òpùblikòwóny = Louder | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Przed pòdpisanim platkòwégò kòntraktu karno nagrało demòwą kasétã, jaczi materiôł pòzwòlił mù zwrócëc bôczënk wëtwórni Epic Records. Part ùsôdzków z demòwi wersje pòjawiła sã pózdni na debiutowim albùmie. Nagriwczi òdbëłë sã w trzech sztudiach na òbéńdze Kalifòrnie: Industrial Recording w North Hollywood, Scream Studios w Studio City a Sound City Studios w Van Nuys.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.allmusic.com/album/rage-against-the-machine-mw0000091696 | titel = Rage Against the Machine – Recording Information | òpùblikòwóny = AllMusic | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Produkcją albùmu zajimôł sã Garth Richardson razã z bëtnikama karna. Za miksowanié òdpòwiôdôł Andy Wallace, a za mastering Bob Ludwig.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.allmusic.com/album/rage-against-the-machine-mw0000091696 | titel = Rage Against the Machine – Credits | òpùblikòwóny = AllMusic | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

== Mùzyka a tekstë ==

Brzëmienié albùmu òpiérô sã na charakteristicznym zestôwienim drãdżich gitarowich riffów, funkòwëch basowëch liniów a hip-hopòwégò ritmù. Gitarowé partie Toma Morella wëznaczają sã eksperimentalnym brzëmienim, w jaczim mùzyk wëzwôlô nietipòwé efektë za pòmòcą elektriczny gitarë.

Wòkale Zacka de la Rochë parłãczą rapòwanié z emocjonalnyma krzikama. Jegò tekstë mają òstré pòliticzné przesłanié a kritikùją m.jin. rasyzm, szandarowi nadùżëcô, kapitalizm a medialną propagandã.

Usôdzk „Killing in the Name” òdnosy sã do rasyzmù a przemòcë w amerikańsczi pòlicje. „Take the Power Back” pòrëszô jiwer manipulacje edukacją a pòtrzebã samòstójnégò mëslesniô, a „Bullet in the Head” je kritiką medialny propagandë a pòliticzny manipulacje. „Wake Up” narzesziwô do dzejaniów rësznotów na rzecz prawów człowieka, a „Freedom” pòrëszô sprawã amerikańsczégò pòliticznegò sôdzownika Leonarda Peltiera.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.ratm.com/album/rage-against-the-machine/ | titel = Rage Against the Machine – Official Album Page | wëdôwca = Rage Against the Machine | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

== Òbkłôdka ==

Òbkłôdka albùmu przedstawiô fòtografiã wietnamsczégò bùddijsczégò mnicha Thích Quảng Đức, jaczi 11 czerwińca 1963 rokù dokònôł sãspaleniégò w [[Sajgon]]ie w protesce procëm ùstëgòwanióm bùddistów przez rząd Pôłniowégò Wietnamu. Fòtografiã wëkònôł Malcolm Browne. Karno wëbrało jã ze wzglãdu na jegò pòliticzné przesłanié a symbòlikã procëmnotë państwòwi przemòcë.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://rockhall.com/wp-content/uploads/2024/03/RATM_Induction_Essay.pdf | titel = Rage Against the Machine – Induction Essay | òpùblikòwóny = Rock &amp; Roll Hall of Fame | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

== Òdbiér a znaczënk ==

Albùm ùzwëskôł pòzytiwné recenzje a òstôł achtniony za òriginalné sparłãczenié hip-hopù z metalã a téż za pòliticzné przesłanié. Recenzeńt AllMusic Eduardo Rivadavia ùznôł wëdôwiznã za przełómanim w rozwiju rap metalù, zaznaczającë òriginalnotã gitarowich partiów Morella a tekstów de la Rochë.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.allmusic.com/album/rage-against-the-machine-mw0000091696 | titel = Rage Against the Machine – Review | òpùblikòwóny = AllMusic | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Albùm òsygnął kòmercyjny sukces, a w 1994 rokù ùzwëskôł platinową certifikacjã w Zjednónëch Krajach za przedôż pònad milióna egzemplarzów. W pòstãpnëch latach platka zwëska téż certifikacje w wielu jinszich krajach.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.ratm.com/bio/ | titel = Rage Against the Machine – Band Biography and History | òpùblikòwóny = Rage Against the Machine | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Wëdôwizna mia wôżny cësk na rozwij rap metalu a alternatiwnégò metalu w latach 90. XX stalatégò. Ji brzëmienié inspirowało wiele pòzdniészich karnów, a „Killing in the Name” stało sã jednym z nôbarżi rozpoznawólnëch ùsôdzków karna.

== Lësta ùsôdzków ==
&lt;table class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 70%;&quot;&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;th style=&quot;width: 5%;&quot;&gt;Nr&lt;/th&gt;
 &lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Titel&lt;/th&gt;
 &lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Bôczënk&lt;/th&gt;
 &lt;th style=&quot;width: 15%;&quot;&gt;Czas&lt;/th&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;1.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Bombtrack”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;4:04&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;2.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Killing in the Name”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;5:14&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;3.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Take the Power Back”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;5:37&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;4.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Settle for Nothing”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;4:48&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;5.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Bullet in the Head”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;5:09&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;6.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Know Your Enemy”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;gòscynno: [[Maynard James Keenan]]&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;4:55&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;7.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Wake Up”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;6:04&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;8.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Fistful of Steel”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;5:31&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;9.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Township Rebellion”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;5:24&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;10.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Freedom”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;6:06&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr style=&quot;font-weight: bold; background-color: #f2f2f2;&quot;&gt;
 &lt;td colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;Fùl czas:&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;52:48&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé pòwrózczi ==
{{Commons}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Platczi]]</text>
      <sha1>cu9ge4mwnaw3yhvp7088lfwmx89lmtz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224125</id>
      <parentid>224124</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T16:20:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>224125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8256" sha1="jjp1cjro3mhixqnst142bjgj8n4puy3" xml:space="preserve">{{Szablóna:Mùzyczny albùm infobox
| pòzwa albùmù = Rage Against the Machine
| òdjimk= Rage_Against_the_Machine_cover.jpg
| artista = [[Rage Against the Machine]]
| ôrt albùmù = [[sztudijny albùm]]
| wëdóné = [[3 lëstopadnika]] [[1992]]
| plac nagraniô = Industrial Recording (North Hollywood), Scream Studios (Studio City), Sound City Studios (Van Nuys), [[Kalifòrniô]]
| mùzyczné ôrtë = [[rap metal]], [[alternatiwny metal]], [[funk metal]], [[hard rock]]
| czas dérowaniô = 52:48
| wëtwórniô = [[Epic Records|Epic]]
| produkcjô = [[Garth Richardson]], [[Rage Against the Machine]]
| chronologiô = {{Karno chronologiô|albùm = Rage Against the Machine| rëchlészi = — | pòstãpny = [[Evil Empire]] | rok = 1992}}
}}

'''Rage Against the Machine''' – debiutowi [[sztudijny albùm]] amerikańsczégò karna [[Rage Against the Machine]], wëdóny 3 smùtana 1992 rokù przez wëtwórniã [[Epic Records|Epic Records]]. Albùm òstôł nagróny òd aprila do maja 1992 rokù pòd òpieką producenta [[Garth Richardson|Gartha Richardsona]].&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.allmusic.com/album/rage-against-the-machine-mw0000091696 | titel = Rage Against the Machine – Album Overview | òpùblikòwóny = AllMusic | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Wëdôwizna parłãczi elementë [[hip-hop]]ù, [[funk]]ù, [[punk rock]]a a [[heavy metal]]u, a jegò tekstë tikają sã przédno spòlëznowëch a pòliticznëch tôklów, m.jin. rasyzmù, państwòwëch represje, kapitalizmù a spòlëznowëch nierównotów. Albùm je jedną z nôwôżniészich wëdôwiznów w historie [[rap metal]]ù a pòzwòlił karnu zwëskac midzënôrodną rozpòznawalnosc.

== Geneza a nagranié ==

[[Rage Against the Machine]] òstało założoné w 1991 rokù w [[Los Angeles]]. Karno twòrzelë w henen czas wòkalista [[Zack de la Rocha]], gitarzista [[Tom Morello]], basysta [[Tim Commerford]] a perkùsysta [[Brad Wilk]]. Mùzycë wërobilë rozpòznawólny sztil, w jaczim hip-hopòwé wòkale ë rapòwé tekstë parłãczëłë sã z cwiardima gitarowima riffama a funkòwim basã.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.loudersound.com/features/rage-against-the-machine-debut-album-story | titel = The story behind Rage Against the Machine's debut album | òpùblikòwóny = Louder | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Przed pòdpisanim platkòwégò kòntraktu karno nagrało demòwą kasétã, jaczi materiôł pòzwòlił mù zwrócëc bôczënk wëtwórni Epic Records. Part ùsôdzków z demòwi wersje pòjawiła sã pózdni na debiutowim albùmie. Nagriwczi òdbëłë sã w trzech sztudiach na òbéńdze Kalifòrnie: Industrial Recording w North Hollywood, Scream Studios w Studio City a Sound City Studios w Van Nuys.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.allmusic.com/album/rage-against-the-machine-mw0000091696 | titel = Rage Against the Machine – Recording Information | òpùblikòwóny = AllMusic | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Produkcją albùmu zajimôł sã Garth Richardson razã z bëtnikama karna. Za miksowanié òdpòwiôdôł Andy Wallace, a za mastering Bob Ludwig.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.allmusic.com/album/rage-against-the-machine-mw0000091696 | titel = Rage Against the Machine – Credits | òpùblikòwóny = AllMusic | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

== Mùzyka a tekstë ==

Brzëmienié albùmu òpiérô sã na charakteristicznym zestôwienim drãdżich gitarowich riffów, funkòwëch basowëch liniów a hip-hopòwégò ritmù. Gitarowé partie Toma Morella wëznaczają sã eksperimentalnym brzëmienim, w jaczim mùzyk wëzwôlô nietipòwé efektë za pòmòcą elektriczny gitarë.

Wòkale Zacka de la Rochë parłãczą rapòwanié z emocjonalnyma krzikama. Jegò tekstë mają òstré pòliticzné przesłanié a kritikùją m.jin. rasyzm, szandarowi nadùżëcô, kapitalizm a medialną propagandã.

Usôdzk „Killing in the Name” òdnosy sã do rasyzmù a przemòcë w amerikańsczi pòlicje. „Take the Power Back” pòrëszô jiwer manipulacje edukacją a pòtrzebã samòstójnégò mëslesniô, a „Bullet in the Head” je kritiką medialny propagandë a pòliticzny manipulacje. „Wake Up” narzesziwô do dzejaniów rësznotów na rzecz prawów człowieka, a „Freedom” pòrëszô sprawã amerikańsczégò pòliticznegò sôdzownika Leonarda Peltiera.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.ratm.com/album/rage-against-the-machine/ | titel = Rage Against the Machine – Official Album Page | wëdôwca = Rage Against the Machine | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

== Òbkłôdka ==

Òbkłôdka albùmu przedstawiô fòtografiã wietnamsczégò bùddijsczégò mnicha Thích Quảng Đức, jaczi 11 czerwińca 1963 rokù dokònôł sãspaleniégò w [[Sajgon]]ie w protesce procëm ùstëgòwanióm bùddistów przez rząd Pôłniowégò Wietnamu. Fòtografiã wëkònôł Malcolm Browne. Karno wëbrało jã ze wzglãdu na jegò pòliticzné przesłanié a symbòlikã procëmnotë państwòwi przemòcë.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://rockhall.com/wp-content/uploads/2024/03/RATM_Induction_Essay.pdf | titel = Rage Against the Machine – Induction Essay | òpùblikòwóny = Rock &amp; Roll Hall of Fame | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

== Òdbiér a znaczënk ==

Albùm ùzwëskôł pòzytiwné recenzje a òstôł achtniony za òriginalné sparłãczenié hip-hopù z metalã a téż za pòliticzné przesłanié. Recenzeńt AllMusic Eduardo Rivadavia ùznôł wëdôwiznã za przełómanim w rozwiju rap metalù, zaznaczającë òriginalnotã gitarowich partiów Morella a tekstów de la Rochë.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.allmusic.com/album/rage-against-the-machine-mw0000091696 | titel = Rage Against the Machine – Review | òpùblikòwóny = AllMusic | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Albùm òsygnął kòmercyjny sukces, a w 1994 rokù ùzwëskôł platinową certifikacjã w Zjednónëch Krajach za przedôż pònad milióna egzemplarzów. W pòstãpnëch latach platka zwëska téż certifikacje w wielu jinszich krajach.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.ratm.com/bio/ | titel = Rage Against the Machine – Band Biography and History | òpùblikòwóny = Rage Against the Machine | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Wëdôwizna mia wôżny cësk na rozwij rap metalu a alternatiwnégò metalu w latach 90. XX stalatégò. Ji brzëmienié inspirowało wiele pòzdniészich karnów, a „Killing in the Name” stało sã jednym z nôbarżi rozpoznawólnëch ùsôdzków karna.

== Lësta ùsôdzków ==
&lt;table class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 70%;&quot;&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;th style=&quot;width: 5%;&quot;&gt;Nr&lt;/th&gt;
 &lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Titel&lt;/th&gt;
 &lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Bôczënk&lt;/th&gt;
 &lt;th style=&quot;width: 15%;&quot;&gt;Czas&lt;/th&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;1.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Bombtrack”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;4:04&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;2.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Killing in the Name”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;5:14&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;3.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Take the Power Back”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;5:37&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;4.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Settle for Nothing”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;4:48&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;5.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Bullet in the Head”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;5:09&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;6.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Know Your Enemy”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;gòscynno: [[Maynard James Keenan]]&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;4:55&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;7.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Wake Up”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;6:04&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;8.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Fistful of Steel”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;5:31&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;9.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Township Rebellion”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;5:24&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;10.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Freedom”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;6:06&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr style=&quot;font-weight: bold; background-color: #f2f2f2;&quot;&gt;
 &lt;td colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;Fùl czas:&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;52:48&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé pòwrózczi ==
{{Commons}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Platczi]]</text>
      <sha1>jjp1cjro3mhixqnst142bjgj8n4puy3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224126</id>
      <parentid>224125</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T16:21:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>224126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8267" sha1="nnuti8aalcyu7s6fm651s7uzlmgae1u" xml:space="preserve">{{Szablóna:Mùzyczny albùm infobox
| pòzwa albùmù = Rage Against the Machine
| òdjimk= Rage_Against_the_Machine_cover.jpg
| artista = [[Rage Against the Machine]]
| ôrt albùmù = [[sztudijny albùm]]
| wëdóné = [[3 lëstopadnika|3 smùtana]] [[1992]]
| plac nagraniô = Industrial Recording (North Hollywood), Scream Studios (Studio City), Sound City Studios (Van Nuys), [[Kalifòrniô]]
| mùzyczné ôrtë = [[rap metal]], [[alternatiwny metal]], [[funk metal]], [[hard rock]]
| czas dérowaniô = 52:48
| wëtwórniô = [[Epic Records|Epic]]
| produkcjô = [[Garth Richardson]], [[Rage Against the Machine]]
| chronologiô = {{Karno chronologiô|albùm = Rage Against the Machine| rëchlészi = — | pòstãpny = [[Evil Empire]] | rok = 1992}}
}}

'''Rage Against the Machine''' – debiutowi [[sztudijny albùm]] amerikańsczégò karna [[Rage Against the Machine]], wëdóny 3 smùtana 1992 rokù przez wëtwórniã [[Epic Records|Epic Records]]. Albùm òstôł nagróny òd aprila do maja 1992 rokù pòd òpieką producenta [[Garth Richardson|Gartha Richardsona]].&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.allmusic.com/album/rage-against-the-machine-mw0000091696 | titel = Rage Against the Machine – Album Overview | òpùblikòwóny = AllMusic | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Wëdôwizna parłãczi elementë [[hip-hop]]ù, [[funk]]ù, [[punk rock]]a a [[heavy metal]]u, a jegò tekstë tikają sã przédno spòlëznowëch a pòliticznëch tôklów, m.jin. rasyzmù, państwòwëch represje, kapitalizmù a spòlëznowëch nierównotów. Albùm je jedną z nôwôżniészich wëdôwiznów w historie [[rap metal]]ù a pòzwòlił karnu zwëskac midzënôrodną rozpòznawalnosc.

== Geneza a nagranié ==

[[Rage Against the Machine]] òstało założoné w 1991 rokù w [[Los Angeles]]. Karno twòrzelë w henen czas wòkalista [[Zack de la Rocha]], gitarzista [[Tom Morello]], basysta [[Tim Commerford]] a perkùsysta [[Brad Wilk]]. Mùzycë wërobilë rozpòznawólny sztil, w jaczim hip-hopòwé wòkale ë rapòwé tekstë parłãczëłë sã z cwiardima gitarowima riffama a funkòwim basã.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.loudersound.com/features/rage-against-the-machine-debut-album-story | titel = The story behind Rage Against the Machine's debut album | òpùblikòwóny = Louder | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Przed pòdpisanim platkòwégò kòntraktu karno nagrało demòwą kasétã, jaczi materiôł pòzwòlił mù zwrócëc bôczënk wëtwórni Epic Records. Part ùsôdzków z demòwi wersje pòjawiła sã pózdni na debiutowim albùmie. Nagriwczi òdbëłë sã w trzech sztudiach na òbéńdze Kalifòrnie: Industrial Recording w North Hollywood, Scream Studios w Studio City a Sound City Studios w Van Nuys.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.allmusic.com/album/rage-against-the-machine-mw0000091696 | titel = Rage Against the Machine – Recording Information | òpùblikòwóny = AllMusic | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Produkcją albùmu zajimôł sã Garth Richardson razã z bëtnikama karna. Za miksowanié òdpòwiôdôł Andy Wallace, a za mastering Bob Ludwig.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.allmusic.com/album/rage-against-the-machine-mw0000091696 | titel = Rage Against the Machine – Credits | òpùblikòwóny = AllMusic | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

== Mùzyka a tekstë ==

Brzëmienié albùmu òpiérô sã na charakteristicznym zestôwienim drãdżich gitarowich riffów, funkòwëch basowëch liniów a hip-hopòwégò ritmù. Gitarowé partie Toma Morella wëznaczają sã eksperimentalnym brzëmienim, w jaczim mùzyk wëzwôlô nietipòwé efektë za pòmòcą elektriczny gitarë.

Wòkale Zacka de la Rochë parłãczą rapòwanié z emocjonalnyma krzikama. Jegò tekstë mają òstré pòliticzné przesłanié a kritikùją m.jin. rasyzm, szandarowi nadùżëcô, kapitalizm a medialną propagandã.

Usôdzk „Killing in the Name” òdnosy sã do rasyzmù a przemòcë w amerikańsczi pòlicje. „Take the Power Back” pòrëszô jiwer manipulacje edukacją a pòtrzebã samòstójnégò mëslesniô, a „Bullet in the Head” je kritiką medialny propagandë a pòliticzny manipulacje. „Wake Up” narzesziwô do dzejaniów rësznotów na rzecz prawów człowieka, a „Freedom” pòrëszô sprawã amerikańsczégò pòliticznegò sôdzownika Leonarda Peltiera.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.ratm.com/album/rage-against-the-machine/ | titel = Rage Against the Machine – Official Album Page | wëdôwca = Rage Against the Machine | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

== Òbkłôdka ==

Òbkłôdka albùmu przedstawiô fòtografiã wietnamsczégò bùddijsczégò mnicha Thích Quảng Đức, jaczi 11 czerwińca 1963 rokù dokònôł sãspaleniégò w [[Sajgon]]ie w protesce procëm ùstëgòwanióm bùddistów przez rząd Pôłniowégò Wietnamu. Fòtografiã wëkònôł Malcolm Browne. Karno wëbrało jã ze wzglãdu na jegò pòliticzné przesłanié a symbòlikã procëmnotë państwòwi przemòcë.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://rockhall.com/wp-content/uploads/2024/03/RATM_Induction_Essay.pdf | titel = Rage Against the Machine – Induction Essay | òpùblikòwóny = Rock &amp; Roll Hall of Fame | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

== Òdbiér a znaczënk ==

Albùm ùzwëskôł pòzytiwné recenzje a òstôł achtniony za òriginalné sparłãczenié hip-hopù z metalã a téż za pòliticzné przesłanié. Recenzeńt AllMusic Eduardo Rivadavia ùznôł wëdôwiznã za przełómanim w rozwiju rap metalù, zaznaczającë òriginalnotã gitarowich partiów Morella a tekstów de la Rochë.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.allmusic.com/album/rage-against-the-machine-mw0000091696 | titel = Rage Against the Machine – Review | òpùblikòwóny = AllMusic | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Albùm òsygnął kòmercyjny sukces, a w 1994 rokù ùzwëskôł platinową certifikacjã w Zjednónëch Krajach za przedôż pònad milióna egzemplarzów. W pòstãpnëch latach platka zwëska téż certifikacje w wielu jinszich krajach.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.ratm.com/bio/ | titel = Rage Against the Machine – Band Biography and History | òpùblikòwóny = Rage Against the Machine | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Wëdôwizna mia wôżny cësk na rozwij rap metalu a alternatiwnégò metalu w latach 90. XX stalatégò. Ji brzëmienié inspirowało wiele pòzdniészich karnów, a „Killing in the Name” stało sã jednym z nôbarżi rozpoznawólnëch ùsôdzków karna.

== Lësta ùsôdzków ==
&lt;table class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 70%;&quot;&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;th style=&quot;width: 5%;&quot;&gt;Nr&lt;/th&gt;
 &lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Titel&lt;/th&gt;
 &lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Bôczënk&lt;/th&gt;
 &lt;th style=&quot;width: 15%;&quot;&gt;Czas&lt;/th&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;1.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Bombtrack”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;4:04&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;2.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Killing in the Name”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;5:14&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;3.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Take the Power Back”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;5:37&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;4.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Settle for Nothing”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;4:48&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;5.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Bullet in the Head”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;5:09&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;6.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Know Your Enemy”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;gòscynno: [[Maynard James Keenan]]&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;4:55&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;7.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Wake Up”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;6:04&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;8.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Fistful of Steel”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;5:31&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;9.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Township Rebellion”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;5:24&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;10.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Freedom”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;6:06&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr style=&quot;font-weight: bold; background-color: #f2f2f2;&quot;&gt;
 &lt;td colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;Fùl czas:&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;52:48&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé pòwrózczi ==
{{Commons}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Platczi]]</text>
      <sha1>nnuti8aalcyu7s6fm651s7uzlmgae1u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224128</id>
      <parentid>224126</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T16:26:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <comment>UWAGA! Usunięcie treści (strona pozostała pusta)!</comment>
      <origin>224128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224147</id>
      <parentid>224128</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T20:48:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>224147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4865" sha1="cnwwbfhx8azpvyxzs0xsgn6aqmertss" xml:space="preserve">'''Kalifornia''' (ang. ''California'') – stón w zôpadnym parce [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanów]], leżący nad [[Spòkójny Òcean|Spòkójnym Òceanã]]. Je nôbarżi zalëdzonym stónã USA a trzecym pòd wzglãdã pòwiérzchni. Stolëcą Kalifòrnie je [[Sacramento]], równak le nôwikszim gardã je [[Los Angeles]]. Stón grańczi z [[Òregon|Òregonã]] na nordze, [[Nevada|Nevadą]] a [[Arizona|Arizoną]] na pòrénkù, a na pôłnim z meksykańsczim stónã [[Dólnô Kalifòrniô]]. Kalifòrniô znónô je z rozwiniãti filmòwi, technologiczny ë gbùrzowi industrie a téż zrozmajitégò krajobrôzu.

== Etimòlogiô ==
Pòzwa Kalifòrniô prôwdoszlachòwno pòchòdzy òd fikcyjnégò òstrowa rządzony przez królową Califã, òpisóny w szpańsczi ricérsczi pòwiôstce ''Las sergas de Esplandián'', napisóny przez Garcíã Ordóñeza de Montalvo a wëdóny kòl 1510 rokù. Szpańscë òdkriwcë zôczątkòwò mëslelë, że Kalifòrniô je òstrowã, co przëczëniło sã do rozpòwszechnieniégò ti pòzwë w òbrëmie dzysôdniowégò półòstrowa a terenów leżącëch dali na nordze.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.parks.ca.gov/?page_id=23894 | titel = California State Facts | òpùblikòwóny = California State Parks | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

== Geògrafiô ==
Kalifòrniô pòłożonô je na zôpadnym ùbrzégù Zjednónëch Stanów. Ji pòwiérzchniô wënosy kòl 423 970 km², co czëni ją trzecym nôwikszim stónã kraju, pò Alasce a Teksasu. Brzégòwô liniô rozcëgô sã wzłuż Spòkójnégò Òceanu.

Krajobrôz Kalifòrnie jest baro zróżnicowóny. W zôpadnym parce wëstãpùją nadbrzeżné môle, równak le w głãbi lądu leżą rozległé dolëznë, górë a piôszczëznë. Westrzód nôwôżniészich górsczich pasmów wëprzédniają sã [[Sierra Nevada (USA)|Sierra Nevada]] a téż [[Kaskadowé Górë]]. Na terenie stanu wëstãpùje téż Dolëzna Smiercë, bãdącô jednym z nôgòrãtszich a nôsëchszich placów Nordowi Americzi.

Nôwëższim pónktã Kalifòrnie je [[Mount Whitney]], òsygający wësokòsc 4421 m n.r.m. Nôniżi pòłożonym terenã je [[Badwater Basin]] w Dolëznie Smiercë, wëstãpùjący kòl 86 m pòniżi rówiznie mòrza.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://media.visitcalifornia.com/en-ca/research---facts/stats---symbols | titel = Stats and Symbols | òpùblikòwóny = Visit California | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Do nôwôżniészich rzéków należą [[Sacramento (rzéka)|Sacramento]], [[San Joaquin (rzéka)|San Joaquin]] a téż [[Kolorado (rzéka)|Kolorado]]. W Kalifòrnie wëstãpùje téż wiele jezorów, w tim [[Tahoe]].

== Klimat ==

== Historiô ==

== Lëdztwò ==

== Gòspòdarka ==

== Pòlitika a administracjô ==

== Gardë ==
Do nôwikszich a nôwôżniészich gardów Kalifòrnie należą:
* [[Los Angeles]] – nôwikszi gard stanu a jeden z nôwôżniészich swiatowich òstrzódków filmòwi industrie;
* [[San Diego]] – wiôldżi pòrtowi a turisticzny òstrzódk pòłożony przë grańcë z Meksykã;
* [[San Jose]] – jedno z przédnëch technologicznëch centrów Krzemòwi Dolëznë;
* [[San Francisco]] – gard znóny z charakteristiczny zabùdowë, mòstu Golden Gate a gòspòdarczégò znaczënkù;
* [[Sacramento]] – stolëca stanu;
* [[Fresno]] – wôżny gbùrzowi òstrzódk w Dolinie San Joaquin;
* [[Oakland]] – pòrtowi gard pòłożony w rejonie Hôwindżi San Francisco;
* [[Long Beach]] – wôżny pòrtowi òstrzódk w aglomeracje Los Angeles.

== Kùltura ==
Kalifòrniô òdgriwô istotną rolã w rozwiju swiatowi pòpùlarny kùlturë. Hollywood je jednym z nôwôżniészich òstrzódków filmòwi produkcje, a Los Angeles je wôżnym centrum mùzyczny industrie.

Stón je téż zrzeszony z rozwijã wielnëch mùzycznëch ôrtów, w tim punk rocka, hardcore punka, thrash metalu, hip-hopù a nu metalu. Z Kalifòrnie pòchòdzą m.jin. karna [[Rage Against the Machine]], [[Red Hot Chili Peppers]], [[Metallica]], [[Green Day]], [[Deftones]], [[Korn]] a [[Faith No More]].

Kalifòrniô je téż znónô z wielnëch nôrodnëch parków, piegielszczów, mùzeów a téż wielokùlturowi spòlëznë.

== Stanowé symbòle ==
Òficjalnym przezwą Kalifòrnie je ''The Golden State'' (kasz. „Złoti Stón”), narzeszący do gòrączczi złota z XIX stalatégò.

Do stanowich symbòlów należą:
* stanowi kwiat – kalifòrnijsczi mak;
* stanowô bóma – wiecznozelonô sekwòja;
* stanowi ptôch – kalifòrnijszczi przepiór;
* stanowô rëba – złoti kalifòrnijsczi lasfór;
* mòtto – „Eureka”.

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé pòwrózczi ==
* [https://www.ca.gov/ Òficjalnô internetowô starna stónu Kalifòrniô]
* [https://www.visitcalifornia.com/ Òficjalny turisticzny pòrtal Kalifòrnie]</text>
      <sha1>cnwwbfhx8azpvyxzs0xsgn6aqmertss</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224148</id>
      <parentid>224147</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T20:49:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>224148</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4865" sha1="dx9vshohwqsygl15kifnz2fk2prgu7c" xml:space="preserve">'''Kalifornia''' (ang. ''California'') – stón w zôpadnym parce [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanów]], leżący nad [[Spòkójny Òcean|Spòkójnym Òceanã]]. Je nôbarżi zalëdzonym stónã USA a trzecym pòd wzglãdã pòwiérzchni. Stolëcą Kalifòrnie je [[Sacramento]], równak le nôwikszim gardã je [[Los Angeles]]. Stón grańczi z [[Òregon|Òregonã]] na nordze, [[Nevada|Nevadą]] a [[Arizona|Arizoną]] na pòrénkù, a na pôłnim z meksykańsczim stónã [[Dólnô Kalifòrniô]]. Kalifòrniô znónô je z rozwiniãti filmòwi, technologiczny ë gbùrzowi industrie a téż zrozmajitégò krajobrôzu.

== Etimòlogiô ==
Pòzwa Kalifòrniô prôwdoszlachòwno pòchòdzy òd fikcyjnégò òstrowa rządzony przez królową Califã, òpisóny w szpańsczi ricérsczi pòwiôstce ''Las sergas de Esplandián'', napisóny przez Garcíã Ordóñeza de Montalvo a wëdóny kòl 1510 rokù. Szpańscë òdkriwcë zôczątkòwò mëslelë, że Kalifòrniô je òstrowã, co przëczëniło sã do rozpòwszechnieniégò ti pòzwë w òbrëmie dzysôdniowégò półòstrowa a terenów leżącëch dali na nordze.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.parks.ca.gov/?page_id=23894 | titel = California State Facts | òpùblikòwóny = California State Parks | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

== Geògrafiô ==
Kalifòrniô pòłożonô je na zôpadnym ùbrzégù Zjednónëch Stanów. Ji pòwiérzchniô wënosy kòl 423 970 km², co czëni ją trzecym nôwikszim stónã kraju, pò Alasce a Teksasu. Brzégòwô liniô rozcëgô sã wzłuż Spòkójnégò Òceanu.

Krajobrôz Kalifòrnie jest baro zróżnicowóny. W zôpadnym parce wëstãpùją nadbrzeżné môle, równak le w głãbi lądu leżą rozległé dolëznë, górë a piôszczëznë. Westrzód nôwôżniészich górsczich pasmów wëprzédniają sã [[Sierra Nevada (USA)|Sierra Nevada]] a téż [[Kaskadowé Górë]]. Na terenie stanu wëstãpùje téż Dolëzna Smiercë, bãdącô jednym z nôgòrãtszich a nôsëchszich placów Nordowi Americzi.

Nôwëższim pónktã Kalifòrnie je [[Mount Whitney]], òsygający wësokòsc 4421 m n.r.m. Nôniżi pòłożonym terenã je [[Badwater Basin]] w Dolëznie Smiercë, wëstãpùjący kòl 86 m pòniżi rówiznie mòrza.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://media.visitcalifornia.com/en-ca/research---facts/stats---symbols | titel = Stats and Symbols | òpùblikòwóny = Visit California | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Do nôwôżniészich rzéków należą [[Sacramento (rzéka)|Sacramento]], [[San Joaquin (rzéka)|San Joaquin]] a téż [[Kolorado (rzéka)|Kolorado]]. W Kalifòrnie wëstãpùje téż wiele jezorów, w tim [[Tahoe]].

== Klimat ==

== Historiô ==

== Lëdztwò ==

== Gòspòdarka ==

== Pòlitika a administracjô ==

== Gardë ==
Do nôwikszich a nôwôżniészich gardów Kalifòrnie należą:
* [[Los Angeles]] – nôwikszi gard stanu a jeden z nôwôżniészich swiatowich òstrzódków filmòwi industrie;
* [[San Diego]] – wiôldżi pòrtowi a turisticzny òstrzódk pòłożony przë grańcë z Meksykã;
* [[San Jose]] – jedno z przédnëch technologicznëch centrów Krzemòwi Dolëznë;
* [[San Francisco]] – gard znóny z charakteristiczny zabùdowë, mòstu Golden Gate a gòspòdarczégò znaczënkù;
* [[Sacramento]] – stolëca stanu;
* [[Fresno]] – wôżny gbùrzowi òstrzódk w Dolinie San Joaquin;
* [[Oakland]] – pòrtowi gard pòłożony w rejonie Hôwindżi San Francisco;
* [[Long Beach]] – wôżny pòrtowi òstrzódk w aglomeracje Los Angeles.

== Kùltura ==
Kalifòrniô òdgriwô istotną rolã w rozwiju swiatowi pòpùlarny kùlturë. Hollywood je jednym z nôwôżniészich òstrzódków filmòwi produkcje, a Los Angeles je wôżnym centrum mùzyczny industrie.

Stón je téż zrzeszony z rozwijã wielnëch mùzycznëch ôrtów, w tim punk rocka, hardcore punka, thrash metalu, hip-hopù a nu metalu. Z Kalifòrnie pòchòdzą m.jin. karna [[Rage Against the Machine]], [[Red Hot Chili Peppers]], [[Metallica]], [[Green Day]], [[Deftones]], [[Korn]] a [[Faith No More]].

Kalifòrniô je téż znónô z wielnëch nôrodnëch parków, piegielszczów, mùzeów a téż wielokùlturowi spòlëznë.

== Stanowé symbòle ==
Òficjalną przezwą Kalifòrnie je ''The Golden State'' (kasz. „Złoti Stón”), narzeszący do gòrączczi złota z XIX stalatégò.

Do stanowich symbòlów należą:
* stanowi kwiat – kalifòrnijsczi mak;
* stanowô bóma – wiecznozelonô sekwòja;
* stanowi ptôch – kalifòrnijszczi przepiór;
* stanowô rëba – złoti kalifòrnijsczi lasfór;
* mòtto – „Eureka”.

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé pòwrózczi ==
* [https://www.ca.gov/ Òficjalnô internetowô starna stónu Kalifòrniô]
* [https://www.visitcalifornia.com/ Òficjalny turisticzny pòrtal Kalifòrnie]</text>
      <sha1>dx9vshohwqsygl15kifnz2fk2prgu7c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224149</id>
      <parentid>224148</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T20:50:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>224149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4867" sha1="b768gazspoi9xxz3mbp4g3s5lx8u3y6" xml:space="preserve">'''Kalifòrniô''' (ang. ''California'') – stón w zôpadnym parce [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanów]], leżący nad [[Spòkójny Òcean|Spòkójnym Òceanã]]. Je nôbarżi zalëdzonym stónã USA a trzecym pòd wzglãdã pòwiérzchni. Stolëcą Kalifòrnie je [[Sacramento]], równak le nôwikszim gardã je [[Los Angeles]]. Stón grańczi z [[Òregon|Òregonã]] na nordze, [[Nevada|Nevadą]] a [[Arizona|Arizoną]] na pòrénkù, a na pôłnim z meksykańsczim stónã [[Dólnô Kalifòrniô]]. Kalifòrniô znónô je z rozwiniãti filmòwi, technologiczny ë gbùrzowi industrie a téż zrozmajitégò krajobrôzu.

== Etimòlogiô ==
Pòzwa Kalifòrniô prôwdoszlachòwno pòchòdzy òd fikcyjnégò òstrowa rządzony przez królową Califã, òpisóny w szpańsczi ricérsczi pòwiôstce ''Las sergas de Esplandián'', napisóny przez Garcíã Ordóñeza de Montalvo a wëdóny kòl 1510 rokù. Szpańscë òdkriwcë zôczątkòwò mëslelë, że Kalifòrniô je òstrowã, co przëczëniło sã do rozpòwszechnieniégò ti pòzwë w òbrëmie dzysôdniowégò półòstrowa a terenów leżącëch dali na nordze.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.parks.ca.gov/?page_id=23894 | titel = California State Facts | òpùblikòwóny = California State Parks | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

== Geògrafiô ==
Kalifòrniô pòłożonô je na zôpadnym ùbrzégù Zjednónëch Stanów. Ji pòwiérzchniô wënosy kòl 423 970 km², co czëni ją trzecym nôwikszim stónã kraju, pò Alasce a Teksasu. Brzégòwô liniô rozcëgô sã wzłuż Spòkójnégò Òceanu.

Krajobrôz Kalifòrnie jest baro zróżnicowóny. W zôpadnym parce wëstãpùją nadbrzeżné môle, równak le w głãbi lądu leżą rozległé dolëznë, górë a piôszczëznë. Westrzód nôwôżniészich górsczich pasmów wëprzédniają sã [[Sierra Nevada (USA)|Sierra Nevada]] a téż [[Kaskadowé Górë]]. Na terenie stanu wëstãpùje téż Dolëzna Smiercë, bãdącô jednym z nôgòrãtszich a nôsëchszich placów Nordowi Americzi.

Nôwëższim pónktã Kalifòrnie je [[Mount Whitney]], òsygający wësokòsc 4421 m n.r.m. Nôniżi pòłożonym terenã je [[Badwater Basin]] w Dolëznie Smiercë, wëstãpùjący kòl 86 m pòniżi rówiznie mòrza.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://media.visitcalifornia.com/en-ca/research---facts/stats---symbols | titel = Stats and Symbols | òpùblikòwóny = Visit California | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Do nôwôżniészich rzéków należą [[Sacramento (rzéka)|Sacramento]], [[San Joaquin (rzéka)|San Joaquin]] a téż [[Kolorado (rzéka)|Kolorado]]. W Kalifòrnie wëstãpùje téż wiele jezorów, w tim [[Tahoe]].

== Klimat ==

== Historiô ==

== Lëdztwò ==

== Gòspòdarka ==

== Pòlitika a administracjô ==

== Gardë ==
Do nôwikszich a nôwôżniészich gardów Kalifòrnie należą:
* [[Los Angeles]] – nôwikszi gard stanu a jeden z nôwôżniészich swiatowich òstrzódków filmòwi industrie;
* [[San Diego]] – wiôldżi pòrtowi a turisticzny òstrzódk pòłożony przë grańcë z Meksykã;
* [[San Jose]] – jedno z przédnëch technologicznëch centrów Krzemòwi Dolëznë;
* [[San Francisco]] – gard znóny z charakteristiczny zabùdowë, mòstu Golden Gate a gòspòdarczégò znaczënkù;
* [[Sacramento]] – stolëca stanu;
* [[Fresno]] – wôżny gbùrzowi òstrzódk w Dolinie San Joaquin;
* [[Oakland]] – pòrtowi gard pòłożony w rejonie Hôwindżi San Francisco;
* [[Long Beach]] – wôżny pòrtowi òstrzódk w aglomeracje Los Angeles.

== Kùltura ==
Kalifòrniô òdgriwô istotną rolã w rozwiju swiatowi pòpùlarny kùlturë. Hollywood je jednym z nôwôżniészich òstrzódków filmòwi produkcje, a Los Angeles je wôżnym centrum mùzyczny industrie.

Stón je téż zrzeszony z rozwijã wielnëch mùzycznëch ôrtów, w tim punk rocka, hardcore punka, thrash metalu, hip-hopù a nu metalu. Z Kalifòrnie pòchòdzą m.jin. karna [[Rage Against the Machine]], [[Red Hot Chili Peppers]], [[Metallica]], [[Green Day]], [[Deftones]], [[Korn]] a [[Faith No More]].

Kalifòrniô je téż znónô z wielnëch nôrodnëch parków, piegielszczów, mùzeów a téż wielokùlturowi spòlëznë.

== Stanowé symbòle ==
Òficjalną przezwą Kalifòrnie je ''The Golden State'' (kasz. „Złoti Stón”), narzeszący do gòrączczi złota z XIX stalatégò.

Do stanowich symbòlów należą:
* stanowi kwiat – kalifòrnijsczi mak;
* stanowô bóma – wiecznozelonô sekwòja;
* stanowi ptôch – kalifòrnijszczi przepiór;
* stanowô rëba – złoti kalifòrnijsczi lasfór;
* mòtto – „Eureka”.

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé pòwrózczi ==
* [https://www.ca.gov/ Òficjalnô internetowô starna stónu Kalifòrniô]
* [https://www.visitcalifornia.com/ Òficjalny turisticzny pòrtal Kalifòrnie]</text>
      <sha1>b768gazspoi9xxz3mbp4g3s5lx8u3y6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224153</id>
      <parentid>224149</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T21:05:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>224153</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5736" sha1="5dmxsnxka4oedk6yyjk2an6a437oumg" xml:space="preserve">{{Stón-infobox
| stón                = Kalifòrniô
| gwôsné miono        = State of California
| rodzôcz             = Kalifornii
| céch                = Seal of California.svg
| fana                = Flag of California.svg
| karta               = California in United States.svg
| krôj                = [[Zjednóné Stanë Americzi]]
| stolica             = [[Sacramento]]
| nôwëkszi_gard       = [[Los Angeles]]
| wiéchrzëzna         = 423 970
| stopniN             = 37
| minutN              = 00
| stopniE             = 120
| minutE              = 00
| lëdztwò             = 38 965 193
| rok                 = 2023
| gãstosc_zalëdzeniô = 97
| pòdział             = 58 hrabstw
| czasowô_cona      = UTC-8 (PST) / UTC-7 (PDT)
| gùbernator          = Gavin Newsom
| www                 = https://www.ca.gov/
| commons             = California
}}

'''Kalifòrniô''' (ang. ''California'') – stón w zôpadnym parce [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanów]], leżący nad [[Spòkójny Òcean|Spòkójnym Òceanã]]. Je nôbarżi zalëdzonym stónã USA a trzecym pòd wzglãdã pòwiérzchni. Stolëcą Kalifòrnie je [[Sacramento]], równak le nôwikszim gardã je [[Los Angeles]]. Stón grańczi z [[Òregon|Òregonã]] na nordze, [[Nevada|Nevadą]] a [[Arizona|Arizoną]] na pòrénkù, a na pôłnim z meksykańsczim stónã [[Dólnô Kalifòrniô]]. Kalifòrniô znónô je z rozwiniãti filmòwi, technologiczny ë gbùrzowi industrie a téż zrozmajitégò krajobrôzu.

== Etimòlogiô ==
Pòzwa Kalifòrniô prôwdoszlachòwno pòchòdzy òd fikcyjnégò òstrowa rządzony przez królową Califã, òpisóny w szpańsczi ricérsczi pòwiôstce ''Las sergas de Esplandián'', napisóny przez Garcíã Ordóñeza de Montalvo a wëdóny kòl 1510 rokù. Szpańscë òdkriwcë zôczątkòwò mëslelë, że Kalifòrniô je òstrowã, co przëczëniło sã do rozpòwszechnieniégò ti pòzwë w òbrëmie dzysôdniowégò półòstrowa a terenów leżącëch dali na nordze.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.parks.ca.gov/?page_id=23894 | titel = California State Facts | òpùblikòwóny = California State Parks | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

== Geògrafiô ==
Kalifòrniô pòłożonô je na zôpadnym ùbrzégù Zjednónëch Stanów. Ji pòwiérzchniô wënosy kòl 423 970 km², co czëni ją trzecym nôwikszim stónã kraju, pò Alasce a Teksasu. Brzégòwô liniô rozcëgô sã wzłuż Spòkójnégò Òceanu.

Krajobrôz Kalifòrnie jest baro zróżnicowóny. W zôpadnym parce wëstãpùją nadbrzeżné môle, równak le w głãbi lądu leżą rozległé dolëznë, górë a piôszczëznë. Westrzód nôwôżniészich górsczich pasmów wëprzédniają sã [[Sierra Nevada (USA)|Sierra Nevada]] a téż [[Kaskadowé Górë]]. Na terenie stanu wëstãpùje téż Dolëzna Smiercë, bãdącô jednym z nôgòrãtszich a nôsëchszich placów Nordowi Americzi.

Nôwëższim pónktã Kalifòrnie je [[Mount Whitney]], òsygający wësokòsc 4421 m n.r.m. Nôniżi pòłożonym terenã je [[Badwater Basin]] w Dolëznie Smiercë, wëstãpùjący kòl 86 m pòniżi rówiznie mòrza.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://media.visitcalifornia.com/en-ca/research---facts/stats---symbols | titel = Stats and Symbols | òpùblikòwóny = Visit California | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Do nôwôżniészich rzéków należą [[Sacramento (rzéka)|Sacramento]], [[San Joaquin (rzéka)|San Joaquin]] a téż [[Kolorado (rzéka)|Kolorado]]. W Kalifòrnie wëstãpùje téż wiele jezorów, w tim [[Tahoe]].

== Klimat ==

== Historiô ==

== Lëdztwò ==

== Gòspòdarka ==

== Pòlitika a administracjô ==

== Gardë ==
Do nôwikszich a nôwôżniészich gardów Kalifòrnie należą:
* [[Los Angeles]] – nôwikszi gard stanu a jeden z nôwôżniészich swiatowich òstrzódków filmòwi industrie;
* [[San Diego]] – wiôldżi pòrtowi a turisticzny òstrzódk pòłożony przë grańcë z Meksykã;
* [[San Jose]] – jedno z przédnëch technologicznëch centrów Krzemòwi Dolëznë;
* [[San Francisco]] – gard znóny z charakteristiczny zabùdowë, mòstu Golden Gate a gòspòdarczégò znaczënkù;
* [[Sacramento]] – stolëca stanu;
* [[Fresno]] – wôżny gbùrzowi òstrzódk w Dolinie San Joaquin;
* [[Oakland]] – pòrtowi gard pòłożony w rejonie Hôwindżi San Francisco;
* [[Long Beach]] – wôżny pòrtowi òstrzódk w aglomeracje Los Angeles.

== Kùltura ==
Kalifòrniô òdgriwô istotną rolã w rozwiju swiatowi pòpùlarny kùlturë. Hollywood je jednym z nôwôżniészich òstrzódków filmòwi produkcje, a Los Angeles je wôżnym centrum mùzyczny industrie.

Stón je téż zrzeszony z rozwijã wielnëch mùzycznëch ôrtów, w tim punk rocka, hardcore punka, thrash metalu, hip-hopù a nu metalu. Z Kalifòrnie pòchòdzą m.jin. karna [[Rage Against the Machine]], [[Red Hot Chili Peppers]], [[Metallica]], [[Green Day]], [[Deftones]], [[Korn]] a [[Faith No More]].

Kalifòrniô je téż znónô z wielnëch nôrodnëch parków, piegielszczów, mùzeów a téż wielokùlturowi spòlëznë.

== Stanowé symbòle ==
Òficjalną przezwą Kalifòrnie je ''The Golden State'' (kasz. „Złoti Stón”), narzeszący do gòrączczi złota z XIX stalatégò.

Do stanowich symbòlów należą:
* stanowi kwiat – kalifòrnijsczi mak;
* stanowô bóma – wiecznozelonô sekwòja;
* stanowi ptôch – kalifòrnijszczi przepiór;
* stanowô rëba – złoti kalifòrnijsczi lasfór;
* mòtto – „Eureka”.

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé pòwrózczi ==
* [https://www.ca.gov/ Òficjalnô internetowô starna stónu Kalifòrniô]
* [https://www.visitcalifornia.com/ Òficjalny turisticzny pòrtal Kalifòrnie]</text>
      <sha1>5dmxsnxka4oedk6yyjk2an6a437oumg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224157</id>
      <parentid>224153</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T21:22:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>224157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7086" sha1="495ktrs6jsxf8mlbvgw57l81l3jeexd" xml:space="preserve">{{Stón-infobox
| stón                = Kalifòrniô
| gwôsné miono        = State of California
| rodzôcz             = Kalifornii
| céch                = Seal of California.svg
| fana                = Flag of California.svg
| karta               = California in United States.svg
| krôj                = [[Zjednóné Stanë Americzi]]
| stolica             = [[Sacramento]]
| nôwëkszi_gard       = [[Los Angeles]]
| wiéchrzëzna         = 423 970
| stopniN             = 37
| minutN              = 00
| stopniE             = 120
| minutE              = 00
| lëdztwò             = 38 965 193
| rok                 = 2023
| gãstosc_zalëdzeniô = 97
| pòdział             = 58 hrabstw
| czasowô_cona      = UTC-8 (PST) / UTC-7 (PDT)
| gùbernator          = Gavin Newsom
| www                 = https://www.ca.gov/
| commons             = California
}}

'''Kalifòrniô''' (ang. ''California'') – stón w zôpadnym parce [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanów]], leżący nad [[Spòkójny Òcean|Spòkójnym Òceanã]]. Je nôbarżi zalëdzonym stónã USA a trzecym pòd wzglãdã pòwiérzchni. Stolëcą Kalifòrnie je [[Sacramento]], równak le nôwikszim gardã je [[Los Angeles]]. Stón grańczi z [[Òregon|Òregonã]] na nordze, [[Nevada|Nevadą]] a [[Arizona|Arizoną]] na pòrénkù, a na pôłnim z meksykańsczim stónã [[Dólnô Kalifòrniô]]. Kalifòrniô znónô je z rozwiniãti filmòwi, technologiczny ë gbùrzowi industrie a téż zrozmajitégò krajobrôzu.

== Etimòlogiô ==
Pòzwa Kalifòrniô prôwdoszlachòwno pòchòdzy òd fikcyjnégò òstrowa rządzony przez królową Califã, òpisóny w szpańsczi ricérsczi pòwiôstce ''Las sergas de Esplandián'', napisóny przez Garcíã Ordóñeza de Montalvo a wëdóny kòl 1510 rokù. Szpańscë òdkriwcë zôczątkòwò mëslelë, że Kalifòrniô je òstrowã, co przëczëniło sã do rozpòwszechnieniégò ti pòzwë w òbrëmie dzysôdniowégò półòstrowa a terenów leżącëch dali na nordze.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.parks.ca.gov/?page_id=23894 | titel = California State Facts | òpùblikòwóny = California State Parks | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

== Geògrafiô ==
Kalifòrniô pòłożonô je na zôpadnym ùbrzégù Zjednónëch Stanów. Ji pòwiérzchniô wënosy kòl 423 970 km², co czëni ją trzecym nôwikszim stónã kraju, pò Alasce a Teksasu. Brzégòwô liniô rozcëgô sã wzłuż Spòkójnégò Òceanu.

Krajobrôz Kalifòrnie jest baro zróżnicowóny. W zôpadnym parce wëstãpùją nadbrzeżné môle, równak le w głãbi lądu leżą rozległé dolëznë, górë a piôszczëznë. Westrzód nôwôżniészich górsczich pasmów wëprzédniają sã [[Sierra Nevada (USA)|Sierra Nevada]] a téż [[Kaskadowé Górë]]. Na terenie stanu wëstãpùje téż Dolëzna Smiercë, bãdącô jednym z nôgòrãtszich a nôsëchszich placów Nordowi Americzi.

Nôwëższim pónktã Kalifòrnie je [[Mount Whitney]], òsygający wësokòsc 4421 m n.r.m. Nôniżi pòłożonym terenã je [[Badwater Basin]] w Dolëznie Smiercë, wëstãpùjący kòl 86 m pòniżi rówiznie mòrza.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://media.visitcalifornia.com/en-ca/research---facts/stats---symbols | titel = Stats and Symbols | òpùblikòwóny = Visit California | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Do nôwôżniészich rzéków należą [[Sacramento (rzéka)|Sacramento]], [[San Joaquin (rzéka)|San Joaquin]] a téż [[Kolorado (rzéka)|Kolorado]]. W Kalifòrnie wëstãpùje téż wiele jezorów, w tim [[Tahoe]].

== Klimat ==

== Historiô ==

== Lëdztwò ==

== Gòspòdarka ==

== Pòlitika a administracjô ==

== Gardë ==
{{Lokalizacyjnô kôrta
 |mapa        = US-CA
 |podpis      = Nôwikszé gardë w Kalifòrnie, pòwëżi 400&amp;nbsp;000 mieszkańców (2021)&lt;ref name=&quot;uscb&quot;&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.census.gov/data/tables/time-series/demo/popest/2020s-total-cities-and-towns.html | titel = City and Town Population Totals: 2020–2021 | òpùblikòwóny = U.S. Census Bureau | jãzëk = en | data przëstãpù = 2023-04-22}}&lt;/ref&gt;
 |rozmiar     = 350
 |wyrównanie  = left
 |rodzaj      = thumb
 |punkty mapy =
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|34.0522N 118.2437W|rozmiôr merka=11|pòzycjô=top|òpisënk=[[Los Angeles]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|32.7157N 117.1611W|rozmiôr merka=11|pòzycjô=left|òpisënk=[[San Diego]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|37.3382N 121.8863W|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[San Jose (Kalifòrniô)|San Jose]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|37.7749N 122.4194W|rozmiôr merka=8|pòzycjô=left|òpisënk=[[San Francisco]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|36.7378N 119.7871W|òpisënk=[[Fresno]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|38.5816N 121.4944W|òpisënk=[[Sacramento]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|33.7701N 118.1937W|pòzycjô=bottom|òpisënk=[[Long Beach]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|37.8044N 122.2711W|òpisënk=[[Oakland]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|35.3733N 119.0187W|òpisënk=[[Bakersfield]]}}
}}

Do nôwikszich a nôwôżniészich gardów Kalifòrnie należą:
* [[Los Angeles]] – nôwikszi gard stanu a jeden z nôwôżniészich swiatowich òstrzódków filmòwi industrie;
* [[San Diego]] – wiôldżi pòrtowi a turisticzny òstrzódk pòłożony przë grańcë z Meksykã;
* [[San Jose]] – jedno z przédnëch technologicznëch centrów Krzemòwi Dolëznë;
* [[San Francisco]] – gard znóny z charakteristiczny zabùdowë, mòstu Golden Gate a gòspòdarczégò znaczënkù;
* [[Sacramento]] – stolëca stanu;
* [[Fresno]] – wôżny gbùrzowi òstrzódk w Dolinie San Joaquin;
* [[Oakland]] – pòrtowi gard pòłożony w rejonie Hôwindżi San Francisco;
* [[Long Beach]] – wôżny pòrtowi òstrzódk w aglomeracje Los Angeles.

== Kùltura ==
Kalifòrniô òdgriwô istotną rolã w rozwiju swiatowi pòpùlarny kùlturë. Hollywood je jednym z nôwôżniészich òstrzódków filmòwi produkcje, a Los Angeles je wôżnym centrum mùzyczny industrie.

Stón je téż zrzeszony z rozwijã wielnëch mùzycznëch ôrtów, w tim punk rocka, hardcore punka, thrash metalu, hip-hopù a nu metalu. Z Kalifòrnie pòchòdzą m.jin. karna [[Rage Against the Machine]], [[Red Hot Chili Peppers]], [[Metallica]], [[Green Day]], [[Deftones]], [[Korn]] a [[Faith No More]].

Kalifòrniô je téż znónô z wielnëch nôrodnëch parków, piegielszczów, mùzeów a téż wielokùlturowi spòlëznë.

== Stanowé symbòle ==
Òficjalną przezwą Kalifòrnie je ''The Golden State'' (kasz. „Złoti Stón”), narzeszący do gòrączczi złota z XIX stalatégò.

Do stanowich symbòlów należą:
* stanowi kwiat – kalifòrnijsczi mak;
* stanowô bóma – wiecznozelonô sekwòja;
* stanowi ptôch – kalifòrnijszczi przepiór;
* stanowô rëba – złoti kalifòrnijsczi lasfór;
* mòtto – „Eureka”.

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé pòwrózczi ==
* [https://www.ca.gov/ Òficjalnô internetowô starna stónu Kalifòrniô]
* [https://www.visitcalifornia.com/ Òficjalny turisticzny pòrtal Kalifòrnie]</text>
      <sha1>495ktrs6jsxf8mlbvgw57l81l3jeexd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224158</id>
      <parentid>224157</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T21:22:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>224158</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7086" sha1="p1y69em6rmrv2qgoypdutq3rz40tv60" xml:space="preserve">{{Stón-infobox
| stón                = Kalifòrniô
| gwôsné miono        = State of California
| rodzôcz             = Kalifornii
| céch                = Seal of California.svg
| fana                = Flag of California.svg
| karta               = California in United States.svg
| krôj                = [[Zjednóné Stanë Americzi]]
| stolica             = [[Sacramento]]
| nôwëkszi_gard       = [[Los Angeles]]
| wiéchrzëzna         = 423 970
| stopniN             = 37
| minutN              = 00
| stopniE             = 120
| minutE              = 00
| lëdztwò             = 38 965 193
| rok                 = 2023
| gãstosc_zalëdzeniô = 97
| pòdział             = 58 hrabstw
| czasowô_cona      = UTC-8 (PST) / UTC-7 (PDT)
| gùbernator          = Gavin Newsom
| www                 = https://www.ca.gov/
| commons             = California
}}

'''Kalifòrniô''' (ang. ''California'') – stón w zôpadnym parce [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanów]], leżący nad [[Spòkójny Òcean|Spòkójnym Òceanã]]. Je nôbarżi zalëdzonym stónã USA a trzecym pòd wzglãdã pòwiérzchni. Stolëcą Kalifòrnie je [[Sacramento]], równak le nôwikszim gardã je [[Los Angeles]]. Stón grańczi z [[Òregon|Òregonã]] na nordze, [[Nevada|Nevadą]] a [[Arizona|Arizoną]] na pòrénkù, a na pôłnim z meksykańsczim stónã [[Dólnô Kalifòrniô]]. Kalifòrniô znónô je z rozwiniãti filmòwi, technologiczny ë gbùrzowi industrie a téż zrozmajitégò krajobrôzu.

== Etimòlogiô ==
Pòzwa Kalifòrniô prôwdoszlachòwno pòchòdzy òd fikcyjnégò òstrowa rządzony przez królową Califã, òpisóny w szpańsczi ricérsczi pòwiôstce ''Las sergas de Esplandián'', napisóny przez Garcíã Ordóñeza de Montalvo a wëdóny kòl 1510 rokù. Szpańscë òdkriwcë zôczątkòwò mëslelë, że Kalifòrniô je òstrowã, co przëczëniło sã do rozpòwszechnieniégò ti pòzwë w òbrëmie dzysôdniowégò półòstrowa a terenów leżącëch dali na nordze.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.parks.ca.gov/?page_id=23894 | titel = California State Facts | òpùblikòwóny = California State Parks | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

== Geògrafiô ==
Kalifòrniô pòłożonô je na zôpadnym ùbrzégù Zjednónëch Stanów. Ji pòwiérzchniô wënosy kòl 423 970 km², co czëni ją trzecym nôwikszim stónã kraju, pò Alasce a Teksasu. Brzégòwô liniô rozcëgô sã wzłuż Spòkójnégò Òceanu.

Krajobrôz Kalifòrnie jest baro zróżnicowóny. W zôpadnym parce wëstãpùją nadbrzeżné môle, równak le w głãbi lądu leżą rozległé dolëznë, górë a piôszczëznë. Westrzód nôwôżniészich górsczich pasmów wëprzédniają sã [[Sierra Nevada (USA)|Sierra Nevada]] a téż [[Kaskadowé Górë]]. Na terenie stanu wëstãpùje téż Dolëzna Smiercë, bãdącô jednym z nôgòrãtszich a nôsëchszich placów Nordowi Americzi.

Nôwëższim pónktã Kalifòrnie je [[Mount Whitney]], òsygający wësokòsc 4421 m n.r.m. Nôniżi pòłożonym terenã je [[Badwater Basin]] w Dolëznie Smiercë, wëstãpùjący kòl 86 m pòniżi rówiznie mòrza.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://media.visitcalifornia.com/en-ca/research---facts/stats---symbols | titel = Stats and Symbols | òpùblikòwóny = Visit California | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Do nôwôżniészich rzéków należą [[Sacramento (rzéka)|Sacramento]], [[San Joaquin (rzéka)|San Joaquin]] a téż [[Kolorado (rzéka)|Kolorado]]. W Kalifòrnie wëstãpùje téż wiele jezorów, w tim [[Tahoe]].

== Klimat ==

== Historiô ==

== Lëdztwò ==

== Gòspòdarka ==

== Pòlitika a administracjô ==

== Gardë ==
{{Lokalizacyjnô kôrta
 |mapa        = US-CA
 |podpis      = Nôwikszé gardë w Kalifòrnie, pòwëżi 400&amp;nbsp;000 mieszkańców (2021)&lt;ref name=&quot;uscb&quot;&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.census.gov/data/tables/time-series/demo/popest/2020s-total-cities-and-towns.html | titel = City and Town Population Totals: 2020–2021 | òpùblikòwóny = U.S. Census Bureau | jãzëk = en | data przëstãpù = 2023-04-22}}&lt;/ref&gt;
 |rozmiar     = 300
 |wyrównanie  = left
 |rodzaj      = thumb
 |punkty mapy =
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|34.0522N 118.2437W|rozmiôr merka=11|pòzycjô=top|òpisënk=[[Los Angeles]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|32.7157N 117.1611W|rozmiôr merka=11|pòzycjô=left|òpisënk=[[San Diego]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|37.3382N 121.8863W|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[San Jose (Kalifòrniô)|San Jose]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|37.7749N 122.4194W|rozmiôr merka=8|pòzycjô=left|òpisënk=[[San Francisco]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|36.7378N 119.7871W|òpisënk=[[Fresno]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|38.5816N 121.4944W|òpisënk=[[Sacramento]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|33.7701N 118.1937W|pòzycjô=bottom|òpisënk=[[Long Beach]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|37.8044N 122.2711W|òpisënk=[[Oakland]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|35.3733N 119.0187W|òpisënk=[[Bakersfield]]}}
}}

Do nôwikszich a nôwôżniészich gardów Kalifòrnie należą:
* [[Los Angeles]] – nôwikszi gard stanu a jeden z nôwôżniészich swiatowich òstrzódków filmòwi industrie;
* [[San Diego]] – wiôldżi pòrtowi a turisticzny òstrzódk pòłożony przë grańcë z Meksykã;
* [[San Jose]] – jedno z przédnëch technologicznëch centrów Krzemòwi Dolëznë;
* [[San Francisco]] – gard znóny z charakteristiczny zabùdowë, mòstu Golden Gate a gòspòdarczégò znaczënkù;
* [[Sacramento]] – stolëca stanu;
* [[Fresno]] – wôżny gbùrzowi òstrzódk w Dolinie San Joaquin;
* [[Oakland]] – pòrtowi gard pòłożony w rejonie Hôwindżi San Francisco;
* [[Long Beach]] – wôżny pòrtowi òstrzódk w aglomeracje Los Angeles.

== Kùltura ==
Kalifòrniô òdgriwô istotną rolã w rozwiju swiatowi pòpùlarny kùlturë. Hollywood je jednym z nôwôżniészich òstrzódków filmòwi produkcje, a Los Angeles je wôżnym centrum mùzyczny industrie.

Stón je téż zrzeszony z rozwijã wielnëch mùzycznëch ôrtów, w tim punk rocka, hardcore punka, thrash metalu, hip-hopù a nu metalu. Z Kalifòrnie pòchòdzą m.jin. karna [[Rage Against the Machine]], [[Red Hot Chili Peppers]], [[Metallica]], [[Green Day]], [[Deftones]], [[Korn]] a [[Faith No More]].

Kalifòrniô je téż znónô z wielnëch nôrodnëch parków, piegielszczów, mùzeów a téż wielokùlturowi spòlëznë.

== Stanowé symbòle ==
Òficjalną przezwą Kalifòrnie je ''The Golden State'' (kasz. „Złoti Stón”), narzeszący do gòrączczi złota z XIX stalatégò.

Do stanowich symbòlów należą:
* stanowi kwiat – kalifòrnijsczi mak;
* stanowô bóma – wiecznozelonô sekwòja;
* stanowi ptôch – kalifòrnijszczi przepiór;
* stanowô rëba – złoti kalifòrnijsczi lasfór;
* mòtto – „Eureka”.

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé pòwrózczi ==
* [https://www.ca.gov/ Òficjalnô internetowô starna stónu Kalifòrniô]
* [https://www.visitcalifornia.com/ Òficjalny turisticzny pòrtal Kalifòrnie]</text>
      <sha1>p1y69em6rmrv2qgoypdutq3rz40tv60</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224163</id>
      <parentid>224158</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T21:29:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>224163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7695" sha1="r95l8awlzj5vaei5uo306tjolkvsojq" xml:space="preserve">{{Stón-infobox
| stón                = Kalifòrniô
| gwôsné miono        = State of California
| rodzôcz             = Kalifornii
| céch                = Seal of California.svg
| fana                = Flag of California.svg
| karta               = California in United States.svg
| krôj                = [[Zjednóné Stanë Americzi]]
| stolica             = [[Sacramento]]
| nôwëkszi_gard       = [[Los Angeles]]
| wiéchrzëzna         = 423 970
| stopniN             = 37
| minutN              = 00
| stopniE             = 120
| minutE              = 00
| lëdztwò             = 38 965 193
| rok                 = 2023
| gãstosc_zalëdzeniô = 97
| pòdział             = 58 hrabstw
| czasowô_cona      = UTC-8 (PST) / UTC-7 (PDT)
| gùbernator          = Gavin Newsom
| www                 = https://www.ca.gov/
| commons             = California
}}

'''Kalifòrniô''' (ang. ''California'') – stón w zôpadnym parce [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanów]], leżący nad [[Spòkójny Òcean|Spòkójnym Òceanã]]. Je nôbarżi zalëdzonym stónã USA a trzecym pòd wzglãdã pòwiérzchni. Stolëcą Kalifòrnie je [[Sacramento]], równak le nôwikszim gardã je [[Los Angeles]]. Stón grańczi z [[Òregon|Òregonã]] na nordze, [[Nevada|Nevadą]] a [[Arizona|Arizoną]] na pòrénkù, a na pôłnim z meksykańsczim stónã [[Dólnô Kalifòrniô]]. Kalifòrniô znónô je z rozwiniãti filmòwi, technologiczny ë gbùrzowi industrie a téż zrozmajitégò krajobrôzu.

== Etimòlogiô ==
Pòzwa Kalifòrniô prôwdoszlachòwno pòchòdzy òd fikcyjnégò òstrowa rządzony przez królową Califã, òpisóny w szpańsczi ricérsczi pòwiôstce ''Las sergas de Esplandián'', napisóny przez Garcíã Ordóñeza de Montalvo a wëdóny kòl 1510 rokù. Szpańscë òdkriwcë zôczątkòwò mëslelë, że Kalifòrniô je òstrowã, co przëczëniło sã do rozpòwszechnieniégò ti pòzwë w òbrëmie dzysôdniowégò półòstrowa a terenów leżącëch dali na nordze.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.parks.ca.gov/?page_id=23894 | titel = California State Facts | òpùblikòwóny = California State Parks | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

== Geògrafiô ==
Kalifòrniô pòłożonô je na zôpadnym ùbrzégù Zjednónëch Stanów. Ji pòwiérzchniô wënosy kòl 423 970 km², co czëni ją trzecym nôwikszim stónã kraju, pò Alasce a Teksasu. Brzégòwô liniô rozcëgô sã wzłuż Spòkójnégò Òceanu.

Krajobrôz Kalifòrnie jest baro zróżnicowóny. W zôpadnym parce wëstãpùją nadbrzeżné môle, równak le w głãbi lądu leżą rozległé dolëznë, górë a piôszczëznë. Westrzód nôwôżniészich górsczich pasmów wëprzédniają sã [[Sierra Nevada (USA)|Sierra Nevada]] a téż [[Kaskadowé Górë]]. Na terenie stanu wëstãpùje téż Dolëzna Smiercë, bãdącô jednym z nôgòrãtszich a nôsëchszich placów Nordowi Americzi.

Nôwëższim pónktã Kalifòrnie je [[Mount Whitney]], òsygający wësokòsc 4421 m n.r.m. Nôniżi pòłożonym terenã je [[Badwater Basin]] w Dolëznie Smiercë, wëstãpùjący kòl 86 m pòniżi rówiznie mòrza.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://media.visitcalifornia.com/en-ca/research---facts/stats---symbols | titel = Stats and Symbols | òpùblikòwóny = Visit California | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Do nôwôżniészich rzéków należą [[Sacramento (rzéka)|Sacramento]], [[San Joaquin (rzéka)|San Joaquin]] a téż [[Kolorado (rzéka)|Kolorado]]. W Kalifòrnie wëstãpùje téż wiele jezorów, w tim [[Tahoe]].

== Klimat ==

== Historiô ==

== Lëdztwò ==

== Gòspòdarka ==

== Pòlitika a administracjô ==

== Gardë ==
{{Lokalizacyjnô kôrta
 |mapa        = US-CA
 |podpis      = Nôwikszé gardë w Kalifòrnie, pòwëżi 400&amp;nbsp;000 mieszkańców (2021)&lt;ref name=&quot;uscb&quot;&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.census.gov/data/tables/time-series/demo/popest/2020s-total-cities-and-towns.html | titel = City and Town Population Totals: 2020–2021 | òpùblikòwóny = U.S. Census Bureau | jãzëk = en | data przëstãpù = 2023-04-22}}&lt;/ref&gt;
 |rozmiar     = 300
 |wyrównanie  = left
 |rodzaj      = thumb
 |punkty mapy =
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|34.0522N 118.2437W|rozmiôr merka=11|pòzycjô=top|òpisënk=[[Los Angeles]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|32.7157N 117.1611W|rozmiôr merka=11|pòzycjô=left|òpisënk=[[San Diego]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|37.3382N 121.8863W|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[San Jose (Kalifòrniô)|San Jose]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|37.7749N 122.4194W|rozmiôr merka=8|pòzycjô=left|òpisënk=[[San Francisco]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|36.7378N 119.7871W|òpisënk=[[Fresno]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|38.5816N 121.4944W|òpisënk=[[Sacramento]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|33.7701N 118.1937W|pòzycjô=bottom|òpisënk=[[Long Beach]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|37.8044N 122.2711W|òpisënk=[[Oakland]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|35.3733N 119.0187W|òpisënk=[[Bakersfield]]}}
}}

Do nôwikszich a nôwôżniészich gardów Kalifòrnie należą:
* [[Los Angeles]] – nôwikszi gard stanu a jeden z nôwôżniészich swiatowich òstrzódków filmòwi industrie;
* [[San Diego]] – wiôldżi pòrtowi a turisticzny òstrzódk pòłożony przë grańcë z Meksykã;
* [[San Jose]] – jedno z przédnëch technologicznëch centrów Krzemòwi Dolëznë;
* [[San Francisco]] – gard znóny z charakteristiczny zabùdowë, mòstu Golden Gate a gòspòdarczégò znaczënkù;
* [[Sacramento]] – stolëca stanu;
* [[Fresno]] – wôżny gbùrzowi òstrzódk w Dolinie San Joaquin;
* [[Oakland]] – pòrtowi gard pòłożony w rejonie Hôwindżi San Francisco;
* [[Long Beach]] – wôżny pòrtowi òstrzódk w aglomeracje Los Angeles.
- [[Bakersfield]] – wôżny òstrzódk naftowi a gbùrzowi industrie w pôłniowim parce Kalifòrnijsczi Dolëznë;
- [[Anaheim]] – znóné turisticzné a rozriwkòwé centrum, sedzba kòmpleksu Disneyland Resort;
- [[Santa Ana]] – administracyjné a gòspòdarcze centrum grôfòwstwie Orange;
- [[Riverside]] – przédny òstrzódk rejonu Inland Empire, historiczné centrum cytrusowi industrie;
- [[Stockton]] – wôżny pòrt strzódlądowi pòłożony w delce rzéków Sacramento a San Joaquin;
- [[Irvine]] – mòderné technologiczné, biznesowé a edukacyjné centrum w grôfòwstwie Orange.

== Kùltura ==
Kalifòrniô òdgriwô istotną rolã w rozwiju swiatowi pòpùlarny kùlturë. Hollywood je jednym z nôwôżniészich òstrzódków filmòwi produkcje, a Los Angeles je wôżnym centrum mùzyczny industrie.

Stón je téż zrzeszony z rozwijã wielnëch mùzycznëch ôrtów, w tim punk rocka, hardcore punka, thrash metalu, hip-hopù a nu metalu. Z Kalifòrnie pòchòdzą m.jin. karna [[Rage Against the Machine]], [[Red Hot Chili Peppers]], [[Metallica]], [[Green Day]], [[Deftones]], [[Korn]] a [[Faith No More]].

Kalifòrniô je téż znónô z wielnëch nôrodnëch parków, piegielszczów, mùzeów a téż wielokùlturowi spòlëznë.

== Stanowé symbòle ==
Òficjalną przezwą Kalifòrnie je ''The Golden State'' (kasz. „Złoti Stón”), narzeszący do gòrączczi złota z XIX stalatégò.

Do stanowich symbòlów należą:
* stanowi kwiat – kalifòrnijsczi mak;
* stanowô bóma – wiecznozelonô sekwòja;
* stanowi ptôch – kalifòrnijszczi przepiór;
* stanowô rëba – złoti kalifòrnijsczi lasfór;
* mòtto – „Eureka”.

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé pòwrózczi ==
* [https://www.ca.gov/ Òficjalnô internetowô starna stónu Kalifòrniô]
* [https://www.visitcalifornia.com/ Òficjalny turisticzny pòrtal Kalifòrnie]</text>
      <sha1>r95l8awlzj5vaei5uo306tjolkvsojq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224164</id>
      <parentid>224163</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T21:29:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>224164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7695" sha1="1pqv7ro986oyppkg1axt9s1p48uq42b" xml:space="preserve">{{Stón-infobox
| stón                = Kalifòrniô
| gwôsné miono        = State of California
| rodzôcz             = Kalifornii
| céch                = Seal of California.svg
| fana                = Flag of California.svg
| karta               = California in United States.svg
| krôj                = [[Zjednóné Stanë Americzi]]
| stolica             = [[Sacramento]]
| nôwëkszi_gard       = [[Los Angeles]]
| wiéchrzëzna         = 423 970
| stopniN             = 37
| minutN              = 00
| stopniE             = 120
| minutE              = 00
| lëdztwò             = 38 965 193
| rok                 = 2023
| gãstosc_zalëdzeniô = 97
| pòdział             = 58 hrabstw
| czasowô_cona      = UTC-8 (PST) / UTC-7 (PDT)
| gùbernator          = Gavin Newsom
| www                 = https://www.ca.gov/
| commons             = California
}}

'''Kalifòrniô''' (ang. ''California'') – stón w zôpadnym parce [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanów]], leżący nad [[Spòkójny Òcean|Spòkójnym Òceanã]]. Je nôbarżi zalëdzonym stónã USA a trzecym pòd wzglãdã pòwiérzchni. Stolëcą Kalifòrnie je [[Sacramento]], równak le nôwikszim gardã je [[Los Angeles]]. Stón grańczi z [[Òregon|Òregonã]] na nordze, [[Nevada|Nevadą]] a [[Arizona|Arizoną]] na pòrénkù, a na pôłnim z meksykańsczim stónã [[Dólnô Kalifòrniô]]. Kalifòrniô znónô je z rozwiniãti filmòwi, technologiczny ë gbùrzowi industrie a téż zrozmajitégò krajobrôzu.

== Etimòlogiô ==
Pòzwa Kalifòrniô prôwdoszlachòwno pòchòdzy òd fikcyjnégò òstrowa rządzony przez królową Califã, òpisóny w szpańsczi ricérsczi pòwiôstce ''Las sergas de Esplandián'', napisóny przez Garcíã Ordóñeza de Montalvo a wëdóny kòl 1510 rokù. Szpańscë òdkriwcë zôczątkòwò mëslelë, że Kalifòrniô je òstrowã, co przëczëniło sã do rozpòwszechnieniégò ti pòzwë w òbrëmie dzysôdniowégò półòstrowa a terenów leżącëch dali na nordze.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.parks.ca.gov/?page_id=23894 | titel = California State Facts | òpùblikòwóny = California State Parks | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

== Geògrafiô ==
Kalifòrniô pòłożonô je na zôpadnym ùbrzégù Zjednónëch Stanów. Ji pòwiérzchniô wënosy kòl 423 970 km², co czëni ją trzecym nôwikszim stónã kraju, pò Alasce a Teksasu. Brzégòwô liniô rozcëgô sã wzłuż Spòkójnégò Òceanu.

Krajobrôz Kalifòrnie jest baro zróżnicowóny. W zôpadnym parce wëstãpùją nadbrzeżné môle, równak le w głãbi lądu leżą rozległé dolëznë, górë a piôszczëznë. Westrzód nôwôżniészich górsczich pasmów wëprzédniają sã [[Sierra Nevada (USA)|Sierra Nevada]] a téż [[Kaskadowé Górë]]. Na terenie stanu wëstãpùje téż Dolëzna Smiercë, bãdącô jednym z nôgòrãtszich a nôsëchszich placów Nordowi Americzi.

Nôwëższim pónktã Kalifòrnie je [[Mount Whitney]], òsygający wësokòsc 4421 m n.r.m. Nôniżi pòłożonym terenã je [[Badwater Basin]] w Dolëznie Smiercë, wëstãpùjący kòl 86 m pòniżi rówiznie mòrza.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://media.visitcalifornia.com/en-ca/research---facts/stats---symbols | titel = Stats and Symbols | òpùblikòwóny = Visit California | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Do nôwôżniészich rzéków należą [[Sacramento (rzéka)|Sacramento]], [[San Joaquin (rzéka)|San Joaquin]] a téż [[Kolorado (rzéka)|Kolorado]]. W Kalifòrnie wëstãpùje téż wiele jezorów, w tim [[Tahoe]].

== Klimat ==

== Historiô ==

== Lëdztwò ==

== Gòspòdarka ==

== Pòlitika a administracjô ==

== Gardë ==
{{Lokalizacyjnô kôrta
 |mapa        = US-CA
 |podpis      = Nôwikszé gardë w Kalifòrnie, pòwëżi 400&amp;nbsp;000 mieszkańców (2021)&lt;ref name=&quot;uscb&quot;&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.census.gov/data/tables/time-series/demo/popest/2020s-total-cities-and-towns.html | titel = City and Town Population Totals: 2020–2021 | òpùblikòwóny = U.S. Census Bureau | jãzëk = en | data przëstãpù = 2023-04-22}}&lt;/ref&gt;
 |rozmiar     = 300
 |wyrównanie  = left
 |rodzaj      = thumb
 |punkty mapy =
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|34.0522N 118.2437W|rozmiôr merka=11|pòzycjô=top|òpisënk=[[Los Angeles]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|32.7157N 117.1611W|rozmiôr merka=11|pòzycjô=left|òpisënk=[[San Diego]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|37.3382N 121.8863W|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[San Jose (Kalifòrniô)|San Jose]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|37.7749N 122.4194W|rozmiôr merka=8|pòzycjô=left|òpisënk=[[San Francisco]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|36.7378N 119.7871W|òpisënk=[[Fresno]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|38.5816N 121.4944W|òpisënk=[[Sacramento]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|33.7701N 118.1937W|pòzycjô=bottom|òpisënk=[[Long Beach]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|37.8044N 122.2711W|òpisënk=[[Oakland]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|35.3733N 119.0187W|òpisënk=[[Bakersfield]]}}
}}

Do nôwikszich a nôwôżniészich gardów Kalifòrnie należą:
* [[Los Angeles]] – nôwikszi gard stanu a jeden z nôwôżniészich swiatowich òstrzódków filmòwi industrie;
* [[San Diego]] – wiôldżi pòrtowi a turisticzny òstrzódk pòłożony przë grańcë z Meksykã;
* [[San Jose]] – jedno z przédnëch technologicznëch centrów Krzemòwi Dolëznë;
* [[San Francisco]] – gard znóny z charakteristiczny zabùdowë, mòstu Golden Gate a gòspòdarczégò znaczënkù;
* [[Sacramento]] – stolëca stanu;
* [[Fresno]] – wôżny gbùrzowi òstrzódk w Dolinie San Joaquin;
* [[Oakland]] – pòrtowi gard pòłożony w rejonie Hôwindżi San Francisco;
* [[Long Beach]] – wôżny pòrtowi òstrzódk w aglomeracje Los Angeles.
* [[Bakersfield]] – wôżny òstrzódk naftowi a gbùrzowi industrie w pôłniowim parce Kalifòrnijsczi Dolëznë;
* [[Anaheim]] – znóné turisticzné a rozriwkòwé centrum, sedzba kòmpleksu Disneyland Resort;
* [[Santa Ana]] – administracyjné a gòspòdarcze centrum grôfòwstwie Orange;
* [[Riverside]] – przédny òstrzódk rejonu Inland Empire, historiczné centrum cytrusowi industrie;
* [[Stockton]] – wôżny pòrt strzódlądowi pòłożony w delce rzéków Sacramento a San Joaquin;
* [[Irvine]] – mòderné technologiczné, biznesowé a edukacyjné centrum w grôfòwstwie Orange.

== Kùltura ==
Kalifòrniô òdgriwô istotną rolã w rozwiju swiatowi pòpùlarny kùlturë. Hollywood je jednym z nôwôżniészich òstrzódków filmòwi produkcje, a Los Angeles je wôżnym centrum mùzyczny industrie.

Stón je téż zrzeszony z rozwijã wielnëch mùzycznëch ôrtów, w tim punk rocka, hardcore punka, thrash metalu, hip-hopù a nu metalu. Z Kalifòrnie pòchòdzą m.jin. karna [[Rage Against the Machine]], [[Red Hot Chili Peppers]], [[Metallica]], [[Green Day]], [[Deftones]], [[Korn]] a [[Faith No More]].

Kalifòrniô je téż znónô z wielnëch nôrodnëch parków, piegielszczów, mùzeów a téż wielokùlturowi spòlëznë.

== Stanowé symbòle ==
Òficjalną przezwą Kalifòrnie je ''The Golden State'' (kasz. „Złoti Stón”), narzeszący do gòrączczi złota z XIX stalatégò.

Do stanowich symbòlów należą:
* stanowi kwiat – kalifòrnijsczi mak;
* stanowô bóma – wiecznozelonô sekwòja;
* stanowi ptôch – kalifòrnijszczi przepiór;
* stanowô rëba – złoti kalifòrnijsczi lasfór;
* mòtto – „Eureka”.

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé pòwrózczi ==
* [https://www.ca.gov/ Òficjalnô internetowô starna stónu Kalifòrniô]
* [https://www.visitcalifornia.com/ Òficjalny turisticzny pòrtal Kalifòrnie]</text>
      <sha1>1pqv7ro986oyppkg1axt9s1p48uq42b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224165</id>
      <parentid>224164</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T21:30:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>224165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7697" sha1="ch6qfdf77d5xslcd88fvzxartfw712b" xml:space="preserve">{{Stón-infobox
| stón                = Kalifòrniô
| gwôsné miono        = State of California
| rodzôcz             = Kalifornii
| céch                = Seal of California.svg
| fana                = Flag of California.svg
| karta               = California in United States.svg
| krôj                = [[Zjednóné Stanë Americzi]]
| stolica             = [[Sacramento]]
| nôwëkszi_gard       = [[Los Angeles]]
| wiéchrzëzna         = 423 970
| stopniN             = 37
| minutN              = 00
| stopniE             = 120
| minutE              = 00
| lëdztwò             = 38 965 193
| rok                 = 2023
| gãstosc_zalëdzeniô = 97
| pòdział             = 58 hrabstw
| czasowô_cona      = UTC-8 (PST) / UTC-7 (PDT)
| gùbernator          = Gavin Newsom
| www                 = https://www.ca.gov/
| commons             = California
}}

'''Kalifòrniô''' (ang. ''California'') – stón w zôpadnym parce [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanów]], leżący nad [[Spòkójny Òcean|Spòkójnym Òceanã]]. Je nôbarżi zalëdzonym stónã USA a trzecym pòd wzglãdã pòwiérzchni. Stolëcą Kalifòrnie je [[Sacramento]], równak le nôwikszim gardã je [[Los Angeles]]. Stón grańczi z [[Òregon|Òregonã]] na nordze, [[Nevada|Nevadą]] a [[Arizona|Arizoną]] na pòrénkù, a na pôłnim z meksykańsczim stónã [[Dólnô Kalifòrniô]]. Kalifòrniô znónô je z rozwiniãti filmòwi, technologiczny ë gbùrzowi industrie a téż zrozmajitégò krajobrôzu.

== Etimòlogiô ==
Pòzwa Kalifòrniô prôwdoszlachòwno pòchòdzy òd fikcyjnégò òstrowa rządzony przez królową Califã, òpisóny w szpańsczi ricérsczi pòwiôstce ''Las sergas de Esplandián'', napisóny przez Garcíã Ordóñeza de Montalvo a wëdóny kòl 1510 rokù. Szpańscë òdkriwcë zôczątkòwò mëslelë, że Kalifòrniô je òstrowã, co przëczëniło sã do rozpòwszechnieniégò ti pòzwë w òbrëmie dzysôdniowégò półòstrowa a terenów leżącëch dali na nordze.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.parks.ca.gov/?page_id=23894 | titel = California State Facts | òpùblikòwóny = California State Parks | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

== Geògrafiô ==
Kalifòrniô pòłożonô je na zôpadnym ùbrzégù Zjednónëch Stanów. Ji pòwiérzchniô wënosy kòl 423 970 km², co czëni ją trzecym nôwikszim stónã kraju, pò Alasce a Teksasu. Brzégòwô liniô rozcëgô sã wzłuż Spòkójnégò Òceanu.

Krajobrôz Kalifòrnie jest baro zróżnicowóny. W zôpadnym parce wëstãpùją nadbrzeżné môle, równak le w głãbi lądu leżą rozległé dolëznë, górë a piôszczëznë. Westrzód nôwôżniészich górsczich pasmów wëprzédniają sã [[Sierra Nevada (USA)|Sierra Nevada]] a téż [[Kaskadowé Górë]]. Na terenie stanu wëstãpùje téż Dolëzna Smiercë, bãdącô jednym z nôgòrãtszich a nôsëchszich placów Nordowi Americzi.

Nôwëższim pónktã Kalifòrnie je [[Mount Whitney]], òsygający wësokòsc 4421 m n.r.m. Nôniżi pòłożonym terenã je [[Badwater Basin]] w Dolëznie Smiercë, wëstãpùjący kòl 86 m pòniżi rówiznie mòrza.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://media.visitcalifornia.com/en-ca/research---facts/stats---symbols | titel = Stats and Symbols | òpùblikòwóny = Visit California | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Do nôwôżniészich rzéków należą [[Sacramento (rzéka)|Sacramento]], [[San Joaquin (rzéka)|San Joaquin]] a téż [[Kolorado (rzéka)|Kolorado]]. W Kalifòrnie wëstãpùje téż wiele jezorów, w tim [[Tahoe]].

== Klimat ==

== Historiô ==

== Lëdztwò ==

== Gòspòdarka ==

== Pòlitika a administracjô ==

== Gardë ==

Do nôwikszich a nôwôżniészich gardów Kalifòrnie należą:

{{Lokalizacyjnô kôrta
 |mapa        = US-CA
 |podpis      = Nôwikszé gardë w Kalifòrnie, pòwëżi 400&amp;nbsp;000 mieszkańców (2021)&lt;ref name=&quot;uscb&quot;&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.census.gov/data/tables/time-series/demo/popest/2020s-total-cities-and-towns.html | titel = City and Town Population Totals: 2020–2021 | òpùblikòwóny = U.S. Census Bureau | jãzëk = en | data przëstãpù = 2023-04-22}}&lt;/ref&gt;
 |rozmiar     = 300
 |wyrównanie  = left
 |rodzaj      = thumb
 |punkty mapy =
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|34.0522N 118.2437W|rozmiôr merka=11|pòzycjô=top|òpisënk=[[Los Angeles]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|32.7157N 117.1611W|rozmiôr merka=11|pòzycjô=left|òpisënk=[[San Diego]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|37.3382N 121.8863W|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[San Jose (Kalifòrniô)|San Jose]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|37.7749N 122.4194W|rozmiôr merka=8|pòzycjô=left|òpisënk=[[San Francisco]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|36.7378N 119.7871W|òpisënk=[[Fresno]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|38.5816N 121.4944W|òpisënk=[[Sacramento]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|33.7701N 118.1937W|pòzycjô=bottom|òpisënk=[[Long Beach]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|37.8044N 122.2711W|òpisënk=[[Oakland]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|35.3733N 119.0187W|òpisënk=[[Bakersfield]]}}
}}

* [[Los Angeles]] – nôwikszi gard stanu a jeden z nôwôżniészich swiatowich òstrzódków filmòwi industrie;
* [[San Diego]] – wiôldżi pòrtowi a turisticzny òstrzódk pòłożony przë grańcë z Meksykã;
* [[San Jose]] – jedno z przédnëch technologicznëch centrów Krzemòwi Dolëznë;
* [[San Francisco]] – gard znóny z charakteristiczny zabùdowë, mòstu Golden Gate a gòspòdarczégò znaczënkù;
* [[Sacramento]] – stolëca stanu;
* [[Fresno]] – wôżny gbùrzowi òstrzódk w Dolinie San Joaquin;
* [[Oakland]] – pòrtowi gard pòłożony w rejonie Hôwindżi San Francisco;
* [[Long Beach]] – wôżny pòrtowi òstrzódk w aglomeracje Los Angeles.
* [[Bakersfield]] – wôżny òstrzódk naftowi a gbùrzowi industrie w pôłniowim parce Kalifòrnijsczi Dolëznë;
* [[Anaheim]] – znóné turisticzné a rozriwkòwé centrum, sedzba kòmpleksu Disneyland Resort;
* [[Santa Ana]] – administracyjné a gòspòdarcze centrum grôfòwstwie Orange;
* [[Riverside]] – przédny òstrzódk rejonu Inland Empire, historiczné centrum cytrusowi industrie;
* [[Stockton]] – wôżny pòrt strzódlądowi pòłożony w delce rzéków Sacramento a San Joaquin;
* [[Irvine]] – mòderné technologiczné, biznesowé a edukacyjné centrum w grôfòwstwie Orange.

== Kùltura ==
Kalifòrniô òdgriwô istotną rolã w rozwiju swiatowi pòpùlarny kùlturë. Hollywood je jednym z nôwôżniészich òstrzódków filmòwi produkcje, a Los Angeles je wôżnym centrum mùzyczny industrie.

Stón je téż zrzeszony z rozwijã wielnëch mùzycznëch ôrtów, w tim punk rocka, hardcore punka, thrash metalu, hip-hopù a nu metalu. Z Kalifòrnie pòchòdzą m.jin. karna [[Rage Against the Machine]], [[Red Hot Chili Peppers]], [[Metallica]], [[Green Day]], [[Deftones]], [[Korn]] a [[Faith No More]].

Kalifòrniô je téż znónô z wielnëch nôrodnëch parków, piegielszczów, mùzeów a téż wielokùlturowi spòlëznë.

== Stanowé symbòle ==
Òficjalną przezwą Kalifòrnie je ''The Golden State'' (kasz. „Złoti Stón”), narzeszący do gòrączczi złota z XIX stalatégò.

Do stanowich symbòlów należą:
* stanowi kwiat – kalifòrnijsczi mak;
* stanowô bóma – wiecznozelonô sekwòja;
* stanowi ptôch – kalifòrnijszczi przepiór;
* stanowô rëba – złoti kalifòrnijsczi lasfór;
* mòtto – „Eureka”.

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé pòwrózczi ==
* [https://www.ca.gov/ Òficjalnô internetowô starna stónu Kalifòrniô]
* [https://www.visitcalifornia.com/ Òficjalny turisticzny pòrtal Kalifòrnie]</text>
      <sha1>ch6qfdf77d5xslcd88fvzxartfw712b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224166</id>
      <parentid>224165</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T21:30:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>224166</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7697" sha1="2udmm5m1e0pb9fqdxmgygyud1kckqri" xml:space="preserve">{{Stón-infobox
| stón                = Kalifòrniô
| gwôsné miono        = State of California
| rodzôcz             = Kalifornii
| céch                = Seal of California.svg
| fana                = Flag of California.svg
| karta               = California in United States.svg
| krôj                = [[Zjednóné Stanë Americzi]]
| stolica             = [[Sacramento]]
| nôwëkszi_gard       = [[Los Angeles]]
| wiéchrzëzna         = 423 970
| stopniN             = 37
| minutN              = 00
| stopniE             = 120
| minutE              = 00
| lëdztwò             = 38 965 193
| rok                 = 2023
| gãstosc_zalëdzeniô = 97
| pòdział             = 58 hrabstw
| czasowô_cona      = UTC-8 (PST) / UTC-7 (PDT)
| gùbernator          = Gavin Newsom
| www                 = https://www.ca.gov/
| commons             = California
}}

'''Kalifòrniô''' (ang. ''California'') – stón w zôpadnym parce [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanów]], leżący nad [[Spòkójny Òcean|Spòkójnym Òceanã]]. Je nôbarżi zalëdzonym stónã USA a trzecym pòd wzglãdã pòwiérzchni. Stolëcą Kalifòrnie je [[Sacramento]], równak le nôwikszim gardã je [[Los Angeles]]. Stón grańczi z [[Òregon|Òregonã]] na nordze, [[Nevada|Nevadą]] a [[Arizona|Arizoną]] na pòrénkù, a na pôłnim z meksykańsczim stónã [[Dólnô Kalifòrniô]]. Kalifòrniô znónô je z rozwiniãti filmòwi, technologiczny ë gbùrzowi industrie a téż zrozmajitégò krajobrôzu.

== Etimòlogiô ==
Pòzwa Kalifòrniô prôwdoszlachòwno pòchòdzy òd fikcyjnégò òstrowa rządzony przez królową Califã, òpisóny w szpańsczi ricérsczi pòwiôstce ''Las sergas de Esplandián'', napisóny przez Garcíã Ordóñeza de Montalvo a wëdóny kòl 1510 rokù. Szpańscë òdkriwcë zôczątkòwò mëslelë, że Kalifòrniô je òstrowã, co przëczëniło sã do rozpòwszechnieniégò ti pòzwë w òbrëmie dzysôdniowégò półòstrowa a terenów leżącëch dali na nordze.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.parks.ca.gov/?page_id=23894 | titel = California State Facts | òpùblikòwóny = California State Parks | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

== Geògrafiô ==
Kalifòrniô pòłożonô je na zôpadnym ùbrzégù Zjednónëch Stanów. Ji pòwiérzchniô wënosy kòl 423 970 km², co czëni ją trzecym nôwikszim stónã kraju, pò Alasce a Teksasu. Brzégòwô liniô rozcëgô sã wzłuż Spòkójnégò Òceanu.

Krajobrôz Kalifòrnie jest baro zróżnicowóny. W zôpadnym parce wëstãpùją nadbrzeżné môle, równak le w głãbi lądu leżą rozległé dolëznë, górë a piôszczëznë. Westrzód nôwôżniészich górsczich pasmów wëprzédniają sã [[Sierra Nevada (USA)|Sierra Nevada]] a téż [[Kaskadowé Górë]]. Na terenie stanu wëstãpùje téż Dolëzna Smiercë, bãdącô jednym z nôgòrãtszich a nôsëchszich placów Nordowi Americzi.

Nôwëższim pónktã Kalifòrnie je [[Mount Whitney]], òsygający wësokòsc 4421 m n.r.m. Nôniżi pòłożonym terenã je [[Badwater Basin]] w Dolëznie Smiercë, wëstãpùjący kòl 86 m pòniżi rówiznie mòrza.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://media.visitcalifornia.com/en-ca/research---facts/stats---symbols | titel = Stats and Symbols | òpùblikòwóny = Visit California | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Do nôwôżniészich rzéków należą [[Sacramento (rzéka)|Sacramento]], [[San Joaquin (rzéka)|San Joaquin]] a téż [[Kolorado (rzéka)|Kolorado]]. W Kalifòrnie wëstãpùje téż wiele jezorów, w tim [[Tahoe]].

== Klimat ==

== Historiô ==

== Lëdztwò ==

== Gòspòdarka ==

== Pòlitika a administracjô ==

== Gardë ==

Do nôwikszich a nôwôżniészich gardów Kalifòrnie należą:

{{Lokalizacyjnô kôrta
 |mapa        = US-CA
 |podpis      = Nôwikszé gardë w Kalifòrnie, pòwëżi 400&amp;nbsp;000 mieszkańców (2021)&lt;ref name=&quot;uscb&quot;&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.census.gov/data/tables/time-series/demo/popest/2020s-total-cities-and-towns.html | titel = City and Town Population Totals: 2020–2021 | òpùblikòwóny = U.S. Census Bureau | jãzëk = en | data przëstãpù = 2023-04-22}}&lt;/ref&gt;
 |rozmiar     = 350
 |wyrównanie  = left
 |rodzaj      = thumb
 |punkty mapy =
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|34.0522N 118.2437W|rozmiôr merka=11|pòzycjô=top|òpisënk=[[Los Angeles]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|32.7157N 117.1611W|rozmiôr merka=11|pòzycjô=left|òpisënk=[[San Diego]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|37.3382N 121.8863W|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[San Jose (Kalifòrniô)|San Jose]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|37.7749N 122.4194W|rozmiôr merka=8|pòzycjô=left|òpisënk=[[San Francisco]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|36.7378N 119.7871W|òpisënk=[[Fresno]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|38.5816N 121.4944W|òpisënk=[[Sacramento]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|33.7701N 118.1937W|pòzycjô=bottom|òpisënk=[[Long Beach]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|37.8044N 122.2711W|òpisënk=[[Oakland]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|35.3733N 119.0187W|òpisënk=[[Bakersfield]]}}
}}

* [[Los Angeles]] – nôwikszi gard stanu a jeden z nôwôżniészich swiatowich òstrzódków filmòwi industrie;
* [[San Diego]] – wiôldżi pòrtowi a turisticzny òstrzódk pòłożony przë grańcë z Meksykã;
* [[San Jose]] – jedno z przédnëch technologicznëch centrów Krzemòwi Dolëznë;
* [[San Francisco]] – gard znóny z charakteristiczny zabùdowë, mòstu Golden Gate a gòspòdarczégò znaczënkù;
* [[Sacramento]] – stolëca stanu;
* [[Fresno]] – wôżny gbùrzowi òstrzódk w Dolinie San Joaquin;
* [[Oakland]] – pòrtowi gard pòłożony w rejonie Hôwindżi San Francisco;
* [[Long Beach]] – wôżny pòrtowi òstrzódk w aglomeracje Los Angeles.
* [[Bakersfield]] – wôżny òstrzódk naftowi a gbùrzowi industrie w pôłniowim parce Kalifòrnijsczi Dolëznë;
* [[Anaheim]] – znóné turisticzné a rozriwkòwé centrum, sedzba kòmpleksu Disneyland Resort;
* [[Santa Ana]] – administracyjné a gòspòdarcze centrum grôfòwstwie Orange;
* [[Riverside]] – przédny òstrzódk rejonu Inland Empire, historiczné centrum cytrusowi industrie;
* [[Stockton]] – wôżny pòrt strzódlądowi pòłożony w delce rzéków Sacramento a San Joaquin;
* [[Irvine]] – mòderné technologiczné, biznesowé a edukacyjné centrum w grôfòwstwie Orange.

== Kùltura ==
Kalifòrniô òdgriwô istotną rolã w rozwiju swiatowi pòpùlarny kùlturë. Hollywood je jednym z nôwôżniészich òstrzódków filmòwi produkcje, a Los Angeles je wôżnym centrum mùzyczny industrie.

Stón je téż zrzeszony z rozwijã wielnëch mùzycznëch ôrtów, w tim punk rocka, hardcore punka, thrash metalu, hip-hopù a nu metalu. Z Kalifòrnie pòchòdzą m.jin. karna [[Rage Against the Machine]], [[Red Hot Chili Peppers]], [[Metallica]], [[Green Day]], [[Deftones]], [[Korn]] a [[Faith No More]].

Kalifòrniô je téż znónô z wielnëch nôrodnëch parków, piegielszczów, mùzeów a téż wielokùlturowi spòlëznë.

== Stanowé symbòle ==
Òficjalną przezwą Kalifòrnie je ''The Golden State'' (kasz. „Złoti Stón”), narzeszący do gòrączczi złota z XIX stalatégò.

Do stanowich symbòlów należą:
* stanowi kwiat – kalifòrnijsczi mak;
* stanowô bóma – wiecznozelonô sekwòja;
* stanowi ptôch – kalifòrnijszczi przepiór;
* stanowô rëba – złoti kalifòrnijsczi lasfór;
* mòtto – „Eureka”.

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé pòwrózczi ==
* [https://www.ca.gov/ Òficjalnô internetowô starna stónu Kalifòrniô]
* [https://www.visitcalifornia.com/ Òficjalny turisticzny pòrtal Kalifòrnie]</text>
      <sha1>2udmm5m1e0pb9fqdxmgygyud1kckqri</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224171</id>
      <parentid>224166</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T21:35:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>224171</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7753" sha1="56uvgw9ukesl7zlbuv1pvi3807wq30w" xml:space="preserve">{{Stón-infobox
| stón                = Kalifòrniô
| gwôsné miono        = State of California
| rodzôcz             = Kalifornii
| céch                = Seal of California.svg
| fana                = Flag of California.svg
| karta               = California in United States.svg
| krôj                = [[Òbrôzk:Flag of the United States.svg|tło|22x22px]] [[Zjednóné Stanë Americzi]]
| stolica             = [[Sacramento]]
| nôwëkszi_gard       = [[Los Angeles]]
| wiéchrzëzna         = 423 970
| stopniN             = 37
| minutN              = 00
| stopniE             = 120
| minutE              = 00
| lëdztwò             = 38 965 193
| rok                 = 2023
| gãstosc_zalëdzeniô = 97
| pòdział             = 58 hrabstw
| czasowô_cona      = UTC-8 (PST) / UTC-7 (PDT)
| gùbernator          = Gavin Newsom
| www                 = https://www.ca.gov/
| commons             = California
}}

'''Kalifòrniô''' (ang. ''California'') – stón w zôpadnym parce [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanów]], leżący nad [[Spòkójny Òcean|Spòkójnym Òceanã]]. Je nôbarżi zalëdzonym stónã USA a trzecym pòd wzglãdã pòwiérzchni. Stolëcą Kalifòrnie je [[Sacramento]], równak le nôwikszim gardã je [[Los Angeles]]. Stón grańczi z [[Òregon|Òregonã]] na nordze, [[Nevada|Nevadą]] a [[Arizona|Arizoną]] na pòrénkù, a na pôłnim z meksykańsczim stónã [[Dólnô Kalifòrniô]]. Kalifòrniô znónô je z rozwiniãti filmòwi, technologiczny ë gbùrzowi industrie a téż zrozmajitégò krajobrôzu.

== Etimòlogiô ==
Pòzwa Kalifòrniô prôwdoszlachòwno pòchòdzy òd fikcyjnégò òstrowa rządzony przez królową Califã, òpisóny w szpańsczi ricérsczi pòwiôstce ''Las sergas de Esplandián'', napisóny przez Garcíã Ordóñeza de Montalvo a wëdóny kòl 1510 rokù. Szpańscë òdkriwcë zôczątkòwò mëslelë, że Kalifòrniô je òstrowã, co przëczëniło sã do rozpòwszechnieniégò ti pòzwë w òbrëmie dzysôdniowégò półòstrowa a terenów leżącëch dali na nordze.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.parks.ca.gov/?page_id=23894 | titel = California State Facts | òpùblikòwóny = California State Parks | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

== Geògrafiô ==
Kalifòrniô pòłożonô je na zôpadnym ùbrzégù Zjednónëch Stanów. Ji pòwiérzchniô wënosy kòl 423 970 km², co czëni ją trzecym nôwikszim stónã kraju, pò Alasce a Teksasu. Brzégòwô liniô rozcëgô sã wzłuż Spòkójnégò Òceanu.

Krajobrôz Kalifòrnie jest baro zróżnicowóny. W zôpadnym parce wëstãpùją nadbrzeżné môle, równak le w głãbi lądu leżą rozległé dolëznë, górë a piôszczëznë. Westrzód nôwôżniészich górsczich pasmów wëprzédniają sã [[Sierra Nevada (USA)|Sierra Nevada]] a téż [[Kaskadowé Górë]]. Na terenie stanu wëstãpùje téż Dolëzna Smiercë, bãdącô jednym z nôgòrãtszich a nôsëchszich placów Nordowi Americzi.

Nôwëższim pónktã Kalifòrnie je [[Mount Whitney]], òsygający wësokòsc 4421 m n.r.m. Nôniżi pòłożonym terenã je [[Badwater Basin]] w Dolëznie Smiercë, wëstãpùjący kòl 86 m pòniżi rówiznie mòrza.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://media.visitcalifornia.com/en-ca/research---facts/stats---symbols | titel = Stats and Symbols | òpùblikòwóny = Visit California | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Do nôwôżniészich rzéków należą [[Sacramento (rzéka)|Sacramento]], [[San Joaquin (rzéka)|San Joaquin]] a téż [[Kolorado (rzéka)|Kolorado]]. W Kalifòrnie wëstãpùje téż wiele jezorów, w tim [[Tahoe]].

== Klimat ==

== Historiô ==

== Lëdztwò ==

== Gòspòdarka ==

== Pòlitika a administracjô ==

== Gardë ==

Do nôwikszich a nôwôżniészich gardów Kalifòrnie należą:

{{Lokalizacyjnô kôrta
 |mapa        = US-CA
 |podpis      = Nôwikszé gardë w Kalifòrnie, pòwëżi 400&amp;nbsp;000 mieszkańców (2021)&lt;ref name=&quot;uscb&quot;&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.census.gov/data/tables/time-series/demo/popest/2020s-total-cities-and-towns.html | titel = City and Town Population Totals: 2020–2021 | òpùblikòwóny = U.S. Census Bureau | jãzëk = en | data przëstãpù = 2023-04-22}}&lt;/ref&gt;
 |rozmiar     = 350
 |wyrównanie  = left
 |rodzaj      = thumb
 |punkty mapy =
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|34.0522N 118.2437W|rozmiôr merka=11|pòzycjô=top|òpisënk=[[Los Angeles]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|32.7157N 117.1611W|rozmiôr merka=11|pòzycjô=left|òpisënk=[[San Diego]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|37.3382N 121.8863W|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[San Jose (Kalifòrniô)|San Jose]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|37.7749N 122.4194W|rozmiôr merka=8|pòzycjô=left|òpisënk=[[San Francisco]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|36.7378N 119.7871W|òpisënk=[[Fresno]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|38.5816N 121.4944W|òpisënk=[[Sacramento]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|33.7701N 118.1937W|pòzycjô=bottom|òpisënk=[[Long Beach]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|37.8044N 122.2711W|òpisënk=[[Oakland]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|35.3733N 119.0187W|òpisënk=[[Bakersfield]]}}
}}

* [[Los Angeles]] – nôwikszi gard stanu a jeden z nôwôżniészich swiatowich òstrzódków filmòwi industrie;
* [[San Diego]] – wiôldżi pòrtowi a turisticzny òstrzódk pòłożony przë grańcë z Meksykã;
* [[San Jose]] – jedno z przédnëch technologicznëch centrów Krzemòwi Dolëznë;
* [[San Francisco]] – gard znóny z charakteristiczny zabùdowë, mòstu Golden Gate a gòspòdarczégò znaczënkù;
* [[Sacramento]] – stolëca stanu;
* [[Fresno]] – wôżny gbùrzowi òstrzódk w Dolinie San Joaquin;
* [[Oakland]] – pòrtowi gard pòłożony w rejonie Hôwindżi San Francisco;
* [[Long Beach]] – wôżny pòrtowi òstrzódk w aglomeracje Los Angeles.
* [[Bakersfield]] – wôżny òstrzódk naftowi a gbùrzowi industrie w pôłniowim parce Kalifòrnijsczi Dolëznë;
* [[Anaheim]] – znóné turisticzné a rozriwkòwé centrum, sedzba kòmpleksu Disneyland Resort;
* [[Santa Ana]] – administracyjné a gòspòdarcze centrum grôfòwstwie Orange;
* [[Riverside]] – przédny òstrzódk rejonu Inland Empire, historiczné centrum cytrusowi industrie;
* [[Stockton]] – wôżny pòrt strzódlądowi pòłożony w delce rzéków Sacramento a San Joaquin;
* [[Irvine]] – mòderné technologiczné, biznesowé a edukacyjné centrum w grôfòwstwie Orange.

== Kùltura ==
Kalifòrniô òdgriwô istotną rolã w rozwiju swiatowi pòpùlarny kùlturë. Hollywood je jednym z nôwôżniészich òstrzódków filmòwi produkcje, a Los Angeles je wôżnym centrum mùzyczny industrie.

Stón je téż zrzeszony z rozwijã wielnëch mùzycznëch ôrtów, w tim punk rocka, hardcore punka, thrash metalu, hip-hopù a nu metalu. Z Kalifòrnie pòchòdzą m.jin. karna [[Rage Against the Machine]], [[Red Hot Chili Peppers]], [[Metallica]], [[Green Day]], [[Deftones]], [[Korn]] a [[Faith No More]].

Kalifòrniô je téż znónô z wielnëch nôrodnëch parków, piegielszczów, mùzeów a téż wielokùlturowi spòlëznë.

== Stanowé symbòle ==
Òficjalną przezwą Kalifòrnie je ''The Golden State'' (kasz. „Złoti Stón”), narzeszący do gòrączczi złota z XIX stalatégò.

Do stanowich symbòlów należą:
* stanowi kwiat – kalifòrnijsczi mak;
* stanowô bóma – wiecznozelonô sekwòja;
* stanowi ptôch – kalifòrnijszczi przepiór;
* stanowô rëba – złoti kalifòrnijsczi lasfór;
* mòtto – „Eureka”.

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé pòwrózczi ==
* [https://www.ca.gov/ Òficjalnô internetowô starna stónu Kalifòrniô]
* [https://www.visitcalifornia.com/ Òficjalny turisticzny pòrtal Kalifòrnie]</text>
      <sha1>56uvgw9ukesl7zlbuv1pvi3807wq30w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224174</id>
      <parentid>224171</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T21:40:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>224174</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7756" sha1="da18t7nkq6fb9lmhlvwk9imwqsvhn1g" xml:space="preserve">{{Stón-infobox
| stón                = Kalifòrniô
| gwôsné miono        = State of California
| rodzôcz             = Kalifornii
| céch                = Seal of California.svg
| fana                = Flag of California.svg
| karta               = California in United States.svg
| krôj                = [[Òbrôzk:Flag of the United States.svg|tło|22x22px]] [[Zjednóné Stanë Americzi]]
| stolica             = [[Sacramento]]
| nôwëkszi_gard       = [[Los Angeles]]
| wiéchrzëzna         = 423 970
| stopniN             = 37
| minutN              = 00
| stopniE             = 120
| minutE              = 00
| lëdztwò             = 38 965 193
| rok                 = 2023
| gãstosc_zalëdzeniô = 97
| pòdział             = 58 hrabstw
| czasowô_cona      = UTC-8 (PST) / UTC-7 (PDT)
| gùbernator          = Gavin Newsom
| www                 = https://www.ca.gov/
| commons             = California
}}

'''Kalifòrniô''' (ang. ''California'') – stón w zôpadnym parce [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanów]], leżący nad [[Spòkójny Òcean|Spòkójnym Òceanã]]. Je nôbarżi zalëdzonym stónã USA a trzecym pòd wzglãdã wiéchrzëznë. Stolëcą Kalifòrnie je [[Sacramento]], równak le nôwikszim gardã je [[Los Angeles]]. Stón grańczi z [[Òregon|Òregonã]] na nordze, [[Nevada|Nevadą]] a [[Arizona|Arizoną]] na pòrénkù, a na pôłnim z meksykańsczim stónã [[Dólnô Kalifòrniô]]. Kalifòrniô znónô je z rozwiniãti filmòwi, technologiczny ë gbùrzowi industrie a téż zrozmajitégò krajobrôzu.

== Etimòlogiô ==
Pòzwa Kalifòrniô prôwdoszlachòwno pòchòdzy òd fikcyjnégò òstrowa rządzony przez królową Califã, òpisóny w szpańsczi ricérsczi pòwiôstce ''Las sergas de Esplandián'', napisóny przez Garcíã Ordóñeza de Montalvo a wëdóny kòl 1510 rokù. Szpańscë òdkriwcë zôczątkòwò mëslelë, że Kalifòrniô je òstrowã, co przëczëniło sã do rozpòwszechnieniégò ti pòzwë w òbrëmie dzysôdniowégò półòstrowa a terenów leżącëch dali na nordze.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.parks.ca.gov/?page_id=23894 | titel = California State Facts | òpùblikòwóny = California State Parks | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

== Geògrafiô ==
Kalifòrniô pòłożonô je na zôpadnym ùbrzégù Zjednónëch Stanów. Ji pòwiérzchniô wënosy kòl 423 970 km², co czëni ją trzecym nôwikszim stónã kraju, pò Alasce a Teksasu. Brzégòwô liniô rozcëgô sã wzłuż Spòkójnégò Òceanu.

Krajobrôz Kalifòrnie jest baro zróżnicowóny. W zôpadnym parce wëstãpùją nadbrzeżné môle, równak le w głãbi lądu leżą rozległé dolëznë, górë a piôszczëznë. Westrzód nôwôżniészich górsczich pasmów wëprzédniają sã [[Sierra Nevada (USA)|Sierra Nevada]] a téż [[Kaskadowé Górë]]. Na terenie stanu wëstãpùje téż Dolëzna Smiercë, bãdącô jednym z nôgòrãtszich a nôsëchszich placów Nordowi Americzi.

Nôwëższim pónktã Kalifòrnie je [[Mount Whitney]], òsygający wësokòsc 4421 m n.r.m. Nôniżi pòłożonym terenã je [[Badwater Basin]] w Dolëznie Smiercë, wëstãpùjący kòl 86 m pòniżi rówiznie mòrza.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://media.visitcalifornia.com/en-ca/research---facts/stats---symbols | titel = Stats and Symbols | òpùblikòwóny = Visit California | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Do nôwôżniészich rzéków należą [[Sacramento (rzéka)|Sacramento]], [[San Joaquin (rzéka)|San Joaquin]] a téż [[Kolorado (rzéka)|Kolorado]]. W Kalifòrnie wëstãpùje téż wiele jezorów, w tim [[Tahoe]].

== Klimat ==

== Historiô ==

== Lëdztwò ==

== Gòspòdarka ==

== Pòlitika a administracjô ==

== Gardë ==

Do nôwikszich a nôwôżniészich gardów Kalifòrnie należą:

{{Lokalizacyjnô kôrta
 |mapa        = US-CA
 |podpis      = Nôwikszé gardë w Kalifòrnie, pòwëżi 400&amp;nbsp;000 mieszkańców (2021)&lt;ref name=&quot;uscb&quot;&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.census.gov/data/tables/time-series/demo/popest/2020s-total-cities-and-towns.html | titel = City and Town Population Totals: 2020–2021 | òpùblikòwóny = U.S. Census Bureau | jãzëk = en | data przëstãpù = 2023-04-22}}&lt;/ref&gt;
 |rozmiar     = 350
 |wyrównanie  = left
 |rodzaj      = thumb
 |punkty mapy =
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|34.0522N 118.2437W|rozmiôr merka=11|pòzycjô=top|òpisënk=[[Los Angeles]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|32.7157N 117.1611W|rozmiôr merka=11|pòzycjô=left|òpisënk=[[San Diego]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|37.3382N 121.8863W|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[San Jose (Kalifòrniô)|San Jose]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|37.7749N 122.4194W|rozmiôr merka=8|pòzycjô=left|òpisënk=[[San Francisco]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|36.7378N 119.7871W|òpisënk=[[Fresno]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|38.5816N 121.4944W|òpisënk=[[Sacramento]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|33.7701N 118.1937W|pòzycjô=bottom|òpisënk=[[Long Beach]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|37.8044N 122.2711W|òpisënk=[[Oakland]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|35.3733N 119.0187W|òpisënk=[[Bakersfield]]}}
}}

* [[Los Angeles]] – nôwikszi gard stanu a jeden z nôwôżniészich swiatowich òstrzódków filmòwi industrie;
* [[San Diego]] – wiôldżi pòrtowi a turisticzny òstrzódk pòłożony przë grańcë z Meksykã;
* [[San Jose]] – jedno z przédnëch technologicznëch centrów Krzemòwi Dolëznie;
* [[San Francisco]] – gard znóny z charakteristiczny zabùdowë, mòstu Golden Gate a gòspòdarczégò znaczënkù;
* [[Sacramento]] – stolëca stanu;
* [[Fresno]] – wôżny gbùrzowi òstrzódk w Dolëznie San Joaquin;
* [[Oakland]] – pòrtowi gard pòłożony w rejonie Hôwindżi San Francisco;
* [[Long Beach]] – wôżny pòrtowi òstrzódk w aglomeracje Los Angeles.
* [[Bakersfield]] – wôżny òstrzódk naftowi a gbùrzowi industrie w pôłniowim parce Kalifòrnijsczi Dolëznë;
* [[Anaheim]] – znóné turisticzné a rozriwkòwé centrum, sedzba kòmpleksu Disneyland Resort;
* [[Santa Ana]] – administracyjné a gòspòdarcze centrum grôfòwstwie Orange;
* [[Riverside]] – przédny òstrzódk rejonu Inland Empire, historiczné centrum cytrusowi industrie;
* [[Stockton]] – wôżny pòrt strzódlądowi pòłożony w delce rzéków Sacramento a San Joaquin;
* [[Irvine]] – mòderné technologiczné, biznesowé a edukacyjné centrum w grôfòwstwie Orange.

== Kùltura ==
Kalifòrniô òdgriwô istotną rolã w rozwiju swiatowi pòpùlarny kùlturë. Hollywood je jednym z nôwôżniészich òstrzódków filmòwi produkcje, a Los Angeles je wôżnym centrum mùzyczny industrie.

Stón je téż zrzeszony z rozwijã wielnëch mùzycznëch ôrtów, w tim punk rocka, hardcore punka, thrash metalu, hip-hopù a nu metalu. Z Kalifòrnie pòchòdzą m.jin. karna [[Rage Against the Machine]], [[Red Hot Chili Peppers]], [[Metallica]], [[Green Day]], [[Deftones]], [[Korn]] a [[Faith No More]].

Kalifòrniô je téż znónô z wielnëch nôrodnëch parków, piegielszczów, mùzeów a téż wielokùlturowi spòlëznë.

== Stanowé symbòle ==
Òficjalną przezwą Kalifòrnie je ''The Golden State'' (kasz. „Złoti Stón”), narzeszący do gòrączczi złota z XIX stalatégò.

Do stanowich symbòlów należą:
* stanowi kwiat – kalifòrnijsczi mak;
* stanowô bóma – wiecznozelonô sekwòja;
* stanowi ptôch – kalifòrnijszczi przepiór;
* stanowô rëba – złoti kalifòrnijsczi lasfór;
* mòtto – „Eureka”.

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé pòwrózczi ==
* [https://www.ca.gov/ Òficjalnô internetowô starna stónu Kalifòrniô]
* [https://www.visitcalifornia.com/ Òficjalny turisticzny pòrtal Kalifòrnie]</text>
      <sha1>da18t7nkq6fb9lmhlvwk9imwqsvhn1g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224191</id>
      <parentid>224174</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T23:02:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Terrus38</username>
        <id>14026</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>kòrekta</comment>
      <origin>224191</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7768" sha1="dok7t6geseyaargzus8g2hcld4655k5" xml:space="preserve">{{Stón-infobox
| stón                = Kalifòrniô
| gwôsné miono        = State of California
| rodzôcz             = Kalifornii
| céch                = Seal of California.svg
| fana                = Flag of California.svg
| karta               = California in United States.svg
| krôj                = [[Òbrôzk:Flag of the United States.svg|tło|22x22px]] [[Zjednóné Stanë Americzi]]
| stolica             = [[Sacramento]]
| nôwëkszi_gard       = [[Los Angeles]]
| wiéchrzëzna         = 423 970
| stopniN             = 37
| minutN              = 00
| stopniE             = 120
| minutE              = 00
| lëdztwò             = 38 965 193
| rok                 = 2023
| gãstosc_zalëdzeniô = 97
| pòdział             = 58 hrabstw
| czasowô_cona      = UTC-8 (PST) / UTC-7 (PDT)
| gùbernator          = Gavin Newsom
| www                 = https://www.ca.gov/
| commons             = California
}}

'''Kalifòrniô''' ({{Jãz.|en}} i {{Jãz.|es}} ''California'') – stón w zôpadnym parce [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanów]], leżący nad [[Spòkójny Òcean|Spòkójnym Òceanã]]. Je nôbarżi zalëdzonym stanã USA a trzecym wedle wiéchrzëznë. Stolëcą Kalifòrnie je [[Sacramento]], równak ji nôwikszim gardã je [[Los Angeles]]. Stón grańczi z [[Òregon|Òregonã]] na nordze, [[Nevada|Nevadą]] a [[Arizona|Arizoną]] na pòrénkù, a na pôłnim z meksykańsczim stanã [[Dólnô Kalifòrniô]]. Kalifòrniô znónô je z rozwiniãti filmòwi, technologiczny ë gbùrsczi industrie, jak téż z rozmajitëch krôjmalënków.

== Etimòlogiô ==
Pòzwa Kalifòrniô nôgwësni pòchòdzy òd fikcyjnégò òstrowù rządzonégò przez królową Califã, òpisónégò w szpańsczi ricersczi pòwiôstce ''Las sergas de Esplandián'', napisóny przez Garcíã Ordóñeza de Montalvo a wëdóny kòl 1510 rokù. Szpańsczi òdkriwcë zôczątkòwò mëslelë, że Kalifòrniô je òstrowã, co przëczëniło sã do rozpòwszechnieniégò ti pòzwë w znaczenim dzysdniowégò półòstrowù a terenów leżącëch dali na nordze.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.parks.ca.gov/?page_id=23894 | titel = California State Facts | òpùblikòwóny = California State Parks | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

== Geògrafiô ==
Kalifòrniô pòłożonô je na zôpadnym ùbrzegù Zjednónëch Stanów. Ji pòwiérzchniô wënosy kòl 423 970 km², co czëni ją trzecym nôwikszim stanã kraju, pò Alasce a Teksasu. Brzégòwô liniô rozcygô sã wzłuż Spòkójnégò Òceanu.

Krôjmalënk Kalifòrnie jest baro zróżnicowóny. W zôpadnym parce wëstãpùją nadbrzeżné terenë, równak w głãbi lądu to dô rozległé dolëznë, górë a piôszczëznë. Westrzód nôwôżniészich górsczich régów wëprzédniają sã [[Sierra Nevada (USA)|Sierra Nevada]] a téż [[Kaskadowé Górë]]. Na terenie stanu wëstãpùje téż Dolëzna Smiercë, bãdącô jednym z nôgòrãtszich a nôsëchszich placów Nordowi Americzi.

Nôwëższim pùnktã Kalifòrnie je [[Mount Whitney]], òsygający wësokòsc 4421 m n.r.m. Nôniżi pòłożonym terenã je [[Badwater Basin]] w Dolëznie Smiercë, leżącé kòl 86 m pòniżi rówiznë mòrza.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://media.visitcalifornia.com/en-ca/research---facts/stats---symbols | titel = Stats and Symbols | òpùblikòwóny = Visit California | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Do nôwôżniészich rzéków należą [[Sacramento (rzéka)|Sacramento]], [[San Joaquin (rzéka)|San Joaquin]] a téż [[Kòlorado (rzéka)|Kòlorado]]. W Kalifòrnie wëstãpùje téż wiele jezorów, w tim [[Tahoe]].

== Klimat ==

== Historiô ==

== Lëdztwò ==

== Gòspòdarka ==

== Pòlitika a administracjô ==

== Gardë ==

Do nôwikszich a nôwôżniészich gardów Kalifòrnie należą:

{{Lokalizacyjnô kôrta
 |mapa        = US-CA
 |podpis      = Nôwikszé gardë w Kalifòrnie, pòwëżi 400&amp;nbsp;000 mieszkańców (2021)&lt;ref name=&quot;uscb&quot;&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.census.gov/data/tables/time-series/demo/popest/2020s-total-cities-and-towns.html | titel = City and Town Population Totals: 2020–2021 | òpùblikòwóny = U.S. Census Bureau | jãzëk = en | data przëstãpù = 2023-04-22}}&lt;/ref&gt;
 |rozmiar     = 350
 |wyrównanie  = left
 |rodzaj      = thumb
 |punkty mapy =
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|34.0522N 118.2437W|rozmiôr merka=11|pòzycjô=top|òpisënk=[[Los Angeles]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|32.7157N 117.1611W|rozmiôr merka=11|pòzycjô=left|òpisënk=[[San Diego]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|37.3382N 121.8863W|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[San Jose (Kalifòrniô)|San Jose]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|37.7749N 122.4194W|rozmiôr merka=8|pòzycjô=left|òpisënk=[[San Francisco]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|36.7378N 119.7871W|òpisënk=[[Fresno]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|38.5816N 121.4944W|òpisënk=[[Sacramento]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|33.7701N 118.1937W|pòzycjô=bottom|òpisënk=[[Long Beach]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|37.8044N 122.2711W|òpisënk=[[Oakland]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|35.3733N 119.0187W|òpisënk=[[Bakersfield]]}}
}}

* [[Los Angeles]] – nôwikszi gard stanu a jeden z nôwôżniészich swiatowich òstrzódków filmòwi industrie;
* [[San Diego]] – wiôldżi pòrtowi a turisticzny òstrzódk pòłożony przë grańcë z Meksykã;
* [[San Jose]] – jedno z przédnëch technologicznëch centrów Krzemòwi Dolëznie;
* [[San Francisco]] – gard znóny z charakteristiczny zabùdowë, mòstu Golden Gate a gòspòdarczégò znaczënkù;
* [[Sacramento]] – stolëca stanu;
* [[Fresno]] – wôżny gbùrzowi òstrzódk w Dolëznie San Joaquin;
* [[Oakland]] – pòrtowi gard pòłożony w rejonie Hôwindżi San Francisco;
* [[Long Beach]] – wôżny pòrtowi òstrzódk w aglomeracje Los Angeles.
* [[Bakersfield]] – wôżny òstrzódk naftowi a gbùrzowi industrie w pôłniowim parce Kalifòrnijsczi Dolëznë;
* [[Anaheim]] – znóné turisticzné a rozriwkòwé centrum, sedzba kòmpleksu Disneyland Resort;
* [[Santa Ana]] – administracyjné a gòspòdarcze centrum grôfòwstwie Orange;
* [[Riverside]] – przédny òstrzódk rejonu Inland Empire, historiczné centrum cytrusowi industrie;
* [[Stockton]] – wôżny pòrt strzódlądowi pòłożony w delce rzéków Sacramento a San Joaquin;
* [[Irvine]] – mòderné technologiczné, biznesowé a edukacyjné centrum w grôfòwstwie Orange.

== Kùltura ==
Kalifòrniô òdgriwô istotną rolã w rozwiju swiatowi pòpùlarny kùlturë. Hollywood je jednym z nôwôżniészich òstrzódków filmòwi produkcje, a Los Angeles je wôżnym centrum mùzyczny industrie.

Stón je téż zrzeszony z rozwijã wielnëch mùzycznëch ôrtów, w tim punk rocka, hardcore punka, thrash metalu, hip-hopù a nu metalu. Z Kalifòrnie pòchòdzą m.jin. karna [[Rage Against the Machine]], [[Red Hot Chili Peppers]], [[Metallica]], [[Green Day]], [[Deftones]], [[Korn]] a [[Faith No More]].

Kalifòrniô je téż znónô z wielnëch nôrodnëch parków, piegielszczów, mùzeów a téż wielokùlturowi spòlëznë.

== Stanowé symbòle ==
Òficjalną przezwą Kalifòrnie je ''The Golden State'' (kasz. „Złoti Stón”), narzeszący do gòrączczi złota z XIX stalatégò.

Do stanowich symbòlów należą:
* stanowi kwiat – kalifòrnijsczi mak;
* stanowô bóma – wiecznozelonô sekwòja;
* stanowi ptôch – kalifòrnijszczi przepiór;
* stanowô rëba – złoti kalifòrnijsczi lasfór;
* mòtto – „Eureka”.

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé pòwrózczi ==
* [https://www.ca.gov/ Òficjalnô internetowô starna stónu Kalifòrniô]
* [https://www.visitcalifornia.com/ Òficjalny turisticzny pòrtal Kalifòrnie]</text>
      <sha1>dok7t6geseyaargzus8g2hcld4655k5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224193</id>
      <parentid>224191</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T23:03:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Terrus38</username>
        <id>14026</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>224193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7769" sha1="jvxveq0ridin7xc34vnzmls9zhbz5gn" xml:space="preserve">{{Stón-infobox
| stón                = Kalifòrniô
| gwôsné miono        = State of California
| rodzôcz             = Kalifornii
| céch                = Seal of California.svg
| fana                = Flag of California.svg
| karta               = California in United States.svg
| krôj                = [[Òbrôzk:Flag of the United States.svg|tło|22x22px]] [[Zjednóné Stanë Americzi]]
| stolica             = [[Sacramento]]
| nôwëkszi_gard       = [[Los Angeles]]
| wiéchrzëzna         = 423 970
| stopniN             = 37
| minutN              = 00
| stopniE             = 120
| minutE              = 00
| lëdztwò             = 38 965 193
| rok                 = 2023
| gãstosc_zalëdzeniô = 97
| pòdział             = 58 hrabstw
| czasowô_cona      = UTC-8 (PST) / UTC-7 (PDT)
| gùbernatór          = Gavin Newsom
| www                 = https://www.ca.gov/
| commons             = California
}}

'''Kalifòrniô''' ({{Jãz.|en}} i {{Jãz.|es}} ''California'') – stón w zôpadnym parce [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanów]], leżący nad [[Spòkójny Òcean|Spòkójnym Òceanã]]. Je nôbarżi zalëdzonym stanã USA a trzecym wedle wiéchrzëznë. Stolëcą Kalifòrnie je [[Sacramento]], równak ji nôwikszim gardã je [[Los Angeles]]. Stón grańczi z [[Òregon|Òregonã]] na nordze, [[Nevada|Nevadą]] a [[Arizona|Arizoną]] na pòrénkù, a na pôłnim z meksykańsczim stanã [[Dólnô Kalifòrniô]]. Kalifòrniô znónô je z rozwiniãti filmòwi, technologiczny ë gbùrsczi industrie, jak téż z rozmajitëch krôjmalënków.

== Etimòlogiô ==
Pòzwa Kalifòrniô nôgwësni pòchòdzy òd fikcyjnégò òstrowù rządzonégò przez królową Califã, òpisónégò w szpańsczi ricersczi pòwiôstce ''Las sergas de Esplandián'', napisóny przez Garcíã Ordóñeza de Montalvo a wëdóny kòl 1510 rokù. Szpańsczi òdkriwcë zôczątkòwò mëslelë, że Kalifòrniô je òstrowã, co przëczëniło sã do rozpòwszechnieniégò ti pòzwë w znaczenim dzysdniowégò półòstrowù a terenów leżącëch dali na nordze.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.parks.ca.gov/?page_id=23894 | titel = California State Facts | òpùblikòwóny = California State Parks | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

== Geògrafiô ==
Kalifòrniô pòłożonô je na zôpadnym ùbrzegù Zjednónëch Stanów. Ji pòwiérzchniô wënosy kòl 423 970 km², co czëni ją trzecym nôwikszim stanã kraju, pò Alasce a Teksasu. Brzégòwô liniô rozcygô sã wzłuż Spòkójnégò Òceanu.

Krôjmalënk Kalifòrnie jest baro zróżnicowóny. W zôpadnym parce wëstãpùją nadbrzeżné terenë, równak w głãbi lądu to dô rozległé dolëznë, górë a piôszczëznë. Westrzód nôwôżniészich górsczich régów wëprzédniają sã [[Sierra Nevada (USA)|Sierra Nevada]] a téż [[Kaskadowé Górë]]. Na terenie stanu wëstãpùje téż Dolëzna Smiercë, bãdącô jednym z nôgòrãtszich a nôsëchszich placów Nordowi Americzi.

Nôwëższim pùnktã Kalifòrnie je [[Mount Whitney]], òsygający wësokòsc 4421 m n.r.m. Nôniżi pòłożonym terenã je [[Badwater Basin]] w Dolëznie Smiercë, leżącé kòl 86 m pòniżi rówiznë mòrza.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://media.visitcalifornia.com/en-ca/research---facts/stats---symbols | titel = Stats and Symbols | òpùblikòwóny = Visit California | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Do nôwôżniészich rzéków należą [[Sacramento (rzéka)|Sacramento]], [[San Joaquin (rzéka)|San Joaquin]] a téż [[Kòlorado (rzéka)|Kòlorado]]. W Kalifòrnie wëstãpùje téż wiele jezorów, w tim [[Tahoe]].

== Klimat ==

== Historiô ==

== Lëdztwò ==

== Gòspòdarka ==

== Pòlitika a administracjô ==

== Gardë ==

Do nôwikszich a nôwôżniészich gardów Kalifòrnie należą:

{{Lokalizacyjnô kôrta
 |mapa        = US-CA
 |podpis      = Nôwikszé gardë w Kalifòrnie, pòwëżi 400&amp;nbsp;000 mieszkańców (2021)&lt;ref name=&quot;uscb&quot;&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.census.gov/data/tables/time-series/demo/popest/2020s-total-cities-and-towns.html | titel = City and Town Population Totals: 2020–2021 | òpùblikòwóny = U.S. Census Bureau | jãzëk = en | data przëstãpù = 2023-04-22}}&lt;/ref&gt;
 |rozmiar     = 350
 |wyrównanie  = left
 |rodzaj      = thumb
 |punkty mapy =
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|34.0522N 118.2437W|rozmiôr merka=11|pòzycjô=top|òpisënk=[[Los Angeles]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|32.7157N 117.1611W|rozmiôr merka=11|pòzycjô=left|òpisënk=[[San Diego]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|37.3382N 121.8863W|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[San Jose (Kalifòrniô)|San Jose]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|37.7749N 122.4194W|rozmiôr merka=8|pòzycjô=left|òpisënk=[[San Francisco]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|36.7378N 119.7871W|òpisënk=[[Fresno]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|38.5816N 121.4944W|òpisënk=[[Sacramento]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|33.7701N 118.1937W|pòzycjô=bottom|òpisënk=[[Long Beach]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|37.8044N 122.2711W|òpisënk=[[Oakland]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|35.3733N 119.0187W|òpisënk=[[Bakersfield]]}}
}}

* [[Los Angeles]] – nôwikszi gard stanu a jeden z nôwôżniészich swiatowich òstrzódków filmòwi industrie;
* [[San Diego]] – wiôldżi pòrtowi a turisticzny òstrzódk pòłożony przë grańcë z Meksykã;
* [[San Jose]] – jedno z przédnëch technologicznëch centrów Krzemòwi Dolëznie;
* [[San Francisco]] – gard znóny z charakteristiczny zabùdowë, mòstu Golden Gate a gòspòdarczégò znaczënkù;
* [[Sacramento]] – stolëca stanu;
* [[Fresno]] – wôżny gbùrzowi òstrzódk w Dolëznie San Joaquin;
* [[Oakland]] – pòrtowi gard pòłożony w rejonie Hôwindżi San Francisco;
* [[Long Beach]] – wôżny pòrtowi òstrzódk w aglomeracje Los Angeles.
* [[Bakersfield]] – wôżny òstrzódk naftowi a gbùrzowi industrie w pôłniowim parce Kalifòrnijsczi Dolëznë;
* [[Anaheim]] – znóné turisticzné a rozriwkòwé centrum, sedzba kòmpleksu Disneyland Resort;
* [[Santa Ana]] – administracyjné a gòspòdarcze centrum grôfòwstwie Orange;
* [[Riverside]] – przédny òstrzódk rejonu Inland Empire, historiczné centrum cytrusowi industrie;
* [[Stockton]] – wôżny pòrt strzódlądowi pòłożony w delce rzéków Sacramento a San Joaquin;
* [[Irvine]] – mòderné technologiczné, biznesowé a edukacyjné centrum w grôfòwstwie Orange.

== Kùltura ==
Kalifòrniô òdgriwô istotną rolã w rozwiju swiatowi pòpùlarny kùlturë. Hollywood je jednym z nôwôżniészich òstrzódków filmòwi produkcje, a Los Angeles je wôżnym centrum mùzyczny industrie.

Stón je téż zrzeszony z rozwijã wielnëch mùzycznëch ôrtów, w tim punk rocka, hardcore punka, thrash metalu, hip-hopù a nu metalu. Z Kalifòrnie pòchòdzą m.jin. karna [[Rage Against the Machine]], [[Red Hot Chili Peppers]], [[Metallica]], [[Green Day]], [[Deftones]], [[Korn]] a [[Faith No More]].

Kalifòrniô je téż znónô z wielnëch nôrodnëch parków, piegielszczów, mùzeów a téż wielokùlturowi spòlëznë.

== Stanowé symbòle ==
Òficjalną przezwą Kalifòrnie je ''The Golden State'' (kasz. „Złoti Stón”), narzeszący do gòrączczi złota z XIX stalatégò.

Do stanowich symbòlów należą:
* stanowi kwiat – kalifòrnijsczi mak;
* stanowô bóma – wiecznozelonô sekwòja;
* stanowi ptôch – kalifòrnijszczi przepiór;
* stanowô rëba – złoti kalifòrnijsczi lasfór;
* mòtto – „Eureka”.

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé pòwrózczi ==
* [https://www.ca.gov/ Òficjalnô internetowô starna stónu Kalifòrniô]
* [https://www.visitcalifornia.com/ Òficjalny turisticzny pòrtal Kalifòrnie]</text>
      <sha1>jvxveq0ridin7xc34vnzmls9zhbz5gn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224200</id>
      <parentid>224193</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T00:35:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Terrus38</username>
        <id>14026</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Gardë */</comment>
      <origin>224200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7780" sha1="qd022zq7ugia0qarv51vgk0rwbql66c" xml:space="preserve">{{Stón-infobox
| stón                = Kalifòrniô
| gwôsné miono        = State of California
| rodzôcz             = Kalifornii
| céch                = Seal of California.svg
| fana                = Flag of California.svg
| karta               = California in United States.svg
| krôj                = [[Òbrôzk:Flag of the United States.svg|tło|22x22px]] [[Zjednóné Stanë Americzi]]
| stolica             = [[Sacramento]]
| nôwëkszi_gard       = [[Los Angeles]]
| wiéchrzëzna         = 423 970
| stopniN             = 37
| minutN              = 00
| stopniE             = 120
| minutE              = 00
| lëdztwò             = 38 965 193
| rok                 = 2023
| gãstosc_zalëdzeniô = 97
| pòdział             = 58 hrabstw
| czasowô_cona      = UTC-8 (PST) / UTC-7 (PDT)
| gùbernatór          = Gavin Newsom
| www                 = https://www.ca.gov/
| commons             = California
}}

'''Kalifòrniô''' ({{Jãz.|en}} i {{Jãz.|es}} ''California'') – stón w zôpadnym parce [[Zjednóné Stanë Americzi|Zjednónëch Stanów]], leżący nad [[Spòkójny Òcean|Spòkójnym Òceanã]]. Je nôbarżi zalëdzonym stanã USA a trzecym wedle wiéchrzëznë. Stolëcą Kalifòrnie je [[Sacramento]], równak ji nôwikszim gardã je [[Los Angeles]]. Stón grańczi z [[Òregon|Òregonã]] na nordze, [[Nevada|Nevadą]] a [[Arizona|Arizoną]] na pòrénkù, a na pôłnim z meksykańsczim stanã [[Dólnô Kalifòrniô]]. Kalifòrniô znónô je z rozwiniãti filmòwi, technologiczny ë gbùrsczi industrie, jak téż z rozmajitëch krôjmalënków.

== Etimòlogiô ==
Pòzwa Kalifòrniô nôgwësni pòchòdzy òd fikcyjnégò òstrowù rządzonégò przez królową Califã, òpisónégò w szpańsczi ricersczi pòwiôstce ''Las sergas de Esplandián'', napisóny przez Garcíã Ordóñeza de Montalvo a wëdóny kòl 1510 rokù. Szpańsczi òdkriwcë zôczątkòwò mëslelë, że Kalifòrniô je òstrowã, co przëczëniło sã do rozpòwszechnieniégò ti pòzwë w znaczenim dzysdniowégò półòstrowù a terenów leżącëch dali na nordze.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.parks.ca.gov/?page_id=23894 | titel = California State Facts | òpùblikòwóny = California State Parks | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

== Geògrafiô ==
Kalifòrniô pòłożonô je na zôpadnym ùbrzegù Zjednónëch Stanów. Ji pòwiérzchniô wënosy kòl 423 970 km², co czëni ją trzecym nôwikszim stanã kraju, pò Alasce a Teksasu. Brzégòwô liniô rozcygô sã wzłuż Spòkójnégò Òceanu.

Krôjmalënk Kalifòrnie jest baro zróżnicowóny. W zôpadnym parce wëstãpùją nadbrzeżné terenë, równak w głãbi lądu to dô rozległé dolëznë, górë a piôszczëznë. Westrzód nôwôżniészich górsczich régów wëprzédniają sã [[Sierra Nevada (USA)|Sierra Nevada]] a téż [[Kaskadowé Górë]]. Na terenie stanu wëstãpùje téż Dolëzna Smiercë, bãdącô jednym z nôgòrãtszich a nôsëchszich placów Nordowi Americzi.

Nôwëższim pùnktã Kalifòrnie je [[Mount Whitney]], òsygający wësokòsc 4421 m n.r.m. Nôniżi pòłożonym terenã je [[Badwater Basin]] w Dolëznie Smiercë, leżącé kòl 86 m pòniżi rówiznë mòrza.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://media.visitcalifornia.com/en-ca/research---facts/stats---symbols | titel = Stats and Symbols | òpùblikòwóny = Visit California | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Do nôwôżniészich rzéków należą [[Sacramento (rzéka)|Sacramento]], [[San Joaquin (rzéka)|San Joaquin]] a téż [[Kòlorado (rzéka)|Kòlorado]]. W Kalifòrnie wëstãpùje téż wiele jezorów, w tim [[Tahoe]].

== Klimat ==

== Historiô ==

== Lëdztwò ==

== Gòspòdarka ==

== Pòlitika a administracjô ==

== Gardë ==

Do nôwikszich a nôwôżniészich gardów Kalifòrnie należą:

{{Lokalizacyjnô kôrta
 |mapa        = US-CA
 |podpis      = Nôwikszé gardë w Kalifòrnie, pòwëżi 400&amp;nbsp;000 mieszkańców (2021)&lt;ref name=&quot;uscb&quot;&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.census.gov/data/tables/time-series/demo/popest/2020s-total-cities-and-towns.html | titel = City and Town Population Totals: 2020–2021 | òpùblikòwóny = U.S. Census Bureau | jãzëk = en | data przëstãpù = 2023-04-22}}&lt;/ref&gt;
 |rozmiar     = 350
 |wyrównanie  = left
 |rodzaj      = thumb
 |punkty mapy =
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|34.0522N 118.2437W|rozmiôr merka=11|pòzycjô=top|òpisënk=[[Los Angeles]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|32.7157N 117.1611W|rozmiôr merka=11|pòzycjô=left|òpisënk=[[San Diego]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|37.3382N 121.8863W|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[San Jose (Kalifòrniô)|San Jose]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|37.7749N 122.4194W|rozmiôr merka=8|pòzycjô=left|òpisënk=[[San Francisco]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|36.7378N 119.7871W|òpisënk=[[Fresno]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|38.5816N 121.4944W|òpisënk=[[Sacramento]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|33.7701N 118.1937W|pòzycjô=bottom|òpisënk=[[Long Beach]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|37.8044N 122.2711W|òpisënk=[[Oakland]]}}
{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|35.3733N 119.0187W|òpisënk=[[Bakersfield]]}}
}}

* [[Los Angeles]] – nôwikszi gard stanu a jeden z nôwôżniészich swiatowich òstrzódków filmòwi industrie;
* [[San Diego]] – wiôldżi pòrtowi a turisticzny òstrzódk pòłożony przë grańcë z Meksykã;
* [[San Jose]] – jedno z przédnëch technologicznëch centrów Krzemòwi Dolëznë;
* [[San Francisco]] – gard znóny z charakteristiczny zabùdowë, mòstu Golden Gate a gòspòdarczégò znaczënkù;
* [[Sacramento]] – stolëca stanu;
* [[Fresno]] – wôżny gbùrsczi òstrzódk w Dolëznie San Joaquin;
* [[Oakland]] – pòrtowi gard pòłożony w rejonie Hôwindżi San Francisco;
* [[Long Beach]] – wôżny pòrtowi òstrzódk w aglomeracje Los Angeles.
* [[Bakersfield]] – wôżny òstrzódk pétrowi a gbùrsczi industrie w pôłniowim parce Kalifòrnijsczi Dolëznë;
* [[Anaheim]] – znóné turisticzné a rozriwkòwé centrum, sedzba kómpleksu Disneyland Resort;
* [[Santa Ana]] – administracyjné a gòspòdarcze centrum grôfstwa Orange;
* [[Riverside]] – przédny òstrzódk rejonu Inland Empire, historiczné centrum cytrusowi industrie;
* [[Stockton]] – wôżny strzódlądowi pòrt pòłożony w delce rzéków Sacramento a San Joaquin;
* [[Irvine]] – mòderné technologiczné, biznesowé a edukacyjné centrum w grôfstwie Orange.

== Kùltura ==
Kalifòrniô òdgriwô istotną rolã w rozwiju swiatowi pòpùlarny kùlturë. Hollywood je jednym òd nôwôżniészich òstrzódków filmòwi produkcje, a Los Angeles je wôżnym centrum mùzyczny industrie.

Stón je téż zrzeszony z rozwijã wielnëch mùzycznëch ôrtów, w tim punk rocka, hardcore punka, thrash metalu, hip-hopù a nu metalu. Z Kalifòrnie pòchòdzą m.jin. karna [[Rage Against the Machine]], [[Red Hot Chili Peppers]], [[Metallica]], [[Green Day]], [[Deftones]], [[Korn]] a [[Faith No More]].

Kalifòrniô je téż znónô z wielnëch nôrodnëch parków, pieglëszczów, mùzeów a téż wielekùlturowi spòlëznë.

== Stanowé symbòle ==
Òficjalną przezwą Kalifòrnie je ''The Golden State'' ({{Jãz.|csb}} „Złoti Stón”), narzesziwającô do gòrączczi złota z XIX stalatégò.

Do stanow†ch symbòlów nôleżą:
* stanowi kwiat – kalifòrnijsczi mak;
* stanowô bóma – wiecznozelonô sekwòja;
* stanowi ptôch – kalifòrnijszczi przepiór;
* stanowô rëba – złoti kalifòrnijsczi lasfór;
* mòtto – „Eureka”.

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé pòwrózczi ==
* [https://www.ca.gov/ Òficjalnô internetowô starna stanu Kalifòrniô]
* [https://www.visitcalifornia.com/ Òficjalny turisticzny pòrtal Kalifòrnie]</text>
      <sha1>qd022zq7ugia0qarv51vgk0rwbql66c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Szablóna:Infobox mònarcha</title>
    <ns>10</ns>
    <id>13458</id>
    <revision>
      <id>224202</id>
      <parentid>223986</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T09:15:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DawnyTest</username>
        <id>14843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>DawnyTest przeniós starnã [[Szablóna:Historicznô pòstac]] do [[Szablóna:Infobox mònarcha]]: Razem z współedytującymi stwierdziliśmy, że będzie lepiej jak ten szablon będzie połączony w wikidanych z polskim szablonem &quot;Władca infobox&quot;, gdyż zawiera wszystkie informacje jakie powinno się zawrzeć w artykule o właśnie władcy</comment>
      <origin>223986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12398" sha1="obbnyk8surwqgeugkhmdnanbbj513hf" xml:space="preserve">&lt;table class=&quot;infobox biography vcard&quot; style=&quot;width: 22em; font-size: 88%; line-height: 1.4em; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-collapse: collapse; float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.1);&quot;&gt;

&lt;tr&gt;
&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); font-size: 135%; text-align: center; padding: 0.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight: bold;&quot;&gt;{{{miono|{{PAGENAME}}}}}&lt;/div&gt;
{{#if:{{{orgmiono|}}}|
&lt;div style=&quot;font-size: 80%; font-weight: normal; color: var(--color-subtle, #54595d); margin-top: 3px;&quot;&gt;({{{orgmiono}}})&lt;/div&gt;
}}
&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;

{{#if:{{{òbrôzk|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 0.4em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);&quot;&gt;
[[File:{{{òbrôzk}}}|230px]]
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#if:{{{opisënk|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 85%; color: var(--color-subtle, #54595d); padding: 0 0.4em 0.4em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);&quot;&gt;
{{{opisënk}}}
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

{{#if:{{{titel1|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); text-align: center; padding: 0.3em; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); font-weight: bold;&quot;&gt;{{{titel1}}}&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;
{{#if:{{{panowanié1|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;width: 35%; text-align: left; padding: 0.3em 0.5em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;Panowanié&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.3em 0.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{panowanié1}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{pòprzédca1|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align: left; padding: 0.3em 0.5em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;Pòprzédca&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.3em 0.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{pòprzédca1}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{nastãpnik1|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align: left; padding: 0.3em 0.5em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;Nastãpnik&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.3em 0.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{nastãpnik1}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
}}

{{#if:{{{titel2|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); text-align: center; padding: 0.3em; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); font-weight: bold;&quot;&gt;{{{titel2}}}&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;
{{#if:{{{panowanié2|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;width: 35%; text-align: left; padding: 0.3em 0.5em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;Panowanié&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.3em 0.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{panowanié2}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{pòprzédca2|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align: left; padding: 0.3em 0.5em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;Pòprzédca&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.3em 0.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{pòprzédca2}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{nastãpnik2|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align: left; padding: 0.3em 0.5em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;Nastãpnik&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.3em 0.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{nastãpnik2}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
}}

{{#if:{{{titel3|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); text-align: center; padding: 0.3em; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); font-weight: bold;&quot;&gt;{{{titel3}}}&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;
{{#if:{{{panowanié3|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;width: 35%; text-align: left; padding: 0.3em 0.5em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;Panowanié&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.3em 0.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{panowanié3}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{pòprzédca3|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align: left; padding: 0.3em 0.5em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;Pòprzédca&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.3em 0.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{pòprzédca3}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{nastãpnik3|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align: left; padding: 0.3em 0.5em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;Nastãpnik&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.3em 0.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{nastãpnik3}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
}}

{{#if:{{{titel4|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); text-align: center; padding: 0.3em; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); font-weight: bold;&quot;&gt;{{{titel4}}}&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;
{{#if:{{{panowanié4|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;width: 35%; text-align: left; padding: 0.3em 0.5em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;Panowanié&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.3em 0.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{panowanié4}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{pòprzédca4|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align: left; padding: 0.3em 0.5em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;Pòprzédca&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.3em 0.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{pòprzédca4}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{nastãpnik4|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align: left; padding: 0.3em 0.5em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;Nastãpnik&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.3em 0.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{nastãpnik4}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
}}

{{#if:{{{titel5|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); text-align: center; padding: 0.3em; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); font-weight: bold;&quot;&gt;{{{titel5}}}&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;
{{#if:{{{panowanié5|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;width: 35%; text-align: left; padding: 0.3em 0.5em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;Panowanié&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.3em 0.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{panowanié5}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{pòprzédca5|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align: left; padding: 0.3em 0.5em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;Pòprzédca&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.3em 0.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{pòprzédca5}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{nastãpnik5|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align: left; padding: 0.3em 0.5em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;Nastãpnik&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.3em 0.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{nastãpnik5}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
}}

{{#if:{{{data ùrodzeniô|}}}{{{data smiercë|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); text-align: center; padding: 0.3em; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); font-weight: bold;&quot;&gt;
Infòrmacje
&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;
{{#if:{{{data ùrodzeniô|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;width: 35%; text-align: left; padding: 0.3em 0.5em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;Data ùrodzeniô&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.3em 0.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{data ùrodzeniô}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{data smiercë|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;width: 35%; text-align: left; padding: 0.3em 0.5em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;Data smiercë&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.3em 0.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{data smiercë}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
}}

{{#if:{{{dinastiô|}}}{{{òjc|}}}{{{matka|}}}{{{dzecë|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); text-align: center; padding: 0.3em; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); font-weight: bold;&quot;&gt;
Familiô
&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;
{{#if:{{{dinastiô|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;width: 35%; text-align: left; padding: 0.3em 0.5em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;Dinastiô&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.3em 0.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{dinastiô}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{òjc|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;width: 35%; text-align: left; padding: 0.3em 0.5em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;Òjc&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.3em 0.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{òjc}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{matka|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;width: 35%; text-align: left; padding: 0.3em 0.5em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;Matka&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.3em 0.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{matka}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{dzecë|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;width: 35%; text-align: left; padding: 0.3em 0.5em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;Dzecë&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.3em 0.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{dzecë}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
}}

&lt;/table&gt;&lt;noinclude&gt;[[Kategòrëjô:Infoboxë]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>obbnyk8surwqgeugkhmdnanbbj513hf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Harald V</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13790</id>
    <revision>
      <id>224206</id>
      <parentid>215732</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T09:17:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DawnyTest</username>
        <id>14843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>infobox</comment>
      <origin>224206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3126" sha1="2i0j8pyzbw8czs2cp8a0mzo9qw2ph0q" xml:space="preserve">{{Infobox mònarcha|miono=Harald V|òbrôzk=REUNIÓN CON EL REY DE NORUEGA HARALD V Y HAAKON MAGNUS, PRÍNCIPE HEREDERO DE NORUEGA. OSLO, 10 DE DICIEMBRE DE 2025. (54976285370) (cropped).jpg|òpisënk=Harald V w 2025|titel1=Król Norwesczi|panowanié1=17 stëcznika 1991 – 28 zélnika 2026|pòprzédca1=[[Òlaf V]]|nastãpnik1=[[Haakon VIII]]|data ùrodzeniô=21 gromicznika 1937|data smiercë=28 zélnika 2026|dinastiô=Glücksburgowie|òjc=Òlaf V|matka=Marta Bernadotte|dzecë=Marta Ludwika,
Haakon Magnus}}

'''Harald V''' (ùr. 21 gromicznika 1937 w [[Skaugum]], zm. 28 zélnika 2026 w [[Òslo]]) – król [[Norweskô|Norwesczi]] òd 17 stëcznika 1991 do smiercë. Bëł to pierszi òd 567 lat mònarcha ùrodzony na norwesczi zemie&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;''[https://web.archive.org/web/20260817211542/https://www.royalcourt.no/the-royal-house-of-norway/his-majesty-the-king/the-biography-of-king-harald The biography of King Harald]'' [online], www.royalcourt.no [dost. 2026-08-16].&lt;/ref&gt;. Bëł sënã króla [[Òlaf V|Òlafa V]] ë jegò białczi Martë Bernadottë&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Òd 1968 bëł żeniałi z Sonją Haraldsen, z chtërną mioł dwòje dzecy: Martã Ludwikã (ur. 1971) ë [[Haakon VIII|Haakona Magnusa]] (ur. 1973)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Trzëkrotno brôł ùdzél (w 1964, 1968 i 1972) w Òlimpijsczich Miónkach jakno żeglôrz&lt;ref&gt;''[https://plejada.pl/rodzina-krolewska/harald-v-krol-ktory-lamie-konwenanse-i-jest-uwielbiany-przez-norwegow/dnhs56w Kim jest Harald V? Poznaj &quot;ludzkiego&quot; króla Norwegii]'' [online], Plejada.pl, 21 gromicznika 2022 [dost. 2026-08-16].&lt;/ref&gt;. W 1995 prezydent [[Lech Wałãsa]] wëapartnił go [[Order Biôłégò Orła|Orderã Biôłégò Orła]]&lt;ref&gt;[https://www.dziennikustaw.gov.pl/mp/1995/s/24/291 M.P. z 1995 r. Nr 24, poz. 291] ([https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WMP19950240291 ISAP])&lt;/ref&gt;, a w 1996 ë 2012 król òdwiedzył [[Pòlskô|Pòlskã]]&lt;ref&gt;''[https://tvn24.pl/tvnwarszawa/najnowsze/krol-norwegii-z-dwudniowawizyta-w-warszawie-ls48543 Król Norwegii z dwudniowąwizytą w Warszawie]'' [online], tvn24.pl, 9 maja 2012 [dost. 2026-08-16].&lt;/ref&gt;. Pò jegò smiercë królã Norwesczi òstał syn [[Haakon VIII]].

== Galeriô ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Òbrôzk:92. Kronprinsesse Märtha med prins Harald_-_no-nb digifoto 20160108 00289 bldsa pk kgl0027.jpg|1937
Òbrôzk:164. Prins Harald_-_no-nb digifoto 20160108 00336 bldsa pk kgl0036.jpg|1940
Òbrôzk:139. Prins Harald_-_no-nb digifoto 20160108 00334 bldsa pk kgl0090.jpg|1945
Òbrôzk:117. H.K.H. Prins Harald_-_no-nb digifoto 20160111 00010 bldsa pk kgl0080.jpg|1956 abò 1957
Òbrôzk:Crown Prince Harald of Norway.jpg|1959
Òbrôzk:Kong Harald åpner Sametinget 1993 (cropped).jpg|1993
Òbrôzk:Harald V of Norway in Slovenia in 2011 (crop).jpg|2011
&lt;/gallery&gt;

== Òbaczë téż ==
{{Col2
|col1= === Pòłączoné témë ===
* [[Norweskô]]
|col2= === Mònarchòwie ===
{{#categorytree:Mònarchòwie|hideroot=on|mode=pages}}
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
{{Òficjalnô starna}}

{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Mònarchòwie Norwesczi]]</text>
      <sha1>2i0j8pyzbw8czs2cp8a0mzo9qw2ph0q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paradnica</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14031</id>
    <revision>
      <id>224100</id>
      <parentid>214447</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:22:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>kat.</comment>
      <origin>224100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="833" sha1="83eutnojn56uarydv0kcynav438106x" xml:space="preserve">[[Òbrôzk:Wohnzimmer D 2007.jpg|mały|Paradnica w Niemiecczi (2007)]]

{{Jiné znaczënczi}}

'''Paradnica'''&lt;ref&gt;{{sloworz.org|9236|10542}}&lt;/ref&gt;, '''gòstnica''' abò '''pańskô jizba'''&lt;ref&gt;{{sloworz.org|9237|10543}}&lt;/ref&gt; – òbrëmienié w dodomù z méblama jak [[zófa]].

== Galeriô ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Òbrôzk:Living room of 34988 Crows Nest Drive, Sea Ranch-1397.jpg|
Òbrôzk:Frankfurt Altstadt-Goldene Waage-Große Stube.jpg|
Òbrôzk:Sittingroom-edit1.jpg|
Òbrôzk:Neat Living Room.jpg|
Òbrôzk:Beach House Bridgehampton (12).jpg|
&lt;/gallery&gt;

== Òbaczë téż ==
{{Col2
|col1= {{Pòdobnô pòzwa|Paradnica (wiele znaczeniów)}}
|col2= === Sparłãczoné témë ===
* [[Ùstrzecha]]
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé pòwrózczi ==
{{Commons}}

{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Òbrëmienia]]</text>
      <sha1>83eutnojn56uarydv0kcynav438106x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Witóld Bòbrowsczi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14103</id>
    <revision>
      <id>224194</id>
      <parentid>218192</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T23:04:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Terrus38</username>
        <id>14026</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>pisënk</comment>
      <origin>224194</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10749" sha1="c7teinqtmq1x3qciol8tq7xg3y8ahwa" xml:space="preserve">{{Nôpiérwi pò kaszëbskù}}

{{Biogram infobox|miono=Witóld Bòbrowsczi|pòlsczé miono=Witold Bobrowski|data narodzeniégò=1955|môl narodzeniégò=Limanowô|wark=tkôcz, szkólny, plastik, kaszëbsczi dzejôrz|plac zamieszkaniô=[[Głodnica]]|małżeństwò=[[Léna Bòbrowskô]]|nôdgrodë=[[Medal Stolema]] &lt;/br&gt; [[Ringraf Witosława]]&lt;/br&gt;[[Bëlny Szkólny]]|fùl miono=Witóld Andrzéj Bòbrowsczi}}

'''Witóld Bòbrowsczi''' ({{jãz.|pl}} ''Witold Bobrowski'', ùr. w 1955 rokù w [[Limanowô|Limanowi]]) – szkólny, regionalista, kaszëbsczi dzejôrz, artista, prowadnik [[Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka|Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka]] I kadencje w latach 2006–2007, samòrządówc, załóżca pierszi [[Kaszëbskô Spòdlecznô Szkòła na Głodnicë|szkòłë]] z ùczbama kaszëbsczégò, dolmôcz XIII-wieczny [[Japóńsczi jãzëk|japóńsczi]] pòezje&lt;ref&gt;{{Cytuj knéżkã|rok=2026|aùtór=Zbiérnô prôca|titel=20 lat dzejaniô Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka. Badérowania, historiô, lëdze|wëdôwca=Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|plac=Gduńsk|stronë=362|isbn=978-83-66820-63-0|jãzëk=csb|jãzëk2=pl}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cytuj knéżkã|aùtór r=Renata Mistarz|rozdzél=Dokonania i wyzwania edukacji kaszubskiej|titel=Biuletyn Centrum Edukacji Nauczycieli w Gdańsku|dzél=nr 64/65 (15/16) – môj-zélnik 2014 r.|plac=Gduńsk|data=2014|data przëstãpù=2026-09-25|jãzëk=pl|url=https://www.pcen.gda.pl/files/userfiles/2019-08/162.pdf}}&lt;/ref&gt;.

== Żëcopis ==
Ùrodzył sã w 1955 rokù w [[Limanowô|Limanowi]] jakno syn Irmberta, Kaszëbë z [[Piécczi-Mëgòwò|Piécków-Mëgòwa]] ë Janinë z dodomù Chùdi, [[Górale|Górôlczi]]&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url=https://orka.sejm.gov.pl/Biuletyn.nsf/wgskrnr/MNE-49|titel=Biuletyn nr:	3189/IV|aùtór=Komisja Mniejszości Narodowych i Etnicznych|data przëstãpù=2026-09-25|òpùblikòwóny=orka.sejm.gov.pl|data=2004-05-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|data=2013-09-19|titel=IRMBERT BOBROWSKI|aùtór=Witold Bobrowski|òpùblikòwóny=Facebook|data przëstãpù=2026-09-25|url=https://www.facebook.com/photo?fbid=10200687172441336&amp;set=a.1243704412360}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|data=2021-02-14|titel=1958 roku odbył się w Limanowej pogrzeb wujka Walka.|aùtór=Witold Bobrowski|data przëstãpù=2026-09-25|òpùblikòwóny=Facebook|url=https://www.facebook.com/photo?fbid=10219746110902886&amp;set=a.1243704412360}}&lt;/ref&gt;. Ùkùńcził Państwòwé Liceùm Plasticznëch Kùńsztów w Nowim Wisniczu&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|titel=Wykształcenie|url=https://www.facebook.com/witold.bobrowski/directory_education|aùtór=Witold Bobrowski|òpùblikòwóny=Witold Bobrowski|data przëstãpù=2026-09-25}}&lt;/ref&gt;. W sztudérsczich latach béł nôleżnikã [[Karno Sztudérów „Pòmòraniô”|Karna Sztudérów „Pòmòraniô”]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cytuj starnã|url=https://kaszebsko.com/wp-content/uploads/2023/01/Historio-Kaszebow-15.pdf|titel=Temat 15: Kaszubi w III Rzeczypospolitej.|jãzëk=pl|data przëstãpù=2026-09-25|òpùblikòwóny=kaszebsko.com|aùtór=Kaszëbskô Jednota}}&lt;/ref&gt;. Zaangażowóny béł téż w inicjatiwã Karna Kaszëbsczi Młodzëznë&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. 11 łżëkwiata 1982 rokù zdôł sã z [[Léna Bòbrowskô|Léną]], z dodomù Pòlonis&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url=https://www.facebook.com/bohdan.bobrowski/posts/pfbid02hUf85bKd2XuwERHfR1EQXNfWjwBMufFz1Lwpx56DijVtdx8M3j3hiQA3oewbin9fl|data=2024-04-11|titel=Dzisiaj 42 rocznica ślubu Halina Bobrowska i Witold Bobrowski.|aùtór=Bohdan Bobrowski|òpùblikòwóny=Facebook|data przëstãpù=2026-09-25|jãzëk=pl}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url=https://www.facebook.com/photo.php?fbid=10204258306517456&amp;set=a.1243704412360&amp;type=3|titel=Kazachstan|aùtór=Witold Bobrowski|òpùblikòwóny=Facebook|data przëstãpù=2026-09-25|data=2015-04-13}}&lt;/ref&gt;.
[[Òbrôzk:Kaszëbskô Spòdlecznô Szkòła na Głodnicë.jpg|mały|Szkòła na Głodnicë]]
W 1991 rokù z białką ë przë znaczny pòmòcë rodzëców ùczniów òdemknął zamkłą lata wczasni szkòłã na [[Głodnica|Głodnicë]]. Starszi zòrganizowelë kwestã na materiałë brëkòwné do remóntu, wëkònelë nen remónt a òb pierszé miesące dzejania placówczi sprzątelë a pilowelë szkòłã. Pò òdtwòrzenim szkòłë 2 séwnika 1991 rokù szkòła liczëła 13 ùczniów klasów I-III a dzesãc dzecy chòdzącëch do nulowi klasë. Szkólnyma bëlë Witóld ë Lena Bòbrowscë a ksądz Bògdón Mëszk. Szkòła stała sã pierszą placówką, w jaczi ùczony béł kaszëbsczi jãzëk, ze zôczątkù jednã gòdzëna w tidzeniu, w 1994 rokù szkòła stała sã równak dëbeltjãzëkòwô&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url=https://kaszebsko.com/2012/11/14/szkola-na-glodnicy-obchodzi-21-lecie-istnienia.html|titel=Szkoła na Głodnicy obchodzi 21-lecie istnienia|data=2012-11-14|òpùblikòwóny=kaszebsko.com|data przëstãpù=2026-09-25|jãzëk=pl}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url=https://naszekaszuby.pl/modules/artykuly/article.php?articleid=11|titel=Głód rodnej mowy. Czyli rzecz o Kaszubskiej Szkole na Głodnicy.|aùtór=Witold Bobrowski|òpùblikòwóny=naszekaszuby.pl|data=2003-07-10|data przëstãpù=2026-09-25|jãzëk=pl}}&lt;/ref&gt;.

W 2000 rokù, razã z Katarzëną Kwiatkòwską, wëdôł ''Kaszëbsczé abecadło. Twój pierszi elemeńtôrz'' – pierszi kaszëbsczi ùczbòwnik dlô dzecy, co òdbiło sã pòmiónã w regionalnym strzodowiszczu. Trzë lata pózni, m.jin. dzãka ùdbie [[Donôld Tusk|Donalda Tuska]], stwòrzëlë téż pierszińską kòntinuacjã ne elementarza ''Twój pierszi słowôrz. Słowôrz kaszëbskò-polsczi''&lt;ref&gt;{{Cytuj knéżkã|aùtór r=Jowita Kęcińska|rozdzél=Elementarz kaszubski – jego rola kulturowa i dydaktyczna|rok=2002|titel=Acta Cassubiana|dzél=4|stronë=339-340|jãzëk=pl|data przëstãpù=2026-09-25|url=https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/acta-cassubiana/2002-tom-4/acta_cassubiana-r2002-t4-s339-346.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|titel=Elementarz Kaszuba|url=https://kultura.wp.pl/elementarz-kaszuba-6146278443292289a|òpùblikòwóny=kultura.wp.pl|jãzëk=pl|data przëstãpù=2026-09-25|data=2010-04-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url=http://www1.gazeta.pl/trojmiasto/1,35612,1646506.html|archiwùm=https://naszekaszuby.pl/modules/news/article.php?storyid=90|titel=Mówimy po kaszubsku|òpùblikòwóny=Gazeta Wyborcza|data=2003-09-01|zarchiwizowóné=2003-09-05|jãzëk=pl|data przëstãpù=2026-09-25}}&lt;/ref&gt;''.''

W 2005 rokù béł jednym òd przédnëch inicjatorów pòwòłaniô [[Kaszëbskô Nôrodnô Partiô|Kaszëbsczi Nôrodny Partie]]. Ùdba pòtka sã ale z kategòricznym pòtãpienim przez przédnika [[KPZ]] [[Artur Jabłońsczi|Artura Jablońsczégò]], negatiwno wëpòwiôdôł sã ò ni téż m.jin. [[Donôld Tusk|Donôld Tusk]]. Z ti przëczënë nie ùdało sã stwòrzëc òrganizacje, a sóm Bòbrowsczi òstôł zmùszony do rezygnacje ze stanowiszcza wiceprzédnika Głównégò Zarządu KPZ&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|titel=Kaszubski ruch narodowy|aùtór=Artur Jabłoński|aùtór2=Dariusz Szymikowski|jãzëk=pl|data przëstãpù=2026-09-25|òpùblikòwóny=kaszebsko.com|url=https://kaszebsko.com/kaszubski-ruch-narodowy}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url=https://wiadomosci.wp.pl/partia-tylko-dla-kaszubow-6031637795811969a|titel=Partia tylko dla Kaszubów|data przëstãpù=2026-09-25|jãzëk=pl|òpùblikòwóny=wp.pl|aùtór=PAP|data=2005-06-11}}&lt;/ref&gt;.

W latach 2005-2015 wespółòrganizowôł cykliczną rozegracjã „Kaszëbsczi maturańt”&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cytuj starnã|titel=GALA WRĘCZENIA NAGRODY „BËLNY SZKÓLNY”|url=https://skarbnicakaszubska.pl/gala-wreczenia-nagrody-belny-szkolny-2/|òpùblikòwóny=Skarbnica Kaszubska|data przëstãpù=2026-09-25|jãzëk=pl|rok=2022}}&lt;/ref&gt;.

W 2006 przédnik KPZ Artur Jablońsczi pòwòłôł [[Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka|Radzëznã Kaszëbsczégò Jãzëka]], jakô miałabë sã zajimac sztandarizacją lëteracczi kaszëbiznë i kaszëbską jãzëkòwą pòlitiką. Pierszim prowadnikã RKJ òstôł wëbróny Bòbrowsczi i pełnił nã fónkcjã do 2007 rokù&lt;ref&gt;{{Cytuj knéżkã|rok=2026|aùtór=Zbiérnô prôca|titel=20 lat dzejaniô Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka. Badérowania, historiô, lëdze|wëdôwca=Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|plac=Gduńsk|stronë=51-52|isbn=978-83-66820-63-0|jãzëk=csb|jãzëk2=pl|aùtór r=Daniél Kalinowsczi|rozdzél=Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka i sparłãczoné z nią wëdowiznowé pòdjimiznë}}&lt;/ref&gt;.

W 2013 rokù Bòbrowsczi wëdôł smarą 200-stronowi tomik XIII-stalatny japóńsczi pòezje Teiczi Fùdżiwarë pt. ''Wiérztnica z Ogura abò sto piesni òd sta piesniodzejów''&lt;ref&gt;{{Cytuj knéżkã|titel=GDAŃSKIE STUDIA AZJI WSCHODNIEJ|rozdzél=Ogura Hyakunin-Isshu w kaszubskim przekładzie Witolda Bobrowskiego|aùtór r=Jerzy Treder|seriô=2016/9|rok=2016|jãzëk=pl|stronë=7-8}}&lt;/ref&gt;.

Òb czas samòrządzënowi welacje w 2024 rokù ùbiégôł sã ò mandat rôdcë [[Wejrowsczi kréz|wejrowsczégò krézu]] z lëstë [[PiS|Prawa i Sprawiedlëwòtë]]&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url=https://samorzad2024.pkw.gov.pl/samorzad2024/pl/rada_powiatu/kandydat/3347027?area=221506|titel=BOBROWSKI Witold Andrzej|òpùblikòwóny=Państwowa Komisja Wyborcza|jãzëk=pl|data przëstãpù=2026-09-25|rok=2024}}&lt;/ref&gt;.

== Wëapartnienia ==
[[Òbrôzk:Medal Stolema (cropped).png|lewo|mały|Medal Stolema|140x140px]]
Przez [[Karno Sztudérów „Pòmòraniô”]] òstôł wëapartniony [[Medal Stolema|Medalã Stolema]] za 1994 rok wëcmanim ze Zygmùndã Szultką a Kònradã i Andrzejã Kòbiélama&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url=https://www.pg.gda.pl/org/pomorani/stolem.html|titel=MEDAL STOLEMA|aùtór=Klub Studencki POMORANIA|data przëstãpù=2026-09-25|jãzëk=pl}}&lt;/ref&gt;.

W 2016 rokù Stowôra Szkólnëch Kaszëbsczégò Jãzëka „Remùsowi Drëszë” przëznało za zasłëdżi dlô kòscerzeniô kaszëbiznë Witoldowi Bòbrowsczémù ë [[Danuta Pioch|Danuce Pioch]] [[Ringraf Witosława|Ringrafë Witosława]]&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url=https://expresskaszubski.pl/pl/14_kultura/21821_kamienica-szlachecka-ryngrafy-witoslawa-dla-danuty-pioch-i-witolda-bobrowskiego.html|titel=Kamienica Szlachecka. Ryngrafy Witosława dla Danuty Pioch i Witolda Bobrowskiego|aùtór=Wojciech Drewka|data=2016-05-19|òpùblikòwóny=Expresskaszubski.pl|data przëstãpù=2026-09-25|jãzëk=pl}}&lt;/ref&gt;.

W 2022 rokù Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié wëapartniło gò (òkòma [[Wanda Lew-Czedrowskô|Wandë Lew-Czedrowsczi]]) nôdgrodą [[Bëlny Szkólny]]&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé pòwrózczi ==
{{Commons}}

{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Szkólny]]
[[Kategòrëjô:Kaszëbsczi dzejarze]]
[[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]]</text>
      <sha1>c7teinqtmq1x3qciol8tq7xg3y8ahwa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rage Against the Machine</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14105</id>
    <revision>
      <id>224132</id>
      <parentid>223461</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T16:31:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>224132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35246" sha1="td9wv6uqa2oyjc7ayrl7nku4rgdp3pn" xml:space="preserve">{{Mùzyczné karno
|pòzwa = Rage Against the Machine
|òbrôzk = Rage Against The Machine.jpg
|òpisënk = Rage Against the Machine w 2007 rokù. Z lewi: Tim Commerford, Zack de&amp;nbsp;la&amp;nbsp;Rocha, Brad Wilk a Tom Morello
|pòwstanié = 1991
|môl pòwstaniô = [[Los Angeles]], [[Kalifòrniô]], [[Zjednóné Stanë Americzi|USA]]
|krôj = [[Òbrôzk:Flag of the United States.svg|tło|22x22px]] [[Zjednóné Stanë Americzi|USA]]
|mùzyczné ôrtë = [[rapcore]], [[rap metal]], [[rap rock]], [[funk metal]], [[alternatiwny metal]], [[hardcore punk]]
|lata dzejaniô = 1991–2000&lt;br&gt;2007–2011&lt;br&gt;2019–2024
|wëtwórnie = [[Epic Records]], [[Sony Music Entertainment]]
|nôleżnicë = [[Zack de la Rocha]]&lt;br&gt;[[Tom Morello]]&lt;br&gt;[[Tim Commerford]]&lt;br&gt;[[Brad Wilk]]
|ùszłi nôleżnicë = 
|pòzrzeszóné karna = [[Audioslave]], [[Prophets of Rage]], [[One Day as a Lion]], [[Lock Up]]
|logo = Rage_Against_the_Machine_(Logo).png
|starna www = https://www.ratm.com
}}

'''Rage Against the Machine''' (czãsto skrôdzóné do '''RATM''' abò '''Rage''') – [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczé]] [[Rapcore|rapcorowé]] mùzyczné karno założoné w 1991 rokù w [[Los Angeles]], w [[Kalifòrniô|Kalifòrnie]]. Kapelã twòrzëlë wòkalista [[Zack de la Rocha]], gitarzista [[Tom Morello]], basysta [[Tim Commerford]] a téż perkùsysta [[Brad Wilk]]. [[Mùzyka]] karna parłãczëła elementë [[rap rock]]a, [[rap metal]]u, [[funk rock]]a, [[heavy metal]]u a [[punk rock]]a, ë charakteristicznym elementã jegò ùtwórstwa bëłë tekstë tikającé sã pòliticznëch a spòlëznowëch sprawów.

Rage Against the Machine zadebiutowôł w 1992 rokù albùmã ''[[Rage Against the Machine (albùm)|Rage Against the Machine]]'', jaczi zwëskôł karnowi midzënôrodné zainteresowanié. W pòstãpnëch latach kapela wëda albùmë ''[[Evil Empire]]'' (1996), ''[[The Battle of Los Angeles]]'' (1999) a téż ''[[Renegades]]'' (2000). Dwa z nich – ''Evil Empire'' a ''The Battle of Los Angeles'' – nalazłë sã na pierszim placu amerikańsczi lëstë [[Billboard 200]].

Karno znóné bëło z parłãczeniô rockòwi mùzyczi z elementama hip-hopù a z pòliticznégò charakteru swòjich tekstów. Tématika ùsôdzków òbjima m.jin. kritikã institucjów wëszëznë, spòlëznowëch nierównoscë, kapitalizm, rasyzm, militarizm a téż zagrańczną pòlitikã Zjednónëch Stanów. Rock and Roll Hall of Fame pòzwa mùzykã karna sparłãczenim eksperimentalnégò metalu, cwiardëch fùnkowëch ritmów a pòliticzno zaangażowónégò rapù.

W 2000 rokù karno zakùńczëło dzejanié pò òdéńscu Zacka de la Rochë. Pòòstałi nôleżnicë ùsadzelë pòstãpno karno [[Audioslave]] wespólnie z wòkalistą [[Chris Cornell|Chrisã Cornellã]]. Rage Against the Machine pòwrócył na scenã w 2007 rokù, a w 2011 rokù pònowno zawiesył dzejanié. W 2019 rokù mùzycë ògłosëlë pòstãpny pòwart, równak planowónô kòncertowô tura òsta przełożonô z pòwòdu pandemie COVID-19. Pò pòczãcym kòncertów w 2022 rokù dzejanié karna òstało zôs przerwóné pò kontuzje nodżi Zacka de la Rochë. W 2024 rokù Brad Wilk pòinfòrmòwôł, że Rage Against the Machine nie mdze ju wëstãpòwôł ani kòncertowôł.

W 2023 rokù Rage Against the Machine òstôł wprowadzony do [[Rock and Roll Hall of Fame]].

== Historiô ==

=== Pòwstanié karna (1991–1992) ===

Rage Against the Machine pòwstôł w 1991 rokù w Los Angeles. Karno òstało założoné przez gitarzistã Toma Morello, wòkalistã Zacka de la Rochã, basystã Tima Commerforda a perkùsystã Brada Wilka. Morello, Commerford a Wilk znelë sã rëchli ze wespólnégò graniô w jinszich karnach, równak le de la Rocha dołącził do kapelë jakno wòkalista.

Mùzycë òd zôczątkù rozwijelë sztil parłãczący drãdżé gitarowé brzëmienié z rapã, funkã a punk rockã. Istotną rolą òdgriwa téż charakteristicznô technika grë Morella, jaczi wëzwëskôł gitarã w spòsób przëbôcziwający elektroniczné a DJ-sczé brzëmieniô, zwëskùjącë nietipòwé efektë bez brëkòwaniô tradicyjnëch syntezatorów.

W 1991 roku karno zagrało swój pierszi pùbliczny kòncert. Pózdni kapela pòczã wëstãpòwac w klubach Los Angeles a òkòlé, pòmale dobiwającë lokalną pùblicznotã.

=== Demo a debiutowi albùm (1992–1995) ===
[[Òbrôzk:Zach de la Rocha at 2007 Coachella Valley Music and Arts Festival.jpg|mały|Zack de la Rocha, 2007]]
W 1992 rokù Rage Against the Machine nagrôł gwôsnym nôkładã demòwą kasetã zamikającą 12 ùsôdzków. Materiôł béł przedôwóny òb czas kòncertów a téż za òbmaństwã fanclubù. W tim samim rokù grëpa pòdpisa kòntrakt z wëtwórnią [[Epic Records]].

3 smùtana 1992 rokù ùkôzôł sã debiutowi albùm ''[[Rage Against the Machine (albùm)|Rage Against the Machine]]''. Na platce nalazłë sã midzë jinszima ùsôdzczi ''Killing in the Name'', ''Bombtrack'', ''Take the Power Back'', ''Bullet in the Head'' a téż ''Freedom''. Òficjalnô starna karna pòzéwô albùm sparłãczenim hip-hopù a metalu z mòckò pòliticznyma tekstama.

Albùm chùtkò zwrócył bôczënk kritików a słëchôczów. Jegò òbkłôdką je fòtografiô przedstawiającô [[Thích Quảng Đức|Thích Quảng Đức]], bùddijsczégò mnicha, jaczi w 1963 rokù dokònôł sãspôleniégò w Sajgonie w protesce procëm ùstëgòwanióm bùddistów przez rząd Pôłniowégò Wietnamu.

W 1993 rokù karno wëstąpiło òb czas festiwalu [[Lollapalooza]]. Òb czas jednégò z kòncertów mùzycë przeprowadzëlë protest procëm dzejaniémù òrganizacje [[Parents Music Resource Center]], jakô prowadzëła kampaniã na rzecz ògrańczeniégò przëstãpù do partu mùzycznëch nagraniów. Bëtnicë karna przez kòl 15 minut nie grelë, le stelë na binie czësto gòłi, mającë zaklejoné blewiązką flabë a lëtrë „P-M-R-C” napisóné na piersowëch klôtkach.

=== Rozwij dzejaniégò a ''Evil Empire'' (1995–1997) ===

W pòłowie lat 90. Rage Against the Machine pòczął zdobëwac corôz wikszą pòpùlarnotã. Karno wëstãpòwało na festiwalach a téż kòncertach òrganizowónëch wespólnie z jinszima artistama alternatiwny a hip-hopowi scenë.

W 1996 rokù ùkôzôł sã drëdżi sztudijny albùm karna, ''[[Evil Empire]]''. Platka zamika midzë jinszima ùsôdzczi ''Bulls on Parade'', ''People of the Sun'', ''Vietnow'' a téż ''Down Rodeo''.
[[Òbrôzk:Tom-morello.jpg|lewo|mały|Tom Morello, 2006]]
''Evil Empire'' zadebiutowôł na pierszim placu lëstë Billboard 200. Albùm ùzwëskôł téż wielerazową platinową certifikacjã w Zjednónëch Stanach.

W tim cządze karno cygnãło kòncertowé dzejanié a angażowało sã w òrganizowanim charitatiwnëch kòncertów. W 1997 rokù Rage Against the Machine wëstãpòwôł jakno support przed karnã [[U2]] òb czas jegò amerikańsczi turë. Dochòdë grëpë z parce tëch wëstãpów òstałë przekazóné òrganizacjóm zajimùjącą sã spòlëznowim a pòliticznym dzejanim.

=== ''The Battle of Los Angeles'' (1998–2000) ===

W 1998 rokù mùzycë pòczãlë nagriwczi trzecégò sztudijnégò albùmù. W tim samim cządze karno nagrało ùsôdzk ''No Shelter'', jaczi nalôzł sã na zwãkòwi stegnie filmù ''[[Godzilla (film 1998)|Godzilla]]''.

2 smùtana 1999 roku ùkôzôł sã albùm ''[[The Battle of Los Angeles]]''. Platka zamika midzë jinszima ''[[Guerrilla Radio]]'', ''[[Testify]]'', ''[[Sleep Now in the Fire]]'' a téż ''[[Bulls on Parade]]''. Albùm zadebiutowôł na pierszim placu Billboard 200.

''The Battle of Los Angeles'' halôł karnu dalszi kòmercyjny sukces a ùmòcniłë jegò pòzycjã jakno jednégò z nôwôżniészich artistów parłãczącą rockową a hip-hopòwą mùzykã. W 1999 rokù Rage Against the Machine wëstąpił téż òb czas [[Woodstock '99]]. W òficjalny biografie karna je pòdóny wëstãp z 25 lëpińca 1999 rokù a téż pózdni òstôł wstawiony ùsôdzk ''Bulls on Parade'' na kòncertowim albùmie ''Woodstock 99''.

W 1999 rokù karno nagrało téż teledisk do ''Sleep Now in the Fire'', jaczégò reżisérą béł [[Michael Moore]]. Òdjimczi òdbëwałë sã przed [[New York Stock Exchange]] a doprowadzëłë do przerwaniô dzejaniô gełdë w zrzeszë z wiôldżim nagromadzenim bëtników. Wëdarzenié stało sã jednym z nôbarżi rozpòznôwalnëch przëmiarów pòzamùzycznégò dzejaniégò kapelë.

=== ''Renegades'' a rozszérzwienié karna (2000–2001) ===
[[Òbrôzk:Tim Commerford rage.jpg|mały|Tim Commerford, 2007]]
W 2000 rokù Rage Against the Machine wëdôł czwiôrti sztudijny albùm, ''[[Renegades]]'', jaczi skłôdô sã przédno z interpretacjów ùsôdzków jinszich artistów. Na platce nalazłë sã midzë jinszima wersje ùsôdzków [[Bruce Springsteen]]a, [[Bob Dylan|Boba Dylana]], [[Cypress Hill]], [[The Rolling Stones]] a téż [[Devo]].

Pòd kùńc 2000 rokù Zack de la Rocha ògłosył òdéńsce z karna. Jakno pòwód wskazywôł różnice tikającé sã artisticznégò czerënkù kapelë. Pòòstałi mùzycë pòstanowilë kòntinuòwac wespólné dzejanié.

Pò rozrzeszenim Rage Against the Machine Tom Morello, Tim Commerford a Brad Wilk pòczãlë wespółrobòtã z [[Chris Cornell|Chrisã Cornellã]], rëchli wòkalistą karna [[Soundgarden]]. W 2001 rokù pòwstało karno [[Audioslave]].

=== Pòwart karna (2007–2011) ===

W 2007 rokù Rage Against the Machine pòwrócył do kòncertowégò dzejaniégò. Pierszi wëstãp pò czilelatny przerwie òdbéł sã òb czas festiwalu [[Coachella Valley Music and Arts Festival]] w Kalifòrnie.

W pòstãpnëch latach grëpa wëstãpòwa na festiwalach a kòncertach w Zjednónëch Stanach, Eùropie a téż jinszich partach swiata. W 2010 rokù karno òrganizowało midzë jinszima kòncert za darmôkã w londińsczim Finsbury Park, zrzeszony z sukcesã ùsôdzkù ''[[Killing in the Name]]'' na britijsczi lësce szlagrów. Kòncert òdbéł sã 6 czerwińca 2010 rokù.

W 2011 rokù Rage Against the Machine wëstąpił òb czas festiwalu L.A. Rising w Los Angeles. Béł to jeden z slédnëch wëstãpów karna przed pòstãpną dłuższą przerwą.

=== Pòwart w 2019 rokù a slédné kòncertë ===

W smùtanie 2019 rokù mùzycë ògłosëlë pòstãpny pòwrót Rage Against the Machine. Karno zapòwiedzało koncertową turã objimającą midzë jinszima wëstãpë w Zjednónëch Stanach a Eùropie.
[[Òbrôzk:Brad Wilk.jpg|lewo|mały|Brad Wilk, 2008]]
Planowóné kòncertë òstałë równak przełożoné w zrzeszë z pandemią COVID-19. Òstateczno kapela pòwrócëła na binã w 2022 rokù.

Òb czas kòncertu w Chicago w lëpińcu 2022 rokù Zack de la Rocha doznôł kontuzje nodżi. Nimò òbrażeniô cygnął part turë, wëstãpùjąc na sedząco. Z pòwòdu zdrowòtnëch tôklów part pòstãpnëch kòncertów òstôł równak òdwòłóny.

W januarze 2024 rokù Brad Wilk pòinfòrmòwôł, że Rage Against the Machine nie mdze ju kòncertowôł ani wëstãpòwôł. Òznôczało to zakùńczenié dzejaniô kapelë pò trzecym cządze aktiwnotë.

== Nôleżnicë karna ==
* [[Zack de la Rocha]] – wòkal
* [[Tom Morello]] – gitara
* [[Brad Wilk]] – perkùsjô
* [[Tim Commerford]] – basowô gitara

== Diskògrafiô ==
=== Sztudijné albùmë ===
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| Rok
! rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;210&quot;| Albùm
! colspan=&quot;12&quot;| Pòzycjô w lëstach
! rowspan=&quot;2&quot;| Certifikacjô
|-
! style=&quot;width:3em;font-size:75%&quot;| [[Billboard 200|US]]&lt;br&gt;&lt;ref name=&quot;Billboard&quot;&gt;{{Cytuj starnã|url=https://www.billboard.com/bbcom/retrieve_chart_history.do?model.chartFormatGroupName=Albums&amp;model.vnuArtistId=20064&amp;model.vnuAlbumId=451465|titel=Artist Chart History – Rage Against the Machine &gt; Albums|òpùblikòwóny=[[Billboard.com]]|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk=en|archiwùm=https://web.archive.org/web/20081228181806/http://www.billboard.com/bbcom/retrieve_chart_history.do?model.chartFormatGroupName=Albums&amp;model.vnuArtistId=20064&amp;model.vnuAlbumId=451465|zarchiwizowóné=2008-12-28}}&lt;/ref&gt;
!style=&quot;width:3em;font-size:75%&quot;|[[ARIA Charts|AUS]]&lt;br&gt;&lt;ref name=&quot;AUS&quot;&gt;{{Cytuj starnã|url=https://australian-charts.com/search.asp?search=Rage+Against+the+Machine&amp;cat=a|titel=Australian charts portal – Search for: Rage Against the Machine &gt; Album|òpùblikòwóny=australian-charts.com|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en}}&lt;/ref&gt;
!style=&quot;width:3em;font-size:75%&quot;|[[Austria|AUT]]&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url=https://austriancharts.at/search.asp?search=Rage+Against+the+Machine&amp;cat=a|titel=Hitparade Österreich – Suche nach: Rage Against the Machine &gt; Alben|òpùblikòwóny=austriancharts.at|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en de}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;width:3em;font-size:75%&quot;| [[Billboard Canadian Albums|CAN]]&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url=https://www.allmusic.com/artist/rage-against-the-machine-p23206|titel=Rage Against the Machine &gt; Charts &amp; Awards &gt; Billboard Albums|òpùblikòwóny=Allmusic|data przëstãpù=2008-10-30|jãzëk = en}}&lt;/ref&gt;
!style=&quot;width:3em;font-size:75%&quot;|[[Finlandia|FIN]]&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url=https://finnishcharts.com/search.asp?search=Rage+Against+the+Machine&amp;cat=a|titel=Finnish charts portal – Search for: Rage Against the Machine &gt; Album|òpùblikòwóny=finnishcharts.com|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en}}&lt;/ref&gt;
!style=&quot;width:3em;font-size:75%&quot;|[[Francja|FRA]]&lt;br&gt;&lt;ref name=&quot;FRA&quot;&gt;{{Cytuj starnã|url=https://lescharts.com/search.asp?search=Rage+Against+the+Machine&amp;cat=a|titel=Les charts français – Recherche pour: Rage Against the Machine &gt; Album|òpùblikòwóny=lescharts.com|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en fr}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;width:3em;font-size:75%&quot;| [[GfK Entertainment|GER]]&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url=http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Rage+Against+The+Machine/longplay|titel=Chartverfolgung / Rage Against the Machine / Longplay|òpùblikòwóny=Musicline.de|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk=en de|archiwùm=https://www.webcitation.org/6Fib9zCYr?url=http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Rage+Against+The+Machine/longplay|zarchiwizowóné=2013-04-08}}&lt;/ref&gt;
!style=&quot;width:3em;font-size:75%&quot;|[[Holandia|NLD]]&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url=https://dutchcharts.nl/search.asp?search=Rage+Against+the+Machine&amp;cat=a|titel=Dutch charts portal – Zoeken naar: Rage Against the Machine &gt; Album|òpùblikòwóny=dutchcharts.nl|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en nl}}&lt;/ref&gt;
!style=&quot;width:3em;font-size:75%&quot;|[[Nowa Zelandia|NZ]]&lt;br&gt;&lt;ref name=&quot;NZ&quot;&gt;{{Cytuj starnã|url=https://charts.nz/search.asp?search=Rage+Against+the+Machine&amp;cat=a|titel=New Zealand charts portal – Search for: Rage Against the Machine &gt; Album|òpùblikòwóny=charts.org.nz|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en}}&lt;/ref&gt;
!style=&quot;width:3em;font-size:75%&quot;|[[Szwecja|SWE]]&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url=https://swedishcharts.com/search.asp?search=Rage+Against+the+Machine&amp;cat=a|titel=Swedish charts portal – Search for: Rage Against the Machine &gt; Album|òpùblikòwóny=swedishcharts.com|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en}}&lt;/ref&gt;
!style=&quot;width:3em;font-size:75%&quot;|[[Szwajcaria|SWI]]&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url=http://swisscharts.com/search.asp?search=Rage+Against+the+Machine&amp;cat=a|titel=Swiss charts portal – Search for: Rage Against the Machine &gt; Album|òpùblikòwóny=swisscharts.com|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en}}&lt;/ref&gt;
!style=&quot;width:3em;font-size:75%&quot;|[[UK Albums Chart|UK]]&lt;br&gt;&lt;ref name=&quot;UK&quot;&gt;{{Cytuj starnã|url=https://www.officialcharts.com/artist/28610/rage-against-the-machine/|titel=Rage Against the Machine: Albums / Singles|òpùblikòwóny=Chart Stats|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1992
| '''''[[Rage Against the Machine (albùm)|Rage Against the Machine]]'''''
* Wëdóny: 11 smùtana 1992
* Wëtwórniô: [[Epic Records|Epic]] (ZK 52959)
* Fòrmatë: CD, CS, LP
|align=&quot;center&quot;| 45
|align=&quot;center&quot;| 12
|align=&quot;center&quot;| –
|align=&quot;center&quot;| –
|align=&quot;center&quot;| –
|align=&quot;center&quot;| 129
|align=&quot;center&quot;| 22
|align=&quot;center&quot;| 5
|align=&quot;center&quot;| 9
|align=&quot;center&quot;| 22
|align=&quot;center&quot;| 16
|align=&quot;center&quot;| 17
| [[Recording Industry Association of America|US]]: 3× Platinowô platka&lt;ref name=&quot;RIAA&quot;&gt;{{Cytuj starnã|url=https://www.riaa.com/gold-platinum/|titel=RIAA – Gold &amp; Platinum: Searchable Database|òpùblikòwóny=[[Recording Industry Association of America]]|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Australian Recording Industry Association|AUS]]: Złotô platka&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url=http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-accreditations-albums-2001.htm|titel=ARIA Charts – Accreditations – 2001 Albums|òpùblikòwóny=[[Australian Recording Industry Association]]|data przëstãpù=2008-10-30|jãzëk = en}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Music Canada|CAN]]: Platinowô platka&lt;ref name=&quot;CRIA&quot;&gt;{{Cytuj starnã|url=https://musiccanada.com/gold-platinum/|titel=Search Certification Database|òpùblikòwóny=[[Music Canada|Canadian Recording Industry Association]]|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[British Phonographic Industry|UK]]: Złotô platka&lt;ref name=&quot;bpi&quot;&gt;{{Cytuj starnã|url=https://www.bpi.co.uk/brit-certified/|titel=Certified Awards|data=1993-07-01|òpùblikòwóny=[[British Phonographic Industry]]|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1996
| '''''[[Evil Empire]]'''''
* Wëdóny: 16 aprila 1996
* Wëtwórniô: Epic (EK 57523)
* Fòrmatë: CD, CS, LP
|align=&quot;center&quot;| 1
|align=&quot;center&quot;| 2
|align=&quot;center&quot;| 2
|align=&quot;center&quot;| 4
|align=&quot;center&quot;| 5
|align=&quot;center&quot;| 26
|align=&quot;center&quot;| 2
|align=&quot;center&quot;| 4
|align=&quot;center&quot;| 3
|align=&quot;center&quot;| 1
|align=&quot;center&quot;| 4
|align=&quot;center&quot;| 4
| US: 3× Platinowô platka&lt;ref name=&quot;RIAA&quot; /&gt;&lt;br&gt;CAN: Platinowô platka&lt;ref name=&quot;CRIA&quot; /&gt;&lt;br&gt;UK: Strzébrznô platka&lt;ref name=&quot;bpi&quot; /&gt;
|-
| 1999
| '''''[[The Battle of Los Angeles]]'''''
* Wëdóny: 2 smùtana 1999
* Wëtwórniô: Epic (EK 69630)
* Fòrmatë: CD, CS, LP
|align=&quot;center&quot;| 1
|align=&quot;center&quot;| 2
|align=&quot;center&quot;| 17
|align=&quot;center&quot;| 1
|align=&quot;center&quot;| 2
|align=&quot;center&quot;| 10
|align=&quot;center&quot;| 7
|align=&quot;center&quot;| 28
|align=&quot;center&quot;| 1
|align=&quot;center&quot;| 4
|align=&quot;center&quot;| 15
|align=&quot;center&quot;| 23
| US: 2× Platinowô platka&lt;ref name=&quot;RIAA&quot; /&gt;&lt;br&gt;AUS: Platinowô platka&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url=http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-accreditations-albums-1999.htm|titel=ARIA Charts – Accreditations – 1999 Albums|òpùblikòwóny=[[Australian Recording Industry Association]]|data przëstãpù=2008-10-30|jãzëk = en}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;CAN: 2× Platinowô platka&lt;ref name=&quot;CRIA&quot; /&gt;
|-
| 2000
| '''''[[Renegades]]'''''
* Wëdóny: 5 gòdnika 2000
* Wëtwórniô: Epic (EK 85289)
* Fòrmatë: CD, CS, LP
|align=&quot;center&quot;| 14
|align=&quot;center&quot;| 10
|align=&quot;center&quot;| 66
|align=&quot;center&quot;| 13
|align=&quot;center&quot;| 25
|align=&quot;center&quot;| –
|align=&quot;center&quot;| 47
|align=&quot;center&quot;| –
|align=&quot;center&quot;| –
|align=&quot;center&quot;| –
|align=&quot;center&quot;| 49
|align=&quot;center&quot;| 71
| US: Platinowô platka&lt;ref name=&quot;RIAA&quot; /&gt;&lt;br&gt;AUS: Platinowô platka&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url=http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-accreditations-albums-2000.htm|titel=ARIA Charts – Accreditations – 2000 Albums|òpùblikòwóny=[[Australian Recording Industry Association]]|data przëstãpù=2008-10-30|jãzëk = en}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;16&quot; style=&quot;font-size: 8pt&quot;| &quot;–&quot; òznôczô albùm, jaczi sã nie dostôł na dóną lëstã szlagrów.
|}

=== Kòncertowé albùmë ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| Rok
! rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;210&quot;| Albùm
! colspan=&quot;4&quot;| Pòzycjô w lëstach
! rowspan=&quot;2&quot;| Certifikacjô
|-
!style=&quot;width:3em;font-size:75%&quot;|US&lt;br&gt;&lt;ref name=&quot;Billboard&quot; /&gt;
!style=&quot;width:3em;font-size:75%&quot;|UK&lt;br&gt;&lt;ref name=&quot;UK&quot; /&gt;
!style=&quot;width:3em;font-size:75%&quot;|FRA&lt;br&gt;&lt;ref name=&quot;FRA&quot; /&gt;
!style=&quot;width:3em;font-size:75%&quot;|NZ&lt;br&gt;&lt;ref name=&quot;NZ&quot; /&gt;
|-
|1998
| '''''[[Live &amp; Rare (album Rage Against the Machine)|Live &amp; Rare]]'''''
* Wëdóny: 30 czerwińca 1998
* Wëtwórniô: [[Sony Music Entertainment Japan|Sony Japan]] (SRCS 8361)
* Format: CD
|align=&quot;center&quot;| –
|align=&quot;center&quot;| –
|align=&quot;center&quot;| –
|align=&quot;center&quot;| –
|
|-
|2003
| '''''[[Live at the Grand Olympic Auditorium|Live at the Grand Olympic&lt;br&gt;Auditorium]]'''''
* Wëdóny: 25 smùtana 2003
* Wëtwórniô: Epic (EK 85114)
* Fòrmatë: CD, LP
|align=&quot;center&quot;| 94
|align=&quot;center&quot;| 151
|align=&quot;center&quot;| 101
|align=&quot;center&quot;| 34
| AUS: Platinowô platka&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url=http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-accreditations-albums-2004.htm|titel=ARIA Charts – Accreditations – 2004 Albums|òpùblikòwóny=[[Australian Recording Industry Association]]|data przëstãpù=2008-10-30|jãzëk = en}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

=== Kòmpilacje ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Rok
! Albùm
|-
|2010
| '''''The Collection'''''
* Wëdóny: môj 2010 (Eùropa); 29 czerwińca 2010 (USA)
* Wëtwórniô: [[Sony Music]] (SMI 88697)
* Format: [[Box set]] 5-CD
* Zamikô ùsôdzczi z albùmów:&lt;br&gt;''[[Rage Against the Machine (albùm)|Rage Against the Machine]]''&lt;br&gt;''[[Evil Empire]]''&lt;br&gt;''[[The Battle of Los Angeles]]''&lt;br&gt;''[[Renegades]]''&lt;br&gt;''[[Live at the Grand Olympic Auditorium]]''
|}

=== Dema ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Rok !! Albùm
|-
| 1991
|| '''''Rage Against the Machine'''''
* Wëdóny: gòdnik 1991
* Wëtwórniô: [[Atlantic Records]]
* Format: 12-track tape
|}

=== Syngle ===
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| Rok
! rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;175&quot;| Singel
! colspan=&quot;11&quot;| Pòzycjô w lëstach
! rowspan=&quot;2&quot;| Albùm
|-
! style=&quot;width:3em;font-size:75%&quot;| [[Hot 100|US]]&lt;br&gt;&lt;ref name=&quot;US singles&quot;&gt;{{Cytuj starnã|url=https://www.billboard.com/bbcom/retrieve_chart_history.do?model.chartFormatGroupName=Singles&amp;model.vnuArtistId=20064&amp;model.vnuAlbumId=451465|titel=Artist Chart History – Rage Against the Machine &gt; Singles|òpùblikòwóny=[[Billboard.com]]|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk=en|archiwùm=https://web.archive.org/web/20081228120630/http://www.billboard.com/bbcom/retrieve_chart_history.do?model.chartFormatGroupName=Singles&amp;model.vnuArtistId=20064&amp;model.vnuAlbumId=451465|zarchiwizowóné=2008-12-28}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;width:3em;font-size:75%&quot;| [[Mainstream Rock Songs|US&lt;br&gt;Main.]]&lt;br&gt;&lt;ref name=&quot;US singles&quot; /&gt;
! style=&quot;width:3em;font-size:75%&quot;| [[Alternative Airplay|US&lt;br&gt;Mod.]]&lt;br&gt;&lt;ref name=&quot;US singles&quot; /&gt;
! style=&quot;width:3em;font-size:75%&quot;| AUS&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url=https://australian-charts.com/search.asp?cat=s&amp;search=Rage+Against+the+Machine|titel=Australian charts portal – Search for: Rage Against the Machine &gt; Song|òpùblikòwóny=australian-charts.com|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;width:3em;font-size:75%&quot;| FRA&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url=https://lescharts.com/search.asp?cat=s&amp;search=Rage+Against+the+Machine|titel=Les charts français – Recherche pour: Rage Against the Machine &gt; Chanson|òpùblikòwóny=lescharts.com|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en fr}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;width:3em;font-size:75%&quot;| NLD&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url=https://dutchcharts.nl/search.asp?cat=s&amp;cat2=s&amp;search=Rage+Against+the+Machine|titel=Dutch charts portal – Zoeken naar: Rage Against the Machine &gt; Nummer|òpùblikòwóny=dutchcharts.nl|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en nl}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;width:3em;font-size:75%&quot;| NZ&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url=https://charts.nz/search.asp?cat=s&amp;search=Rage+Against+the+Machine|titel=New Zealand charts portal – Search for: Rage Against the Machine &gt; Song|òpùblikòwóny=charts.org.nz|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;width:3em;font-size:75%&quot;| NOR&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url=https://norwegiancharts.com/search.asp?cat=s&amp;search=Rage+Against+the+Machine|titel=Norwegian charts portal – Search for: Rage Against the Machine &gt; Song|òpùblikòwóny=norwegiancharts.com|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;width:3em;font-size:75%&quot;| SWE&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url=https://swedishcharts.com/search.asp?cat=s&amp;search=Rage+Against+the+Machine|titel=Swedish charts portal – Search for: Rage Against the Machine &gt; Song|òpùblikòwóny=swedishcharts.com|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;width:3em;font-size:75%&quot;| [[UK Singles Chart|UK]]&lt;br&gt;&lt;ref name=&quot;UK&quot; /&gt;
! style=&quot;width:3em;font-size:75%&quot;| [[Top 100 Singles|IRE]]&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã |url=http://www.irma.ie/aucharts.asp |titel=IRMA – Irish Charts – Singles, Albums &amp; Compilations&lt;!-- titel wygenerowany przez bota --&gt; |data przëstãpù=2010-11-07 |archiwùm=https://www.webcitation.org/5kIkBICgj?url=http://www.irma.ie/aucharts.asp |zarchiwizowóné=2009-10-05}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;1&quot;| 1992
| &quot;Killing in the Name&quot;&lt;sup&gt;&lt;span id=&quot;ref_A&quot; &gt;&lt;/span&gt;[[#endnote A|[A]]]&lt;/sup&gt;
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| 7
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| 13
| align=&quot;center&quot;| 8
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| 1
| align=&quot;center&quot;| 2
| rowspan=&quot;4&quot;| ''Rage Against the Machine''
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 1993
| &quot;Bullet in the Head&quot;
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| 47
| align=&quot;center&quot;| 19
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| 16
| align=&quot;center&quot;| 28
|-
| &quot;Bombtrack&quot;
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| 8
| align=&quot;center&quot;| 11
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| 37
| align=&quot;center&quot;| –
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 1994
| &quot;Freedom&quot;
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| 17
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
|-
| &quot;Year of tha Boomerang&quot;
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| ''[[Higher Learning (film 1995)|Higher Learning]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot;| 1996
| &quot;Bulls on Parade&quot;
| align=&quot;center&quot;| 62
| align=&quot;center&quot;| 36
| align=&quot;center&quot;| 11
| align=&quot;center&quot;| 29
| align=&quot;center&quot;| 27
| align=&quot;center&quot;| 46
| align=&quot;center&quot;| 22
| align=&quot;center&quot;| 4
| align=&quot;center&quot;| 9
| align=&quot;center&quot;| 8
| align=&quot;center&quot;| 26
| rowspan=&quot;4&quot;| ''Evil Empire''
|-
| &quot;People of the Sun&quot;
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| 26
| align=&quot;center&quot;| –
|-
| &quot;Down Rodeo&quot;
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
|-
| 1997
| &quot;Vietnow&quot;
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 1998
| &quot;The Ghost of Tom Joad&quot;
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| 35
| align=&quot;center&quot;| 34
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| Non-album single
|-
| &quot;No Shelter&quot;
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| 30
| align=&quot;center&quot;| 33
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| ''[[Godzilla (film 1998)|Godzilla]]''
|-
| 1999
| &quot;Guerrilla Radio&quot;
| align=&quot;center&quot;| 69
| align=&quot;center&quot;| 11
| align=&quot;center&quot;| 6
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| 17
| align=&quot;center&quot;| 42
| align=&quot;center&quot;| 32
| align=&quot;center&quot;| –
| rowspan=&quot;4&quot;| ''The Battle of Los Angeles''
|-
| rowspan=&quot;4&quot;| 2000
| &quot;Sleep Now in the Fire&quot;
| align=&quot;center&quot;| 112
| align=&quot;center&quot;| 16
| align=&quot;center&quot;| 8
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| 43
| align=&quot;center&quot;| –
|-
| &quot;Testify&quot;
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| 22
| align=&quot;center&quot;| 16
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
|-
| &quot;Calm Like a Bomb&quot;
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
|-
| &quot;Renegades of Funk&quot;
| align=&quot;center&quot;| 109
| align=&quot;center&quot;| 19
| align=&quot;center&quot;| 9
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| rowspan=&quot;2&quot; | ''Renegades''
|-
| 2001
| &quot;How I Could Just Kill a Man&quot;
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| 39
| align=&quot;center&quot;| 37
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
|-
|}
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;
; Bôczënk
* &lt;span id=&quot;endnote_A&quot; &gt;&lt;/span&gt;[[#ref A|'''^'''A]] Pòzycje w Wiôldżi Britanie a Irlandie pòchòdzą z 2009 rokù, czej òsta przeprowadzonô kampaniô na Facebookù. Rëchli syngel zajął 25. plac w Wiôldżi Britanie a nie trafił na lëstë w Irlandie.
&lt;/div&gt;

=== DVD ===
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
! Rok
! width=&quot;210&quot;| Wideo
! width=&quot;340&quot;| Pòzycjô w lëstach
! Certifikacjô
|-
| 1997
| '''''[[Rage Against the Machine (DVD)|Rage Against the Machine]]'''''
* Wëdóny: 25 smùtana 1997
* Wëtwórniô: Epic (EVD 50160)
* Format: [[DVD]], [[VHS]]
|
* 2. na ''Billboard'' Top Music Video chart&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url=https://www.billboard.com/bbcom/esearch/chart_display.jsp?cfi=388&amp;cfgn=Videos&amp;cfn=Top+Music+Video&amp;ci=3028930&amp;cdi=7258611&amp;cid=12%2F13%2F1997|titel=Top Music Video – Rage Against the Machine|data=1997-12-13|òpùblikòwóny=[[Billboard.com]]|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk=en|archiwùm=https://web.archive.org/web/20081228121104/http://www.billboard.com/bbcom/esearch/chart_display.jsp?cfi=388&amp;cfgn=Videos&amp;cfn=Top+Music+Video&amp;ci=3028930&amp;cdi=7258611&amp;cid=12%2F13%2F1997|zarchiwizowóné=2008-12-28}}&lt;/ref&gt;
| US: 2× Platinowô platka&lt;ref name=&quot;RIAA&quot; /&gt;
|-
| 2001
| '''''[[The Battle of Mexico City]]'''''
* Wëdóny: 20 gromicznika 2001
* Wëtwórniô: Epic (EVD 50213)
* Format: DVD, VHS
|
* 4. na ''Billboard'' Top Music Video chart&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url=https://www.billboard.com/bbcom/esearch/chart_display.jsp?cfi=388&amp;cfgn=Videos&amp;cfn=Top+Music+Video&amp;ci=3040893&amp;cdi=7689782&amp;cid=03%2F10%2F2001|titel=Top Music Video – The Battle of Mexico City|data=2001-03-10|òpùblikòwóny=[[Billboard.com]]|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk=en|archiwùm=https://web.archive.org/web/20081228211817/http://www.billboard.com/bbcom/esearch/chart_display.jsp?cfi=388&amp;cfgn=Videos&amp;cfn=Top+Music+Video&amp;ci=3040893&amp;cdi=7689782&amp;cid=03%2F10%2F2001|zarchiwizowóné=2008-12-28}}&lt;/ref&gt;
| US: Złotô platka&lt;ref name=&quot;RIAA&quot; /&gt;&lt;br&gt;AUS: 2×&amp;nbsp;Platinowô platka&lt;ref name=&quot;2008 DVD&quot; /&gt;
|-
|2003
| '''''[[Live at the Grand Olympic Auditorium|Live at the Grand Olympic&lt;br&gt;Auditorium]]'''''
* Wëdóny: 9 gòdnika 2003
* Wëtwórniô: Epic (EVD 56012)
* Format: DVD
|
* 7 na ''Billboard'' Top Music Video chart&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url=https://www.billboard.com/bbcom/esearch/chart_display.jsp?cfi=388&amp;cfgn=Videos&amp;cfn=Top+Music+Video&amp;ci=3052172&amp;cdi=8091145&amp;cid=12%2F27%2F2003|titel=Top Music Video – Live at the Grand Olympic Auditorium|data=2003-12-27|òpùblikòwóny=[[Billboard.com]]|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk=en|archiwùm=https://web.archive.org/web/20081228212119/http://www.billboard.com/bbcom/esearch/chart_display.jsp?cfi=388&amp;cfgn=Videos&amp;cfn=Top+Music+Video&amp;ci=3052172&amp;cdi=8091145&amp;cid=12%2F27%2F2003|zarchiwizowóné=2008-12-28}}&lt;/ref&gt;
| US: Złotô platka&lt;ref name=&quot;RIAA&quot; /&gt;&lt;br&gt;AUS: 3× Platinowô platka&lt;ref name=&quot;2008 DVD&quot;&gt;{{Cytuj starnã|url=http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupageshttpwww.aria.com.aupagesARIACharts-Accreditations-2008DVD_000.htm|titel=ARIA Charts – Accreditations – 2008 DVD|òpùblikòwóny=[[Australian Recording Industry Association]]|data przëstãpù=2008-10-30|jãzëk = en}}&lt;/ref&gt;
|}

== Teledisczi ==
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
! Rok
! width=&quot;175&quot;| Titel
! Reżiséra
|-
| rowspan=&quot;1&quot;| 1992
| &quot;Killing in the Name&quot;
| Peter Gideon&lt;ref name=&quot;RATM&quot;&gt;[[Rage Against the Machine (DVD)|Rage Against the Machine]] (DVD back cover). [[Rage Against the Machine]]. [[Epic Records]]. 1997. EVD 50160.&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot;| 1993
|&quot;Bullet in the Head&quot;
|[[BBC Studios|BBC Worldwide Americas, Inc.]]&lt;ref name=&quot;RATM&quot; /&gt;
|-
|&quot;Bombtrack&quot;
|rowspan=&quot;4&quot;|[[Peter Christopherson]]&lt;ref name=&quot;RATM&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;LGOA&quot;&gt;[[Live at the Grand Olympic Auditorium]] (DVD back cover). [[Rage Against the Machine]]. [[Epic Records]]. 2003. EVD 56012.&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;Freedom&quot;
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 1996
|&quot;Bulls on Parade&quot;
|-
|&quot;People of the Sun&quot;
|-
| 1997
|&quot;The Ghost of Tom Joad&quot;
|Heather Perry&lt;ref name=&quot;RATM&quot; /&gt;
|-
| 1998
| &quot;No Shelter&quot;
| Gavin Bowden&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url = https://www.worldradiohistory.com/Archive-All-Music/Hits/90s/1998/Hits-1998-06-12.pdf|titel = Rage Against the Machine – &quot;No Shelter&quot;|òpùblikòwóny = Hits|data przëstãpù = 2026-09-25|jãzëk = en}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;1&quot;| 1999
| &quot;Guerrilla Radio&quot;
| Honey&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url = https://www.ratm.com/track/guerrilla-radio/|titel = Guerrilla Radio|òpùblikòwóny = Rage Against the Machine|data przëstãpù = 2026-09-25|jãzëk = en}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot;| 2000
|&quot;Sleep Now in the Fire&quot;
|rowspan=&quot;2&quot;|[[Michael Moore]]&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url=http://www.michaelmoore.com/words/message/index.php?messageDate=2000-08-26|titel=Sleep Now in the Fire|nôzwëskò=Moore|miono=Michael|aùtór pòwrózk=Michael Moore|data=2000-08-26|prôca=Mike's Letter|òpùblikòwóny=MichaelMoore.com|data przëstãpù=2008-10-30|jãzëk=en|archiwùm=https://www.webcitation.org/6I6IHlJ2Z?url=http://www.michaelmoore.com/words/mikes-letter/sleep-now-in-the-fire|zarchiwizowóné=2013-07-14}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;Testify&quot;
|-
|&quot;Renegades of Funk&quot;
|Steven Murashige&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url=http://www.mtv.com/news/articles/1375013/20001207/rage_against_the_machine.jhtml|titel=&quot;Renegades&quot; Single Posed Tough Challenge for Rage|nôzwëskò=Basham|miono=David|data=2000-12-07|òpùblikòwóny=[[Paramount Media Networks|MTV Networks]]|data przëstãpù=2008-10-30|jãzëk = en}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2003
| &quot;How I Could Just Kill a Man&quot;
| Harri Kristin&lt;ref name=&quot;LGOA&quot; /&gt;
|}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë|2}}

== Bùtnowé pòwrózczi ==
{{Commons}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Amerikańsczé mùzyczné karna]]</text>
      <sha1>td9wv6uqa2oyjc7ayrl7nku4rgdp3pn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224133</id>
      <parentid>224132</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T16:33:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>224133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35166" sha1="45v5yyj01k2vdpb12502u6fw8xf2qe7" xml:space="preserve">{{Mùzyczné karno
|pòzwa = Rage Against the Machine
|òbrôzk = Rage Against The Machine.jpg
|òpisënk = Rage Against the Machine w 2007 rokù. Z lewi: Tim Commerford, Zack de&amp;nbsp;la&amp;nbsp;Rocha, Brad Wilk a Tom Morello
|pòwstanié = 1991
|môl pòwstaniô = [[Los Angeles]], [[Kalifòrniô]], [[Zjednóné Stanë Americzi|USA]]
|krôj = [[Òbrôzk:Flag of the United States.svg|tło|22x22px]] [[Zjednóné Stanë Americzi|USA]]
|mùzyczné ôrtë = [[rapcore]], [[rap metal]], [[rap rock]], [[funk metal]], [[alternatiwny metal]], [[hardcore punk]]
|lata dzejaniô = 1991–2000&lt;br&gt;2007–2011&lt;br&gt;2019–2024
|wëtwórnie = [[Epic Records]], [[Sony Music Entertainment]]
|nôleżnicë = [[Zack de la Rocha]]&lt;br&gt;[[Tom Morello]]&lt;br&gt;[[Tim Commerford]]&lt;br&gt;[[Brad Wilk]]
|ùszłi nôleżnicë = 
|pòzrzeszóné karna = [[Audioslave]], [[Prophets of Rage]], [[One Day as a Lion]], [[Lock Up]]
|logo = Rage_Against_the_Machine_(Logo).png
|starna www = https://www.ratm.com
}}

'''Rage Against the Machine''' (czãsto skrôdzóné do '''RATM''' abò '''Rage''') – [[Zjednóné Stanë Americzi|amerikańsczé]] [[Rapcore|rapcorowé]] mùzyczné karno założoné w 1991 rokù w [[Los Angeles]], w [[Kalifòrniô|Kalifòrnie]]. Kapelã twòrzëlë wòkalista [[Zack de la Rocha]], gitarzista [[Tom Morello]], basysta [[Tim Commerford]] a téż perkùsysta [[Brad Wilk]]. [[Mùzyka]] karna parłãczëła elementë [[rap rock]]a, [[rap metal]]u, [[funk rock]]a, [[heavy metal]]u a [[punk rock]]a, ë charakteristicznym elementã jegò ùtwórstwa bëłë tekstë tikającé sã pòliticznëch a spòlëznowëch sprawów.

Rage Against the Machine zadebiutowôł w 1992 rokù albùmã ''[[Rage Against the Machine (albùm)|Rage Against the Machine]]'', jaczi zwëskôł karnowi midzënôrodné zainteresowanié. W pòstãpnëch latach kapela wëda albùmë ''[[Evil Empire]]'' (1996), ''[[The Battle of Los Angeles]]'' (1999) a téż ''[[Renegades]]'' (2000). Dwa z nich – ''Evil Empire'' a ''The Battle of Los Angeles'' – nalazłë sã na pierszim placu amerikańsczi lëstë [[Billboard 200]].

Karno znóné bëło z parłãczeniô rockòwi mùzyczi z elementama hip-hopù a z pòliticznégò charakteru swòjich tekstów. Tématika ùsôdzków òbjima m.jin. kritikã institucjów wëszëznë, spòlëznowëch nierównoscë, kapitalizm, rasyzm, militarizm a téż zagrańczną pòlitikã Zjednónëch Stanów. Rock and Roll Hall of Fame pòzwa mùzykã karna sparłãczenim eksperimentalnégò metalu, cwiardëch fùnkowëch ritmów a pòliticzno zaangażowónégò rapù.

W 2000 rokù karno zakùńczëło dzejanié pò òdéńscu Zacka de la Rochë. Pòòstałi nôleżnicë ùsadzelë pòstãpno karno [[Audioslave]] wespólnie z wòkalistą [[Chris Cornell|Chrisã Cornellã]]. Rage Against the Machine pòwrócył na scenã w 2007 rokù, a w 2011 rokù pònowno zawiesył dzejanié. W 2019 rokù mùzycë ògłosëlë pòstãpny pòwart, równak planowónô kòncertowô tura òsta przełożonô z pòwòdu pandemie COVID-19. Pò pòczãcym kòncertów w 2022 rokù dzejanié karna òstało zôs przerwóné pò kontuzje nodżi Zacka de la Rochë. W 2024 rokù Brad Wilk pòinfòrmòwôł, że Rage Against the Machine nie mdze ju wëstãpòwôł ani kòncertowôł.

W 2023 rokù Rage Against the Machine òstôł wprowadzony do [[Rock and Roll Hall of Fame]].

== Historiô ==

=== Pòwstanié karna (1991–1992) ===

Rage Against the Machine pòwstôł w 1991 rokù w Los Angeles. Karno òstało założoné przez gitarzistã Toma Morello, wòkalistã Zacka de la Rochã, basystã Tima Commerforda a perkùsystã Brada Wilka. Morello, Commerford a Wilk znelë sã rëchli ze wespólnégò graniô w jinszich karnach, równak le de la Rocha dołącził do kapelë jakno wòkalista.

Mùzycë òd zôczątkù rozwijelë sztil parłãczący drãdżé gitarowé brzëmienié z rapã, funkã a punk rockã. Istotną rolą òdgriwa téż charakteristicznô technika grë Morella, jaczi wëzwëskôł gitarã w spòsób przëbôcziwający elektroniczné a DJ-sczé brzëmieniô, zwëskùjącë nietipòwé efektë bez brëkòwaniô tradicyjnëch syntezatorów.

W 1991 roku karno zagrało swój pierszi pùbliczny kòncert. Pózdni kapela pòczã wëstãpòwac w klubach Los Angeles a òkòlé, pòmale dobiwającë lokalną pùblicznotã.

=== Demo a debiutowi albùm (1992–1995) ===
[[Òbrôzk:Zach de la Rocha at 2007 Coachella Valley Music and Arts Festival.jpg|mały|Zack de la Rocha, 2007]]
W 1992 rokù Rage Against the Machine nagrôł gwôsnym nôkładã demòwą kasetã zamikającą 12 ùsôdzków. Materiôł béł przedôwóny òb czas kòncertów a téż za òbmaństwã fanclubù. W tim samim rokù grëpa pòdpisa kòntrakt z wëtwórnią [[Epic Records]].

3 smùtana 1992 rokù ùkôzôł sã debiutowi albùm ''[[Rage Against the Machine (albùm)|Rage Against the Machine]]''. Na platce nalazłë sã midzë jinszima ùsôdzczi ''Killing in the Name'', ''Bombtrack'', ''Take the Power Back'', ''Bullet in the Head'' a téż ''Freedom''. Òficjalnô starna karna pòzéwô albùm sparłãczenim hip-hopù a metalu z mòckò pòliticznyma tekstama.

Albùm chùtkò zwrócył bôczënk kritików a słëchôczów. Jegò òbkłôdką je fòtografiô przedstawiającô [[Thích Quảng Đức|Thích Quảng Đức]], bùddijsczégò mnicha, jaczi w 1963 rokù dokònôł sãspôleniégò w Sajgonie w protesce procëm ùstëgòwanióm bùddistów przez rząd Pôłniowégò Wietnamu.

W 1993 rokù karno wëstąpiło òb czas festiwalu [[Lollapalooza]]. Òb czas jednégò z kòncertów mùzycë przeprowadzëlë protest procëm dzejaniémù òrganizacje [[Parents Music Resource Center]], jakô prowadzëła kampaniã na rzecz ògrańczeniégò przëstãpù do partu mùzycznëch nagraniów. Bëtnicë karna przez kòl 15 minut nie grelë, le stelë na binie czësto gòłi, mającë zaklejoné blewiązką flabë a lëtrë „P-M-R-C” napisóné na piersowëch klôtkach.

=== Rozwij dzejaniégò a ''Evil Empire'' (1995–1997) ===

W pòłowie lat 90. Rage Against the Machine pòczął zdobëwac corôz wikszą pòpùlarnotã. Karno wëstãpòwało na festiwalach a téż kòncertach òrganizowónëch wespólnie z jinszima artistama alternatiwny a hip-hopowi scenë.

W 1996 rokù ùkôzôł sã drëdżi sztudijny albùm karna, ''[[Evil Empire]]''. Platka zamika midzë jinszima ùsôdzczi ''Bulls on Parade'', ''People of the Sun'', ''Vietnow'' a téż ''Down Rodeo''.
[[Òbrôzk:Tom-morello.jpg|lewo|mały|Tom Morello, 2006]]
''Evil Empire'' zadebiutowôł na pierszim placu lëstë Billboard 200. Albùm ùzwëskôł téż wielerazową platinową certifikacjã w Zjednónëch Stanach.

W tim cządze karno cygnãło kòncertowé dzejanié a angażowało sã w òrganizowanim charitatiwnëch kòncertów. W 1997 rokù Rage Against the Machine wëstãpòwôł jakno support przed karnã [[U2]] òb czas jegò amerikańsczi turë. Dochòdë grëpë z parce tëch wëstãpów òstałë przekazóné òrganizacjóm zajimùjącą sã spòlëznowim a pòliticznym dzejanim.

=== ''The Battle of Los Angeles'' (1998–2000) ===

W 1998 rokù mùzycë pòczãlë nagriwczi trzecégò sztudijnégò albùmù. W tim samim cządze karno nagrało ùsôdzk ''No Shelter'', jaczi nalôzł sã na zwãkòwi stegnie filmù ''[[Godzilla (film 1998)|Godzilla]]''.

2 smùtana 1999 roku ùkôzôł sã albùm ''[[The Battle of Los Angeles]]''. Platka zamika midzë jinszima ''[[Guerrilla Radio]]'', ''[[Testify]]'', ''[[Sleep Now in the Fire]]'' a téż ''[[Bulls on Parade]]''. Albùm zadebiutowôł na pierszim placu Billboard 200.

''The Battle of Los Angeles'' halôł karnu dalszi kòmercyjny sukces a ùmòcniłë jegò pòzycjã jakno jednégò z nôwôżniészich artistów parłãczącą rockową a hip-hopòwą mùzykã. W 1999 rokù Rage Against the Machine wëstąpił téż òb czas [[Woodstock '99]]. W òficjalny biografie karna je pòdóny wëstãp z 25 lëpińca 1999 rokù a téż pózdni òstôł wstawiony ùsôdzk ''Bulls on Parade'' na kòncertowim albùmie ''Woodstock 99''.

W 1999 rokù karno nagrało téż teledisk do ''Sleep Now in the Fire'', jaczégò reżisérą béł [[Michael Moore]]. Òdjimczi òdbëwałë sã przed [[New York Stock Exchange]] a doprowadzëłë do przerwaniô dzejaniô gełdë w zrzeszë z wiôldżim nagromadzenim bëtników. Wëdarzenié stało sã jednym z nôbarżi rozpòznôwalnëch przëmiarów pòzamùzycznégò dzejaniégò kapelë.

=== ''Renegades'' a rozszérzwienié karna (2000–2001) ===
[[Òbrôzk:Tim Commerford rage.jpg|mały|Tim Commerford, 2007]]
W 2000 rokù Rage Against the Machine wëdôł czwiôrti sztudijny albùm, ''[[Renegades]]'', jaczi skłôdô sã przédno z interpretacjów ùsôdzków jinszich artistów. Na platce nalazłë sã midzë jinszima wersje ùsôdzków [[Bruce Springsteen]]a, [[Bob Dylan|Boba Dylana]], [[Cypress Hill]], [[The Rolling Stones]] a téż [[Devo]].

Pòd kùńc 2000 rokù Zack de la Rocha ògłosył òdéńsce z karna. Jakno pòwód wskazywôł różnice tikającé sã artisticznégò czerënkù kapelë. Pòòstałi mùzycë pòstanowilë kòntinuòwac wespólné dzejanié.

Pò rozrzeszenim Rage Against the Machine Tom Morello, Tim Commerford a Brad Wilk pòczãlë wespółrobòtã z [[Chris Cornell|Chrisã Cornellã]], rëchli wòkalistą karna [[Soundgarden]]. W 2001 rokù pòwstało karno [[Audioslave]].

=== Pòwart karna (2007–2011) ===

W 2007 rokù Rage Against the Machine pòwrócył do kòncertowégò dzejaniégò. Pierszi wëstãp pò czilelatny przerwie òdbéł sã òb czas festiwalu [[Coachella Valley Music and Arts Festival]] w Kalifòrnie.

W pòstãpnëch latach grëpa wëstãpòwa na festiwalach a kòncertach w Zjednónëch Stanach, Eùropie a téż jinszich partach swiata. W 2010 rokù karno òrganizowało midzë jinszima kòncert za darmôkã w londińsczim Finsbury Park, zrzeszony z sukcesã ùsôdzkù ''[[Killing in the Name]]'' na britijsczi lësce szlagrów. Kòncert òdbéł sã 6 czerwińca 2010 rokù.

W 2011 rokù Rage Against the Machine wëstąpił òb czas festiwalu L.A. Rising w Los Angeles. Béł to jeden z slédnëch wëstãpów karna przed pòstãpną dłuższą przerwą.

=== Pòwart w 2019 rokù a slédné kòncertë ===

W smùtanie 2019 rokù mùzycë ògłosëlë pòstãpny pòwrót Rage Against the Machine. Karno zapòwiedzało koncertową turã objimającą midzë jinszima wëstãpë w Zjednónëch Stanach a Eùropie.
[[Òbrôzk:Brad Wilk.jpg|lewo|mały|Brad Wilk, 2008]]
Planowóné kòncertë òstałë równak przełożoné w zrzeszë z pandemią COVID-19. Òstateczno kapela pòwrócëła na binã w 2022 rokù.

Òb czas kòncertu w Chicago w lëpińcu 2022 rokù Zack de la Rocha doznôł kontuzje nodżi. Nimò òbrażeniô cygnął part turë, wëstãpùjąc na sedząco. Z pòwòdu zdrowòtnëch tôklów part pòstãpnëch kòncertów òstôł równak òdwòłóny.

W januarze 2024 rokù Brad Wilk pòinfòrmòwôł, że Rage Against the Machine nie mdze ju kòncertowôł ani wëstãpòwôł. Òznôczało to zakùńczenié dzejaniô kapelë pò trzecym cządze aktiwnotë.

== Nôleżnicë karna ==
* [[Zack de la Rocha]] – wòkal
* [[Tom Morello]] – gitara
* [[Brad Wilk]] – perkùsjô
* [[Tim Commerford]] – basowô gitara

== Diskògrafiô ==
=== Sztudijné albùmë ===
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| Rok
! rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;210&quot;| Albùm
! colspan=&quot;12&quot;| Pòzycjô w lëstach
! rowspan=&quot;2&quot;| Certifikacjô
|-
! style=&quot;width:3em;font-size:75%&quot;| [[Billboard 200|US]]&lt;br&gt;&lt;ref name=&quot;Billboard&quot;&gt;{{Cytuj starnã|url=https://www.billboard.com/bbcom/retrieve_chart_history.do?model.chartFormatGroupName=Albums&amp;model.vnuArtistId=20064&amp;model.vnuAlbumId=451465|titel=Artist Chart History – Rage Against the Machine &gt; Albums|òpùblikòwóny=[[Billboard.com]]|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk=en|archiwùm=https://web.archive.org/web/20081228181806/http://www.billboard.com/bbcom/retrieve_chart_history.do?model.chartFormatGroupName=Albums&amp;model.vnuArtistId=20064&amp;model.vnuAlbumId=451465|zarchiwizowóné=2008-12-28}}&lt;/ref&gt;
!style=&quot;width:3em;font-size:75%&quot;|[[ARIA Charts|AUS]]&lt;br&gt;&lt;ref name=&quot;AUS&quot;&gt;{{Cytuj starnã|url=https://australian-charts.com/search.asp?search=Rage+Against+the+Machine&amp;cat=a|titel=Australian charts portal – Search for: Rage Against the Machine &gt; Album|òpùblikòwóny=australian-charts.com|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en}}&lt;/ref&gt;
!style=&quot;width:3em;font-size:75%&quot;|[[Austria|AUT]]&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url=https://austriancharts.at/search.asp?search=Rage+Against+the+Machine&amp;cat=a|titel=Hitparade Österreich – Suche nach: Rage Against the Machine &gt; Alben|òpùblikòwóny=austriancharts.at|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en de}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;width:3em;font-size:75%&quot;| [[Billboard Canadian Albums|CAN]]&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url=https://www.allmusic.com/artist/rage-against-the-machine-p23206|titel=Rage Against the Machine &gt; Charts &amp; Awards &gt; Billboard Albums|òpùblikòwóny=Allmusic|data przëstãpù=2008-10-30|jãzëk = en}}&lt;/ref&gt;
!style=&quot;width:3em;font-size:75%&quot;|[[Finlandia|FIN]]&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url=https://finnishcharts.com/search.asp?search=Rage+Against+the+Machine&amp;cat=a|titel=Finnish charts portal – Search for: Rage Against the Machine &gt; Album|òpùblikòwóny=finnishcharts.com|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en}}&lt;/ref&gt;
!style=&quot;width:3em;font-size:75%&quot;|[[Francja|FRA]]&lt;br&gt;&lt;ref name=&quot;FRA&quot;&gt;{{Cytuj starnã|url=https://lescharts.com/search.asp?search=Rage+Against+the+Machine&amp;cat=a|titel=Les charts français – Recherche pour: Rage Against the Machine &gt; Album|òpùblikòwóny=lescharts.com|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en fr}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;width:3em;font-size:75%&quot;| [[GfK Entertainment|GER]]&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url=http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Rage+Against+The+Machine/longplay|titel=Chartverfolgung / Rage Against the Machine / Longplay|òpùblikòwóny=Musicline.de|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk=en de|archiwùm=https://www.webcitation.org/6Fib9zCYr?url=http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Rage+Against+The+Machine/longplay|zarchiwizowóné=2013-04-08}}&lt;/ref&gt;
!style=&quot;width:3em;font-size:75%&quot;|[[Holandia|NLD]]&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url=https://dutchcharts.nl/search.asp?search=Rage+Against+the+Machine&amp;cat=a|titel=Dutch charts portal – Zoeken naar: Rage Against the Machine &gt; Album|òpùblikòwóny=dutchcharts.nl|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en nl}}&lt;/ref&gt;
!style=&quot;width:3em;font-size:75%&quot;|[[Nowa Zelandia|NZ]]&lt;br&gt;&lt;ref name=&quot;NZ&quot;&gt;{{Cytuj starnã|url=https://charts.nz/search.asp?search=Rage+Against+the+Machine&amp;cat=a|titel=New Zealand charts portal – Search for: Rage Against the Machine &gt; Album|òpùblikòwóny=charts.org.nz|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en}}&lt;/ref&gt;
!style=&quot;width:3em;font-size:75%&quot;|[[Szwecja|SWE]]&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url=https://swedishcharts.com/search.asp?search=Rage+Against+the+Machine&amp;cat=a|titel=Swedish charts portal – Search for: Rage Against the Machine &gt; Album|òpùblikòwóny=swedishcharts.com|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en}}&lt;/ref&gt;
!style=&quot;width:3em;font-size:75%&quot;|[[Szwajcaria|SWI]]&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url=http://swisscharts.com/search.asp?search=Rage+Against+the+Machine&amp;cat=a|titel=Swiss charts portal – Search for: Rage Against the Machine &gt; Album|òpùblikòwóny=swisscharts.com|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en}}&lt;/ref&gt;
!style=&quot;width:3em;font-size:75%&quot;|[[UK Albums Chart|UK]]&lt;br&gt;&lt;ref name=&quot;UK&quot;&gt;{{Cytuj starnã|url=https://www.officialcharts.com/artist/28610/rage-against-the-machine/|titel=Rage Against the Machine: Albums / Singles|òpùblikòwóny=Chart Stats|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1992
| '''''[[Rage Against the Machine (albùm)|Rage Against the Machine]]'''''
* Wëdóny: 11 smùtana 1992
* Wëtwórniô: [[Epic Records|Epic]] (ZK 52959)
* Fòrmatë: CD, CS, LP
|align=&quot;center&quot;| 45
|align=&quot;center&quot;| 12
|align=&quot;center&quot;| –
|align=&quot;center&quot;| –
|align=&quot;center&quot;| –
|align=&quot;center&quot;| 129
|align=&quot;center&quot;| 22
|align=&quot;center&quot;| 5
|align=&quot;center&quot;| 9
|align=&quot;center&quot;| 22
|align=&quot;center&quot;| 16
|align=&quot;center&quot;| 17
| [[Recording Industry Association of America|US]]: 3× Platinowô platka&lt;ref name=&quot;RIAA&quot;&gt;{{Cytuj starnã|url=https://www.riaa.com/gold-platinum/|titel=RIAA – Gold &amp; Platinum: Searchable Database|òpùblikòwóny=[[Recording Industry Association of America]]|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Australian Recording Industry Association|AUS]]: Złotô platka&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url=http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-accreditations-albums-2001.htm|titel=ARIA Charts – Accreditations – 2001 Albums|òpùblikòwóny=[[Australian Recording Industry Association]]|data przëstãpù=2008-10-30|jãzëk = en}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Music Canada|CAN]]: Platinowô platka&lt;ref name=&quot;CRIA&quot;&gt;{{Cytuj starnã|url=https://musiccanada.com/gold-platinum/|titel=Search Certification Database|òpùblikòwóny=[[Music Canada|Canadian Recording Industry Association]]|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[British Phonographic Industry|UK]]: Złotô platka&lt;ref name=&quot;bpi&quot;&gt;{{Cytuj starnã|url=https://www.bpi.co.uk/brit-certified/|titel=Certified Awards|data=1993-07-01|òpùblikòwóny=[[British Phonographic Industry]]|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1996
| '''''[[Evil Empire]]'''''
* Wëdóny: 16 aprila 1996
* Wëtwórniô: Epic (EK 57523)
* Fòrmatë: CD, CS, LP
|align=&quot;center&quot;| 1
|align=&quot;center&quot;| 2
|align=&quot;center&quot;| 2
|align=&quot;center&quot;| 4
|align=&quot;center&quot;| 5
|align=&quot;center&quot;| 26
|align=&quot;center&quot;| 2
|align=&quot;center&quot;| 4
|align=&quot;center&quot;| 3
|align=&quot;center&quot;| 1
|align=&quot;center&quot;| 4
|align=&quot;center&quot;| 4
| US: 3× Platinowô platka&lt;ref name=&quot;RIAA&quot; /&gt;&lt;br&gt;CAN: Platinowô platka&lt;ref name=&quot;CRIA&quot; /&gt;&lt;br&gt;UK: Strzébrznô platka&lt;ref name=&quot;bpi&quot; /&gt;
|-
| 1999
| '''''[[The Battle of Los Angeles]]'''''
* Wëdóny: 2 smùtana 1999
* Wëtwórniô: Epic (EK 69630)
* Fòrmatë: CD, CS, LP
|align=&quot;center&quot;| 1
|align=&quot;center&quot;| 2
|align=&quot;center&quot;| 17
|align=&quot;center&quot;| 1
|align=&quot;center&quot;| 2
|align=&quot;center&quot;| 10
|align=&quot;center&quot;| 7
|align=&quot;center&quot;| 28
|align=&quot;center&quot;| 1
|align=&quot;center&quot;| 4
|align=&quot;center&quot;| 15
|align=&quot;center&quot;| 23
| US: 2× Platinowô platka&lt;ref name=&quot;RIAA&quot; /&gt;&lt;br&gt;AUS: Platinowô platka&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url=http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-accreditations-albums-1999.htm|titel=ARIA Charts – Accreditations – 1999 Albums|òpùblikòwóny=[[Australian Recording Industry Association]]|data przëstãpù=2008-10-30|jãzëk = en}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;CAN: 2× Platinowô platka&lt;ref name=&quot;CRIA&quot; /&gt;
|-
| 2000
| '''''[[Renegades]]'''''
* Wëdóny: 5 gòdnika 2000
* Wëtwórniô: Epic (EK 85289)
* Fòrmatë: CD, CS, LP
|align=&quot;center&quot;| 14
|align=&quot;center&quot;| 10
|align=&quot;center&quot;| 66
|align=&quot;center&quot;| 13
|align=&quot;center&quot;| 25
|align=&quot;center&quot;| –
|align=&quot;center&quot;| 47
|align=&quot;center&quot;| –
|align=&quot;center&quot;| –
|align=&quot;center&quot;| –
|align=&quot;center&quot;| 49
|align=&quot;center&quot;| 71
| US: Platinowô platka&lt;ref name=&quot;RIAA&quot; /&gt;&lt;br&gt;AUS: Platinowô platka&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url=http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-accreditations-albums-2000.htm|titel=ARIA Charts – Accreditations – 2000 Albums|òpùblikòwóny=[[Australian Recording Industry Association]]|data przëstãpù=2008-10-30|jãzëk = en}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;16&quot; style=&quot;font-size: 8pt&quot;| &quot;–&quot; òznôczô albùm, jaczi sã nie dostôł na dóną lëstã szlagrów.
|}

=== Kòncertowé albùmë ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| Rok
! rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;210&quot;| Albùm
! colspan=&quot;4&quot;| Pòzycjô w lëstach
! rowspan=&quot;2&quot;| Certifikacjô
|-
!style=&quot;width:3em;font-size:75%&quot;|US&lt;br&gt;&lt;ref name=&quot;Billboard&quot; /&gt;
!style=&quot;width:3em;font-size:75%&quot;|UK&lt;br&gt;&lt;ref name=&quot;UK&quot; /&gt;
!style=&quot;width:3em;font-size:75%&quot;|FRA&lt;br&gt;&lt;ref name=&quot;FRA&quot; /&gt;
!style=&quot;width:3em;font-size:75%&quot;|NZ&lt;br&gt;&lt;ref name=&quot;NZ&quot; /&gt;
|-
|1998
| '''''[[Live &amp; Rare (album Rage Against the Machine)|Live &amp; Rare]]'''''
* Wëdóny: 30 czerwińca 1998
* Wëtwórniô: [[Sony Music Entertainment Japan|Sony Japan]] (SRCS 8361)
* Format: CD
|align=&quot;center&quot;| –
|align=&quot;center&quot;| –
|align=&quot;center&quot;| –
|align=&quot;center&quot;| –
|
|-
|2003
| '''''[[Live at the Grand Olympic Auditorium|Live at the Grand Olympic&lt;br&gt;Auditorium]]'''''
* Wëdóny: 25 smùtana 2003
* Wëtwórniô: Epic (EK 85114)
* Fòrmatë: CD, LP
|align=&quot;center&quot;| 94
|align=&quot;center&quot;| 151
|align=&quot;center&quot;| 101
|align=&quot;center&quot;| 34
| AUS: Platinowô platka&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url=http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-accreditations-albums-2004.htm|titel=ARIA Charts – Accreditations – 2004 Albums|òpùblikòwóny=[[Australian Recording Industry Association]]|data przëstãpù=2008-10-30|jãzëk = en}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

=== Kòmpilacje ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Rok
! Albùm
|-
|2010
| '''''The Collection'''''
* Wëdóny: môj 2010 (Eùropa); 29 czerwińca 2010 (USA)
* Wëtwórniô: [[Sony Music]] (SMI 88697)
* Format: [[Box set]] 5-CD
* Zamikô ùsôdzczi z albùmów:&lt;br&gt;''[[Rage Against the Machine (albùm)|Rage Against the Machine]]''&lt;br&gt;''[[Evil Empire]]''&lt;br&gt;''[[The Battle of Los Angeles]]''&lt;br&gt;''[[Renegades]]''&lt;br&gt;''[[Live at the Grand Olympic Auditorium]]''
|}

=== Dema ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Rok !! Albùm
|-
| 1991
|| '''''Rage Against the Machine'''''
* Wëdóny: gòdnik 1991
* Wëtwórniô: [[Atlantic Records]]
* Format: 12-track tape
|}

=== Syngle ===
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| Rok
! rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;175&quot;| Singel
! colspan=&quot;11&quot;| Pòzycjô w lëstach
! rowspan=&quot;2&quot;| Albùm
|-
! style=&quot;width:3em;font-size:75%&quot;| [[Hot 100|US]]&lt;br&gt;&lt;ref name=&quot;US singles&quot;&gt;{{Cytuj starnã|url=https://www.billboard.com/bbcom/retrieve_chart_history.do?model.chartFormatGroupName=Singles&amp;model.vnuArtistId=20064&amp;model.vnuAlbumId=451465|titel=Artist Chart History – Rage Against the Machine &gt; Singles|òpùblikòwóny=[[Billboard.com]]|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk=en|archiwùm=https://web.archive.org/web/20081228120630/http://www.billboard.com/bbcom/retrieve_chart_history.do?model.chartFormatGroupName=Singles&amp;model.vnuArtistId=20064&amp;model.vnuAlbumId=451465|zarchiwizowóné=2008-12-28}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;width:3em;font-size:75%&quot;| [[Mainstream Rock Songs|US&lt;br&gt;Main.]]&lt;br&gt;&lt;ref name=&quot;US singles&quot; /&gt;
! style=&quot;width:3em;font-size:75%&quot;| [[Alternative Airplay|US&lt;br&gt;Mod.]]&lt;br&gt;&lt;ref name=&quot;US singles&quot; /&gt;
! style=&quot;width:3em;font-size:75%&quot;| AUS&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url=https://australian-charts.com/search.asp?cat=s&amp;search=Rage+Against+the+Machine|titel=Australian charts portal – Search for: Rage Against the Machine &gt; Song|òpùblikòwóny=australian-charts.com|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;width:3em;font-size:75%&quot;| FRA&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url=https://lescharts.com/search.asp?cat=s&amp;search=Rage+Against+the+Machine|titel=Les charts français – Recherche pour: Rage Against the Machine &gt; Chanson|òpùblikòwóny=lescharts.com|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en fr}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;width:3em;font-size:75%&quot;| NLD&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url=https://dutchcharts.nl/search.asp?cat=s&amp;cat2=s&amp;search=Rage+Against+the+Machine|titel=Dutch charts portal – Zoeken naar: Rage Against the Machine &gt; Nummer|òpùblikòwóny=dutchcharts.nl|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en nl}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;width:3em;font-size:75%&quot;| NZ&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url=https://charts.nz/search.asp?cat=s&amp;search=Rage+Against+the+Machine|titel=New Zealand charts portal – Search for: Rage Against the Machine &gt; Song|òpùblikòwóny=charts.org.nz|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;width:3em;font-size:75%&quot;| NOR&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url=https://norwegiancharts.com/search.asp?cat=s&amp;search=Rage+Against+the+Machine|titel=Norwegian charts portal – Search for: Rage Against the Machine &gt; Song|òpùblikòwóny=norwegiancharts.com|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;width:3em;font-size:75%&quot;| SWE&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url=https://swedishcharts.com/search.asp?cat=s&amp;search=Rage+Against+the+Machine|titel=Swedish charts portal – Search for: Rage Against the Machine &gt; Song|òpùblikòwóny=swedishcharts.com|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk = en}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;width:3em;font-size:75%&quot;| [[UK Singles Chart|UK]]&lt;br&gt;&lt;ref name=&quot;UK&quot; /&gt;
! style=&quot;width:3em;font-size:75%&quot;| [[Top 100 Singles|IRE]]&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã |url=http://www.irma.ie/aucharts.asp |titel=IRMA – Irish Charts – Singles, Albums &amp; Compilations&lt;!-- titel wygenerowany przez bota --&gt; |data przëstãpù=2010-11-07 |archiwùm=https://www.webcitation.org/5kIkBICgj?url=http://www.irma.ie/aucharts.asp |zarchiwizowóné=2009-10-05}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;1&quot;| 1992
| &quot;Killing in the Name&quot;&lt;sup&gt;&lt;span id=&quot;ref_A&quot; &gt;&lt;/span&gt;[[#endnote A|[A]]]&lt;/sup&gt;
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| 7
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| 13
| align=&quot;center&quot;| 8
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| 1
| align=&quot;center&quot;| 2
| rowspan=&quot;4&quot;| ''Rage Against the Machine''
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 1993
| &quot;Bullet in the Head&quot;
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| 47
| align=&quot;center&quot;| 19
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| 16
| align=&quot;center&quot;| 28
|-
| &quot;Bombtrack&quot;
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| 8
| align=&quot;center&quot;| 11
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| 37
| align=&quot;center&quot;| –
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 1994
| &quot;Freedom&quot;
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| 17
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
|-
| &quot;Year of tha Boomerang&quot;
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| ''[[Higher Learning (film 1995)|Higher Learning]]''
|-
| rowspan=&quot;3&quot;| 1996
| &quot;Bulls on Parade&quot;
| align=&quot;center&quot;| 62
| align=&quot;center&quot;| 36
| align=&quot;center&quot;| 11
| align=&quot;center&quot;| 29
| align=&quot;center&quot;| 27
| align=&quot;center&quot;| 46
| align=&quot;center&quot;| 22
| align=&quot;center&quot;| 4
| align=&quot;center&quot;| 9
| align=&quot;center&quot;| 8
| align=&quot;center&quot;| 26
| rowspan=&quot;4&quot;| ''Evil Empire''
|-
| &quot;People of the Sun&quot;
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| 26
| align=&quot;center&quot;| –
|-
| &quot;Down Rodeo&quot;
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
|-
| 1997
| &quot;Vietnow&quot;
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 1998
| &quot;The Ghost of Tom Joad&quot;
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| 35
| align=&quot;center&quot;| 34
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| Non-album single
|-
| &quot;No Shelter&quot;
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| 30
| align=&quot;center&quot;| 33
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| ''[[Godzilla (film 1998)|Godzilla]]''
|-
| 1999
| &quot;Guerrilla Radio&quot;
| align=&quot;center&quot;| 69
| align=&quot;center&quot;| 11
| align=&quot;center&quot;| 6
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| 17
| align=&quot;center&quot;| 42
| align=&quot;center&quot;| 32
| align=&quot;center&quot;| –
| rowspan=&quot;4&quot;| ''The Battle of Los Angeles''
|-
| rowspan=&quot;4&quot;| 2000
| &quot;Sleep Now in the Fire&quot;
| align=&quot;center&quot;| 112
| align=&quot;center&quot;| 16
| align=&quot;center&quot;| 8
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| 43
| align=&quot;center&quot;| –
|-
| &quot;Testify&quot;
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| 22
| align=&quot;center&quot;| 16
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
|-
| &quot;Calm Like a Bomb&quot;
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
|-
| &quot;Renegades of Funk&quot;
| align=&quot;center&quot;| 109
| align=&quot;center&quot;| 19
| align=&quot;center&quot;| 9
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| rowspan=&quot;2&quot; | ''Renegades''
|-
| 2001
| &quot;How I Could Just Kill a Man&quot;
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| 39
| align=&quot;center&quot;| 37
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
| align=&quot;center&quot;| –
|-
|}
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;
; Bôczënk
* &lt;span id=&quot;endnote_A&quot; &gt;&lt;/span&gt;[[#ref A|'''^'''A]] Pòzycje w Wiôldżi Britanie a Irlandie pòchòdzą z 2009 rokù, czej òsta przeprowadzonô kampaniô na Facebookù. Rëchli syngel zajął 25. plac w Wiôldżi Britanie a nie trafił na lëstë w Irlandie.
&lt;/div&gt;

=== DVD ===
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
! Rok
! width=&quot;210&quot;| Wideo
! width=&quot;340&quot;| Pòzycjô w lëstach
! Certifikacjô
|-
| 1997
| '''''Rage Against the Machine'''''
* Wëdóny: 25 smùtana 1997
* Wëtwórniô: Epic (EVD 50160)
* Format: [[DVD]], [[VHS]]
|
* 2. na ''Billboard'' Top Music Video chart&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url=https://www.billboard.com/bbcom/esearch/chart_display.jsp?cfi=388&amp;cfgn=Videos&amp;cfn=Top+Music+Video&amp;ci=3028930&amp;cdi=7258611&amp;cid=12%2F13%2F1997|titel=Top Music Video – Rage Against the Machine|data=1997-12-13|òpùblikòwóny=[[Billboard.com]]|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk=en|archiwùm=https://web.archive.org/web/20081228121104/http://www.billboard.com/bbcom/esearch/chart_display.jsp?cfi=388&amp;cfgn=Videos&amp;cfn=Top+Music+Video&amp;ci=3028930&amp;cdi=7258611&amp;cid=12%2F13%2F1997|zarchiwizowóné=2008-12-28}}&lt;/ref&gt;
| US: 2× Platinowô platka&lt;ref name=&quot;RIAA&quot; /&gt;
|-
| 2001
| '''''The Battle of Mexico City'''''
* Wëdóny: 20 gromicznika 2001
* Wëtwórniô: Epic (EVD 50213)
* Format: DVD, VHS
|
* 4. na ''Billboard'' Top Music Video chart&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url=https://www.billboard.com/bbcom/esearch/chart_display.jsp?cfi=388&amp;cfgn=Videos&amp;cfn=Top+Music+Video&amp;ci=3040893&amp;cdi=7689782&amp;cid=03%2F10%2F2001|titel=Top Music Video – The Battle of Mexico City|data=2001-03-10|òpùblikòwóny=[[Billboard.com]]|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk=en|archiwùm=https://web.archive.org/web/20081228211817/http://www.billboard.com/bbcom/esearch/chart_display.jsp?cfi=388&amp;cfgn=Videos&amp;cfn=Top+Music+Video&amp;ci=3040893&amp;cdi=7689782&amp;cid=03%2F10%2F2001|zarchiwizowóné=2008-12-28}}&lt;/ref&gt;
| US: Złotô platka&lt;ref name=&quot;RIAA&quot; /&gt;&lt;br&gt;AUS: 2×&amp;nbsp;Platinowô platka&lt;ref name=&quot;2008 DVD&quot; /&gt;
|-
|2003
| '''''Live at the Grand Olympic&lt;br&gt;Auditorium'''''
* Wëdóny: 9 gòdnika 2003
* Wëtwórniô: Epic (EVD 56012)
* Format: DVD
|
* 7 na ''Billboard'' Top Music Video chart&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url=https://www.billboard.com/bbcom/esearch/chart_display.jsp?cfi=388&amp;cfgn=Videos&amp;cfn=Top+Music+Video&amp;ci=3052172&amp;cdi=8091145&amp;cid=12%2F27%2F2003|titel=Top Music Video – Live at the Grand Olympic Auditorium|data=2003-12-27|òpùblikòwóny=[[Billboard.com]]|data przëstãpù=2008-10-29|jãzëk=en|archiwùm=https://web.archive.org/web/20081228212119/http://www.billboard.com/bbcom/esearch/chart_display.jsp?cfi=388&amp;cfgn=Videos&amp;cfn=Top+Music+Video&amp;ci=3052172&amp;cdi=8091145&amp;cid=12%2F27%2F2003|zarchiwizowóné=2008-12-28}}&lt;/ref&gt;
| US: Złotô platka&lt;ref name=&quot;RIAA&quot; /&gt;&lt;br&gt;AUS: 3× Platinowô platka&lt;ref name=&quot;2008 DVD&quot;&gt;{{Cytuj starnã|url=http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupageshttpwww.aria.com.aupagesARIACharts-Accreditations-2008DVD_000.htm|titel=ARIA Charts – Accreditations – 2008 DVD|òpùblikòwóny=[[Australian Recording Industry Association]]|data przëstãpù=2008-10-30|jãzëk = en}}&lt;/ref&gt;
|}

== Teledisczi ==
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
! Rok
! width=&quot;175&quot;| Titel
! Reżiséra
|-
| rowspan=&quot;1&quot;| 1992
| &quot;Killing in the Name&quot;
| Peter Gideon&lt;ref name=&quot;RATM&quot;&gt;[[Rage Against the Machine (DVD)|Rage Against the Machine]] (DVD back cover). [[Rage Against the Machine]]. [[Epic Records]]. 1997. EVD 50160.&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot;| 1993
|&quot;Bullet in the Head&quot;
|[[BBC Studios|BBC Worldwide Americas, Inc.]]&lt;ref name=&quot;RATM&quot; /&gt;
|-
|&quot;Bombtrack&quot;
|rowspan=&quot;4&quot;|[[Peter Christopherson]]&lt;ref name=&quot;RATM&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;LGOA&quot;&gt;[[Live at the Grand Olympic Auditorium]] (DVD back cover). [[Rage Against the Machine]]. [[Epic Records]]. 2003. EVD 56012.&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;Freedom&quot;
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 1996
|&quot;Bulls on Parade&quot;
|-
|&quot;People of the Sun&quot;
|-
| 1997
|&quot;The Ghost of Tom Joad&quot;
|Heather Perry&lt;ref name=&quot;RATM&quot; /&gt;
|-
| 1998
| &quot;No Shelter&quot;
| Gavin Bowden&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url = https://www.worldradiohistory.com/Archive-All-Music/Hits/90s/1998/Hits-1998-06-12.pdf|titel = Rage Against the Machine – &quot;No Shelter&quot;|òpùblikòwóny = Hits|data przëstãpù = 2026-09-25|jãzëk = en}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;1&quot;| 1999
| &quot;Guerrilla Radio&quot;
| Honey&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url = https://www.ratm.com/track/guerrilla-radio/|titel = Guerrilla Radio|òpùblikòwóny = Rage Against the Machine|data przëstãpù = 2026-09-25|jãzëk = en}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot;| 2000
|&quot;Sleep Now in the Fire&quot;
|rowspan=&quot;2&quot;|[[Michael Moore]]&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url=http://www.michaelmoore.com/words/message/index.php?messageDate=2000-08-26|titel=Sleep Now in the Fire|nôzwëskò=Moore|miono=Michael|aùtór pòwrózk=Michael Moore|data=2000-08-26|prôca=Mike's Letter|òpùblikòwóny=MichaelMoore.com|data przëstãpù=2008-10-30|jãzëk=en|archiwùm=https://www.webcitation.org/6I6IHlJ2Z?url=http://www.michaelmoore.com/words/mikes-letter/sleep-now-in-the-fire|zarchiwizowóné=2013-07-14}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;Testify&quot;
|-
|&quot;Renegades of Funk&quot;
|Steven Murashige&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã|url=http://www.mtv.com/news/articles/1375013/20001207/rage_against_the_machine.jhtml|titel=&quot;Renegades&quot; Single Posed Tough Challenge for Rage|nôzwëskò=Basham|miono=David|data=2000-12-07|òpùblikòwóny=[[Paramount Media Networks|MTV Networks]]|data przëstãpù=2008-10-30|jãzëk = en}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2003
| &quot;How I Could Just Kill a Man&quot;
| Harri Kristin&lt;ref name=&quot;LGOA&quot; /&gt;
|}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë|2}}

== Bùtnowé pòwrózczi ==
{{Commons}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Amerikańsczé mùzyczné karna]]</text>
      <sha1>45v5yyj01k2vdpb12502u6fw8xf2qe7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Witrôż</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14356</id>
    <revision>
      <id>224118</id>
      <parentid>218244</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:54:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>[[Kategòrëjô:Òkna]]</comment>
      <origin>224118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2539" sha1="quev2g9sw26862069t4ta6wve0e8glw" xml:space="preserve">{{Do werifikacje}}
[[Òbrôzk:Muzeum Sułkowskich - Zabytkowy Witraż.jpg|mały|Witrôż w [[Pòlskô|Pòlsce]] ([[Bielsko-Biała]])]]

'''Witrôż''' abò '''tãczné òkno''' (Trepczyk)&lt;ref&gt;{{sloworz.org|26050|30161}}&lt;/ref&gt; – ornamentë [[òkno]].

== Galeriô ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Òbrôzk:2015 Kościół św. Marii Magdaleny w Ścinawce Średniej 12.JPG|Witrôż w kòscele w [[Ścinawka Średnia|Ścinawce Średniej]]
Òbrôzk:2014 Nysa, Bazylika św. Jakuba i św. Agnieszki, witraż.jpg|Witrôż w [[Bazylika św. Jakuba i św. Agnieszki w Nysie|nyskim kościele św. Jakuba i św. Agnieszki]]
Òbrôzk:2014 Kłodzko, kościół Matki Bożej Różańcowej.jpg|Witrôż nad głównym wejściem w [[Kościół Matki Bożej Różańcowej w Kłodzku|kościele Matki Bożej Różańcowej w Kłodzku]]
Òbrôzk:Rymanów, kościół witraż 01.jpg|Witrôż w kòscele św. Wawrzyńca w Rymanowie
Òbrôzk:Linzer Dom - Fenster - Immaculata.jpg|[[Nowa Katedra w Linzu|Nowa Katedra]] w [[Linz]]u: archanioł Michał, święci {{nowrap|Agnieszka i Maksymilian,}} w centrum Maryja
Òbrôzk:Marcin Luter kościół Mariacki w Legnicy.JPG|Witrôż w [[Kościół Marii Panny w Legnicy|kościele Marii Panny]] w Legnicy
Òbrôzk:2016 Kościół Matki Bożej Różańcowej w Radomierzu 12.jpg|Witrôż w kòscele w [[Radomierz (województwo dolnośląskie)|Radomierzu]]
Òbrôzk:Kamienna Góra, ratusz, Witraż - tzw. Pruskie Termopile - 15.12.2010.JPG|Witrôż w [[Rôtësz|rôtëszù]] w Kamiennej Górze]]
Òbrôzk:Rzeszów,_Ratusz,_Witraż.jpg|Witraż w [[Rôtësz|rôtëszù]] w [[Rzeszów|Rzeszowie]]
Òbrôzk:Pollera Hotel, stained glass window I, ca. 1900 design. by Stanisław Wyspiański, 30 Szpitalna street, Old Town, Kraków, Poland.jpg|Secesyjny Witrôż projektu [[Stanisław Wyspiański|Stanisława Wyspiańskiego]] z początków XX wieku. [[Hotel Pollera w Krakowie]].
Òbrôzk:Tenement house (1905), contemporary stained glass design. Katarzyna Kost, 11 Piłsudskiego street, Kraków, Poland.jpg|Współczesny Witrôż ({{skr.|òk.}} 2017) w secesyjnej kamienicy z 1905 rokù. Kraków {{skr.|sz.}} Piłsudskiego 11.
&lt;/gallery&gt;

== Òbaczë téż ==
{{Col2
|col1= === Sparłãczoné témë ===
* [[Wyjątkowy obiekt na mapie Europy (wëstôwk)|''Wyjątkowy obiekt na mapie Europy'' (wëstôwk)]]
* [[Òkno]]
* [[Kòscół]]
|col2= === Architektura ===
{{#categorytree:Architektura|hideroot=on|mode=pages}}
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé pòwrózczi ==
{{Commons}}

{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Òkna]]</text>
      <sha1>quev2g9sw26862069t4ta6wve0e8glw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Koi No Yokan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14748</id>
    <revision>
      <id>224139</id>
      <parentid>223190</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T16:40:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>224139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5365" sha1="3x8h5aojjg1r1c6n3rywtpxes0ibupy" xml:space="preserve">{{Mùzyczny albùm infobox
| pòzwa albùmù = Koi No Yokan
| òdjimk = Koi_No_Yokan_logo.png
| artista = [[Deftones]]
| ôrt albùmù = [[sztudijny albùm]]
| wëdóné = [[13 lëstopadnika|13 smùtana]] [[2012]]
| plac nagraniô = Los Angeles, Kalifòrniô
| mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[alternatiwny rock]], [[shoegaze]]
| czas dérowaniô = 51:42
| wëtwórniô = [[Reprise Records|Reprise]]
| produkcjô = [[Nick Raskulinecz]]
| chronologiô = {{Karno chronologiô
| albùm = Koi No Yokan
| rëchlészi = [[Covers (albùm Deftones)|Covers]]
| pòstãpny = [[Gore]]
| rok = 2012
}}
}}

'''Koi No Yokan''' – sódmi [[sztudijny albùm]] amerikańsczégò karna [[Deftones]], wëdóny [[13 lëstopadnika|13 smùtana]] [[2012]] rokù nôkładã [[Reprise Records]]. Producentã albùmù béł [[Nick Raskulinecz]], jaczi rëchli wespółrobił z karnã przë nagriwanim ''[[Diamond Eyes]]'' (2010).&lt;ref&gt;{{cytuj starnã
| url = https://www.allmusic.com/album/koi-no-yokan-mw0002426695
| titel = Koi No Yokan – Deftones
| òpùblikòwóny = allmusic.com
| prôca = AllMusic
| jãzëk = en
| data przëstãpù = 2026-10-30
}}&lt;/ref&gt;

Albùm parłãczi elementë [[alternatiwny metal|alternatiwnégò metalu]], [[alternatiwny rock|alternatiwnégò rocka]] a téż [[shoegaze]]'u. Charakterizëje sã cãżczima gitarowima riffama, melodijnym wòkalã [[Chino Moreno]] a rozbùdowónyma, atmosfericznyma aranżacjama.&lt;ref&gt;{{cytuj starnã
| url = https://www.allmusic.com/album/koi-no-yokan-mw0002426695
| titel = Koi No Yokan – Deftones
| òpùblikòwóny = allmusic.com
| prôca = AllMusic
| jãzëk = en
| data przëstãpù = 2026-10-30
}}&lt;/ref&gt;

== Nagrania a mùzyka ==

Robòtë nad albùmã pòczãłë sã pò skùńczenim kòncertowi turë promùjący ''Diamond Eyes''. W nagriwkach brôł ùdzél basysta [[Sergio Vega]], jaczi zastãpòwôł [[Chi Cheng]]a, poòòstającégò w kómie pò drogòwim wëpôdkù w 2008 rokù.&lt;ref&gt;{{cytuj starnã
| url = https://blabbermouth.net/news/deftones-koi-no-yokan-cracks-u-s-top
| titel = DEFTONES' 'Koi No Yokan' Cracks U.S. Top 15
| prôca = Blabbermouth.net
| data = 2012-11-21
| jãzëk = en
| data przëstãpù = 2026-10-30
}}&lt;/ref&gt;

W przërównanim z rëchlészim albùmã ''Koi No Yokan'' prezentëje barżi rëmné a eksperimentalné brzëmienié. Ùsôdzczi taczé jak „Swerve City” a „Poltergeist” reprezentëją cãższą starnã karna, równak le „Entombed”, „Rosemary” a „What Happened to You?” wëróżniają sã mirniészą atmosferą.&lt;ref&gt;{{cytuj starnã
| url = https://www.allmusic.com/album/koi-no-yokan-mw0002426695
| titel = Koi No Yokan – Deftones
| òpùblikòwóny = allmusic.com
| prôca = AllMusic
| jãzëk = en
| data przëstãpù = 2026-10-30
}}&lt;/ref&gt;

== Promòcjô a òdbiér ==

Albùm promòwóny béł przédno przez syngle „Leathers”, „Tempest” a „Swerve City”. Pòtkôł sã z pòzytiwnyma recenzjama kritików, jaczi achtnãlë sparłãczenié cãżczégò brzëmieniô z melodijnotą a eksperimentalnyma aranżacjama.&lt;ref&gt;{{cytuj starnã
| url = https://www.allmusic.com/album/koi-no-yokan-mw0002426695
| titel = Koi No Yokan – Deftones
| òpùblikòwóny = allmusic.com
| prôca = AllMusic
| jãzëk = en
| data przëstãpù = 2026-10-30
}}&lt;/ref&gt;

''Koi No Yokan'' zadebiutowôł na 11. placu amerikańsczi lëstë [[Billboard 200]].&lt;ref&gt;{{cytuj starnã
| url = https://blabbermouth.net/news/deftones-koi-no-yokan-cracks-u-s-top
| titel = DEFTONES' 'Koi No Yokan' Cracks U.S. Top 15
| prôca = Blabbermouth.net
| data = 2012-11-21
| jãzëk = en
| data przëstãpù = 2026-10-30
}}&lt;/ref&gt;

== Lësta ùsôdzków ==
&lt;table class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 70%;&quot;&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;th style=&quot;width: 5%;&quot;&gt;Nr&lt;/th&gt;
 &lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Titel&lt;/th&gt;
 &lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Bôczënk&lt;/th&gt;
 &lt;th style=&quot;width: 15%;&quot;&gt;Czas&lt;/th&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;1.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Swerve City”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;2:44&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;2.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Romantic Dreams”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;4:38&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;3.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Leathers”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;4:08&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;4.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Poltergeist”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;3:31&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;5.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Entombed”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;4:59&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;6.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Graphic Nature”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;4:31&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;7.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Tempest”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;6:05&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;8.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Gauze”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;4:41&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;9.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Rosemary”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;6:53&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;10.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Goon Squad”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;5:39&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;11.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„What Happened to You?”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;3:53&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr style=&quot;font-weight: bold; background-color: #f2f2f2;&quot;&gt;
 &lt;td colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;Fùl czas:&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;51:42&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé pòwrózczi ==
{{Commons}}
{{Deftones}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Platczi]]
[[Kategòrëjô:Deftones]]</text>
      <sha1>3x8h5aojjg1r1c6n3rywtpxes0ibupy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gore</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14752</id>
    <revision>
      <id>224140</id>
      <parentid>222207</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T16:40:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>224140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6308" sha1="96m166ogn1y4scw97b184hoia82mknz" xml:space="preserve">{{Mùzyczny albùm infobox
| pòzwa albùmù = Gore
| òdjimk =
| artista = [[Deftones]]
| ôrt albùmù = [[sztudijny albùm]]
| wëdóné = [[8 łżëkwiata|8 aprila]] [[2016]]
| plac nagraniô = Los Angeles, Kalifòrniô
| mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[alternatiwny rock]], [[shoegaze]], [[dream pop]]
| czas dérowaniô = 48:14
| wëtwórniô = [[Reprise Records|Reprise]]
| produkcjô = [[Matt Hyde]], [[Deftones]]
| chronologiô = {{Karno chronologiô
| albùm = Gore
| rëchlészi = [[Koi No Yokan]]
| pòstãpny = [[Ohms]]
| rok = 2016
}}
}}

'''Gore''' – ósmi [[sztudijny albùm]] amerikańsczégò karna [[Deftones]], wëdóny [[8 łżëkwiata|8 aprila]] [[2016]] rokù nôkładã [[Reprise Records]]. Producentama albùmù bëlë [[Matt Hyde]] a téż nôleżnicë karna. Je to trzecy albùm kapelë nagróny z basystą [[Sergio Vega|Sergã Vegą]] a pierszi wëdóny pò smiercë [[Chi Cheng]]a w 2013 rokù.&lt;ref&gt;{{cytuj starnã
| url = https://www.allmusic.com/album/gore-mw0002916311
| titel = Gore – Deftones
| aùtór = Neil Z. Yeung
| prôca = AllMusic
| jãzëk = en
| data przëstãpù = 2026-10-30
}}&lt;/ref&gt;

Albùm parłãczi elementë [[alternatiwny metal|alternatiwnégò metalu]], [[alternatiwny rock|alternatiwnégò rocka]], [[shoegaze]]'u a téż [[dream pop]]u. W przërównanim z rëchlészima wëdôwiznama karna wëprzédniô sã barżi atmosfericznym a eksperimentalnym brzëmienim.&lt;ref&gt;{{cytuj starnã
| url = https://www.allmusic.com/album/gore-mw0002916311
| titel = Gore – Deftones
| aùtór = Neil Z. Yeung
| prôca = AllMusic
| jãzëk = en
| data przëstãpù = 2026-10-30
}}&lt;/ref&gt;

== Nagrania a mùzyka ==

Robòtë nad albùmã naczãłë sã w 2014 rokù. Òb czas nagraniów karno eksperimentowało z brzëmienim gitarów, syntezatorów a téż sztrukturą kòmpòzycje. W przërównanim do dwùch rëchlészich albùmów, ''[[Diamond Eyes]]'' a ''[[Koi No Yokan]]'', za produkcjã òdpòwiôdôł Matt Hyde miast [[Nick Raskulinecz|Nicka Raskulinecza]].&lt;ref&gt;{{cytuj starnã
| url = https://www.allmusic.com/album/gore-mw0002916311
| titel = Gore – Deftones
| aùtór = Neil Z. Yeung
| prôca = AllMusic
| jãzëk = en
| data przëstãpù = 2026-10-30
}}&lt;/ref&gt;

''Gore'' charakterizëje sã sparłãczenim drãdżich gitarowich riffów z melodijnym wòkalã [[Chino Moreno]] a téż przestrzennyma aranżacjama. Ùsôdzczi taczé jak „Doomed User” a „Gore” reprezentëją drãgszą starnã albùmù, równak le „Hearts / Wires”, „Phantom Bride” a „(L)MIRL” wëprzédniają sã mirniészim, atmosfericznym brzëmienim.&lt;ref&gt;{{cytuj starnã
| url = https://www.allmusic.com/album/gore-mw0002916311
| titel = Gore – Deftones
| aùtór = Neil Z. Yeung
| prôca = AllMusic
| jãzëk = en
| data przëstãpù = 2026-10-30
}}&lt;/ref&gt;

W ùsôdzkù „Phantom Bride” gòscynno wëstąpił gitarzista [[Jerry Cantrell]], znóny z karna [[Alice in Chains]].&lt;ref&gt;{{cytuj starnã
| url = https://blabbermouth.net/news/deftones-choose-next-single-from-new-album-gore
| titel = DEFTONES Choose Next Single From New Album 'Gore'
| prôca = Blabbermouth.net
| data = 2016-05-31
| jãzëk = en
| data przëstãpù = 2026-10-30
}}&lt;/ref&gt;

== Promòcjô a òdbiér ==

Albùm promòwóny béł przédno przez syngle „Prayers / Triangles”, „Doomed User” a „Hearts / Wires”. Pierszi z nich òstôł ùprzëstãpniony w gromicznikù 2016 rokù.&lt;ref&gt;{{cytuj starnã
| url = https://blabbermouth.net/news/deftones-choose-next-single-from-new-album-gore
| titel = DEFTONES Choose Next Single From New Album 'Gore'
| prôca = Blabbermouth.net
| data = 2016-05-31
| jãzëk = en
| data przëstãpù = 2026-10-30
}}&lt;/ref&gt;

''Gore'' pòtkôł sã z przewôżno pòzytiwnym òdbiérã mùzycznëch kritików, jacy zwracelë bôczënk na atmosfericzné brzëmienié a téż eksperimentólny charakter kòmpòzycje.&lt;ref&gt;{{cytuj starnã
| url = https://www.allmusic.com/album/gore-mw0002916311
| titel = Gore – Deftones
| aùtór = Neil Z. Yeung
| prôca = AllMusic
| jãzëk = en
| data przëstãpù = 2026-10-30
}}&lt;/ref&gt; Albùm zadebiutowôł na drëdżim placu amerikańsczi lëstë [[Billboard 200]], bãdącë sã jednym z nôwëżi notowónëch wëdôwiznów karna.&lt;ref&gt;{{cytuj starnã
| url = https://loudwire.com/deftones-no-2-billboard-200-album-chart-gore/
| titel = Deftones Nab No. 2 Spot on Billboard 200 Album Chart With 'Gore'
| aùtór = Chad Childers
| prôca = Loudwire
| data = 2016-04-18
| jãzëk = en
| data przëstãpù = 2026-10-30
}}&lt;/ref&gt;

== Lësta ùsôdzków ==

&lt;table class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 70%;&quot;&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;th style=&quot;width: 5%;&quot;&gt;Nr&lt;/th&gt;
 &lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Titel&lt;/th&gt;
 &lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Bôczënk&lt;/th&gt;
 &lt;th style=&quot;width: 15%;&quot;&gt;Czas&lt;/th&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;1.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Prayers / Triangles”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;3:38&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;2.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Acid Hologram”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;4:06&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;3.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Doomed User”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;4:27&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;4.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Geometric Headdress”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;3:29&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;5.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Hearts / Wires”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;5:21&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;6.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Pittura Infamante”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;4:04&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;7.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Xenon”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;3:17&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;8.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„(L)MIRL”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;5:02&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;9.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Gore”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;4:59&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;10.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Phantom Bride”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;gòscynno: [[Jerry Cantrell]]&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;4:53&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;11.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Rubicon”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;4:58&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr style=&quot;font-weight: bold; background-color: #f2f2f2;&quot;&gt;
 &lt;td colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;Fùl czas:&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;48:14&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé pòwrózczi ==
{{Commons}}
{{Deftones}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Platczi]]
[[Kategòrëjô:Deftones]]</text>
      <sha1>96m166ogn1y4scw97b184hoia82mknz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ohms</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14861</id>
    <revision>
      <id>224141</id>
      <parentid>223963</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T16:40:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>224141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6365" sha1="m7xxckqxocwmjms9e4j04v7njtamt0n" xml:space="preserve">{{Mùzyczny albùm infobox
| pòzwa albùmù = Ohms
| òdjimk = 
| artista = [[Deftones]]
| ôrt albùmù = [[sztudijny albùm]]
| wëdóné = [[25 séwnika]] [[2020]]
| plac nagraniô = Los Angeles, Kalifòrniô
| mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[alternatiwny rock]], [[post-metal]], [[shoegaze]]
| czas dérowaniô = 46:17
| wëtwórniô = [[Reprise Records|Reprise]]
| produkcjô = [[Terry Date]], [[Deftones]]
| chronologiô = {{Karno chronologiô
| albùm = Ohms
| rëchlészi = [[Gore]]
| pòstãpny = [[Private Music]]
| rok = 2020
}}
}}

'''Ohms''' – dzewiąti [[sztudijny albùm]] amerikańsczégò karna [[Deftones]], wëdóny 25 séwnika 2020 rokù nôkładã [[Reprise Records]]. Producentã albùmù béł Terry Date, jaczi rëchli wespółrobił z karnã przë jegò pierszich sztërëch sztudijnëch albùmach. Platka je pòwartã do wespółrobòtë z producentã pò pònad 15 latach.&lt;ref name=&quot;pitchfork&quot;&gt;{{cytuj starnã
| url = https://pitchfork.com/news/deftones-announce-new-album-ohms-share-new-song-listen/
| titel = Deftones Announce New Album Ohms, Share New Song: Listen
| aùtór = Madison Bloom
| prôca = Pitchfork
| data = 2020-08-21
| jãzëk = en
| data przëstãpù = 2026-11-03
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fader&quot;&gt;{{cytuj starnã
| url = https://www.thefader.com/2020/08/21/deftones-ohms-release-date
| titel = Deftones announce new album Ohms, share lead single
| aùtór = David Renshaw
| prôca = The FADER
| data = 2020-08-21
| jãzëk = en
| data przëstãpù = 2026-11-03
}}&lt;/ref&gt;

Albùm promòwałë syngle „Ohms”, „Genesis” a téż „Ceremony”. Titlowi ùsôdzk òstôł òpùblikòwóny 21 zélnika 2020 rokù a béł pierszim synglã zapòwiadającym platkã&lt;ref name=&quot;pitchfork&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cytuj starnã
| url = https://www.nme.com/news/music/deftones-tease-new-ohms-single-genesis-2754128
| titel = Deftones share brooding new single ‘Genesis’
| aùtór = Greta Brereton
| prôca = NME
| data = 2020-09-18
| jãzëk = en
| data przëstãpù = 2026-11-03
}}&lt;/ref&gt;.

== Nagrania a mùzyka ==

Robòtë nad albùmã pòczãłë sã w 2019 rokù. Nagriwczi òdbiwałë sã przédno w Henson Recording Studios w Los Angeles. Za produkcjã òdpòwiôdôł Terry Date, równak za miksowanié zwãkù òdpòwiôdôł Bob Ludwig&lt;ref name=&quot;fader&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;allmusic&quot;&gt;{{cytuj starnã
| url = https://www.allmusic.com/album/MW0003419200
| titel = Ohms – Deftones
| aùtór = Neil Z. Yeung
| prôca = AllMusic
| jãzëk = en
| data przëstãpù = 2026-11-03
}}&lt;/ref&gt;.

Ohms parłãczi elementë alternatiwnégò metalu, alternatiwnégò rocka, post-metalu a téż shoegaze'u. W przërównanim z ùszłim albùmã karna, ''[[Gore]]'', platk charakterizëje sã cãższim a barżi gitarowim brzëmienim. Mùzyka zamikô tak równo mòcczé gitarowé riffë, jak ë atmòsfericzné instrumentalné partie&lt;ref name=&quot;allmusic&quot; /&gt;.

Albùm skłôdô sã z dzesãc ùsôdzków. Wòkal Chino Moreno przechòdzy òd mirnëch, melodijnëch partiów do barżi agresywnégò spiéwù. Stephen Carpenter wëkòrzëstëje charakteristiczné dlô karna drãdżé gitarowé riffë, a ritmicznô sekcjô ùsôdzô dinamiczné a rozmajité aranżacje&lt;ref name=&quot;allmusic&quot; /&gt;.

== Promòcjô a òdbiér ==

Pierszim synglã promùjącym albùm béł ùsôdzk „Ohms”, òpùblikòwóny 21 zélnika 2020 rokù. Partnerowôł mù teledisk wëreżiserowóny przez Rafã Alcantarã. Pòstãpnyma synglama òstałë „Genesis” a téż „Ceremony”.&lt;ref&gt;{{cytuj starnã
| url = https://www.upi.com/Entertainment_News/Music/2020/08/21/Deftones-share-Ohms-music-video-ahead-of-new-album/1121598023491/
| titel = Deftones share 'Ohms' video ahead of new album
| prôca = UPI
| data = 2020-08-21
| jãzëk = en
| data przëstãpù = 2026-11-03
}}&lt;/ref&gt;

Albùm pòtkôł sã z baro pòzytiwnym òdbiérã mùzycznëch kritików. Recenzencë zwrôcelë bôczënk na cãżczé brzëmienié, atmòsfericzné kómpòzycje a téż pòwart Terry'ego Date'a do wespółrobòtë z karnã.&lt;ref name=&quot;allmusic&quot; /&gt;

''Ohms'' zadebiutowôł na piątim placu amerikańsczi lëstë [[Billboard 200]].&lt;ref&gt;{{cytuj starnã
| url = https://loudwire.com/deftones-ohms-top-5-debut-billboard-200-album-chart/
| titel = Deftones’ 'Ohms' Makes Top 5 Debut on the Billboard 200 Album Chart
| aùtór = Chad Childers
| prôca = Loudwire
| data = 2020-10-05
| jãzëk = en
| data przëstãpù = 2026-11-03
}}&lt;/ref&gt; Albùm zwëskôł téż nominacjã do nôdgrodë Grammy w kategòrie Best Rock Album òb czas 64. ceremònie rozdaniô nôdgrodów Grammy.&lt;ref&gt;{{cytuj starnã
| url = https://www.grammy.com/artists/deftones/7145/
| titel = Deftones – Artist
| prôca = Grammy Awards
| jãzëk = en
| data przëstãpù = 2026-11-03
}}&lt;/ref&gt;

== Lësta ùsôdzków ==
&lt;table class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 70%;&quot;&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;th style=&quot;width: 5%;&quot;&gt;Nr&lt;/th&gt;
 &lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Titel&lt;/th&gt;
 &lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Bôczënk&lt;/th&gt;
 &lt;th style=&quot;width: 15%;&quot;&gt;Czas&lt;/th&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;1.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Genesis”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;4:17&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;2.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Ceremony”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;3:27&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;3.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Urantia”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;4:30&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;4.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Error”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;3:37&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;5.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„The Spell of Mathematics”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;5:27&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;6.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Pompeji”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;5:25&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;7.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„This Link Is Dead”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;4:37&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;8.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Radiant City”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;3:35&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;9.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Headless”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;4:59&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;10.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Ohms”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;4:10&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;tr style=&quot;font-weight: bold; background-color: #f2f2f2;&quot;&gt;
 &lt;td colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;Fùl czas:&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;46:17&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé pòwrózczi ==
{{Commons}}
{{Deftones}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Platczi]]
[[Kategòrëjô:Deftones]]</text>
      <sha1>m7xxckqxocwmjms9e4j04v7njtamt0n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aleksander Macedońsczi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14957</id>
    <revision>
      <id>224129</id>
      <parentid>223987</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T16:28:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Terrus38</username>
        <id>14026</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>kòrekta</comment>
      <origin>224129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12178" sha1="r2xlbm6nwwb7yza14e8xfc95vvv3mtr" xml:space="preserve">{{Historicznô pòstac
 | miono = Aleksander Wiôldżi
 | orgmiono = Ἀλέξανδρος ὁ Μέγας
 | òbrôzk = Alexander the Great mosaic (cropped).jpg
 | òpisënk = Aleksander Wiôldżi
 | titel1 = Król Macedonie
 | pòprzédca1 = [[Filip II Macedońsczi]]
 | nastãpnik1 = [[Aleksander IV Macedońsczi]], [[Filip Arrhidaeus]]
 | panowanié1 = òd 336 p.n.e. do 323 p.n.e.
 | titel2 = Hegemón Kòrincczégò Związkù
 | pòprzédca2 = [[Filip II Macedońsczi]]
 | panowanié2 = òd 326 p.n.e. do 323 p.n.e.
 | titel3 = Król Egiptu
 | panowanié3 = òd 332 p.n.e. do 323 p.n.e.
 | nastãpnik3 = [[Filip Arrhidaeus]]
 | titel4 = Król Azje
 | panowanié4 = òd 331 p.n.e. do 323 p.n.e.
 | nastãpnik4 = [[Filip Arrhidaeus]]
 | data ùrodzeniô = [[20 lëpińca]] 356 p.n.e.
 | môl ùrodzeniô = [[Pella]]
 | data smiercë = [[10 czerwińca|10]]/[[11 czerwińca]] 323 p.n.e.
 | môl smiercë = [[Babilón]]
|dinastiô=Argeadowie}}

'''Aleksander III Macedońsczi''' ({{Jãz.|grc}} Ἀλέξανδρος ὁ Τρίτος ὁ Μακεδών, ''Aleksandros ho Tritos ho Makedon''), pòwszechno znóny jakò '''Aleksander Wiôldżi''' (Ἀλέξανδρος ὁ Μέγας, ''Aleksandros ho Megas''), pòzéwóny '''niedobëtim''' (ἀνίκητος; ùr. [[20 lëpińca]] 356 p.n.e. w [[Pella|Pellë]], ùm. [[10 czerwińca|10]] abò [[11 czerwińca]] 323 p.n.e. w [[Babilón|Babilonie]]) – król [[Stôrożëtny Macedoniô|Macedonie]] z dynastie Argeadów (òd 336 p.n.e), hegemón [[Kòrincczi Związk|Kòrincczégò Związkù]], król [[Azjô|Azje]] ë faraón [[Egipt|Egiptu]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Plutarch z Cheronei, ''Żywoty sławnych mężów. Aleksander Wielki'', dolm. M. Brożek, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1955.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Kwintus Kurcjusz Rufus, ''Historia Aleksandra Wielkiego, króla macedońskiego'', dolm. L. Winniczuk, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1976.&lt;/ref&gt;. Ùznôwóny za jednegò z nôwëbitniészëch wòjskòwëch wódców ë strategów w historie. W ciągù blós trzënôsce lat panowaniégò stwòrził jedno z nôwikszich imperiów stôrożëtnoscë, rozcygającé sã òd [[Jońsczé Mòrze|Jońsczégò Mòrza]] jaż pò [[Himalaje]]. Nigdë nie przegrôł żódny biôtczi, co ùczëniło gò niedoscëgłim mòdłã dlô pózniészëch wódców, taczich jak [[Hannibal]], [[Juliusz Cezar]] czë [[Napòléón Bònaparte]]&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;Green P., ''Aleksander Wielki i epoka hellenistyczna'', Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2002.&lt;/ref&gt;.

== Wczasné lata ==
Aleksander ùrodził sã w Pellë, tedëczasny stolëcë macedońsczégò królestwa. Béł sënã króla [[Filip Macedońsczi|Filipa II Macedońsczégò]] ë jegò czwiôrti białczi, [[Epir|epirocczi]] ksãżniczczi Òlimpias&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Młodosc spãdzył na dwòrze òjca, dze béł rëchtowóny do rolë przińdnégò włôdcë.

We wiekù trzënôsce lat jegò priwatnym szkólnym òstôł [[Aristoteles]] – jeden òd nôwëbitniészich filozofów stôrożëtnoscë&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Edukacjô òbjimała [[Filozofiô|filozofiã]], [[Medicyna|medicynã]], [[mòralnosc]], [[Religiô|religiã]], [[Logika|logikã]] ë [[kùńszt]]. Pòd cëskã Aristotelesa Aleksander rozwinął pasjã do grecczi lëteraturë, a òsoblëwie do ''[[Iliada|Iliadë]]'' [[Hòmer|Hòmera]], jaką nosył przë sobie òb czas wszëtczich wòjnowëch kampaniów, chcącë bëc na jedno z mitologicznym herosã [[Achilles|Achillesã]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

Z tegò cządu pòchòdzy téż słôwnô legenda ò [[Bùcefôł|Bùcefale]] – baro nôremnym kòniu, chtërnégò żóden z dwòrzanów nie mógł ùjerzmic. Nôscelatny Aleksander òbacził, że zwiérzã bòji sã swòjégò cenia. Sczerowôł kònia pëskã w stronã słuńca, co pòzwòlëło mù na niegò wsadnąc. Bùcefôł stôł sã jegò ùlubionym pòdsôdkã ë towarził mù jaż do kampanie w [[Indie|Indiach]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;Arrian z Nikomedii, ''Wyprawa Aleksandra Wielkiego'', dolm. H. Gesztoft-Gasztold, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2004.&lt;/ref&gt;.

== Òbjãcé władzë ==
W 336 r. p.n.e. król Filip II òstôł zamòrdowóny bez swòjégò òchroniarza, [[Pauzaniasz|Pauzaniasza]], òb czas wieselnëch ùroczëstosców w Ajgaju&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;Diodor Sycylijsczi, ''Historicznô biblioteka'', knéga XVII (zbiorowé òpracowania ë dolmaczënczi fragmentów).&lt;/ref&gt;. Dwôdzescelatny Aleksander òstôł zarô òbwołóny królã przez zebraną na placu arystokracjã ë armiã.

Jegò pierszé lata na tronie wëmôgałë bezwzglãdnoscë. Mùszôł chùtkò wëeliminowac pòtencjalnëch pretendentów do tronu ë zdëszëc bùńtë grecczich gardów-państwów (m.jin. [[Tebë|Tebów]] ë [[Atenë|Atenów]]), chtërne ùznałë smierc Filipa II za leżnosc do zrzuceniégò macedońsczi hegemónie&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;Hammond N.G.L., ''Starożytna Macedonia. Początki, instytucje, dzieje'', Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1999.&lt;/ref&gt;. Aleksander wnym pòmaszerowôł na pôłnié, zrównôł zbùńtowóné Tebë z zemią (òbszczãdzywającë blós swiãtnice ë chëcz pòetë [[Pindar|Pindara]]) ë przedôł òcalałëch mieszkańców w niewòlã&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;. Zszokòwónô Greckô wnetka ùznała jegò zwierzchnosc, co pòzwòlëło mù rozpòcząc planowóną jesz przez òjca inwazjã na persczé imperium.

== Pòdbòje ==
Kampaniô procëm [[imperium Achemanidów]] zaczãła sã z zymkù 334 r. p.n.e. Aleksander przeszedł [[Dardanele]], rzucającë pékã w azjaticką zemiã na znak, że nen kòntinent je darã bògów, jaczi dobiwô prawã péka&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

=== Główné pòbitwë ===
Nimò znaczny lëczbòwy przewôdżi procëmnika, macedońskô armiô (òpiartô na falandze ùzbrojony w dłudżé péczi zwóné ''sarisama'' ë elitarnëch òddzélach jazdë - ''hetajrach'') òkôzała sã machiną nie do zatrzimaniégò&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Biôtka
!Rok (p.n.e.)
!Procëmnik
!Skùtk biôtczi
|-
|nad rzéką Granik
|334
|Persczi satrapòwie
|Rozbicé persczich grańcznëch sëłów, òtemkniãcé drodżi do Mniészi Azje&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.
|-
|pòd Issos
|333
|Król [[Dariusz III]]
|Całkòwité dobëcé Macedończików. Dariusz ratëje sã ùcekã a jegò familiô trôfiô do niewòli&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;.
|-
|òblëżenié Tëru
|332
|Fenickô flota ë garnizón
|Wëbùdowanié groble, bë dobëc gard na òstrowie. Kùńc persczi mòrsczi pòtãdżi&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.
|-
|pòd Gaùgamelą
|331
|Król Dariusz III
|Rozstrzigajacô biôtka. Zniszczenié nôwikszi persczi armie ë òstateczny ùpôdk imperium Achemenidów&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;.
|-
|nad rzéką Hidaspes
|326
|Król Pòros
|Takticzny geniusz procëm bòjowim słonióm. Nôcãższô biôtka w żëcym Aleksandra&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.
|}

== Chronologiô ekspansje ==
{| style=&quot;border-collapse: collapse; margin-top: 10px; margin-left: 5px; background-color: transparent;&quot;
| style=&quot;min-width: 35px; border-right: 1px dotted #888; vertical-align: top; text-align: right; padding-top: 5px;&quot; | &lt;div style=&quot;display: inline-block; width: 12px; height: 12px; border: 1px solid #888; border-radius: 50%; background-color: #fff; margin-right: -7px; position: relative; z-index: 2;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding: 0 0 20px 20px; vertical-align: top;&quot; |
'''Wkroczënié do Egiptu'''&lt;br /&gt;
''332 p.n.e.''&lt;br /&gt;
Pò dobëcym pòrénkòwégò sztrądu [[Strzódzemné Mòrze|Strzódzemnégò Mòrza]] Aleksander wkrôczô do Egiptu. Òstôł przëwitóny jakò wëzwòlëcél spòd persczégò jerzma ë kòrónowóny na faraòna. Przepòwiednica w òaze Syùa ògłôszô gò sënã Zeùsa-Amòna&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Zakłôdô gard [[Aleksandriô]], jaczi stónie sã intelektualną stolëcą stôrożëtnégò swiata.
|-
| style=&quot;min-width: 35px; border-right: 1px dotted #888; vertical-align: top; text-align: right; padding-top: 5px;&quot; | &lt;div style=&quot;display: inline-block; width: 12px; height: 12px; border: 1px solid #888; border-radius: 50%; background-color: #fff; margin-right: -7px; position: relative; z-index: 2;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding: 0 0 20px 20px; vertical-align: top;&quot; |
'''Dobëcé Persepòlis'''&lt;br /&gt;
''330 p.n.e.''&lt;br /&gt;
Pò wëgróny pòd Gaùgamelą Aleksander wkrôczô do ceremonialny stolëcë Persji – Persepòlis. Pò czilenôsce miesącach òkùpacje pałace persczich królów òstałë spôloné, co miało bëc fòrmą zemstë za zniszczenié Atenów przez Kserksesa w 480 r. p.n.e.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;.
|-
| style=&quot;min-width: 35px; border-right: 1px dotted #888; vertical-align: top; text-align: right; padding-top: 5px;&quot; | &lt;div style=&quot;display: inline-block; width: 12px; height: 12px; border: 1px solid #888; border-radius: 50%; background-color: #fff; margin-right: -7px; position: relative; z-index: 2;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding: 0 0 20px 20px; vertical-align: top;&quot; |
'''Kampaniô w Baktrii ë Sogdianie'''&lt;br /&gt;
''329 – 327 p.n.e.''&lt;br /&gt;
Cãżczé partizancczé wòjnë na terenach dzysészégò [[Afganistan|Afganistanu]] i [[Tadżikistan|Tadżikistanu]]. Aleksander bierze za swòją białkã [[Baktriô|baktrijską]] ksãżniczkã Roksanã, dążącë do zjednaniégò kùlturów Pòrénkù ë Zôpadu&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.
|-
| style=&quot;min-width: 35px; border-right: 1px dotted #888; vertical-align: top; text-align: right; padding-top: 5px;&quot; | &lt;div style=&quot;display: inline-block; width: 12px; height: 12px; border: 1px solid #888; border-radius: 50%; background-color: #fff; margin-right: -7px; position: relative; z-index: 2;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding: 0 0 20px 20px; vertical-align: top;&quot; |
'''Bùńt armie nad rzéką Hifasys'''&lt;br /&gt;
''326 p.n.e.''&lt;br /&gt;
Pò wëczerpùjący biôtce nad Hidaspesã macedońsczi weterani òdmôwiają dalszégò marszu w głąb Indiów. Złómóny òpòrã swëch lëdzy, Aleksander je zmùszony zarządzëc òdwrót ë powrót do Babilonu&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.
|}
== Smierc ==
Òb zymk 323 r. pn.e. Aleksander wrócył do Babilonu, jaczi planowôł ùczënic stolëcą swòjégò ògrómnégò państwa. Szëkòwôł sã ju do dalszëch kampaniów (nôgwësni na [[Arabsczi Półòstrów]] ë do [[Kartagina|Kartaginë]]). Równak na przełómanim maja ë czerwińca, pò jedny òd wëstôwnëch gòscënów, król zapôdł na cãżką chòrosc, chtënyi tòwarzëła wësokô gòrączka&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

Ùmiarł 10 abò 11 czerwińca 323 r. p.n.e., mającë ledwie 32 lata. Dokładnô przëczëna jegò smiercë do dzysdnia òstôwô przedmiotã historicznëch debatów. Nôùkòwcë sugerëją [[Malariô|malariã]], [[brzëszny tifùs]], wirus Zôpadnégò Nilu, [[zapôlenié mòzgòwëch plechów]], a nawetka òtrëcé. Zapitóny na smiertelnym łożu ò to, kòmù òstôwiô swòje imperium, miôł że wierã òdpòwiedzec: ''Nôgòdniészémù'' (abò ''Nôsëlniészémù'')&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;.

== Spôdkòwizna ==
Òdéńscé Aleksandra Wiôldżégò doprowadzëlo do bezlëtosnëch domôcëch wòjnów midzë jegò wódcama (tzw. wòjnë diadochów), jaczé òb cziledzesąt lat pòdzelëłë stolëmné imperium na mniészé królestwa (m.jin. [[Egipt Ptolemeùszów]], [[imperium Seleùcydów]] ë [[Macedoniô Antygonidów|Macedoniã Antygonidów]])&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;.

Głównym òsygniãcym Aleksandra, pòmijającë genialną wòjskòwą taktikã, bëło rozkòscérzenié grecczi kùlturë, jãzëka ([[Pòspólnô greka|greka kòjne]]) ë òbëczajów na teritoriach [[Azjô|Azje]] ë [[Afrika|Africzi]]&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Zapòczątkòwôł òn na ten ôrt [[Hellenisticznô epòka|hellenisticzną epòkã]] - cząd warający jaż do rzimsczégò pòdbòju Egiptu, charakterizëjący sã bezprecedensową intelektualną wëmianą, rozkwitã nôùczi ë łączënim sã pòrénkòwëch ë zôpadniëch elementów w jedną ùniwersalną kùlturã&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Òd cziledzesąt założonëch przez niegò miast (wikszosc nazwôł swòjim mionã), egipskô Aleskandriô stała sã symbòlã ti nowi, globalny epòczi.

== Przëpisë ==
&lt;references /&gt;

== Bùtnowé pòwrózczi ==
{{Kòntrola}}
[[Kategòrëjô:Mònarchòwie]]</text>
      <sha1>r2xlbm6nwwb7yza14e8xfc95vvv3mtr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224145</id>
      <parentid>224129</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T19:20:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dzywòwidz</username>
        <id>17628</id>
      </contributor>
      <comment>/* Pòdbòje */</comment>
      <origin>224145</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12178" sha1="n51yrdoi7nm91wlyfuwf44gsewkqssn" xml:space="preserve">{{Historicznô pòstac
 | miono = Aleksander Wiôldżi
 | orgmiono = Ἀλέξανδρος ὁ Μέγας
 | òbrôzk = Alexander the Great mosaic (cropped).jpg
 | òpisënk = Aleksander Wiôldżi
 | titel1 = Król Macedonie
 | pòprzédca1 = [[Filip II Macedońsczi]]
 | nastãpnik1 = [[Aleksander IV Macedońsczi]], [[Filip Arrhidaeus]]
 | panowanié1 = òd 336 p.n.e. do 323 p.n.e.
 | titel2 = Hegemón Kòrincczégò Związkù
 | pòprzédca2 = [[Filip II Macedońsczi]]
 | panowanié2 = òd 326 p.n.e. do 323 p.n.e.
 | titel3 = Król Egiptu
 | panowanié3 = òd 332 p.n.e. do 323 p.n.e.
 | nastãpnik3 = [[Filip Arrhidaeus]]
 | titel4 = Król Azje
 | panowanié4 = òd 331 p.n.e. do 323 p.n.e.
 | nastãpnik4 = [[Filip Arrhidaeus]]
 | data ùrodzeniô = [[20 lëpińca]] 356 p.n.e.
 | môl ùrodzeniô = [[Pella]]
 | data smiercë = [[10 czerwińca|10]]/[[11 czerwińca]] 323 p.n.e.
 | môl smiercë = [[Babilón]]
|dinastiô=Argeadowie}}

'''Aleksander III Macedońsczi''' ({{Jãz.|grc}} Ἀλέξανδρος ὁ Τρίτος ὁ Μακεδών, ''Aleksandros ho Tritos ho Makedon''), pòwszechno znóny jakò '''Aleksander Wiôldżi''' (Ἀλέξανδρος ὁ Μέγας, ''Aleksandros ho Megas''), pòzéwóny '''niedobëtim''' (ἀνίκητος; ùr. [[20 lëpińca]] 356 p.n.e. w [[Pella|Pellë]], ùm. [[10 czerwińca|10]] abò [[11 czerwińca]] 323 p.n.e. w [[Babilón|Babilonie]]) – król [[Stôrożëtny Macedoniô|Macedonie]] z dynastie Argeadów (òd 336 p.n.e), hegemón [[Kòrincczi Związk|Kòrincczégò Związkù]], król [[Azjô|Azje]] ë faraón [[Egipt|Egiptu]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Plutarch z Cheronei, ''Żywoty sławnych mężów. Aleksander Wielki'', dolm. M. Brożek, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1955.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Kwintus Kurcjusz Rufus, ''Historia Aleksandra Wielkiego, króla macedońskiego'', dolm. L. Winniczuk, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1976.&lt;/ref&gt;. Ùznôwóny za jednegò z nôwëbitniészëch wòjskòwëch wódców ë strategów w historie. W ciągù blós trzënôsce lat panowaniégò stwòrził jedno z nôwikszich imperiów stôrożëtnoscë, rozcygającé sã òd [[Jońsczé Mòrze|Jońsczégò Mòrza]] jaż pò [[Himalaje]]. Nigdë nie przegrôł żódny biôtczi, co ùczëniło gò niedoscëgłim mòdłã dlô pózniészëch wódców, taczich jak [[Hannibal]], [[Juliusz Cezar]] czë [[Napòléón Bònaparte]]&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;Green P., ''Aleksander Wielki i epoka hellenistyczna'', Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2002.&lt;/ref&gt;.

== Wczasné lata ==
Aleksander ùrodził sã w Pellë, tedëczasny stolëcë macedońsczégò królestwa. Béł sënã króla [[Filip Macedońsczi|Filipa II Macedońsczégò]] ë jegò czwiôrti białczi, [[Epir|epirocczi]] ksãżniczczi Òlimpias&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Młodosc spãdzył na dwòrze òjca, dze béł rëchtowóny do rolë przińdnégò włôdcë.

We wiekù trzënôsce lat jegò priwatnym szkólnym òstôł [[Aristoteles]] – jeden òd nôwëbitniészich filozofów stôrożëtnoscë&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Edukacjô òbjimała [[Filozofiô|filozofiã]], [[Medicyna|medicynã]], [[mòralnosc]], [[Religiô|religiã]], [[Logika|logikã]] ë [[kùńszt]]. Pòd cëskã Aristotelesa Aleksander rozwinął pasjã do grecczi lëteraturë, a òsoblëwie do ''[[Iliada|Iliadë]]'' [[Hòmer|Hòmera]], jaką nosył przë sobie òb czas wszëtczich wòjnowëch kampaniów, chcącë bëc na jedno z mitologicznym herosã [[Achilles|Achillesã]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

Z tegò cządu pòchòdzy téż słôwnô legenda ò [[Bùcefôł|Bùcefale]] – baro nôremnym kòniu, chtërnégò żóden z dwòrzanów nie mógł ùjerzmic. Nôscelatny Aleksander òbacził, że zwiérzã bòji sã swòjégò cenia. Sczerowôł kònia pëskã w stronã słuńca, co pòzwòlëło mù na niegò wsadnąc. Bùcefôł stôł sã jegò ùlubionym pòdsôdkã ë towarził mù jaż do kampanie w [[Indie|Indiach]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;Arrian z Nikomedii, ''Wyprawa Aleksandra Wielkiego'', dolm. H. Gesztoft-Gasztold, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2004.&lt;/ref&gt;.

== Òbjãcé władzë ==
W 336 r. p.n.e. król Filip II òstôł zamòrdowóny bez swòjégò òchroniarza, [[Pauzaniasz|Pauzaniasza]], òb czas wieselnëch ùroczëstosców w Ajgaju&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;Diodor Sycylijsczi, ''Historicznô biblioteka'', knéga XVII (zbiorowé òpracowania ë dolmaczënczi fragmentów).&lt;/ref&gt;. Dwôdzescelatny Aleksander òstôł zarô òbwołóny królã przez zebraną na placu arystokracjã ë armiã.

Jegò pierszé lata na tronie wëmôgałë bezwzglãdnoscë. Mùszôł chùtkò wëeliminowac pòtencjalnëch pretendentów do tronu ë zdëszëc bùńtë grecczich gardów-państwów (m.jin. [[Tebë|Tebów]] ë [[Atenë|Atenów]]), chtërne ùznałë smierc Filipa II za leżnosc do zrzuceniégò macedońsczi hegemónie&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;Hammond N.G.L., ''Starożytna Macedonia. Początki, instytucje, dzieje'', Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1999.&lt;/ref&gt;. Aleksander wnym pòmaszerowôł na pôłnié, zrównôł zbùńtowóné Tebë z zemią (òbszczãdzywającë blós swiãtnice ë chëcz pòetë [[Pindar|Pindara]]) ë przedôł òcalałëch mieszkańców w niewòlã&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;. Zszokòwónô Greckô wnetka ùznała jegò zwierzchnosc, co pòzwòlëło mù rozpòcząc planowóną jesz przez òjca inwazjã na persczé imperium.

== Pòdbòje ==
Kampaniô procëm [[imperium Achemanidów]] zaczãła sã z zymkù 334 r. p.n.e. Aleksander przeszedł [[Dardanele]], rzucającë pékã w azjaticką zemiã na znak, że nen kòntinent je darã bògów, jaczi dobiwô prawã péka&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

=== Główné pòbitwë ===
Nimò znaczny lëczbòwy przewôdżi procëmnika, macedońskô armiô (òpiartô na falandze ùzbrojony w dłudżé péczi zwóné ''sarisama'' ë elitarnëch òddzélach jazdë - ''hetajrach'') òkôzała sã machiną nie do zatrzimaniégò&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Biôtka
!Rok (p.n.e.)
!Procëmnik
!Skùtk biôtczi
|-
|nad rzéką Granik
|334
|Persczi satrapòwie
|Rozbicé persczich grańcznëch sëłów, òtemkniãcé dardżi do Mniészi Azje&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.
|-
|pòd Issos
|333
|Król [[Dariusz III]]
|Całkòwité dobëcé Macedończików. Dariusz ratëje sã ùcekã a jegò familiô trôfiô do niewòli&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;.
|-
|òblëżenié Tëru
|332
|Fenickô flota ë garnizón
|Wëbùdowanié groble, bë dobëc gard na òstrowie. Kùńc persczi mòrsczi pòtãdżi&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.
|-
|pòd Gaùgamelą
|331
|Król Dariusz III
|Rozstrzigajacô biôtka. Zniszczenié nôwikszi persczi armie ë òstateczny ùpôdk imperium Achemenidów&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;.
|-
|nad rzéką Hidaspes
|326
|Król Pòros
|Takticzny geniusz procëm bòjowim słonióm. Nôcãższô biôtka w żëcym Aleksandra&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.
|}

== Chronologiô ekspansje ==
{| style=&quot;border-collapse: collapse; margin-top: 10px; margin-left: 5px; background-color: transparent;&quot;
| style=&quot;min-width: 35px; border-right: 1px dotted #888; vertical-align: top; text-align: right; padding-top: 5px;&quot; | &lt;div style=&quot;display: inline-block; width: 12px; height: 12px; border: 1px solid #888; border-radius: 50%; background-color: #fff; margin-right: -7px; position: relative; z-index: 2;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding: 0 0 20px 20px; vertical-align: top;&quot; |
'''Wkroczënié do Egiptu'''&lt;br /&gt;
''332 p.n.e.''&lt;br /&gt;
Pò dobëcym pòrénkòwégò sztrądu [[Strzódzemné Mòrze|Strzódzemnégò Mòrza]] Aleksander wkrôczô do Egiptu. Òstôł przëwitóny jakò wëzwòlëcél spòd persczégò jerzma ë kòrónowóny na faraòna. Przepòwiednica w òaze Syùa ògłôszô gò sënã Zeùsa-Amòna&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Zakłôdô gard [[Aleksandriô]], jaczi stónie sã intelektualną stolëcą stôrożëtnégò swiata.
|-
| style=&quot;min-width: 35px; border-right: 1px dotted #888; vertical-align: top; text-align: right; padding-top: 5px;&quot; | &lt;div style=&quot;display: inline-block; width: 12px; height: 12px; border: 1px solid #888; border-radius: 50%; background-color: #fff; margin-right: -7px; position: relative; z-index: 2;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding: 0 0 20px 20px; vertical-align: top;&quot; |
'''Dobëcé Persepòlis'''&lt;br /&gt;
''330 p.n.e.''&lt;br /&gt;
Pò wëgróny pòd Gaùgamelą Aleksander wkrôczô do ceremonialny stolëcë Persji – Persepòlis. Pò czilenôsce miesącach òkùpacje pałace persczich królów òstałë spôloné, co miało bëc fòrmą zemstë za zniszczenié Atenów przez Kserksesa w 480 r. p.n.e.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;.
|-
| style=&quot;min-width: 35px; border-right: 1px dotted #888; vertical-align: top; text-align: right; padding-top: 5px;&quot; | &lt;div style=&quot;display: inline-block; width: 12px; height: 12px; border: 1px solid #888; border-radius: 50%; background-color: #fff; margin-right: -7px; position: relative; z-index: 2;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding: 0 0 20px 20px; vertical-align: top;&quot; |
'''Kampaniô w Baktrii ë Sogdianie'''&lt;br /&gt;
''329 – 327 p.n.e.''&lt;br /&gt;
Cãżczé partizancczé wòjnë na terenach dzysészégò [[Afganistan|Afganistanu]] i [[Tadżikistan|Tadżikistanu]]. Aleksander bierze za swòją białkã [[Baktriô|baktrijską]] ksãżniczkã Roksanã, dążącë do zjednaniégò kùlturów Pòrénkù ë Zôpadu&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.
|-
| style=&quot;min-width: 35px; border-right: 1px dotted #888; vertical-align: top; text-align: right; padding-top: 5px;&quot; | &lt;div style=&quot;display: inline-block; width: 12px; height: 12px; border: 1px solid #888; border-radius: 50%; background-color: #fff; margin-right: -7px; position: relative; z-index: 2;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding: 0 0 20px 20px; vertical-align: top;&quot; |
'''Bùńt armie nad rzéką Hifasys'''&lt;br /&gt;
''326 p.n.e.''&lt;br /&gt;
Pò wëczerpùjący biôtce nad Hidaspesã macedońsczi weterani òdmôwiają dalszégò marszu w głąb Indiów. Złómóny òpòrã swëch lëdzy, Aleksander je zmùszony zarządzëc òdwrót ë powrót do Babilonu&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.
|}
== Smierc ==
Òb zymk 323 r. pn.e. Aleksander wrócył do Babilonu, jaczi planowôł ùczënic stolëcą swòjégò ògrómnégò państwa. Szëkòwôł sã ju do dalszëch kampaniów (nôgwësni na [[Arabsczi Półòstrów]] ë do [[Kartagina|Kartaginë]]). Równak na przełómanim maja ë czerwińca, pò jedny òd wëstôwnëch gòscënów, król zapôdł na cãżką chòrosc, chtënyi tòwarzëła wësokô gòrączka&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

Ùmiarł 10 abò 11 czerwińca 323 r. p.n.e., mającë ledwie 32 lata. Dokładnô przëczëna jegò smiercë do dzysdnia òstôwô przedmiotã historicznëch debatów. Nôùkòwcë sugerëją [[Malariô|malariã]], [[brzëszny tifùs]], wirus Zôpadnégò Nilu, [[zapôlenié mòzgòwëch plechów]], a nawetka òtrëcé. Zapitóny na smiertelnym łożu ò to, kòmù òstôwiô swòje imperium, miôł że wierã òdpòwiedzec: ''Nôgòdniészémù'' (abò ''Nôsëlniészémù'')&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;.

== Spôdkòwizna ==
Òdéńscé Aleksandra Wiôldżégò doprowadzëlo do bezlëtosnëch domôcëch wòjnów midzë jegò wódcama (tzw. wòjnë diadochów), jaczé òb cziledzesąt lat pòdzelëłë stolëmné imperium na mniészé królestwa (m.jin. [[Egipt Ptolemeùszów]], [[imperium Seleùcydów]] ë [[Macedoniô Antygonidów|Macedoniã Antygonidów]])&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;.

Głównym òsygniãcym Aleksandra, pòmijającë genialną wòjskòwą taktikã, bëło rozkòscérzenié grecczi kùlturë, jãzëka ([[Pòspólnô greka|greka kòjne]]) ë òbëczajów na teritoriach [[Azjô|Azje]] ë [[Afrika|Africzi]]&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Zapòczątkòwôł òn na ten ôrt [[Hellenisticznô epòka|hellenisticzną epòkã]] - cząd warający jaż do rzimsczégò pòdbòju Egiptu, charakterizëjący sã bezprecedensową intelektualną wëmianą, rozkwitã nôùczi ë łączënim sã pòrénkòwëch ë zôpadniëch elementów w jedną ùniwersalną kùlturã&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Òd cziledzesąt założonëch przez niegò miast (wikszosc nazwôł swòjim mionã), egipskô Aleskandriô stała sã symbòlã ti nowi, globalny epòczi.

== Przëpisë ==
&lt;references /&gt;

== Bùtnowé pòwrózczi ==
{{Kòntrola}}
[[Kategòrëjô:Mònarchòwie]]</text>
      <sha1>n51yrdoi7nm91wlyfuwf44gsewkqssn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hòmer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14965</id>
    <revision>
      <id>224097</id>
      <parentid>224047</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:56:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Terrus38</username>
        <id>14026</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>kòrekta</comment>
      <origin>224097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13815" sha1="nhaudybu16fjajggozjovosrxkawx3c" xml:space="preserve">[[Òbrôzk:Homer bust, Farnese collection (Naples).jpg|mały|[[Piersnica]] Hòmera]]

'''Hòmer''' ({{Jãz.|grc}} ''Ὅμηρος'', ''Hómēros'') – legendarny [[Greckô|grecczi]] wanożny spiéwôk ([[aòjda]]), epik, pòwszechno ùznôwóny za òjca epicczi pòezje ë nôwiãkszégò ùsôdzcã lëteraturë stôrożëtny Grecje&lt;ref&gt;Kumaniecki K., ''Historia kultury starożytnej Grecji i Rzymu'', Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1987, s. 45–52.&lt;/ref&gt;. Je nôstarszim znónym z miona eùropejsczim [[Pòeta|pòetą]], chtërnémù anticznô tradicjô przëpisëje aùtorstwò dwùch spòdlowëch epòsów – [[Iliada|Iliadë]] ë [[Òdisejô|Òdiseje]], a téż ''Hòmerowëch himnów'', herojikòmicznëch pòematów (np. [[Batrachòmiomachia]]) ë [[Epigramat|epigramatów]]. Jegò dokazë bëłë fùńdameńtã nôùczi, kùlturë ë juwernotë stôrożëtnëch Greków, mającë wiôldżi ë nieprzerwóny cësk na całą pòzniészą eùropejską [[Lëteratura|lëteraturã]] ë [[Kùltura|kùlturã]].

Trwający òd stôrożëtnoscë jaż do dzys sztrid ò aùtorstwò Iliadë ë Òdiseje jak téż samò historiczné jistnienié Hòmera je znóny w nôùce jakno hòmerowô kwestiô&lt;ref&gt;Sinko T., ''Zarys historii literatury greckiej'', Tom 1, PWN, Warszawa 1959, s. 74–88.&lt;/ref&gt;.

== Żëcopis ë legenda ==
Ò żëcym Hòmera nie zachòwałë sã niżódne wiarëwôrtné historiczné wiadła, a ju w klasycznym cządze jegò pòstacjô bëła w wiôldżim dzélu zmitologizowónô. Stôrożëtny Grekòwie przëdstôwielë gò sobie nôczãscy jakno slepégò, stôrégò wanożnégò spiéwôka z [[Lira|lirą]], co wanożił òd dwòru do dwòru. No wëòbrażenié òpiérało sã dzélowò na etimòlogie miona (słowò ''homēros'' w niechtërnëch grecczich dialektach mògło òznaczac „slépc” abò „zôrãcznik”&lt;ref&gt;Lesky A., ''Historia literatury starożytnej Grecji'', przekł. J. Rybowski, Warszawa 2006, s. 34.&lt;/ref&gt;) a téż na pòstacje niewidomégò aòjdë [[Demòdok|Demòdoka]] z Òdiseje, w jaczim doszëkiwelë sã aùtopòrtretu ùtwórcë.

Ju w stôrożëtnoscë ò miono môlu ùrodzeniégò Hòmera wadzëło sã sétmë grecczich miastów. Zjawiszcze to ùwiecznioné òstało w słôwnym epigramace: ''Sétmë miastów wadzy sã ò ród Hòmera: Smirna, Chios, Kòlofón, Itaka, Pilos, Argòs, Atenë''. Badérowania nad jóńsczim dialektã epòsów wskazëją, że pòeta (abò tradicjô, z jaczi czerpôł) nôprawdopòdobni pòchôdôł z Jonii, to je z grecczich kòloniów na zôpadnym brzegù [[Mniészô Azjô|Mniészi Azje]], przë czim nôczãscy wskazëje sã na [[Izmir|Smirnã]] abò òstrów Chios. Na Chios przez stalata dzejôł cech rapsodów zwónëch Hòmeridama (''Homeridai''), chtërny trzimelë, że są jegò biologicznyma abò dëchòwima pòtómkama&lt;ref&gt;Wipszycka E., Bravo B., ''Historia starożytnych Greków'', Tom 1, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2010, s. 110–113.&lt;/ref&gt;.

Chronologiô żëcégò pòetë téż bëła przedmiotã domësłów. Historik [[Herodot]], co żił w V wiekù p.n.e., trzimôł, że Hòmer ë [[Hezjod]] żëlë „nôwëżi sztërësta lat przede mną”, co stôwiałobë Hòmera w pòłowie IX wiekù p.n.e.&lt;ref&gt;Herodot, ''Dzieje'', Księga II, 53, dolm. S. Hammer, Czytelnik, Warszawa 2007.&lt;/ref&gt; Terôczasnô nôùka (m.jin. na spòdlim analizë kùlturowëch realiów, taczich jak ùżëcé żelazła, znajomòsc [[Fenicczé pismo|fenicczégò pisma]] czë òrganizacjô [[pòlis]]) nôczãscy datëje pòwstanié Iliadë na pòłowã abò drëgą pòłowã VIII wiekù p.n.e., a Òdiseje na kùńc negò stalatégò, chòc niechtërny badérowie przesuwają to datowanié na zôczątk VII wiekù p.n.e.

== Hòmerowô kwestiô ==
Problem historicznoscë Hòmera ë aùtorstwa jegò dokazów béł pòdnôszóny ju w stôrożëtnoscë przez tzw. ''chorizontes'' (rozdzélającëch), chtërny trzimelë, że Iliada ë Òdisejô mają dwùch rozmajitëch aùtorów, co dokazywelë różnicama w nastroju, słowiznie ë psychòlogiczny kònstrukcji herojów òbù pòematów.

Prôwdzëwô, nowòżëtnô filologicznô diskùsjô zaczãła sã równak w 1795 rokù razã z pùblikacją dokazu ''Prolegomena ad Homerum'' aùtorstwa [[Friedrich August Wolf|Friedricha Augusta Wolfa]]&lt;ref&gt;Wolf F.A., ''Prolegomena ad Homerum'', Halle 1795.&lt;/ref&gt;. Wolf dokazywôł, że w czasach pòwstôwaniégò epòsów Grekòwie nie znalë jesz pisma, co dôwałobë mòżnotã ùtrwaleniô tak dłudżich tekstów. Trzimôł òn, że pòematë skłôdałë sã z wielnëch krótszich piesniów, przekôzywónëch gãbno ë zebrónëch w całosc dopiérze w VI wiekù p.n.e. w [[Atenë|Atenach]] na rozkôz tirana [[Pizystrat|Pizystrata]] (tzw. pizystratejskô redakcjô).

W XIX ë XX stalatim badérowie pòdzelëlë sã na dwa karna:

* '''Analiticë (Pluraliscë)''' – kòntinuatorzë Wolfa (m.jin. [[Karl Lachmann]], [[Ulrich von Wilamowitz-Moellendorff]]). Ùwôżelë òni, że [[Epòs|epòsë]] to zbiérk niezanôleżnëch piesniów (teòriô piesniów) abò rozbùdowanié jednégò môłégò dërżenia (teòriô pra-Iliadë) przez pòzniészich interpòlatorów ë redaktorów&lt;ref&gt;Romilly J. de, ''Krótki zarys literatury greckiej'', Warszawa 2004, s. 12–16.&lt;/ref&gt;. Argùmentowelë to wielnyma niescësłoscama ë pòwtórzeniama w teksce.
* '''Ùnitariscë''' – trzimelë, że nimò felów (np. heroj zabiti w jedny knédze pòkazëje sã żëwi w jinszi), kòmpozycyjnô zemkłosc òbù epòsów, jednorodny sztil ë dokładnô architektura (òsoblëwie w Iliadze) dowòdzą jistnieniô jednégò, genialnégò ùsôdzcë (abò nôwëżi dwùch: jednégò dlô Iliadë, drëdżégò dlô Òdiseje), chtëren na spòdlim gãbny tradicji ùsadzył zwarté arcëdokazë.

Przełómanim òkôzała sã òralno-fòrmùłowô teoriô, sfòrmùłowónô w 30. latach XX wiekù przez [[Milman Parry|Milmana Parry’égò]] ë [[Albert Lord|Alberta Lorda]]. Zbadérowelë òni żëwą epicką tradicjã pôłniowòsłowiańsczich [[Gãslôrz|gãslarzów]] w [[Jugòsławiô|Jugòsławie]], co ùmòżebniło dokôzanié, że niepismienny spiéwôcë pòtrafią improwizowac wiôldżé pòematë, kòrzistającë ze zbiérkù gòtowëch „fòrmùłów” (np. stałëch epitetów). Zgódno z ną teorią Hòmer (abò pòecë krëjący sã pòd nym mionã) béł genialnym improwizatorã, chtëren doprowadzył tradicjã [[Òralnô pòezjô|òralny pòezji]] do nôwikszégò rozkòlëbù prosto przed rozkòscérzenim sã [[Grecczi alfabét|grecczégò alfabetu]]&lt;ref&gt;Parry M., ''The Making of Homeric Verse. The Collected Papers of Milman Parry'', red. A. Parry, Clarendon Press, Oxford 1971, s. 266–293.&lt;/ref&gt;.

== Ùtwórczosc ==
Tradicyjno pòd mionã Hòmera fùnkcjonëją dwa wiôldżé epòsë, jaczé zdefiniowałë rozwij gatënkù w swiatowi lëteraturze.

=== ''Iliada'' ===
[[Òbrôzk:First paragraph of Homer's Iliad in D. Montbel (1828).jpg|mały|Pierszi akapit ''Iliadë'' Hòmera]]
Epòs skłôdô sã z 24 knégów (pòdzélu dokònelë aleksandrijsczi ùczałi w hellenisticznym cządze, przëpisëjącë knégóm wiôldżé lëtrë grecczégò alfabetu) ë mô kòl 15 693 [[Heksaméter|heksamétrów]]. Tematã [[Iliada|Iliadë]] nie je, procëm pòzwie, całô trojańskô wòjna, le leno 51 dniów ji dzesątégò rokù. Kòmpozycyjną òsą pòematu je „gniéw [[Achilles|Achillesa]]” – spór midzë nôwiãkszim grecczim wòjownikã, Achillesã, a przédnym wódcą, [[Agamemnón|Agamemnonã]], ò pòjmónkã Brizejdã&lt;ref&gt;Łanowski J., ''Święta pieśń – wstęp do Iliady'', Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1981, s. V–LXIV.&lt;/ref&gt;. Skùtkùje to wëcòpanim sã Achillesa z biôtczi, klãskama Greków, smiercą jegò przëjacela [[Patroklos|Patroklosa]] z rãków [[Hektór|Hektora]], a na kùńc zemstą Achillesa ë zniewôżenim trupa òbarnë [[Troja|Troje]], pò czim przëchôdô skruszającé pòjednanié z òjcã Hektora, królã [[Priam|Priamã]].

Dokôz wëróżniwô sã fatalizmã, mònùmentalizmã, sërowim ricersczim etosã ë brutalnym òpisenkã wòjnowëch realiów, dze bògòwie bez ùstónkù miészają sã w kawle smiertelników.

=== ''Òdisejô'' ===
Skłôdającô sã z 12 110 régów ë téż pòdzelonô na 24 knédżi (òznôczoné môłima lëtrama), ''Òdisejô'' òpisëje 10-latną wanogã Òdiseùsza, króla Itaczi, co wrôcô dodóm pò ùpadkù Troje. Pòemat mô zacht barżi skòmplikòwóną narracyjną strukturã niżlë Iliada. Włôscëwô akcjô trwô kòl 40 dniów, òb czas jaczich zastosowóny òstôł zabiég retrospekcji (Òdiseùsz na dwòrze Feaków samòstójno òpòwiôdô ò swòjich rëchlészich, fantasticznëch przigòdach: {{skr.|m.jin.}} ò ùcekù òd cyklopa [[Pòlifem|Pòlifema]], pòbëce ù czarzbónczi [[Kirke]] czë zéńdzenim do [[Hades|Hadesu]]).

''Òdisejô'' je wanożno-brewerijną epòpeją, a sóm heroj ùòsôbiô jinszé cnotë niżlë wòjownicë spòd Troje – lëczi sã tuwò chitrosc (''metis''), inteligencjô, cerplëwòta ë głãbòkô miłota do tatczëznë ë familie (białczi [[Penelopa|Penelopë]], sëna [[Telemach|Telemacha]]).

=== Przëpisywóné dokôzë ===
W stôrożëtnoscë Hòmerowi przëpisywelë téż całi epicczi cykel (pòematë dofùlowiwùjącé wątczi z trojańsczi ë tebańsczi wòjnë), le z czasã to aùtorstwò òstało òdrzuconé. Do dzys pòd jegò mionã przedërchałë tzw. ''Hòmerowe himnë'' – zbiérk 33 piesniów na tczã rozmajitëch grecczich bóstwów, co pòchôdają pò prôwdze z VII–V wiekù p.n.e. Równoczasno przëpisywóné bëłë mù szpòrtowné, parodisticzné pòematë, z jaczich zachòwała sã ''Batrachòmiomachia'' (''Wòjna żabów z mëszama'' – parodiô sztilu Iliadë) ë fragmentë pòematu ''Margites'', co òpòwiôdô ò losach titlowégò głëpca.

== Jãzëk, metrika ë sztil ==
Jãzëk hòmericczich epòsów to twór czësto sztëczny ë lëteracczi – nigdë nie béł ùżiwóny w pòtoczny mòwie. Je to miészónka rozmajitëch dialektów (przewôżno jóńsczégò ze starszima eòlsczima fòrmama) ë słowiznë z rozmajitëch historicznëch cządów (archajizmë ë nowszé fòrmë)&lt;ref&gt;Jurewicz O., ''Historia literatury starogreckiej'', PWN, Warszawa 2007, s. 43–45.&lt;/ref&gt;.

Wszëtczé dokazë Hòmera są napisóné daktilicznym heksamétrã – niezwëczajno miarową wiérztą òpiartą na klasyczny dłużawie (ùkłôdze dłudżich ë krótczich [[Szlabiza|szlabizów]] na òdmianë).

Sztil Hòmera wëróżniwô sã czile stałima znankama, jaczé stałë sã mòdłã dlô epicczi pòezji:

* '''Stałé epitetë''' – {{skr.|np.}} „chùtkònodżi Achilles”, „różanopalcô Eòs”, „Gromòwładny Zeùs”. Pełniłë òne mnemòtechniczną fùnkcjã, pòmôgającë spiéwôkòwi dofùlowac metrum wiérsza òb czas gãbny improwizacji.
* '''Hòmericczé przërównania''' – rozbùdowóné, wieledzélowé przërównania, z jaczich drëdżi dzél rozrôstô sã w samòstójny, plasticzny òbrôz przirodë abò codniowégò żëcégò (czãsto kòntrastëjący z brutalnotą òpisywóny biôtczi).
* '''Retardacjô''' – célowé spòmaliwanié akcji ë bùdowanié napiãcégò przez dokładné, dygresyjné òpisënczi (np. słôwny, cziladzesątréżkòwi òpisënk wëkùwaniô tôrczë Achillesa w XVIII knédze Iliadë).
* '''Òbiektiwizm''' '''ë wszechwiédzô òpòwiôdôcza'''– òpòwiôdôcz nigdë nie szacëje herojów, a jegò wiédza ò swiece bògów ë lëdzy je absolutnô, bò, jak sóm zaznôczô w inwòkacjach, spiéwô dzãka natchnieniémù Mùzë.

== Znaczenié ë spôdkòwizna ==
Ju w [[Stôrożëtnô Greckô|stôrożëtny Grecje]] epòsë Hòmera bëłë fùńdameńtã „pajdeje” – systemù ùczbë ë wëchòwaniégò. Znelë jã na pamiãc, ùczelë z ni czëtaniô, eticzi, retoriczi, a nawetka rzemiãsła ë wòjskòwi strategie. [[Platón]], chòc kritikòwôł mòralnotã hòmericczich bògów, mùszôł przëznac, że „''Hòmer wëchòwôł Grecjã”''. W hellenisticznym cządze dokazë Hòmera stałë sã głównym przedmiotã filologicznëch badérowaniów w [[Aleksandrijskô Ksążnica|Aleksandrijsczi]] [[Aleksandrijskô Ksążnica|Ksążnicë]], dze gramaticë taczi jak [[Zenodot z Efezu]], [[Aristofanes z Bizancjum]] ë [[Aristarch ze Samòtraczi]] òczëscëlë tekst z felów ë pòdzelëlë gò na knédżi.

Cësk Hòmera na [[Stôrożëtny Rzim|Rzim]] béł równo mòcny. Òd łacyńsczégò przekładu Òdiseje dokònónégò przez [[Liwiusza Andronikùs|Liwiusza Andronikùsa]] zaczãła sã [[rzimskô lëteratura]], a ''[[Enejida]]'' [[Werdżiliusz|Werdżiliusza]], nôwiãkszi rzimsczi nôrodny epòs, to swiądné nawleczenié ë swòjistô kómpozycyjnô riwalizacjô z òbùma epòpejama grecczégò slépca (pierszé 6 knég to „rzimskô Òdisejô”, pòsobné 6 to „rzimskô Iliada”).

W [[Strzédnowiek|strzédnëch wiekach]] zôpadnô Eùropa stracëła przëstãp do grecczich òriginałów, znającë trojańsczé dzeje leno z łacyńsczich skrodzeniów (np. Daresa ë Diktysa). Pòwrót Hòmera na zôpôd nastąpił na zôczątkù renesansu. Òd nowòżëtnëch czasów mòtiwë, bòhaterzë ë sztil pòetë wëwarłë decydujący cësk na lëteraturã (òd [[Dante|Dantégò]], przez [[William Shakespeare|Shakespeare’a]], pò [[Ulisses James Joyce|Ulissesa Jamesa Joyce’a]]). Dolmaczenia jegò dokazów wpłiwałë na sztôłtowanié sã nôrodnëch jãzëków, a hòmericczi epòs stôł sã „królewsczim” gatënkã, do jaczégò aspirowelë ùsôdzcë we wszëtczich krajach.

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé pòwrózczi ==
{{Commons}}

{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Greckô]]</text>
      <sha1>nhaudybu16fjajggozjovosrxkawx3c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cyrilica</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14969</id>
    <revision>
      <id>224154</id>
      <parentid>224096</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T21:07:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dzywòwidz</username>
        <id>17628</id>
      </contributor>
      <origin>224154</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17228" sha1="a9cd9ojsaah8dxwqabixpupulkr65hw" xml:space="preserve">[[Òbrôzk:Early cyrillic alphabet without explenation.png|mały|282x282px|Wczasny cyrilicczi alfabét]]
'''Cyrilica''' – alfabeticzné pismò wëwòdzącé sã z grecczi majuskùłë, służącé dôwni ë terôczasno do zapisënkù wielë jãzëków, przédno słowiańsczich, ale téż dzélu niesłowiańsczich jãzëków (w tim m.jin. mòngòlsczich, tùrkijsczich czë ùralsczich) ùżiwónëch w Pòrénkòwi Eùropie ë Azje&lt;ref&gt;Cubberley, P. (1996). ''The Slavic Alphabets'', w: Daniels, P.T., Bright, W. (red.), ''The World's Writing Systems'', Oxford University Press.&lt;/ref&gt;. Kòl łacyńsczégò ë arabsczégò alfabetu je jednym z nôbarżi rozkòscérzonëch systemów szrëfta na swiece.

W swòji òriginalny fòrmie cyrilica òstała òbrobionô w IX wiekù na [[Bałkanë|Bałkanach]], w greńcach Pierszégò [[Bùłgariô|bùłgarsczégò]] państwa. Przez stalata pismò to przechadzało lëczné mòdifikacje i adaptacje, z jaczich nôwôżniészą bëła wprowadzonô w Rusce w 1708 rokù refòrma [[Pioter I Wiôldżi|Piotra I Wiôldżégò]], tzw. grażdanka. Cyrilica je terô trzecym òficjalnym alfabetã [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]] (pò łacynce ë grecczim alfabecie) w związkù z przëstąpienim do ni Bùłgarie w 2007 rokù&lt;ref&gt;Leonard, O. (2007). ''Cyrillic, the third official alphabet of the EU, created by a truly European diplomat'', „Diplomat Magazine”.&lt;/ref&gt;.

== Historiô ==

=== Geneza ë wczasny rozwij ===
Procëmno do swòjégò miona, cyrilica nie òstała ùsadzonô bezpòstrzédno przez [[Sw. Cyril|sw. Cyrila]] ë jegò brata, [[Sw. Metodi|sw. Metodégò]]. Ùwôżô sã, że [[Sw. Cyril ë Metodi|solùńsczi bracô]] òbrobilë kòl 863 rokù jiny alfabet – [[Głagòlëca|głagòlëcã]], jaczô służëła do zapisënkù [[Stôro-cerkiewno-słowiańsczi jãzëk|stôro-cerkiewno-słowiańsczégò jãzëka]] (òpiartégò na słowiańsczim dialekce z òkòlégò Tesaloniczi) òb czas jich chrystianizacyjny misje na [[Mòrawskô|Mòrawach]]&lt;ref&gt;Schenker, A.M. (1995). ''The Dawn of Slavic: An Introduction to Slavic Philology'', Yale University Press, s. 168–172.&lt;/ref&gt;.

Cyrilica pòwstała kąsk pózni, nôpewni pòd kùńc IX wiekù w presławsczi szkòle pismieniznë, dzejający na dwòrze bùłgarsczégò cara [[Bòris I|Bòrisa I]], a pózni [[Symeón I Wiôldżi|Symeòna I Wiôldżégò]]. Ùsadzenié negò pisma przëpisëje sã ùcznióm Cyrila ë Metodégò, westrzód jaczich nôczãscy wëmieniô sã [[Klémens z Òchridë|Klémensa z Òchridë]] a téż [[Kònstãtin Presławsczi|Kònstãtina Presławsczégò]]&lt;ref&gt;Curta, F. (2006). ''Southeastern Europe in the Middle Ages, 500-1250'', Cambridge University Press.&lt;/ref&gt;. Nen alfabét òkôzôł sã barżi prakticzny òd głagòlëcë, temù że òpiérôł sã na dobrze znónym w regionie grecczim ùncjalnym (majuskùłowim) alfabecie. Z greczi przejãto 24 lëtrë, a dlô òsoblëwëch słowiańsczich fònemów, niewëstãpùjącëch w grecczim jãzëkù (np. /b/, /zh/, /ch/, /sh/, /ts/), ùsadzono nowé znanczi, dzélowò jinspirëjącë sã głagòlëcczima sztôłtama abò hebrajsczim pismã (np. lëtrë Ш, Ц)&lt;ref&gt;Krys’ko, V.B. (2007). ''Историческая грамматика русского языка'', Mòskwa, Nauka, s. 45–52.&lt;/ref&gt;.

=== Strzédnowiecznô ekspansjô ë &quot;Złoti Cząd&quot; ===
Dzãka wspòmaganim bùłgarsczich władców cyrilica chùtkò wëparła głagòlëcã. Z [[Bùłgariô|Bùłgariie]] rozkòscérzëła sã na teritoriùm dzysdniowi [[Serbiô|Serbie]] ë [[Czijowskô Rus|Czijowsczi Rusë]]. Stała sã spòdlim cerkiewnosłowiańsczi pismieniznë, a co za tim jidze – przédnym nosnikã [[Prawòsławié|prawòsławny]] kùlturë w Pòrénkòwi Eùropie. Zapisëwónô cyrilicą religijnô ë swieckô lëteratura (m.jin. [[Latopis|latopisë]]) stała sã parłãcznikã pòrénkòwi Słowiańszczëznë&lt;ref&gt;Franklin, S. (2002). ''Writing, Society and Culture in Early Rus, c. 950–1300'', Cambridge University Press.&lt;/ref&gt;.

=== Refòrma Piotra Wiôldżégò: Grażdanka ===
Jaż do zaczątkù XVIII wiekù cyrilica (tzw. cerkiewné szrëft abò pòłùstaw) wëróżniała sã skòmplikòwónyma, zdobnyma lëtrama z wielnyma diakriticznëma znankama (np. titło), skrócënkama a téż ùżiwanim lëtrów jakno cyfrów. Wëcmanim z mòdernizacją rusczégò państwa, car Pioter I Wiôldżi zlecył òbrobienié nowi, ùproszczony wersji kroju szrëftu, dopasowóny do swiecczich pòtrzebów drëkù.

Refòrma wprowadzonô w latach 1708–1710 doprowadzëła do pòwstaniô tzw. ''grażdanczi'' (òbëwatelsczégò/swiecczégò alfabetu)&lt;ref&gt;Zhivov, V. (2009). ''Language and Culture in Eighteenth-Century Russia'', Academic Studies Press.&lt;/ref&gt;. Zblëżëła òna sztôłt cyrilicczich lëtrów do tedëczasny łacińsczi antikwë (wprowadzono m.jin. rozróżnienié na wiôldżé i môłé lëtrë w nowòczasnym znaczenim, zrezygnowano z diakriticznëch znanków służącëch do jintonacji ë wëeliminowano lëtrë ò zdëbeltowóny fòneticzny wôrtoscë, jak jusë, psi czë òmega). Grażdanka stała sã standardã w [[Rusczé Cesarstwò|Rusczim Cesarstwie]], a w XIX wiekù, przez rusczi nacësk, òstała zaadaptowónô przez jinszé słowiańsczé nôrodë ùżiwającé cyrilicë (Bùłgarów, Serbów)

=== XIX ë XX stalatié – cyrilizacjô ë rusyfikacjô ===
W XIX wiekù cyrilica bëła adaptowónô do zapisënkù terôczasnëch nôrodnëch jãzëków. [[Vuk Karadžić]] zrefòrmòwôł serbską cyrilicã (wprowadzającë prawidło „pisz jak gôdôsz, czëtôj jak je napisóné”), a w [[Ruskô|Rusce]] ë w [[Ùkrajina|Ùkrajinie]] sztôłtowałë sã nowòczesné òrtograficzné sztandardë.

W XX wiekùwładze [[Radzecczi Związk|Radzecczégò Związkù]] zaczãłë masowi proces cyrilizacje. W 20. latach XX stalatégò w ZSRR promòwano tzw. kòrenizacjã, w ramach jaczi wiele jãzëków lëdów imperium zapisëwano łacińsczim alfabetã (tzw. nowi tùrkijsczi alfabét)&lt;ref&gt;Martin, T. (2001). ''The Affirmative Action Empire: Nations and Nationalism in the Soviet Union, 1923–1939'', Cornell University Press.&lt;/ref&gt;. Równak w latach 1936–1940, z rozkôzu [[Józef Stalin|Józefa Stalina]], przeprowadzono przëmùsową cyrilizacjã przeszło 50 miészoscowëch jãzëków (m.jin. [[Kazachsczi jãzëk|kazachsczégò]], [[Tatarsczi jãzëk|tatarsczégò]], [[Czeczeńsczi jãzëk|czeczeńsczégò]], [[Jakùcczi jãzëk|jakùcczégò]]). Miało to na célu ùjednolicenié systemu edùkacje, ùłatwienié ùczbë [[Rusczi jãzëk|rusczégò jãzëka]] ë zacesnienié kòntroli nad radzecczima repùblikama. Pòdobny proces wëmùszono na sojuszniczi [[Mòngòlskô Lëdowô Repùblika|Mòngòlsczi Lëdowi Repùblice]] w 1941 rokù, dze wprowadzono [[Mòngòlskô cyrilica|mòngòlską cyrilicã]], zastãpùjącą [[staromòngòlsczi szrëft]]&lt;ref&gt;Grivelet, S. (2001). ''The Latinization of the Mongolian script: a failed attempt'', w: „Journal of Asian Pacific Communication”.&lt;/ref&gt;.

=== Terôczasnosc ë latynizacjô pò 1991 rokù ===
Rozpôd Radzecczégò Związkù zapòczątkòwôł òdwrotny proces – òdchòdzeniô òd cyrilicë na rzecz [[Łacyńsczi alfabet|łacyńsczégò alfabetu]] w niechtërnëch niepòdległëch pòsowiecczich państwach. Zmiana ta miała pòliticzné ë kùlturowé spòdlé, symbòlizëjącë òdcãcé sã òd rusczich nacësków ë integracjã z Zôpôdã abò tùrecczim swiatã. Łacyńsczi alfabét przëwrócono w [[Mòłdawiô|Mòłdawie]] (dlô [[Rumùńsczi jãzëk|rumùńsczégò jãzëka]]), [[Azerbejdżan|Azerbejdżanie]], [[Turkmenistan|Tùrkmenistanie]], [[Ùzbekistan|Ùzbekistanie]], a terô proces pòwòlny transfòrmacji na łacynkã realizëje [[Kazachstan]]&lt;ref&gt;Fierman, W. (2006). ''Language and education in post-Soviet Kazakhstan: Kazakh-medium instruction in urban schools'', „The Russian Review”.&lt;/ref&gt;. Mimo to cyrilica òstôwô w ùżëcym na wiôldżim òbszarze [[Eùrazjô|Eùrazje]].

== Bùdowizna ë znanczi alfabetu ==
Wczasnô cyrilica lëczëła 43 lëtrë. Temù że bëła mòcno związanô z grecczim systemã, zawiérała znanczi taczé jak fita (òdpòwiôdającô grecczi thece) czë yżëca (òdpòwiôdającô ypsilonowi). Z czasã szrëft ewòluowôł òd fòrmów ùncji (ùstaw) do pòchëłi, chùtczi fòrmë (skòropis), z jaczi wëwòdzy sã terôczasnô cyrilicczi kùrsywa.

Terôczasnô cyrilica różni sã w zanôleżnoscë òd jãzëka. Chòcô trzón alfabetu je wespółny, pòsobné jãzëczi mają ùnikalné lëtrë i diakriticzné znanczi òddôwającé jich fònetikã:

* '''[[Rusczi jãzëk]]''': 33 lëtrë. Wëeliminowano z ni (òstateczno pò rusczi rewòlucje w 1918 rokù) cwiardi znak na kùńcu słowa (ъ) a téż dôwné lëtrë '''Ѣ''' (jać) i '''Ѳ''' (fita).
* '''[[Ùkrajińsczi jãzëk]]''': 33 lëtrë. Wëróżniô sã lëtrama '''І''' (i), '''Ї''' (ji) ë '''Є''' (je), nie wëstãpùje w ni za to lëtra '''Ы''', a lëtrã '''Г''' wëmôwiô sã jak zwãczné ''/h/'' (dlô cwiardégò ''/g/'' je lëtra '''Ґ''').
* '''[[Biôłorusczi jãzëk]]''': 32 lëtrë. Wëjątkòwą lëtrą je '''Ў''' (niezgłoskòtwórczé u). Prócz tegò alfabet mô dwùznaczi '''Дж''' ë '''Дз'''. Òd ùżiwaniégò miãtczégò znaku '''(ь)''' do òznaczaniô asymilacyjny miãtkòscë òdchôdô tzw. '''[[taraškievica]]''' (klasycznô òrtografiô).
* '''[[Serbsczi jãzëk]]:''' 30 lëtrów. Dzãka refòrmóm Karadžicia, serbskô cyrilica je nôbarżi fòneticznym ze słowiańsczich alfabetów. Felëje tu miãtczégò ë cwiardégò znaku. Miast nich wprowadzono zroscënë spółzwãków z miãtczim znakã: '''Љ''' (lj) ë '''Њ''' (nj) a téż òsoblëwé serbsczé lëtrë '''Ђ''' (đ), '''Ћ''' (ć), '''Џ''' (dž) ë '''Ј''' (j – przejãté z łacińsczégò alfabetu).
* '''[[Macedońsczi jãzëk]]''': 31 lëtrów. Baro zblëżonô do serbsczi, le z ùnikalnyma znankama '''Ѓ''' (gje), '''Ќ''' (kje) ë '''Ѕ''' (dz).
* '''[[Bùłgarsczi jãzëk]]''': 30 lëtrów. Mô lëtrë '''Щ''' ë '''Ъ''', równak czëtô sã je jinaczi niżlë w rusczim ('''Щ''' to /szt/, a '''Ъ''' – tzw. cwiardi jer – służi do zapisënkù zredùkòwónégò samòzwãkù /ə/)&lt;ref&gt;Sussex, R., Cubberley, P. (2006). ''The Slavic Languages'', Cambridge University Press.&lt;/ref&gt;.

Charakteristiczną znanką cyrilicczi tipògrafie je widzałô wizualnô różnica midzë prostim szrëftã a kùrsywą (italiką). W kùrsywie niechtërné môłé lëtrë wëglądają dëcht jinaczi niżlë jich prosté òdpòwiedniczi ë szlachùją za łacyńsczima lëtrama (np. cyrilicczé môłé т w kùrsywie wëglądô jak łacińsczé ''m'', a môłé г jak łacyńsczé òdwróconé ''s'')&lt;ref&gt;Bringhurst, R. (2004). ''The Elements of Typographic Style'', Hartley &amp; Marks.&lt;/ref&gt;.

== Geògraficzny ë jãzëkòwi syg ==
Cyrilica je òficjalnym abò wespółòficjalnym alfabetã w wielë państwach ë aùtonomicznëch jednostkach na trzech kòntinentach.

=== Słowiańsczé jãzëczi ===
Nen alfabét je sztandardã w szescëch niepòdległëch słowiańsczich krajach ò dominëjący prawòsławny tradicje:

* [[Biôłorus]] (białorusczi ë rusczi jãzëk)
* [[Bòsniô i Hercegòwina|Bòsniô ë Hercegòwina]] (serbsczi jãzëk – ùżiwóny równolegle z łacynką dlô [[Bòsniacczi jãzëk|bòsniacczégò]] ë [[Chòrwacczi jãzëk|chòrwacczégò jãzëka]])
* [[Bùłgariô]]
* [[Czôrnogóra]] ([[Czôrnogórsczi jãzëk|czôrnogórsczi]] ë serbsczi jãzëk, w òbù przëpôdkach wespółdzelący sztatus z łacyńsczim szrëftã)
* [[Nordowô Macedoniô]]
* [[Ruskô]]
* [[Serbiô]] (cyrilica mô sztatus pierwòsznégò szrëfta kònstitucyjno, chòc w praktice łacynka je pòwszechnô)
* [[Ùkrajina]]

Prócz tegò cyrylicë ùżiwô sã do zapisënkù jinszëch słowiańsczich jãzëków abò mikrojãzëków, taczich jak [[Rusyńsczi jãzëk|rusyńsczi]] czë [[Cerkiewnosłowiańsczi jãzëk|cerkiewnosłowiańsczi]].

=== Niesłowiańsczé jãzëczi ===
Syg cyrilicë pòza Słowiańszczëzną wënikô bezpòstrzédno z historii rusczi kòlonizacje, radzecczi nôrodowòscowi pòliticzi ë [[Geòpòlitika|geòpòliticzi]] z czasów [[Zëmnô wòjna|zëmny wòjnë]].

* '''Tùrkijsczé jãzëczi''': [[Kazachsczi jãzëk|kazachsczi]] (chòc [[Kazachstan]] przechôdô na łacynkã), [[Kirgisczi jãzëk|kirgisczi]] (przédny alfabét w [[Kirgistan|Kirgistanie]]), [[Baskijsczi jãzëk|baszkirsczi]], [[Czuwasczi jãzëk|czuwasczi]], [[Tatarsczi jãzëk|tatarsczi]].
* '''Ùralsczé jãzëczi:''' [[Jãzëk erzja|erzja]], [[Jãzëk mòksza|mòksza]], [[Ùdmùrcczi jãzëk|ùdmùrcczi]], [[Marijsczi jãzëk|marijsczi]], [[Jãzëk kòmi|kòmi]], [[Nieniecczi jãzëk|nieniecczi]].
* '''Mòngòlsczé jãzëczi:''' [[Mòngòlsczi jãzëk|mòngòlsczi]] (w [[Mòngòliô|Mòngòlie]] je to przédny alfabét kòl próbów restitucji staromòngòlsczégò szrëfta), [[Bùriacczi jãzëk|bùriacczi]], [[Kałmùcczi jãzëk|kałmùcczi]].
* '''Ibero-kaukasczé jãzëczi:''' [[Czeczeńsczi jãzëk|czeczeńsczi]], [[Awarsczi jãzëk|awarsczi]], [[Lezgińsczi jãzëk|lezgińsczi]] (na teritoriùm rusczégò Nordowégò Kaukazu).
* '''Irańsczi jãzëczi:''' '''[[Tadżicczi jãzëk|tadżicczi]]''' (jãzëk ten ze wzgledu na kùlturowò-historiczné sparłãczenia słëchôł do persczi sferë, równak pòd rządama ZSRR wprowadzono cyrilicã; do dzys [[Tadżikistan]] nie wrócëł do arabsczégò alfabetu).
* Jinszé: [[Jakùcczi jãzëk|jakùcczi]], [[Òsetijsczi jãzëk|òsetijsczi]], [[Czukòcczi jãzëk|czukòcczi]] ë  jinszé. W [[Nadedniestrzé|naddniestrzańsczim aùtonomicznym regionie]] [[rumùńsczi jãzëk]] (zwóny tam „mòłdawsczim”) zapisëwóny je cyrilicą, procëmno praktice w sami Mòłdawie, co mô charakter pòliticzny separacje&lt;ref&gt;Ciscel, M.H. (2007). ''The Language of the Moldovans: Romania, Russia, and Identity in an Ex-Soviet Republic'', Lexington Books.&lt;/ref&gt;.

== Cyrilica jakno lëczbòwi system ==
Òd X do zaczątkù XVIII wiekù cyrilica, na mòdło grecczégò alfabetu, pełniła fùnkcji systemu zapisënkù lëczbów. Pòsobnym lëtróm (leno tim mającym grecczé òdpòwiedniczi) przëpisano lëczbòwé wôrtoscë. Lëczbë zapisëwano przez stôwianié nad lëtrą znaku zwónégò ''titło''. Zapisënk ten (cyrylicczi lëczbòwi system) béł pòwszechno stosowóny w słowiańsczich państwach pòrénkòwégò òbrządkù jaż do czasu wprowadzeniégò w Rusce arabsczich cyfrów òb czas [[Refòrmë Piotra I|refòrmów Piotra I]]&lt;ref&gt;Lunt, H.G. (2001). ''Old Church Slavonic Grammar'', Mouton de Gruyter.&lt;/ref&gt;. Dzys mòże gò nalezc le w lëturgicznëch kalãdôrzach ë ksãgach Prawòsławny Cerkwie.

== Cyrilica w infòrmatice ==
Na zaczątkù erë kòmpùterizacje zróżnicowanié standardów kòdowaniegó cyrilicë prowadzëło do zjawiszcza tzw. krakazjabrë (''кракозябры''), to je błądnégò wëswiétlaniégò znanków jakno przëpôdkòwëch symbòlów w przëpôdkù niezgòdnoscë kòdowëch stronów nadôwcë ë òdbiércë.

Pòwstało czile kònkùrencyjnëch sztandardów:

* '''KOI8-R (ë KOI8-U):''' sztandard wëwòdzący sã jesz z czasów ZSRR, ùłożony w taczi spòsób, żebë cyrilicczé lëtrë leżałë na pòzycjach òdpòwiôdającëch fòneticzno łacyńsczim lëtróm w ASCII.
* '''Windows-1251:''' standard wprowadzony przez firmã Microsoft na pòrénkòwòeùropejsczé rinczi, dominëjący w 90. latach ë pierszi dekadze XXI wiekù na òsobistëch kómpùtrach.
* '''ISO/IEC 8859-5''': rzadzy ùżiwóny midzënôrodowi sztandard.

Terôczasno problem kòdowaniô òstôł w wiôldżim dzélu rozwiązóny dzãka implementacje sztandardu '''Unicode'''. Cyrilica zajimô w nim bloczi òd U+0400 do U+04FF (spòdlowi blok, zawiérający lëtrë ùżiwóné w przédnëch jãzëkach), a téż czile dodôwkòwëch bloków (Cyrillic Supplement, Cyrillic Extended-A/B/C) przeznaczonëch do zapisënkù dôwnëch cerkiewnosłowiańsczich znanków, lëtrów z syberijsczich ë kaukasczich jãzëków&lt;ref&gt;Unicode Consortium. (2022). ''The Unicode Standard, Version 15.0 – Cyrillic Block'', Mountain View, CA.&lt;/ref&gt;.

== Transliteracjô cyrilicë na łacińsczi alfabét ==
Jistnieje wiele systemów latynizacje (transliteracje ë transkripcje) cyrilicë, stosowónëch m.jin. w kartografie, bibliotekarstwie ë na wanogòwëch dokùmentach. Do nôpòpùlarniészich zalëczô sã midzënôrodową normã '''ISO 9''' (kòżdi cyrilicczi lëtrze òdpòwiôdô dokładno jeden łacińsczi znak, co wëmôgô stosowaniô lëcznëch diakriticznëch znanków, np. ш to ''š'', ч to ''č''). Jiną szerok ùżiwaną normą je anglosasczi system '''BGN/PCGN''', jaczi stosëje digrafë ë je barżi zblëżony do anielskòjãzëczny wëmòwë (np. ш to ''sh'', ч to ''ch''). Pòsobné państwa (jak [[Pòlskô]]) mają téż gwôsné prawidła nôrodowi transkripcje, ùsôdzóné na ùżëtk gwôsnëch zasadów pisënkù (np. rus. Шостакович na pòlsczi jãzëk transkribùje sã jakno ''Szostakowicz'', a na anielsczi jakno ''Shostakovich'').

== Przëpisë ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>a9cd9ojsaah8dxwqabixpupulkr65hw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategòrëjô:Òbrëmienia</title>
    <ns>14</ns>
    <id>14970</id>
    <revision>
      <id>224101</id>
      <timestamp>2026-11-11T15:23:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>N</comment>
      <origin>224101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40" sha1="lkiyd2dsddif75j5inog0n3k1w6lps4" xml:space="preserve">{{Commons}}

[[Kategòrëjô:Bùdinczi]]</text>
      <sha1>lkiyd2dsddif75j5inog0n3k1w6lps4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Latawiskò</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14971</id>
    <revision>
      <id>224102</id>
      <timestamp>2026-11-11T15:29:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>N</comment>
      <origin>224102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="565" sha1="9qiduk13ygmskc9v4b48qdd0o8juhrj" xml:space="preserve">[[Òbrôzk:Port Lotniczy im Lecha Walesy Terminal 2.jpg|mały|Latawiskò w [[Gduńsk|Gduńskù]]]]

'''Latawiskò''' abò '''latawiszcze'''&lt;ref&gt;{{sloworz.org|19545|22120}}&lt;/ref&gt; – môl dlô [[Fliger|fligerów]].

== Galeriô ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;250&quot;&gt;
Òbrôzk:Airport infrastructure.png|
&lt;/gallery&gt;

== Òbaczë téż ==
{{Òbaczë téż
|Szlachòwnô pòzwa=
|Sparłãczoné témë=
* [[Fliger]]
|Kategoriô=Architektura
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé pòwrózczi ==
{{Commons}}
* 

{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Architektura]]</text>
      <sha1>9qiduk13ygmskc9v4b48qdd0o8juhrj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224131</id>
      <parentid>224102</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T16:30:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Terrus38</username>
        <id>14026</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>224131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="589" sha1="pvjximz4y8w74w8se3l3vtq1354h2bh" xml:space="preserve">[[Òbrôzk:Port Lotniczy im Lecha Walesy Terminal 2.jpg|mały|Latawiskò w [[Gduńsk|Gduńskù]]]]

'''Latawiskò''' abò '''fligerplac''', téż: '''latawiszcze'''&lt;ref&gt;{{sloworz.org|19545|22120}}&lt;/ref&gt; – môl dlô [[Fliger|fligrów]].

== Galeriô ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;250&quot;&gt;
Òbrôzk:Airport infrastructure.png|
&lt;/gallery&gt;

== Òbaczë téż ==
{{Òbaczë téż
|Szlachòwnô pòzwa=
|Sparłãczoné témë=
* [[Fliger]]
|Kategoriô=Architektura
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé pòwrózczi ==
{{Commons}}
* 

{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Architektura]]</text>
      <sha1>pvjximz4y8w74w8se3l3vtq1354h2bh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wòjskòwé latawiskò</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14972</id>
    <redirect title="Latawiskò" />
    <revision>
      <id>224108</id>
      <timestamp>2026-11-11T15:33:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>N</comment>
      <origin>224108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19" sha1="s7ncd9r7gwfij33omwyfmle5bcc964j" xml:space="preserve">#TAM [[Latawiskò]]</text>
      <sha1>s7ncd9r7gwfij33omwyfmle5bcc964j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategòrëjô:Wòdné brómë</title>
    <ns>14</ns>
    <id>14973</id>
    <revision>
      <id>224112</id>
      <timestamp>2026-11-11T15:49:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>N</comment>
      <origin>224112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43" sha1="825plj3gjmmzfrnzjes9ut0fjemo1u0" xml:space="preserve">{{Commons}}

[[Kategòrëjô:Architektura]]</text>
      <sha1>825plj3gjmmzfrnzjes9ut0fjemo1u0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rage Against the Machine (albùm)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14974</id>
    <revision>
      <id>224127</id>
      <timestamp>2026-11-11T16:22:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <comment>Ùsôdzonô nowô starna &quot;{{Szablóna:Mùzyczny albùm infobox | pòzwa albùmù = Rage Against the Machine | òdjimk= Rage_Against_the_Machine_cover.jpg | artista = [[Rage Against the Machine]] | ôrt albùmù = [[sztudijny albùm]] | wëdóné = [[3 lëstopadnika|3 smùtana]] [[1992]] | plac nagraniô = Industrial Recording (North Hollywood), Scream Studios (Studio City), Sound City Studios (Van Nuys), [[Kalifòrniô]] | mùzyczné ôrtë = [[rap metal]], [[alternatiwny metal]], funk m…&quot;</comment>
      <origin>224127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8267" sha1="nnuti8aalcyu7s6fm651s7uzlmgae1u" xml:space="preserve">{{Szablóna:Mùzyczny albùm infobox
| pòzwa albùmù = Rage Against the Machine
| òdjimk= Rage_Against_the_Machine_cover.jpg
| artista = [[Rage Against the Machine]]
| ôrt albùmù = [[sztudijny albùm]]
| wëdóné = [[3 lëstopadnika|3 smùtana]] [[1992]]
| plac nagraniô = Industrial Recording (North Hollywood), Scream Studios (Studio City), Sound City Studios (Van Nuys), [[Kalifòrniô]]
| mùzyczné ôrtë = [[rap metal]], [[alternatiwny metal]], [[funk metal]], [[hard rock]]
| czas dérowaniô = 52:48
| wëtwórniô = [[Epic Records|Epic]]
| produkcjô = [[Garth Richardson]], [[Rage Against the Machine]]
| chronologiô = {{Karno chronologiô|albùm = Rage Against the Machine| rëchlészi = — | pòstãpny = [[Evil Empire]] | rok = 1992}}
}}

'''Rage Against the Machine''' – debiutowi [[sztudijny albùm]] amerikańsczégò karna [[Rage Against the Machine]], wëdóny 3 smùtana 1992 rokù przez wëtwórniã [[Epic Records|Epic Records]]. Albùm òstôł nagróny òd aprila do maja 1992 rokù pòd òpieką producenta [[Garth Richardson|Gartha Richardsona]].&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.allmusic.com/album/rage-against-the-machine-mw0000091696 | titel = Rage Against the Machine – Album Overview | òpùblikòwóny = AllMusic | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Wëdôwizna parłãczi elementë [[hip-hop]]ù, [[funk]]ù, [[punk rock]]a a [[heavy metal]]u, a jegò tekstë tikają sã przédno spòlëznowëch a pòliticznëch tôklów, m.jin. rasyzmù, państwòwëch represje, kapitalizmù a spòlëznowëch nierównotów. Albùm je jedną z nôwôżniészich wëdôwiznów w historie [[rap metal]]ù a pòzwòlił karnu zwëskac midzënôrodną rozpòznawalnosc.

== Geneza a nagranié ==

[[Rage Against the Machine]] òstało założoné w 1991 rokù w [[Los Angeles]]. Karno twòrzelë w henen czas wòkalista [[Zack de la Rocha]], gitarzista [[Tom Morello]], basysta [[Tim Commerford]] a perkùsysta [[Brad Wilk]]. Mùzycë wërobilë rozpòznawólny sztil, w jaczim hip-hopòwé wòkale ë rapòwé tekstë parłãczëłë sã z cwiardima gitarowima riffama a funkòwim basã.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.loudersound.com/features/rage-against-the-machine-debut-album-story | titel = The story behind Rage Against the Machine's debut album | òpùblikòwóny = Louder | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Przed pòdpisanim platkòwégò kòntraktu karno nagrało demòwą kasétã, jaczi materiôł pòzwòlił mù zwrócëc bôczënk wëtwórni Epic Records. Part ùsôdzków z demòwi wersje pòjawiła sã pózdni na debiutowim albùmie. Nagriwczi òdbëłë sã w trzech sztudiach na òbéńdze Kalifòrnie: Industrial Recording w North Hollywood, Scream Studios w Studio City a Sound City Studios w Van Nuys.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.allmusic.com/album/rage-against-the-machine-mw0000091696 | titel = Rage Against the Machine – Recording Information | òpùblikòwóny = AllMusic | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Produkcją albùmu zajimôł sã Garth Richardson razã z bëtnikama karna. Za miksowanié òdpòwiôdôł Andy Wallace, a za mastering Bob Ludwig.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.allmusic.com/album/rage-against-the-machine-mw0000091696 | titel = Rage Against the Machine – Credits | òpùblikòwóny = AllMusic | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

== Mùzyka a tekstë ==

Brzëmienié albùmu òpiérô sã na charakteristicznym zestôwienim drãdżich gitarowich riffów, funkòwëch basowëch liniów a hip-hopòwégò ritmù. Gitarowé partie Toma Morella wëznaczają sã eksperimentalnym brzëmienim, w jaczim mùzyk wëzwôlô nietipòwé efektë za pòmòcą elektriczny gitarë.

Wòkale Zacka de la Rochë parłãczą rapòwanié z emocjonalnyma krzikama. Jegò tekstë mają òstré pòliticzné przesłanié a kritikùją m.jin. rasyzm, szandarowi nadùżëcô, kapitalizm a medialną propagandã.

Usôdzk „Killing in the Name” òdnosy sã do rasyzmù a przemòcë w amerikańsczi pòlicje. „Take the Power Back” pòrëszô jiwer manipulacje edukacją a pòtrzebã samòstójnégò mëslesniô, a „Bullet in the Head” je kritiką medialny propagandë a pòliticzny manipulacje. „Wake Up” narzesziwô do dzejaniów rësznotów na rzecz prawów człowieka, a „Freedom” pòrëszô sprawã amerikańsczégò pòliticznegò sôdzownika Leonarda Peltiera.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.ratm.com/album/rage-against-the-machine/ | titel = Rage Against the Machine – Official Album Page | wëdôwca = Rage Against the Machine | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

== Òbkłôdka ==

Òbkłôdka albùmu przedstawiô fòtografiã wietnamsczégò bùddijsczégò mnicha Thích Quảng Đức, jaczi 11 czerwińca 1963 rokù dokònôł sãspaleniégò w [[Sajgon]]ie w protesce procëm ùstëgòwanióm bùddistów przez rząd Pôłniowégò Wietnamu. Fòtografiã wëkònôł Malcolm Browne. Karno wëbrało jã ze wzglãdu na jegò pòliticzné przesłanié a symbòlikã procëmnotë państwòwi przemòcë.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://rockhall.com/wp-content/uploads/2024/03/RATM_Induction_Essay.pdf | titel = Rage Against the Machine – Induction Essay | òpùblikòwóny = Rock &amp; Roll Hall of Fame | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

== Òdbiér a znaczënk ==

Albùm ùzwëskôł pòzytiwné recenzje a òstôł achtniony za òriginalné sparłãczenié hip-hopù z metalã a téż za pòliticzné przesłanié. Recenzeńt AllMusic Eduardo Rivadavia ùznôł wëdôwiznã za przełómanim w rozwiju rap metalù, zaznaczającë òriginalnotã gitarowich partiów Morella a tekstów de la Rochë.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.allmusic.com/album/rage-against-the-machine-mw0000091696 | titel = Rage Against the Machine – Review | òpùblikòwóny = AllMusic | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Albùm òsygnął kòmercyjny sukces, a w 1994 rokù ùzwëskôł platinową certifikacjã w Zjednónëch Krajach za przedôż pònad milióna egzemplarzów. W pòstãpnëch latach platka zwëska téż certifikacje w wielu jinszich krajach.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.ratm.com/bio/ | titel = Rage Against the Machine – Band Biography and History | òpùblikòwóny = Rage Against the Machine | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Wëdôwizna mia wôżny cësk na rozwij rap metalu a alternatiwnégò metalu w latach 90. XX stalatégò. Ji brzëmienié inspirowało wiele pòzdniészich karnów, a „Killing in the Name” stało sã jednym z nôbarżi rozpoznawólnëch ùsôdzków karna.

== Lësta ùsôdzków ==
&lt;table class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 70%;&quot;&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;th style=&quot;width: 5%;&quot;&gt;Nr&lt;/th&gt;
 &lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Titel&lt;/th&gt;
 &lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Bôczënk&lt;/th&gt;
 &lt;th style=&quot;width: 15%;&quot;&gt;Czas&lt;/th&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;1.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Bombtrack”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;4:04&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;2.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Killing in the Name”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;5:14&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;3.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Take the Power Back”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;5:37&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;4.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Settle for Nothing”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;4:48&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;5.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Bullet in the Head”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;5:09&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;6.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Know Your Enemy”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;gòscynno: [[Maynard James Keenan]]&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;4:55&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;7.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Wake Up”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;6:04&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;8.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Fistful of Steel”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;5:31&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;9.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Township Rebellion”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;5:24&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;10.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Freedom”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;6:06&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr style=&quot;font-weight: bold; background-color: #f2f2f2;&quot;&gt;
 &lt;td colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;Fùl czas:&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;52:48&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé pòwrózczi ==
{{Commons}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Platczi]]</text>
      <sha1>nnuti8aalcyu7s6fm651s7uzlmgae1u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224130</id>
      <parentid>224127</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T16:28:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>224130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8267" sha1="bc4nk1exrmvq90mbysn69qufvvrzfcu" xml:space="preserve">{{Szablóna:Mùzyczny albùm infobox
| pòzwa albùmù = Rage Against the Machine
| òdjimk= Rage_Against_the_Machine_cover.jpg
| artista = [[Rage Against the Machine]]
| ôrt albùmù = [[sztudijny albùm]]
| wëdóné = [[3 lëstopadnika|3 smùtana]] [[1992]]
| plac nagraniô = Industrial Recording (North Hollywood), Scream Studios (Studio City), Sound City Studios (Van Nuys), [[Kalifòrniô]]
| mùzyczné ôrtë = [[rap metal]], [[alternatiwny metal]], [[funk metal]], [[hard rock]]
| czas dérowaniô = 52:48
| wëtwórniô = [[Epic Records|Epic]]
| produkcjô = [[Garth Richardson]], [[Rage Against the Machine]]
| chronologiô = {{Karno chronologiô|albùm = Rage Against the Machine| rëchlészi = — | pòstãpny = [[Evil Empire]] | rok = 1992}}
}}

'''Rage Against the Machine''' – debiutowi [[sztudijny albùm]] amerikańsczégò karna [[Rage Against the Machine]], wëdóny 3 smùtana 1992 rokù przez wëtwórniã [[Epic Records|Epic Records]]. Albùm òstôł nagróny òd aprila do maja 1992 rokù pòd òpieką producenta [[Garth Richardson|Gartha Richardsona]].&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.allmusic.com/album/rage-against-the-machine-mw0000091696 | titel = Rage Against the Machine – Album Overview | òpùblikòwóny = AllMusic | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Wëdôwizna parłãczi elementë [[hip-hop]]ù, [[funk]]ù, [[punk rock]]a a [[heavy metal]]u, a jegò tekstë tikają sã przédno spòlëznowëch a pòliticznëch tôklów, m.jin. rasyzmù, państwòwëch represje, kapitalizmù a spòlëznowëch nierównotów. Albùm je jedną z nôwôżniészich wëdôwiznów w historie [[rap metal]]ù a pòzwòlił karnu zwëskac midzënôrodną rozpòznawalnosc.

== Geneza a nagraniô ==

[[Rage Against the Machine]] òstało założoné w 1991 rokù w [[Los Angeles]]. Karno twòrzelë w henen czas wòkalista [[Zack de la Rocha]], gitarzista [[Tom Morello]], basysta [[Tim Commerford]] a perkùsysta [[Brad Wilk]]. Mùzycë wërobilë rozpòznawólny sztil, w jaczim hip-hopòwé wòkale ë rapòwé tekstë parłãczëłë sã z cwiardima gitarowima riffama a funkòwim basã.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.loudersound.com/features/rage-against-the-machine-debut-album-story | titel = The story behind Rage Against the Machine's debut album | òpùblikòwóny = Louder | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Przed pòdpisanim platkòwégò kòntraktu karno nagrało demòwą kasétã, jaczi materiôł pòzwòlił mù zwrócëc bôczënk wëtwórni Epic Records. Part ùsôdzków z demòwi wersje pòjawiła sã pózdni na debiutowim albùmie. Nagriwczi òdbëłë sã w trzech sztudiach na òbéńdze Kalifòrnie: Industrial Recording w North Hollywood, Scream Studios w Studio City a Sound City Studios w Van Nuys.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.allmusic.com/album/rage-against-the-machine-mw0000091696 | titel = Rage Against the Machine – Recording Information | òpùblikòwóny = AllMusic | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Produkcją albùmu zajimôł sã Garth Richardson razã z bëtnikama karna. Za miksowanié òdpòwiôdôł Andy Wallace, a za mastering Bob Ludwig.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.allmusic.com/album/rage-against-the-machine-mw0000091696 | titel = Rage Against the Machine – Credits | òpùblikòwóny = AllMusic | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

== Mùzyka a tekstë ==

Brzëmienié albùmu òpiérô sã na charakteristicznym zestôwienim drãdżich gitarowich riffów, funkòwëch basowëch liniów a hip-hopòwégò ritmù. Gitarowé partie Toma Morella wëznaczają sã eksperimentalnym brzëmienim, w jaczim mùzyk wëzwôlô nietipòwé efektë za pòmòcą elektriczny gitarë.

Wòkale Zacka de la Rochë parłãczą rapòwanié z emocjonalnyma krzikama. Jegò tekstë mają òstré pòliticzné przesłanié a kritikùją m.jin. rasyzm, szandarowi nadùżëcô, kapitalizm a medialną propagandã.

Usôdzk „Killing in the Name” òdnosy sã do rasyzmù a przemòcë w amerikańsczi pòlicje. „Take the Power Back” pòrëszô jiwer manipulacje edukacją a pòtrzebã samòstójnégò mëslesniô, a „Bullet in the Head” je kritiką medialny propagandë a pòliticzny manipulacje. „Wake Up” narzesziwô do dzejaniów rësznotów na rzecz prawów człowieka, a „Freedom” pòrëszô sprawã amerikańsczégò pòliticznegò sôdzownika Leonarda Peltiera.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.ratm.com/album/rage-against-the-machine/ | titel = Rage Against the Machine – Official Album Page | wëdôwca = Rage Against the Machine | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

== Òbkłôdka ==

Òbkłôdka albùmu przedstawiô fòtografiã wietnamsczégò bùddijsczégò mnicha Thích Quảng Đức, jaczi 11 czerwińca 1963 rokù dokònôł sãspaleniégò w [[Sajgon]]ie w protesce procëm ùstëgòwanióm bùddistów przez rząd Pôłniowégò Wietnamu. Fòtografiã wëkònôł Malcolm Browne. Karno wëbrało jã ze wzglãdu na jegò pòliticzné przesłanié a symbòlikã procëmnotë państwòwi przemòcë.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://rockhall.com/wp-content/uploads/2024/03/RATM_Induction_Essay.pdf | titel = Rage Against the Machine – Induction Essay | òpùblikòwóny = Rock &amp; Roll Hall of Fame | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

== Òdbiér a znaczënk ==

Albùm ùzwëskôł pòzytiwné recenzje a òstôł achtniony za òriginalné sparłãczenié hip-hopù z metalã a téż za pòliticzné przesłanié. Recenzeńt AllMusic Eduardo Rivadavia ùznôł wëdôwiznã za przełómanim w rozwiju rap metalù, zaznaczającë òriginalnotã gitarowich partiów Morella a tekstów de la Rochë.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.allmusic.com/album/rage-against-the-machine-mw0000091696 | titel = Rage Against the Machine – Review | òpùblikòwóny = AllMusic | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Albùm òsygnął kòmercyjny sukces, a w 1994 rokù ùzwëskôł platinową certifikacjã w Zjednónëch Krajach za przedôż pònad milióna egzemplarzów. W pòstãpnëch latach platka zwëska téż certifikacje w wielu jinszich krajach.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.ratm.com/bio/ | titel = Rage Against the Machine – Band Biography and History | òpùblikòwóny = Rage Against the Machine | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Wëdôwizna mia wôżny cësk na rozwij rap metalu a alternatiwnégò metalu w latach 90. XX stalatégò. Ji brzëmienié inspirowało wiele pòzdniészich karnów, a „Killing in the Name” stało sã jednym z nôbarżi rozpoznawólnëch ùsôdzków karna.

== Lësta ùsôdzków ==
&lt;table class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 70%;&quot;&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;th style=&quot;width: 5%;&quot;&gt;Nr&lt;/th&gt;
 &lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Titel&lt;/th&gt;
 &lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Bôczënk&lt;/th&gt;
 &lt;th style=&quot;width: 15%;&quot;&gt;Czas&lt;/th&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;1.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Bombtrack”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;4:04&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;2.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Killing in the Name”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;5:14&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;3.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Take the Power Back”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;5:37&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;4.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Settle for Nothing”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;4:48&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;5.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Bullet in the Head”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;5:09&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;6.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Know Your Enemy”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;gòscynno: [[Maynard James Keenan]]&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;4:55&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;7.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Wake Up”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;6:04&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;8.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Fistful of Steel”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;5:31&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;9.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Township Rebellion”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;5:24&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;10.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Freedom”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;6:06&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr style=&quot;font-weight: bold; background-color: #f2f2f2;&quot;&gt;
 &lt;td colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;Fùl czas:&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;52:48&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé pòwrózczi ==
{{Commons}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Platczi]]</text>
      <sha1>bc4nk1exrmvq90mbysn69qufvvrzfcu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224134</id>
      <parentid>224130</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T16:34:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>224134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8280" sha1="hqyizx6v6qkqmnx7l7m980k8ao1ldcy" xml:space="preserve">{{Szablóna:Mùzyczny albùm infobox
| pòzwa albùmù = Rage Against the Machine
| òdjimk= Rage_Against_the_Machine_cover.jpg
| artista = [[Rage Against the Machine]]
| ôrt albùmù = [[sztudijny albùm]]
| wëdóné = [[3 lëstopadnika|3 smùtana]] [[1992]]
| plac nagraniô = Industrial Recording (North Hollywood), Scream Studios (Studio City), Sound City Studios (Van Nuys), [[Kalifòrniô]]
| mùzyczné ôrtë = [[rap metal]], [[alternatiwny metal]], [[funk metal]], [[hard rock]]
| czas dérowaniô = 52:48
| wëtwórniô = [[Epic Records|Epic]]
| produkcjô = [[Garth Richardson]], [[Rage Against the Machine]]
| chronologiô = {{Karno chronologiô|albùm = Rage Against the Machine| rëchlészi = — | pòstãpny = [[Evil Empire]] | rok = 1992}}
}}

'''Rage Against the Machine''' – debiutowi [[sztudijny albùm]] amerikańsczégò karna [[Rage Against the Machine]], wëdóny 3 smùtana 1992 rokù przez wëtwórniã [[Epic Records|Epic Records]]. Albùm òstôł nagróny òd aprila do maja 1992 rokù pòd òpieką producenta [[Garth Richardson|Gartha Richardsona]].&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.allmusic.com/album/rage-against-the-machine-mw0000091696 | titel = Rage Against the Machine – Album Overview | òpùblikòwóny = AllMusic | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Wëdôwizna parłãczi elementë [[hip-hop|hip-hopù]], [[funk|funkù]], [[punk rock]]a a [[heavy metal]]u, a jegò tekstë tikają sã przédno spòlëznowëch a pòliticznëch tôklów, m.jin. rasyzmù, państwòwëch represje, kapitalizmù a spòlëznowëch nierównotów. Albùm je jedną z nôwôżniészich wëdôwiznów w historie [[rap metal]]ù a pòzwòlił karnu zwëskac midzënôrodną rozpòznawalnosc.

== Geneza a nagraniô ==

[[Rage Against the Machine]] òstało założoné w 1991 rokù w [[Los Angeles]]. Karno twòrzelë w henen czas wòkalista [[Zack de la Rocha]], gitarzista [[Tom Morello]], basysta [[Tim Commerford]] a perkùsysta [[Brad Wilk]]. Mùzycë wërobilë rozpòznawólny sztil, w jaczim hip-hopòwé wòkale ë rapòwé tekstë parłãczëłë sã z cwiardima gitarowima riffama a funkòwim basã.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.loudersound.com/features/rage-against-the-machine-debut-album-story | titel = The story behind Rage Against the Machine's debut album | òpùblikòwóny = Louder | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Przed pòdpisanim platkòwégò kòntraktu karno nagrało demòwą kasétã, jaczi materiôł pòzwòlił mù zwrócëc bôczënk wëtwórni Epic Records. Part ùsôdzków z demòwi wersje pòjawiła sã pózdni na debiutowim albùmie. Nagriwczi òdbëłë sã w trzech sztudiach na òbéńdze Kalifòrnie: Industrial Recording w North Hollywood, Scream Studios w Studio City a Sound City Studios w Van Nuys.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.allmusic.com/album/rage-against-the-machine-mw0000091696 | titel = Rage Against the Machine – Recording Information | òpùblikòwóny = AllMusic | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Produkcją albùmu zajimôł sã Garth Richardson razã z bëtnikama karna. Za miksowanié òdpòwiôdôł Andy Wallace, a za mastering Bob Ludwig.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.allmusic.com/album/rage-against-the-machine-mw0000091696 | titel = Rage Against the Machine – Credits | òpùblikòwóny = AllMusic | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

== Mùzyka a tekstë ==

Brzëmienié albùmu òpiérô sã na charakteristicznym zestôwienim drãdżich gitarowich riffów, funkòwëch basowëch liniów a hip-hopòwégò ritmù. Gitarowé partie Toma Morella wëznaczają sã eksperimentalnym brzëmienim, w jaczim mùzyk wëzwôlô nietipòwé efektë za pòmòcą elektriczny gitarë.

Wòkale Zacka de la Rochë parłãczą rapòwanié z emocjonalnyma krzikama. Jegò tekstë mają òstré pòliticzné przesłanié a kritikùją m.jin. rasyzm, szandarowi nadùżëcô, kapitalizm a medialną propagandã.

Usôdzk „Killing in the Name” òdnosy sã do rasyzmù a przemòcë w amerikańsczi pòlicje. „Take the Power Back” pòrëszô jiwer manipulacje edukacją a pòtrzebã samòstójnégò mëslesniô, a „Bullet in the Head” je kritiką medialny propagandë a pòliticzny manipulacje. „Wake Up” narzesziwô do dzejaniów rësznotów na rzecz prawów człowieka, a „Freedom” pòrëszô sprawã amerikańsczégò pòliticznegò sôdzownika Leonarda Peltiera.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.ratm.com/album/rage-against-the-machine/ | titel = Rage Against the Machine – Official Album Page | wëdôwca = Rage Against the Machine | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

== Òbkłôdka ==

Òbkłôdka albùmu przedstawiô fòtografiã wietnamsczégò bùddijsczégò mnicha Thích Quảng Đức, jaczi 11 czerwińca 1963 rokù dokònôł sãspaleniégò w [[Sajgon]]ie w protesce procëm ùstëgòwanióm bùddistów przez rząd Pôłniowégò Wietnamu. Fòtografiã wëkònôł Malcolm Browne. Karno wëbrało jã ze wzglãdu na jegò pòliticzné przesłanié a symbòlikã procëmnotë państwòwi przemòcë.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://rockhall.com/wp-content/uploads/2024/03/RATM_Induction_Essay.pdf | titel = Rage Against the Machine – Induction Essay | òpùblikòwóny = Rock &amp; Roll Hall of Fame | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

== Òdbiér a znaczënk ==

Albùm ùzwëskôł pòzytiwné recenzje a òstôł achtniony za òriginalné sparłãczenié hip-hopù z metalã a téż za pòliticzné przesłanié. Recenzeńt AllMusic Eduardo Rivadavia ùznôł wëdôwiznã za przełómanim w rozwiju rap metalù, zaznaczającë òriginalnotã gitarowich partiów Morella a tekstów de la Rochë.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.allmusic.com/album/rage-against-the-machine-mw0000091696 | titel = Rage Against the Machine – Review | òpùblikòwóny = AllMusic | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Albùm òsygnął kòmercyjny sukces, a w 1994 rokù ùzwëskôł platinową certifikacjã w Zjednónëch Krajach za przedôż pònad milióna egzemplarzów. W pòstãpnëch latach platka zwëska téż certifikacje w wielu jinszich krajach.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.ratm.com/bio/ | titel = Rage Against the Machine – Band Biography and History | òpùblikòwóny = Rage Against the Machine | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Wëdôwizna mia wôżny cësk na rozwij rap metalu a alternatiwnégò metalu w latach 90. XX stalatégò. Ji brzëmienié inspirowało wiele pòzdniészich karnów, a „Killing in the Name” stało sã jednym z nôbarżi rozpoznawólnëch ùsôdzków karna.

== Lësta ùsôdzków ==
&lt;table class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 70%;&quot;&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;th style=&quot;width: 5%;&quot;&gt;Nr&lt;/th&gt;
 &lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Titel&lt;/th&gt;
 &lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Bôczënk&lt;/th&gt;
 &lt;th style=&quot;width: 15%;&quot;&gt;Czas&lt;/th&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;1.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Bombtrack”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;4:04&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;2.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Killing in the Name”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;5:14&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;3.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Take the Power Back”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;5:37&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;4.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Settle for Nothing”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;4:48&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;5.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Bullet in the Head”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;5:09&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;6.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Know Your Enemy”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;gòscynno: [[Maynard James Keenan]]&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;4:55&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;7.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Wake Up”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;6:04&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;8.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Fistful of Steel”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;5:31&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;9.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Township Rebellion”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;5:24&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;10.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Freedom”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;6:06&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr style=&quot;font-weight: bold; background-color: #f2f2f2;&quot;&gt;
 &lt;td colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;Fùl czas:&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;52:48&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé pòwrózczi ==
{{Commons}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Platczi]]</text>
      <sha1>hqyizx6v6qkqmnx7l7m980k8ao1ldcy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224135</id>
      <parentid>224134</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T16:35:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>224135</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8281" sha1="0awfdmmiplw2rbp85l1pqwysfthjuwz" xml:space="preserve">{{Szablóna:Mùzyczny albùm infobox
| pòzwa albùmù = Rage Against the Machine
| òdjimk= Rage_Against_the_Machine_cover.jpg
| artista = [[Rage Against the Machine]]
| ôrt albùmù = [[sztudijny albùm]]
| wëdóné = [[3 lëstopadnika|3 smùtana]] [[1992]]
| plac nagraniô = Industrial Recording (North Hollywood), Scream Studios (Studio City), Sound City Studios (Van Nuys), [[Kalifòrniô]]
| mùzyczné ôrtë = [[rap metal]], [[alternatiwny metal]], [[funk metal]], [[hard rock]]
| czas dérowaniô = 52:48
| wëtwórniô = [[Epic Records|Epic]]
| produkcjô = [[Garth Richardson]], [[Rage Against the Machine]]
| chronologiô = {{Karno chronologiô|albùm = Rage Against the Machine| rëchlészi = — | pòstãpny = [[Evil Empire]] | rok = 1992}}
}}

'''Rage Against the Machine''' – debiutowi [[sztudijny albùm]] amerikańsczégò karna [[Rage Against the Machine]], wëdóny 3 smùtana 1992 rokù przez wëtwórniã [[Epic Records|Epic Records]]. Albùm òstôł nagróny òd aprila do maja 1992 rokù pòd òpieką producenta [[Garth Richardson|Gartha Richardsona]].&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.allmusic.com/album/rage-against-the-machine-mw0000091696 | titel = Rage Against the Machine – Album Overview | òpùblikòwóny = AllMusic | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Wëdôwizna parłãczi elementë [[hip-hop|hip-hopù]], [[funk|funkù]], [[punk rock]]a a [[heavy metal]]u, a jegò tekstë tikają sã przédno spòlëznowëch a pòliticznëch tôklów, m.jin. rasyzmù, państwòwëch represje, kapitalizmù a spòlëznowëch nierównotów. Albùm je jedną z nôwôżniészich wëdôwiznów w historie [[rap metal]]ù a pòzwòlił karnu zwëskac midzënôrodną rozpòznawalnosc.

== Geneza a nagraniô ==

[[Rage Against the Machine]] òstało założoné w 1991 rokù w [[Los Angeles]]. Karno twòrzelë w henen czas wòkalista [[Zack de la Rocha]], gitarzista [[Tom Morello]], basysta [[Tim Commerford]] a perkùsysta [[Brad Wilk]]. Mùzycë wërobilë rozpòznawólny sztil, w jaczim hip-hopòwé wòkale ë rapòwé tekstë parłãczëłë sã z cwiardima gitarowima riffama a funkòwim basã.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.loudersound.com/features/rage-against-the-machine-debut-album-story | titel = The story behind Rage Against the Machine's debut album | òpùblikòwóny = Louder | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Przed pòdpisanim platkòwégò kòntraktu karno nagrało demòwą kasétã, jaczi materiôł pòzwòlił mù zwrócëc bôczënk wëtwórni Epic Records. Part ùsôdzków z demòwi wersje pòjawiła sã pózdni na debiutowim albùmie. Nagriwczi òdbëłë sã w trzech sztudiach na òbéńdze Kalifòrnie: Industrial Recording w North Hollywood, Scream Studios w Studio City a Sound City Studios w Van Nuys.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.allmusic.com/album/rage-against-the-machine-mw0000091696 | titel = Rage Against the Machine – Recording Information | òpùblikòwóny = AllMusic | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Produkcją albùmu zajimôł sã Garth Richardson razã z bëtnikama karna. Za miksowanié òdpòwiôdôł Andy Wallace, a za mastering Bob Ludwig.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.allmusic.com/album/rage-against-the-machine-mw0000091696 | titel = Rage Against the Machine – Credits | òpùblikòwóny = AllMusic | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

== Mùzyka a tekstë ==

Brzëmienié albùmu òpiérô sã na charakteristicznym zestôwienim drãdżich gitarowich riffów, funkòwëch basowëch liniów a hip-hopòwégò ritmù. Gitarowé partie Toma Morella wëznaczają sã eksperimentalnym brzëmienim, w jaczim mùzyk wëzwôlô nietipòwé efektë za pòmòcą elektriczny gitarë.

Wòkale Zacka de la Rochë parłãczą rapòwanié z emocjonalnyma krzikama. Jegò tekstë mają òstré pòliticzné przesłanié a kritikùją m.jin. rasyzm, szandarowé nadùżëcô, kapitalizm a medialną propagandã.

Usôdzk „Killing in the Name” òdnosy sã do rasyzmù a przemòcë w amerikańsczi pòlicje. „Take the Power Back” pòrëszô jiwer manipulacje edukacją a pòtrzebã samòstójnégò mëslesniô, a „Bullet in the Head” je kritiką medialny propagandë a pòliticzny manipulacje. „Wake Up” narzesziwô do dzejaniów rësznotów na rzecz prawów człowieka, a „Freedom” pòrëszô sprawã amerikańsczégò pòliticznegò sôdzownika Leonarda Peltiera.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.ratm.com/album/rage-against-the-machine/ | titel = Rage Against the Machine – Official Album Page | wëdôwca = Rage Against the Machine | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

== Òbkłôdka ==

Òbkłôdka albùmu przedstawiô fòtografiã wietnamsczégò bùddijsczégò mnicha Thích Quảng Đức, jaczi 11 czerwińca 1963 rokù dokònôł sãspaleniégò w [[Sajgon]]ie w protesce procëm ùstëgòwanióm bùddistów przez rząd Pôłniowégò Wietnamu. Fòtografiã wëkònôł Malcolm Browne. Karno wëbrało jã ze wzglãdu na jegò pòliticzné przesłanié a symbòlikã procëmnotë państwòwi przemòcë.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://rockhall.com/wp-content/uploads/2024/03/RATM_Induction_Essay.pdf | titel = Rage Against the Machine – Induction Essay | òpùblikòwóny = Rock &amp; Roll Hall of Fame | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

== Òdbiér a znaczënk ==

Albùm ùzwëskôł pòzytiwné recenzje a òstôł achtniony za òriginalné sparłãczenié hip-hopù z metalã a téż za pòliticzné przesłanié. Recenzeńt AllMusic Eduardo Rivadavia ùznôł wëdôwiznã za przełómanim w rozwiju rap metalù, zaznaczającë òriginalnotã gitarowich partiów Morella a tekstów de la Rochë.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.allmusic.com/album/rage-against-the-machine-mw0000091696 | titel = Rage Against the Machine – Review | òpùblikòwóny = AllMusic | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Albùm òsygnął kòmercyjny sukces, a w 1994 rokù ùzwëskôł platinową certifikacjã w Zjednónëch Krajach za przedôż pònad milióna egzemplarzów. W pòstãpnëch latach platka zwëska téż certifikacje w wielu jinszich krajach.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.ratm.com/bio/ | titel = Rage Against the Machine – Band Biography and History | òpùblikòwóny = Rage Against the Machine | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Wëdôwizna mia wôżny cësk na rozwij rap metalu a alternatiwnégò metalu w latach 90. XX stalatégò. Ji brzëmienié inspirowało wiele pòzdniészich karnów, a „Killing in the Name” stało sã jednym z nôbarżi rozpoznawólnëch ùsôdzków karna.

== Lësta ùsôdzków ==
&lt;table class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 70%;&quot;&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;th style=&quot;width: 5%;&quot;&gt;Nr&lt;/th&gt;
 &lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Titel&lt;/th&gt;
 &lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Bôczënk&lt;/th&gt;
 &lt;th style=&quot;width: 15%;&quot;&gt;Czas&lt;/th&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;1.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Bombtrack”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;4:04&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;2.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Killing in the Name”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;5:14&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;3.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Take the Power Back”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;5:37&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;4.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Settle for Nothing”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;4:48&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;5.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Bullet in the Head”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;5:09&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;6.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Know Your Enemy”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;gòscynno: [[Maynard James Keenan]]&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;4:55&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;7.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Wake Up”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;6:04&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;8.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Fistful of Steel”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;5:31&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;9.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Township Rebellion”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;5:24&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;10.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Freedom”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;6:06&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr style=&quot;font-weight: bold; background-color: #f2f2f2;&quot;&gt;
 &lt;td colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;Fùl czas:&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;52:48&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé pòwrózczi ==
{{Commons}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Platczi]]</text>
      <sha1>0awfdmmiplw2rbp85l1pqwysfthjuwz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224136</id>
      <parentid>224135</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T16:35:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>224136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8283" sha1="70o71gx29fg7tl5fwfrnjz2kbu1euog" xml:space="preserve">{{Szablóna:Mùzyczny albùm infobox
| pòzwa albùmù = Rage Against the Machine
| òdjimk= Rage_Against_the_Machine_cover.jpg
| artista = [[Rage Against the Machine]]
| ôrt albùmù = [[sztudijny albùm]]
| wëdóné = [[3 lëstopadnika|3 smùtana]] [[1992]]
| plac nagraniô = Industrial Recording (North Hollywood), Scream Studios (Studio City), Sound City Studios (Van Nuys), [[Kalifòrniô]]
| mùzyczné ôrtë = [[rap metal]], [[alternatiwny metal]], [[funk metal]], [[hard rock]]
| czas dérowaniô = 52:48
| wëtwórniô = [[Epic Records|Epic]]
| produkcjô = [[Garth Richardson]], [[Rage Against the Machine]]
| chronologiô = {{Karno chronologiô|albùm = Rage Against the Machine| rëchlészi = — | pòstãpny = [[Evil Empire]] | rok = 1992}}
}}

'''Rage Against the Machine''' – debiutowi [[sztudijny albùm]] amerikańsczégò karna [[Rage Against the Machine]], wëdóny 3 smùtana 1992 rokù przez wëtwórniã [[Epic Records|Epic Records]]. Albùm òstôł nagróny òd aprila do maja 1992 rokù pòd òpieką producenta [[Garth Richardson|Gartha Richardsona]].&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.allmusic.com/album/rage-against-the-machine-mw0000091696 | titel = Rage Against the Machine – Album Overview | òpùblikòwóny = AllMusic | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Wëdôwizna parłãczi elementë [[hip-hop|hip-hopù]], [[funk|funkù]], [[punk rock]]a a [[heavy metal]]u, a jegò tekstë tikają sã przédno spòlëznowëch a pòliticznëch tôklów, m.jin. rasyzmù, państwòwëch represjów, kapitalizmù a spòlëznowëch nierównotów. Albùm je jedną z nôwôżniészich wëdôwiznów w historie [[rap metal]]ù a pòzwòlił karnu zwëskac midzënôrodną rozpòznawalnosc.

== Geneza a nagraniô ==

[[Rage Against the Machine]] òstało założoné w 1991 rokù w [[Los Angeles]]. Karno twòrzelë w henen czas wòkalista [[Zack de la Rocha]], gitarzista [[Tom Morello]], basysta [[Tim Commerford]] a perkùsysta [[Brad Wilk]]. Mùzycë wërobilë rozpòznawólny sztil, w jaczim hip-hopòwé wòkale ë rapòwé tekstë parłãczëłë sã z cwiardima gitarowima riffama a funkòwim basã.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.loudersound.com/features/rage-against-the-machine-debut-album-story | titel = The story behind Rage Against the Machine's debut album | òpùblikòwóny = Louder | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Przed pòdpisanim platkòwégò kòntraktu karno nagrało demòwą kasétã, jaczi materiôł pòzwòlił mù zwrócëc bôczënk wëtwórni Epic Records. Part ùsôdzków z demòwi wersje pòjawiła sã pózdni na debiutowim albùmie. Nagriwczi òdbëłë sã w trzech sztudiach na òbéńdze Kalifòrnie: Industrial Recording w North Hollywood, Scream Studios w Studio City a Sound City Studios w Van Nuys.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.allmusic.com/album/rage-against-the-machine-mw0000091696 | titel = Rage Against the Machine – Recording Information | òpùblikòwóny = AllMusic | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Produkcją albùmu zajimôł sã Garth Richardson razã z bëtnikama karna. Za miksowanié òdpòwiôdôł Andy Wallace, a za mastering Bob Ludwig.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.allmusic.com/album/rage-against-the-machine-mw0000091696 | titel = Rage Against the Machine – Credits | òpùblikòwóny = AllMusic | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

== Mùzyka a tekstë ==

Brzëmienié albùmu òpiérô sã na charakteristicznym zestôwienim drãdżich gitarowich riffów, funkòwëch basowëch liniów a hip-hopòwégò ritmù. Gitarowé partie Toma Morella wëznaczają sã eksperimentalnym brzëmienim, w jaczim mùzyk wëzwôlô nietipòwé efektë za pòmòcą elektriczny gitarë.

Wòkale Zacka de la Rochë parłãczą rapòwanié z emocjonalnyma krzikama. Jegò tekstë mają òstré pòliticzné przesłanié a kritikùją m.jin. rasyzm, szandarowé nadùżëcô, kapitalizm a medialną propagandã.

Usôdzk „Killing in the Name” òdnosy sã do rasyzmù a przemòcë w amerikańsczi pòlicje. „Take the Power Back” pòrëszô jiwer manipulacje edukacją a pòtrzebã samòstójnégò mëslesniô, a „Bullet in the Head” je kritiką medialny propagandë a pòliticzny manipulacje. „Wake Up” narzesziwô do dzejaniów rësznotów na rzecz prawów człowieka, a „Freedom” pòrëszô sprawã amerikańsczégò pòliticznegò sôdzownika Leonarda Peltiera.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.ratm.com/album/rage-against-the-machine/ | titel = Rage Against the Machine – Official Album Page | wëdôwca = Rage Against the Machine | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

== Òbkłôdka ==

Òbkłôdka albùmu przedstawiô fòtografiã wietnamsczégò bùddijsczégò mnicha Thích Quảng Đức, jaczi 11 czerwińca 1963 rokù dokònôł sãspaleniégò w [[Sajgon]]ie w protesce procëm ùstëgòwanióm bùddistów przez rząd Pôłniowégò Wietnamu. Fòtografiã wëkònôł Malcolm Browne. Karno wëbrało jã ze wzglãdu na jegò pòliticzné przesłanié a symbòlikã procëmnotë państwòwi przemòcë.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://rockhall.com/wp-content/uploads/2024/03/RATM_Induction_Essay.pdf | titel = Rage Against the Machine – Induction Essay | òpùblikòwóny = Rock &amp; Roll Hall of Fame | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

== Òdbiér a znaczënk ==

Albùm ùzwëskôł pòzytiwné recenzje a òstôł achtniony za òriginalné sparłãczenié hip-hopù z metalã a téż za pòliticzné przesłanié. Recenzeńt AllMusic Eduardo Rivadavia ùznôł wëdôwiznã za przełómanim w rozwiju rap metalù, zaznaczającë òriginalnotã gitarowich partiów Morella a tekstów de la Rochë.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.allmusic.com/album/rage-against-the-machine-mw0000091696 | titel = Rage Against the Machine – Review | òpùblikòwóny = AllMusic | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Albùm òsygnął kòmercyjny sukces, a w 1994 rokù ùzwëskôł platinową certifikacjã w Zjednónëch Krajach za przedôż pònad milióna egzemplarzów. W pòstãpnëch latach platka zwëska téż certifikacje w wielu jinszich krajach.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.ratm.com/bio/ | titel = Rage Against the Machine – Band Biography and History | òpùblikòwóny = Rage Against the Machine | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Wëdôwizna mia wôżny cësk na rozwij rap metalu a alternatiwnégò metalu w latach 90. XX stalatégò. Ji brzëmienié inspirowało wiele pòzdniészich karnów, a „Killing in the Name” stało sã jednym z nôbarżi rozpoznawólnëch ùsôdzków karna.

== Lësta ùsôdzków ==
&lt;table class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 70%;&quot;&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;th style=&quot;width: 5%;&quot;&gt;Nr&lt;/th&gt;
 &lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Titel&lt;/th&gt;
 &lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Bôczënk&lt;/th&gt;
 &lt;th style=&quot;width: 15%;&quot;&gt;Czas&lt;/th&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;1.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Bombtrack”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;4:04&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;2.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Killing in the Name”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;5:14&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;3.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Take the Power Back”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;5:37&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;4.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Settle for Nothing”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;4:48&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;5.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Bullet in the Head”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;5:09&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;6.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Know Your Enemy”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;gòscynno: [[Maynard James Keenan]]&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;4:55&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;7.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Wake Up”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;6:04&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;8.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Fistful of Steel”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;5:31&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;9.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Township Rebellion”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;5:24&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;10.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Freedom”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;6:06&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr style=&quot;font-weight: bold; background-color: #f2f2f2;&quot;&gt;
 &lt;td colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;Fùl czas:&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;52:48&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé pòwrózczi ==
{{Commons}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Platczi]]</text>
      <sha1>70o71gx29fg7tl5fwfrnjz2kbu1euog</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224137</id>
      <parentid>224136</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T16:37:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Terrus38</username>
        <id>14026</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>kòrekta</comment>
      <origin>224137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8298" sha1="pi4zofzb6n3io0q8b28xxhxn9h0fn4y" xml:space="preserve">{{Szablóna:Mùzyczny albùm infobox
| pòzwa albùmù = Rage Against the Machine
| òdjimk= Rage_Against_the_Machine_cover.jpg
| artista = [[Rage Against the Machine]]
| ôrt albùmù = [[sztudijny albùm]]
| wëdóné = [[3 lëstopadnika|3 smùtana]] [[1992]]
| plac nagraniô = Industrial Recording (North Hollywood), Scream Studios (Studio City), Sound City Studios (Van Nuys), [[Kalifòrniô]]
| mùzyczné ôrtë = [[rap metal]], [[alternatiwny metal]], [[funk metal]], [[hard rock]]
| czas dérowaniô = 52:48
| wëtwórniô = [[Epic Records|Epic]]
| produkcjô = [[Garth Richardson]], [[Rage Against the Machine]]
| chronologiô = {{Karno chronologiô|albùm = Rage Against the Machine| rëchlészi = — | pòstãpny = [[Evil Empire]] | rok = 1992}}
}}

'''Rage Against the Machine''' – debiutowi [[sztudijny albùm]] amerikańsczégò karna [[Rage Against the Machine]], wëdóny 3 smùtana 1992 rokù przez wëtwórniã [[Epic Records|Epic Records]]. Albùm òstôł nagróny òd aprila do maja 1992 rokù pòd òpieką producenta [[Garth Richardson|Gartha Richardsona]].&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.allmusic.com/album/rage-against-the-machine-mw0000091696 | titel = Rage Against the Machine – Album Overview | òpùblikòwóny = AllMusic | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Wëdôwizna parłãczi elementë [[hip-hop|hip-hopù]], [[funk|funkù]], [[punk rock]]a a [[heavy metal]]u, a jegò tekstë tikają sã przédno spòlëznowëch a pòliticznëch tôklów, m.jin. rasyzmù, państwòwëch represjów, kapitalizmù a spòlëznowëch nierównotów. Albùm je jednym nôwôżniészich wëdôwków w historie [[rap metal|rap metalu]] a pòzwòlił karnu zwëskac midzënôrodną rozpòznôwalnosc.

== Geneza a nagraniô ==

[[Rage Against the Machine]] òstało założoné w 1991 rokù w [[Los Angeles]]. Karno twòrzelë òb nen czas wòkalista [[Zack de la Rocha]], gitarzista [[Tom Morello]], basysta [[Tim Commerford]] a perkùsysta [[Brad Wilk]]. Mùzycë wërobilë rozpòznôwalny sztil, w jaczim hip-hopòwé wòkale ë rapòwé tekstë parłãczëłë sã z cwiardima gitarowima riffama a funkòwim basã.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.loudersound.com/features/rage-against-the-machine-debut-album-story | titel = The story behind Rage Against the Machine's debut album | òpùblikòwóny = Louder | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Przed pòdpisanim platkòwégò kòntraktu karno nagrało demòwą kasétã, jaczi materiôł pòzwòlił mù zwrócëc bôczënk wëtwórni Epic Records. Part ùsôdzków z demòwi wersje pòjawił sã pózdni na debiutowim albùmie. Nagriwczi òdbëłë sã w trzech sztudiach w òbrëmim Kalifòrnie: Industrial Recording w North Hollywood, Scream Studios w Studio City a Sound City Studios w Van Nuys.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.allmusic.com/album/rage-against-the-machine-mw0000091696 | titel = Rage Against the Machine – Recording Information | òpùblikòwóny = AllMusic | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Produkcją albùmu zajimôł sã Garth Richardson razã z nôleżnikama karna. Za miksowanié òdpòwiôdôł Andy Wallace, a za mastering Bob Ludwig.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.allmusic.com/album/rage-against-the-machine-mw0000091696 | titel = Rage Against the Machine – Credits | òpùblikòwóny = AllMusic | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

== Mùzyka a tekstë ==

Brzëmienié albùmu òpiérô sã na charakteristicznym zestawienim cãżczich gitarowich riffów, funkòwëch basowëch liniów a hip-hopòwégò ritmù. Gitarowé partie Toma Morella wëapartniwają sã eksperimentalnym brzëmienim, w jaczim mùzyk wëzwôlô nietipiczné efektë za pòmòcą elektriczny gitarë.

Wòkale Zacka de la Rochë parłãczą rapòwanié z emocjonalnyma krzikama. Jegò tekstë mają òstré pòliticzné przesłanié a kritikùją m.jin. rasyzm, nadùżëca szandarów, kapitalizm a medialną propagandã.

Usôdzk „Killing in the Name” òdnosy sã do rasyzmù a przemòcë w amerikańsczi pòlicje. „Take the Power Back” pòruszô jiwer manipulacje edukacją a pòtrzebã samòstójnégò mësleniô, a „Bullet in the Head” je kritiką medialny propagandë a pòliticzny manipùlacje. „Wake Up” narzesziwô do dzejaniów rësznotów na rzecz prawów człowieka, a „Freedom” pòruszô sprawã amerikańsczégò pòliticznegò sôdzownika Leonarda Peltiera.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.ratm.com/album/rage-against-the-machine/ | titel = Rage Against the Machine – Official Album Page | wëdôwca = Rage Against the Machine | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

== Òbkłôdka ==

Òbkłôdka albùmu przedstôwiô fòtografiã wietnamsczégò bùddijsczégò mnicha Thích Quảng Đức, jaczi 11 czerwińca 1963 rokù dokònôł sãspaleniégò w [[Sajgón|Sajgònie]] w protesce procëm ùstëgòwanióm bùddistów przez rząd Pôłniowégò Wietnamu. Fòtografiã wëkònôł Malcolm Browne. Karno wëbrało jã ze wzglãdu na jegò pòliticzné przesłanié a symbòlikã procëmnotë państwòwi przemòcë.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://rockhall.com/wp-content/uploads/2024/03/RATM_Induction_Essay.pdf | titel = Rage Against the Machine – Induction Essay | òpùblikòwóny = Rock &amp; Roll Hall of Fame | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

== Òdbiér a znaczënk ==

Albùm ùzwëskôł pòzytiwné recenzje a òstôł achtniony za òriginalné sparłãczenié hip-hopù z metalã a téż za pòliticzné przesłanié. Recenzeńt AllMusic Eduardo Rivadavia ùznôł wëdôwk za przełómanié w rozwiju rap metalù, zaznôczającë òriginalnotã gitarowëch partiów Morella a tekstów de la Rochë.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.allmusic.com/album/rage-against-the-machine-mw0000091696 | titel = Rage Against the Machine – Review | òpùblikòwóny = AllMusic | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Albùm òsygnął kòmercyjny sukces, a w 1994 rokù zwëskôł platinową certifikacjã w Zjednónëch Krajach za przedôż pònad miliona egzemplarzów. W pòstãpnëch latach platka zwëska téż certifikacje w wielu jinszich krajach.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.ratm.com/bio/ | titel = Rage Against the Machine – Band Biography and History | òpùblikòwóny = Rage Against the Machine | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Wëdôwizna mia wiôldżi cësk na rozwij rap metalu a alternatiwnégò metalu w latach 90. XX stalatégò. Ji brzëmienié inspirowało wiele pòzdniészich karnów, a „Killing in the Name” stało sã jednym òd nôbarżi rozpoznôwalnëch ùsôdzków karna.

== Lësta ùsôdzków ==
&lt;table class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 70%;&quot;&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;th style=&quot;width: 5%;&quot;&gt;Nr&lt;/th&gt;
 &lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Titel&lt;/th&gt;
 &lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Bôczënk&lt;/th&gt;
 &lt;th style=&quot;width: 15%;&quot;&gt;Czas&lt;/th&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;1.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Bombtrack”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;4:04&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;2.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Killing in the Name”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;5:14&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;3.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Take the Power Back”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;5:37&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;4.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Settle for Nothing”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;4:48&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;5.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Bullet in the Head”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;5:09&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;6.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Know Your Enemy”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;gòscynno: [[Maynard James Keenan]]&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;4:55&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;7.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Wake Up”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;6:04&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;8.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Fistful of Steel”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;5:31&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;9.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Township Rebellion”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;5:24&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;10.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Freedom”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;6:06&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr style=&quot;font-weight: bold; background-color: #f2f2f2;&quot;&gt;
 &lt;td colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;Fùl czas:&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;52:48&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé pòwrózczi ==
{{Commons}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Platczi]]</text>
      <sha1>pi4zofzb6n3io0q8b28xxhxn9h0fn4y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224138</id>
      <parentid>224137</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T16:37:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Terrus38</username>
        <id>14026</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>224138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8297" sha1="shthawhbxoy90kwf0sq0k5h2013act2" xml:space="preserve">{{Szablóna:Mùzyczny albùm infobox
| pòzwa albùmù = Rage Against the Machine
| òdjimk= Rage_Against_the_Machine_cover.jpg
| artista = [[Rage Against the Machine]]
| ôrt albùmù = [[sztudijny albùm]]
| wëdóné = [[3 lëstopadnika|3 smùtana]] [[1992]]
| plac nagraniô = Industrial Recording (North Hollywood), Scream Studios (Studio City), Sound City Studios (Van Nuys), [[Kalifòrniô]]
| mùzyczné ôrtë = [[rap metal]], [[alternatiwny metal]], [[funk metal]], [[hard rock]]
| czas dérowaniô = 52:48
| wëtwórniô = [[Epic Records|Epic]]
| produkcjô = [[Garth Richardson]], [[Rage Against the Machine]]
| chronologiô = {{Karno chronologiô|albùm = Rage Against the Machine| rëchlészi = — | pòstãpny = [[Evil Empire]] | rok = 1992}}
}}

'''Rage Against the Machine''' – debiutowi [[sztudijny albùm]] amerikańsczégò karna [[Rage Against the Machine]], wëdóny 3 smùtana 1992 rokù przez wëtwórniã [[Epic Records|Epic Records]]. Albùm òstôł nagróny òd aprila do maja 1992 rokù pòd òpieką producenta [[Garth Richardson|Gartha Richardsona]].&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.allmusic.com/album/rage-against-the-machine-mw0000091696 | titel = Rage Against the Machine – Album Overview | òpùblikòwóny = AllMusic | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Wëdôwizna parłãczi elementë [[hip-hop|hip-hopù]], [[funk|funkù]], [[punk rock]]a a [[heavy metal]]u, a jegò tekstë tikają sã przédno spòlëznowëch a pòliticznëch tôklów, m.jin. rasyzmù, państwòwëch represjów, kapitalizmù a spòlëznowëch nierównotów. Albùm je jednym nôwôżniészich wëdôwków w historie [[rap metal|rap metalu]] a pòzwòlił karnu zwëskac midzënôrodną rozpòznôwalnosc.

== Geneza a nagrania ==

[[Rage Against the Machine]] òstało założoné w 1991 rokù w [[Los Angeles]]. Karno twòrzelë òb nen czas wòkalista [[Zack de la Rocha]], gitarzista [[Tom Morello]], basysta [[Tim Commerford]] a perkùsysta [[Brad Wilk]]. Mùzycë wërobilë rozpòznôwalny sztil, w jaczim hip-hopòwé wòkale ë rapòwé tekstë parłãczëłë sã z cwiardima gitarowima riffama a funkòwim basã.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.loudersound.com/features/rage-against-the-machine-debut-album-story | titel = The story behind Rage Against the Machine's debut album | òpùblikòwóny = Louder | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Przed pòdpisanim platkòwégò kòntraktu karno nagrało demòwą kasétã, jaczi materiôł pòzwòlił mù zwrócëc bôczënk wëtwórni Epic Records. Part ùsôdzków z demòwi wersje pòjawił sã pózdni na debiutowim albùmie. Nagriwczi òdbëłë sã w trzech sztudiach w òbrëmim Kalifòrnie: Industrial Recording w North Hollywood, Scream Studios w Studio City a Sound City Studios w Van Nuys.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.allmusic.com/album/rage-against-the-machine-mw0000091696 | titel = Rage Against the Machine – Recording Information | òpùblikòwóny = AllMusic | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Produkcją albùmu zajimôł sã Garth Richardson razã z nôleżnikama karna. Za miksowanié òdpòwiôdôł Andy Wallace, a za mastering Bob Ludwig.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.allmusic.com/album/rage-against-the-machine-mw0000091696 | titel = Rage Against the Machine – Credits | òpùblikòwóny = AllMusic | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

== Mùzyka a tekstë ==

Brzëmienié albùmu òpiérô sã na charakteristicznym zestawienim cãżczich gitarowich riffów, funkòwëch basowëch liniów a hip-hopòwégò ritmù. Gitarowé partie Toma Morella wëapartniwają sã eksperimentalnym brzëmienim, w jaczim mùzyk wëzwôlô nietipiczné efektë za pòmòcą elektriczny gitarë.

Wòkale Zacka de la Rochë parłãczą rapòwanié z emocjonalnyma krzikama. Jegò tekstë mają òstré pòliticzné przesłanié a kritikùją m.jin. rasyzm, nadùżëca szandarów, kapitalizm a medialną propagandã.

Usôdzk „Killing in the Name” òdnosy sã do rasyzmù a przemòcë w amerikańsczi pòlicje. „Take the Power Back” pòruszô jiwer manipulacje edukacją a pòtrzebã samòstójnégò mësleniô, a „Bullet in the Head” je kritiką medialny propagandë a pòliticzny manipùlacje. „Wake Up” narzesziwô do dzejaniów rësznotów na rzecz prawów człowieka, a „Freedom” pòruszô sprawã amerikańsczégò pòliticznegò sôdzownika Leonarda Peltiera.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.ratm.com/album/rage-against-the-machine/ | titel = Rage Against the Machine – Official Album Page | wëdôwca = Rage Against the Machine | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

== Òbkłôdka ==

Òbkłôdka albùmu przedstôwiô fòtografiã wietnamsczégò bùddijsczégò mnicha Thích Quảng Đức, jaczi 11 czerwińca 1963 rokù dokònôł sãspaleniégò w [[Sajgón|Sajgònie]] w protesce procëm ùstëgòwanióm bùddistów przez rząd Pôłniowégò Wietnamu. Fòtografiã wëkònôł Malcolm Browne. Karno wëbrało jã ze wzglãdu na jegò pòliticzné przesłanié a symbòlikã procëmnotë państwòwi przemòcë.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://rockhall.com/wp-content/uploads/2024/03/RATM_Induction_Essay.pdf | titel = Rage Against the Machine – Induction Essay | òpùblikòwóny = Rock &amp; Roll Hall of Fame | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

== Òdbiér a znaczënk ==

Albùm ùzwëskôł pòzytiwné recenzje a òstôł achtniony za òriginalné sparłãczenié hip-hopù z metalã a téż za pòliticzné przesłanié. Recenzeńt AllMusic Eduardo Rivadavia ùznôł wëdôwk za przełómanié w rozwiju rap metalù, zaznôczającë òriginalnotã gitarowëch partiów Morella a tekstów de la Rochë.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.allmusic.com/album/rage-against-the-machine-mw0000091696 | titel = Rage Against the Machine – Review | òpùblikòwóny = AllMusic | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Albùm òsygnął kòmercyjny sukces, a w 1994 rokù zwëskôł platinową certifikacjã w Zjednónëch Krajach za przedôż pònad miliona egzemplarzów. W pòstãpnëch latach platka zwëska téż certifikacje w wielu jinszich krajach.&lt;ref&gt;{{Cytuj starnã | url = https://www.ratm.com/bio/ | titel = Rage Against the Machine – Band Biography and History | òpùblikòwóny = Rage Against the Machine | data przëstãpù = 2026-11-11}}&lt;/ref&gt;

Wëdôwizna mia wiôldżi cësk na rozwij rap metalu a alternatiwnégò metalu w latach 90. XX stalatégò. Ji brzëmienié inspirowało wiele pòzdniészich karnów, a „Killing in the Name” stało sã jednym òd nôbarżi rozpoznôwalnëch ùsôdzków karna.

== Lësta ùsôdzków ==
&lt;table class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 70%;&quot;&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;th style=&quot;width: 5%;&quot;&gt;Nr&lt;/th&gt;
 &lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Titel&lt;/th&gt;
 &lt;th style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;Bôczënk&lt;/th&gt;
 &lt;th style=&quot;width: 15%;&quot;&gt;Czas&lt;/th&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;1.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Bombtrack”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;4:04&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;2.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Killing in the Name”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;5:14&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;3.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Take the Power Back”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;5:37&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;4.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Settle for Nothing”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;4:48&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;5.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Bullet in the Head”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;5:09&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;6.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Know Your Enemy”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;gòscynno: [[Maynard James Keenan]]&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;4:55&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;7.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Wake Up”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;6:04&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;8.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Fistful of Steel”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;5:31&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;9.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Township Rebellion”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;5:24&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr&gt;
 &lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;10.&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;„Freedom”&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;6:06&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr style=&quot;font-weight: bold; background-color: #f2f2f2;&quot;&gt;
 &lt;td colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;Fùl czas:&lt;/td&gt;
 &lt;td&gt;52:48&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé pòwrózczi ==
{{Commons}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Platczi]]</text>
      <sha1>shthawhbxoy90kwf0sq0k5h2013act2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Szablóna:Stón-infobox</title>
    <ns>10</ns>
    <id>14975</id>
    <revision>
      <id>224150</id>
      <timestamp>2026-11-11T21:00:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <comment>Ùsôdzonô nowô starna &quot;&lt;table class=&quot;infobox geography vcard&quot; style=&quot;float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 270px; border-collapse: collapse; font-size: 88%; line-height: 1.5em; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.1);&quot;&gt;    &lt;tr&gt;     &lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center !important; font-size: 130%; font-weight: bold…&quot;</comment>
      <origin>224150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9056" sha1="erudwpo0sdu38geodolsb4rc26z3l2z" xml:space="preserve">&lt;table class=&quot;infobox geography vcard&quot; style=&quot;float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 270px; border-collapse: collapse; font-size: 88%; line-height: 1.5em; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.1);&quot;&gt;

  &lt;tr&gt;
    &lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center !important; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);&quot;&gt;
      &lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%; color: inherit;&quot;&gt;{{{stón|{{{miono|}}}}}}&lt;/div&gt;
      &lt;div style=&quot;font-size: 75%; font-weight: normal; font-style: italic; text-align: center; width: 100%; color: inherit;&quot;&gt;{{#if:{{{gwôsné miono|}}}|{{{gwôsné miono}}} }}&lt;/div&gt;
    &lt;/th&gt;
  &lt;/tr&gt;

  &lt;tr&gt;
    &lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center !important; padding: 0.8em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;
      &lt;table style=&quot;width: 100%; background: transparent; text-align: center; margin: 0; border-collapse: collapse; border: none;&quot;&gt;
        &lt;tr&gt;
          &lt;td style=&quot;width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;&quot;&gt;
            {{#if:{{{céch|}}}|
            &lt;div style=&quot;display: block; margin: 0 auto; text-align: center;&quot;&gt;[[Òbrôzk:{{{céch}}}|center|90px|Herb {{{rodzôcz}}}]]&lt;/div&gt;
            &lt;div class=&quot;mw-parser-output&quot; style=&quot;font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: bold;&quot;&gt;[[Herb {{{rodzôcz}}}|&lt;span style=&quot;color: var(--color-progressive, #36c);&quot;&gt;Herb&lt;/span&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
            }}
          &lt;/td&gt;
          &lt;td style=&quot;width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;&quot;&gt;
            {{#if:{{{fana|}}}|
            &lt;div style=&quot;display: block; margin: 0 auto; text-align: center;&quot;&gt;[[Òbrôzk:{{{fana}}}|center|border|120px|Fana {{{rodzôcz}}}]]&lt;/div&gt;
            &lt;div class=&quot;mw-parser-output&quot; style=&quot;font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: bold;&quot;&gt;[[Fana {{{rodzôcz}}}|&lt;span style=&quot;color: var(--color-progressive, #36c);&quot;&gt;Fana&lt;/span&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
            }}
          &lt;/td&gt;
        &lt;/tr&gt;
      &lt;/table&gt;
    &lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;

  {{#if:{{{karta|}}}|
  &lt;tr&gt;
    &lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);&quot;&gt;
      &lt;div style=&quot;display: block; margin: 0 auto; text-align: center;&quot;&gt;[[Òbrôzk:{{{karta}}}|center|250px|{{{stón}}} na karce]]&lt;/div&gt;
    &lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  }}

  {{#if:{{{Kôrta|}}}|
  &lt;tr&gt;
    &lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;border-top: 2px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 0;&quot;&gt;&lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  &lt;tr&gt;
    &lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);&quot;&gt;
      &lt;div style=&quot;display: block; margin: 0 auto; text-align: center; color: #000000 !important;&quot;&gt;
        {{{Kôrta}}}
      &lt;/div&gt;
    &lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  }}

  &lt;tr&gt;
    &lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);&quot;&gt;
      &lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%; color: inherit;&quot;&gt;Spòdlowé pòdôwczi&lt;/div&gt;
    &lt;/th&gt;
  &lt;/tr&gt;

  {{#if:{{{krôj|}}}|
  &lt;tr&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; width: 40%; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;&quot;&gt;[[Państwò|Krôj]]&lt;/td&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{krôj}}}&lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  }}

  {{#if:{{{stolëca|}}}|
  &lt;tr&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;&quot;&gt;Stolëca&lt;/td&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{stolëca}}}&lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  }}

  {{#if:{{{nôwikszi_gard|}}}|
  &lt;tr&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;&quot;&gt;Nôwikszi gard&lt;/td&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{nôwikszi_gard}}}&lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  }}

  {{#if:{{{wiéchrzëzna|}}}|
  &lt;tr&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;&quot;&gt;Wiéchrzëzna&lt;/td&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{wiéchrzëzna}}} km²&lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  }}

  {{#if:{{{lëdztwò|}}}|
  &lt;tr&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;&quot;&gt;[[Lëdztwò]] {{#if:{{{rok|}}}|(&lt;small&gt;{{{rok}}}&lt;/small&gt;)}}&lt;/td&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{lëdztwò}}}&lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  }}

  {{#if:{{{gãstosc_zalëdzeniô|}}}|
  &lt;tr&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;&quot;&gt;Gãstosc zalëdzeniô&lt;/td&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{gãstosc_zalëdzeniô}}} òs./km²&lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  }}

  {{#if:{{{pòdzél|}}}|
  &lt;tr&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;&quot;&gt;Admin. pòdzél&lt;/td&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{pòdzél}}}&lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  }}

  {{#if:{{{czasowô-cona|}}}|
  &lt;tr&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;&quot;&gt;Czasowô cona&lt;/td&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{czasowô-cona}}}&lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  }}

  {{#if:{{{gubernator|{{{gùbernator|}}}}}}|
  &lt;tr&gt;
    &lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);&quot;&gt;
      &lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%; color: inherit;&quot;&gt;Administracjô&lt;/div&gt;
    &lt;/th&gt;
  &lt;/tr&gt;
  &lt;tr&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;&quot;&gt;Gùbernator / Prezydent&lt;/td&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{gubernator|{{{gùbernator}}}}}}&lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  }}

  {{#if:{{{www|}}}|
  &lt;tr&gt;
    &lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding: 0.4em; text-align: center !important; font-size: 90%; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;
      &lt;div class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: bold;&quot;&gt;[{{{www}}} &lt;span style=&quot;color: var(--color-progressive, #36c);&quot;&gt;Domôcô starna stanu&lt;/span&gt;]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
    &lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  }}

  {{#if:{{{commons|}}}|
  &lt;tr&gt;
    &lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding: 0.4em; text-align: center !important; font-size: 90%; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;
      &lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: bold;&quot;&gt;[[commons:{{{commons}}}|&lt;span style=&quot;color: var(--color-progressive, #36c);&quot;&gt;Galeriô stanu na Wikimedia Commons&lt;/span&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
    &lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  }}

&lt;/table&gt;</text>
      <sha1>erudwpo0sdu38geodolsb4rc26z3l2z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224151</id>
      <parentid>224150</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T21:03:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>224151</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9522" sha1="jcjweduomp1gukoydiltk3pah6fvl93" xml:space="preserve">&lt;table class=&quot;infobox geography vcard&quot; style=&quot;float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 270px; border-collapse: collapse; font-size: 88%; line-height: 1.5em; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.1);&quot;&gt;

  &lt;tr&gt;
    &lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center !important; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);&quot;&gt;
      &lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%; color: inherit;&quot;&gt;{{{stón|{{{miono|}}}}}}&lt;/div&gt;
      &lt;div style=&quot;font-size: 75%; font-weight: normal; font-style: italic; text-align: center; width: 100%; color: inherit;&quot;&gt;{{#if:{{{gwôsné miono|}}}|{{{gwôsné miono}}} }}&lt;/div&gt;
    &lt;/th&gt;
  &lt;/tr&gt;

  &lt;tr&gt;
    &lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center !important; padding: 0.8em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;
      &lt;table style=&quot;width: 100%; background: transparent; text-align: center; margin: 0; border-collapse: collapse; border: none;&quot;&gt;
        &lt;tr&gt;
          &lt;td style=&quot;width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;&quot;&gt;
            {{#if:{{{céch|}}}|
            &lt;div style=&quot;display: block; margin: 0 auto; text-align: center;&quot;&gt;[[Òbrôzk:{{{céch}}}|center|90px|Herb {{{rodzôcz}}}]]&lt;/div&gt;
            &lt;div class=&quot;mw-parser-output&quot; style=&quot;font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: bold;&quot;&gt;[[Herb {{{rodzôcz}}}|&lt;span style=&quot;color: var(--color-progressive, #36c);&quot;&gt;Herb&lt;/span&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
            }}
          &lt;/td&gt;
          &lt;td style=&quot;width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;&quot;&gt;
            {{#if:{{{fana|}}}|
            &lt;div style=&quot;display: block; margin: 0 auto; text-align: center;&quot;&gt;[[Òbrôzk:{{{fana}}}|center|border|120px|Fana {{{rodzôcz}}}]]&lt;/div&gt;
            &lt;div class=&quot;mw-parser-output&quot; style=&quot;font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: bold;&quot;&gt;[[Fana {{{rodzôcz}}}|&lt;span style=&quot;color: var(--color-progressive, #36c);&quot;&gt;Fana&lt;/span&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
            }}
          &lt;/td&gt;
        &lt;/tr&gt;
      &lt;/table&gt;
    &lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;

  {{#if:{{{karta|}}}|
  &lt;tr&gt;
    &lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);&quot;&gt;
      &lt;div style=&quot;display: block; margin: 0 auto; text-align: center;&quot;&gt;[[Òbrôzk:{{{karta}}}|center|250px|{{{stón}}} na karce]]&lt;/div&gt;
    &lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  }}

  {{#if:{{{Kôrta|}}}|
  &lt;tr&gt;
    &lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;border-top: 2px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 0;&quot;&gt;&lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  &lt;tr&gt;
    &lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);&quot;&gt;
      &lt;div style=&quot;display: block; margin: 0 auto; text-align: center; color: #000000 !important;&quot;&gt;
        {{{Kôrta}}}
      &lt;/div&gt;
    &lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  }}

  &lt;tr&gt;
    &lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);&quot;&gt;
      &lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%; color: inherit;&quot;&gt;Spòdlowé pòdôwczi&lt;/div&gt;
    &lt;/th&gt;
  &lt;/tr&gt;

  {{#if:{{{krôj|}}}|
  &lt;tr&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; width: 40%; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;&quot;&gt;[[Państwò|Krôj]]&lt;/td&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{krôj}}}&lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  }}

  {{#if:{{{stolëca|}}}|
  &lt;tr&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;&quot;&gt;Stolëca&lt;/td&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{stolëca}}}&lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  }}

  {{#if:{{{nôwikszi_gard|}}}|
  &lt;tr&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;&quot;&gt;Nôwikszi gard&lt;/td&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{nôwikszi_gard}}}&lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  }}

  {{#if:{{{wiéchrzëzna|}}}|
  &lt;tr&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;&quot;&gt;Wiéchrzëzna&lt;/td&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{wiéchrzëzna}}} km²&lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  }}

{{#if:{{{stopniN|}}}|
  &lt;tr&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;&quot;&gt;Pòłożenié&lt;/td&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{stopniN}}}°{{{minutN}}}'N {{{stopniE}}}°{{{minutE}}}'E&lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  }}

  {{#if:{{{lëdztwò|}}}|
  &lt;tr&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;&quot;&gt;[[Lëdztwò]] {{#if:{{{rok|}}}|(&lt;small&gt;{{{rok}}}&lt;/small&gt;)}}&lt;/td&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{lëdztwò}}}&lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  }}

  {{#if:{{{gãstosc_zalëdzeniô|}}}|
  &lt;tr&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;&quot;&gt;Gãstosc zalëdzeniô&lt;/td&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{gãstosc_zalëdzeniô}}} òs./km²&lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  }}

  {{#if:{{{pòdzél|}}}|
  &lt;tr&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;&quot;&gt;Admin. pòdzél&lt;/td&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{pòdzél}}}&lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  }}

  {{#if:{{{czasowô-cona|}}}|
  &lt;tr&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;&quot;&gt;Czasowô cona&lt;/td&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{czasowô-cona}}}&lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  }}

  {{#if:{{{gubernator|{{{gùbernator|}}}}}}|
  &lt;tr&gt;
    &lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);&quot;&gt;
      &lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%; color: inherit;&quot;&gt;Administracjô&lt;/div&gt;
    &lt;/th&gt;
  &lt;/tr&gt;
  &lt;tr&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;&quot;&gt;Gùbernator / Prezydent&lt;/td&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{gubernator|{{{gùbernator}}}}}}&lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  }}

  {{#if:{{{www|}}}|
  &lt;tr&gt;
    &lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding: 0.4em; text-align: center !important; font-size: 90%; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;
      &lt;div class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: bold;&quot;&gt;[{{{www}}} &lt;span style=&quot;color: var(--color-progressive, #36c);&quot;&gt;Domôcô starna stanu&lt;/span&gt;]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
    &lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  }}

  {{#if:{{{commons|}}}|
  &lt;tr&gt;
    &lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding: 0.4em; text-align: center !important; font-size: 90%; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;
      &lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: bold;&quot;&gt;[[commons:{{{commons}}}|&lt;span style=&quot;color: var(--color-progressive, #36c);&quot;&gt;Galeriô stanu na Wikimedia Commons&lt;/span&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
    &lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  }}

&lt;/table&gt;</text>
      <sha1>jcjweduomp1gukoydiltk3pah6fvl93</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224152</id>
      <parentid>224151</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T21:04:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>224152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9475" sha1="dz0cnks0sroqlrt0584tyzk1wogeacl" xml:space="preserve">&lt;table class=&quot;infobox geography vcard&quot; style=&quot;float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 270px; border-collapse: collapse; font-size: 88%; line-height: 1.5em; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.1);&quot;&gt;

  &lt;tr&gt;
    &lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center !important; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);&quot;&gt;
      &lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%; color: inherit;&quot;&gt;{{{stón|{{{miono|}}}}}}&lt;/div&gt;
      &lt;div style=&quot;font-size: 75%; font-weight: normal; font-style: italic; text-align: center; width: 100%; color: inherit;&quot;&gt;{{#if:{{{gwôsné miono|}}}|{{{gwôsné miono}}} }}&lt;/div&gt;
    &lt;/th&gt;
  &lt;/tr&gt;

  &lt;tr&gt;
    &lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center !important; padding: 0.8em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;
      &lt;table style=&quot;width: 100%; background: transparent; text-align: center; margin: 0; border-collapse: collapse; border: none;&quot;&gt;
        &lt;tr&gt;
          &lt;td style=&quot;width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;&quot;&gt;
            {{#if:{{{céch|}}}|
            &lt;div style=&quot;display: block; margin: 0 auto; text-align: center;&quot;&gt;[[Òbrôzk:{{{céch}}}|center|90px|Herb {{{rodzôcz}}}]]&lt;/div&gt;
            &lt;div class=&quot;mw-parser-output&quot; style=&quot;font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: bold;&quot;&gt;[[Herb {{{rodzôcz}}}|&lt;span style=&quot;color: var(--color-progressive, #36c);&quot;&gt;Herb&lt;/span&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
            }}
          &lt;/td&gt;
          &lt;td style=&quot;width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;&quot;&gt;
            {{#if:{{{fana|}}}|
            &lt;div style=&quot;display: block; margin: 0 auto; text-align: center;&quot;&gt;[[Òbrôzk:{{{fana}}}|center|border|120px|Fana {{{rodzôcz}}}]]&lt;/div&gt;
            &lt;div class=&quot;mw-parser-output&quot; style=&quot;font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: bold;&quot;&gt;[[Fana {{{rodzôcz}}}|&lt;span style=&quot;color: var(--color-progressive, #36c);&quot;&gt;Fana&lt;/span&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
            }}
          &lt;/td&gt;
        &lt;/tr&gt;
      &lt;/table&gt;
    &lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;

  {{#if:{{{karta|}}}|
  &lt;tr&gt;
    &lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);&quot;&gt;
      &lt;div style=&quot;display: block; margin: 0 auto; text-align: center;&quot;&gt;[[Òbrôzk:{{{karta}}}|center|250px|{{{stón}}} na karce]]&lt;/div&gt;
    &lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  }}

  {{#if:{{{Kôrta|}}}|
  &lt;tr&gt;
    &lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;border-top: 2px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 0;&quot;&gt;&lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  &lt;tr&gt;
    &lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);&quot;&gt;
      &lt;div style=&quot;display: block; margin: 0 auto; text-align: center; color: #000000 !important;&quot;&gt;
        {{{Kôrta}}}
      &lt;/div&gt;
    &lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  }}

  &lt;tr&gt;
    &lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);&quot;&gt;
      &lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%; color: inherit;&quot;&gt;Spòdlowé pòdôwczi&lt;/div&gt;
    &lt;/th&gt;
  &lt;/tr&gt;

  {{#if:{{{krôj|}}}|
  &lt;tr&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; width: 40%; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;&quot;&gt;[[Państwò|Krôj]]&lt;/td&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{krôj}}}&lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  }}

  {{#if:{{{stolëca|}}}|
  &lt;tr&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;&quot;&gt;Stolëca&lt;/td&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{stolëca}}}&lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  }}

  {{#if:{{{nôwikszi_gard|}}}|
  &lt;tr&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;&quot;&gt;Nôwikszi gard&lt;/td&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{nôwikszi_gard}}}&lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  }}

  {{#if:{{{wiéchrzëzna|}}}|
  &lt;tr&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;&quot;&gt;Wiéchrzëzna&lt;/td&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{wiéchrzëzna}}} km²&lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  }}

{{#if:{{{stopniN|}}}|
  &lt;tr&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;&quot;&gt;Pòłożenié&lt;/td&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{stopniN}}}°{{{minutN}}}'N {{{stopniE}}}°{{{minutE}}}'E&lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  }}

  {{#if:{{{lëdztwò|}}}|
  &lt;tr&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;&quot;&gt;[[Lëdztwò]] {{#if:{{{rok|}}}|(&lt;small&gt;{{{rok}}}&lt;/small&gt;)}}&lt;/td&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{lëdztwò}}}&lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  }}

  {{#if:{{{gãstosc_zalëdzeniô|}}}|
  &lt;tr&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;&quot;&gt;Gãstosc zalëdzeniô&lt;/td&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{gãstosc_zalëdzeniô}}} òs./km²&lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  }}

  {{#if:{{{pòdzél|}}}|
  &lt;tr&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;&quot;&gt;Admin. pòdzél&lt;/td&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{pòdzél}}}&lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  }}

  {{#if:{{{czasowô-cona|}}}|
  &lt;tr&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;&quot;&gt;Czasowô cona&lt;/td&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{czasowô-cona}}}&lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  }}

  {{#if:{{{gùbernator}}}|
  &lt;tr&gt;
    &lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);&quot;&gt;
      &lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%; color: inherit;&quot;&gt;Administracjô&lt;/div&gt;
    &lt;/th&gt;
  &lt;/tr&gt;
  &lt;tr&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;&quot;&gt;Gùbernator&lt;/td&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{gùbernator}}}&lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  }}

  {{#if:{{{www|}}}|
  &lt;tr&gt;
    &lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding: 0.4em; text-align: center !important; font-size: 90%; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;
      &lt;div class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: bold;&quot;&gt;[{{{www}}} &lt;span style=&quot;color: var(--color-progressive, #36c);&quot;&gt;Domôcô starna stanu&lt;/span&gt;]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
    &lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  }}

  {{#if:{{{commons|}}}|
  &lt;tr&gt;
    &lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding: 0.4em; text-align: center !important; font-size: 90%; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;
      &lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: bold;&quot;&gt;[[commons:{{{commons}}}|&lt;span style=&quot;color: var(--color-progressive, #36c);&quot;&gt;Galeriô stanu na Wikimedia Commons&lt;/span&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
    &lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  }}

&lt;/table&gt;</text>
      <sha1>dz0cnks0sroqlrt0584tyzk1wogeacl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224192</id>
      <parentid>224152</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T23:03:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Terrus38</username>
        <id>14026</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>224192</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9478" sha1="pc5cfqsyhc1v23tmih13mdpjb97rbnd" xml:space="preserve">&lt;table class=&quot;infobox geography vcard&quot; style=&quot;float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 270px; border-collapse: collapse; font-size: 88%; line-height: 1.5em; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.1);&quot;&gt;

  &lt;tr&gt;
    &lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center !important; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);&quot;&gt;
      &lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%; color: inherit;&quot;&gt;{{{stón|{{{miono|}}}}}}&lt;/div&gt;
      &lt;div style=&quot;font-size: 75%; font-weight: normal; font-style: italic; text-align: center; width: 100%; color: inherit;&quot;&gt;{{#if:{{{gwôsné miono|}}}|{{{gwôsné miono}}} }}&lt;/div&gt;
    &lt;/th&gt;
  &lt;/tr&gt;

  &lt;tr&gt;
    &lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center !important; padding: 0.8em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;
      &lt;table style=&quot;width: 100%; background: transparent; text-align: center; margin: 0; border-collapse: collapse; border: none;&quot;&gt;
        &lt;tr&gt;
          &lt;td style=&quot;width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;&quot;&gt;
            {{#if:{{{céch|}}}|
            &lt;div style=&quot;display: block; margin: 0 auto; text-align: center;&quot;&gt;[[Òbrôzk:{{{céch}}}|center|90px|Herb {{{rodzôcz}}}]]&lt;/div&gt;
            &lt;div class=&quot;mw-parser-output&quot; style=&quot;font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: bold;&quot;&gt;[[Herb {{{rodzôcz}}}|&lt;span style=&quot;color: var(--color-progressive, #36c);&quot;&gt;Herb&lt;/span&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
            }}
          &lt;/td&gt;
          &lt;td style=&quot;width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;&quot;&gt;
            {{#if:{{{fana|}}}|
            &lt;div style=&quot;display: block; margin: 0 auto; text-align: center;&quot;&gt;[[Òbrôzk:{{{fana}}}|center|border|120px|Fana {{{rodzôcz}}}]]&lt;/div&gt;
            &lt;div class=&quot;mw-parser-output&quot; style=&quot;font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: bold;&quot;&gt;[[Fana {{{rodzôcz}}}|&lt;span style=&quot;color: var(--color-progressive, #36c);&quot;&gt;Fana&lt;/span&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
            }}
          &lt;/td&gt;
        &lt;/tr&gt;
      &lt;/table&gt;
    &lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;

  {{#if:{{{karta|}}}|
  &lt;tr&gt;
    &lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);&quot;&gt;
      &lt;div style=&quot;display: block; margin: 0 auto; text-align: center;&quot;&gt;[[Òbrôzk:{{{karta}}}|center|250px|{{{stón}}} na karce]]&lt;/div&gt;
    &lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  }}

  {{#if:{{{Kôrta|}}}|
  &lt;tr&gt;
    &lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;border-top: 2px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 0;&quot;&gt;&lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  &lt;tr&gt;
    &lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);&quot;&gt;
      &lt;div style=&quot;display: block; margin: 0 auto; text-align: center; color: #000000 !important;&quot;&gt;
        {{{Kôrta}}}
      &lt;/div&gt;
    &lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  }}

  &lt;tr&gt;
    &lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);&quot;&gt;
      &lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%; color: inherit;&quot;&gt;Spòdlowé pòdôwczi&lt;/div&gt;
    &lt;/th&gt;
  &lt;/tr&gt;

  {{#if:{{{krôj|}}}|
  &lt;tr&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; width: 40%; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;&quot;&gt;[[Państwò|Krôj]]&lt;/td&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{krôj}}}&lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  }}

  {{#if:{{{stolëca|}}}|
  &lt;tr&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;&quot;&gt;Stolëca&lt;/td&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{stolëca}}}&lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  }}

  {{#if:{{{nôwikszi_gard|}}}|
  &lt;tr&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;&quot;&gt;Nôwikszi gard&lt;/td&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{nôwikszi_gard}}}&lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  }}

  {{#if:{{{wiéchrzëzna|}}}|
  &lt;tr&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;&quot;&gt;Wiéchrzëzna&lt;/td&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{wiéchrzëzna}}} km²&lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  }}

{{#if:{{{stopniN|}}}|
  &lt;tr&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;&quot;&gt;Pòłożenié&lt;/td&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{stopniN}}}°{{{minutN}}}'N {{{stopniE}}}°{{{minutE}}}'E&lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  }}

  {{#if:{{{lëdztwò|}}}|
  &lt;tr&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;&quot;&gt;[[Lëdztwò]] {{#if:{{{rok|}}}|(&lt;small&gt;{{{rok}}}&lt;/small&gt;)}}&lt;/td&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{lëdztwò}}}&lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  }}

  {{#if:{{{gãstosc_zalëdzeniô|}}}|
  &lt;tr&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;&quot;&gt;Gãstosc zalëdzeniô&lt;/td&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{gãstosc_zalëdzeniô}}} òs./km²&lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  }}

  {{#if:{{{pòdzél|}}}|
  &lt;tr&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;&quot;&gt;Admin. pòdzél&lt;/td&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{pòdzél}}}&lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  }}

  {{#if:{{{czasowô-cona|}}}|
  &lt;tr&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;&quot;&gt;Czasowô cona&lt;/td&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{czasowô-cona}}}&lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  }}

  {{#if:{{{gùbernatór}}}|
  &lt;tr&gt;
    &lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);&quot;&gt;
      &lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%; color: inherit;&quot;&gt;Administracjô&lt;/div&gt;
    &lt;/th&gt;
  &lt;/tr&gt;
  &lt;tr&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;&quot;&gt;Gùbernatór&lt;/td&gt;
    &lt;td style=&quot;padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;{{{gùbernatór}}}&lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  }}

  {{#if:{{{www|}}}|
  &lt;tr&gt;
    &lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding: 0.4em; text-align: center !important; font-size: 90%; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;
      &lt;div class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: bold;&quot;&gt;[{{{www}}} &lt;span style=&quot;color: var(--color-progressive, #36c);&quot;&gt;Domôcô starna stanu&lt;/span&gt;]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
    &lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  }}

  {{#if:{{{commons|}}}|
  &lt;tr&gt;
    &lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding: 0.4em; text-align: center !important; font-size: 90%; color: var(--color-base, #202122);&quot;&gt;
      &lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: bold;&quot;&gt;[[commons:{{{commons}}}|&lt;span style=&quot;color: var(--color-progressive, #36c);&quot;&gt;Galeriô stanu na Wikimedia Commons&lt;/span&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
    &lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  }}

&lt;/table&gt;</text>
      <sha1>pc5cfqsyhc1v23tmih13mdpjb97rbnd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Szablóna:Swiãti infobox</title>
    <ns>10</ns>
    <id>14976</id>
    <revision>
      <id>224155</id>
      <timestamp>2026-11-11T21:20:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dzywòwidz</username>
        <id>17628</id>
      </contributor>
      <comment>Ùsôdzonô nowô starna &quot;&lt;includeonly&gt;{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:22em; font-size:90%; border:1px solid #aaa; background:#f9f9f9; color:black; margin:0.5em 0 0.5em 1em; padding:0.2em; float:right; clear:right;&quot; |- ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:gold; color:black; text-align:center; font-size:120%; padding:0.4em;&quot; | {{#if:{{{zort|}}}|{{{zort}}}&lt;br /&gt;}}{{{miono|{{PAGENAME}}}}}{{#if:{{{òriginalné miono|}}}|&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:85%; font-weight:normal;&quot;&gt;''{{{òriginalné miono}…&quot;</comment>
      <origin>224155</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2382" sha1="6i1vzdmdfpxdij4w7hl0fqxkvc1a971" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:22em; font-size:90%; border:1px solid #aaa; background:#f9f9f9; color:black; margin:0.5em 0 0.5em 1em; padding:0.2em; float:right; clear:right;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:gold; color:black; text-align:center; font-size:120%; padding:0.4em;&quot; | {{#if:{{{zort|}}}|{{{zort}}}&lt;br /&gt;}}{{{miono|{{PAGENAME}}}}}{{#if:{{{òriginalné miono|}}}|&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:85%; font-weight:normal;&quot;&gt;''{{{òriginalné miono}}}''&lt;/span&gt;}}
|-
{{#if:{{{titułë|}}}|
{{!}} colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:white; color:black; text-align:center; font-weight:bold; border:1px solid #aaa;&quot; {{!}} {{{titułë}}}
{{!}}-
}}
{{#if:{{{òdjimk|}}}|
{{!}} colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:0.4em 0;&quot; {{!}} [[Òbrôzk:{{{òbrôzk}}}|240px|alt={{{pòdpisënk òbrôzka|}}}]]{{#if:{{{pòdpisënk òbrôzka|}}}|&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:90%;&quot;&gt;{{{pòdpisënk òbrôzka}}}&lt;/span&gt;}}
{{!}}-
}}
{{#if:{{{data ùrodzeniô|{{{môl ùrodzeniô|}}}}}}|
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding-right:0.5em;&quot; {{!}} Data i môl ùrodzeniô
{{!}} {{{data ùrodzeniô|}}}{{#if:{{{môl ùrodzeniô|}}}|&lt;br /&gt;{{{môl ùrodzeniô}}}}}
{{!}}-
}}
{{#if:{{{data smiercë|{{{môl smiercë|}}}}}}|
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding-right:0.5em;&quot; {{!}} Data i môl smiercë
{{!}} {{{data smiercë|}}}{{#if:{{{môl smiercë|}}}|&lt;br /&gt;{{{môl smiercë}}}}}
{{!}}-
}}
{{#if:{{{przëczëna smiercë|}}}|
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding-right:0.5em;&quot; {{!}} Przëczëna smiercë
{{!}} {{{przëczëna smiercë}}}
{{!}}-
}}
{{#if:{{{kòscół|}}}|
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding-right:0.5em;&quot; {{!}} {{#switch:{{{zort|}}}
  |Swiãtô|Błogòsławionô|Słëżebnica Bòżô|Bòżô Słëżebnica|Czcëgòdnô Słëżebnica Bòżô = Czczonô
  |Swiãté|Błogòsławioné|Czcëgòdné Słëżebnice Bòżé = Czczoné
  |#default = Czczony
}} przez
{{!}} {{{kòscół}}}
{{!}}-
}}
{{#if:{{{data beatifikacje|}}}|
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding-right:0.5em;&quot; {{!}} [[Beatifikacjô]]
{{!}} {{{data beatifikacje}}}{{#if:{{{môl beatifikacje|}}}|&lt;br /&gt;{{{môl beatifikacje}}}}}{{#if:{{{beatifikùjący|}}}|&lt;br /&gt;przez {{{beatifikùjący}}}}}
{{!}}-
}}
{{#if:{{{data kanonizacje|}}}|
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding-right:0.5em;&quot; {{!}} [[Kanonizacjô]]
{{!</text>
      <sha1>6i1vzdmdfpxdij4w7hl0fqxkvc1a971</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224160</id>
      <parentid>224155</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T21:26:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dzywòwidz</username>
        <id>17628</id>
      </contributor>
      <origin>224160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6305" sha1="qljwzz7ov6c9qp5txood7dtkcd8t7wi" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:22em; font-size:90%; border:1px solid #aaa; background:#f9f9f9; color:black; margin:0.5em 0 0.5em 1em; padding:0.2em; float:right; clear:right; border-collapse:collapse;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:gold; color:black; text-align:center; font-size:120%; padding:0.4em;&quot;&gt;{{#if:{{{zort|}}}|{{{zort}}}&lt;br /&gt;}}{{{miono|{{PAGENAME}}}}}{{#if:{{{òriginalné miono|}}}|&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:85%; font-weight:normal;&quot;&gt;''{{{òriginalné miono}}}''&lt;/span&gt;}}&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;{{#if:{{{titułë|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:white; color:black; text-align:center; font-weight:bold; border:1px solid #aaa; padding:0.3em;&quot;&gt;{{{titułë}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{òdjimk|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:0.4em 0;&quot;&gt;[[Òdjimk:{{{òdjimk}}}|240px|alt={{{pòdpisënk òdjimka|}}}]]{{#if:{{{pòdpisënk òdjimka|}}}|&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:90%;&quot;&gt;{{{pòdpisënk òdjimka}}}&lt;/span&gt;}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{data ùrodzeniegò|{{{môl ùrodzeniegò|}}}}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;Data i môl ùrodzeniégò&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{data ùrodzeniégò|}}}{{#if:{{{data ùrodzeniégò|}}}|{{#if:{{{môl ùrodzeniégò|}}}|&lt;br /&gt;}}}}{{{môl ùrodzeniégò|}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{data smiercë|{{{môl smiercë|}}}}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;Data i môl smiercë&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{data smiercë|}}}{{#if:{{{data smiercë|}}}|{{#if:{{{môl smiercë|}}}|&lt;br /&gt;}}}}{{{môl smiercë|}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{przëczëna smiercë|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;Przëczëna smiercë&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{przëczëna smiercë}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{kòscół|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;{{#switch:{{{zort|}}}
 |Swiãtô|swiãtô|Błogòsławionô|błogòsławionô|Słëżebnica Bòżô|Bòżô Słëżebnica|Czcëgòdnô Słëżebnica Bòżô = Czczonô
 |Swiãté|swiãté|Błogòsławioné|błogòsławioné|Czcëgòdné Słëżebnice Bòżé = Czczoné
 |#default = Czczony
}} przez&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{kòscół}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{data beatifikacje|{{{môl beatifikacje|{{{beatifikùjący|}}}}}}}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;[[Beatifikacjô]]&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{data beatifikacje|}}}{{#if:{{{môl beatifikacje|}}}|{{#if:{{{data beatifikacje|}}}|&lt;br /&gt;}}{{{môl beatifikacje}}}}}{{#if:{{{beatifikùjący|}}}|{{#if:{{{data beatifikacje|{{{môl beatifikacje|}}}}}}|&lt;br /&gt;}}przez {{{beatifikùjący}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{data kanonizacje|{{{môl kanonizacje|{{{kanonizëjący|}}}}}}}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;[[Kanonizacjô]]&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{data kanonizacje|}}}{{#if:{{{môl kanonizacje|}}}|{{#if:{{{data kanonizacje|}}}|&lt;br /&gt;}}{{{môl kanonizacje}}}}}{{#if:{{{kanonizëjący|}}}|{{#if:{{{data kanonizacje|{{{môl kanonizacje|}}}}}}|&lt;br /&gt;}}przez {{{kanonizëjący}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{wspòmnienié|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;Wspòmnienié&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{wspòmnienié}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{atributë|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;Atributë&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{atributë}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{patrón|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;{{#switch:{{{zort|}}}
 |Swiãtô|swiãtô|Błogòsławionô|błogòsławionô|Słëżebnica Bòżô|Bòżô Słëżebnica|Czcëgòdnô Słëżebnica Bòżô = Patrónka
 |Swiãtëch|swiãtëch = Patróni
 |Swiãté|swiãté|Błogòsławioné|błogòsławioné = Patrónczi
 |#default = Patrón
}}&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{patrón}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{môl kùltu|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;Òsoblëwé môle kùltu&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{môl kùltu}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{faksimile|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:0.4em 0;&quot;&gt;[[Òdjimk:{{{faksimile}}}|130x100px|alt=Faksimile]]{{#if:{{{òpisënk faksimile|}}}|&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:90%;&quot;&gt;{{{òpisënk faksimile}}}&lt;/span&gt;}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{òdznaczenia|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#EAECF0; color:black; text-align:center; font-weight:bold; border:1px solid #aaa; padding:0.2em;&quot;&gt;Òdznaczenia&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{òdznaczenia}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{commons|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; border-top:1px solid #aaa; padding:0.3em;&quot;&gt;[[commons:Category:{{{commons}}}|Multimedia w Wikimedia Commons]]&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{wikizdroje|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:0.2em;&quot;&gt;[[s:{{{wikizdroje}}}|Tekstë w Wikizdrójach]]&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{wikicytatë|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:0.2em;&quot;&gt;[[q:{{{wikicytatë}}}|Cytatë w Wikicytatach]]&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}&lt;/table&gt;&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
=== Wzór wëwòłaniô ===
&lt;pre&gt;
{{Swiãti infobox
 |zort               = Swiãti
 |miono              = 
 |òriginalné miono   = 
 |titułë             = 
 |òdjimk             = 
 |pòdpisënk òdjimka  = 
 |data ùrodzeniégò   = 
 |môl ùrodzeniégò    = 
 |data smiercë       = 
 |môl smiercë        = 
 |przëczëna smiercë  = 
 |kòscół             = 
 |data beatifikacje  = 
 |môl beatifikacje   = 
 |beatifikùjący      = 
 |data kanonizacje   = 
 |môl kanonizacje    = 
 |kanonizëjący       = 
 |wspòmnienié        = 
 |atributë           = 
 |patrón             = 
 |môl kùltu          = 
 |faksimile          = 
 |òpisënk faksimile  = 
 |òdznaczenia        = 
 |commons            = 
 |wikizdroje         = 
 |wikicytatë         = 
}}
&lt;/pre&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qljwzz7ov6c9qp5txood7dtkcd8t7wi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224167</id>
      <parentid>224160</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T21:31:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dzywòwidz</username>
        <id>17628</id>
      </contributor>
      <origin>224167</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6392" sha1="1dwyobjrk79bqfdox62m1x3t77jfzms" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:22em; font-size:90%; border:1px solid #aaa; background:#f9f9f9; color:black; margin:0.5em 0 0.5em 1em; padding:0.2em; float:right; clear:right; border-collapse:collapse;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:gold; color:black; text-align:center; font-size:120%; padding:0.4em;&quot;&gt;{{#if:{{{ôrt|}}}|{{{ôrt}}}&lt;br /&gt;}}{{{miono|{{PAGENAME}}}}}{{#if:{{{òriginalné miono|}}}|&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:85%; font-weight:normal;&quot;&gt;''{{{òriginalné miono}}}''&lt;/span&gt;}}&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;{{#if:{{{titułë|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:white; color:black; text-align:center; font-weight:bold; border:1px solid #aaa; padding:0.3em;&quot;&gt;{{{titułë}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{òdjimk|{{{òbrôzk|}}}}}}|&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:0.4em 0;&quot;&gt;[[File:{{{òdjimk|{{{òbrôzk}}}}}}|240px|alt={{{pòdpisënk òdjimka|{{{pòdpisënk òbrôzka|}}}}}}]]{{#if:{{{pòdpisënk òdjimka|{{{pòdpisënk òbrôzka|}}}}}}|&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:90%;&quot;&gt;{{{pòdpisënk òdjimka|{{{pòdpisënk òbrôzka}}}}}}&lt;/span&gt;}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{data ùrodzeniô|{{{môl ùrodzeniô|}}}}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;Data i môl ùrodzeniô&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{data ùrodzeniô|}}}{{#if:{{{data ùrodzeniô|}}}|{{#if:{{{môl ùrodzeniô|}}}|&lt;br /&gt;}}}}{{{môl ùrodzeniô|}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{data smiercë|{{{môl smiercë|}}}}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;Data i môl smiercë&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{data smiercë|}}}{{#if:{{{data smiercë|}}}|{{#if:{{{môl smiercë|}}}|&lt;br /&gt;}}}}{{{môl smiercë|}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{przëczëna smiercë|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;Przëczëna smiercë&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{przëczëna smiercë}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{kòscół|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;{{#switch:{{{ôrt|}}}
 |Swiãtô|swiãtô|Błogòsławionô|błogòsławionô|Słëżebnica Bòżô|Bòżô Słëżebnica|Czcëgòdnô Słëżebnica Bòżô = Czczonô
 |Swiãté|swiãté|Błogòsławioné|błogòsławioné|Czcëgòdné Słëżebnice Bòżé = Czczoné
 |#default = Czczony
}} przez&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{kòscół}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{data beatifikacje|{{{môl beatifikacje|{{{beatifikùjący|}}}}}}}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;[[Beatifikacjô]]&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{data beatifikacje|}}}{{#if:{{{môl beatifikacje|}}}|{{#if:{{{data beatifikacje|}}}|&lt;br /&gt;}}{{{môl beatifikacje}}}}}{{#if:{{{beatifikùjący|}}}|{{#if:{{{data beatifikacje|{{{môl beatifikacje|}}}}}}|&lt;br /&gt;}}przez {{{beatifikùjący}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{data kanonizacje|{{{môl kanonizacje|{{{kanonizëjący|}}}}}}}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;[[Kanonizacjô]]&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{data kanonizacje|}}}{{#if:{{{môl kanonizacje|}}}|{{#if:{{{data kanonizacje|}}}|&lt;br /&gt;}}{{{môl kanonizacje}}}}}{{#if:{{{kanonizëjący|}}}|{{#if:{{{data kanonizacje|{{{môl kanonizacje|}}}}}}|&lt;br /&gt;}}przez {{{kanonizëjący}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{wspòmnienié|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;Wspòmnienié&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{wspòmnienié}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{atributë|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;Atributë&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{atributë}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{patrón|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;{{#switch:{{{ôrt|}}}
 |Swiãtô|swiãtô|Błogòsławionô|błogòsławionô|Słëżebnica Bòżô|Bòżô Słëżebnica|Czcëgòdnô Słëżebnica Bòżô = Patrónka
 |Swiãtëch|swiãtëch = Patróni
 |Swiãté|swiãté|Błogòsławioné|błogòsławioné = Patrónczi
 |#default = Patrón
}}&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{patrón}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{môl kùltu|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;Òsoblëwé môle kùltu&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{môl kùltu}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{faksimile|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:0.4em 0;&quot;&gt;[[File:{{{faksimile}}}|130x100px|alt=Faksimile]]{{#if:{{{òpisënk faksimile|}}}|&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:90%;&quot;&gt;{{{òpisënk faksimile}}}&lt;/span&gt;}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{òdznaczenia|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#EAECF0; color:black; text-align:center; font-weight:bold; border:1px solid #aaa; padding:0.2em;&quot;&gt;Òdznaczenia&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{òdznaczenia}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{commons|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; border-top:1px solid #aaa; padding:0.3em;&quot;&gt;[[commons:Category:{{{commons}}}|Multimedia w Wikimedia Commons]]&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{wikizdroje|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:0.2em;&quot;&gt;[[s:{{{wikizdroje}}}|Tekstë w Wikizdrójach]]&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{wikicytatë|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:0.2em;&quot;&gt;[[q:{{{wikicytatë}}}|Cytatë w Wikicytatach]]&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}&lt;/table&gt;&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
=== Wzór wëwòłaniô ===
&lt;pre&gt;
{{Swiãti infobox
 |ôrt               = Swiãti
 |miono              = 
 |òriginalné miono   = 
 |titułë             = 
 |òdjimk             = 
 |pòdpisënk òdjimka  = 
 |data ùrodzeniô     = 
 |môl ùrodzeniô      = 
 |data smiercë       = 
 |môl smiercë        = 
 |przëczëna smiercë  = 
 |kòscół             = 
 |data beatifikacje  = 
 |môl beatifikacje   = 
 |beatifikùjący      = 
 |data kanonizacje   = 
 |môl kanonizacje    = 
 |kanonizëjący       = 
 |wspòmnienié        = 
 |atributë           = 
 |patrón             = 
 |môl kùltu          = 
 |faksimile          = 
 |òpisënk faksimile  = 
 |òdznaczenia        = 
 |commons            = 
 |wikizdroje         = 
 |wikicytatë         = 
}}
&lt;/pre&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1dwyobjrk79bqfdox62m1x3t77jfzms</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224170</id>
      <parentid>224167</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T21:33:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dzywòwidz</username>
        <id>17628</id>
      </contributor>
      <origin>224170</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6418" sha1="tuy4glfa3axrwfl32ksu1ssjg6n15v0" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:22em; font-size:90%; border:1px solid #aaa; background:#f9f9f9; color:black; margin:0.5em 0 0.5em 1em; padding:0.2em; float:right; clear:right; border-collapse:collapse;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:gold; color:black; text-align:center; font-size:120%; padding:0.4em;&quot;&gt;{{#if:{{{ôrt|}}}|{{{ôrt}}}&lt;br /&gt;}}{{{miono|{{PAGENAME}}}}}{{#if:{{{òriginalné miono|}}}|&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:85%; font-weight:normal;&quot;&gt;''{{{òriginalné miono}}}''&lt;/span&gt;}}&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;{{#if:{{{titułë|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:white; color:black; text-align:center; font-weight:bold; border:1px solid #aaa; padding:0.3em;&quot;&gt;{{{titułë}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{òdjimk|{{{òbrôzk|}}}}}}|&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:0.4em 0;&quot;&gt;[[File:{{{òdjimk|{{{òbrôzk}}}}}}|240px|alt={{{pòdpisënk òdjimka|{{{pòdpisënk òbrôzka|}}}}}}]]{{#if:{{{pòdpisënk òdjimka|{{{pòdpisënk òbrôzka|}}}}}}|&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:90%;&quot;&gt;{{{pòdpisënk òdjimka|{{{pòdpisënk òbrôzka}}}}}}&lt;/span&gt;}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{data ùrodzeniégò|{{{môl ùrodzeniégò|}}}}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;Data i môl ùrodzeniégò&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{data ùrodzeniégò|}}}{{#if:{{{data ùrodzeniégò|}}}|{{#if:{{{môl ùrodzeniégò|}}}|&lt;br /&gt;}}}}{{{môl ùrodzeniégò|}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{data smiercë|{{{môl smiercë|}}}}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;Data i môl smiercë&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{data smiercë|}}}{{#if:{{{data smiercë|}}}|{{#if:{{{môl smiercë|}}}|&lt;br /&gt;}}}}{{{môl smiercë|}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{przëczëna smiercë|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;Przëczëna smiercë&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{przëczëna smiercë}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{kòscół|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;{{#switch:{{{ôrt|}}}
 |Swiãtô|swiãtô|Błogòsławionô|błogòsławionô|Słëżebnica Bòżô|Bòżô Słëżebnica|Czcëgòdnô Słëżebnica Bòżô = Czczonô
 |Swiãté|swiãté|Błogòsławioné|błogòsławioné|Czcëgòdné Słëżebnice Bòżé = Czczoné
 |#default = Czczony
}} przez&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{kòscół}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{data beatifikacje|{{{môl beatifikacje|{{{beatifikùjący|}}}}}}}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;[[Beatifikacjô]]&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{data beatifikacje|}}}{{#if:{{{môl beatifikacje|}}}|{{#if:{{{data beatifikacje|}}}|&lt;br /&gt;}}{{{môl beatifikacje}}}}}{{#if:{{{beatifikùjący|}}}|{{#if:{{{data beatifikacje|{{{môl beatifikacje|}}}}}}|&lt;br /&gt;}}przez {{{beatifikùjący}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{data kanonizacje|{{{môl kanonizacje|{{{kanonizëjący|}}}}}}}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;[[Kanonizacjô]]&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{data kanonizacje|}}}{{#if:{{{môl kanonizacje|}}}|{{#if:{{{data kanonizacje|}}}|&lt;br /&gt;}}{{{môl kanonizacje}}}}}{{#if:{{{kanonizëjący|}}}|{{#if:{{{data kanonizacje|{{{môl kanonizacje|}}}}}}|&lt;br /&gt;}}przez {{{kanonizëjący}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{wspòmnienié|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;Wspòmnienié&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{wspòmnienié}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{atributë|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;Atributë&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{atributë}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{patrón|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;{{#switch:{{{ôrt|}}}
 |Swiãtô|swiãtô|Błogòsławionô|błogòsławionô|Słëżebnica Bòżô|Bòżô Słëżebnica|Czcëgòdnô Słëżebnica Bòżô = Patrónka
 |Swiãtëch|swiãtëch = Patróni
 |Swiãté|swiãté|Błogòsławioné|błogòsławioné = Patrónczi
 |#default = Patrón
}}&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{patrón}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{môl kùltu|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;Òsoblëwé môle kùltu&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{môl kùltu}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{faksimile|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:0.4em 0;&quot;&gt;[[File:{{{faksimile}}}|130x100px|alt=Faksimile]]{{#if:{{{òpisënk faksimile|}}}|&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:90%;&quot;&gt;{{{òpisënk faksimile}}}&lt;/span&gt;}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{òdznaczenia|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#EAECF0; color:black; text-align:center; font-weight:bold; border:1px solid #aaa; padding:0.2em;&quot;&gt;Òdznaczenia&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{òdznaczenia}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{commons|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; border-top:1px solid #aaa; padding:0.3em;&quot;&gt;[[commons:Category:{{{commons}}}|Multimedia w Wikimedia Commons]]&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{wikizdroje|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:0.2em;&quot;&gt;[[s:{{{wikizdroje}}}|Tekstë w Wikizdrójach]]&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{wikicytatë|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:0.2em;&quot;&gt;[[q:{{{wikicytatë}}}|Cytatë w Wikicytatach]]&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}&lt;/table&gt;&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
=== Wzór wëwòłaniégò ===
&lt;pre&gt;
{{Swiãti infobox
 |ôrt               = Swiãti
 |miono              = 
 |òriginalné miono   = 
 |titułë             = 
 |òdjimk             = 
 |pòdpisënk òdjimka  = 
 |data ùrodzeniégò   = 
 |môl ùrodzeniégò    = 
 |data smiercë       = 
 |môl smiercë        = 
 |przëczëna smiercë  = 
 |kòscół             = 
 |data beatifikacje  = 
 |môl beatifikacje   = 
 |beatifikùjący      = 
 |data kanonizacje   = 
 |môl kanonizacje    = 
 |kanonizëjący       = 
 |wspòmnienié        = 
 |atributë           = 
 |patrón             = 
 |môl kùltu          = 
 |faksimile          = 
 |òpisënk faksimile  = 
 |òdznaczenia        = 
 |commons            = 
 |wikizdroje         = 
 |wikicytatë         = 
}}
&lt;/pre&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tuy4glfa3axrwfl32ksu1ssjg6n15v0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224177</id>
      <parentid>224170</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T21:45:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dzywòwidz</username>
        <id>17628</id>
      </contributor>
      <origin>224177</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6460" sha1="kmv87ytkh06vtntyfnbwzzxcxh67ord" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:22em; font-size:90%; border:1px solid #aaa; background:#f9f9f9; color:black; margin:0.5em 0 0.5em 1em; padding:0.2em; float:right; clear:right; border-collapse:collapse;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:gold; color:black; text-align:center; font-size:120%; padding:0.4em;&quot;&gt;{{#if:{{{ôrt|}}}|{{{ôrt}}}&lt;br /&gt;}}{{{miono|{{PAGENAME}}}}}{{#if:{{{òriginalné miono|}}}|&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:85%; font-weight:normal;&quot;&gt;''{{{òriginalné miono}}}''&lt;/span&gt;}}&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;{{#if:{{{titułë|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:white; color:black; text-align:center; font-weight:bold; border:1px solid #aaa; padding:0.3em;&quot;&gt;{{{titułë}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{òdjimk|{{{òbrôzk|}}}}}}|&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:0.4em 0;&quot;&gt;[[File:{{{òdjimk|{{{òbrôzk}}}}}}|240px|alt={{{pòdpisënk òdjimka|{{{pòdpisënk òbrôzka|}}}}}}]]{{#if:{{{pòdpisënk òdjimka|{{{pòdpisënk òbrôzka|}}}}}}|&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:90%;&quot;&gt;{{{pòdpisënk òdjimka|{{{pòdpisënk òbrôzka}}}}}}&lt;/span&gt;}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{data ùrodzeniégò|{{{môl ùrodzeniégò|}}}}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;Data ë môl ùrodzeniégò&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{data ùrodzeniégò|}}}{{#if:{{{data ùrodzeniégò|}}}|{{#if:{{{môl ùrodzeniégò|}}}|&lt;br /&gt;}}}}{{{môl ùrodzeniégò|}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{data smiercë|{{{môl smiercë|}}}}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;Data ë môl smiercë&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{data smiercë|}}}{{#if:{{{data smiercë|}}}|{{#if:{{{môl smiercë|}}}|&lt;br /&gt;}}}}{{{môl smiercë|}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{przëczëna smiercë|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;Przëczëna smiercë&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{przëczëna smiercë}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{tczóny przez|{{{kòscół|}}}}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;{{#switch:{{{ôrt|}}}
 |Swiãtô|swiãtô|Błogòsławionô|błogòsławionô|Słëżebnica Bòżô|Bòżô Słëżebnica|Czcëgòdnô Słëżebnica Bòżô = Tczónô
 |Swiãté|swiãté|Błogòsławioné|błogòsławioné|Czcëgòdné Słëżebnice Bòżé = Tczóné
 |#default = Tczóny
}} przez&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{Tczóny przez|{{{kòscół}}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{data beatifikacje|{{{môl beatifikacje|{{{beatifikùjący|}}}}}}}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;[[Beatifikacjô]]&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{data beatifikacje|}}}{{#if:{{{môl beatifikacje|}}}|{{#if:{{{data beatifikacje|}}}|&lt;br /&gt;}}{{{môl beatifikacje}}}}}{{#if:{{{beatifikùjący|}}}|{{#if:{{{data beatifikacje|{{{môl beatifikacje|}}}}}}|&lt;br /&gt;}}przez {{{beatifikùjący}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{data kanonizacje|{{{môl kanonizacje|{{{kanonizëjący|}}}}}}}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;[[Kanonizacjô]]&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{data kanonizacje|}}}{{#if:{{{môl kanonizacje|}}}|{{#if:{{{data kanonizacje|}}}|&lt;br /&gt;}}{{{môl kanonizacje}}}}}{{#if:{{{kanonizëjący|}}}|{{#if:{{{data kanonizacje|{{{môl kanonizacje|}}}}}}|&lt;br /&gt;}}przez {{{kanonizëjący}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{wspòmnienié|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;Wspòmnienié&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{wspòmnienié}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{atributë|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;Atributë&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{atributë}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{patrón|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;{{#switch:{{{ôrt|}}}
 |Swiãtô|swiãtô|Błogòsławionô|błogòsławionô|Słëżebnica Bòżô|Bòżô Słëżebnica|Czcëgòdnô Słëżebnica Bòżô = Patrónka
 |Swiãtëch|swiãtëch = Patróni
 |Swiãté|swiãté|Błogòsławioné|błogòsławioné = Patrónczi
 |#default = Patrón
}}&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{patrón}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{môl kùltu|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;Òsoblëwé môle kùltu&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{môl kùltu}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{faksimile|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:0.4em 0;&quot;&gt;[[File:{{{faksimile}}}|130x100px|alt=Faksimile]]{{#if:{{{òpisënk faksimile|}}}|&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:90%;&quot;&gt;{{{òpisënk faksimile}}}&lt;/span&gt;}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{òdznaczenia|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#EAECF0; color:black; text-align:center; font-weight:bold; border:1px solid #aaa; padding:0.2em;&quot;&gt;Òdznaczenia&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{òdznaczenia}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{commons|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; border-top:1px solid #aaa; padding:0.3em;&quot;&gt;[[commons:Category:{{{commons}}}|Multimedia w Wikimedia Commons]]&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{wikizdroje|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:0.2em;&quot;&gt;[[s:{{{wikizdroje}}}|Tekstë w Wikizdrójach]]&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{wikicytatë|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:0.2em;&quot;&gt;[[q:{{{wikicytatë}}}|Cytatë w Wikicytatach]]&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}&lt;/table&gt;&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
=== Wzór wëwòłaniégò ===
&lt;pre&gt;
{{Swiãti infobox
 |ôrt               = Swiãti
 |miono              = 
 |òriginalné miono   = 
 |titułë             = 
 |òdjimk             = 
 |pòdpisënk òdjimka  = 
 |data ùrodzeniégò   = 
 |môl ùrodzeniégò    = 
 |data smiercë       = 
 |môl smiercë        = 
 |przëczëna smiercë  = 
 |kòscół             = 
 |data beatifikacje  = 
 |môl beatifikacje   = 
 |beatifikùjący      = 
 |data kanonizacje   = 
 |môl kanonizacje    = 
 |kanonizëjący       = 
 |wspòmnienié        = 
 |atributë           = 
 |patrón             = 
 |môl kùltu          = 
 |faksimile          = 
 |òpisënk faksimile  = 
 |òdznaczenia        = 
 |commons            = 
 |wikizdroje         = 
 |wikicytatë         = 
}}
&lt;/pre&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kmv87ytkh06vtntyfnbwzzxcxh67ord</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224180</id>
      <parentid>224177</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T21:49:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dzywòwidz</username>
        <id>17628</id>
      </contributor>
      <origin>224180</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6459" sha1="hzsqu4pfda4gajj0o8x0x12mi244mn4" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:22em; font-size:90%; border:1px solid #aaa; background:#f9f9f9; color:black; margin:0.5em 0 0.5em 1em; padding:0.2em; float:right; clear:right; border-collapse:collapse;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:gold; color:black; text-align:center; font-size:120%; padding:0.4em;&quot;&gt;{{#if:{{{ôrt|}}}|{{{ôrt}}}&lt;br /&gt;}}{{{miono|{{PAGENAME}}}}}{{#if:{{{òriginalné miono|}}}|&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:85%; font-weight:normal;&quot;&gt;''{{{òriginalné miono}}}''&lt;/span&gt;}}&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;{{#if:{{{titułë|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:white; color:black; text-align:center; font-weight:bold; border:1px solid #aaa; padding:0.3em;&quot;&gt;{{{titułë}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{òdjimk|{{{òbrôzk|}}}}}}|&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:0.4em 0;&quot;&gt;[[File:{{{òdjimk|{{{òbrôzk}}}}}}|240px|alt={{{pòdpisënk òdjimka|{{{pòdpisënk òbrôzka|}}}}}}]]{{#if:{{{pòdpisënk òdjimka|{{{pòdpisënk òbrôzka|}}}}}}|&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:90%;&quot;&gt;{{{pòdpisënk òdjimka|{{{pòdpisënk òbrôzka}}}}}}&lt;/span&gt;}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{data ùrodzeniégò|{{{môl ùrodzeniégò|}}}}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;Data ë môl ùrodzeniégò&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{data ùrodzeniégò|}}}{{#if:{{{data ùrodzeniégò|}}}|{{#if:{{{môl ùrodzeniégò|}}}|&lt;br /&gt;}}}}{{{môl ùrodzeniégò|}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{data smiercë|{{{môl smiercë|}}}}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;Data ë môl smiercë&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{data smiercë|}}}{{#if:{{{data smiercë|}}}|{{#if:{{{môl smiercë|}}}|&lt;br /&gt;}}}}{{{môl smiercë|}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{przëczëna smiercë|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;Przëczëna smiercë&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{przëczëna smiercë}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{tczóny przez|{{{kòscół|}}}}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;{{#switch:{{{ôrt|}}}
 |Swiãtô|swiãtô|Błogòsławionô|błogòsławionô|Słëżebnica Bòżô|Bòżô Słëżebnica|Czcëgòdnô Słëżebnica Bòżô = Tczónô
 |Swiãté|swiãté|Błogòsławioné|błogòsławioné|Czcëgòdné Słëżebnice Bòżé = Tczóné
 |#default = Tczóny
}} przez&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{Tczóny przez|{{{kòscół|}}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{data beatifikacje|{{{môl beatifikacje|{{{beatifikùjący|}}}}}}}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;[[Beatifikacjô]]&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{data beatifikacje|}}}{{#if:{{{môl beatifikacje|}}}|{{#if:{{{data beatifikacje|}}}|&lt;br /&gt;}}{{{môl beatifikacje}}}}}{{#if:{{{beatifikùjący|}}}|{{#if:{{{data beatifikacje|{{{môl beatifikacje|}}}}}}|&lt;br /&gt;}}przez {{{beatifikùjący}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{data kanonizacje|{{{môl kanonizacje|{{{kanonizëjący|}}}}}}}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;[[Kanonizacjô]]&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{data kanonizacje|}}}{{#if:{{{môl kanonizacje|}}}|{{#if:{{{data kanonizacje|}}}|&lt;br /&gt;}}{{{môl kanonizacje}}}}}{{#if:{{{kanonizëjący|}}}|{{#if:{{{data kanonizacje|{{{môl kanonizacje|}}}}}}|&lt;br /&gt;}}przez {{{kanonizëjący}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{wspòmnienié|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;Wspòmnienié&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{wspòmnienié}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{atributë|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;Atributë&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{atributë}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{patrón|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;{{#switch:{{{ôrt|}}}
 |Swiãtô|swiãtô|Błogòsławionô|błogòsławionô|Słëżebnica Bòżô|Bòżô Słëżebnica|Czcëgòdnô Słëżebnica Bòżô = Patrónka
 |Swiãtëch|swiãtëch = Patróni
 |Swiãté|swiãté|Błogòsławioné|błogòsławioné = Patrónczi
 |#default = Patrón
}}&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{patrón}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{môl kùltu|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;Òsoblëwé môle kùltu&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{môl kùltu}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{faksimile|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:0.4em 0;&quot;&gt;[[File:{{{faksimile}}}|130x100px|alt=Faksimile]]{{#if:{{{òpisënk faksimile|}}}|&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:90%;&quot;&gt;{{{òpisënk faksimile}}}&lt;/span&gt;}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{òdznaczenia|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#EAECF0; color:black; text-align:center; font-weight:bold; border:1px solid #aaa; padding:0.2em;&quot;&gt;Òdznaczenia&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{òdznaczenia}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{commons|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; border-top:1px solid #aaa; padding:0.3em;&quot;&gt;[[commons:Category:{{{commons}}}|Multimedia w Wikimedia Commons]]&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{wikizdroje|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:0.2em;&quot;&gt;[[s:{{{wikizdroje}}}|Tekstë w Wikizdrójach]]&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{wikicytatë|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:0.2em;&quot;&gt;[[q:{{{wikicytatë}}}|Cytatë w Wikicytatach]]&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}&lt;/table&gt;&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
=== Wzór wëwòłaniégò ===
&lt;pre&gt;
{{Swiãti infobox
 |ôrt               = Swiãti
 |miono              = 
 |òriginalné miono   = 
 |titułë             = 
 |òdjimk             = 
 |pòdpisënk òdjimka  = 
 |data ùrodzeniégò   = 
 |môl ùrodzeniégò    = 
 |data smiercë       = 
 |môl smiercë        = 
 |przëczëna smiercë  = 
 |Tczóny przez       = 
 |data beatifikacje  = 
 |môl beatifikacje   = 
 |beatifikùjący      = 
 |data kanonizacje   = 
 |môl kanonizacje    = 
 |kanonizëjący       = 
 |wspòmnienié        = 
 |atributë           = 
 |patrón             = 
 |môl kùltu          = 
 |faksimile          = 
 |òpisënk faksimile  = 
 |òdznaczenia        = 
 |commons            = 
 |wikizdroje         = 
 |wikicytatë         = 
}}
&lt;/pre&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hzsqu4pfda4gajj0o8x0x12mi244mn4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224182</id>
      <parentid>224180</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T21:50:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dzywòwidz</username>
        <id>17628</id>
      </contributor>
      <origin>224182</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6499" sha1="4uj3pgqxb348hwwx8ygenp2egg0tp1z" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:22em; font-size:90%; border:1px solid #aaa; background:#f9f9f9; color:black; margin:0.5em 0 0.5em 1em; padding:0.2em; float:right; clear:right; border-collapse:collapse;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:gold; color:black; text-align:center; font-size:120%; padding:0.4em;&quot;&gt;{{#if:{{{ôrt|}}}|{{{ôrt}}}&lt;br /&gt;}}{{{miono|{{PAGENAME}}}}}{{#if:{{{òriginalné miono|}}}|&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:85%; font-weight:normal;&quot;&gt;''{{{òriginalné miono}}}''&lt;/span&gt;}}&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;{{#if:{{{titułë|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:white; color:black; text-align:center; font-weight:bold; border:1px solid #aaa; padding:0.3em;&quot;&gt;{{{titułë}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{òdjimk|{{{òbrôzk|}}}}}}|&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:0.4em 0;&quot;&gt;[[File:{{{òdjimk|{{{òbrôzk}}}}}}|240px|alt={{{pòdpisënk òdjimka|{{{pòdpisënk òbrôzka|}}}}}}]]{{#if:{{{pòdpisënk òdjimka|{{{pòdpisënk òbrôzka|}}}}}}|&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:90%;&quot;&gt;{{{pòdpisënk òdjimka|{{{pòdpisënk òbrôzka}}}}}}&lt;/span&gt;}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{data ùrodzeniégò|{{{môl ùrodzeniégò|}}}}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;Data ë môl ùrodzeniégò&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{data ùrodzeniégò|}}}{{#if:{{{data ùrodzeniégò|}}}|{{#if:{{{môl ùrodzeniégò|}}}|&lt;br /&gt;}}}}{{{môl ùrodzeniégò|}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{data smiercë|{{{môl smiercë|}}}}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;Data ë môl smiercë&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{data smiercë|}}}{{#if:{{{data smiercë|}}}|{{#if:{{{môl smiercë|}}}|&lt;br /&gt;}}}}{{{môl smiercë|}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{przëczëna smiercë|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;Przëczëna smiercë&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{przëczëna smiercë}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{tczóny przez|{{{czczony przez|{{{kòscół|}}}}}}}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;{{#switch:{{{zort|}}}
 |Swiãtô|swiãtô|Błogòsławionô|błogòsławionô|Słëżebnica Bòżô|Bòżô Słëżebnica|Czcëgòdnô Słëżebnica Bòżô = Tczónô
 |Swiãté|swiãté|Błogòsławioné|błogòsławioné|Czcëgòdné Słëżebnice Bòżé = Tczóné
 |#default = Tczóny
}} przez&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{tczóny przez|{{{czczony przez|{{{kòscół|}}}}}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{data beatifikacje|{{{môl beatifikacje|{{{beatifikùjący|}}}}}}}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;[[Beatifikacjô]]&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{data beatifikacje|}}}{{#if:{{{môl beatifikacje|}}}|{{#if:{{{data beatifikacje|}}}|&lt;br /&gt;}}{{{môl beatifikacje}}}}}{{#if:{{{beatifikùjący|}}}|{{#if:{{{data beatifikacje|{{{môl beatifikacje|}}}}}}|&lt;br /&gt;}}przez {{{beatifikùjący}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{data kanonizacje|{{{môl kanonizacje|{{{kanonizëjący|}}}}}}}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;[[Kanonizacjô]]&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{data kanonizacje|}}}{{#if:{{{môl kanonizacje|}}}|{{#if:{{{data kanonizacje|}}}|&lt;br /&gt;}}{{{môl kanonizacje}}}}}{{#if:{{{kanonizëjący|}}}|{{#if:{{{data kanonizacje|{{{môl kanonizacje|}}}}}}|&lt;br /&gt;}}przez {{{kanonizëjący}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{wspòmnienié|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;Wspòmnienié&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{wspòmnienié}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{atributë|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;Atributë&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{atributë}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{patrón|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;{{#switch:{{{ôrt|}}}
 |Swiãtô|swiãtô|Błogòsławionô|błogòsławionô|Słëżebnica Bòżô|Bòżô Słëżebnica|Czcëgòdnô Słëżebnica Bòżô = Patrónka
 |Swiãtëch|swiãtëch = Patróni
 |Swiãté|swiãté|Błogòsławioné|błogòsławioné = Patrónczi
 |#default = Patrón
}}&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{patrón}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{môl kùltu|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;Òsoblëwé môle kùltu&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{môl kùltu}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{faksimile|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:0.4em 0;&quot;&gt;[[File:{{{faksimile}}}|130x100px|alt=Faksimile]]{{#if:{{{òpisënk faksimile|}}}|&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:90%;&quot;&gt;{{{òpisënk faksimile}}}&lt;/span&gt;}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{òdznaczenia|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#EAECF0; color:black; text-align:center; font-weight:bold; border:1px solid #aaa; padding:0.2em;&quot;&gt;Òdznaczenia&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{òdznaczenia}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{commons|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; border-top:1px solid #aaa; padding:0.3em;&quot;&gt;[[commons:Category:{{{commons}}}|Multimedia w Wikimedia Commons]]&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{wikizdroje|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:0.2em;&quot;&gt;[[s:{{{wikizdroje}}}|Tekstë w Wikizdrójach]]&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{wikicytatë|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:0.2em;&quot;&gt;[[q:{{{wikicytatë}}}|Cytatë w Wikicytatach]]&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}&lt;/table&gt;&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
=== Wzór wëwòłaniégò ===
&lt;pre&gt;
{{Swiãti infobox
 |ôrt               = Swiãti
 |miono              = 
 |òriginalné miono   = 
 |titułë             = 
 |òdjimk             = 
 |pòdpisënk òdjimka  = 
 |data ùrodzeniégò   = 
 |môl ùrodzeniégò    = 
 |data smiercë       = 
 |môl smiercë        = 
 |przëczëna smiercë  = 
 |Tczóny przez       = 
 |data beatifikacje  = 
 |môl beatifikacje   = 
 |beatifikùjący      = 
 |data kanonizacje   = 
 |môl kanonizacje    = 
 |kanonizëjący       = 
 |wspòmnienié        = 
 |atributë           = 
 |patrón             = 
 |môl kùltu          = 
 |faksimile          = 
 |òpisënk faksimile  = 
 |òdznaczenia        = 
 |commons            = 
 |wikizdroje         = 
 |wikicytatë         = 
}}
&lt;/pre&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4uj3pgqxb348hwwx8ygenp2egg0tp1z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224186</id>
      <parentid>224182</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T22:36:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dzywòwidz</username>
        <id>17628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>224186</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6503" sha1="ree0kyy6k3lwxut6srhndcn83ln2r98" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:22em; font-size:90%; border:1px solid #aaa; background:#f9f9f9; color:black; margin:0.5em 0 0.5em 1em; padding:0.2em; float:right; clear:right; border-collapse:collapse;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:gold; color:black; text-align:center; font-size:120%; padding:0.4em;&quot;&gt;{{#if:{{{ôrt|}}}|{{{ôrt}}}&lt;br /&gt;}}{{{miono|{{PAGENAME}}}}}{{#if:{{{òriginalné miono|}}}|&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:85%; font-weight:normal;&quot;&gt;''{{{òriginalné miono}}}''&lt;/span&gt;}}&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;{{#if:{{{titułë|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:white; color:black; text-align:center; font-weight:bold; border:1px solid #aaa; padding:0.3em;&quot;&gt;{{{titułë}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{òdjimk|{{{òbrôzk|}}}}}}|&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:0.4em 0;&quot;&gt;[[File:{{{òdjimk|{{{òbrôzk}}}}}}|240px|alt={{{pòdpisënk òdjimka|{{{pòdpisënk òbrôzka|}}}}}}]]{{#if:{{{pòdpisënk òdjimka|{{{pòdpisënk òbrôzka|}}}}}}|&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:90%;&quot;&gt;{{{pòdpisënk òdjimka|{{{pòdpisënk òbrôzka}}}}}}&lt;/span&gt;}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{data ùrodzeniégò|{{{môl ùrodzeniégò|}}}}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;Data ë môl ùrodzeniégò&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{data ùrodzeniégò|}}}{{#if:{{{data ùrodzeniégò|}}}|{{#if:{{{môl ùrodzeniégò|}}}|&lt;br /&gt;}}}}{{{môl ùrodzeniégò|}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{data smiercë|{{{môl smiercë|}}}}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;Data ë môl smiercë&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{data smiercë|}}}{{#if:{{{data smiercë|}}}|{{#if:{{{môl smiercë|}}}|&lt;br /&gt;}}}}{{{môl smiercë|}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{przëczëna smiercë|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;Przëczëna smiercë&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{przëczëna smiercë}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{tczóny przez|{{{czczony przez|{{{kòscół|}}}}}}}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;{{#switch:{{{zort|}}}
 |Swiãtô|swiãtô|Błogòsławionô|błogòsławionô|Słëżebnica Bòżô|Bòżô Słëżebnica|Czcëgòdnô Słëżebnica Bòżô = Tczónô
 |Swiãté|swiãté|Błogòsławioné|błogòsławioné|Czcëgòdné Słëżebnice Bòżé = Tczóné
 |#default = Tczóny
}} przez&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{tczóny przez|{{{czczony przez|{{{kòscół|}}}}}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{data beatifikacje|{{{môl beatifikacje|{{{beatifikùjący|}}}}}}}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;[[Beatifikacjô]]&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{data beatifikacje|}}}{{#if:{{{môl beatifikacje|}}}|{{#if:{{{data beatifikacje|}}}|&lt;br /&gt;}}{{{môl beatifikacje}}}}}{{#if:{{{beatifikùjący|}}}|{{#if:{{{data beatifikacje|{{{môl beatifikacje|}}}}}}|&lt;br /&gt;}}przez {{{beatifikùjący}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{data kanonizacje|{{{môl kanonizacje|{{{kanonizëjący|}}}}}}}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;[[Kanonizacjô]]&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{data kanonizacje|}}}{{#if:{{{môl kanonizacje|}}}|{{#if:{{{data kanonizacje|}}}|&lt;br /&gt;}}{{{môl kanonizacje}}}}}{{#if:{{{kanonizëjący|}}}|{{#if:{{{data kanonizacje|{{{môl kanonizacje|}}}}}}|&lt;br /&gt;}}przez {{{kanonizëjący}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{wspòmnienié|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;Wspòmnienié&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{wspòmnienié}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{atribùtë|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;Atribùtë&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{atribùtë}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{patrón|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;{{#switch:{{{ôrt|}}}
 |Swiãtô|swiãtô|Błogòsławionô|błogòsławionô|Słëżebnica Bòżô|Bòżô Słëżebnica|Czcëgòdnô Słëżebnica Bòżô = Patrónka
 |Swiãtëch|swiãtëch = Patróni
 |Swiãté|swiãté|Błogòsławioné|błogòsławioné = Patrónczi
 |#default = Patrón
}}&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{patrón}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{môl kùltu|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;Òsoblëwé môle kùltu&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{môl kùltu}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{faksimile|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:0.4em 0;&quot;&gt;[[File:{{{faksimile}}}|130x100px|alt=Faksimile]]{{#if:{{{òpisënk faksimile|}}}|&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:90%;&quot;&gt;{{{òpisënk faksimile}}}&lt;/span&gt;}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{òdznaczenia|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#EAECF0; color:black; text-align:center; font-weight:bold; border:1px solid #aaa; padding:0.2em;&quot;&gt;Òdznaczenia&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{òdznaczenia}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{commons|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; border-top:1px solid #aaa; padding:0.3em;&quot;&gt;[[commons:Category:{{{commons}}}|Multimedia w Wikimedia Commons]]&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{wikizdroje|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:0.2em;&quot;&gt;[[s:{{{wikizdroje}}}|Tekstë w Wikizdrójach]]&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{wikicytatë|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:0.2em;&quot;&gt;[[q:{{{wikicytatë}}}|Cytatë w Wikicytatach]]&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}&lt;/table&gt;&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
=== Wzór wëwòłaniégò ===
&lt;pre&gt;
{{Swiãti infobox
 |ôrt               = Swiãti
 |miono              = 
 |òriginalné miono   = 
 |titułë             = 
 |òdjimk             = 
 |pòdpisënk òdjimka  = 
 |data ùrodzeniégò   = 
 |môl ùrodzeniégò    = 
 |data smiercë       = 
 |môl smiercë        = 
 |przëczëna smiercë  = 
 |Tczóny przez       = 
 |data beatifikacje  = 
 |môl beatifikacje   = 
 |beatifikùjący      = 
 |data kanonizacje   = 
 |môl kanonizacje    = 
 |kanonizëjący       = 
 |wspòmnienié        = 
 |atribùtë           = 
 |patrón             = 
 |môl kùltu          = 
 |faksimile          = 
 |òpisënk faksimile  = 
 |òdznaczenia        = 
 |commons            = 
 |wikizdroje         = 
 |wikicytatë         = 
}}
&lt;/pre&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ree0kyy6k3lwxut6srhndcn83ln2r98</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224195</id>
      <parentid>224186</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T23:54:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Terrus38</username>
        <id>14026</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>224195</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6499" sha1="dn9l6hyds6gjtqmpomghuyp352cxquw" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:22em; font-size:90%; border:1px solid #aaa; background:#f9f9f9; color:black; margin:0.5em 0 0.5em 1em; padding:0.2em; float:right; clear:right; border-collapse:collapse;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:gold; color:black; text-align:center; font-size:120%; padding:0.4em;&quot;&gt;{{#if:{{{ôrt|}}}|{{{ôrt}}}&lt;br /&gt;}}{{{miono|{{PAGENAME}}}}}{{#if:{{{òriginalné miono|}}}|&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:85%; font-weight:normal;&quot;&gt;''{{{òriginalné miono}}}''&lt;/span&gt;}}&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;{{#if:{{{titułë|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:white; color:black; text-align:center; font-weight:bold; border:1px solid #aaa; padding:0.3em;&quot;&gt;{{{titułë}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{òdjimk|{{{òbrôzk|}}}}}}|&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:0.4em 0;&quot;&gt;[[File:{{{òdjimk|{{{òbrôzk}}}}}}|240px|alt={{{pòdpisënk òdjimka|{{{pòdpisënk òbrôzka|}}}}}}]]{{#if:{{{pòdpisënk òdjimka|{{{pòdpisënk òbrôzka|}}}}}}|&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:90%;&quot;&gt;{{{pòdpisënk òdjimka|{{{pòdpisënk òbrôzka}}}}}}&lt;/span&gt;}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{data ùrodzeniégò|{{{môl ùrodzeniégò|}}}}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;Data ë môl ùrodzeniégò&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{data ùrodzeniégò|}}}{{#if:{{{data ùrodzeniégò|}}}|{{#if:{{{môl ùrodzeniégò|}}}|&lt;br /&gt;}}}}{{{môl ùrodzeniégò|}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{data smiercë|{{{môl smiercë|}}}}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;Data ë môl smiercë&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{data smiercë|}}}{{#if:{{{data smiercë|}}}|{{#if:{{{môl smiercë|}}}|&lt;br /&gt;}}}}{{{môl smiercë|}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{przëczëna smiercë|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;Przëczëna smiercë&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{przëczëna smiercë}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{tczony przez|{{{czczony przez|{{{kòscół|}}}}}}}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;{{#switch:{{{zort|}}}
 |Swiãtô|swiãtô|Błogòsławionô|błogòsławionô|Słëżebnica Bòżô|Bòżô Słëżebnica|Czcëgòdnô Słëżebnica Bòżô = Tczónô
 |Swiãté|swiãté|Błogòsławioné|błogòsławioné|Czcëgòdné Słëżebnice Bòżé = Tczóné
 |#default = tczony
}} przez&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{tczony przez|{{{czczony przez|{{{kòscół|}}}}}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{data beatifikacje|{{{môl beatifikacje|{{{beatifikùjący|}}}}}}}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;[[Beatifikacjô]]&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{data beatifikacje|}}}{{#if:{{{môl beatifikacje|}}}|{{#if:{{{data beatifikacje|}}}|&lt;br /&gt;}}{{{môl beatifikacje}}}}}{{#if:{{{beatifikùjący|}}}|{{#if:{{{data beatifikacje|{{{môl beatifikacje|}}}}}}|&lt;br /&gt;}}przez {{{beatifikùjący}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{data kanonizacje|{{{môl kanonizacje|{{{kanonizëjący|}}}}}}}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;[[Kanonizacjô]]&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{data kanonizacje|}}}{{#if:{{{môl kanonizacje|}}}|{{#if:{{{data kanonizacje|}}}|&lt;br /&gt;}}{{{môl kanonizacje}}}}}{{#if:{{{kanonizëjący|}}}|{{#if:{{{data kanonizacje|{{{môl kanonizacje|}}}}}}|&lt;br /&gt;}}przez {{{kanonizëjący}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{wspòmnienié|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;Wspòmnienié&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{wspòmnienié}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{atribùtë|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;Atribùtë&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{atribùtë}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{patrón|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;{{#switch:{{{ôrt|}}}
 |Swiãtô|swiãtô|Błogòsławionô|błogòsławionô|Słëżebnica Bòżô|Bòżô Słëżebnica|Czcëgòdnô Słëżebnica Bòżô = Patrónka
 |Swiãtëch|swiãtëch = Patróni
 |Swiãté|swiãté|Błogòsławioné|błogòsławioné = Patrónczi
 |#default = Patrón
}}&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{patrón}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{môl kùltu|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.2em;&quot;&gt;Òsoblëwé môle kùltu&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{môl kùltu}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{faksimile|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:0.4em 0;&quot;&gt;[[File:{{{faksimile}}}|130x100px|alt=Faksimile]]{{#if:{{{òpisënk faksimile|}}}|&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:90%;&quot;&gt;{{{òpisënk faksimile}}}&lt;/span&gt;}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{òdznaczenia|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#EAECF0; color:black; text-align:center; font-weight:bold; border:1px solid #aaa; padding:0.2em;&quot;&gt;Òdznaczenia&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:0.2em;&quot;&gt;{{{òdznaczenia}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{commons|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; border-top:1px solid #aaa; padding:0.3em;&quot;&gt;[[commons:Category:{{{commons}}}|Multimedia w Wikimedia Commons]]&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{wikizdroje|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:0.2em;&quot;&gt;[[s:{{{wikizdroje}}}|Tekstë w Wikizdrójach]]&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}{{#if:{{{wikicytatë|}}}|&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:0.2em;&quot;&gt;[[q:{{{wikicytatë}}}|Cytatë w Wikicytatach]]&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;}}&lt;/table&gt;&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
=== Wzór wëwòłaniégò ===
&lt;pre&gt;
{{Swiãti infobox
 |ôrt               = Swiãti
 |miono              = 
 |òriginalné miono   = 
 |titułë             = 
 |òdjimk             = 
 |pòdpisënk òdjimka  = 
 |data ùrodzeniégò   = 
 |môl ùrodzeniégò    = 
 |data smiercë       = 
 |môl smiercë        = 
 |przëczëna smiercë  = 
 |tczony przez       = 
 |data beatifikacje  = 
 |môl beatifikacje   = 
 |beatifikùjący      = 
 |data kanonizacje   = 
 |môl kanonizacje    = 
 |kanonizëjący       = 
 |wspòmnienié        = 
 |atribùtë           = 
 |patrón             = 
 |môl kùltu          = 
 |faksimile          = 
 |òpisënk faksimile  = 
 |òdznaczenia        = 
 |commons            = 
 |wikizdroje         = 
 |wikicytatë         = 
}}
&lt;/pre&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dn9l6hyds6gjtqmpomghuyp352cxquw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Moduł:Kôrta/dane/US-CA</title>
    <ns>828</ns>
    <id>14977</id>
    <revision>
      <id>224156</id>
      <timestamp>2026-11-11T21:21:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <comment>Ùsôdzonô nowô starna &quot;return { 	{ 		[&quot;link alias&quot;] = &quot;Kalifòrniô&quot;, 		[&quot;skrót&quot;] = &quot;US-CA&quot;,  		[&quot;dopełniacz&quot;] = &quot;Kalifòrnie&quot;,  		[&quot;nadrzędna&quot;] = &quot;USA&quot;,  		mapa = &quot;USA California location map.svg&quot;, 		top = 42.2, 		bottom = 32.3, 		left = -124.7, 		right = -113.9,  		[&quot;przykład&quot;] = {  			{ &quot;37°46′45″N 122°25′9″W&quot;, &quot;San Francisco&quot;, }, -- 37/46/45/N/122/25/9/W/San Francisco 		},  		kategoria = &quot;pòdzélu USA&quot;, 	}, 	[&quot;fizyczna&quot;] = { 		mapa = &quot;Relief map of California.png&quot;, 	}…&quot;</comment>
      <origin>224156</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="598" sha1="gcnzlo3r91o3a19iuhci5uuvpz7n975" xml:space="preserve">return {
	{
		[&quot;link alias&quot;] = &quot;Kalifòrniô&quot;,
		[&quot;skrót&quot;] = &quot;US-CA&quot;,

		[&quot;dopełniacz&quot;] = &quot;Kalifòrnie&quot;,

		[&quot;nadrzędna&quot;] = &quot;USA&quot;,

		mapa = &quot;USA California location map.svg&quot;,
		top = 42.2,
		bottom = 32.3,
		left = -124.7,
		right = -113.9,

		[&quot;przykład&quot;] = { 
			{ &quot;37°46′45″N 122°25′9″W&quot;, &quot;San Francisco&quot;, }, -- 37/46/45/N/122/25/9/W/San Francisco
		},

		kategoria = &quot;pòdzélu USA&quot;,
	},
	[&quot;fizyczna&quot;] = {
		mapa = &quot;Relief map of California.png&quot;,
	},
	[&quot;US&quot;] = {
		mapa = &quot;California Locator Map with US.PNG&quot;,
		top = 42.1,
		bottom = 32.4,
		left = -124.6,
		right = -114,
	},
}</text>
      <sha1>gcnzlo3r91o3a19iuhci5uuvpz7n975</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskùsëjô Szablónë:Infobox mònarcha</title>
    <ns>11</ns>
    <id>14978</id>
    <revision>
      <id>224173</id>
      <timestamp>2026-11-11T21:39:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DawnyTest</username>
        <id>14843</id>
      </contributor>
      <comment>/* Miono */ nowa sekcja</comment>
      <origin>224173</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="624" sha1="i75ttug8ej77p9oi23tecu933k252iv" xml:space="preserve">== Miono ==
Drodzë wespółùsôdzcë zacni kaszëbsczi Wikipedie (@[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] @[[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] @[[Brëkòwnik:Orbitminis|Orbitminis]] @[[Brëkòwnik:Rzadtymczasowy|Rzadtymczasowy]]) widzã, że ta szablóna pòwstała na sztôłt szablónë ''Władca Infobox'' z pòlsczi wikipedie, môm taczi bédënk, bë zinaczëc miono ti szablònë na ''Szablóna:Mònarcha infobox'' ë sparłãczenie ji w Wikipòdôwkach z pòlską szablóną ë jinszima. Co Wë o tim sãdzëce? [[Brëkòwnik:DawnyTest|DawnyTest]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:DawnyTest|diskùsjô]]) 22:39, 11 lës 2026 (CET)</text>
      <sha1>i75ttug8ej77p9oi23tecu933k252iv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224176</id>
      <parentid>224173</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T21:44:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>/* Miono */ Òdpòwiésc</comment>
      <origin>224176</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="740" sha1="2s3bqgrx5ig1ve7rdxxkakr8risqdag" xml:space="preserve">== Miono ==
Drodzë wespółùsôdzcë zacni kaszëbsczi Wikipedie (@[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] @[[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] @[[Brëkòwnik:Orbitminis|Orbitminis]] @[[Brëkòwnik:Rzadtymczasowy|Rzadtymczasowy]]) widzã, że ta szablóna pòwstała na sztôłt szablónë ''Władca Infobox'' z pòlsczi wikipedie, môm taczi bédënk, bë zinaczëc miono ti szablònë na ''Szablóna:Mònarcha infobox'' ë sparłãczenie ji w Wikipòdôwkach z pòlską szablóną ë jinszima. Co Wë o tim sãdzëce? [[Brëkòwnik:DawnyTest|DawnyTest]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:DawnyTest|diskùsjô]]) 22:39, 11 lës 2026 (CET)

:👍 –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsjô]]) 22:44, 11 lës 2026 (CET)</text>
      <sha1>2s3bqgrx5ig1ve7rdxxkakr8risqdag</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224188</id>
      <parentid>224176</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T22:43:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Terrus38</username>
        <id>14026</id>
      </contributor>
      <comment>/* Miono */ Òdpòwiesc</comment>
      <origin>224188</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="901" sha1="ng26s303uiuxgvx7yrev3ntp9pdwq3i" xml:space="preserve">== Miono ==
Drodzë wespółùsôdzcë zacni kaszëbsczi Wikipedie (@[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] @[[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] @[[Brëkòwnik:Orbitminis|Orbitminis]] @[[Brëkòwnik:Rzadtymczasowy|Rzadtymczasowy]]) widzã, że ta szablóna pòwstała na sztôłt szablónë ''Władca Infobox'' z pòlsczi wikipedie, môm taczi bédënk, bë zinaczëc miono ti szablònë na ''Szablóna:Mònarcha infobox'' ë sparłãczenie ji w Wikipòdôwkach z pòlską szablóną ë jinszima. Co Wë o tim sãdzëce? [[Brëkòwnik:DawnyTest|DawnyTest]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:DawnyTest|diskùsjô]]) 22:39, 11 lës 2026 (CET)

:👍 –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsjô]]) 22:44, 11 lës 2026 (CET)
::Witôj! Dlô mie mòże bëc, to je fejn ùdba [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsjô]]) 23:43, 11 lës 2026 (CET)</text>
      <sha1>ng26s303uiuxgvx7yrev3ntp9pdwq3i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224201</id>
      <parentid>224188</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T08:07:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Orbitminis</username>
        <id>18250</id>
      </contributor>
      <comment>/* Miono */ Òdpòwiésc</comment>
      <origin>224201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2181" sha1="r58116tmbu10rxbi3e6pkt9s3m1lyr5" xml:space="preserve">== Miono ==
Drodzë wespółùsôdzcë zacni kaszëbsczi Wikipedie (@[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] @[[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] @[[Brëkòwnik:Orbitminis|Orbitminis]] @[[Brëkòwnik:Rzadtymczasowy|Rzadtymczasowy]]) widzã, że ta szablóna pòwstała na sztôłt szablónë ''Władca Infobox'' z pòlsczi wikipedie, môm taczi bédënk, bë zinaczëc miono ti szablònë na ''Szablóna:Mònarcha infobox'' ë sparłãczenie ji w Wikipòdôwkach z pòlską szablóną ë jinszima. Co Wë o tim sãdzëce? [[Brëkòwnik:DawnyTest|DawnyTest]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:DawnyTest|diskùsjô]]) 22:39, 11 lës 2026 (CET)

:👍 –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsjô]]) 22:44, 11 lës 2026 (CET)
::Witôj! Dlô mie mòże bëc, to je fejn ùdba [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsjô]]) 23:43, 11 lës 2026 (CET)
:::''&lt;u&gt;Witôjtaż drëszë Kaszëbi ë panowie @[[Brëkòwnik:DawnyTest|DawnyTest]] i @[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]]!&lt;/u&gt;'' Wedle mie, nen téma wëzdrzi dosc czekawi abò infòrmaticzny. Ë jo, mój wëpòwiédz nie mòże bëc na 100% doskònałi wedle wiôlgòscë felów, a òczëwisce òd zaczątkù séwnika przestôł jem bëc pò prôwdze baro aktiwnym editorã, cobë skùpic sã pòmidzë prôwdzëwim żëcém a szkòłą. Móm nôdejã, że w swòjim nowònarodzonémù témie sfórtowôł jem wszëtkò òdpòwiadac jak sã dô. 
:::* Pò pierszé, bóg zapłac za nie leno rôczbë do wprzëgniãcégò sã bédënkù miona, ale téż ùznaniégò mie jakno dëchtownim wespółùsôdzcã waji chùtkò rozkòscérzoni sã kaszëbskò-pòmòrsczi cyfrowi encyklopedie. Sztërkama klarowno mi sã ceszë na tczë pòlepszeniégò pôłni ùcemiãdżi kaszëbiznë w cyfrowim swiece. Wiãc niechôj tak prawie sã liczë.
:::* Pò drëdzé pòdobno co @[[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] merkóm, eż to je brëkòwno ë szëkòwno ùdba do zjinaczenia miona negò szablónë. 
:::Eszcze rôz zdecydowóné dzãkùjã, serdeczno pòzdrôwióm,   
:::[[Brëkòwnik:Orbitminis|Orbitminis]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Orbitminis|diskùsjô]]) 09:07, 12 lës 2026 (CET)</text>
      <sha1>r58116tmbu10rxbi3e6pkt9s3m1lyr5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224204</id>
      <parentid>224201</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T09:15:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DawnyTest</username>
        <id>14843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>DawnyTest przeniós starnã [[Diskùsëjô Szablónë:Historicznô pòstac]] do [[Diskùsëjô Szablónë:Infobox mònarcha]]: Razem z współedytującymi stwierdziliśmy, że będzie lepiej jak ten szablon będzie połączony w wikidanych z polskim szablonem &quot;Władca infobox&quot;, gdyż zawiera wszystkie informacje jakie powinno się zawrzeć w artykule o właśnie władcy</comment>
      <origin>224201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2181" sha1="r58116tmbu10rxbi3e6pkt9s3m1lyr5" xml:space="preserve">== Miono ==
Drodzë wespółùsôdzcë zacni kaszëbsczi Wikipedie (@[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] @[[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] @[[Brëkòwnik:Orbitminis|Orbitminis]] @[[Brëkòwnik:Rzadtymczasowy|Rzadtymczasowy]]) widzã, że ta szablóna pòwstała na sztôłt szablónë ''Władca Infobox'' z pòlsczi wikipedie, môm taczi bédënk, bë zinaczëc miono ti szablònë na ''Szablóna:Mònarcha infobox'' ë sparłãczenie ji w Wikipòdôwkach z pòlską szablóną ë jinszima. Co Wë o tim sãdzëce? [[Brëkòwnik:DawnyTest|DawnyTest]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:DawnyTest|diskùsjô]]) 22:39, 11 lës 2026 (CET)

:👍 –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsjô]]) 22:44, 11 lës 2026 (CET)
::Witôj! Dlô mie mòże bëc, to je fejn ùdba [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsjô]]) 23:43, 11 lës 2026 (CET)
:::''&lt;u&gt;Witôjtaż drëszë Kaszëbi ë panowie @[[Brëkòwnik:DawnyTest|DawnyTest]] i @[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]]!&lt;/u&gt;'' Wedle mie, nen téma wëzdrzi dosc czekawi abò infòrmaticzny. Ë jo, mój wëpòwiédz nie mòże bëc na 100% doskònałi wedle wiôlgòscë felów, a òczëwisce òd zaczątkù séwnika przestôł jem bëc pò prôwdze baro aktiwnym editorã, cobë skùpic sã pòmidzë prôwdzëwim żëcém a szkòłą. Móm nôdejã, że w swòjim nowònarodzonémù témie sfórtowôł jem wszëtkò òdpòwiadac jak sã dô. 
:::* Pò pierszé, bóg zapłac za nie leno rôczbë do wprzëgniãcégò sã bédënkù miona, ale téż ùznaniégò mie jakno dëchtownim wespółùsôdzcã waji chùtkò rozkòscérzoni sã kaszëbskò-pòmòrsczi cyfrowi encyklopedie. Sztërkama klarowno mi sã ceszë na tczë pòlepszeniégò pôłni ùcemiãdżi kaszëbiznë w cyfrowim swiece. Wiãc niechôj tak prawie sã liczë.
:::* Pò drëdzé pòdobno co @[[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] merkóm, eż to je brëkòwno ë szëkòwno ùdba do zjinaczenia miona negò szablónë. 
:::Eszcze rôz zdecydowóné dzãkùjã, serdeczno pòzdrôwióm,   
:::[[Brëkòwnik:Orbitminis|Orbitminis]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Orbitminis|diskùsjô]]) 09:07, 12 lës 2026 (CET)</text>
      <sha1>r58116tmbu10rxbi3e6pkt9s3m1lyr5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Szablóna:Historicznô pòstac</title>
    <ns>10</ns>
    <id>14979</id>
    <redirect title="Szablóna:Infobox mònarcha" />
    <revision>
      <id>224203</id>
      <timestamp>2026-11-12T09:15:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DawnyTest</username>
        <id>14843</id>
      </contributor>
      <comment>DawnyTest przeniós starnã [[Szablóna:Historicznô pòstac]] do [[Szablóna:Infobox mònarcha]]: Razem z współedytującymi stwierdziliśmy, że będzie lepiej jak ten szablon będzie połączony w wikidanych z polskim szablonem &quot;Władca infobox&quot;, gdyż zawiera wszystkie informacje jakie powinno się zawrzeć w artykule o właśnie władcy</comment>
      <origin>224203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38" sha1="2onqlxi05tylgatl52fibfgstsqh23s" xml:space="preserve">#PATRZ [[Szablóna:Infobox mònarcha]]</text>
      <sha1>2onqlxi05tylgatl52fibfgstsqh23s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskùsëjô Szablónë:Historicznô pòstac</title>
    <ns>11</ns>
    <id>14980</id>
    <redirect title="Diskùsëjô Szablónë:Infobox mònarcha" />
    <revision>
      <id>224205</id>
      <timestamp>2026-11-12T09:15:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DawnyTest</username>
        <id>14843</id>
      </contributor>
      <comment>DawnyTest przeniós starnã [[Diskùsëjô Szablónë:Historicznô pòstac]] do [[Diskùsëjô Szablónë:Infobox mònarcha]]: Razem z współedytującymi stwierdziliśmy, że będzie lepiej jak ten szablon będzie połączony w wikidanych z polskim szablonem &quot;Władca infobox&quot;, gdyż zawiera wszystkie informacje jakie powinno się zawrzeć w artykule o właśnie władcy</comment>
      <origin>224205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52" sha1="b198cdv8rycqbwfd4izzxl2urmvungm" xml:space="preserve">#PATRZ [[Diskùsëjô Szablónë:Infobox mònarcha]]</text>
      <sha1>b198cdv8rycqbwfd4izzxl2urmvungm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dolmaczenié</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14981</id>
    <revision>
      <id>224208</id>
      <timestamp>2026-11-12T09:40:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dzywòwidz</username>
        <id>17628</id>
      </contributor>
      <comment>Ùsôdzonô nowô starna &quot;'''Dolmaczenié''' (téż: tołmaczenié, przekłôd) – proces, co pòlégô na wërażenim w célawim jãzëkù (aniel. ''target language'') kòmùnikatu, tekstu, wëpòwiedzë abò pòjãcô, chtërne pierwòszno òstało sfòrmùłowóné w zdrzódłowim jãzëkù (aniel. ''source language'')&lt;ref&gt;Pieńkos, J., ''Podstawy przekładoznawstwa. Od teorii do praktyki'', Wydawnictwo Zakamycze, Kraków 2003, s. 45.&lt;/ref&gt;. Célã dolmaczeniégò je dobëcé jak nôwi…&quot;</comment>
      <origin>224208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8620" sha1="b8z9s3gm88g4yg6ufv6am9ifj67m7hs" xml:space="preserve">'''Dolmaczenié''' (téż: tołmaczenié, przekłôd) – proces, co pòlégô na wërażenim w célawim jãzëkù (aniel. ''target language'') kòmùnikatu, tekstu, wëpòwiedzë abò pòjãcô, chtërne pierwòszno òstało sfòrmùłowóné w zdrzódłowim jãzëkù (aniel. ''source language'')&lt;ref&gt;Pieńkos, J., ''Podstawy przekładoznawstwa. Od teorii do praktyki'', Wydawnictwo Zakamycze, Kraków 2003, s. 45.&lt;/ref&gt;. Célã dolmaczeniégò je dobëcé jak nôwiższégò stãpnia ekwiwalencje, to je znaczeniowi, stilisticzny ë pragmaticzny równoznacznotë miãdzë zdrzódłowim tekstã a célawim tekstã, przë równoczasnym wzącym pòd baczënk kùlturowëch, historicznëch ë gramaticznëch różniców òbùdwùch [[Jãzëk|jãzëków]]&lt;ref&gt;Hejwowski, K., ''Kognitywno-komunikacyjna teoria przekładu'', Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2004, s. 18-20.&lt;/ref&gt;.

Òsobã, chtërna zawòdowò abò pò amatorskù robi przekłôd, zowie sã dolmaczã (tołmaczã, przekłôdôrzã). Nôùkòwą discipliną, co badérowô teoriã, òpisënk ë praktikã dolmaczeniégò, je [[translatologiô]] (przekłôdoznôwstwò).

== Historiô ==
Historiô dolmaczeniów sygô [[Stôrożëtnosc|stôrożëtnoscë]], a ji rozwij je scësle sparłãczony z ewòlucją szrëftu, państwòwi administracje ë hańdlową ë kùlturową wëmianą miãdzë dôwnyma [[Cywilizacjô|cywilizacjama]]. Jednym z nôstarszich znónëch przëmiôrów dolmaczeniowi dzejnotë je sumerijsczi [[Epòs ò Gilgameszu]], chtëren òstôł przełożony na azjacczé jãzëczi (m.jin. [[Heticczi jãzëk|heticczi]] ë [[Hùricczi jãzëk|hùricczi]]) w drëdżim tësąclatim p.n.e.&lt;ref&gt;Munday, J., ''Introducing Translation Studies: Theories and Applications'', Routledge, London 2012, s. 15.&lt;/ref&gt;. Przełomòwim artefaktã z widzeniégò historie przekładu ë [[Lingwistika|lingwisticzi]] je [[Kamiéń z Rosettë]] (196 r. p.n.e.), na jaczim wërito nen sóm dekret w trzech wersjach (edżipsczé [[hieroglifë]], [[Demòtika|demòticzni szrëft]] ë [[stôrogrecczi jãzëk]]).

Wiôldżé znaczenié dlô rozwòju teorëji ë dolmaczeniowi prakticzi miałë przekładë religijnëch tekstów. Spòdlowim dokôzã stôrożëtnoscë bëła [[Septuaginta]] – dolmaczenié hebrajsczi [[Bibliô|Biblie]] na grecczi jãzëk (zrëchtowóné miãdzë III a I wiekù p.n.e.). W IV wiekù n.e. [[Hieronim ze Stridonu]] (ùznôwóny dzys za patrona dolmaczów) przełożëł Bibliã z òriginalnëch jãzëków na [[Łacyńsczi jãzëk|łacyznã]], twòrzącë tzw. [[Wùlgata|Wùlgatã]]. W Lësce do Pammachiusza Hieronim sfòrmùłowôł słôwną regùlã dolmaczeniégò „nié słowò w słowò, le ôrt (sens) w       ôrt” (łac. ''non verbum e verbo, sed sensum exprimere de sensu''), chtërna na stalata stała sã wskôzã w nowòżëtni teòrie przekładu&lt;ref&gt;Munday, J., ''Introducing Translation Studies: Theories and Applications'', Routledge, London 2012, s. 15.&lt;/ref&gt;.

W nowòżëtni epòce wënalézenié [[Drëk|drëkù]] w XV wiekù zachtno przëspieszëło òbiég infòrmacje, co zwiãkszëło zapòtrzebòwanié na dolmaczenia, tak nôùkòwëch tekstów, jak ë nadobny lëteraturë.

== Pòdzélënk dolmaczeniów ==
Dolmaczenia dzelą sã na czile spòdlowëch kategòriów, bierzącë pòd wzgląd fòrmã kòmùnikatu, stãpiéń specjalizacji tekstu ë zastosowóną metodã.

=== Pisóné dolmaczenia ===
Nen proces pòlégô na robòce z tekstã zapisónym na fizycznym abò cyfrowim nosnikù. Do nôpòpùlarniészich pòdzortów nôleżą:

* '''Lëteracczé dolmaczenia:''' Przekłôd [[Proza|prozë]], [[Pòezjô|pòezje]] czë [[Drama|dramë]]. Wëmôgô òn nié le bëlny znajomòscë òbùdwùch jãzëków, ale téż artisticzny czułoscë ë kreatiwnoscë, abë wierno òddac sztil, ritm, składë (rimë) ë emòcjonalną warstwã òriginału.
* '''Specjalisticzné (pragmaticzné)''' '''dolmaczenia:''' Òbjimają tekstë z òkreslonëch dzedzënów ([[medicyna]], [[prawò]], [[technika]], [[inżinieriô]], [[IT]]). Wëmôgają scësłi znajomòscë branżowi terminologie ë jednoznacznotë fòrmùłowónëch kòmùnikatów.
* '''Pòswiôdczoné (przësãżné)''' '''dolmaczenia''': Robioné le przez [[Przësãżny dolmacz|przësãżnëch]] [[Przësãżny dolmacz|dolmaczów]], wpisónëch na lëstã [[Ministerstwò Sprawiedlëwòscë|Ministerstwa Sprawiedlëwòscë]] (w [[Pòlskô|Pòlsce]]). Mają prôwną mòc ë tikają sã ùrzãdowëch dokùmentów, taczich jak aktë cywilnégò stanu, ùmòwë spółków, szkólné swiôdectwa czë sądowé wëroczi&lt;ref&gt;''Ustawa z dnia 25 listopada 2004 r. o zawodzie tłumacza przysięgłego'' (Dz.U. z 2004 r. nr 273, poz. 2702 z późn. zm.).&lt;/ref&gt;.

=== Gôdóné (ùstné) dolmaczenia ===
Gôdóné dolmaczenia (aniel. ''interpreting'') różnią sã òd pisónëch kòniecznotą zarôczasnégò przetwôrzaniô ë repròdukòwaniô infòrmacji bez przëstãpù do słowarzów. Dzelą sã przede wszëtczim na:

* '''Symùltaniczné (równoczasné)''' '''dolmaczenia:''' Dolmacz sedzy w zwãkòszczelny kabinie ë z pòmòcą słëchôwków słëchô prelegenta, wnetka w tim samim czasu gôdającë do mikrofónu tekst w célawim jãzëkù. Wëmôgô to wiôldżégò skùpieniô ë pòdzelnoscë baczënkù. Stosowóné òb czas miãdzënarodowëch kòngresów (np. w [[Eùropejsczi Parlament|Eùropejsczim Parlamence]]).
* '''Kònsekùtiwné''' '''dolmaczenia:''' Dolmacz nachôdô sã kòl gôdôcza, chtëren robi czileminutowé przerwë w swòji wëpòwiedzë. Dolmacz, wspòmôgającë sã czãsto specjalnym systemã notacji (rëchtowónym na bieżąco), òdtwôrzô zamkłosc dlô słëchôczów.
* '''Szeptóné''' '''dolmaczenia (chuchotage)''': Òdmiana symùltanicznégò dolmaczeniégò, dze dolmacz sedzy blëzkò słëchôcza (abò małégò karna) ë scëszonym głosã na bieżąco relacjonëje wëpòwiédz gôdôcza.
* '''Dolmaczenia a vista:''' Gôdóné dolmaczenié na spòdlim napisónégò tekstu, chtëren dolmacz czëtô ë zarôzek przekłôdô na głos.

=== Maszinowé tołmaczenié ë kómpùterowé wspiarcé dolmaczeniô (CAT) ===
Trzeba òdróżnic translacjã robioną w całoscë przez maszinã òd nôrzãdzów, co wspòmôgają robòtã człowieka.

* '''Nôrzãdza CAT (Computer-Assisted Translation)''': Òprogramòwanié wspòmôgającé dolmacza (np. [[Trados]], [[memoQ]]), co wëzwëskùje dolmaczeniowé pamiãcë (Translation Memories – TM) ë terminologiczné bazë. CAT nie dolmaczi tekstu za człowieka, le pòdgadiwô chùtczi przedolmaczoné segmentë.
* '''Maszinowé''' '''dolmaczenié (MT)''': Proces, w jaczim tekst je aùtomaticzno przekłôdóny przez algòritmë. Terôzka dominëją neùronowé systemë maszinowégò tołmaczeniô (NMT – Neural Machine Translation), taczé jak [[Dolmacz Google]] czë [[DeepL]], òpiarté na kùnsztowny inteligencje. Temù że generëją òne tekstë wësoczi jakòscë, corôz pòpùlarniészô stôwô sã ùsłëżnota pòstedycji maszinowégò dolmaczeniégò (PEMT – Post-Editing of Machine Translation), co pòlégô na werifikacje ë kòrekce wëgenerowónégò przez maszinã tekstu przez lëdzczégò specjalistã&lt;ref&gt;Hutchins, W.J., Somers, H.L., ''An Introduction to Machine Translation'', Academic Press, London 1992, s. 12-14.&lt;/ref&gt;.

== Problematika ekwiwalencje ==
Spòdlowim paradygmatã terôczasny translatologie je ekwiwalencjô. Znóny amerikańsczi jãzëkòznajôrz ë teòretik przekładu, [[Eugene Nida]], wprowadzył wôżny pòdzélënk, co mô wpłiw na spòsobë robòtë z tekstã:

# '''Fòrmalnô ekwiwalencjô''': Skùpiô sã na maksymalno wiernym òddanim strukturë, składni ë słowniznë zdrzódłowégò tekstu. Sprôwdzô sã w prôwnëch tekstach ë historicznëch dokùmentach, równak czãsto brzmi nienaturalno.
# '''Dynamicznô ekwiwalencjô:''' Kładze nacësk na to, abë kòmùnikat w célawim jãzëkù wëwòłôł ù òdbiércë akùrôt taczi sóm efekt (psychòlogiczną, emòcjonalną reakcjã), jaczi tekst òriginału wëwòłôł ù swòjégò pierwòsznégò czëtińca. Mòże wëmôgac głãbòczich składniowëch ë kùlturowëch mòdifikacjów (tzw. adaptacje)&lt;ref&gt;Nida, E.A., ''Toward a Science of Translating'', Brill, Leiden 1964, s. 159.&lt;/ref&gt;.

Jinszim trwałim teòreticznym problemã je zjawiszcze nieprzekłôdalnoscë – sytuacje, w chtërny célawi jãzëk ni mô bezpòstrzédnégò abò kùlturowégò òdpòwiednika dlô dónégò słowa, co zmùszô dolmacza do stosowaniô òpisënków, neòlogizmów abò zapòżëczeniów.

== Przëpisë ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>b8z9s3gm88g4yg6ufv6am9ifj67m7hs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224209</id>
      <parentid>224208</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T09:42:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dzywòwidz</username>
        <id>17628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>224209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8621" sha1="bfkwigbp9flp4jy9240eoo54spxpcmv" xml:space="preserve">'''Dolmaczenié''' (téż: tołmaczenié, przekłôd) – proces, co pòlégô na wërażenim w célawim jãzëkù (aniel. ''target language'') kòmùnikatu, tekstu, wëpòwiedzë abò pòchwôtu, chtërne pierwòszno òstało sfòrmùłowóné w zdrzódłowim jãzëkù (aniel. ''source language'')&lt;ref&gt;Pieńkos, J., ''Podstawy przekładoznawstwa. Od teorii do praktyki'', Wydawnictwo Zakamycze, Kraków 2003, s. 45.&lt;/ref&gt;. Célã dolmaczeniégò je dobëcé jak nôwiższégò stãpnia ekwiwalencje, to je znaczeniowi, stilisticzny ë pragmaticzny równoznacznotë miãdzë zdrzódłowim tekstã a célawim tekstã, przë równoczasnym wzącym pòd baczënk kùlturowëch, historicznëch ë gramaticznëch różniców òbùdwùch [[Jãzëk|jãzëków]]&lt;ref&gt;Hejwowski, K., ''Kognitywno-komunikacyjna teoria przekładu'', Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2004, s. 18-20.&lt;/ref&gt;.

Òsobã, chtërna zawòdowò abò pò amatorskù robi przekłôd, zowie sã dolmaczã (tołmaczã, przekłôdôrzã). Nôùkòwą discipliną, co badérowô teoriã, òpisënk ë praktikã dolmaczeniégò, je [[translatologiô]] (przekłôdoznôwstwò).

== Historiô ==
Historiô dolmaczeniów sygô [[Stôrożëtnosc|stôrożëtnoscë]], a ji rozwij je scësle sparłãczony z ewòlucją szrëftu, państwòwi administracje ë hańdlową ë kùlturową wëmianą miãdzë dôwnyma [[Cywilizacjô|cywilizacjama]]. Jednym z nôstarszich znónëch przëmiôrów dolmaczeniowi dzejnotë je sumerijsczi [[Epòs ò Gilgameszu]], chtëren òstôł przełożony na azjacczé jãzëczi (m.jin. [[Heticczi jãzëk|heticczi]] ë [[Hùricczi jãzëk|hùricczi]]) w drëdżim tësąclatim p.n.e.&lt;ref&gt;Munday, J., ''Introducing Translation Studies: Theories and Applications'', Routledge, London 2012, s. 15.&lt;/ref&gt;. Przełomòwim artefaktã z widzeniégò historie przekładu ë [[Lingwistika|lingwisticzi]] je [[Kamiéń z Rosettë]] (196 r. p.n.e.), na jaczim wërito nen sóm dekret w trzech wersjach (edżipsczé [[hieroglifë]], [[Demòtika|demòticzni szrëft]] ë [[stôrogrecczi jãzëk]]).

Wiôldżé znaczenié dlô rozwòju teorëji ë dolmaczeniowi prakticzi miałë przekładë religijnëch tekstów. Spòdlowim dokôzã stôrożëtnoscë bëła [[Septuaginta]] – dolmaczenié hebrajsczi [[Bibliô|Biblie]] na grecczi jãzëk (zrëchtowóné miãdzë III a I wiekù p.n.e.). W IV wiekù n.e. [[Hieronim ze Stridonu]] (ùznôwóny dzys za patrona dolmaczów) przełożëł Bibliã z òriginalnëch jãzëków na [[Łacyńsczi jãzëk|łacyznã]], twòrzącë tzw. [[Wùlgata|Wùlgatã]]. W Lësce do Pammachiusza Hieronim sfòrmùłowôł słôwną regùlã dolmaczeniégò „nié słowò w słowò, le ôrt (sens) w       ôrt” (łac. ''non verbum e verbo, sed sensum exprimere de sensu''), chtërna na stalata stała sã wskôzã w nowòżëtni teòrie przekładu&lt;ref&gt;Munday, J., ''Introducing Translation Studies: Theories and Applications'', Routledge, London 2012, s. 15.&lt;/ref&gt;.

W nowòżëtni epòce wënalézenié [[Drëk|drëkù]] w XV wiekù zachtno przëspieszëło òbiég infòrmacje, co zwiãkszëło zapòtrzebòwanié na dolmaczenia, tak nôùkòwëch tekstów, jak ë nadobny lëteraturë.

== Pòdzélënk dolmaczeniów ==
Dolmaczenia dzelą sã na czile spòdlowëch kategòriów, bierzącë pòd wzgląd fòrmã kòmùnikatu, stãpiéń specjalizacji tekstu ë zastosowóną metodã.

=== Pisóné dolmaczenia ===
Nen proces pòlégô na robòce z tekstã zapisónym na fizycznym abò cyfrowim nosnikù. Do nôpòpùlarniészich pòdzortów nôleżą:

* '''Lëteracczé dolmaczenia:''' Przekłôd [[Proza|prozë]], [[Pòezjô|pòezje]] czë [[Drama|dramë]]. Wëmôgô òn nié le bëlny znajomòscë òbùdwùch jãzëków, ale téż artisticzny czułoscë ë kreatiwnoscë, abë wierno òddac sztil, ritm, składë (rimë) ë emòcjonalną warstwã òriginału.
* '''Specjalisticzné (pragmaticzné)''' '''dolmaczenia:''' Òbjimają tekstë z òkreslonëch dzedzënów ([[medicyna]], [[prawò]], [[technika]], [[inżinieriô]], [[IT]]). Wëmôgają scësłi znajomòscë branżowi terminologie ë jednoznacznotë fòrmùłowónëch kòmùnikatów.
* '''Pòswiôdczoné (przësãżné)''' '''dolmaczenia''': Robioné le przez [[Przësãżny dolmacz|przësãżnëch]] [[Przësãżny dolmacz|dolmaczów]], wpisónëch na lëstã [[Ministerstwò Sprawiedlëwòscë|Ministerstwa Sprawiedlëwòscë]] (w [[Pòlskô|Pòlsce]]). Mają prôwną mòc ë tikają sã ùrzãdowëch dokùmentów, taczich jak aktë cywilnégò stanu, ùmòwë spółków, szkólné swiôdectwa czë sądowé wëroczi&lt;ref&gt;''Ustawa z dnia 25 listopada 2004 r. o zawodzie tłumacza przysięgłego'' (Dz.U. z 2004 r. nr 273, poz. 2702 z późn. zm.).&lt;/ref&gt;.

=== Gôdóné (ùstné) dolmaczenia ===
Gôdóné dolmaczenia (aniel. ''interpreting'') różnią sã òd pisónëch kòniecznotą zarôczasnégò przetwôrzaniô ë repròdukòwaniô infòrmacji bez przëstãpù do słowarzów. Dzelą sã przede wszëtczim na:

* '''Symùltaniczné (równoczasné)''' '''dolmaczenia:''' Dolmacz sedzy w zwãkòszczelny kabinie ë z pòmòcą słëchôwków słëchô prelegenta, wnetka w tim samim czasu gôdającë do mikrofónu tekst w célawim jãzëkù. Wëmôgô to wiôldżégò skùpieniô ë pòdzelnoscë baczënkù. Stosowóné òb czas miãdzënarodowëch kòngresów (np. w [[Eùropejsczi Parlament|Eùropejsczim Parlamence]]).
* '''Kònsekùtiwné''' '''dolmaczenia:''' Dolmacz nachôdô sã kòl gôdôcza, chtëren robi czileminutowé przerwë w swòji wëpòwiedzë. Dolmacz, wspòmôgającë sã czãsto specjalnym systemã notacji (rëchtowónym na bieżąco), òdtwôrzô zamkłosc dlô słëchôczów.
* '''Szeptóné''' '''dolmaczenia (chuchotage)''': Òdmiana symùltanicznégò dolmaczeniégò, dze dolmacz sedzy blëzkò słëchôcza (abò małégò karna) ë scëszonym głosã na bieżąco relacjonëje wëpòwiédz gôdôcza.
* '''Dolmaczenia a vista:''' Gôdóné dolmaczenié na spòdlim napisónégò tekstu, chtëren dolmacz czëtô ë zarôzek przekłôdô na głos.

=== Maszinowé tołmaczenié ë kómpùterowé wspiarcé dolmaczeniô (CAT) ===
Trzeba òdróżnic translacjã robioną w całoscë przez maszinã òd nôrzãdzów, co wspòmôgają robòtã człowieka.

* '''Nôrzãdza CAT (Computer-Assisted Translation)''': Òprogramòwanié wspòmôgającé dolmacza (np. [[Trados]], [[memoQ]]), co wëzwëskùje dolmaczeniowé pamiãcë (Translation Memories – TM) ë terminologiczné bazë. CAT nie dolmaczi tekstu za człowieka, le pòdgadiwô chùtczi przedolmaczoné segmentë.
* '''Maszinowé''' '''dolmaczenié (MT)''': Proces, w jaczim tekst je aùtomaticzno przekłôdóny przez algòritmë. Terôzka dominëją neùronowé systemë maszinowégò tołmaczeniô (NMT – Neural Machine Translation), taczé jak [[Dolmacz Google]] czë [[DeepL]], òpiarté na kùnsztowny inteligencje. Temù że generëją òne tekstë wësoczi jakòscë, corôz pòpùlarniészô stôwô sã ùsłëżnota pòstedycji maszinowégò dolmaczeniégò (PEMT – Post-Editing of Machine Translation), co pòlégô na werifikacje ë kòrekce wëgenerowónégò przez maszinã tekstu przez lëdzczégò specjalistã&lt;ref&gt;Hutchins, W.J., Somers, H.L., ''An Introduction to Machine Translation'', Academic Press, London 1992, s. 12-14.&lt;/ref&gt;.

== Problematika ekwiwalencje ==
Spòdlowim paradygmatã terôczasny translatologie je ekwiwalencjô. Znóny amerikańsczi jãzëkòznajôrz ë teòretik przekładu, [[Eugene Nida]], wprowadzył wôżny pòdzélënk, co mô wpłiw na spòsobë robòtë z tekstã:

# '''Fòrmalnô ekwiwalencjô''': Skùpiô sã na maksymalno wiernym òddanim strukturë, składni ë słowniznë zdrzódłowégò tekstu. Sprôwdzô sã w prôwnëch tekstach ë historicznëch dokùmentach, równak czãsto brzmi nienaturalno.
# '''Dynamicznô ekwiwalencjô:''' Kładze nacësk na to, abë kòmùnikat w célawim jãzëkù wëwòłôł ù òdbiércë akùrôt taczi sóm efekt (psychòlogiczną, emòcjonalną reakcjã), jaczi tekst òriginału wëwòłôł ù swòjégò pierwòsznégò czëtińca. Mòże wëmôgac głãbòczich składniowëch ë kùlturowëch mòdifikacjów (tzw. adaptacje)&lt;ref&gt;Nida, E.A., ''Toward a Science of Translating'', Brill, Leiden 1964, s. 159.&lt;/ref&gt;.

Jinszim trwałim teòreticznym problemã je zjawiszcze nieprzekłôdalnoscë – sytuacje, w chtërny célawi jãzëk ni mô bezpòstrzédnégò abò kùlturowégò òdpòwiednika dlô dónégò słowa, co zmùszô dolmacza do stosowaniô òpisënków, neòlogizmów abò zapòżëczeniów.

== Przëpisë ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>bfkwigbp9flp4jy9240eoo54spxpcmv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mitologiô</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14982</id>
    <revision>
      <id>224210</id>
      <timestamp>2026-11-12T11:56:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dzywòwidz</username>
        <id>17628</id>
      </contributor>
      <comment>Ùsôdzonô nowô starna &quot;'''Mitologiô''' (z gr. ''μυθολογία'' ''mythología'', òd ''μῦθος'' ''mythos'' – „słowò, òpòwiesc” ë ''λογία'' ''logia'' – „ùczba, zbiérk”) – termin mający dwa przédné, parłãczené ze sobą znaczenia. W wãższim ùjãcym je to ùsistematizowóny zbiérk [[Mit|mitów]] (to je sakralnëch òpòwiesców ò [[Bóg|bògach]], [[Demón|demónach]], [[Heros|herosach]] ë zôczątkach swiata) nôtërny dlô dóny spòlëznë…&quot;</comment>
      <origin>224210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8596" sha1="74hwrikerkoi0yt4nrdeygf69yvjesb" xml:space="preserve">'''Mitologiô''' (z gr. ''μυθολογία'' ''mythología'', òd ''μῦθος'' ''mythos'' – „słowò, òpòwiesc” ë ''λογία'' ''logia'' – „ùczba, zbiérk”) – termin mający dwa przédné, parłãczené ze sobą znaczenia. W wãższim ùjãcym je to ùsistematizowóny zbiérk [[Mit|mitów]] (to je sakralnëch òpòwiesców ò [[Bóg|bògach]], [[Demón|demónach]], [[Heros|herosach]] ë zôczątkach swiata) nôtërny dlô dóny spòlëznë, kùlturë abò religie&lt;ref&gt;Władysław Kopaliński, ''Słownik mitów i tradycji kultury'', Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1985, s. 701.&lt;/ref&gt;. W szerszim znaczenim mitologiô to dzél ùczbë (dzél [[Religioznajôrztwò|religioznajôrztwa]], [[Antropòlogiô|antropòlogie]] ë [[Kùlturoznajôrztwò|kùlturoznajôrztwa]]), co zajimô sã badérowanim, interpretacją ë klasyfikacją mitów&lt;ref&gt;Andrzej Szyjewski, ''Etnologia religii'', Zakład Wydawniczy Nomos, Kraków 2001, s. 124.&lt;/ref&gt;.

Mitë bëłë pierwòsznym spòsobã rozmieniégò ë òswajaniégò jawernotë przez człowieka, łączącë w sobie elementë wczasny ùczbë, religie, filozofie ë kùńsztu. We wielnëch tradicijnëch spòlëznach mitologiô nie bëła traktowónô jakno fikcjô, le jakno absolutnô ë swiãtô prôwda ò fùndamentalnym znaczenim dlô tożsamòscë karna&lt;ref&gt;Mircea Eliade, ''Mit i rzeczywistość'', dolm. Stanisław Tokarski, Wydawnictwo KR, Warszawa 1998, s. 15.&lt;/ref&gt;.

== Etimologiô ë pòchwôt mitu ==
Słowò „mitologiô” wëwòdzy sã ze [[Stôrożëtné Greckô|stôrożëtné Grecje]]. Pierwòszno słowò ''mythos'' òznôczało prosto „mòwã”, „słowò” abò „òpòwiesc”. Z czasã, òsoblëwie pòd cëskã grecczich [[Filozof|filozofów]] (taczich jakno [[Platón]]), nen termin zaczinôł nabiérac znaczeniégò procëmnégò do ''logos'' (rozëm, racjonalny dowód), òznôczającë tradicijną, fikcijną abò trudną do racjonalnégò dowiedzeniégò òpòwiesc&lt;ref&gt;Karen Armstrong, ''Krótka historia mitu'', Wydawnictwo Znak, Kraków 2005, s. 11-14.&lt;/ref&gt;.

Dzysdniowé hùmanisticzné ùczbë òdrzucają pòtoczné rozmienié mitu jakno „nieprôwdë” abò „bôjczi”. W religioznajôwczim ùjãcym (m.jin. wedle [[Mircea Eliade|Mircei Eliadégò]]) mit to òpòwiesc ò tim, co stało sã w miticznym czasu (tpzw. ''in illo tempore'' – „w nym czasu”), co òpòwiôdô ò stwòrzenim swiata abò jegò elementów przez nadprzirodné jistotë&lt;ref&gt;Mircea Eliade, ''Sacrum i profanum'', dolm. Robert Reszke, Wydawnictwo KR, Warszawa 1999, s. 72-74.&lt;/ref&gt;.

== Fùnkcje mitologie ==
Badérze taczi jakno [[Bronisłôw Malinowsczi]], [[Joseph Campbell]] czë [[Mircea Eliade]] wëróżniają cziles spòdlowëch fùnkcji, jaczé mitologiô pełniła w tradicijnëch spòlëznach:

# '''Fùnkcjô pòznôwczô (wëjasniającô)''' – mitë dolmaczëłë niezrozmiałé nôtërny zjawiszcza (np. bùrze, przejinaczi cządów rokù, cykl dnia ë nocë) ë pòchôdanié kòsmòsu, człowieka ë zwierzãtów.
# '''Fùnkcjô sakralnô ë religijnô''' – mitologiô bëła spòdlim wiarë ë kùltu, aùtorizującë rituôłë, òfiarë ë kapłańsczé sistemë. Òdgriwanié mitu òb czas swiãtów dôwało spòlëznie mòżnota kòntaktu ze [[sacrum]]&lt;ref&gt;Joseph Campbell, ''Bohater o tysiącu twarzy'', tołm. Andrzej Jankowski, Wydawnictwo Zysk ë S-ka, Poznań 2013, s. 35.&lt;/ref&gt;.
# '''Fùnkcjô socjologicznô (spòleznowô)''' – mitë sankcjonowałë jistniejący spòłeczny pòrządk, strukturã władzë, pòdzél rolów ë tabu. Malinowsczi pòdsztrëchiwôł, że mit béł „kartą prawów” dóny spòlëznë&lt;ref&gt;Bronisław Malinowski, ''Mit, magia, religia'', Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1990, s. 282.&lt;/ref&gt;.
# '''Fùnkcjô psychòlogicznô''' – wedle teorie głãbokòscowi psëchòlogie (Carl Gustav Jung) mitë pòmôgają jednostce w radzenim sobie z żëcowyma krizysama, przeńdzenim przez etapë dozdrzeniotë ë gòdzenim sã ze smiertelnoscą.

== Klasyfikacjô mitów ==
W òbrëmim mitologicznëch systemów badérze wëróżniają cziles spòdlowëch kategoriów naracje&lt;ref&gt;Mircea Eliade (red.), ''Encyklopedia religii'', PWN, Warszawa 1997.&lt;/ref&gt;:

* '''[[Kòsmògòniczny mit|Kòsmògòniczné mitë]]''' – òpòwiôdającé ò pòwstanim wszechswiata (np. z Chaòsu w [[Greckô|Grecje]], z cała stolema [[Ymir|Ymira]] w [[Skandinawiô|Skandinawie]]).
* '''[[Teògòniczny mit|Teògòniczné mitë]]''' – òpisującé narodzënë, rodowòdë ë biôtczi bògów.
* '''[[Antropògòniczny mit|Antropògòniczné mitë]]''' – przedstawiającé stwòrzenié człowieka (np. ùlepienié z glënë przez [[Prometeùsz|Prometeùsza]], stwòrzenié z drzéwiãtów przez nordicczich bògów).
* '''[[Etiologiczny mit|Etiologiczné mitë]]''' – wëjasniającé pòchôdanié òkreslonëch zjawiszczów, zwëków, pòzwów, a téż znanków roscënów ë zwierzãtów.
* '''[[Eschatologiczny mit|Eschatologiczné mitë]]''' – mające w sobie wizje kùńca swiata ë pòsmiertnëch losów człowieka (np. nordicczi Ragnarök, chrzescëjańskô Apòkalipsa).
* '''[[Heroiczny mit|Heroiczné mitë]]''' – òpòwiôdającé ò ùczinkach wieldżich herojów, herosów ë półbògów (np. [[Heraklés]], [[Gilgamesz]]).

== Przédné mitologiczné sistemë ==
Na swiece je wiôlgô wielëna mitologicznëch systemów, chtërne colemało kategòrizëje sã wedle geògraficznégò ë kùlturowégò kriterium:

* '''Mitologie Blésczégò Wschòdu ë Mezopòtamie:''' [[Sumerijskô mitologiô|sumerijskô]], [[Akadijskô mitologiô|akadijskô]], [[Babilońskô mitologiô|babilońskô]] (m.jin. [[Epòs ò Gilgameszu]]), [[Egipskô mitologiô|egipskô]], [[Kananejskô mitologiô|kananejskô]]
* '''Jindoeùropejsczé mitologie:'''
** '''Klasyczné''': [[greckô mitologiô]] ë [[rzimskô mitologiô]].
** '''Nordowi ë Strzódkòwi Eùropë''': [[nordickô mitologiô]], [[słowiańskô mitologiô]], [[celtickô mitologiô]], [[bałtickô mitologiô]].
** '''Indo-irańsczé:''' indijskô ([[Wedijskô mitologiô|wedijskô]], [[Hindujisticznô mitologiô|hindujisticznô]]) mitologiô, [[perskô mitologiô]] ([[zaratusztrianizm]]).
* '''Mitologie Azje ë Òceanie:''' [[Chińskô mitologiô|chińskô]], [[Japóńskô mitologiô|japóńskô]] ([[shinto]]), [[Pòlinezyjskô mitologiô|pòlinezyjskô]].
* '''Mitologie òbu Amerików:''' wiarë [[Azteckô mitologiô|Azteków]], [[Majańskô mitologiô|Majów]], [[Inkòwskô mitologiô|Inków]] ë rodnëch lëdów [[Nordowô Amerika|Nordowi Americzi]] (np. [[Mitologiô Nawaho|Nawaho]], Siuksów).
* '''Mitologie Africzi:''' systemë wiarë lëdów Joruba, Dogònów, [[Zuluskô mitologiô|Zulusów]].

== Badérowania nad mitologią (Mitografiô ë Mitizm) ==
Próbë racjonalnégò wëjasnieniégò mitów bróno ju w stôrożëtnoscë. Jednym z pierszich nùrtów béł [[eùhemerizm]] (òd filozofa [[Eùhemer|Eùhemera]], IV/III w. p.n.e.), chtëren zakłôdôł, że bògòwie bëlë w jawernoce dôwnyma mòcnyma włôdcama abò bòhatérama, chtërnëch pò smiercë ùbóstwiono&lt;ref&gt;Leszek Kołakowski, ''Obecność mitu'', Prószyński i S-ka, Warszawa 2003, s. 22.&lt;/ref&gt;.

Dzysdniowé badérowczé pòdchòdzenia òbjimają:

* '''Nôtërnô (solarno-meteorologicznô) szkòła''' – pòpùlarnô w XIX wiekù (m.jin. [[Max Müller]]), traktującô mitë jakno spersónifikòwóné òpisënczi nôtërnëch zjawiszczów, przédno niebiesczich całów.
* '''Rituôlisticznô szkòła''' (m.jin. [[James George Frazer]], ''Złotô'' ''wietwia'') – zakładającô, że mit je wtórzny procëm rituôłu ë je blós jegò słownym kòmentarzã&lt;ref&gt;James George Frazer, ''Złota gałąź'', dolm. Henryk Krzeczkowski, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1996, s. 45-48.&lt;/ref&gt;.
* '''Psychòanaliticzné pòdchòdzenié''' – [[Carl Gustav Jung]] interpretowôł mitë jakno projekcje archetipów – ùniwersalnëch mòdłów tkwiącëch w zbiérny nieswiadomòscë lëdzkòscë&lt;ref&gt;Carl Gustav Jung, ''Archetypy i nieświadomość zbiorowa'', dolm. Robert Reszke, Wydawnictwo KR, Warszawa 2007, s. 89.&lt;/ref&gt;.
* '''Strukturalizm''' – zapòczątkòwóny przez [[Claude Lévi-Strauss|Claude’a Lévi-Straussa]], chtëren badérowôł głãbòczé strukturë ë binarné òpòzycje (np. kùltura-nôtëra, sërowé-gòtowóné) schòwóné pòd wierzchnią warstwą miticzny naracje&lt;ref&gt;Claude Lévi-Strauss, ''Antropologia strukturalna'', dolm. Krzysztof Pomian, Wydawnictwo KR, Warszawa 2001, s. 210-215.&lt;/ref&gt;.

== Przëpisë ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>74hwrikerkoi0yt4nrdeygf69yvjesb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>224211</id>
      <parentid>224210</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T11:58:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dzywòwidz</username>
        <id>17628</id>
      </contributor>
      <origin>224211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8597" sha1="bvr20fsa8q0poop9jar1z4x3l7jos17" xml:space="preserve">'''Mitologiô''' (z gr. ''μυθολογία'' ''mythología'', òd ''μῦθος'' ''mythos'' – „słowò, òpòwiesc” ë ''λογία'' ''logia'' – „ùczba, zbiérk”) – termin mający dwa przédné, parłãczené ze sobą znaczenia. W wãższim ùjãcym je to ùsistematizowóny zbiérk [[Mit|mitów]] (to je sakralnëch òpòwiesców ò [[Bóg|bògach]], [[Demón|demónach]], [[Heros|herosach]] ë zôczątkach swiata) nôtërny dlô dóny spòlëznë, kùlturë abò religie&lt;ref&gt;Władysław Kopaliński, ''Słownik mitów i tradycji kultury'', Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1985, s. 701.&lt;/ref&gt;. W szerszim znaczenim mitologiô to dzél ùczbë (dzél [[Religioznajôrztwò|religioznajôrztwa]], [[Antropòlogiô|antropòlogie]] ë [[Kùlturoznajôrztwò|kùlturoznajôrztwa]]), co zajimô sã badérowanim, interpretacją ë klasyfikacją mitów&lt;ref&gt;Andrzej Szyjewski, ''Etnologia religii'', Zakład Wydawniczy Nomos, Kraków 2001, s. 124.&lt;/ref&gt;.

Mitë bëłë pierwòsznym spòsobã rozmieniégò ë òswajaniégò jawernotë przez człowieka, łączącë w sobie elementë wczasny ùczbë, religie, filozofie ë kùńsztu. We wielnëch tradicijnëch spòlëznach mitologiô nie bëła traktowónô jakno fikcjô, le jakno absolutnô ë swiãtô prôwda ò fùndamentalnym znaczenim dlô tożsamòscë karna&lt;ref&gt;Mircea Eliade, ''Mit i rzeczywistość'', dolm. Stanisław Tokarski, Wydawnictwo KR, Warszawa 1998, s. 15.&lt;/ref&gt;.

== Etimòlogiô ë pòchwôt mitu ==
Słowò „mitologiô” wëwòdzy sã ze [[Stôrożëtné Greckô|stôrożëtné Grecje]]. Pierwòszno słowò ''mythos'' òznôczało prosto „mòwã”, „słowò” abò „òpòwiesc”. Z czasã, òsoblëwie pòd cëskã grecczich [[Filozof|filozofów]] (taczich jakno [[Platón]]), nen termin zaczinôł nabiérac znaczeniégò procëmnégò do ''logos'' (rozëm, racjonalny dowód), òznôczającë tradicijną, fikcijną abò trudną do racjonalnégò dowiedzeniégò òpòwiesc&lt;ref&gt;Karen Armstrong, ''Krótka historia mitu'', Wydawnictwo Znak, Kraków 2005, s. 11-14.&lt;/ref&gt;.

Dzysdniowé hùmanisticzné ùczbë òdrzucają pòtoczné rozmienié mitu jakno „nieprôwdë” abò „bôjczi”. W religioznajôwczim ùjãcym (m.jin. wedle [[Mircea Eliade|Mircei Eliadégò]]) mit to òpòwiesc ò tim, co stało sã w miticznym czasu (tpzw. ''in illo tempore'' – „w nym czasu”), co òpòwiôdô ò stwòrzenim swiata abò jegò elementów przez nadprzirodné jistotë&lt;ref&gt;Mircea Eliade, ''Sacrum i profanum'', dolm. Robert Reszke, Wydawnictwo KR, Warszawa 1999, s. 72-74.&lt;/ref&gt;.

== Fùnkcje mitologie ==
Badérze taczi jakno [[Bronisłôw Malinowsczi]], [[Joseph Campbell]] czë [[Mircea Eliade]] wëróżniają cziles spòdlowëch fùnkcji, jaczé mitologiô pełniła w tradicijnëch spòlëznach:

# '''Fùnkcjô pòznôwczô (wëjasniającô)''' – mitë dolmaczëłë niezrozmiałé nôtërny zjawiszcza (np. bùrze, przejinaczi cządów rokù, cykl dnia ë nocë) ë pòchôdanié kòsmòsu, człowieka ë zwierzãtów.
# '''Fùnkcjô sakralnô ë religijnô''' – mitologiô bëła spòdlim wiarë ë kùltu, aùtorizującë rituôłë, òfiarë ë kapłańsczé sistemë. Òdgriwanié mitu òb czas swiãtów dôwało spòlëznie mòżnota kòntaktu ze [[sacrum]]&lt;ref&gt;Joseph Campbell, ''Bohater o tysiącu twarzy'', tołm. Andrzej Jankowski, Wydawnictwo Zysk ë S-ka, Poznań 2013, s. 35.&lt;/ref&gt;.
# '''Fùnkcjô socjologicznô (spòleznowô)''' – mitë sankcjonowałë jistniejący spòłeczny pòrządk, strukturã władzë, pòdzél rolów ë tabu. Malinowsczi pòdsztrëchiwôł, że mit béł „kartą prawów” dóny spòlëznë&lt;ref&gt;Bronisław Malinowski, ''Mit, magia, religia'', Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1990, s. 282.&lt;/ref&gt;.
# '''Fùnkcjô psychòlogicznô''' – wedle teorie głãbokòscowi psëchòlogie (Carl Gustav Jung) mitë pòmôgają jednostce w radzenim sobie z żëcowyma krizysama, przeńdzenim przez etapë dozdrzeniotë ë gòdzenim sã ze smiertelnoscą.

== Klasyfikacjô mitów ==
W òbrëmim mitologicznëch systemów badérze wëróżniają cziles spòdlowëch kategoriów naracje&lt;ref&gt;Mircea Eliade (red.), ''Encyklopedia religii'', PWN, Warszawa 1997.&lt;/ref&gt;:

* '''[[Kòsmògòniczny mit|Kòsmògòniczné mitë]]''' – òpòwiôdającé ò pòwstanim wszechswiata (np. z Chaòsu w [[Greckô|Grecje]], z cała stolema [[Ymir|Ymira]] w [[Skandinawiô|Skandinawie]]).
* '''[[Teògòniczny mit|Teògòniczné mitë]]''' – òpisującé narodzënë, rodowòdë ë biôtczi bògów.
* '''[[Antropògòniczny mit|Antropògòniczné mitë]]''' – przedstawiającé stwòrzenié człowieka (np. ùlepienié z glënë przez [[Prometeùsz|Prometeùsza]], stwòrzenié z drzéwiãtów przez nordicczich bògów).
* '''[[Etiologiczny mit|Etiologiczné mitë]]''' – wëjasniającé pòchôdanié òkreslonëch zjawiszczów, zwëków, pòzwów, a téż znanków roscënów ë zwierzãtów.
* '''[[Eschatologiczny mit|Eschatologiczné mitë]]''' – mające w sobie wizje kùńca swiata ë pòsmiertnëch losów człowieka (np. nordicczi Ragnarök, chrzescëjańskô Apòkalipsa).
* '''[[Heroiczny mit|Heroiczné mitë]]''' – òpòwiôdającé ò ùczinkach wieldżich herojów, herosów ë półbògów (np. [[Heraklés]], [[Gilgamesz]]).

== Przédné mitologiczné sistemë ==
Na swiece je wiôlgô wielëna mitologicznëch systemów, chtërne colemało kategòrizëje sã wedle geògraficznégò ë kùlturowégò kriterium:

* '''Mitologie Blésczégò Wschòdu ë Mezopòtamie:''' [[Sumerijskô mitologiô|sumerijskô]], [[Akadijskô mitologiô|akadijskô]], [[Babilońskô mitologiô|babilońskô]] (m.jin. [[Epòs ò Gilgameszu]]), [[Egipskô mitologiô|egipskô]], [[Kananejskô mitologiô|kananejskô]]
* '''Jindoeùropejsczé mitologie:'''
** '''Klasyczné''': [[greckô mitologiô]] ë [[rzimskô mitologiô]].
** '''Nordowi ë Strzódkòwi Eùropë''': [[nordickô mitologiô]], [[słowiańskô mitologiô]], [[celtickô mitologiô]], [[bałtickô mitologiô]].
** '''Indo-irańsczé:''' indijskô ([[Wedijskô mitologiô|wedijskô]], [[Hindujisticznô mitologiô|hindujisticznô]]) mitologiô, [[perskô mitologiô]] ([[zaratusztrianizm]]).
* '''Mitologie Azje ë Òceanie:''' [[Chińskô mitologiô|chińskô]], [[Japóńskô mitologiô|japóńskô]] ([[shinto]]), [[Pòlinezyjskô mitologiô|pòlinezyjskô]].
* '''Mitologie òbu Amerików:''' wiarë [[Azteckô mitologiô|Azteków]], [[Majańskô mitologiô|Majów]], [[Inkòwskô mitologiô|Inków]] ë rodnëch lëdów [[Nordowô Amerika|Nordowi Americzi]] (np. [[Mitologiô Nawaho|Nawaho]], Siuksów).
* '''Mitologie Africzi:''' systemë wiarë lëdów Joruba, Dogònów, [[Zuluskô mitologiô|Zulusów]].

== Badérowania nad mitologią (Mitografiô ë Mitizm) ==
Próbë racjonalnégò wëjasnieniégò mitów bróno ju w stôrożëtnoscë. Jednym z pierszich nùrtów béł [[eùhemerizm]] (òd filozofa [[Eùhemer|Eùhemera]], IV/III w. p.n.e.), chtëren zakłôdôł, że bògòwie bëlë w jawernoce dôwnyma mòcnyma włôdcama abò bòhatérama, chtërnëch pò smiercë ùbóstwiono&lt;ref&gt;Leszek Kołakowski, ''Obecność mitu'', Prószyński i S-ka, Warszawa 2003, s. 22.&lt;/ref&gt;.

Dzysdniowé badérowczé pòdchòdzenia òbjimają:

* '''Nôtërnô (solarno-meteorologicznô) szkòła''' – pòpùlarnô w XIX wiekù (m.jin. [[Max Müller]]), traktującô mitë jakno spersónifikòwóné òpisënczi nôtërnëch zjawiszczów, przédno niebiesczich całów.
* '''Rituôlisticznô szkòła''' (m.jin. [[James George Frazer]], ''Złotô'' ''wietwia'') – zakładającô, że mit je wtórzny procëm rituôłu ë je blós jegò słownym kòmentarzã&lt;ref&gt;James George Frazer, ''Złota gałąź'', dolm. Henryk Krzeczkowski, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1996, s. 45-48.&lt;/ref&gt;.
* '''Psychòanaliticzné pòdchòdzenié''' – [[Carl Gustav Jung]] interpretowôł mitë jakno projekcje archetipów – ùniwersalnëch mòdłów tkwiącëch w zbiérny nieswiadomòscë lëdzkòscë&lt;ref&gt;Carl Gustav Jung, ''Archetypy i nieświadomość zbiorowa'', dolm. Robert Reszke, Wydawnictwo KR, Warszawa 2007, s. 89.&lt;/ref&gt;.
* '''Strukturalizm''' – zapòczątkòwóny przez [[Claude Lévi-Strauss|Claude’a Lévi-Straussa]], chtëren badérowôł głãbòczé strukturë ë binarné òpòzycje (np. kùltura-nôtëra, sërowé-gòtowóné) schòwóné pòd wierzchnią warstwą miticzny naracje&lt;ref&gt;Claude Lévi-Strauss, ''Antropologia strukturalna'', dolm. Krzysztof Pomian, Wydawnictwo KR, Warszawa 2001, s. 210-215.&lt;/ref&gt;.

== Przëpisë ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>bvr20fsa8q0poop9jar1z4x3l7jos17</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>