Википеди cvwiki https://cv.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%C4%95%D0%BF_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter Медиа Ятарлă Сӳтсе явасси Хутшăнакан Хутшăнаканăн канашлу страници Википеди Википеди сӳтсе явмалли Ӳкерчĕк Ӳкерчĕке сӳтсе явмалли MediaWiki MediaWiki сӳтсе явмалли Шаблон Шаблона сӳтсе явмалли Пулăшу Пулăшăва сӳтсе явмалли Категори Категорине сӳтсе явмалли TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 4119 873806 873748 2026-05-10T06:57:29Z Max Tenche 25572 873806 wikitext text/x-wiki {{Патшалăх |ChNm = Хункăри |NationName = Magyarország |FlagTitle = [[Хункăри ялавĕ]] |PicFlag = [[Ӳкерчĕк:Flag of Hungary.svg|140px]] |LctCn = [[Ӳкерчĕк:LocationHungary.svg|250px]] |CoA = [[Ӳкерчĕк:Coat of Arms of Hungary.svg|70px]] |CoATitle = [[Хункăр гербĕ]] |LNGs = [[хункăр чĕлхи|хункăр]] |CapCn = [[Будапешт]] |BigCity = [[Будапешт]] |TitleGl = [[Венгри президенчӗ|Президент]] |PrezName = [[Шуйок Тамаш|Тамаш Шуйок]] |MinList = [[Венгри премьер-министр]] |MName = [[Петер Мадьяр]] |SqNumb = 108 |SqAll = 93 033 |YearP = 2001 |NasPop = 10 198 315 |NasPlot = 108 |NasNum = 78 |Valuta = [[Хункăри форинчĕ|Хункăри форинчĕ]] |GTOt = +01 |GTDo = +01 |GimnName = [[Хункăри патшалăхĕн гимнĕ]] |Domen = .hu |Tel = 36 }} '''Хункӑри''' (унчен ''Венгри'') {{lang-hu|Magyarország}}, ''Матьярӑрсса́к'') — [[Европа|Европăри]] [[патшалăх]], [[Австри]], [[Словаки]], [[Украина]], [[Румыни]], [[Серби]], [[Хорвати]] тата [[Словени]] патшалăхĕсемпе юнашар вырнаçнă. == Этимологи == {{main|Хункăри ячĕ}} [[Индоевропа чĕлхисем|Индоевропа]] чĕлхисенче сăмахăн çакнашкал пĕлтерĕшсем: {{lang-la|Ungari, Ungri}}, {{lang-gr|Οὑγγρικός, Οὖγγροι}}, {{lang-fr|hongrois}}, {{lang-de|Ungar(n)}}, {{lang-en|Hungarian(s)}}, {{lang-sv|ungrare}}. Çак пĕтĕм [[экзоэтноним]] [[Пăлхар чĕлхи|пăлх.]] ''on ogur'', {{lang-trk|on oguz}} «вунă [[Огузсем|огуз]] йăхĕ»<ref name=autogenerated1 /> палăртуран пулса тухнă. Малтанхи ''h-'' ''Hunni'' «[[хунсем]]» [[этноним]]ран аталанма тытăннă. [[Вăтам ĕмĕрсем|Вăтам ĕмĕрсенче]] Хункăрие «хунсен короллĕхĕ» тенĕ, ăна «[[Нибелунгсем пирки юрлани]]» [[Эпос хайлавĕ|эпос романĕнче]] асăннă. == Тытăмлăхĕ == Хункăри 19 [[мадье]]рен тăрать. Хальхи пайланăва [[1950]] çулта хута кĕртнĕ. == Халăх йышĕ == Хункăрире ытьларах пайĕпе [[хункăрсем]] пурăнаççĕ. Халăхăн 95% патнелле [[хункăр чĕлхи]]пе калаçать. Пысăкрах урăх [[халăх]]сен шутне [[чикансем]] (2%), [[нимĕçсем]] (1,2%), [[еврейсем]] (1%), [[румăнсем]] (0,8%), [[словаксем]] (0,4%), [[хăрватсем]] (0,2%), [[сăрпсем]] (0,2%) тата [[украинсем]] кĕреççĕ. == Кухня == [[File:Dobos cake (Gerbeaud Confectionery Budapest Hungary).jpg|thumb|left|[[Добош (торт)|Добош]]]] == Спорт == == Уявсем == {{See also|Хункăри увĕсем}} * [[Фаршанг]] — хункăрсен Германирен килнĕ [[Çăварни]]. * [[Раштав (уяв)]]. * [[Мăнкун]]. == Астрономире == 1898 çулта уçнă астероида Венгрие чысласа [[(434) Венгри]] ят панă. == Литература == * {{кĕнеке |автор=[[Марков Дмитрий Сергеевич (ăсчах)|Марков Д. С.]] |пуçелĕк=Венгрия |вырăн=М. |издательство=[[Мысль (издательство, Москва)|Мысль]] |çул=1990 |страниц=128 |сери=[[У карты мира]] |isbn=5-244-00436-0 |тираж=50000 }} * [https://www.academia.edu/3392658/ П. Пейковска, болгаро-венгерские связи в исторической науке и межличностные отношения (XIX век) &#91;Bulgarian-Hungarian Relations in Historical Science and Interpersonal Communication 19th Century&#93;. Отв. ред. А. С. Стыкалин. СПб, 2009, с. 233—248] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://orosz-szotar.hu/ Венгерско-Русский словарь] * [https://web.archive.org/web/20051225014117/http://www.parlament.hu/parl_en.htm Сайт венгерского Парламента] * [http://myhungary.net/ Путеводитель по Венгрии]{{ref-ru}} * [http://www.hungary-ru.com/ Венгрия — взгляд изнутри]{{ref-ru}} * [https://www.bbc.com/news/world-europe-17380792 Hungary] from the [[BBC News]]{{ref-en}} * {{dmoz|Regional/Europe/Hungary}} {{Финн-укăр патшалăхĕсемпе автономисем}} {{Европа Пĕрлешĕвĕ}} {{Европăри патшалăхсем}} {{Франкофони}} [[Категори:Хункăри|*]] [[Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа]] t41zm9p61ea0pstiflv6c7k8agozbo8 0 4638 873797 870570 2026-05-09T14:41:02Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 873797 wikitext text/x-wiki {{Çыравçă |Ят = Лев Николаевич Толстой |Ӳкерчĕк = Ivan Nikolayevich Kramskoi - Portrait of Leo Tolstoy, 1873.jpg |Анлăшĕ = |Ӳкерчĕке ăнлантарни = И. Н. Крамской, Лев Николаевич Толстой сăнарĕ, 1873 çул |Çуралнă чухнехи ят = Лев Николаевич Толстой |Суя ятсем = |Çуралнă вăхăт = [[1828]] çулхи [[авăн, 9|авăн уйăхĕн 9-мĕшĕ]] |Çуралнă вырăн = {{ÇуралнăВырăн|Ясная Поляна|Ясная Полянăра}}, [[Раççей империйĕ]] |Вилнĕ вăхăт = [[1910]] çулхи [[чӳк, 20|чӳк уйăхĕн 20-мĕшĕ]] |Вилнĕ вырăн = [[ Астапово]], {{ВилнĕВырăн|Раççей империйĕ|Раççей империнче}} |Гражданлăх = Раççей |Ĕçлев тĕсĕ = 19-мĕш ĕмĕрти вырăс çыравçи |Хастар çулсем = [[1847]]—[[1910]] |Тĕлĕ = [[Реализм]] |Ĕçсен чĕлхи = [[вырăс чĕлхи|вырăс]] |Дебют = |Çырни = Signature of Leo Tolstoy.jpg |Викиампар = |Викивулавăш = }} [[Ӳкерчĕк:Tolstoï à cheval, Meurisse.jpg|мини|справа|Л. Н. Толстой ут çинче,1910]] '''Лев Николаевич Толстой''', — тĕнчипе паллă вырăс çыравçи. [[1828]] çулхи [[авăн, 9|авăн уйăхен 9-мĕшĕнче]] [[Тулă кĕперни]]н Крапивинка уесĕнчи Ясная Полянăра çуралнă. [[1910]] çулхи [[чӳк, 20|чӳк уйăхĕн 20-мĕшĕнче]] вилнĕ. == Пурнăçĕ == Лев Толстой çуралнăранпа икĕ çула çитеччинех унăн амăшĕ вилсе кайнă. Амăшсăр юлнă ачасене аякри тăванĕ Т. А. Ергольская пăхса вĕрентме тытăннă. [[1837]] çулта аслă ывăлне университета кайма вăхăт çитнĕ пирки, кил-йышĕпе пĕрле [[Мускав]]а куçса кайнă. Анчах кĕтмен çертен инкек килнĕ, ашшĕ вилсе кайнă. Ун хыççăн виçĕ кĕçĕн ывăлĕ каллех Яснăй Полянăна таврăннă, вĕсене Т. А. Ергольская пăхма пуçланă. [[1840]] çулта Лев Николаевич [[Хусан]]а куçса килнĕ. Кунта ăна ашшĕн йăмăкĕ П. И. Юшкова пăхма пуçланă. 15 çула çитсен, [[1843]] çулта, Лев Толстой [[Хусан университечĕ|Хусан университетне]] вĕренме кĕнĕ. [[1847]] çулхи [[çуркунне]] Лев Николаевич университета пăрахать те хай çуралнă çĕре, Яснăй Полянăна таврăнать. == Библиографи == * «Ачалăх» (Детство, повеç, [[1852]]) * «Çамрăклăх» (Отрочество, повеç, [[1854]]) * «Севастополь калавĕсем» (Севастопольские рассказы, 1855) ** «Раштав уйăхĕнчи Севастополь» (Севастополь в декабре месяце) ** «Çу уйăхĕнчи Севастополь» (Севастополь в мае) ** «1855 çулхи çурла уйăхĕнчи Севастополь» (Севастополь в августе 1855 года) * «Çил-тăвăл» (Метель, калав, [[1856]]) * «Икĕ гусар» (Два гусара, повесть, [[1856]]) * «Çамрăклăх» (Юность, повесть, [[1857]]) * «Альберт» (повесть, [[1858]]) * «Кил-йыш телейĕ» (Семейное счастье, роман, [[1859]]) * «Поликушка» (повесть, [[1863]]) * «Казаксем» (Казаки, повесть, [[1863]]) * «Вăрçăпа мир» (Война и мир, 4 томлă роман, [[1867]]—[[1869]]) * «Анна Каренина» (роман, [[1878]]) * «Холстомер» (повесть, [[1886]]) * «Ивана Ильич вилĕмĕ» (Смерть Ивана Ильича, повесть, [[1886]]) * «Дьявол» (повесть, [[1889]]) * «Крейцерова соната» (повесть, [[1890]]) * «Отец Сергий» (повесть, [[1890]]) * «Хаджи-Мурат» (повесть, [[1896]]) * «Воскресение» (роман, [[1899]]) * «Исповедь» * «Кавказский пленник» == Чăвашла куçарнисем == Унăн литература ĕçĕсене чăвашла [[Ишетер Федосия Дмитриевна]] куçарнă. == Каçăсем == {{Çӳрев |Тема = Лев Толстой |Викиампар=Лев Николаевич Толстой |Викикаларăш=Лев Николаевич Толстой |Викивулавăш=Лев Николаевич Толстой }} * [http://lib.russportal.ru/index.php?id=biogr.tolstoi_ln02 Определение Святейшего Синода, от 20-22 февраля 1901 года № 557, с посланием верным чадам Православной Грекороссийской Церкви о графе Льве Толстом] «Церковные ведомости». СПб., 1901. * [http://lib.russportal.ru/index.php?id=biogr.tolstoi_ln03 Письмо графини С. А. Толстой к Митрополиту С.-Петербургскому и Ладожскому Антонию (Вадковскому)] «Прибавления к Церковным ведомостям». СПб., 1901. * [http://lib.russportal.ru/index.php?id=biogr.tolstoi_ln04 Ответ митрополита Антония графине С. А. Толстой на её письмо по поводу оповещения святейшего Синода об отпадении от православной церкви графа Л. Н. Толстого] СПб., 1912. * {{Сотрудник РАН|52375|Льва Николаевича Толстого}} * [http://proza.ru/2010/11/12/756 К 100-летию смерти Л. Н. Толстого ] * [http://www.foma.ru/article/index.php?news=4860 Интервью Петра Толстого, праправнука Льва Николаевича, о творчестве Толстого и его отношениях с церковью] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131010174819/http://www.foma.ru/article/index.php?news=4860 |date=2013-10-10 }} === Л. Н. Толстой пултарулăхĕ === * [http://rvb.ru/tolstoy/toc.htm Л.Н. Толстой. Собрание сочинений в 22 томах. М., 1978—1985]. * {{lib.ru|http://az.lib.ru/t/tolstoj_lew_nikolaewich/}}. * [http://www.feb-web.ru/feb/tolstoy/ ЭНИ «Лев ТОЛСТОЙ» ] в Фундаментальной электронной библиотеке «Русская литература и фольклор». * [http://www.magister.msk.ru/library/tolstoy/tolstoy.htm Сочинения Л. Н. Толстого] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230511060304/http://www.magister.msk.ru/library/tolstoy/tolstoy.htm |date=2023-05-11 }} и статьи о нём. * [http://hobbitaniya.ru/tolstoyln/tolstoyln.php Сказки Толстого Льва Николаевича]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. * [http://imwerden.de/cat/modules.php?name=books&pa=showbook&pid=131 Л. Н. Толстой читает свои 23 письма 1908—1909 годов]. * [http://imwerden.de/cat/modules.php?name=books&pa=showbook&pid=132 Л. Н. Толстой читает прозу и статьи]. * [http://www.chukfamily.ru/Kornei/Prosa/tolstoi.htm Последняя статья Льва Николаевича Толстого]. === Л. Н. Толстой пирки === * [http://dlib.rsl.ru/rsl01003000000/rsl01003713000/rsl01003713486/rsl01003713486.pdf Гр. Лев Толстой, великий писатель земли русской, в портретах, гравюрах, живописи, скульптуре, каррикатурах и т. д. / Сост. Пл. Н. Краснов и Л. М. Вольф. — СПб.: Т-во М. О. Вольф, 1903. — 104 с.]. * [http://russia-today.narod.ru/past/gen/tolstoy_lev_nic.htm Родословная графа Л. Н. Толстого]. * [http://www.youtube.com/watch?v=h9QsDBSUR0I Кадры кинохроники с Л. Н. Толстым]. * ''Литвинов М., Мамин С.'' [http://jorigami.narod.ru/Contents/n_05/5_41_Lev_Tolstoy_and_origami.htm Толстой и оригами] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110430132235/http://jorigami.narod.ru/Contents/n_05/5_41_Lev_Tolstoy_and_origami.htm |date=2011-04-30 }} // Журнал «Оригами» № 1(5), 1997 г. * ''Луначарский А. В.'' [http://lunacharsky.newgod.su/lib/theme/lev-tolstoy 9 статей и лекций о Толстом.] * ''[[Чуковский, Корней Иванович|Чуковский К. И.]]'' [http://www.chukfamily.ru/Kornei/Prosa/witman.htm «Л. Толстой об Уолте Уитмане»] * ''[[Леонов, Леонид Максимович|Леонов Л. М.]]'' [http://feb-web.ru/feb/tolstoy/critics/ln1/ln1-007-.htm Слово о Толстом] * ''[[Дорошевич, Влас Михайлович|Дорошевич, В. М.]]'' [[s:Толстой и сегодняшний день (Дорошевич)|«Толстой и сегодняшний день»]] * ''[[Роллан, Ромен|Роллан Р.]]'' Жизнь Толстого / В кн.: Ромен Роллан. Собрание сочинений. Том. второй. Жизни великих людей.— М.: Гос. изд-во худ. литературы, 1954. С. 219—368. * ''[[Свенцицкий, Валентин Павлович|Свенцицкий В. П.]]'' [http://az.lib.ru/s/swencickij_w_p/text_0130_venok.shtml Венок на могилу Льва Толстого] // Наш современник. 2010. №&nbsp;11.— С. 242-261. * ''[http://rulitbox.16mb.com/bunin_indep.html И. Бунин. «Освобождение Толстого»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130728120425/http://rulitbox.16mb.com/bunin_indep.html |date=2013-07-28 }}'' // (По изд.: И. А. Бунин. Собрание сочинений в шести томах, М., "Художественная литература", 1988 г.) * {{cite web | author = А. Мадисон | url = http://www.netslova.ru/madison/ll.html | title = Левый Лев: Толстой как хиппи, панк и анархист | archiveurl = http://www.webcitation.org/67hCfArDk | archivedate = 2012-05-16 }} {{-}}{{Лев Николаевич Толстой}} {{ВП-порталсем|Литература|Пайăр çынсем|Раççей}} {{Normdaten|PND=11864291X|LCCN=n/79/68416|VIAF=96987389|TSURL=viaf/96987389}} [[Категори:Толстойлăх]] [[Категори:Раççей çыравçисем, алфавитпа]] [[Категори:XIX ĕмĕрти Раççей çыравçисем]] [[Категори:Вырăс çыравçисем, алфавитпа]] [[Категори:XIX ĕмĕрти вырăс çыравçисем]] [[Категори:Истори романĕсен авторĕсем]] [[Категори:Ача-пăча çыравçисем, алфавитпа]] [[Категори:Раççей империн ача-пăча çыравçисем]] [[Категори:Паллă кун кĕнекисен авторĕсем]] [[Категори:Драматургсем, алфавитпа]] [[Категори:Раççей империн драматургĕсем]] [[Категори:Вырăс драматургĕсем]] [[Категори:XIX ĕмĕрти драматургсем]] [[Категори:Публицистсем, алфавитпа]] [[Категори:Раççей империн публицисчĕсем]] [[Категори:Лев Толстой| ]] [[Категори:Толстой ăрачĕ|Лев Николаевич]] [[Категори:Ӳпке чрĕпе вилнисем]] [[Категори:Кавказ вăрçисене хутшăннăскерсем]] [[Категори:Санкт-Петербург ăслăхсен академин пайташ-корреспонденчĕсем]] [[Категори:Санкт-Петербург ăслăхсен академин хисеплĕ пайташĕсем]] [[Категори:Раççей çутлăхçисем]] [[Категори:Пацифистсем]] [[Категори:Чиркӳрен хăтарнисем]] [[Категори:Ересиархсем]] [[Категори:XIX ĕмĕрти педагогсем]] [[Категори:Раççей империн педагогĕсем]] [[Категори:Тулă облаçĕнче пытарнисем]] [[Категори:Прозăçсем]] [[Категори:Юмахçăсем]] [[Категори:Крым вăрçине хутшăннисем]] qioad4dln9hf4rc8mlvrwa9dkqh6le5 0 14843 873796 873625 2026-05-09T13:57:15Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 873796 wikitext text/x-wiki [[File:Frankfurt Am Main-Gerechtigkeitsbrunnen-Detail-Justitia von Westen-20110408.jpg|thumb|[[Тивĕç-ирĕк]] хаклăлăхĕсене [[сăнар]]лакан [[Юстици (турă)]] ([[Авалхи Рим]]), вăл авалхи грексен [[Фемида|Фемидине]] тĕл килет]] '''Тивĕç-ирĕк''' - пĕрлĕхри хутшăнусен йĕркелекеннисен пĕри. Вăл ăславра ятарлă категори шутланать. Ытларах [[юриспруденци]]ри [[ăнлав]] пек палăртаççĕ — [[патшалăх]] ятарласа йĕркелекен тата формаллĕ майпа çирĕплетекен пăркаланми йĕркевсем. == Тивĕç-ирĕк паллисем == ==Тивĕç-ирĕк ăнкарăвĕ тата ăнлавĕ== {{main|Тивĕç-ирĕк ăнкарăвĕ}} == Тивĕç-ирĕк çăлкуçĕсем == == Вуламалли == * [[Нерсесянц, Владик Сумбатович|В. С. Нерсесянц]], Общая теория права и государства, изд. Норма, {{М.}}, [[2002]], ISBN 5-89123-381-9 * В. А. Четвернин, [http://www.sapov.ru/seminar/stenogramma_09.htm Либертарно-юридическая концепция права] == Каçăсем == * [http://www.nyls.edu/library/research_tools_and_sources/dragnet/ DRAGNET: Search of free legal databases from New York Law School] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130903005743/http://www.nyls.edu/library/research_tools_and_sources/dragnet |date=2013-09-03 }} * [http://www.worldlii.org/ WorldLII – World Legal Information Institute] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200922075055/http://www.worldlii.org/ |date=2020-09-22 }} * [http://www.commonlii.org/{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} CommonLII – Commonwealth Legal Information Institute| * [http://www.asianlii.org/ AsianLII – Asian Legal Information Institute (AsianLII)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210417174626/http://www.asianlii.org/ |date=2021-04-17 }} * [http://www.austlii.edu.au/ AustLII – Australasian Legal Information Institute] * [http://www.bailii.org/ BaiLII – British and Irish Legal Information Institute] * [https://web.archive.org/web/20061004021144/http://canlii.org/ CanLII – Canadian Legal Information Institute] * [http://www.nzlii.org/ NZLII – New Zealand Legal Information Institute] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210417174640/http://www.nzlii.org/ |date=2021-04-17 }} * [http://www.paclii.org/ PacLII – Pacific Islands Legal Information Institute] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040103005659/http://www.paclii.org/ |date=2004-01-03 }} * [http://www.saflii.org/ SAfLII – Southern African Legal Information Institute] {{Патшалăх тата тивĕç-ирĕк теорийĕ}} {{Тивĕç-ирĕк}} [[Категори:Тивĕç-ирĕк]] [[Категори:Юриспруденци]] 5ljlh862rhxtbn28yjqdv5bgcs1mwof 0 20483 873804 863036 2026-05-09T21:12:41Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 873804 wikitext text/x-wiki {{Чĕлхе |тĕс = инди-европа |тăван ят = hrvatski jezik |ят = Хăрват чĕлхи |патшалăхсем = [[Хăрвати]], [[Босни тата Герцеговина]], [[Серби]] ([[Косово тата Метохи]]пе пĕрле), [[Черногори]], [[Австри]], [[Венгри]], [[Итали]], [[Румыни]], [[Словаки]], [[Словени]], [[Чехи]] |официаллă чĕлхе = [[Хăрвати]], [[Босни тата Герцеговина]], [[Воеводина]] ([[Серби]]) |калаçакан йышĕ = 6,2 млн. |рейтинг = 95 ... |категори = [[Еврази челхисем]] |классификаци = [[Инди-европа чĕлхисем|Индоевропейская семья]] :[[Славян чĕлхисем|Славян турачĕ]] ::[[Кăнтăр славян чĕлхисем|Кăнтăр славян ушкăнĕ]] :::Анăç ушкăн пайĕ |çыру = [[латиница]] ([[гаевица]]) |ГОСТ 7.75–97 = ... |ISO1 = hr |ISO2 = hrv/scr |ISO3 = hrv }} '''Хăрва́т чĕлхи''' ({{lang-hr|hrvatski jezik}}) — [[Хăрвати]], [[Боснипе Герцеговина|Боснипе Херцеговинăн]] ([[босни чĕлхи|босни]] тата [[серб чĕлхи|сăрб]] чĕлхипе пĕрле) тата [[Серби]] шутĕнчи [[Воеводина]] автономи енĕн официаллă чĕлхи. Унсăр пуçне, вăл Бургенланд австри провинцин хăш муниципалитечĕсен официаллă чĕлхи шутланать. [[Ӳкерчĕк:Croatian dialects in Cro and BiH 1.PNG|400px|center]] [[Ӳкерчĕк:Serbo croatian languages2006.png|thumb|250px|Хăрватла калаçакансем пурăнакан территори (2006)]] == Алфавит == [[Хорват алфавичĕ|Хăрват («гаевица») алфавитне]] хăрват [[Людевит Гай]] [[1830]] çулта [[латиница никĕс алфавичĕсем|латин никесĕпе]], [[чех алфавичĕ]] евĕрлĕрех, туса хунă. Вăл 27 сасă паллипе виçĕ [[диграф]]ран (ахль чухне вĕсем сасă паллисем пулаççĕ) тытăнса тăрать: (27 (A-Ž) + 3 (Dž,Lj,Nj)=30 + 2 (ie,ŕ)= 32) {| cellSpacing="0" cellPadding="0" border="1" style="text-align: center" |----- ! Сасă палли !! Хăрват<br />ячĕ | width="1" rowspan="22" | ! Сасă палли !! Хăрват<br />ячĕ | width="1" rowspan="22" | ! Сасă палли !! Хăрват<br />ячĕ |----- | A a || а || G g || гэ || O o || о |----- | B b || бэ || H h || ха || P p || пэ |----- | C c || цэ || I i || и || R r || эр |----- | Č č || чэ || J j ||й, йот, йу|| S s || эс |----- | Ć ć || че (мнеккэ)|| K k || ка || Š š || эш |----- | D d || дэ || L l || эл || T t || тэ |----- |Dž dž|| джэ ||Lj lj|| ле, эль || U u || у |----- | Đ đ ||дже (мнеккэ)|| M m || эм || V v || вэ |----- | E e || э || N n || эн || Z z || зэ |----- | F f || эф ||Nj nj|| не, энь || Ž ž || жэ |----- |} == Кун-çулĕ == == Сăмахсарти танлаштарусем == {| border="0" cellpadding="3" cellspacing="3" style="margin-left:1em" ! [[Акăлчан чĕлхи|Акăлчан]] ! Хорват ! [[Серб чĕлхи|Сăрб]] |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Compare ! Usporedba ! Поређење (Poređenje) |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Europe ! Europa ! Европа (Evropa) |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Netherlands ! Nizozemska ! Холандија (Holandija) |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Italians ! Talijani ! Италијани (Italijani) |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Universe ! Svemir ! Васиона (Vasiona) |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Spine ! Kralježnica ! Кичма (Kičma) |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Air ! Zrak ! Ваздух (Vazduh) |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Education ! Odgoj ! Васпитање (Vaspitanje) |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Week ! Tjedan ! Седмица (Sedmica) |---- |- bgcolor="gainsboro" ! History ! Povijest ! Историја (Istorija) |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Pantaloons ! Hlače ! Панталоне (Pantalone) |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Belly ! Trbuh ! Стомак (Stomak) |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Science ! Znanost ! Наука (Nauka) |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Personally ! Osobno ! Лично (Lično) |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Persona ! Osoba ! Лице (Lice) |---- |- bgcolor="gainsboro" ! United Nations ! Ujedinjeni Narodi ! Уједињене Нације (Ujedinjene Nacije) |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Bread ! Kruh ! Хлеб (Hleb) |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Artificial ! Umjetno ! Вештачки (Veštački) |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Cross ! Križ ! Крст (Krst) |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Democracy ! Demokracija ! Демократија (Demokratija) |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Detection ! Spoznaja ! Сазнање (Saznanje) |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Island ! Otok ! Острво (Ostrvo) |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Officer ! Časnik ! Официр (Oficir) |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Road traffic ! Cestovni promet ! Друмски саобраћај (Drumski saobraćaj) |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Autobahn ! Autocesta ! Аутопут (Autoput) |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Length ! Duljina ! Дужина (Dužina) |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Association ! Udruga ! Удружење (Udruženje) |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Factory ! Tvornica ! Фабрика (Fabrika) |---- |- bgcolor="gainsboro" ! General ! Opće ! Опште (Opšte) |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Christ ! Krist ! Христoс (Hristos) |---- |- bgcolor="gainsboro" ! I'm sorry ! Oprosti ! Извини (Izvini) |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Native language standard ! Materinski jezićni standard ! Матерњи језички стандард |} == Çавăн пекех пăхăр == * [[Хăрвати]] * [[Глаголица]] * [[Хорват алфавичĕ|Хăрват алфавичĕ («гаевица»)]] * [[Гаевица]] == Каçăсем == * [https://www.hr/hrvatska/faktografija/jezik-pismo Хăрват чĕлхи]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Interwiki|code=hr|Glavna stranica|хорватла|}} {{wiktionarycat|type= хорватского языка|category=Хорват чĕлхи}} {{Славян чĕлхисем}} {{Серб-хорват чĕлхисем}} [[Категори:Хорват чĕлхи|*]] [[Категори:Хорвати чĕлхисем]] 982376hfznigu414oxxgw0mez00rjyp 0 21946 873815 864641 2026-05-10T10:33:55Z Max Tenche 25572 тӗрӗслетӳ 873815 wikitext text/x-wiki {{Сайт карточки | ят = Турккӑ Википедийӗ | логотип = [[File:Wikipedia-logo-v2-tr.svg|140px]] | URL = <span class="plainlinks">[http://tr.wikipedia.org/ tr.wikipedia.org]</span> | скриншот = | коммерци = Çук | тĕс = [[Тетел-энциклопеди проекчĕ|Эреш энциклопедийĕ]] | регистраци = Кирлех мар | чĕлхе(сем) = [[турккă чĕлхи|турккӑ]] | вырнаçни = [[Майами]], [[Флорида]] | харпăрçă = [[Фонд Викимедиа]] | автор = | ĕçе пуçланă вăхăт = [[2002]] ҫулхи [[раштав, 22|раштавăн 22-мĕшĕ]] | ĕçе вĕçленĕ вăхăт = | хальхи статус = Ӗҫлет, аталанса пырать | çаврăнăш = | таса тупăш = | телефон = }} '''Турккӑ Википедийӗ''' ({{lang-tr|Türkçe Vikipedi}}) — [[Википеди|Википедин]] [[Турккӑ чӗлхи|Турккӑ чӗлхиллӗ]] уйрӑмӗ. [[Тӗрӗк чӗлхисем|Тӗрӗк чӗлхиллӗ]] уйрӑмсем хушшинче чи пысӑккисенчен пӗри (чи пысӑк [[Тутар Википедийӗ]]). == Кунҫул == [[Ӳкерчĕк:Turkish Wikipedia Page views ratio by country 201101-201112.png|thumb|left|200px|Википедин Турккӑ уйрӑмне кӗрсе пӑхни.]] [[2002|2002 ҫулхи]] [[Раштав, 5|раштавӑн 5-мӗшӗнче]] уйрӑм туса хунӑ. [[2003|2003 ҫулхи]] [[Пуш уйӑхӗ|пуш уйӑхӗнче]] пӗрремӗш статья, [[Чингисхан]] ([[:tr:Cengiz Han]]) ҫинчен, ҫырнӑ. [[2004|2004 ҫулхи]] [[Кӑрлач уйӑхӗ|кӑрлач уйӑхӗнче]] ҫӗрмӗш ҫырнӑ. Кун хыҫҫӑн Турккӑ Википедийӗ хӑвӑрт ӳстерсе аталанма пуҫланӑ: 2004 ҫулхи [[Ҫӗртме уйӑхӗ|ҫӗртме уйӑхӗнче]] пинмӗш, [[2005|2005 ҫулхи]] [[Чӳк уйӑхӗ|чӳк уйӑхӗнче]] вунӑ пинмӗш статья ҫырнӑ. [[2006|2006 ҫулхи]] чӳк уйӑхӗнче Википедин Турккӑ уйрӑмне номинацие тӑратнӑ, [[2007|2007 ҫулхи]] кӑрлачра ӑна "[[Ылтӑн Эрешмен]]"-ӗн ({{lang-tr|Altın Örümcek}}) "ӑслӑх" пайӗпе тивӗҫтернӗ. 2007 ҫулхи пуш уйӑхӗнче 50 пин статья йышӗнчен иртсе Турккӑ уйрӑмӗ 25-мӗш вырӑна тухнӑ. [[2008|2008 ҫулхи]] [[Нарӑс, 3|нарӑсӑн 3-мӗшӗнче]] 100 000-мӗш статья ҫырнӑ<ref>[https://meta.wikimedia.org/w/index.php? List of Wikipedias/Table]</ref>. [[2012|2012 ҫулхи]] [[Раштав, 9|раштавӑн 9-мӗшӗнче]] 200 000-мӗш статья ҫырнӑ<ref name="ReferenceA">[[:en:Wikipedia:Milestone statistics|Wikipedia:Milestone statistics]]</ref>. [[2014|2014 ҫулхи]] [[Чӳк, 17|чӳкӗн 17-мӗшӗнче]] HTTP ҫыхӑнӑвӗпе [[URL]] адресӗпе анонимлӗ хутшӑнакансемшӗн уйрӑмӑн темле статьисем курӑнса кайман<ref name="sansür1">[http://www.diken.com.tr/ttnetten-ozgur-ansiklopedi-vikipediye-vajina-sansuru ‘Özgür ansiklopedi’ Vikipedi’ye ‘vajina’ ve ‘insan penisi’ sansürü]</ref>. Анчах унтан, [[2015|2015 ҫулхи]] [[Ҫӗртме, 12|ҫӗртмен 12-мӗшӗнче]] пур уйрӑм HTTPS ҫыхӑнӑвне усӑ курма пуҫланӑ чух, йӑнӑш пӗтнӗ<ref>[http://blog.wikimedia.org/2015/06/12/securing-wikimedia-sites-with-https Securing access to Wikimedia sites with HTTPS]</ref>. [[File:TurkishWikipedia block pageviews february-may2017.png|thumb|200px|2017 ҫулта Турккӑ уйрӑмӗн кӗрсе курнин статистики]] [[2017|2017 ҫулхи]] [[Ака, 29|акан 29-мӗшӗнче]] вырӑнти вӑхӑтпа 8 сехетре, Турцин влаҫӗн 5651 номерлӗ саккунĕпе [[Турци]] территоринче Википедин пур чӗлхесен уйрӑмӗсем патне кӗриссине хупнӑ<ref>{{Cite web |url=http://www.aif.ru/society/web/vlasti_turcii_zablokirovali_v_strane_vikipediyu |title=29/04/2017 Власти Турции заблокировали в стране "Википедию |access-date=2017-04-29 |archive-date=2017-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170429110710/http://www.aif.ru/society/web/vlasti_turcii_zablokirovali_v_strane_vikipediyu |deadlink=no }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.gazeta.ru/tech/news/2017/04/29/n_9987713.shtml |title=29.04.2017 В Турции заблокировали Википедию |access-date=2017-04-29 |archive-date=2017-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171020185948/https://www.gazeta.ru/tech/news/2017/04/29/n_9987713.shtml |deadlink=no }}</ref><ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-39754909 "Turkish authorities block Wikipedia". BBC News. BBC. 29 Nisan 2017]</ref><ref>[http://www.sabah.com.tr/ekonomi/2017/04/30/teror-destekcisi-wikipediaya-yasak Terör destekçisi Wikipedia'ya yasak]</ref><ref>[http://edition.cnn.com/2017/04/29/europe/turkey-wikipedia/ Turkey blocks Wikipedia over what it calls terror 'smear campaign']</ref>. Ҫав вӑхӑтра Турккӑ Википедийӗнчи: статьясен йышӗ — 291 552, хутшӑнакансен йышӗ — 961 666, вӗсенчен 3255 хутшӑнакан юлашки 30 кунра темӗн тунӑ, адмнистраторсен йышӗ — 28, тӳрлетӳсен йышӗ — 19 532 294. Пур уйрӑмсем хушшинче статьясен йышӗпе Турккӑ Википедийӗ 29 вырӑнта пулнӑ. Ҫакна пула Турккӑ Википедийӗн сайчӗн ҫийӗнче сулахайра "2 ҫул тунсӑхлатпӑр" ҫырнӑ. Анчах Википедие кӗнин хупнипе Турккӑ Википедийӗ тата Турцирен хутшӑнакансем ӑна усӑ курма чарӑнман. [[VPN]] пулӑшнипе нумай хутшӑнакансем сайта кӗнӗ. Кунсӑр пуҫне, Турккӑ уйрӑмне ют ҫӗршывран пысӑк турккӑ диаспорисем килӗшнӗ. Вӗсенчен чи пысӑк пӗри ку [[Германири турккӑсем]]. Вӗсем Турккӑ Википедине ыттисене нумайрах вуланӑ. 2017 ҫулхи [[Юпа, 13|юпан 13-мӗшӗнче]] 300 000-мӗш статья ҫырнӑ. [[2019|2019 ҫулхи]] [[Раштав, 26|раштавӑн 26-мӗшӗнче]] Турцин Конституци сучӗ Турцире Википедине саккунсӑр пӳлме йышӑннӑ. [[2020|2020 ҫулхи]] [[Кӑрлач, 16|кӑрлачӑн 16-мӗшӗнчен]] пуҫласа Турцире Википеди патне кӗни таврӑнса уҫнӑ<ref>[https://netblocks.org/reports/turkey-restores-wikipedia-access-QyKp568D Turkey restores access to Wikipedia after 991 days]</ref>. [[2021|2021 ҫулхи]] [[Ака, 27|акан 27-мӗшӗнче]] 400 000-мӗш статья, [[2022|2022 ҫулхи]] [[Утӑ, 9|утӑн 9-мӗшӗнче]] 500 000-мӗш статья<ref name="ReferenceA"/>, [[2024|2024 ҫулхи]] [[Ака, 6|акан 6-мӗшӗнче]] 600 000-мӗш статья ҫырнӑ. == Статистика == Хальхи вӑхӑтра Турккӑ Википединче статьясен йышӗ — {{NUMBEROF|ARTICLES|tr}}. Вӑл мӗнпур чӗлхе уйрӑмӗсем хушшинче 25 вырӑнта пырать. Тӗрӗк Википедийӗсем хушшинче вӑл чи пысӑкки, 1-мӗш вырӑнта шутланать. Уйрӑмра {{NUMBEROF|USERS|tr}} хутшӑнакан регистрациленӗ, вӗсенчен {{NUMBEROF|ADMINS|tr}} администратор. Юлашкин 30 кунра {{NUMBEROF|ACTIVEUSERS|tr}} хутшӑнакан темӗн те тунӑ. Тӳрлетнисен йышӗ — {{NUMBEROF|EDITS|tr}}. Ҫак уйрӑмра тӗрӗс усӑ курнин ({{lang-en|fair use}}) шухӑшӗ усӑ курать. Файлсен йышӗ — {{NUMBEROF|FILES|tr}}. Уйрӑмӑн тарӑнӑшӗ — {{Depth|tr}} == Логотипсем == === Статьясен йышӗ === <gallery> File:Tr-logo50k.png|50.000 статья ҫырнине кӑтартакан лого (2007) File:Noktali100000.jpg|100.000 статья ҫырнине кӑтартакан лого (2008) File:Vikipedi-150000articles-logo.png|150.000 статья ҫырнине кӑтартакан лого (2010) File:TrWikipedia 300k article logo SunSoldiers.png|300.000 статья ҫырнине кӑтартакан лого (2017) File:Wikipedia-logo-v2-tr-2022 500.svg|500.000 статья ҫырнине кӑтартакан лого (2022) File:Turkish Wikipedia 600.000 articles celebrate logo proposal.svg|600.000 статья ҫырнине кӑтартакан лого (2024) </gallery> === Юбилей === <gallery> File:Turkce-vikipedi-20-yas.svg|20 ҫуллӑ юбилейӗнче усӑ курнӑ лого (2022) </gallery> === Пулӑмсем === <gallery> File:Censored wikipedia logo for trwiki.svg|Турцире Википедие кӗме чарнӑ хыҫҫӑн усӑ курнӑ лого (2017) File:Vikipedi'yiÖzledik.png|#WeMissTurkey компанийӗ усӑ куракан лого (2018) File:Vikipedi'yeKavustuk.png|Турцире Википедие кӗнине уҫнине кӑтартакан лого (2020) </gallery> == Асӑрхавсем == {{Асӑрхавсем}} == Каҫӑсем == *[http://tr.wikipedia.org/wiki/Ana_Sayfa Турккӑ Википедийӗ]{{ref-tr}} *[http://dergipark.ulakbim.gov.tr/tojqi/article/viewFile/5000093513/5000087046 Mason'un Bilişim Etiği Boyutları Altında Vikipedi'nin İncelenmesi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160917041324/http://dergipark.ulakbim.gov.tr/tojqi/article/viewFile/5000093513/5000087046 |date=2016-09-17 }} {{Википедисем 50000}} {{Тĕрĕк Википедисем}} {{Viki-stub}} [[Категори:Википеди уйрăмĕсем]] [[Категори:Турккă чĕлхи]] j9nx28r2oju896dhzsmeucm0a04c5pm 0 61634 873799 873767 2026-05-09T17:27:24Z SpinnerLaserzthe2nd 31694 ([[c:GR|GR]]) [[File:Pic Zell.png]] → [[File:CHE Zell LU COA.svg]] 873799 wikitext text/x-wiki {{Швейцари тăрăхĕ |Чăвашла ячĕ = Виллизау (тытăмлани) |Тăван ячĕ = Willisau (Amt) |Герб = |Вырнаçу = Karte_Bezirk_Willisau.png |Патшалăх = [[Швейцари]] |Кантон = [[Люцерн]] |Центр = [[Виллизау]] |Лаптăк = 302,04 |Пурăнан халăх = 46&nbsp;775 |Официаллă код = 0305 |Автомобиль кочĕ = LU }} '''Виллизау''' ({{lang-de|Sursee (Amt)}}) — [[Швейцари|Швейцарири]] [[Швейцари тăрăхĕ|тăрăх]]. Тăрăх центрĕ — [[Виллизау]] хула. Тăрăх [[Люцерн (кантон)|Люцерн]] [[Швейцарин администрацилĕ пайланăвĕ|кантонне]] кĕрет. 302,04 км² лаптăка йышăнать. 65&nbsp;362 çын пурăнать. [[Хăйтытăмлă субъектăн идентификаци кочĕ|Официаллă код]] — ''0305''. == Тăрăхри коммунăсем == <div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;"> {| border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="border-collapse:collapse;" ! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | Герб ! align="left" bgcolor="#EFEFEF" | Коммуна ! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | Пурăнан халăх<br /><small>(2005)</small> ! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | Лаптăк<br /> км² ! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | [[Хăйтытăмлă субъектăн идентификаци кочĕ|Официаллă код]] |- | align="center" | [[File:Coat of arms of Alberswil.svg|35px|[[Альберсвиль]]]] || [[Альберсвиль]] || align="center" | 547|| align="right" | 3,53|| align="center" | 1121 |- | align="center" | [[File:CHE Altbüron COA.svg|35px|[[Альтбюрон]]]] || [[Альтбюрон]] || align="center" | 905|| align="right" | 6,80|| align="center" | 1122 |- | align="center" | [[File:CHE Altishofen COA.svg|35px|[[Альтисхофен]]]] || [[Альтисхофен]] || align="center" | 1&nbsp;335|| align="right" | 5,76|| align="center" | 1123 |- | align="center" | [[File:Pic_Dagmersellen.png|35px|[[Дагмерзеллен]]]] || [[Дагмерзеллен]] || align="center" | 4&nbsp;433|| align="right" | 24,00|| align="center" | 1125 |- | align="center" | [[File:Pic_Ebersecken.png|35px|[[Эберзеккен]]]] || [[Эберзеккен]] || align="center" | 415|| align="right" | 8,56|| align="center" | 1126 |- | align="center" | [[File:Pic_Egolzwil.png|35px|[[Эгольцвиль]]]] || [[Эгольцвиль]] || align="center" | 1&nbsp;268|| align="right" | 4,18|| align="center" | 1127 |- | align="center" | [[File:CHE Ettiswil COA.svg|35px|[[Эттисвиль]]]] || [[Эттисвиль]] || align="center" | 2&nbsp;211|| align="right" | 12,58|| align="center" | 1128 |- | align="center" | [[File:CHE Fischbach LU COA.svg|35px|[[Фишбах (Люцерн)|Фишбах]]]] || [[Фишбах (Люцерн)|Фишбах]] || align="center" | 699|| align="right" | 8,05|| align="center" | 1129 |- | align="center" | [[File:CHE Gettnau COA.svg|35px|[[Геттнау]]]] || [[Геттнау]] || align="center" | 964|| align="right" | 6,05|| align="center" | 1130 |- | align="center" | [[File:Pic_Grossdietwil.png|35px|[[Гросдитвиль]]]] || [[Гросдитвиль]] || align="center" | 820|| align="right" | 10,20|| align="center" | 1131 |- | align="center" | [[File:CHE Hergiswil COA.png|35px|[[Хергисвиль-Виллизау]]]] || [[Хергисвиль-Виллизау]] || align="center" | 1&nbsp;815|| align="right" | 31,04|| align="center" | 1132 |- | align="center" | [[File:Pic_Luthern.png|35px|[[Лютерн]]]] || [[Лютерн]] || align="center" | 1&nbsp;439|| align="right" | 37,76|| align="center" | 1135 |- | align="center" | [[File:Coat of arms of Menznau.svg|35px|[[Менцнау]]]] || [[Менцнау]] || align="center" | 2&nbsp;715|| align="right" | 30,33|| align="center" | 1136 |- | align="center" | [[File:Pic_Nebikon.png|35px|[[Небикон]]]] || [[Небикон]] || align="center" | 2&nbsp;175|| align="right" | 3,73|| align="center" | 1137 |- | align="center" | [[File:CHE Ohmstal COA.svg|35px|[[Омсталь]]]] || [[Омсталь]] || align="center" | 327|| align="right" | 4,43|| align="center" | 1138 |- | align="center" | [[File:Pic_Pfaffnau.png|35px|[[Пфаффнау]]]] || [[Пфаффнау]] || align="center" | 2&nbsp;063|| align="right" | 17,68|| align="center" | 1139 |- | align="center" | [[File:Wappen Reiden.svg|35px|[[Райден]]]] || [[Райден]] || align="center" | 5&nbsp;857|| align="right" | 27,10|| align="center" | 1140 |- | align="center" | [[File:Coat of arms of Roggliswil.svg|35px|[[Роглисвиль]]]] || [[Роглисвиль]] || align="center" | 648|| align="right" | 6,21|| align="center" | 1142 |- | align="center" | [[File:Coat of arms of Schötz.svg|35px|[[Шёц]]]] || [[Шёц]] || align="center" | 3&nbsp;231|| align="right" | 10,84|| align="center" | 1143 |- | align="center" | [[File:Coat of arms of Ufhusen.svg|35px|[[Уфхузен]]]] || [[Уфхузен]] || align="center" | 837|| align="right" | 12,21|| align="center" | 1145 |- | align="center" | [[File:CHE Wauwil COA.svg|35px|[[Ваувиль]]]] || [[Ваувиль]] || align="center" | 1&nbsp;598|| align="right" | 2,96|| align="center" | 1146 |- | align="center" | [[File:CHE Wikon COA.svg|35px|[[Викон]]]] || [[Викон]] || align="center" | 1&nbsp;359|| align="right" | 8,30|| align="center" | 1147 |- | align="center" | [[File:Pic_Willisau.png|35px|[[Виллизау]]]] || [[Виллизау]] || align="center" | 7&nbsp;158|| align="right" | 41,69|| align="center" | 1151 |- | align="center" | [[File:CHE Zell LU COA.svg|35px|[[Целль (Люцерн)|Целль]]]] || [[Целль (Люцерн)|Целль]] || align="center" | 1&nbsp;956|| align="right" | 13,91|| align="center" | 1150 |- style="background-color:#EFEFEF;" | align="center" | | '''Пурĕпе''' (24) || align="center" | 46&nbsp;775|| align="right" | 336,99|| align="center" | 0305 |} == Каçăсем == {{Switzerland-geo-stub}} {{Люцерн тăрăхĕсем}} {{Швейцари:Виллизау тытăмлани:Хуласем}} [[Категори:Люцерн (кантон)]] 4cnwbexfywkxqdx7dmv1l2zmtij554i 0 61662 873798 677083 2026-05-09T17:26:44Z SpinnerLaserzthe2nd 31694 ([[c:GR|GR]]) [[File:CHE Zell (Luzern) COA.png]] → [[File:CHE Zell LU COA.svg]] 873798 wikitext text/x-wiki {{ПВ |статус=Коммуна |чăвашла çĕлĕк=Целль (Люцерн) |тăван çĕлĕк=Zell LU |патшалăх=Швейцари |регион тĕсĕ=кантон (Швейцари) |регион=Люцерн (кантон) |регион тапăлра=Люцерн (кантон) |район тĕсĕ=тăрăх |район=Виллизау (тытăмлани) |район тапăлра=Виллизау (тытăмлани) |община тĕсĕ= |община= |община тапăлра= |пăхăну= |герб=CHE Zell LU COA.svg |ялав= |герб анлăшĕ= |ялав анлăшĕ= |lat_dir=N|lat_deg=47|lat_min=7|lat_sec=59 |lon_dir=E|lon_deg=7|lon_min=56|lon_sec=0 |CoordAddon= |CoordScale= |ЯндексКартти= |патшалăх картти= |регион картти= |район картти= |патшалăх карттин пысăкăшĕ= |регион карттин пысăкăшĕ= |район карттин пысăкăшĕ= |шалти пайлану= |пуçлăх тĕсĕ=Бургомистр |пуçлăх= |никĕсленĕ вăхăт= |пĕрремĕш асăну= |малтанхи ятсем= |статус= |лаптăк=13.87 |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ=589 |çӳллĕш тĕсĕ= |климат= |официаллă чĕлхе=нимĕç чĕлхи |официалл чĕлхе-ref= |пурăнан халăх=1938 |çырав çулĕ=2006 |йышлăх= |агломераци= |наци йышĕ= |конфесси йыйĕ= |этнохороним= |вăхăт тăрăхĕ=+1 |DST=пур |телефон кочĕ= |почтă индексĕ=6144 Zell LU <br />6152 Hüswil |почтă индексĕсем= |автомобиль кочĕ=LU |идентификатор тĕсĕ=Хăйтытăмлă субъектăн идентификаци кочĕ{{!}}Официаллă код |цифрăллă идентификатор=1150 |категори Commons-ра=Zell LU |сайт=http://www.zell-lu.ch |сайт чĕлхи=de |сайт чĕлхи 2= |сайт чĕлхи 3= |сайт чĕлхи 4= |сайт чĕлхи 5= |add2n= |add2= |add3n= |add3= }} '''Целль''' ({{lang-de|Zell LU}}) — [[Швейцари|Швейцарири]] коммуна, [[Люцерн (кантон)|Люцерн]] [[Швейцарин администрациллĕ пайланăвĕ|кантонне]] кĕрет. 1938 çын (2006, [[раштав, 31]]) пурнать. [[Хăйтытăмлă субъектăн идентификаци кочĕ|Официаллă код]] — ''1150’'. [[File:Zell LU 193.jpg|thumb|left|250px|Целль (Люцерн)]] == Каçăсем == * [http://www.zell-lu.ch Официаллă страница] {{Люцерн тăрăхĕсем}} {{Швейцари:Виллизау тытăмлани:Хуласем}} {{Switzerland-geo-stub}} [[Категори:Люцерн хулисем]] gk1urcb2ux85n7s9cjo5nt6azk3nuw8 0 112894 873805 873668 2026-05-10T05:16:51Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 873805 wikitext text/x-wiki [[File:Dodecahedron.png|thumb|Dodecahedron</br>Ку нумайхысаклăхăн Шлефли символĕ {5,3} пек çырăнать]] '''Шлефли символĕ''' — [[тĕрĕс нумайхысаклăх]]сен [[комбинаторика|комбинаторикăлла]] палăрăмлăхĕ, унпа Евклид уçлăхĕнчи мĕнпур [[уçлăх|виçелĕхсенчи]] тĕрĕс нумайхысаклăхсене çырса кăтартма май пур. Швейцари математикĕ [[Шлефли, Людвиг|Людвиг Шлефли]] ячĕпе каланă. == Çавăн пекех== * [[Шлефли формули]] * [[Эйлерла палăрăмлăх]] * [[N-виçеллĕ тĕрĕс нумайхысаклăхсем]] == Литература == * ''Николай Вавилов'' [http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf КОНКРЕТНАЯ ТЕОРИЯ ГРУПП I. ОСНОВНЫЕ ПОНЯТИЯ]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Wayback|url=http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} |date=20200331155805 } {{Нумайхысаклăхсем}} exlpu77jq5zk472b3u4us2b8r9ass7b 0 129477 873795 872181 2026-05-09T12:03:19Z Shakko 653 873795 wikitext text/x-wiki [[File:Simeon Bekbulatovich's note (1584-5, Tver museum).jpg|thumb|Simeon Bekbulatovich]] '''Симео́н Бекбула́тович''' (тĕне кĕриччен '''Саин-Булат хан''', {{lang-tt|ساین بولاط}}, манаха тухсан '''Стефан'''; ?—[[1616]]) — [[Касимов ханлăхĕ|Касимов]] ханĕ (1567—1573), вырăс патши (1575 — 1576). == Каçăсем == * http://militera.lib.ru/bio/skrynnikov_rg/04.html {{внешние ссылки}} {{вырăс патшисем}} [[Категори:Касимовские правители]] [[Категория:Правители России]] [[Категори:Монархи, насильно постриженные в монахи]] [[Категори:Русские монархи, постриженные в монахи]] [[Категори:Участники Ливонской войны]] [[Категори:Заключённые тюрьмы Соловецкого монастыря]] [[Категори:Окружение Ивана Грозного]] [[Категори:1575 год в России]] [[Категори:Тукатимуриды]] [[Категори:Обращение в христианство]] [[Категори:Сосланные в Тверской край]] [[Категори:Сосланные в Вологодскую губернию]] [[Категори:Сосланные на Соловки]] [[Категори:Узники Кирилло-Белозерского монастыря]] sruh6ih9obd3euy2n9nmpmwbjauqsvg 0 129610 873814 873569 2026-05-10T10:29:45Z Max Tenche 25572 хушни, категорилетӳ, ҫӗнетӳ, тӗрӗслетӳ 873814 wikitext text/x-wiki {{Политик | Ят = Орбан Виктор | Тăван ят = ({{lang-hu|Orbán Viktor Mihály}}) | Ӳкерчĕк = President_Donald_Trump_hosts_a_bilateral_lunch_meeting_with_Hungarian_Prime_Minister_Viktor_Orban.2_(cropped).jpg | Анлăшĕ = 250px | Ӳкерчĕке ăнлантарни = [[Трамп Дональд|Трамппа]] [[2025]] ҫулхи тӗл пулура | Çуралнă чухнехи ят = | Суя ятсем = | Çуралнă вăхăт = {{Кӗске дата|1963|05|31}}<ref name="ҫуралу">Viktor Orbán // [https://brockhaus.de/ecs/enzy/article/orban-viktor Brockhaus Enzyklopädie] (ним.) — F.A. Brockhaus, 1796.</ref><ref name="ҫуралу2">Viktor Orban // [https://www.munzinger.de/register/portrait/biographien/wd/00/00000021542 Munzinger Personen] (ним.)</ref> | Çуралнă вырăн = [[Венгр Халӑх Республики|ВХР]], [[Секешфехервар]] | Вилнĕ вăхăт = | Вилнĕ вырăн = | Гражданлăх = {{Ялавлани|Венгри}} | Тĕне тытни = | Парти = [[Фидес — Венгр элтеш пӗрлешӗвӗ]] | Тĕп шухăшсем = [[консерватизм]], [[антилиберализм]], [[сылтӑм антиглобализм]], [[христиан национализмӗ]] | Ĕçлев тĕсĕ = [[политика]], шуралӑх, [[Венгри премьер-министрӗ]] | Чыславсем = | Сайт = http://www.miniszterelnok.hu/ }} '''Виктор Михай Орбан''' ({{lang-hu|Orbán Viktor Mihály}}; {{кӗске дата|1963|05|31}} ҫур., [[Секешфехервар]], [[Венгр Халӑх Республики|ВХР]]) — [[венгрсем|венгр]] [[политик]]ӗ тата [[Юриспруденци|юрисчӗ]], [[1998]]-[[2002 |2002 ҫ.]] тата [[2010]]-[[2026|2026 ҫ.]] [[Венгри премьер-министрӗ]] ӗҫӗнче пулнӑ. [[1993]]-[[2000|2000 ҫ.]] тата [[2003|2003 ҫултан]] Орбан [[Фидес|Фидес партийӗн]] президенчӗ пулнӑ. [[Фидес|Фидес партийӗ]] [[Христиан национализмӗ|христианлӑ-национализм]]лӗ<ref name="christian">{{bulleted list|{{cite web|url=https://theloop.ecpr.eu/hungary-and-the-future-of-europe/|title=Hungary and the future of Europe|website=The Loop {{!}} [[European Consortium for Political Research]] {{!}} [[European Union]]|author=John Chin, Mirren Hibbert}}|{{cite web|url=https://theweek.com/world-news/hungary-election-global-right-orban-authoritarianism|title=Why Hungary's elections matter to the global right|website=[[The Week]]|author=Rafi Schwartz|date=8 April 2026}}|{{cite web|url=https://www.au.org/the-latest/articles/hungary-anti-lgbtq/|title=Christian Nationalists See Illiberal Hungary As A Model For America|website=[[Americans United for Separation of Church and State]]|author=Ethan Magistro|date=24 June 2021}}|{{cite web|url=https://www.axios.com/2026/04/07/vance-hungary-election-orban-russia-ukraine|title=MAGA's global model faces existential test in Hungary|website=[[Axios (website)|Axios]]|author=Zachary Basu|date=6 April 2026}}|{{cite web|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2013/feb/05/hungary-right-political-abyss|title=Hungary's rabid right is taking the country to a political abyss|website=[[The Guardian]]|author=Carl Rowlands|date=5 February 2013}}|{{cite web|url=https://balkaninsight.com/2024/12/16/abuse-in-the-catholic-church-is-this-hungarys-boston-moment/rd/|title=ABUSE IN THE CATHOLIC CHURCH: IS THIS HUNGARY'S 'BOSTON' MOMENT?|website=[[Balkan Insight]]|author=Alexander Faludy|date=16 December 2026}}}}</ref>, [[консерватизм]]лӗ<ref>{{Cite web |title=The divisive conservative |url=https://www.euractiv.com/news/profile-orban-the-divisive-conservative-radical-who-has-refashioned-european-politics/}}</ref> тата [[Питӗ сылтӑмлӑх|питӗ сылтӑм]]<ref name="far-right">{{bulleted list|{{cite web|url=https://www.politico.eu/article/viktor-orban-fidesz-form-new-far-right-alliance-austria-czech-republic|title=Orbán's Fidesz forming new far-right alliance with Austrian, Czech parties|website=[[Politico Europe]]|author=Marianne Gros|date=30 June 2024}}|{{cite web|url=https://www.france24.com/en/europe/20260408-how-orban-benefits-from-hungary-tailor-made-election-system|title=How Orban benefits from Hungary's tailor-made election system|website=[[France 24]]|author=Grégoire Sauvage|date=30 June 2024}}|{{cite book |last=Berberoglu |first=Berch |editor-last=Berberoglu |editor-first=Berch |date=23 September 2020 |chapter=Introduction: Crisis of Neoliberal Globalization and the Rise of Authoritarianism in the Early 21st Century |title=The Global Rise of Authoritarianism in the 21st Century: Crisis of Neoliberal Globalization and the Nationalist Response |edition=1st |location=New York and London |publisher=Routledge |page=10 |doi=10.4324/9780367854379 |isbn=978-0-367-85437-9 |quote=He points out that since gaining a two-thirds majority in the 2010 general elections, the formerly conservative and now far-right Fidesz–KDNP government led by Viktor Orbán has carried out a root-and-branch transformation of Hungarian society. |quote-page=10}}|{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2026/apr/03/hungary-elections-viktor-orban-who-will-win|title=Hungary elections: what is at stake and who is likely to win?|website=[[The Guardian]]|author=Jon Henley|date=3 April 2026}}|{{cite web|url=https://www.npr.org/2026/04/05/nx-s1-5770205/will-hungarys-far-right-leader-viktor-orban-be-voted-out-of-power|title=Will Hungary's far-right leader Viktor Orban be voted out of power?|website=[[National Public Radio]]|author=Michael Levitt, Rob Schmitz, Sarah Robbins|date=5 April 2026}}}}</ref> [[политикӑллӑ парти]] шутланать. [[1990|1990 ҫулта]] Орбан пӗрремӗш хут [[Патшалӑх пухӑвӗ (Венгри)|Патшалӑх пухӑвне]] суйланнӑ, вӑл [[Фидес — Венгр элтеш пӗрлешӗвӗ|Фидесӗн]] парламентри ушкӑнӗн пуҫлӑхӗ [[1993|1993 ҫулччен]] пулнӑ. Унӑн [[Орбанӑн пӗрремӗш премьерлӗхӗ|пӗрремӗш премьер-министр срокӗн]] тата [[консеватизм]]лӗ [[коалициллӗ ерсте пыру]] пуҫлӑхӗн вӑхӑтӗнче [[1998]]-[[2002|2002 ҫ.]] [[инфляци]]пе бюджет дефицичӗ пӗчӗкленнӗ, [[Венгри]] [[Ҫурҫӗр Атлантика килӗшӗвӗн организацийӗ|Ҫурҫӗр Атлантика килӗшӗвӗн организацине]] кӗнӗ. [[Венгрири парламент суйлавӗ (2002)|Суйлаври]] выляса янинчен [[2002]]-[[2010|2010 ҫ.]] Орбан оппозици партийӗн лидерӗ пулнӑ. [[2010|2010 ҫулта]] премьер-министр ӗҫне ҫӗнетсе [[Венгрири парламент суйлавӗ (2010)|суйланнӑ]] тата унтан [[Венгрири парламент суйлавӗ (2014)|2014]], [[Венгрири парламент суйлавӗ (2018)|2018]], [[Венгрири парламент суйлавӗ (2022)|2022 ҫулсенчи суйлавра]] питӗ нумайрахӑш сасӑ илнӗрен премьер-министр ӗҫӗнче юлнӑ. {{Тулли дата|2020|11|29}} [[Венгри историйӗ|Венгри историнчи]] премьер-министр ӗҫӗнче Орбан [[Вӑрӑмӑша кура Венгри премьер-министрӗсен ят-йышӗ|чи вӑрӑм пулакан]] пулса тӑнӑ. [[2010|2010 ҫулта]] влаҫа таврӑнса [[Орбан премьерлӗхӗ|Орбан ертсе пырӑвӗ]] конституци тата институци улӑштарӑвӗсем тунӑ: [[2013 ҫулхи Венгри конституцине тӳрлетнисем]], судсене тӗрӗслекен суд системин реформисем, [[МИХ|МИХе]] тӗрӗслекен ятарлӑ органсене туни. [[Европа комиссийӗ|Европа комиссипе]] «[[Freedom House]]» пек йӗркеленӳсем кун пек улшӑнусем — [[Суд пӑхӑнманлӑхӗ|суд влаҫӗн никамран тата нимӗнтен пӑхӑнманлӑхне]] тата [[МИХ плюрализмӗ]]н вӑйсӑрлатӑвӗ, [[демократирен тухни|демократирен вӑрах тухни]] — каланӑ. Орбан ертсе пырӑвне [[Европа Пӗрлешӗвӗ]]н укҫипе патшалӑх контракчӗсемпе ҫыхӑннӑ [[коррупци]] тесе айӑпа кӗртнӗ<ref name="econ17">{{cite news |title=What to do when Viktor Orbán erodes democracy |url=https://www.economist.com/news/leaders/21723835-europe-has-tools-make-autocrat-back-down-what-do-when-viktor-orban-erodes-democracy |access-date=17 December 2017 |magazine=[[The Economist]]}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Maerz |first1=Seraphine F. |last2=Lührmann |first2=Anna |last3=Hellmeier |first3=Sebastian |last4=Grahn |first4=Sandra |last5=Lindberg |first5=Staffan I. |date=2020 |title=State of the world 2019: autocratization surges – resistance grows |journal=Democratization |volume=27 |issue=6 |pages=909–927 |doi=10.1080/13510347.2020.1758670 |issn=1351-0347 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Kelemen |first=R. Daniel |date=2017 |title=Europe's Other Democratic Deficit: National Authoritarianism in Europe's Democratic Union |url=https://www.cambridge.org/core/journals/government-and-opposition/article/europes-other-democratic-deficit-national-authoritarianism-in-europes-democratic-union/D0521BB6E422F3354315A5708C5161F7 |journal=Government and Opposition |language=en |volume=52 |issue=2 |pages=211–238 |doi=10.1017/gov.2016.41 |issn=0017-257X}}</ref>. [[2019|2019 ҫулхи]] [[пуш уйӑхӗ]]нче Фидес партийӗ Европа Пӗрлешӗвӗн Христианлӑ-демократиллӗ партинчен, [[Европа халӑх партийӗ|Европа халӑх партинчен]] (ЕХП) кӑларнӑ<ref>{{cite web |date=20 March 2019 |title=Hungary Orban: Europe's centre-right EPP suspends Fidesz |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-47622921 |access-date=26 March 2021 |website=[[BBC]]}}</ref>. [[2021|2021 ҫулхи]] [[пуш уйӑхӗ]]нче Фидес ЕХП-рен тухнӑ, мӗншӗн тесен унӑн тӗп саккунӗнче [[тивӗҫ-ирӗк|тивӗҫ-ирӗк аслӑлӑхӗ]] ҫинчен тӳрлетӳсем тунӑ<ref>{{cite web |date=18 March 2021 |title=Hungary: Viktor Orban's ruling Fidesz party quits European People's Party |url=https://www.dw.com/en/hungary-viktor-orbans-ruling-fidesz-party-quits-european-peoples-party/a-56919987 |access-date=26 March 2021 |website=[[Deutsche Welle]]}}</ref>. {{Тулли дата|2026|04|12}} [[Венгрири парламент суйлавӗ (2026)|парламент суйлавне]] Орбан питӗ выляса янӑ, [[Тиса (парти)|Тиса партийӗ]] тата унӑн лидерӗ [[Петер Мадьяр]] ҫӗнтернӗ, ку суйлавра питӗ пысӑк [[Суйлава пыни|пыни]] пулнӑ<ref name="NPR_Concession">{{cite news |title=Viktor Orbán concedes defeat in historic Hungary election |url=https://www.npr.org/2026/04/12/nx-s1-5773324/viktor-orban-concedes-defeat-in-historic-hungary-election |access-date=13 April 2026 |agency=NPR |date=12 April 2026}}</ref>. Унтан Орбан, вӑл ҫӗнӗ парламенте кӗмест, анчах Фидес лидерӗ юлать, каланӑ<ref>{{Cite web |date=2026-04-25 |title=Orbán relinquishes seat in Hungary’s parliament |url=https://www.politico.eu/article/orban-relinquishes-seat-in-hungarys-parliament/ |access-date=2026-04-26 |website=POLITICO |language=en-GB}}</ref>. Тулаш тата социаллӑ политикӑра Орбан [[Европа Пӗрлешӗвӗн миграциллӗ политики|ЕП-н миграциллӗ политикине]] тата йӑлаллӑ мар ҫыхӑнтарӑва хирӗҫ пулнӑ. Виктор Орбан [[Христиан национализмӗ|христианлӑ национализме]]<ref name="christian" /> пулӑшнӑ. Вӑл [[Орбанизм|хӑйӗн политикӑллӑ моделе]] «[[Иллиберализм патшалӑхӗ|иллибераллӑ патшалӑх]]»<ref>{{cite news |date=30 July 2014 |title=Full text of Viktor Orbán's speech at Băile Tuşnad (Tusnádfürdő) of 26 July 2014 |url=https://budapestbeacon.com/full-text-of-viktor-orbans-speech-at-baile-tusnad-tusnadfurdo-of-26-july-2014/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210728164958/https://budapestbeacon.com/full-text-of-viktor-orbans-speech-at-baile-tusnad-tusnadfurdo-of-26-july-2014/ |archive-date=28 July 2021 |access-date=25 October 2020 |work=The Budapest Beacon|quote=[...] the new state that we are building is an illiberal state, a non-liberal state [...] When I mention the European Union, I am not doing this because I think it is impossible to build an illiberal nation state within the EU. I think this is possible. [...] There is a debate going on between the EU and Hungary, because we changed this system, and the government decided, that whoever decides on these EU funds in the new illiberal state conception has to be employed by the Hungarian state [...]}}</ref><ref>{{cite web |date=28 July 2018 |title=Hungarian PM sees shift to illiberal Christian democracy in 2019 European vote |url=https://www.reuters.com/article/us-hungary-orban/hungarian-pm-sees-shift-to-illiberal-christian-democracy-in-2019-european-vote-idUSKBN1KI0BK |access-date=29 July 2020 |publisher=[[Reuters]] |quote=Hungarian Prime Minister Viktor Orban said on Saturday that European parliament elections next year could bring about a shift toward illiberal 'Christian democracy' in the European Union that would end the era of multiculturalism.}}</ref> ят панӑ. Вӑл [[евроскептицизм]], [[Либерализм демократийӗ|либераллӑ демократие]] хирӗҫӳ тата [[Китай]]па, [[Раҫҫей]]пе, [[Турци]]пе юнашартарах экономикӑллӑ ҫыхӑнтарусем килӗшнӗ<ref>{{Cite journal |last=Kelemen |first=R. Daniel |date=2017 |title=Europe's Other Democratic Deficit: National Authoritarianism in Europe's Democratic Union |journal=Government and Opposition |language=en |volume=52 |issue=2 |pages=211–238 |doi=10.1017/gov.2016.41 |issn=0017-257X |doi-access=free}}</ref>. Орбан ертсе пырӑвне [[клептократи]] ятлӑччӗ<ref>{{Cite news |date=2026 |title=How Viktor Orbán's oligarchs reaped billions in public contracts |url=https://www.ft.com/content/70c20ff6-9778-4f97-902b-d3c859b59339 |work=Financial Times}}</ref><ref>{{Cite news |date=5 April 2018 |title=The EU is tolerating – and enabling – authoritarian kleptocracy in Hungary |url=https://www.economist.com/europe/2018/04/05/the-eu-is-tolerating-and-enabling-authoritarian-kleptocracy-in-hungary |access-date=5 July 2021 |newspaper=The Economist |issn=0013-0613}}</ref>. Орбанӑн Венгрине тӗрлӗрен сӑнарланӑ: [[Гибрид тытӑмӗ|гибридлӗ тытӑм]], [[доминацилекен парти системи]], [[мафи патшалӑхӗ]]<ref name="VDem2020">''[https://www.v-dem.net/media/filer_public/f0/5d/f05d46d8-626f-4b20-8e4e-53d4b134bfcb/democracy_report_2020_low.pdf Autocratization Surges – Resistance Grows: Democracy Report 2020] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200330123413/https://www.v-dem.net/media/filer_public/f0/5d/f05d46d8-626f-4b20-8e4e-53d4b134bfcb/democracy_report_2020_low.pdf|date=30 March 2020}}'', V-Dem Institute, University of Gothenburg (March 2020).</ref><ref name="KrekóEnyedi">{{Cite journal |last1=Krekó |first1=Péter |last2=Enyedi |first2=Zsolt |date=2018 |title=Orbán's Laboratory of Illiberalism |url=https://muse.jhu.edu/article/698916 |url-status=live |journal=Journal of Democracy |language=en |volume=29 |issue=3 |pages=39–51 |doi=10.1353/jod.2018.0043 |issn=1086-3214 |s2cid=158956718 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20201130211145/https://muse.jhu.edu/article/698916 |archive-date=30 November 2020 |access-date=25 January 2021}}</ref><ref>{{cite web |title=Dropping the Democratic Facade |url=https://freedomhouse.org/report/nations-transit/2020/dropping-democratic-facade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201024173832/https://freedomhouse.org/report/nations-transit/2020/dropping-democratic-facade |archive-date= 2020-10-24|access-date=23 October 2020 |website=Freedom House |language=en}}</ref><ref>{{cite news |date=5 February 2019 |title=Hungary Becomes First 'Partly Free' EU Nation in Democracy Gauge |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-02-05/hungary-becomes-first-partly-free-eu-nation-in-democracy-gauge |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201125025107/https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-02-05/hungary-becomes-first-partly-free-eu-nation-in-democracy-gauge |archive-date=25 November 2020 |access-date=23 October 2020 |work=Bloomberg.com |language=en}}</ref>. == Яшлӑх (1963–1988) == Виктор Михай Орбан {{Тулли дата|1963|05|31}} [[Секешфехервар]]та ҫуралнӑ. Унӑн икӗ шӑллӑм пур: Дьёзо ([[1965|1965 ҫултан]] ҫуралнӑ) тата Арон ([[1977|1977 ҫулта]] ҫуралнӑ). Ашшӗ енчен вӗсен асатте Михай Орбан докер тата вӑрҫӑ ветеранӗ пулнӑ, [[ял хуҫалӑхӗ]]нче тата [[ветеринари]]ре пулӑшакан пек ӗҫленӗ. Вӑл [[Фейер вармедйи]]н [[Альчутдобоз]]ра ӗҫленӗ. Виктор Орбан унта пурӑннӑ (1963-1973). [[1973|1973 ҫулта]] кил-йыш кӳршӗ хулана, [[Фельчут]]а пурӑнма килнӗ. Орбан ашшӗ кунта ял хуҫалӑх кооперативӗнчи машина тӑвакан уйрӑмра ӗҫленӗ<ref name="лендвай">Lendvai, Paul (2017). Orbán: Hungary's Strongman. Oxford University Press. ISBN 978-0190874865.</ref>. Фельчутра та, [[Вертешача|Вертешачӑра]] вӗреннӗ<ref>{{cite news |first=Árpád |last=Pünkösti |title=Szeplőtelen fogantatás 7. |url=http://nol.hu/archivum/archiv-6407-2436 |website=[[Népszabadság]] |date=13 May 2000 |access-date=19 March 2019 |language=hu}}</ref><ref name="biography">{{citation |language = hu|url = http://www.parlament.hu/kepviselo/elet/o320.htm |title = Orbán Viktor |year = 1996 |type = biography |trans-title=Viktor Orbán | publisher = arlament |place = Hungary}}</ref>. [[1977|1977 ҫулта]] кил-йыш Секешфехервара кайнӑ. Унта Орбан паллӑ Бланка Телеки шкулӗнче вӗренет<ref name="лендвай"/>. Пӗрремӗш ҫулсенче вӑл [[Венг ҫамрӑк коммунисчӗсен лиги]]н вырӑнлӑ ертӳҫи пулнӑ, университете вӗренес тесе ку лигӑна кӗмеллеччӗ<ref>Pünkösti Árpád: Szeplőtelen fogantatás. Népszabadság Könyvek, Budapest, 2005, pp. 138–139.</ref><ref name=OV>{{citation |title=Amit Orbán Viktor nem tett ki a honlapjára állambiztonsági múltjáról |publisher=[[Kuruc.info]] |date=17 February 2012 |url=https://kuruc.info/r/9/94946}}</ref><ref name="дебрецен">Debreczeni, József (2002), Orbán Viktor (in Hungarian), Budapest: Osiris</ref> . [[1981]]—[[1982]] [[Венгрин хӗҫ-пӑшаллӑ вӑйӗсем|Венгрин хӗҫ-пӑшаллӑ вӑйӗсенче]] ҫар хӗсмечӗнче пулнӑ<ref name="лендвай"/>. Унта вӑл [[Лайош Шимичка|Лайош Шимичкӑпа]] туслашнӑ. Дисциплинӑна пӑснирен Виктор тӗрмере лартнӑ, пӗр хут [[1982 ҫулхи тӗнчери футбол чемпионачӗ]]н вӑхӑтӗнче вӑл хӗсмете кайман<ref name="лендвай"/>. [[1981|1981 ҫулта]] [[Польшӑри вӑрҫӑ йӗрки (1981-1983)|Польшӑри вӑрҫӑ йӗрки]] ӗҫе янине Лайош Шимичка критикленӗ<ref name="лендвай"/>, Орбан вара мобилизаци патне хатӗрленнӗ<ref name="кенни">Kenney, Padraic (2002). A Carnival of Revolution: Central Europe 1989. Princeton: Princeton University Press. ISBN 0-691-05028-7.</ref>. Ҫар хӗсмечӗ Орбанӑн политикӑллӑ шухӑшлӑхне улӑштарнӑ, "коммунизм тытӑмне" вӑл пулӑшман ӗнтӗ<ref name="дебрецен" /><ref name=OV/><ref name=LARICS>{{citation |last=C. |first=Ioana |title=Viktor Orbán – a "Petrov" of Hungary. The Prime Minister's collaboration with Hungarian security |publisher=Informational Warfare and Strategic Communication Laboratory of the [[Romanian Academy]] |date=1 April 2022 |url=https://larics.ro/viktor-orban-a-petrov-of-hungary-the-prime-ministers-collaboration-with-hungarian-security}}</ref>. [[1983|1983 ҫулта]] [[Будапешт]]ри [[Лоранд Этвёш ячӗллӗ университечӗ]]н юридици факультетӗнче вӗреннӗ<ref>{{citation |last=Balogh |first=Éva S. |title=About István Stumpf, a New Judge on the Hungarian Constitutional Court |publisher=[[Hungarian Spectrum]] |date=27 July 2010 |url=https://hungarianspectrum.wordpress.com/2010/07/27/about-istvan-stumpf-a-new-judge-on-the-hungarian-constitutional-court}}: "Sometimes the youngsters went too far politically and in such cases Stumpf's father-in-law came in handy."</ref><ref name="AJK">{{citation |title=A Bibó István Szakkollégium |publisher=[[ELTE Faculty of Law]] |url=http://caesar.elte.hu/ajk/html/tudo/bibo/bibo_alt.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20020619080151/http://caesar.elte.hu/ajk/html/tudo/bibo/bibo_alt.html |archive-date=19 June 2002 }}</ref>. Унта вӑл социаллӑ пӗлӳсен [[Пурӑнмалли колледж|ятарлӑ колледжне]] пӗрлешнӗ, унӑн пайташӗсем [[социализм]] [[Капитализм|тулашӗнчи социаллӑ пӗлӳсене]] вӗренме ирӗклӗ пулнӑ<ref>{{citation |last=Bozóki |first=András |author-link=András Bozóki |title=Political Science Is Born |journal=Társadalomkutatás |volume=3 |year=1985 |pages=107–117 |url=https://apps.dtic.mil/sti/tr/pdf/ADA337092.pdf}}</ref><ref name="RC">{{citation |last=Orbán |first=Viktor |title=Recapturing Life |journal=Across Frontiers |volume=4 |year=1988 |pages=34–35 |url=https://www.connexions.org/CxLibrary/Docs/AcrossFrontiers-V4N2-3.pdf}}</ref><ref name="кенни"/>. Колледжре Орбан [[Фодор Габор|Габор Фодорпа]] тата [[Кёвер Ласло|Ласло Кёверпе]] паллашнӑ (унӑн пулас политика карьеринче вӗсем паллӑ роль вылӑҫҫӗ)<ref name="кенни"/><ref name="лендвай"/>. [[1984|1984 ҫулта]] Виктор колледжӑн ӗҫтӑвкомӗн ертӳҫи пулса тӑнӑ (60 студент пӗрлешсе)<ref name="лендвай"/>. [[1984]]-[[1985]] ҫ. тата [[1987|1987 ҫулта]] ([[Иоанн Павел III]] [[Римри папа|римри папа]] килни вӑхӑтӗнче) хӑй класспа вӗрентӳҫӗпе [[Феллеги Тамаш|Тамаш Феллегипе]] вӑл [[Польша|Польшӑна]] ик-виҫ хут кайнӑ. Вӗсем Польшӑра [[Тарасевич Малгожата|Малгожата Тарасевичпе]] тата Адам Ягусякпа тӗл пулнӑ (1985 ҫулта ку икӗ ҫын [[«Ирӗклӗхпе тӑнӑҫ» юхӑм|«Ирӗклӗхпе тӑнӑҫ»]] [[антикоммунизм|коммунизме хирӗҫхи]] студент юхӑмӗн пайташӗсем пулса тӑнӑ)<ref name="кенни"/>. [[1986|1986 ҫулта]] Орбан [[Пӗршухӑшлӑх (профпӗрлӗх)|«Пӗршухӑшлӑх» поляк юхӑмӗ]] ҫинчен магистер диссертацине хӳтӗленӗ, ӑна туса вӑл юхӑм лидерӗсемпе интервью усӑ курнӑ<ref name="ft.com">{{citation |last1=Buckley |first1=Neil |last2=Byrne |first2=Andrew |title=Viktor Orban: the rise of Europe's troublemaker |journal=Financial Times |date=25 January 2018 |url=https://www.ft.com/content/dda50a3e-0095-11e8-9650-9c0ad2d7c5b5}}</ref><ref name="кенни"/>. 1986 ҫулхи [[авӑн уйӑхӗ]]нче [[Сольнок]] хулинче вӑл Анико Левайпа мӑшӑрланнӑ. [[Будапешт полицийӗн штаб-хваттерӗ|Полици]] пӗлӗмӗсем тӑрӑх Орбан венгри диссиденчӗсемпе ҫыхӑннӑ пулнӑ тата вӗсем [[Венгр Халӑх Республики|ВХР-ӑн]] шалти ӗҫӗсен министрӗпе [[Хорват Иштван|Иштван Хорват]] урлӑ патшалӑх шайӗ ҫинчи хӑй пайташсене пулӑшма пултарнӑ. Орбан тӗлӗшпе айӑпа кӗртсен министр пулӑшайӗччӗ<ref name="OV" /><ref name="LARICS" />. [[1987|1987 ҫулта]] [[юриспруденци тухтӑрӗ]]н<ref>[https://www.elte.hu/en/faculties/law Faculty of Law] – website of [[Eötvös Loránd University]]</ref> ҫӳллӗ степеньлӗ Орбан, Сольнокра пурӑнса, ял хуҫалӑхӗпе ҫиме промышленоҫ министрлӗхӗн интитутӗнче [[Социологи|социолог]] ӗҫӗнче ӗҫленӗ<ref>[https://2010-2014.kormany.hu/en/prime-minister-s-office/the-prime-minister Curriculum vitae of Viktor Orbán] – website of the Hungarian government</ref><ref>[https://www.parlament.hu/kepviselo/elet/o320.htm Dr. Orbán Viktor] – website of the Hungarian parliament</ref><ref>{{citation |language = hu|url = http://www.parlament.hu/kepv/eletrajz/hu/o320.pdf | title = Orbán Viktor |trans-title=Viktor Orban |type = biography |publisher = National Assembly |place = Hungary}}</ref>. [[Чӳк уйӑхӗ]]нче Венгрие 17 анӑҫ ҫӗршывӗсенчен делегатсемпе "Тухӑҫ-Анӑҫ диалогӗ" семинар тунӑ, унта [[Ҫӗнйӗркелӳ]], [[Ӑнланулӑхлӑ чаракан|ятарлӑ шухӑшсем тӑрӑх ҫар хӗсметӗнчен чарни]], пан-европа [[демократи]] юхӑмӗн пуласлӑхӗ ҫинчен калаҫнӑ<ref name="RC" />. [[1989|1989 ҫулта]] [[Сорос фончӗ|Сорос фондӗнче]] стипенди илнӗрен [[Оксфорд]]ӑн [[Пембрук-колледж (Оксфорд)|Пембрук-колледжӗнче]] пӗр ҫул стажировкӑланнӑ<ref name="лендвай"/>. [[Пелчиньский Збигнев|Збигнев Пелчиньскипе]] европа политикӑллӑ шухӑшӗнчи элтеш пӗрлӗхӗн концепцийӗ ҫинчен ӗҫленӗ<ref name="biography" /><ref>{{citation |title = Fulbright report |url = http://www.rhodeshouse.ox.ac.uk/files/Fulbright_report.pdf |place = Oxford, United Kingdom |website = [[Rhodes House]] |archive-url = https://web.archive.org/web/20141215035740/http://files.www.rhodesscholarshiptrust.com/Fulbright_report.pdf |archive-date = 15 December 2014 }}</ref>. Ку вӑхӑтра вӑл [[Будапешт]]ри «[[Фидес]]» партин лидерне хӑй кандидатура кӗртнӗ, анчах [[Фодор Габор|Фодора]] выляса янӑ. [[1990|1990 ҫулта]] [[Венгри]]н [[Венгрири парламент суйлавӗ (1990)|пӗрремӗш коммунизм хыҫҫӑнхи парламенте суйланас]] тесе Оксфордри ӗҫсем хӑварса Орбан кил-йышпа Венгрие таврӑнать<ref name="лендвай"/>. == Политикӑллӑ ҫӗкленӳ (1988–1998) == [[File:Viktor Orbán 1997.jpg|thumb|right|1997 ҫулта оппозици лидерӗ пек Виктор Орбан]] {{Тулли дата|1988|03|30}} Социаллӑ пӗлӳсен юрист колледжӗнче Штумпфпа, [[Габор Фодор|Фодорпа]], Кёверпе тата ытти 32 студентсемпе тата пултарулӑхҫӑсемпе пӗрле — Викор Орбан [[Фидес|Ҫамрӑк демократсен альянсӗ]], кӗскерен — [[Фидес|Фидес партийӗ]] ({{lang-hu|(Fiatal Demokraták Szövetsége, FIDESZ)}}) йӗркеленӗ. Ку [[либерализм|либераллӑ]]-[[национализм|националистлӗ]] ҫамрӑксен юхӑмӗ, чи малтан вӑл [[Венгри ҫамрӑк коммунизм лиги]]не хирӗҫ туса хунӑ пулнӑ<ref name="лендвай" /><ref name="кенни" />. Колледжри журнал «Századvég» («Ӗмӗр вӗҫӗ») [[Сорос Джордж|Джордж Сорос]] пулшӑнипе партин печетлӗ органӗ пулса тӑнӑ<ref>{{Cite magazine|last1=Schwartzburg|first1=Rosa|url=https://jacobinmag.com/2019/07/viktor-orban-fidesz-party-youth-activism|title=When Orbán Was a Liberal|date=24 July 2019|magazine=Jacobin|access-date=1 April 2020|last2=Szijarto|first2=Imre}}</ref><ref name="ft.com"/><ref>{{Cite news|last=LeBor|first=Adam|url=https://theintercept.com/2015/09/11/how-hungary-prime-minister-turned-into-refugee-bashing-autocrat/|title=How Hungary's Prime Minister Turned From Young Liberal Into Refugee-Bashing Autocrat|date=11 September 2015|work=The Intercept|access-date=1 April 2020}}</ref><ref name="лендвай" />. {{Тулли дата|1989|06|16}} [[Паттӑрсен лаптӑкӗ (Будапешт)|Будапештӗн Паттӑрсен лаптӑкӗнче]] [[Надь Имре|Имре Надӗн]] тата Венгр революцийӗн ытти нациллӗ паттӑрӗсен ҫӗнетсе вилӗ пытарӑвӗнче Виктор Орбан [[Оратор ӑсталӑхӗ|каланӑ сӑмах]] питӗ популярлӑ пулса тӑнӑ. Вӑл ирӗклӗ суйлав тума тата [[Венгри]]рен [[Совет армийӗ|Совет ҫарӗсем]] тухмалла чӗннӗ. Ку вӑйлӑ сӑмаха пула вӑл паллӑ пулса тӑнӑ тата «Фидес» юхӑмӗ пӗр ятлӑ парти туса хуни пурнӑҫланӑ<ref name="лендвай" />. [[1990|1990 ҫулта]] ҫӗршыври [[Венгрири парламент суйлавӗ (1990)|коммунизм хыҫҫӑнхи пӗрремӗш суйлавра]] Виктор Орбан [[Пешт вармедйинчен]] парламент депутачӗ пулса тӑнӑ<ref name="лендвай" />. Вӑл парламентри Фидес партийӗн лидерӗ пек йышӑннӑ тата ку ӗҫре вӑл [[1993|1993 ҫулхи]] [[ҫу уйӑхӗ]]ччен пулнӑ<ref name="Register">{{cite web|url=https://www.parlament.hu/web/guest/aktiv-kepviseloi-nevsor?p_p_id=hu_parlament_cms_pair_portlet_PairProxy_INSTANCE_9xd2Wc9jP4z8&p_p_lifecycle=1&p_p_state=normal&p_p_mode=view&p_auth=LAmTvTYj&_hu_parlament_cms_pair_portlet_PairProxy_INSTANCE_9xd2Wc9jP4z8_pairAction=%2Finternet%2Fcplsql%2Fogy_kpv.kepv_adat%3Fp_azon%3Do320%26p_stilus%3D%26p_head%3D|title=''Register'' |publisher=[[National Assembly of Hungary|Országgyűlés]]}}</ref>. {{Тулли дата|1993|04|18}} Фидес партийӗн коллективлӗ тытса пырӑвӗ вырӑнне Виктор Орбан партин пӗрремӗш президенчӗ пулса тӑнӑ. Орбанӑн ертсе пынийӗпе Фидес — либераллӑ студент йӗркелӗвӗнчен [[консерватизм|сылтӑм-консервативлӗ]] парти пулса тӑнӑ<ref>{{Cite web|url=http://www.iie.com/publications/pb/pb15-11.pdf|title=''Hungary under Orbán: Can Central Planning Revive Its Economy?'', Simeon Djankov, Peterson Institute for International Economics, July 2015; accessed 20 January 2015.|access-date=22 February 2023|archive-date=31 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160131001840/http://www.iie.com/publications/pb/pb15-11.pdf|url-status=dead}}</ref>. [[File:Szárszói találkozó 1993 Fodor Gábor Orbán Viktor.jpg|thumb|right|1993 ҫулта Орбанпа Габор тӗл пулӑвӗ]] Парти пайташӗсем хушшинче кун пек консервативлӗ улшӑнусем пурне те мар килӗшнӗ. Темиҫе ҫынсем партирен тухнӑ, вӗсенчен Петер Мольнар, Габор Фодор тата Жужанна Шеленьи. Унтан вӗсем либераллӑ партие [[Ирӗклӗ демократсен альянсӗ|Ирӗклӗ демократсен альянсне]] (ИДА) пӗрлешнӗ. Малтан ИДА Фидеспе пӗрлешӳҫӗ пулнӑ, анчах унтан политикӑллӑ тӑшман пулса тӑнӑ<ref>Petőcz, György: ''Csak a narancs volt''. Irodalom Kft, 2001 {{ISBN|963-00-8876-2}}.</ref>. [[Венгрири парламент суйлавӗ (1994)|1994 ҫулхи парламент суйлавӗнче]] Фидес аран 5%-лӗ пусахаччен ҫитнӗ<ref name="vida">{{cite book|author-last=Vida|author-first=István|title=Magyarországi politikai pártok lexikona (1846–2010) ''[Encyclopedia of the Political Parties in Hungary (1846–2010)]''|publisher=Gondolat Kiadó|year=2011|pages=346–350|isbn=978-963-693-276-3|language=hu}}</ref>. Орбан партин регионаллӑ ят-йышӗпе Фейер округӗнчен депутат ӗҫне суйланнӑ<ref name="Register"/>. 1994-1998 ҫ. вӑл Европа интеграцийӗн ӗҫӗсен комитечӗн ертӳҫи пулнӑ<ref name="Register"/>. 1995 ҫулта вӑл Иммунитет, килӗштерейменлӗх, ӗҫсем комитечӗн пайташӗ нумай мар вӑхӑт пулнӑ<ref name="Register"/>. 1995 ҫулта Фидес хӑй ятне «Венгр элтеш партийӗ» (Magyar Polgári Párt) ячӗччен пӗчӗклетнӗ. Политика спектрӗн сылтӑм енче ертсе пыракан [[Венгр демократиллӗ форумӗ]] вырӑнне Фидес ҫирӗпленнӗ<ref name="vida"/>. 1996 ҫулхи ака уйӑхӗнчен пуҫласа Орбан [[Ҫӗнӗ атлантика пуҫарӑвӗ]]нчи Венгр нациллӗ комитечӗн ертӳҫи пулнӑ<ref>[https://www.kormany.hu/hu/a-miniszterelnok/eletrajz Orbán Viktor életrajza], Government of Hungary, accessed 4 April 2020</ref>. 1992 ҫулхи авӑн уйӑхӗнче Виктор Орбан [[Либераллӑ интернационал]]ӑн вице-ертӳҫи суйланнӑ<ref name="лендвай" />. Анчах, 2000 ҫулхи чӳк уйӑхӗнче Фидес партийӗ Либераллӑ интернационалтан тухнӑ тата [[Европа халӑх партийӗ|Европа халӑх партине]] (ЕХП) пӗрлешнӗ. Ку вӑхӑтра Орбан Венгрири сылтӑм-центризм либераллӑ-консерватизмлӗ партисене пӗрлештерме питӗ тӑрӑшнӑ. 2002 ҫулхи юпа уйӑхӗнче [[Эшторил]]ти ЕХП пуххинче Орбан вице-президент ӗҫне суйланӑ, ку ӗҫре вӑл 2012 ҫулччен пулнӑ<ref name="мартенс">Martens, Wilfried (2009). Europe: I Struggle, I Overcome. Springer. ISBN 978-3540892885.</ref>. == Пӗрремӗш премьерлӗх (1998–2002) == [[File:Orban Prodi 1999.jpg|thumb|right|[[1999|1999 ҫулта]] [[Продипе Романо|Романо Продипе]] Виктор Орбан]] [[1998|1998 ҫулта]] [[Венгр демократиллӗ форумӗ]]пе, [[Пӗчӗк хуҫасен пӑхӑнман партийӗ]]пе пӗрле Виктор Орбан коалици йӗркеленӗ<ref name="мартенс" />. [[Венгрири парламент суйлавӗ (1998)|1998 ҫулхи парламент суйлавӗнче]] ку коалици 42%-пе ҫӗнтернӗ. Ку партисем Орбанӑн пӗрремӗш ертсе пырӑвне кӗнӗ. Орбан [[Венгри]]н иккӗмӗш ([[Хегедюш Андраш]] хыҫҫӑн) чи ҫамрӑк (35 ҫулта) премьер-министрӗ тата [[Сивӗ вӑрҫӑ]] вӗҫленӗренпе [[Тухӑҫ Европа|Тухӑҫ]] тата [[Вӑта Европа|Вӑта Европӑри]] коммунист партийӗн пайташӗ пулман пӗрремӗш ертсе пыру пуҫлӑхӗ пулса тӑнӑ<ref>[https://web.archive.org/web/20120325044232/http://zona.hu/article/2266/kormanyfoi-multidezes-a-jogaszok-a-nyerok.html Kormányfői múltidézés: a jogászok a nyerők], Zona.hu.</ref>. Нарӑс уйӑхӗнчи ертсе пыру йышӑнӑвӗпе [[Патшалӑх пухӑвӗ (Венгри)|Патшалӑх пухӑвӗн]] пленарлӑ пуххисем виҫӗ эрнере пӗр хут кӑна ирттермелле<ref>István Kukorelli – Péter Smuk: ''A Magyar Országgyűlés 1990–2010.'' Országgyűlés Hivatala, Budapest, 2011. pp. 47–48.</ref>. Оппозици партийӗсем ку йышӑнӑва питӗ хирӗҫ пулнӑ<ref>{{cite news |date=3 March 2000 |title=A parlamenti pártokat még mindig megosztja a háromhetes ülésezés |newspaper=[[Népszava]]}}</ref><ref>{{cite news |date=4 March 1999 |title=Bírálják az új munkarendet. A háromhetes ciklus miatt összeomolhat a törvénygyártás gépezete |newspaper=Népszava}}</ref><ref>{{cite news |last=Bodnár |first=Lajos |date=23 July 2001 |title=Marad a háromhetes munkarend. Az ellenzéknek az őszi parlamenti ülésszak idején sem lesz ereje a változtatáshoz |newspaper=[[Magyar Hírlap]]}}</ref>, вӗсен шухӑшпа кун пек йышӑну парламентӗн саккун кӑларакан ӗҫ-хӗлне тата ертсе пырӑва унӑн тӗрӗсленине сахаллать<ref>Tamás Bauer: A parlament megcsonkítása. ''Népszava'', 8 February 1999.</ref>. Пуш уйӑхӗнче ертсе пыру Патшалӑх пухӑвӗнчи абсолютлӑ нумайрахӑш вырӑнне ахаль нумайрахӑш тума тӑрӑшнӑ, анчах Конституци сучӗ ҫакна конституциллӗн мар йышӑннӑ<ref>[https://net.jogtar.hu/jogszabaly?docid=999H0004.AB&getdoc=1 4/1999. (III. 31.) AB határozat]{{Ĕçлемен каçă|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''Magyar Közlöny'': 1999. évi 27. szám and ''AB közlöny'': VIII. évf. 3. szám.</ref>. Унӑн президенчӗсем: [[Гёнц Арпад|Арпад Гёнц]], [[Ференц Мадл|Мадл Ференц]] пулнӑ. 1998-[[2002|2002 ҫ.]] Венгри хӑй нациллӗ идентлӗх ҫирӗпленнӗ тата анӑҫ политикӑллӑ тытӑмлӑхне кӗнӗ. ;Пӗрремӗш премьерлӗх пӗтӗмлетӗвӗсем * Инфляци ӳкни, [[Шалти пӗтӗм продукт|ШПП]] шайӗ ӳсни, тӳллевсӗр вӗренӳ, йӑлаллӑ кил-йыша пулӑшу. * Влаҫ централизацийӗ. * 2000 ҫулта венгр патшалӑхлӑхӗн 1000 ҫул уявӗ. * НАТО-на кӗни. * ЕП-а кӗнин хатӗрлевӗсем. * Кӳршӗ патшалӑхсенчи венгри сахалрахӑшӗсене пулӑшу. * Косово конфликтӗнчи хутшӑнни. == Оппозици лидерӗ (2002–2010) == 2002–2010 ҫ. Фидес ахаль сылтӑм партирен вӑйлӑ нациллӗ-консервативлӗ оппозици юхӑмӗ пулса тӑнӑ. Венгри шалӗнче Орбан хӑйӗн тата Фидесӗн пулӑшни вӑйлатнӑ, митингсем протестсем тунӑ. Ерсте пырӑвӑн татса парӑвӗсене хирӗҫ референдумсем йӗркеленӗ. 2008 ҫулта Раҫҫейӗн Грузие тапӑнса кӗнине хирӗҫ каланӑ. 2010 ҫулхи суйлав патне юнашартарах евроскептицизм шухӑшӗсемпе калама пуҫланӑ. Венгр сахалрахӑшӗсене пулӑшма тата вӗсен кирлӗлӗхӗ малалла пынӑ. == Иккӗмӗш премьерлӗх (2010–2026) == 2010 ҫулта Фидес конституциллӗ нумайрахӑш илнӗрен вӑл конституци реформи тунӑ. Ӑна пула конституци сучӗн майӗсем пӗчӗкленнӗ, христиан тата нациллӗ хаклӑхсем ҫирӗпленнӗ. Экономикӑна Орбаномика килнӗ: пасар хатӗрӗсемпе патшалӑх хутшӑнни пысӑк шайччен ӳснӗ. Ҫураласлӑха пулӑшни, миграцие хирӗҫӳ, алӑра МИХ-е тытни, Раҫҫейпе тата Китайпа экономикӑллӑ ҫыхӑнусем. [[File:Vladimir Putin and Viktor Orban (2022-02-01) 01.jpg|thumb|257x257px|{{Кӗске дата|2022|02|1}}-мӗшӗнче Кремльте Раҫҫей президенчӗ Владимир Путин тата Венгри премьер-министрӗ Виктор Орбан]] 2022 ҫулхи Раҫҫейӗн Украинӑна тапӑнса кӗнине тиркенӗ, анчах хӑй территори урлӑ Кейӗве хӗҫ-пӑшал яма ирӗк памасть. Ютҫӗрти венгрсем валли Венгри элтешлӗхӗ тытни ахальлетӗвӗнчен кӳршӗ патшалӑхсемпе — Украинӑпа тата Словакипе — хирӗҫӳсем пулса тӑраҫҫӗ. 2026 ҫулта Виктор Орбан Европӑри патшалӑх пуҫлӑхӗсенчен чи вӑрӑм ерсте пыракан пӗри шутланать. [[Венгрири парламент суйлавӗ (2026)|2026 ҫулхи парламент суйлавӗче]] Орбанӑн Фидес пысӑк оппозици вӑйӗнчен — Петер Мадьярӑн Тиса партийӗнчен — выляса янӑ. [[Патшалӑх пухӑвӗ (Венгри)|Патшалӑх пухӑвӗнчи]] Фидес 56 вырӑн илнӗ, Тиса 137. == Чыславсем == === Ютҫӗррисем === {| class="wikitable" |- ! Патшалӑх ! colspan="2" |Медаль ! Чыслани ҫулӗ |- | rowspan="1" |{{Ялавлани|Казахстан}} | [[File:Order_Dostik_1kl_rib.png|60x60px]] || [[«Достык» орден]]ӗн I степенӗ || [[2023]]<ref>{{cite web|url=https://www.akorda.kz/en/1-2104619|title=The Head of State awarded Hungarian Prime Minister Viktor Orban with the Order Dostyk of I degree|newspaper=Official website of the President of the Republic of Kazakhstan|date=2 November 2023|access-date=11 July 2024}}</ref> |} === Тӗнлисем === === Урӑхлисем === === Вӗрентӳллисем === == Ҫавӑн пек пӑхӑр == * [[Фидес — Венгр элтеш пӗрлешӗвӗ]] * [[Фидес — ХДХП]] * [[Шуйок Тамаш]] * [[Венгрири парламент суйлавӗ (2026)]] * [[Мадьяр Петер]] == Асӑрхавсем == <small>{{Асӑрхавсем}}</small> == Каҫӑсем == * [https://miniszterelnok.hu miniszterelnok.hu] — официальный сайт премьер-министра * ''Питер Уилкин''. [https://commons.com.ua/ru/orbanizaciya-politicheskoj-kultury-vengrii/ Восхождение «антилиберальной» демократии: орбанизация политической культуры Венгрии]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180612143157/https://commons.com.ua/ru/orbanizaciya-politicheskoj-kultury-vengrii/ |date=2018-06-12 }} // [[Спільне (журнал)|Спільне]] * ''Мартино Комелли, Вера Хорват''. [https://commons.com.ua/ru/chto-orban-znaet-ego-vragi-net/ Выборы в Венгрии: Что Орбан знает, а его враги — нет]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190123010318/https://commons.com.ua/ru/chto-orban-znaet-ego-vragi-net/ |date=2019-01-23 }} // [[Спільне (журнал)|Спільне]] * ''Константин Бенюмов''. [https://meduza.io/feature/2018/04/09/svobodnye-no-nechestnye Свободные, но нечестные Как бывший либерал Виктор Орбан правит Венгрией, пугая людей Западом и Соросом]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190123010332/https://meduza.io/feature/2018/04/09/svobodnye-no-nechestnye |date=2019-01-23 }} // [[Meduza]] * ''Фёдор Лукьянов''. [https://www.kurier.hu/item/3133-vengerskij-nep-viktora-orbana Венгерский НЭП Виктора Орбана]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // [[Российский Курьер]] * {{Статья|каçă=https://meduza.io/feature/2022/04/23/my-vas-ponimaem|пуçелĕк=Мы вас понимаем. Как Виктор Орбан превратил Венгрию в европейский аналог путинской России — и выиграл очередные выборы благодаря войне в Украине. Репортаж Кристины Сафоновой|çул=2022|кăларăм=[[Meduza]]|уйăх=4|кун=23}} * {{Cite web|url=https://novayagazeta.eu/articles/2022/07/31/bes-poleznyi|title=Бес полезный|website=[[Новая Газета]]|subtitle=Виктор Орбан продолжает дружить с Москвой, потому что не верит в победу Украины|date=2022-07-31}} * {{Cite web|url=https://novayagazeta.eu/articles/2023/07/06/neuvazhaemyi-predsedatel|title=Неуважаемый председатель|website=[[Новая Газета]]|subtitle=25 лет назад Виктор Орбан впервые стал премьер-министром Венгрии. За это время отношения между ним и ЕС деградировали настолько, что Будапешт собираются лишить председательства в Совете ЕС|date=2023-07-06}} * {{Cite web|url=https://holod.media/2023/11/11/glavnyj-izgoj-evropy/|title=Одинокий диктатор Европы|website=[[Холод (издание)|Холод]]|subtitle=Дружба с Путиным превратила Венгрию в главного изгоя ЕС. Как ей удается мешать всему Западу?|date=2023-11-11}} {{Тулаш каҫӑсем}} [[Категори:Çăвăн 31-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1963 çулта çуралнисем]] [[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]] [[Категори:Политиксем, алфавитпа]] sbzeq7kpsei0is9dfz3it8w8nipcrk0 0 129665 873808 873756 2026-05-10T07:35:28Z Max Tenche 25572 хушни 873808 wikitext text/x-wiki {{Политик | Ят = Мадьяр Петер | Тăван ят = ({{lang-hu|Magyar Péter}}) | Ӳкерчĕк = Peter-Magyar-portrait-2026.jpg | Анлăшĕ = 250px | Ӳкерчĕке ăнлантарни = [[2026|2026 ҫулта]] [[Паттӑрсен лаптӑкӗ (Будапешт)|Паттӑрсен лаптӑкӗнчи]] Петер Мадья | Çуралнă чухнехи ят = | Суя ятсем = | Çуралнă вăхăт = {{Кӗске дата|1981|03|16}} | Çуралнă вырăн = [[Венгр Халӑх Республики|ВХР]], [[Будапешт]] | Вилнĕ вăхăт = | Вилнĕ вырăн = | Гражданлăх = {{Ялавлани|Венгри}} | Тĕне тытни = | Парти = [[Тиса (парти)|Тиса]] (2024 ҫултан)<br/>[[Фидес]] (2002-2024) | Тĕп шухăшсем = [[консерватизм]], [[антилиберализм]], [[сылтӑм антиглобализм]] | Ĕçлев тĕсĕ = [[политика]], [[дипломати]], [[тӳре]], [[Венгри премьер-министрӗ]] | Чыславсем = | Сайт = [https://www.facebook.com/peter.magyar.102 Facebook] }} '''Петер Мадьяр''' ({{lang-hu|Magyar Péter}}, {{Тулли дата|1981|03|16}} [[Венгр Халӑх Республики]]н [[Будапешт]]ре ҫур.) — [[Венгри]] [[политик|политикӗ]] тата [[Юриспруденци|юрисчӗ]], {{Тулли дата|2026|05|9}}н Венгри премьер-министрӗ, [[Тиса (парти)|Тиса партийӗн]] президенчӗ. Патшалӑх пуҫлӑхӗ пулса тӑниччен Петер Венгри шалӗнчи политикӑри [[оппозици]]н [[оппозици лидерӗ|тӗп лидерӗ]] шутланнӑ. [[2024|2024 ҫултан]] [[Европа парламенчӗ]]н [[Европа парламенчӗн пайташӗ|пайташӗ]]. [[Венгрири парламент суйлавӗ (2026)|2026 ҫулхи парламент суйлавӗнчи]] [[Виктор Орбан]]ӑн тӗп тӑшманӗччӗ. Венгрири ертсе пынӑ [[Фидес]] партийӗн ӗлӗкхи пайташӗ. Юстицин ӗлӗкхи министрӗн [[Варга Юдит|Юдит Варгӑн]] ӗлӗкхи упӑшки, вӗсем хушшинче хальхиччен тӳрелӗх процесӗсем иртеҫҫӗ. [[2024|2024 ҫулхи]] [[нарӑс уйӑхӗ]]нче [[Каталин Новакӑн президентлӗ каҫарнине пула харкашу|Каталин Новак харкашӑвӗнчен]] Петер Мадьяр [[Facebook]]-ра вӑл патшалӑх ӗҫӗнчен тухни ҫинчен пӗлтернӗ. Юлашки ҫулсенчи Орбан влаҫӗн тӗп шухӑшӗ — «националлӑ, суверенлӗ, буржуаллӑ Венгри» — ахаль «политикӑллӑ продукт» пулса тӑнӑ, тата Орбан валли пысӑк коррупцин пытарӑвӗпе тӗрӗс ҫынсене пуянлӑх куҫарӑвӗн тӗллевӗ кӑна кирлӗ, Мадьяр ҫырса хушнӑ<ref>{{Cite web |date=10 February 2024 |title=Varga Judit volt férje: Egy percig sem akarok olyan rendszer részese lenni, amelyben Tónik, Ádámok és Barbarák vígan röhöghetnek a markukba |url=https://telex.hu/belfold/2024/02/10/magyar-peter-varga-judit-volt-ferje-lemondas-ner-rogan-antal |access-date=30 March 2024 |website=telex |language=hu}}</ref>. {{Тулли дата|2024|03|15}} политикӑна суннӑ таврӑнманлӑха пӑхмасӑр, [[Будапешт]]ри ирттернӗ нумай пинлӗ митингре Петер Мадьяр ҫӗнӗ политика партийӗ — [[Тиса (парти)|Сумлӑхпа ирӗклӗх партийӗ]] (Тиса, {{lang-hu|Tisztelet és Szabadság; TISZA}}) йӗркелени ҫинчен пӗлтернӗ<ref>{{Cite web |date=26 March 2024 |title=Thousands protest in Budapest as Orban embroiled in corruption scandal |url=https://www.euronews.com/2024/03/26/hungarian-whistleblower-releases-audio-suggesting-corruption-in-embattled-orban-government |access-date=30 March 2024 |website=euronews |language=en}}</ref>. Ҫав уйӑхра йӗркеленӗ ыйтӑмсем тӑрӑх, Мадьяр суйлава хутшӑнсан ҫуйлавҫӑсен 15% яхӑн уншӑн «шанчӑклӑ е питӗ шанчӑклӑ» сасӑлама хатӗр<ref>{{Cite web |date=18 March 2024 |title=In Hungary, Scandal and Crisis Suddenly Energize the Opposition |url=https://www.thebulwark.com/p/hungary-orban-scandal-crisis-peter-magyar |access-date=18 March 2024 |website=thebulwark |language=en}}</ref>. [[Венгрири Европа парламенчӗн суйлавӗ (2024)|2024 ҫулхи Европа парлментне суйлавра]] Тиса 30% яхӑн илнӗрен Венгрири иккӗмӗш вырӑнта вырнаҫнӑ (пӗрремӗшре — Фидес). Хӑйне хӑй "критиклӗ кӑмӑлпа" европа майлӑ тата консервативлӗ либерал шутлать<ref name="mppoland">{{Cite web |last=Kokot |first=Michał |date=12 August 2025 |title=Rzucił wyzwanie Orbánowi i ma szansę wygrać. W rozmowie z "Wyborczą" jasno mówi o Polsce, Węgrzech i Ukrainie |trans-title=He has challenged Orbán and has a chance of winning. In an interview with "Gazeta Wyborcza," he speaks clearly about Poland, Hungary, and Ukraine. |url=https://wyborcza.pl/7,75399,32168608,glowny-rywal-viktora-orbana-w-rozmowie-z-wyborcza-mam-rade.html |access-date=12 August 2025 |website=[[Gazeta Wyborcza]] |language=pl}}</ref>. [[Венгрири парламент суйлавӗ (2026)|2026 ҫулхи суйлавра]] унӑн [[Тиса (парти)|Тиса партийӗ]] [[Патшалӑх пухӑвӗ (Венгри)|Патшалӑх пухӑвӗнче]] абслютлӑ нумайрахӑш илсе ҫӗнтернӗ<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2026/apr/12/viktor-orban-concedes-defeat-as-opposition-wins-hungarian-election|title=Hungarian opposition ousts Viktor Orbán after 16 years in power|first1=Ashifa|last1=Kassam|first2=Flora|last2=Garamvolgyi|publisher=The Guardian|date=12 April 2026|accessdate=13 April 2026}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.com/news/live/c2d8zw2d3rkt |title=Viktor Orbán concedes with Hungarian opposition on course for landslide election win |date=12 April 2026 |work=[[BBC]]}}</ref>. == Премьерлӗх (2026-хальхи) == [[File:Magyar VDL 2026 2.jpg|thumb|Петер Мадьяр тата [[Европа комиссийӗн президенчӗ]] [[Ляйен Урсула фон дер|Урсула фон дер Ляйен]]]] Пӗрремӗш пресс-конференцире пулма пулса тӑракан премьер-министр евӗрлӗ Петер Мадьяр амбициозлӑ реформӑсен программине пӗлтернӗ тата каланӑ: «пирӗн иккӗ виҫҫӗмӗшӗ мандатӑмӑр питӗ нумай тума ирӗк парать». Вӑл [[Орбан Виктор|Орбанӑн]] «тивӗҫ-ирӗк аслӑлӑхне» тата «тытнипе хирӗҫлени системине» пӑсакан йышӑнӑвӗсене чарма планланӑ. Ҫавӑн пек, Мадьяр [[Венгри конституцийӗ|Венгри конституцине]] улӑштарасшӑнччӗ, вӑл премьер-министр ӗҫӗн срокне икӗ срокчен (сакӑр ҫулччен) пӗчӗклетме чӗннӗ<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/europe/hungarian-election-winner-magyar-outlines-his-partys-plans-views-2026-04-13/|title=Hungarian election winner Magyar outlines his party's plans, views|agency=[[Reuters]]|date=13 April 2026|access-date=14 April 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2026/apr/13/peter-magyar-vows-to-pursue-those-who-plundered-hungary-after-election-win|title=Péter Magyar vows to pursue those who 'plundered' Hungary after election win|agency=[[The Guardian]]|date=14 April 2026|access-date=17 April 2026}}</ref>. [[Петер Мадьяр]] [[Венри президенчӗ]]пе [[Тамаш Шуйок]]па тӗл пулса ӑна ӗҫрен тухма чӗннӗ. Ку чӗнӳ Мадьяр малалла сӑмахсемпе ӑнлантарса Шуйок [[Виктор Орбан]]а питӗ килӗшӗтрен вӑл «[[венгрсем|венгр халӑхӗн]] пӗрлӗхӗ сӑнарлаймасть» каланӑ<ref>{{Cite web |date=2026-04-15 |title=Hungary's Magyar says pro-Orban president must resign |url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2026/04/15/magyar-says-pro-orban-president-must-resign_6752452_4.html |access-date=2026-05-01 |website=Le Monde}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-04-15 |title=Hungary’s Magyar urges president to quit, vows to overhaul state media |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/15/hungarys-magyar-urges-president-to-quit-vows-to-overhaul-state-media |access-date=2026-05-01 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref name="Kirby 2026">{{cite news |last=Kirby |first=Paul |date=15 April 2026 |url=https://www.bbc.com/news/articles/cx2ddd0xyl5o |title=Magyar calls for fast handover of power in talks with Hungary's president |work=[[BBC News]] |access-date=15 April 2026}}</ref>. Тата, вӑл Венгрин аслӑ судҫисене тата [[Венгрин тӗп прокурорӗ|тӗп прокурорне]] ӗҫрен тухма чӗннӗ. {{Тулли дата|2026|05|9}} [[Венгри]] [[Патшалӑх пухӑвӗ (Венгри)|Патшалӑх пухӑвӗ]] Петер Мадьяра [[Венгри премьер-министрӗ]] ӗҫне лартнӑ<ref name="sister">{{Cite news |date=7 May 2026 |title=Lemond az igazságügyi miniszteri jelölésről Melléthei-Barna Márton |url=https://24.hu/belfold/2026/05/07/lemond-az-igazsagugyi-miniszteri-jelolesrol-mellethei-barna-marton/ |access-date=4 May 2026 |work=24.hu |language=hu}}</ref>. == Асӑрхавсем == <small>{{Асӑрхавсем}}</small> == Каҫӑсем == * [https://talpramagyarok.hu/ Official movement] {{Тулаш каҫӑсем}} [[Категори:Пушăн 16-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1981 çулта çуралнисем]] [[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]] [[Категори:Политиксем, алфавитпа]] [[Категори:Хальхи патшалӑх пуҫлӑхӗсем]] 1nthzutwbnnvr4aztbdehdznosa98ec 873809 873808 2026-05-10T07:41:04Z Max Tenche 25572 хушни, тӗрӗслетӳ 873809 wikitext text/x-wiki {{Политик | Ят = Мадьяр Петер | Тăван ят = ({{lang-hu|Magyar Péter}}) | Ӳкерчĕк = Peter-Magyar-portrait-2026.jpg | Анлăшĕ = 250px | Ӳкерчĕке ăнлантарни = [[2026|2026 ҫулта]] [[Паттӑрсен лаптӑкӗ (Будапешт)|Паттӑрсен лаптӑкӗнчи]] Петер Мадья | Çуралнă чухнехи ят = | Суя ятсем = | Çуралнă вăхăт = {{Кӗске дата|1981|03|16}} | Çуралнă вырăн = [[Венгр Халӑх Республики|ВХР]], [[Будапешт]] | Вилнĕ вăхăт = | Вилнĕ вырăн = | Гражданлăх = {{Ялавлани|Венгри}} | Тĕне тытни = | Парти = [[Тиса (парти)|Тиса]] (2024 ҫултан)<br/>[[Фидес]] (2002-2024) | Тĕп шухăшсем = [[консерватизм]], [[антилиберализм]], [[сылтӑм антиглобализм]] | Ĕçлев тĕсĕ = [[политика]], [[дипломати]], [[тӳре]], [[Венгри премьер-министрӗ]] | Чыславсем = | Сайт = [https://www.facebook.com/peter.magyar.102 Facebook] }} '''Петер Мадьяр''' ({{lang-hu|Magyar Péter}}, {{Тулли дата|1981|03|16}} [[Венгр Халӑх Республики]]н [[Будапешт]]ре ҫур.) — [[Венгри]] [[политик|политикӗ]] тата [[Юриспруденци|юрисчӗ]], {{Тулли дата|2026|05|9}}н Венгри премьер-министрӗ, [[Тиса (парти)|Тиса партийӗн]] президенчӗ. Патшалӑх пуҫлӑхӗ пулса тӑниччен Петер Венгри шалӗнчи политикӑри [[оппозици]]н [[оппозици лидерӗ|тӗп лидерӗ]] шутланнӑ. [[2024|2024 ҫултан]] [[2026|2026 ҫул]] таран [[Европа парламенчӗ]]н [[Европа парламенчӗн пайташӗ|пайташӗччӗ]]. [[Венгрири парламент суйлавӗ (2026)|2026 ҫулхи парламент суйлавӗнчи]] [[Виктор Орбан]]ӑн тӗп тӑшманӗ шутланнӑ. Венгрири ертсе пынӑ [[Фидес]] партийӗн ӗлӗкхи пайташӗ. Юстицин ӗлӗкхи министрӗн [[Варга Юдит|Юдит Варгӑн]] ӗлӗкхи упӑшки, вӗсем хушшинче хальхиччен суд процесӗсем иртеҫҫӗ. [[2024|2024 ҫулхи]] [[нарӑс уйӑхӗ]]нче [[Каталин Новакӑн президентлӗ каҫарнине пула харкашу|Каталин Новак харкашӑвӗнчен]] Петер Мадьяр [[Facebook]]-ра вӑл патшалӑх ӗҫӗнчен тухни ҫинчен пӗлтернӗ. Юлашки ҫулсенчи Орбан влаҫӗн тӗп шухӑшӗ — «националлӑ, суверенлӗ, буржуаллӑ Венгри» — ахаль «политикӑллӑ продукт» пулса тӑнӑ, тата Орбан валли пысӑк коррупцин пытарӑвӗпе тӗрӗс ҫынсене пуянлӑх куҫарӑвӗн тӗллевӗ кӑна кирлӗ, Мадьяр ҫырса хушнӑ<ref>{{Cite web |date=10 February 2024 |title=Varga Judit volt férje: Egy percig sem akarok olyan rendszer részese lenni, amelyben Tónik, Ádámok és Barbarák vígan röhöghetnek a markukba |url=https://telex.hu/belfold/2024/02/10/magyar-peter-varga-judit-volt-ferje-lemondas-ner-rogan-antal |access-date=30 March 2024 |website=telex |language=hu}}</ref>. {{Тулли дата|2024|03|15}} политикӑна суннӑ таврӑнманлӑха пӑхмасӑр, [[Будапешт]]ри ирттернӗ нумай пинлӗ митингре Петер Мадьяр ҫӗнӗ политика партийӗ — [[Тиса (парти)|Сумлӑхпа ирӗклӗх партийӗ]] (Тиса, {{lang-hu|Tisztelet és Szabadság; TISZA}}) йӗркелени ҫинчен пӗлтернӗ<ref>{{Cite web |date=26 March 2024 |title=Thousands protest in Budapest as Orban embroiled in corruption scandal |url=https://www.euronews.com/2024/03/26/hungarian-whistleblower-releases-audio-suggesting-corruption-in-embattled-orban-government |access-date=30 March 2024 |website=euronews |language=en}}</ref>. Ҫав уйӑхра йӗркеленӗ ыйтӑмсем тӑрӑх, Мадьяр суйлава хутшӑнсан суйлавҫӑсен 15% яхӑн уншӑн «шанчӑклӑ е питӗ шанчӑклӑ» сасӑлама хатӗр<ref>{{Cite web |date=18 March 2024 |title=In Hungary, Scandal and Crisis Suddenly Energize the Opposition |url=https://www.thebulwark.com/p/hungary-orban-scandal-crisis-peter-magyar |access-date=18 March 2024 |website=thebulwark |language=en}}</ref>. [[Венгрири Европа парламенчӗн суйлавӗ (2024)|2024 ҫулхи Европа парлментне суйлавра]] Тиса 30% яхӑн илнӗрен Венгрири иккӗмӗш вырӑнта вырнаҫнӑ (пӗрремӗшре — [[Фидес]]). Хӑйне хӑй "критиклӗ кӑмӑлпа" европа майлӑ тата консервативлӗ либерал шутлать<ref name="mppoland">{{Cite web |last=Kokot |first=Michał |date=12 August 2025 |title=Rzucił wyzwanie Orbánowi i ma szansę wygrać. W rozmowie z "Wyborczą" jasno mówi o Polsce, Węgrzech i Ukrainie |trans-title=He has challenged Orbán and has a chance of winning. In an interview with "Gazeta Wyborcza," he speaks clearly about Poland, Hungary, and Ukraine. |url=https://wyborcza.pl/7,75399,32168608,glowny-rywal-viktora-orbana-w-rozmowie-z-wyborcza-mam-rade.html |access-date=12 August 2025 |website=[[Gazeta Wyborcza]] |language=pl}}</ref>. [[Венгрири парламент суйлавӗ (2026)|2026 ҫулхи суйлавра]] унӑн [[Тиса (парти)|Тиса партийӗ]] [[Патшалӑх пухӑвӗ (Венгри)|Патшалӑх пухӑвӗнче]] абсолютлӑ нумайрахӑш илсе ҫӗнтернӗ<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2026/apr/12/viktor-orban-concedes-defeat-as-opposition-wins-hungarian-election|title=Hungarian opposition ousts Viktor Orbán after 16 years in power|first1=Ashifa|last1=Kassam|first2=Flora|last2=Garamvolgyi|publisher=The Guardian|date=12 April 2026|accessdate=13 April 2026}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.com/news/live/c2d8zw2d3rkt |title=Viktor Orbán concedes with Hungarian opposition on course for landslide election win |date=12 April 2026 |work=[[BBC]]}}</ref>. == Премьерлӗх (2026-хальхи) == [[File:Magyar VDL 2026 2.jpg|thumb|Петер Мадьяр тата [[Европа комиссийӗн президенчӗ]] [[Ляйен Урсула фон дер|Урсула фон дер Ляйен]]]] Пӗрремӗш пресс-конференцире пулма пулса тӑракан премьер-министр евӗрлӗ Петер Мадьяр амбициозлӑ реформӑсен программине пӗлтернӗ тата каланӑ: «пирӗн иккӗ виҫҫӗмӗшӗ мандатӑмӑр питӗ нумай тума ирӗк парать». Вӑл [[Орбан Виктор|Орбанӑн]] «тивӗҫ-ирӗк аслӑлӑхне» тата «тытнипе хирӗҫлени системине» пӑсакан йышӑнӑвӗсене чарма планланӑ. Ҫавӑн пек, Мадьяр [[Венгри конституцийӗ|Венгри конституцине]] улӑштарасшӑнччӗ, вӑл премьер-министр ӗҫӗн срокне икӗ срокчен (сакӑр ҫулччен) пӗчӗклетме чӗннӗ<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/europe/hungarian-election-winner-magyar-outlines-his-partys-plans-views-2026-04-13/|title=Hungarian election winner Magyar outlines his party's plans, views|agency=[[Reuters]]|date=13 April 2026|access-date=14 April 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2026/apr/13/peter-magyar-vows-to-pursue-those-who-plundered-hungary-after-election-win|title=Péter Magyar vows to pursue those who 'plundered' Hungary after election win|agency=[[The Guardian]]|date=14 April 2026|access-date=17 April 2026}}</ref>. [[Петер Мадьяр]] [[Венри президенчӗ]]пе [[Тамаш Шуйок]]па тӗл пулса ӑна ӗҫрен тухма чӗннӗ. Ку чӗнӳ Мадьяр малалла сӑмахсемпе ӑнлантарса Шуйок [[Виктор Орбан]]а питӗ килӗшӗтрен вӑл «[[венгрсем|венгр халӑхӗн]] пӗрлӗхӗ сӑнарлаймасть» каланӑ<ref>{{Cite web |date=2026-04-15 |title=Hungary's Magyar says pro-Orban president must resign |url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2026/04/15/magyar-says-pro-orban-president-must-resign_6752452_4.html |access-date=2026-05-01 |website=Le Monde}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-04-15 |title=Hungary’s Magyar urges president to quit, vows to overhaul state media |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/15/hungarys-magyar-urges-president-to-quit-vows-to-overhaul-state-media |access-date=2026-05-01 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref name="Kirby 2026">{{cite news |last=Kirby |first=Paul |date=15 April 2026 |url=https://www.bbc.com/news/articles/cx2ddd0xyl5o |title=Magyar calls for fast handover of power in talks with Hungary's president |work=[[BBC News]] |access-date=15 April 2026}}</ref>. Тата, вӑл Венгрин аслӑ судҫисене тата [[Венгрин тӗп прокурорӗ|тӗп прокурорне]] ӗҫрен тухма чӗннӗ. {{Тулли дата|2026|05|9}} [[Венгри]] [[Патшалӑх пухӑвӗ (Венгри)|Патшалӑх пухӑвӗ]] Петер Мадьяра [[Венгри премьер-министрӗ]] ӗҫне лартнӑ<ref name="sister">{{Cite news |date=7 May 2026 |title=Lemond az igazságügyi miniszteri jelölésről Melléthei-Barna Márton |url=https://24.hu/belfold/2026/05/07/lemond-az-igazsagugyi-miniszteri-jelolesrol-mellethei-barna-marton/ |access-date=4 May 2026 |work=24.hu |language=hu}}</ref>. == Асӑрхавсем == <small>{{Асӑрхавсем}}</small> == Каҫӑсем == * [https://talpramagyarok.hu/ Official movement] {{Тулаш каҫӑсем}} [[Категори:Пушăн 16-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1981 çулта çуралнисем]] [[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]] [[Категори:Политиксем, алфавитпа]] [[Категори:Хальхи патшалӑх пуҫлӑхӗсем]] ifohoa9zdojovm8c5px8h9d8bdg0l3h 0 129800 873803 873525 2026-05-09T20:25:13Z Boja02 29003 /* */ 873803 wikitext text/x-wiki {{Суйлав карточки |название = Болгарири парламент суйлавӗ |подпись названия = 2026 ҫулхи Болгарири парламент суйлавӗ<br><small>{{Lang-bg|(Парламентарните избори в България през 2026 г.)}}<small/> |дата = {{Кӗске дата|2026|04|19}} |предыдущие = Болгарири парламент суйлавӗ (2024, юпа) |год предыдущих = 2024 |следующие = Болгарири парламент суйлавӗ (2030) |год следующих = 2030 <!-- для флага --> |территория = Болгари |явка избирателей = 50.05% <!-- кандидат № 1--> |портрет1 = [[File:Official portrait of Rumen Radev (2026).jpg|160x160px|class=notpageimage]] |цвет1 = #1A493F |кандидат1 = [[Радев Румен|Румен Радев]] |партия1 = |глава партии с1 = [[2026]] |коалиция1 = [[Прогрессивлӗ Болгари]] |прошлый результат1 = ''ҫӗнӗ парти'' |прошлое число мест1 = |мест получено1 = 131 |суммарное число мест1 = |изменение числа мест1 = |число голосов1 =1 444 924 |доля голосов1 = 44,6% |изменение доли голосов1 = <!-- кандидат № 2--> |портрет2 = [[Ӳкерчĕк:EPP_Congress_2025_Valencia_Day_1_(54484217152)_(cropped).jpg|160x160px|class=notpageimage]] |цвет2 = #0056A7 |кандидат2 = [[Борисов Бойко|Бойко Борисов]] |партия2 = |коалиция2 = [[ГЕРБ]]—[[Демократи вӑйӗсен пӗрлӗшӗвӗ|ДВП]] |глава партии с2 = [[2006]] |прошлый результат2 = 26,39% |прошлое число мест2 = 66 |мест получено2 = 39 |суммарное число мест2 = |изменение числа мест2 ={{ӳкни}} 27 |число голосов2 =433 755 |доля голосов2 =13,4% |изменение доли голосов2 = <!-- кандидат № 3 --> |портрет3 = [[Ӳкерчĕк:Asen_Vasilev_2023.jpg|160x160px|class=notpageimage]] |цвет3 = #4200FF |кандидат3 = [[Василев Асен|Асен Василев]] |партия3 = |коалиция3 = [[Улшӑнусем малалла пыратпӑр|УМП]]—[[Демократиллӗ Болгари|ДБ]] |глава партии с3 = [[2025]] |прошлый результат3 = 14,21% |прошлое число мест3 = 36 |мест получено3 = 37 |суммарное число мест3 = |изменение числа мест3 = {{Ӳсни}} 1 |число голосов3 = 408 845 |доля голосов3 = 12,6% |изменение доли голосов3 = <!-- кандидат № 4 --> |портрет4 = [[Ӳкерчĕк:Delyan Peevski 1 (portrait).jpg|160x160px|class=notpageimage]] |цвет4 = #0160AA |кандидат4 = [[Пеевски Делян|Делян Пеевски]] |партия4 = [[Тивӗҫпе ирӗклӗхсен юхӑмӗ|ТИЮ]] |коалиция4 = |глава партии с4 = [[2024]] |прошлый результат4 = 11,51% |прошлое число мест4 = 29 |мест получено4 = 21 |суммарное число мест4 = |изменение числа мест4 = {{Ӳкни}} 8 |число голосов4 = 230 693 |доля голосов4 = 7,12% |изменение доли голосов4 = <!-- кандидат № 5 --> |портрет5 = [[Ӳкерчĕк:Костадин Костадинов снимка (cropped).jpg|160x160px|class=notpageimage]] |цвет5 = #C09F62 |кандидат5 = [[Костадинов Костадин (политик)|Костадин Костадинов]] |партия5 = [[Чӗрӗлӳ (Болгарири парти)|Чӗрӗлӳ]] |коалиция5 = |глава партии с5 = [[2014]] |прошлый результат5 = 13,36% |прошлое число мест5 = 33 |мест получено5 = 12 |суммарное число мест5 = |изменение числа мест5 = {{Ӳкни}} 21 |число голосов5 = 137 940 |доля голосов5 = 4,25% |изменение доли голосов5 = |прочие партии = [[Мораль, пӗрлӗх, чыс|Меч]] * [[Аслӑлӑх (парти)|Аслӑлӑх]] |карта = 2026_Bulgarian_parliamentary_election.svg |ширина карты = 400px |альт. текст карты = |подпись карты = Суйлав округӗсем тӑрӑх пӗтӗмлетӳсем |карта2 = Bulgaria_2026_election.png |ширина карты2 = 400px |альт. текст карты2 = |подпись карты2 = Суйлав округӗсем тӑрӑх процентлӗ пӗтӗмлетӳсем |результат = }} '''[[Болгари]]ри {{тулли дата|2026|04|19}} парламент суйлавӗ''' ({{Lang-bg|Парламентарните избори в България през 2026 г.}}), вӑл {{Тулли дата|2025|12|11}} протестсене тата [[Желязков Росен|Росен Желязков]] [[Росен Желязков ертсе пырӑвӗ|ертсе пырӑвӗн]] ӗҫрен тухнине пула [[Халӑх пухӑвӗ (Болгари)|Халӑх пухӑвне]] 240 депутат суйлас тесе тунӑ. [[2021|2021 ҫултан]] шутласан [[Болгарири политика кризисӗ (2021-2026)|политика кризисне]] пула ку ҫиччӗмӗш суйлав. Ку суйлав кампанийӗн тӗп ыйтӑвӗсем: [[политикӑллӑ коррупци]], [[пурнӑҫ хакӗ]], [[суйлава ютҫӗртен витӗм]] тата [[суйлакансене туянни]]. [[2026|2026 ҫулхи]] [[кӑрлач уйӑхӗ]]нче [[Болгари президенчӗ|президент]] [[Радев Румен|Румен Радев]] ӗҫрен тухнӑ тата сулахай-центризм популизм суйлав коалицийӗ "[[Прогрессивлӗ Болгари]]" (ПБ) йӗркелесе вӑл парламенте кӗнӗрен [[Болгари]]ри политикӑллӑ лару-тӑру питӗ улшӑннӑ. Вӑл [[олигархи|олигарх]] тытӑмне аркатма пулнӑ. Кунччен [[Халӑх пухӑвӗ (Болгари)|Халӑх пухӑвӗнчи]] ҫӗнӗрен суйланасшӑнччӗ пысӑк коалицисем пулнӑ: [[ГЕРБ]]—[[Демократи вӑйӗсен пӗрлӗшӗвӗ|ДВП]] тата [[Улшӑнусем малалла пыратпӑр|УМП]]—[[Демократиллӗ Болгари|ДБ]]. Ку [[суйлава пыни]] питӗ пысӑк пулнӑ, 50% таран ӳснӗ. [[Прогрессивлӗ Болгари|ПБ]] 43,9%-пе ҫӗнтернӗ, вӑл вырӑнсен [[абсолютлӑ нумайрахӑш]]ӗ илнӗ. Урӑх партисем нумай вырӑн ҫухатнӑ тата 4%-лӗ суйлав пусахиччен сасӑсен 20% ҫитеймен. [[Улшӑнусем малалла пыратпӑр|УМП]]—[[Демократиллӗ Болгари|ДБ]] пӗр вырӑн ҫине нумайтарах илнӗ, [[ГЕРБ]]—[[Демократи вӑйӗсен пӗрлӗшӗвӗ|ДВП]] хӑй пулӑшнин ҫурри ҫухатнӑ, [[Тивӗҫпе ирӗклӗхсен юхӑмӗ|ТИЮ]] вара чи вӑйсӑр пӗтӗмлетӳ кӑтартнӑ ([[1994 |1994 ҫултан]] шутласан). Кунсӑр пуҫне, [[Болгар социализм партийӗ]]пе тытса пыракан [[БСП — Пӗрлешнӗ сулахаййисем]] альянсӗ (унӑн [[1991|1991 ҫулта]] йӗркеленӗренпе) пӗрремӗш хут парламенте кӗреймен. [[Чӗрӗлӳ (Болгарири парти)|Чӗрӗлӳсӗр]] пуҫне пур питӗ сылтӑм партийӗсем [[суйлав пусахи]]не ҫитмен, анчах вӑл та вырӑнсен 60% ҫухатнӑ. Ку суйлавӑн пӗтӗмлетӗвӗ — [[Прогрессивлӗ Болгари]] ҫӗнтерӗвӗ — [[евроскептицизм]]лӗ тата [[Раҫҫей]] [[Русофили|майлӑ]] вӑйӗсен ҫӗнтерӗвӗ пек хаклайнӑ. Румен Радев [[Европа Пӗрлешӗвӗ|Европа Пӗрлешӗвне]] хирӗҫ тата Раҫҫейпе ҫыхӑнусем тума хатӗрлӗх ҫинчен пӗр хут мар каланӑ. Ҫавӑнпа, ӑна [[Венгри]]н иртнӗ [[Венгри премьер-министрӗ|премьер-министрӗпе]] [[Виктор Орбан]]па, [[Словаки]]н [[Словаки премьер-министрӗ|премьер-министрӗпе]] [[Фицо Роберт|Роберт Фицӑпа]] танлаштарайнӑ, анчах ку танлаштарусене сирсе янӑ. Ҫӗнтерӳ хыҫҫӑн Радеве ЕП-ран та, Раҫҫейрен те саламлани янӑ. Вӑл, икӗ енне прагматизмпе пырать, каланӑ. == Истори умӗн == [[Болгарири парламент суйлавӗ (2024, юпа)|2024 ҫулхи юпа уйӑхӗнчи Болгарири парламент суйлавӗн]] пӗтӗмлетӗвӗнчен [[сахалрахӑш ертсе пырӑвӗ]] йӗркеленнӗ, [[Желязков Росен|Росен Желязков]] ([[ГЕРБ]] партийӗн пайташӗ) [[Болгари премьер-министрӗ]] пулса тӑнӑ. Ку ертсе пырӑва малалла партисем кӗнӗ: [[ГЕРБ]]—[[Демократи вӑйӗсен пӗрлӗшӗвӗ|ДВП]], [[БСП — Пӗрлешнӗ сулахаййисем|БСП—ПС]], [[Ҫав халӑх пур|ҪХП]] тата [[Тивӗҫпе ирӗклӗхсен юхӑмӗ|ТИЮ]]-ран уйрӑлнӑ [[Тивӗҫпе ирӗклӗхсен альянсӗ|ТИА]] партийӗ (ӗненӳ вотумӗнче вӑл ертсе пырӑва пулӑшнӑ)<ref>{{cite news |title=Bulgaria's parliament approves new coalition government led by centre-right's Rosen Zhelyazkov|url=https://apnews.com/article/bulgaria-parliament-government-prime-minister-zhelyazkov-borissov-6d053e278ddffeacc522c2313aea4006|date=16 January 2025|agency=Associated Press|access-date=16 January 2025}}</ref>. Анчах, [[2025 |2025 ҫулхи]] [[пуш уйӑхӗ]]нче [[Болгарин Конституци сучӗ]] йышӑнӑвӗ тӑрӑх [[Аслӑлӑх (парти)|Аслӑлӑх]] партийӗ [[Халӑх пухӑвӗ (Болгари)|Халӑх пухӑвне]] кӗнӗ те тата вӑл коалицие минимумччен 121 вырӑнччен пӗчӗклетнӗ, оппозицин 119 вырӑнӗсем пур<ref>{{cite web |date=13 March 2025 |title=Bulgaria – March 2025 {{!}} The Global State of Democracy |url=https://www.idea.int/democracytracker/report/bulgaria/march-2025 |access-date=23 April 2026 |publisher=International Institute for Democracy and Electoral Assistance}}</ref><ref>{{cite web |last=Aktan |first=Sertac |date=14 March 2025 |title=Velichie party joins Bulgarian parliament, coalition majority now at risk |url=https://www.euronews.com/my-europe/2025/03/14/vote-recount-changes-political-landscape-in-bulgaria |access-date=23 April 2026 |website=Euronews}}</ref><ref>{{cite web |last=Kilova|first=Milena|date=19 March 2025|title=Shte ostane li stabilno upravlenieto sled vlizaneto na 'Velichie' v parlamenta?|script-title=bg:Ще остане ли стабилно управлението след влизането на 'Величие' в парламента?|trans-title=Will the government remain stable after the majority enters Parliament?|url=https://bntnews.bg/news/shte-ostane-li-stabilno-upravlenieto-sled-vlizaneto-na-velichie-v-parlamenta-1331404news.html|website=BNT News|language=bg}}</ref>. Ҫӗнӗрен шутлани ертсе пырӑвӑн нумайрахӑшӗ пӗтсен [[Тивӗҫпе ирӗклӗхсен юхӑмӗ|ТИЮ]]—[[Тивӗҫпе ирӗклӗхсен юхӑмӗ — Ҫӗнӗ пуҫламӑш|Ҫӗнӗ пуҫламӑш]] лидерӗ Делян Пеевски ертсе пырӑва пулӑшма сӑмах панӑран [[Тивӗҫпе ирӗклӗхсен альянсӗ|ТИА]] [[2025|2025 ҫулхи]] [[ака уйӑхӗ]]нче ертсе пыруран тухнӑ, мӗншӗн тесен вӑл Пеевскипе ертсе пырӑва пулӑшас килмест<ref>{{cite web |last=Kostadinova|first=Simona|date=15 April 2025|title=DPS-Dogan reshi: Napuska upravlyavashtoto mnozinstvo|script-title=bg:ДПС-Доган реши: Напуска управляващото мнозинство|trans-title=DPS-Dogan decided: leaving the ruling majority|url=https://www.mediapool.bg/dps-dogan-reshi-napuska-upravlyavashtoto-mnozinstvo-news370294.html|access-date=16 April 2026|website=Mediapool.bg|language=bg}}</ref><ref>{{cite news |last=Kostov|first=Konstantin|date=16 April 2025|title=Tova pravitelstvo shte otselee, spored lidera na 'Velichie' Ivelin Mikhaĭlov|script-title=bg:Това правителство ще оцелее, според лидера на 'Величие' Ивелин Михайлов|trans-title=This government will survive, according to "Velichie" leader Ivelin Mihaylov|url=https://www.bta.bg/bg/news/bulgaria/873237-tova-pravitelstvo-shte-otselee-spored-lidera-na-velichie-ivelin-mihaylov|access-date=16 April 2026|agency=Bulgarian News Agency|language=bg}}</ref>. Ертсе пыру Пеевски пулӑшнипе ӗненменлӗх вотумӗ тӳссе ирттернӗ<ref>{{cite news |date=11 December 2025 |title=Bulgaria's government resigns after mass protests, while motion of no confidence defeated |url=https://sofiaglobe.com/2025/12/11/bulgarias-government-resigns-after-mass-protests-while-motion-of-no-confidence-defeated/ |access-date=23 April 2026 |work=The Sofia Globe}}</ref>. Протестсенчен тата коррунцирен 2025 ҫулхи раштав уйӑхӗнче Желязков ертсе пырӑвӗ ӗҫрен тухнӑ<ref>{{cite news |last=Jochecová|first=Ketrin|date=11 December 2025|title=Bulgarian government collapses after weeks of mass protests|url=https://www.politico.eu/article/bulgaria-government-collapse-resigns-pm-rosen-zhelyazkov/|access-date=11 December 2025|work=Politico}}</ref><ref>{{cite news |last1=Henley|first1=Jon|last2=Henley|first2=Jon|date=11 December 2025|title=Bulgarian government resigns after mass anti-corruption protests|url=https://www.theguardian.com/world/2025/dec/11/bulgarian-government-resigns-mass-anti-corruption-protests|access-date=11 December 2025|work=The Guardian}}</ref>. Желязков ертсе пырӑвӗн тӗп шантарӑвӗ — [[Еврозона|еврозонӑна]] кӗни, 2025 ҫулта ку пурнӑҫланнӑ<ref>{{cite news |date=27 April 2025|title=European Council President welcomes Bulgaria's efforts towards euro zone, support for Ukraine|url=https://sofiaglobe.com/2025/04/27/european-council-president-welcomes-bulgarias-efforts-toward-euro-zone-support-for-ukraine/|access-date=22 April 2026|work=The Sofia Globe}}</ref><ref>{{cite news |date=20 March 2025|title=Bulgarian PM discusses country's euro zone accession with ECB, Eurogroup heads|url=https://sofiaglobe.com/2025/03/20/bulgarian-pm-discusses-countrys-euro-zone-accession-with-ecb-eurogroup-heads/|access-date=22 April 2026|work=The Sofia Globe}}</ref><ref>{{cite web |last=Nikolov|first=Krassen|date=5 February 2025|title=New Bulgarian government confirms commitment to eurozone entry|url=https://www.euractiv.com/section/politics/news/new-bulgarian-government-confirms-commitment-to-eurozone-entry/|website=Euroactiv|access-date=22 April 2026}}</ref><ref>{{cite news |last=Maclachlan |first=Eden |date=28 December 2025 |title=Bulgaria prepares to join eurozone amid fears of Russian-backed disinformation |url=https://www.theguardian.com/world/2025/dec/28/bulgaria-europe-eurozone-russia-disinformation-economy |access-date=22 April 2026 |work=The Guardian}}</ref>. Радев еврозонӑна кӗнине хирӗҫ пулнӑ, ӑна чарнишӗн вӑл 2025 ҫулта референдум тунӑ, анчах Конституци сучӗ куна пӑрахӑҫланӑ<ref>{{cite web |date=12 May 2025 |title=Bulgaria's president calls for referendum on euro despite court ruling it would be unconstitutional |url=http://constitutionnet.org/news/bulgarias-president-calls-referendum-euro-despite-court-ruling-it-would-be-unconstitutional |access-date=22 April 2026 |website=ConstitutionNet}}</ref><ref>{{cite web |last=Thavard |first=Blaga |date=5 June 2025 |title=Populism over Principle|url=https://verfassungsblog.de/bulgaria-referendum-euro/ |website=Verfassungsblog |doi=10.59704/12b0b834da187d02 |issn=2366-7044 |access-date=22 April 2026}}</ref><ref>{{cite news |date=13 May 2025 |title=Bulgarian Parliament Speaker rejects President's request for vote on euro referendum – reports |url=https://sofiaglobe.com/2025/05/13/bulgarian-parliament-speaker-rejects-presidents-request-for-vote-on-euro-referendum-reports/ |access-date=22 April 2026 |work=The Sofia Globe}}</ref><ref>{{cite web |date=10 June 2025 |title=Bulgarian Constitutional Court rejects President's bid to annul Speaker's decision on euro referendum |url=https://sofiaglobe.com/2025/06/10/bulgarian-constitutional-court-rejects-presidents-bid-to-annul-speakers-decision-on-euro-referendum/ |access-date=22 April 2026 |work=The Sofia Globe}}</ref><ref>{{cite web |date=19 November 2025 |title=Bulgaria's President Slams Parliament Over Ignored Referendum Proposal on Euro Adoption |url=https://www.novinite.com/articles/235535/Bulgaria%27s+President+Slams+Parliament+Over+Ignored+Referendum+Proposal+on+Euro+Adoption |access-date=22 April 2026 |website=Novinite}}</ref>. 2026 ҫулта ҫӗнӗ суйлав тума йышӑннӑран суйлава хутшӑнас тесе президент Радев ӗҫрен тухнӑ<ref>{{cite web |last=Shleton|first=Jon|date=19 January 2026|title=Bulgaria: President Radev steps down before snap election|url=https://www.dw.com/en/bulgaria-president-radev-steps-down-before-snap-election/a-75572086|access-date=22 April 2026|website=DW.com}}</ref><ref>{{cite news |date=19 March 2026 |title=Bulgaria's 2026 elections: Radev launches programme, with emphasis on economy |url=https://sofiaglobe.com/2026/03/19/bulgarias-2026-elections-radev-launches-programme-with-emphasis-on-economy/ |access-date=22 April 2026 |work=The Sofia Globe}}</ref>. {{Тулли дата|2026|02|18}} [[Болгари президенчӗ]] [[Йотова Илияна|Илияна Йотова]] премьер-министр [[Гюров Андрей|Андрей Гюровпа]] вӑхӑтлӑха ертсе пыру лартнӑ, ҫӗнӗ парламент суйлавӗ [[Ака, 19|акан 19-мӗшӗнче]] тума йышӑннӑ пулнӑ<ref>{{cite news |url=https://apnews.com/article/bulgaria-interim-government-president-elections-yotova-instability-c26f450ecbf8c28ec441306210493bd0|title=Bulgarian president appoints caretaker government and sets snap election date for April 19|agency=Associated Press|date=19 February 2026|access-date=19 February 2026}}</ref><ref>{{cite news |last=Knapp|first=Ferdinand|date=18 February 2026|title=Bulgaria to hold snap election in April|url=https://www.politico.eu/article/bulgaria-ilijana-iotova-holds-snap-election-april/|access-date=19 April 2026|work=Politico}}</ref><ref>{{cite news |date=18 February 2026|title=Bulgaria ⁠to hold snap parliamentary election on April 19 after protests|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/18/bulgaria-%e2%81%a0to-hold-snap-parliamentary-election-on-april-19-after-protests|access-date=19 February 2026|agency=Al Jazeera}}</ref>. Гюров [[Европа Пӗрлешӗвӗ|ЕП-е]] [[Раҫҫей]]рен витӗме хирӗҫ кӗрешӳре пулӑшма ыйтнӑ<ref>{{cite news |last=Roussi|first=Antoaneta|date=1 April 2026|title=Bulgaria requests EU support to fend off election meddling in April vote|url=https://www.politico.eu/article/bulgaria-turns-to-eu-to-fend-off-election-meddling/|access-date=22 April 2026|work=Politico}}</ref>. Ҫакна хуравласа, Радев унӑн партин пулма пултаракан ӑнӑҫӑвӗ Болгарири [[Румынири президент суйлавӗ (2024)|Румыни моделӗ тӑрӑх суйлава пӑрахма хӗтӗртме пултарать]], каланӑ<ref>{{cite web |last=Todorov|first=Svetoslav|date=7 April 2026|title=Bulgaria Ex-President Alleges Plan Underway to Discredit Expected Election Win|url=https://balkaninsight.com/2026/04/07/bulgaria-ex-president-alleges-plan-underway-to-discredit-expected-election-win/bi/|access-date=22 April 2026|website=Balkan Insight}}</ref>. == Суйлав системи == [[Халӑх пухӑвӗ (Болгари)|Халӑх пухӑвӗн]] 240 пайташӗ уҫнӑ ят-йыш тата пропорци элчӗлӗх системмипе суйланть. Болгарире 31 нумай мандатлӑ суйлав округӗ пур, вӗсенчи вырӑнсем 4-ран 19-ччен пулма пултарать. Пур партисем е суйлав коалицийӗ валли суйлав пусахи — 4 %. Вырӑнсем нумайрахӑш юлавӗ е [[Харе квоти]] усӑ курнипе пайланнаҫҫӗ<ref>{{cite web |title=Republic of Bulgaria Election for Narodno Sabranie (Bulgarian National Assembly) |url=https://www.electionguide.org/elections/id/3595/ |website=IFES Election Guide |date=23 August 2023 |access-date=19 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Electoral system for national legislature – Bulgaria |url=https://www.idea.int/answer/ans1303551645461599 |website=International IDEA |date=2026 |access-date=19 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |date=3 March 2026 |title=Bulgaria, Early Parliamentary Elections, 19 April 2026: Needs Assessment Mission Report |url=https://odihr.osce.org/sites/default/files/documents/official_documents/2026/03/Bulgaria%202026%20early%20parliamentary_%20NAM%20report_03.03.2026.pdf |access-date=20 April 2026 |publisher=[[Office for Democratic Institutions and Human Rights|OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights]]}}</ref>. == Кампани == [[File:Rumen-Radev-with-Frank-Walter-Steinmeier (cropped 2).jpg|thumb|150px|2025 ҫулхи авӑн уйӑхӗнче Радев президент]] 2026 ҫулхи кӑрлач уйӑхӗнче [[Радев Румен|Радев]] [[Болгари президенчӗ]]н ӗҫӗнчен тухнӑ<ref>{{cite news |last=Nenov |first=Stoyan |date=23 January 2026 |title=Bulgaria's Radev steps down as president, expected to launch own party |url=https://www.reuters.com/world/bulgarian-court-approves-president-radevs-resignation-2026-01-23/ |access-date=23 January 2026 |agency=Reuters}}</ref> хыҫҫӑн суйлава хутшӑнас тесе вӑл сулахай-центризм [[Прогрессивлӗ Болгари]] партин тунӑ<ref>{{cite web |last=Atanasova |first=Maria |url=https://fakti.bg/en/bulgaria/1038799-antoaneta-hristova-progresivna-balgaria-na-rumen-radev-prevzema-lavata-nisha |title=Antoaneta Hristova: Rumen Radev's 'Progressive Bulgaria' takes over the left niche |date=3 March 2026 |website=[[:bg:Fakti.bg|Fakti.bg]] |quote=According to experts, Rumen Radev's actions give a categorical signal about the political orientation of the new project, which is aimed directly at the voters of the centenary. 'This is a firm message, there is no doubt what it can be. This is a center-left political party. This is the niche that the BSP has gradually vacated,' Antoaneta Hristova is categorical.}}</ref>. Ҫав вӑхӑтра Радев [[коррупци]]е хирӗҫхи простестене пулӑшнӑран хӑй кампани валли вӑл малалла кирлӗ йывӑрлӑхсем палӑртнӑ: пурнӑҫ хакӗн кризисӗ, суйлакансене туянни тата пысӑк коррупци. Радев, "тытса панин [[олигархи]] системинне" пӑрахать, сӑмах панӑ<ref name="Toshkov 2026">{{cite news |last=Toshkov |first=Veselin |date=19 April 2026 |title=Former president Rumen Radev will win Bulgaria election, exit poll suggests |url=https://www.pbs.org/newshour/world/former-president-rumen-radev-will-win-bulgaria-election-exit-poll-suggests |archive-url=http://web.archive.org/web/20260420022935/https://www.pbs.org/newshour/world/former-president-rumen-radev-will-win-bulgaria-election-exit-poll-suggests| archive-date=20 April 2026 |access-date=19 April 2026 |work=PBS News}}</ref><ref name="Lefkowitz & Mcallister 2026">{{cite news |last1=Lefkowitz |first1=Alex |last2=Mcallister |first2=Edward |date=19 April 2026 |title=Bulgaria's pro-Russian former president set for landslide election win, exit polls show |url=https://www.reuters.com/world/europe/bulgaria-votes-pro-russian-former-president-leads-polls-2026-04-19/ |access-date=19 April 2026 |agency=Reuters}}</ref><ref name="Maguire 2026">{{cite news |last=Maguire |first=Christine |date=19 April 2026 |title=Exit poll shows former President Radev's party set to win Bulgaria election |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/19/exit-poll-shows-former-president-radevs-party-set-to-win-bulgaria-election |access-date=19 April 2026 |agency=Al Jazeera}}</ref>. Суйлавчченхи протестсенче вӑл ҫавӑн пек тенисем каланӑ<ref name="Toshkov 2026"/><ref name="Lefkowitz & Mcallister 2026"/><ref name="Maguire 2026"/>. Пушӑн 19-мӗшӗнче Радев Прогрессивлӗ Болгари партийӗн программин суйлавчченхи кампанийӗ пуҫланӑ<ref name="Radev programme">{{cite news |title=Bulgaria's 2026 elections: Radev launches programme, with emphasis on economy |url=https://sofiaglobe.com/2026/03/19/bulgarias-2026-elections-radev-launches-programme-with-emphasis-on-economy/ |date=19 March 2026 |access-date=15 April 2026 |work=The Sofia Globe |quote=Radev spoke of modern infrastructure, cheap and promising energy, the battle against poverty, solving the demographic crisis, ensuring Bulgarian children's access to quality education, reducing payments by citizens for health care, protecting nature while ensuring a balance between development and nature conservation, the fight against crime in particular against young people using narcotics, strengthening military modernisation, tourism that lasts all four seasons and he spoke in praise of Bulgaria's 'wonderful sports people'.}}</ref><ref name="Campaign period">{{cite news |title=Bulgaria's April 2026 parliamentary elections: The Sofia Globe's factfile |url=https://sofiaglobe.com/2026/03/19/bulgarias-april-2026-parliamentary-elections-the-sofia-globes-factfile/ |date=19 March 2026 |access-date=15 April 2026 |work=The Sofia Globe |quote=March 20 marks the official campaign period ahead of Bulgaria's April 19 2026 [sic] early National Assembly elections, in which 240 MPs are to be elected.}}</ref>. Пӗтӗмпех шутласан, [[Тӗп суйлав комиссийӗ (Болгари)|Тӗп суйлав комиссийӗ]] (ТСК) пӗлӗмӗсем тӑрӑх, пурӗ 4786 кандидат суйланнӑ, вӗсенчен 3347 арҫын тата 1439 хӗрарӑм<ref name="Campaign period"/>. ТСК пӗлӗмӗпе, [[Болгари]]ри сасӑ тивӗҫӗллӗ ҫынсен йышӗ 6 641 768 болгари элтешӗ<ref name="Campaign period"/>. Пушӑн 18-мӗшӗнче [[Хасково|Хасковӑра]] суйлакана туянма тӑрӑшнӑран виҫӗ ҫынна полици арестленӗ<ref>{{cite news |title=Bulgaria's Interior Ministry in special operations against vote-buying ahead of April elections |url=https://sofiaglobe.com/2026/03/19/bulgarias-interior-ministry-in-special-operations-against-vote-buying-ahead-of-april-elections/ |date=19 March 2026 |access-date=15 April 2026 |work=The Sofia Globe |quote=An Interior Ministry media statement said during the operation in Haskovo, lists of names and significant sums of money were discovered. Voters were being told to support a particular political party, and were told the party's ballot number, according to the statement, which did not identify the party.}}</ref>. Пушӑн 26-мӗшӗнче [[Шалти ӗҫсен министрлӗхӗ (Болгари)|Шалти ӗҫсен министрӗн]] ӗҫне вӑхӑтлӑха тӑваканӗ [[Дечев Эмиль |Эмиль Дечев]] каланӑ тӑрӑх [[Болгарири парламент суйлавӗ (2024, юпа)|2024 ҫулхи юпа уйӑхӗнчи суйлавпа]] танлаштарсан суйлав саккунлӑхӗн пӑснин шай 500-600% ӳснӗ<ref>{{cite news |title=Bulgaria's April elections: Dozens arrested in new police crackdowns against vote-buying |url=https://sofiaglobe.com/2026/03/26/bulgarias-april-elections-dozens-arrested-in-new-police-crackdowns-against-vote-buying/ |date=26 March 2026 |access-date=15 April 2026 |work=The Sofia Globe |quote=Before the October 2024 elections, there were 52 reports from the public about breaches of election law, and now the number was 383.}}</ref>. Малалла, ака уйӑхӗн вӑхӑтӗнче ([[суйлав кампанийӗ]]) суйлакансене туяннишӗн нумай хатӗрлӗхсем тӑвакансене арестленӗ тата пӗтӗмпе 1 миллион [[евро]] ытла укҫа тытса илнӗ<ref>{{cite news |title=Bulgaria's April elections: Million euro seized so far in police operations against vote-buying |url=https://sofiaglobe.com/2026/04/14/bulgarias-april-elections-million-euro-seized-so-far-in-police-operations-against-vote-buying/ |date=14 April 2026 |access-date=15 April 2026 |work=The Sofia Globe |quote=Police have confiscated a million euro so far in operations against vote-buying ahead of Bulgaria's April 19 2026 early parliamentary elections, Interior Ministry chief secretary Georgi Kandev said on Facebook on April 14.}}</ref>. Акан 19-мӗшӗнче Шалти ӗҫсен министрлӗхӗн пӗлӗмӗпе суйлав саккунлӑхне пӑснин тӑрӑшӗсем пур хутшӑнакан партисенчен абсолютлӑ нумайрахӑш [[Тивӗҫпе ирӗклӗхсен юхӑмӗ|ТИЮ]]-шӑн тата [[ГЕРБ]]—[[Демократи вӑйӗсен пӗрлӗшӗвӗ|ДВП]]-шӑн планланнӑ<ref>{{cite web |last=Ivanov |first=Mihail |title=Bulgaria enters uncharted territory as Radev wins big |url=https://www.dw.com/en/bulgaria-enters-uncharted-territory-as-radev-wins-big/a-76856059 |date=20 April 2026 |access-date=20 April 2026 |website=DW.com |quote=After polling stations closed, the Bulgarian Interior Ministry announced that DPS and GERB ranked first and second in official reports of vote-buying, generating 631 and 318 reports respectively.}}</ref><ref>{{cite news |title=Interior Minister Announces Parties Featured in Election Offence Alerts |url=https://www.bta.bg/en/news/bulgaria/1109396-interior-minister-announces-parties-featured-in-election-offence-alerts |date=19 April 2026 |access-date=20 April 2026 |agency=Bulgarian News Agency |quote=The Movement for Rights and Freedoms are 'the champions' with 631 tipoffs for election-related offences against them. Following are the other parties: 318 for GERB, 18 for Vazrazhdane, 16 for Progressive Bulgaria, 13 for BSP, 11 for Continue the Change - Democratic Bulgaria, 7 for Velichie, 4 for There Is Such a People and 2 for MECh.}}</ref><ref>{{cite web |last=Atansova |first=Maria |title=Nearly 3,000 signals for election crimes |url=https://fakti.bg/en/bulgaria/1049314-blizo-3000-sa-signalite-za-izborni-prestaplenia |date=19 April 2026 |access-date=20 April 2026 |website=Fakti.bg |quote=Emil Dechev revealed that 631 signals for election crimes were filed in favor of the MRF, 318 signals in favor of GERB, 18 signals for 'Vazrazhdane', 16 signals for 'Progressive Bulgaria', 13 signals in favor of the BSP, 11 for PP-DB, 7 for 'Velicie', 4 in favor of ITN and 2 for election crimes in favor of MECH.}}</ref>. == Ыйтса тухнисем == {{wide image|2026-bg-election-polls.png|1000px|Тунӑ ыйтса тухнисен ӳкни}} == Пӗтӗмлетӳ == {| class="wikitable" style="text-align:right" |+Пӗтӗмлетӳ | colspan="7" |[[Ӳкерчĕк:Bulgaria National Assembly 2026.svg|центр]] |- ! colspan="2" |Парти/коалици !Сасӑсем !% !Вырӑн !± |- | style="background-color:#1A493F" | | align="left" |[[Прогрессивлӗ Болгари]] |1&nbsp;444&nbsp;920 |44,594 |131 |ҫӗнни |- | style="background-color:#0056A7" | | align="left" |[[ГЕРБ]]–[[Демократи вӑйӗсен пӗрлӗшӗвӗ|ДВП]] коалицийӗ |433&nbsp;755 |13,387 |39 |{{ӳкни}}27 |- | style="background-color:#4200FF" | | align="left" |[[Улшӑнусем малалла пыратпӑр|УМП]]–[[Демократиллӗ Болгари|ДБ]] коалицийӗ |408&nbsp;846 |12,618 |37 |{{ӳсни}}1 |- | style="background-color:#0160AA" | | align="left" |[[Тивӗҫпе ирӗклӗхсен юхӑмӗ|ТИЮ]] |230&nbsp;693 |7,120 |21 |{{ӳкни}}8 |- | style="background-color:#C09F62" | | align="left" |[[Чӗрӗлӳ (Болгарири парти)|Чӗрӗлӳ]] |137&nbsp;940 |4,257 |12 |{{ӳкни}}21 |- | style="background-color:#1A2C44" | | align="left" |[[Мораль, пӗрлӗх, чыс|МПЧ]] |104&nbsp;506 |3,225 |0 |{{ӳкни}}11 |- | style="background-color:#AC2225" | | align="left" |[[Аслӑлӑх (парти)|Аслӑлӑх]] |100&nbsp;572 |3,104 |0 |{{ӳкни}}10 |- | style="background-color:#D61920" | | align="left" |[[Болгар социализм партийӗ|БСП]] – [[БСП — Пӗрлешнӗ сулахаййисем|ПС]] |97&nbsp;753 |3,017 |0 |{{ӳкни}}19 |- | style="background-color:#afd0db" | | align="left" |[[Шевле (парти)|Шевле]] |93&nbsp;559 |2,887 |0 |ҫӗнни |- | style="background-color:#8A2BE2" | | align="left" |[[Тивӗҫпе ирӗклӗхсен альянсӗ|ТИА]] |50&nbsp;759 |1,567 |0 |{{ӳкни}}19 |- | style="background-color:#4BB9DE" | | align="left" |[[Ҫав халӑх пур|ҪХП]] |23&nbsp;861 |0,736 |0 |{{ӳкни}}17 |- | style="background-color:#3c38a6" | | align="left" |Коррупцие хирӗҫхи блок |18&nbsp;999 |0,586 |0 |{{steady}} |- | style="background-color:#0C73AD" | | align="left" |[[Кӑвак Булгари]] коалицийӗ |18&nbsp;640 |0,575 |0 |{{steady}} |- | style="background-color:#debd62" | | align="left" |Болгари пӗлет |17&nbsp;263 |0,533 |0 |{{steady}} |- | style="background-color:#7aa148" | | align="left" |[[Тӳрӗ демократи]] |10&nbsp;032 |0,310 |0 |ҫӗнни |- | style="background-color:#244a1c" | | align="left" |[[Наци (Болгарири парти)|Наци]] |9&nbsp;804 |0,303 |0 |ҫӗнни |- | style="background-color:#0f592a" | | align="left" |[[Партисӗр кандидатсен юхӑмӗ]] |9&nbsp;761 |0,301 |0 |ҫӗнни |- | style="background-color:#581C63" | | align="left" |[[Парӑнман Болгари]] |6&nbsp;221 |0,192 |0 |ҫӗнни |- | style="background-color:#112369" | | align="left" |[[Халӑх сасси (Болгари)|Халӑх сасси]] |4&nbsp;665 |0,144 |0 |ҫӗнни |- | style="background-color:#E60B4F" | | align="left" |[["Тӗрӗс тата тӗрӗс ҫеҫ" халӑх партийӗ]] |4&nbsp;392 |0,136 |0 |{{steady}} |- | style="background-color:#0056A7" | | align="left" |Манӑн Болгари коалицийӗ |4&nbsp;358 |0,135 |0 |{{steady}} |- | style="background-color:#048C46" | | align="left" |[[Симӗссисен партийӗ (Болгари)|Симӗссисен партийӗ]] |3&nbsp;027 |0,093 |0 |{{steady}} |- | style="background-color:#3B5998" | | align="left" |[[Болгар нациллӗ пӗрлешӗвӗ|Хирӗҫ тӑни]] |1&nbsp;897 |0,059 |0 |{{steady}} |- | style="background-color:#9ebd8f" | | align="left" |Пушӑн виҫҫӗмӗшӗ коалицийӗ |1&nbsp;840 |0,057 |0 |ҫӗнни |- | style="background-color:gray" | | align="left" |[[Пӑхӑнман кандидат]] |2&nbsp;093 |0,065 |0 | — |- | colspan="2" | '''Пӗтӗмӗшле''' | '''3&nbsp;240&nbsp;156''' | '''100''' | '''240''' | — |- ! colspan="6" | |- | colspan="2" | Кандидатсемшӗн сасӑсем | 3&nbsp;240&nbsp;156 | 98,46 | — | — |- | colspan="2" |[[Пурне хирӗҫ]] |50&nbsp;733 | 1,54 | — | — |- | colspan="2" | '''Пурӗ''' | '''3&nbsp;290&nbsp;889''' | '''100''' | — | — |- ! colspan="6" | |- | colspan="2" align="left" |Юрӑхлӑ бюллетень |3&nbsp;290&nbsp;889 |97,93 |- | colspan="2" align="left" |Юрӑхсӑр бюллетень |69&nbsp;441 |2,07 |- | colspan="2" align="left" |'''Пурӗ''' |'''3&nbsp;360&nbsp;330''' |'''100''' |- | colspan="2" align="left" |Суйлакансем/пыни |6&nbsp;575&nbsp;151 |51,11 |- | colspan="7" align="left" |Ҫӑлкуҫ: [https://results.cik.bg/pe202604/rezultati/index.html ТСК-ӑн вӗҫлесе пӗтӗмлетни] {{ref-hu}} |} == Ҫавӑн пек пӑхӑр == * [[Венгрири парламент суйлавӗ (2026)]] * [[Радев Румен]] * [[Йотова Илияна]] * [[Гюров Андрей]] == Асӑрхавсем == {{Асӑрхавсем}} [[Категори:Болгарири суйлав]] [[Категори:Европӑри 2026 ҫулхи суйлав]] [[Категори:Болгарири 2026 ҫул]] [[Категори:Болгарири парламент суйлавӗ]] nses7zwq5t38fturtffxis9kdrspp2o 0 129868 873813 873466 2026-05-10T09:35:16Z Ellodanis5 17302 873813 wikitext text/x-wiki [[File:Jean Louis Ernest Meissonier (1815-1891) - The Hired Assassins (Les Bravi) - P327 - The Wallace Collection.jpg|thumb|The Hired Assassins, (Jean Louis) Ernest Meissonier, 1852, from the Wallace Collection]] {{Пĕлтерĕшсем|Кĕрĕшнĕ вĕлеревçĕ (пĕлтерĕшсем)}} :{{redirect|Киллер|Киллер (пĕлтерĕшсем)}} '''Кĕрĕшнĕ вĕлеревçĕ'''<ref>Антонян Юрий Миранович. [https://cyberleninka.ru/article/n/naemnye-ubiytsy-kak-osobo-opasnye-prestupniki Наемные убийцы как особо опасные преступники]</ref>, е '''ки́ллер'''<ref>[https://sl.ceur.ru/dictionary/item113790/ Киллер] — СЛОВАРЬ ЭКСПЕРТА.</ref> ({{lang-en|killer}} — «вĕлеревçĕ») — вĕлерÿ ĕçпулăмне хăйĕн хистевĕпе мар, тÿлевлĕн е саккаспа тăвакан çын<ref>Комментарий к Уголовному кодексу Российской Федерации. Под ред. В. М. Лебедева. — 8-е изд. — Юрайт.</ref>. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == {{Викисловарь|киллер}} * [https://posmotre.li/%D0%9D%D0%B0%D1%91%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%83%D0%B1%D0%B8%D0%B9%D1%86%D0%B0 Наёмный убийца] *[https://www.fbi.gov/news/stories/2013/january/murder-for-hire/murder-for-hire Murder-for-Hire: Web Hits of a Deadly Kind] ([[Federal Bureau of Investigation|FBI]]) {{Внешние ссылки}} [[Категори:Кĕрĕшнĕ вĕлеревçĕсем| ]] [[Категори:Киллер]] 3m1rab9zm01q1xfnoeamnnfsfegxr3x 0 129869 873812 873469 2026-05-10T09:11:43Z Ellodanis5 17302 873812 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Кĕрĕшнĕ ĕçлевçĕ (фильм)}} [[Ӳкерчĕк:Batraki XIX-XX.jpg|thumb|right|300пкс|Кĕрĕшнĕ ĕçлевçĕсем (XIX ĕмĕр — XX ĕмĕр пуçламăшĕ)]] [[Ӳкерчĕк:Migrant worker of china.jpg|мини|300x300пкс|Кĕрĕшнĕ ĕçлевçĕсем]] '''Кĕрĕшнĕ ĕçлевçĕ''' — [[Йĕркелĕм (хуçалăх субъекчĕ)|йĕркелĕм]]ре, [[организаци]]ре тата урăх тĕлте мĕнле те пулин ĕçсене пурнăçлама йышăннă [[çын]] ([[харкамлăхла сăпат]]). == Çавăн пекех == * [[Ĕçлевçĕ]] * [[Пролетариат]] * [[Раççей Федерацийĕн ĕçлев кодексĕ]] * [[Ĕçлев хутшăнăвĕсем]] * [[Ĕçлев меслечĕ]] * [[Хĕрарăм ĕçлевĕ]] * [[Ĕçсĕрлĕх]] * [[Страйк]] == Литература == * Наймать // Толковый словарь живого великорусского языка : в 4 т. / авт.-сост. В. И. Даль. — 2-е изд. — СПб. : Типография М. О. Вольфа, 1880—1882. * Батрак // Толковый словарь живого великорусского языка : в 4 т. / авт.-сост. В. И. Даль. — 2-е изд. — СПб. : Типография М. О. Вольфа, 1880—1882. * Казак // Толковый словарь живого великорусского языка : в 4 т. / авт.-сост. В. И. Даль. — 2-е изд. — СПб. : Типография М. О. Вольфа, 1880—1882. * Mercennarii // Реальный словарь классических древностей / Авт.-сост. Ф. Любкер ; Под ред. членов Общества классической филологии и педагогики Ф. Гельбке, Л. Георгиевского, Ф. Зелинского, В. Канского, М. Куторги и П. Никитина. — СПб., 1885. * [[s:Кустарная перепись 1894-95 года в Пермской губернии (Ленин)/Статья вторая/V|V. Крупные и мелкие заведения. — Доходы кустарей, Кустарная перепись 1894/95 года в Пермской губернии и общие вопросы «кустарной» промышленности, Владимир Ильич Ленин.]] * Приказ Министра обороны Российской Федерации от 26 июля 2010 г. № 1010 «О дополнительных мерах по повышению эффективности использования фондов денежного довольствия военнослужащих и оплаты труда лиц гражданского персонала Вооружённых Сил Российской Федерации». == Каçăсем == * [http://bd.fom.ru/report/map/az/0-9/177_4056/dd011708 Понятие «Наёмный работник»]. {{Тулаш каçăсем}} [[Категори:Капитализм]] [[Категори:Экономика терминĕсем]] [[Категори:Çар тивĕç-ирĕкĕ| ]] 42v6jjvs7uwnm0n1cfv4eqfn87fbqov 0 129881 873811 873509 2026-05-10T08:58:04Z Ellodanis5 17302 873811 wikitext text/x-wiki [[File:Noble assembly by V. Chambers.jpg|thumb|Пĕрремĕш Кĕтерне майра патша вăхăтĕнчи (Раççей империйĕ) Тăрăнсен пухăвĕ]] [[File:Ball at Saint Petersburg Noble Assembly 1913 by Dmitry Nikolayevich Kardovsky.jpg|thumb|Петербургри тăрăнсен пухăвĕнчи бал]] {{Пĕлтерĕшсем}} '''Тăрăнсен пухăвĕ''', е '''Чыслăх пухăвĕ''', — [[Раççей империйĕ]]нчи тăрăнсен хăйертÿлĕх органĕ (тытăмĕ), 1766 — 1917-мĕш çулсенче вăйра тăнă: кĕпĕрнесен шайĕнче тата уессен шайĕнче. 1766-мĕш çултанах йĕркеленме пуçланă пулин те, ятарлă саккунлăх ку енĕпе 1785-мĕш çулта çеç тухнă <!-- года. Однако лишь «[[Учреждение о губерниях 1775 года|Учреждение для управления губерниями]]» и «[[Жалованная грамота дворянству]]» года законодательно определили порядок функционирования дворянских собраний.--> == Çавăн пекех == * [https://nobility.moscow Сайт Московского Дворянского Собрания] * [https://dzen.ru/nobility Канал на Dzen.ru Московского Дворянского Собрания] * [http://www.noblesse-russie.org/ Сайт Союза Дворян (Union de la Noblesse Russe, UNR)] * [https://russiannobility.org/ Сайт Ассоциации русского дворянства в Америке] * [[:ru:Категория:Дворянское собрание|Дворянские собрания по регионам]] == Литература == * {{ВТ-ЭСБЕ|Дворянство}} * Беловинский Л. В. Дворянское собрание // Иллюстрированный энциклопедический историко-бытовой словарь русского народа. XVIII — начало XIX в. / Под ред. Н. Ерёминой. — М.: Эксмо, 2007. — С. 159—160. — 784 с.: — ил. с. — 5000 экз. — ISBN 978-5-699-24458-4. [[Категори:Раççей империйĕнчи вырăнти хăйертӳлĕх]] [[Категори:Тăрăнсен пухăвĕ|*]] [[Категори:Тăрăн]] [[Категори:Тăрăнлăх]] i1i5yh7mpvmtdy308nitmx4btobwmmi 0 129896 873802 873585 2026-05-09T20:03:42Z Ellodanis5 17302 873802 wikitext text/x-wiki [[File:VDS pg401 L' Evêque ou Wladika.jpg|thumb|VDS pg401 L' Evêque ou Wladika</br><big>Петр I Петрович епископ (1747–1830), «L'Evêque ou Wladika» (Эвек е Владыка) кĕнкерен</big>]] '''Тытсатăравçă'''<ref name="dalj">Владеть // Толковый словарь живого великорусского языка : в 4 т. / авт.-сост. В. И. Даль. — 2-е изд. — СПб. : Типография М. О. Вольфа, 1880—1882</ref> («тытса тăрас» тенинчен; {{lang-el|ηγεμον}} ['''игемон'''], православилле грексен титулĕ) — [[хоспочын]], тытса тăракан, [[аслă тытăмçă]], [[ырă çын]]. Çапла вара, «владыка» тени грекларан тÿреммĕн калькăлани пулсан, «тытсатăравçă» тени вырăсларан калькалани пулать. == Çавăн пекех == * [[Тытăмçă]] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} {{Викисловарь|тытсатăравçă}} == Литература == * * {{ВТ-ЭСБЕ|Владыка}} * {{ВТ-ЭСБЕ|Илия, владыка новгородский}} * {{ВТ-ЭСБЕ|Даниил, черногорские князья и владыки}} * {{ВТ-МЭСБЕ|Данило (черногорские владыки и князья)}} {{Тулаш каçăсем}} [[Категори:Титулсем]] [[Категори:Тĕнри титулсем]] [[Категори:Раççей историйĕ]] [[Категори:Чехи историйĕ]] [[Категори:Черногори историйĕ]] [[Категори:Черногори тытăмçисем]] gt241x6wurw6dboh8xhiuddo5d4006o 0 129897 873810 873592 2026-05-10T08:43:38Z Ellodanis5 17302 873810 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Ырă çын (пĕлтерĕшсем)}} [[File:Crown of Savoy.svg|thumb|]] '''Ырă çын''' тени, тĕпрен илсен, [[вырăс чĕлхи]]нчи «государь» сăмахпа тĕл килет, мĕншĕн тесен юлашкине патшасем тĕлĕшпе çеç мар калаççĕ, çапла вара хайхисем иккĕш те чĕнÿ сăмахĕсем пулса тăраççĕ темелле. * хăйĕнчен «аяларахри» тĕлĕшпе — «государь мой» ('''манăн ырă çыннăм''') * хăйĕпе танни тĕлĕшпе — «милостивый государь мой» ('''кăмăллă манăн ырă çыннăм''') * мĕнпур харпăр сăпатсем тĕлĕшпе — «милостивый государь» ('''кăмăллă ырă çыннăм''') * аслă кнеçсем тĕлĕшпе — «Милостивейший Государь» ('''Кăмăллăях Ырă Çыннăмăр''') * патша тĕлĕшпе — «Всемилостивейший Государь» ('''Пит Кăмăллăях Ырă Çыннăмăр''') Чăвашла вариантсене кунта пурне те вырăсларан калькăласа куçарса майлаштарнă. Сăмахсарсене пăхсан. 1982-мĕш çулхи<ref>[https://ru.samah.chv.su/s/ырă Чувашско-русский словарь (1982]</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} 2. уважаемый, достойный уважения добропорядочный ырă çыннăм! — милейший!, уважаемый! (в обращении) ырă хуçисене тайма пуç! — почтенным хозяевам низкий поклон! (приветствие гостя) вăл ырă çынах мар — он не вполне порядочный человек Ырă çын вилсен ят юлать. — посл. Достойный человек умирает — добрая слава остается. {{Цитата вĕçĕ}} Н. И. Ашмаринăн словарĕнче<ref>[https://ru.samah.chv.su/s/ырă Тезаурус Лингве Чувашорум]</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} (ыры˘), добрый, хороший, превосходный, отличный; здоровый; милый. Почтенный. Святой. Ист. 65. {{Цитата вĕçĕ}} Чăвшла-эсперантолла словарь<ref>[https://ru.samah.chv.su/s/ырă Чувашско-эсперантский словарь]</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} ырă çыннăм! — estimata sinjoro! {{Цитата вĕçĕ}} == Литература == * * Словарь русского языка: в четырёх томах / РАН, Ин-т лингвистич. исследований; Под ред. А. П. Евгеньевой. — 4-е изд., стер. — М. : Русский язык; Полиграфресурсы, 1999. — Т. 1. А—Й. — С. 339. * ''[[Успенский, Борис Андреевич|Успенский Б. А.]]'' [http://www.drevnyaya.ru/vyp/2023_4/part_10.pdf К истории слова государь: некоторые выводы и предположения (титул государь и династия Романовых)] // [[Древняя Русь. Вопросы медиевистики]]. — 2023. — № 4 (94). — С. 135—147. == Урăх çăлкуçсем == * Государь // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. * Государь // Толковый словарь живого великорусского языка : в 4 т. / авт.-сост. В. И. Даль. — 2-е изд. — СПб. : Типография М. О. Вольфа, 1880—1882. * Т. Шмелёва. Что непонятно у классиков… Архивная копия от 16 января 2019 на Wayback Machine. // «Русский язык». № 10/1999. * Лихачёв Д. С. "Слово о полку Игореве" и культура его времени. — Л.: Художественная литература, 1978. — С. 144—146. — 360 с. * Золтан А. К предыстории русск. «государь» // Из истории русской культуры. Киевская и Московская Русь / Составители А. Ф. Литвина, Ф. Б. Успенский. — М.: Языки славянской культуры, 2002. — Т. II. Кн. 1. — С. 554—590. Архивировано 22 июня 2022 года. * А. Лопатин, «Москва», М., 1948 год, С. 57 == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} {{Тулаш каçăсем}} [[Категори:Монархсем|*]] [[Категори:Титулсем]] 2qtjlrnetn5nv7jh7wotqqar5cul3vz 10 129944 873800 2026-05-09T18:46:20Z Ymblanter 7764 Ҫӗнӗ страница: «Самка кустарникового большенога, плато Атертон, Квинсленд, Австралия» 873800 wikitext text/x-wiki Самка кустарникового большенога, плато Атертон, Квинсленд, Австралия gl2r8uvpq3etoygpqn0d5kjuf6flx5s 10 129945 873801 2026-05-09T18:46:36Z Ymblanter 7764 Ҫӗнӗ страница: «Australian brushturkey (Alectura lathami) female head Atherton.jpg» 873801 wikitext text/x-wiki Australian brushturkey (Alectura lathami) female head Atherton.jpg ci96d3ors8k1d75bk8mszi5hfij05v1 0 129946 873807 2026-05-10T07:26:07Z Max Tenche 25572 [[Шуйок Тамаш]] ҫине куҫарни 873807 wikitext text/x-wiki #redirect [[Шуйок Тамаш]] 0xd4clki70dpvzdsoq6i9e7k20p6zu9 0 129947 873816 2026-05-10T10:34:12Z Max Tenche 25572 [[Тутар Википедийĕ]] ҫине куҫарни 873816 wikitext text/x-wiki #redirect [[Тутар Википедийĕ]] k4uq15j1ea4lpkj8nvdgfq3g4vat694