Якутсем

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="cv">
  <siteinfo>
    <sitename>Википеди</sitename>
    <dbname>cvwiki</dbname>
    <base>https://cv.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%C4%95%D0%BF_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.9</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Ятарлă</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Сӳтсе явасси</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Хутшăнакан</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Хутшăнаканăн канашлу страници</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википеди</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википеди сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Ӳкерчĕк</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Ӳкерчĕке сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Шаблона сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Пулăшу</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Пулăшăва сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категори</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Категорине сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Обсуждение модуля</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Якутсем</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10685</id>
    <revision>
      <id>875217</id>
      <parentid>811790</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T02:14:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>875217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17417" sha1="catldz8tcyhi7hqjt499w27qjw7i9v9" xml:space="preserve">{{Халăх
| ячĕ = Карелсем
| хăй ячĕ = ''{{lang-krl|karjalaižet, karjalaiset}}''
| йышĕ = 480 000 çын (2010).
| вырнаçăвĕ = {{RUS}}: 478 409 çын (2021 çырăвĕ)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx |title=Национальный состав населения Российской Федерации согласно переписи населения 2021 года |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
** {{Ялавлани|Саха Республики}}:&lt;br&gt;466 492 çын (2010)&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/perepis_itogi1612.htm |title=Официальный сайт Всероссийской переписи населения 2010 года. Информационные материалы об окончательных итогах Всероссийской переписи населения 2010 года |access-date=2012-01-02 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226044600/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/perepis_itogi1612.htm |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;
** {{Ялавлани|Красноярск Ен}}:&lt;br&gt;1468 çын (2010)&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;
** {{Ялавлани|Мускав}}:&lt;br&gt;1508 çын (2010)
** {{Ялавлани|Хабаровск Ен}}:&lt;br&gt;1417 çын (2010)&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;
** {{Ялавлани|Иркутск облаçĕ}} :&lt;br&gt;858 çын (2010)&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;
** {{Ялавлани|Тинĕсçум Ен}}:&lt;br&gt;766 çын (2010)&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;
** {{Ялавлани|Санкт-Петербург}}:&lt;br&gt;701 çын (2010)&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;
** {{Ялавлани|Çĕнĕ Çĕпĕр облаçĕ}}:&lt;br&gt;629 çын (2010)&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;
** {{Ялавлани|Амур облаçĕ}}:&lt;br&gt;449 çын (2010)&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;
** {{Ялавлани|Магадан облаçĕ}}:&lt;br&gt;407 çын (2010)&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;
** {{Ялавлани|Томск облаçĕ}}:&lt;br&gt;285 çын (2010)&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;
** {{Ялавлани|Свердловск облаçĕ}} :&lt;br&gt;284 çын (2010)&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;
** {{Ялавлани|Буряти}}:&lt;br&gt;272  çын (2010)&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;
** {{Ялавлани|Байкал лешьен}}:&lt;br&gt;206 (2010)&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;
** {{Ялавлани|Камчатка Ен}}:&lt;br&gt;142 çын (2010)&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;
** {{Ялавлани|Еврей автономиллĕ облаçĕ}}:&lt;br&gt;99 çын (2010)&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;
** {{Ялавлани|Сахалин облаçĕ}}:&lt;br&gt;63 çын (2010)&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;
** {{Ялавлани|Дагестан}}:&lt;br&gt;12 (2010)&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;/&gt;

* {{KAZ}}:&lt;br&gt; 5000 çын (2023)
* {{LAT}}:&lt;br&gt; 37 çын (2023)&lt;ref&gt;https://www.pmlp.gov.lv/lv/media/9756/download&lt;/ref&gt;
| çухалнă = 
| архкультура = 
| чĕлхе = [[якут чĕлхи|саха]], [[вырăс чĕлхи|вырăс]]
| раса =
| тĕн = [[айыы]]&lt;ref name=autogenerated1&gt;{{Cite web|url =http://sakhalife.ru/node/43669|title =Религия Аар Айыы официально признана после 316 лет запрета|author =|date =|publisher =|deadlink =yes|archiveurl =https://web.archive.org/web/20140903104009/http://sakhalife.ru/node/43669|archivedate =2014-09-03}}&lt;/ref&gt;, [[православи]], шаманизм, [[танкăр тĕнĕ]]
| тăванла = [[долгансем]], [[хакассем]], [[тувинсем]], [[алтайсем]]
| кĕрет = [[тĕрĕк халăхĕсем]]
}}
'''Якутсем''' (хăйсене ''саха'' тата, нумайлă хисепре, ''сахалар'' теççĕ), — [[тĕрĕк чĕлхисем|тĕрĕк чĕлхеллĕ]] [[халăх]]. [[Якут чĕлхи]]пе калаçаççĕ. [[Якути|Саха Республикинчи]] титуллă, тĕпри  тата чи йышлă  халăх&lt;ref&gt;[https://regnum.ru/news/2197468  Этнократия или защита своих прав? Якуты признали себя коренным народом] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231024115708/https://regnum.ru/news/2197468 |date=2023-10-24 }}&lt;/ref&gt;.

Хутăш çемьере çуралнă çынна '''сахаляр''' теççĕ.

== Этимологи ==
&quot;Якут&quot; сăмаха чăваш чĕлхине вырăс чĕлхинчен кĕртнĕ. Историксем тĕпчев ĕçĕсемпе килĕшӳллĕн, якут тени, вырăссем Çĕпĕре пусмăрланă тапхăрта, XVII-мĕш ĕмĕрте, пĕрремĕш эвенк çул кăтартса пыракан сăмахĕнчен пулса кайнă имĕш. Эвенксен чĕлхипе, кӳршĕ халăха &quot;ёкё&quot; тенĕ пулат. Вырăссем вара, хăйсем манерлĕ, якут теме пуçланă пулат.

== Халах кун-çулĕ ==
Ăсчахсем (ытларахăш пайĕ) якутсем [[XII ĕмĕр]]те [[Байкал]] кӳлли тăрăхĕнчен [[Лена (юханшыв)|Лена]], [[Алдан (юханшыв)|Алдан]], тата [[Вилюй (юханшыв)|Вилюй]] [[юханшыв]]сен тăрăхне куçнă тесе шутлаççĕ. Ку тăрăхра вĕсенчен палеоази халахĕсем пурăннă. Якутсем килсен лешсен вара урăх çĕрсем çине куçма тивнĕ. Якутсем выльăх-чĕрлĕх ерчетнĕ, суту-илӳпе пурăннă. Çавăн пекех вĕсем хăйсен тĕнне тата çарне аталантарнă.

== Халăх йышĕ ==
[[2002 çулхи перепись]] тăрăх [[Раççей]]ре 450 пин якут пулнă. Вĕсем ытларах енĕпе [[Якути]]нче пурăннă. Унсăр пуçсăр якутсем çавăн пекех [[Иркутск облаçĕ|Иркутск]], [[Магадан облаçĕ]]сенче, [[Хабаровск Енĕ|Хабаровскпа]] [[Красноярск Енĕ]]сенче, [[Таймыр]]та тата [[Эвенк автономи округĕ]]нче пурăннă. [[Якути]]нче якутсем пĕтĕм халах йышĕнче 45% йышăнаççĕ.

== Вырнаçу ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Пĕтĕм Пĕрлешӳ те Пĕтĕм Раççей çырăвĕсемпе халăх йышĕ (1897—2010)
|-
!Çĕршыв / Регион
!Перепись 1897 года&lt;ref&gt;{{Cite web|accessdate = 2015-11-17|title = Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей.|url = http://demoscope.ru/weekly/ssp/emp_lan_97_uezd.php?reg=0|publisher = demoscope.ru|archive-date = 2015-11-18|archive-url = https://web.archive.org/web/20151118102329/http://demoscope.ru/weekly/ssp/emp_lan_97_uezd.php?reg=0|deadlink = no}}&lt;/ref&gt;
!Перепись 1926 года&lt;ref&gt;{{Cite web|accessdate = 2015-11-17|title = Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей.|url = http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_26.php?reg=0|publisher = demoscope.ru|archive-date = 2015-11-18|archive-url = https://web.archive.org/web/20151118095431/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_26.php?reg=0|deadlink = no}}&lt;/ref&gt;
!Перепись 1939 года&lt;ref&gt;{{Cite web|accessdate = 2015-11-17|title = Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей.|url = http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39.php?reg=0|publisher = demoscope.ru|archive-date = 2015-11-18|archive-url = https://web.archive.org/web/20151118122717/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39.php?reg=0|deadlink = no}}&lt;/ref&gt;
!Перепись 1959 года&lt;ref&gt;{{Cite web|accessdate = 2015-11-17|title = Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей.|url = http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_59.php?reg=0|publisher = demoscope.ru|archive-date = 2015-11-18|archive-url = https://web.archive.org/web/20151118094423/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_59.php?reg=0|deadlink = no}}&lt;/ref&gt;
!Перепись 1970 года&lt;ref&gt;{{Cite web|accessdate = 2015-11-17|title = Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей.|url = http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_70.php?reg=0|publisher = demoscope.ru|archive-date = 2015-11-18|archive-url = https://web.archive.org/web/20151118091910/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_70.php?reg=0|deadlink = no}}&lt;/ref&gt;
!Перепись 1979 года&lt;ref&gt;{{Cite web|accessdate = 2015-11-17|title = Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей.|url = http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_79.php?reg=0|publisher = demoscope.ru|archive-date = 2015-11-18|archive-url = https://web.archive.org/web/20151118105003/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_79.php?reg=0|deadlink = no}}&lt;/ref&gt;
!Перепись 1989 года&lt;ref&gt;{{Cite web|accessdate = 2015-11-17|title = Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей.|url = http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89.php?reg=0|publisher = demoscope.ru|archive-date = 2015-11-18|archive-url = https://web.archive.org/web/20151118100131/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89.php?reg=0|deadlink = no}}&lt;/ref&gt;
!Перепись 2002 года&lt;ref&gt;{{Cite web|accessdate = 2015-11-17|title = Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей.|url = http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_02.php|publisher = demoscope.ru|archive-date = 2011-06-22|archive-url = https://web.archive.org/web/20110622084055/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_02.php|deadlink = no}}&lt;/ref&gt;
!Перепись 2010 года&lt;ref&gt;{{Cite web|accessdate = 2015-11-17|title = Приложение Демоскопа Weekly|url = http://demoscope.ru/weekly/ssp/census.php?cy=8|publisher = demoscope.ru|archive-date = 2015-10-06|archive-url = https://web.archive.org/web/20151006110312/http://demoscope.ru/weekly/ssp/census.php?cy=8|deadlink = no}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Раççей империйĕ]] / [[ССРП]] / [[Раççей Федерацийĕ]]
|227 384
|240 709
|242 080
|236 655
|296 244
|328 018
|381 922
| 443 852
| 478 085
|-
|[[Якут облаçĕ]] / [[Якут Автономи Совет Социализм Республики|ЯАССР]] / [[Саха Республики]]
|221 467
|235 926
|233 273
|226 053
|285 749
|313 917
|365 236
|432 290
|466 427
|-
|[[Иркутск кĕпĕрни]] / [[Çĕпĕр Ен]] / [[Иркутск облаçĕ]]
|2734
| rowspan=&quot;3&quot; |3385
|1398
|1366
|1751
|1788
|2020
|992
|858
|-
|[[Енисей кĕпĕрни]] / [[Çĕпĕр Ен]] / [[Красноярск Ен]]
|2181
|4820
|4343
|1248
|1387
|1778
|1368
|1468
|-
|[[Томск кĕпĕрни]] / [[Çĕпĕр Ен]] / [[Çĕнĕ Çĕпĕр облаçĕ]]
| -
|21
|
|386
|602
|798
|473
|629
|-
|[[Тинĕсçум облаçĕ]] / [[Инçĕт-Тухăç Ен]] / [[Тинĕсçум Ен]]
| rowspan=&quot;3&quot; |517
|32
|22
|112
|117
|506
|475
|703
|766
|-
|[[Тинĕсçум облаçĕ]] / [[Инçĕт-Тухăç Ен]] / [[Тинĕсçум облаçĕ|Хабаровск крайĕ]]
| rowspan=&quot;2&quot; |1224
|1569
|944
|1152
|1662
|1578
|1454
|1417
|-
|[[Тинĕсçум облаçĕ]] / [[Инçĕт-Тухăç Ен]] / [[Магадан облаçĕ]]
|734
|791
|1019
|892
|754
|469
|407
|-
|[[Амур облаçĕ]]
|356
|398
|302
|245
|288
|699
|788
|314
|449
|-
|[[Мускав]]
| -
|72
|164
|
|496
|480
|771
|1448
|1508
|-
|[[Санкт-Петербург кĕпĕрни|Ленинград]] / [[Санкт-Петербург]]
| -
|17
|70
|
|214
|787
|862
|847
|701
|-
|[[УССР|Украина ССР]]
| -
|14
|77
|251
|349
|479
|688
| -
| -
|-
|[[Казах Автономи Социализм Совет Республики|Казах АССР]] / [[Казах Совет Социализм Республики|Казах ССР]]
| -
|4
|64
|87
|174
|438
|314
| -
| -
|-
|[[Узбек Совет Социализм Республики|Узбек ССР]]
| -
|3
|24
|74
|173
|119
|183
| -
| -
|-
|[[Белорус Совет Социализм Республики|Белорус ССР]]
| -
|1
|9
|33
|43
|81
|139
| -
| -
|-
|[[Кăркăс Автономи Социализм Совет Республики (1920—1925)|Кăркăс АССР]] / [[Кăркăс Социализм Совет Республики|Кăркăс ССР]]
| -
| -
|4
|11
|58
|82
|80
| -
| -
|}
{| style=&quot;margin:0 auto;text-align:center;vertical-align:top&quot;
|-
| [[File:Расселение якутов в СФО по городским и сельским поселениям, в %.png|thumb|300px|Якутсен вырнаçăвĕ [[Çĕпĕр федераци тăрăхĕ|ÇФТ]] %, [[Пĕтĕм Раççейри 2010 çулхи халăх çыравĕ|2010 çулхи çырăвĕ]]]]
| [[File:Расселение якутов в ДФО по городским и сельским поселениям, в %.png|thumb|300px|Якутсен вырнаçăвĕ [[Инçет-Тухăç федераци тăрăхĕ|ИТФТ]] %, [[Пĕтĕм Раççейри 2010 çулхи халăх çыравĕ|2010 çулхи çырăвĕ]]]]
|}

== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
* [http://olonho.com Интернет-портал о культуре Якутии «Олонхо»]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181024071300/http://olonho.com/ |date=2018-10-24 }}
* [https://web.archive.org/web/20080921133947/http://pages.ykt.ru/chronos/index.php?option=com_content&amp;task=category&amp;sectionid=2&amp;id=16&amp;Itemid=61 Статьи по этнографии Якутии на сайте «Якутия: история, культура, этнография»]
* [http://etnolingvistika.ru/category/yakutyi/ Старинные обычаи и обряды якутов]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200607103206/http://etnolingvistika.ru/category/yakutyi/ |date=2020-06-07 }}
* [http://www.medgenetics.ru/UserFile/File/Doc/Evolution%20Doc/Kharkov%202008%20MolBiol.pdf Происхождение якутов: анализ гаплотипов Y-хромосомы , В. Н. Харьков, В. А. Степанов и др.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160330090129/http://www.medgenetics.ru/UserFile/File/Doc/Evolution%20Doc/Kharkov%202008%20MolBiol.pdf |date=2016-03-30 }}

== Литература ==
* ''[[Линденау Якоб|Линденау Я. И.]]'' Описание народов Сибири (первая половина XVIII века). Историко-этнографические материалы о народах Сибири и Северо-Востока. — Магадан: Магаданское кн. изд-во, 1983. — 176 с.: ил. — Серия «Дальневосточная историческая библиотека».
* {{ВТ-ЭСБЕ|Якуты|[[Личков Леонид Семёнович|Личков Л. С.]],}}
* {{книга
|автор = 
|часть = Якуты
|заглавие = Сибирь. Атлас Азиатской России
|оригинал = 
|ссылка =
|место = М.
|издательство = Топ-книга, Феория.
|год = 2007
|страниц = 664
|isbn = 5-287-00413-3}}
* {{книга
|автор = 
|часть = Якуты
|заглавие = Народы России. Атлас культур и религий
|оригинал = 
|ссылка =
|место = М.
|издательство = Дизайн. Информация. Картография
|год = 2010
|страниц = 320
|isbn = 978-5-287-00718-8}}
* [http://www.krskstate.ru/80/narod/etnoatlas/0/etno_id/112 Этноатлас Красноярского края. Совет администрации Красноярского края. Управление общественных связей ]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141129041312/http://www.krskstate.ru/80/narod/etnoatlas |date=2014-11-29 }}
* Народы России: живописный альбом, Санкт-Петербург, типография Товарищества «Общественная Польза», 3 декабря 1877, ст. 504
* [[Серошевский Вацлав Леопольдович|Серошевский В. Л.]] - [http://elib.shpl.ru/ru/nodes/8645-seroshevskiy-vatslav-leopoldovich-1858-1945-yakuty-opyt-etnograficheskogo-issledovaniya-v-l-seroshevskogo-spb-1896#page/1/mode/grid/zoom/1 Якуты: опыт этнографического исследования]
* [[Лукина Ангелина Григорьевна|Лукина А. Г.]] - [https://search.rsl.ru/ru/record/01000617047 Традиционная танцевальная культура якутов]

{{Тĕрĕк халăхĕсем}}

[[Категори:Тĕрĕк халăхĕсем]]
[[Категори:Якути]]</text>
      <sha1>catldz8tcyhi7hqjt499w27qjw7i9v9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чăрăш</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12196</id>
    <revision>
      <id>875202</id>
      <parentid>855755</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T18:09:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>875202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5301" sha1="svpncjov9xk55551t9act34jwlclx3z" xml:space="preserve">{{Пĕлтерĕшсем}}
[[Ӳкерчĕк:Kuusk Keila-Paldiski rdt ääres.jpg|thumb|лат. ''Picea abies'' - ахаль чӑрӑш]]
'''Чăрăш''' ({{lang-la|pix}} — сăмала&lt;ref&gt;Weber, William A. Colorado Flora: Western Slope. Niwot, Colorado: University Press. 1987.&lt;/ref&gt;, е {{lang-la|picis}} - сăмалаллă, сухăрлă йывăç&lt;ref&gt;Taylor, Ronald J. Sections on Picea and Tsuga. Flora of North America Editorial Committee (eds.): Flora of North America North of Mexico, Vol. 2. Oxford University Press. 1993&lt;/ref&gt;) — йывăç евĕр ӳсен-тăран, хыр йывăçĕсен çемйине кĕрет. Çут çанталăкра 35 яхăн тĕс тĕл пулаççĕ. Чăрăшăн çулçи çулталăкĕпех симĕс тĕслĕ, илемлĕ, вулли 30 м çити ӳсет.


== Пĕрлехи хыпарсем ==
Йывăç тымарĕн системи малтахи 10-15 çул хушши туна евĕрлĕ, каярахпа тăпра çийĕнчи тĕп тымарĕ типет. Çавăнпа йывăç вăйлă çил вĕрсен авăнма, хăш чух хуçăлама та пултарать.

[[Крона]] конус е пирамида евĕр.

Турачĕсем аяккала сарăлнă е аялла пĕкĕннĕ. Малтанхи 3-4 çул хушши йывăç турачĕсем аякалла сарăлмаççĕ.

Хуппи сăрă тĕслĕ, çинçе сийпе вистенсе пырать.

Вăрă тăкма 10 — 60 çулхи (çак вырăнти çутçанталăк пахийĕнчен килет) чăрăш пултарать.

Вăтамран 250-300 çул (хăш чух 600 çула çити те)  ӳсет.

Чăрăш çеç ÿсекен вăрмана чăрăшлăх теççĕ, унти йывăçсем йăва çитĕнеççĕ. Чăрăшлăхра чӑтлӑх пулать, тĕттĕм. Чăрăшлăхăн аял сийĕнче нимĕн те ӳсмест.

== [[Тĕс (биологи)|Тĕсĕсем]] ==
[[Ӳкерчĕк:Picea mariana cones.jpg|left|thumb|250px|Хура чăрăш (''Picea mariana'')]]
 
[[Кавказ]]ра [[кавказ чăрăшĕ]] (''Picea orientalis'') сарăлнă, унăн çулçисем (йĕпписем) çемçерех, турачĕсем мамăклă.

Раççей çеçенхирĕсенче хăш чух [[шурă чăрăш]]а (''Picea glauca'') та çитĕнтереççĕ.

[[Инçет Хĕвелтухăç]]ра [[саян чăрăшĕ]] (''Picea jezoensis'') анлă сарăлнă.

Чăрăшăн урăх тĕсĕсем [[Китай]]ра, [[Çĕпĕр]]те, Америкăра тĕл пулаççĕ.

== Йывăçпа усă курни ==
Чăрăш вулли çемçе те çăмăл, анчах патрак, çавăнпа та чăвашсем ку йывăçа хисеплесех каймаççĕ. Сайра-хутра çурт тунă çĕртре (хăма, пăрăс), вак ĕçсенче, йывăç çăра ăсталама усă кураççĕ.

Чăрăш вуллинчен ăсталанă кĕвĕ инструменчĕсем сасси аван, мĕншĕн тесен йывăçлăхĕ пĕр пек тачăллă (çакăн пек йывăçа резонанс йывăçĕ теççĕ). Итали ăстисем, çав шутра [[Амати]], [[Страдивари]], сĕрме купăсĕсене чăрăшран хатĕрленĕ.

== Вуламалли ==
* Флора СССР. т.1, М. — Л., 1934.
* Деревья и кустарники СССР, т. 1, М. — Л., 1949.
* Губанов И. А., Киселёва К. В., Новиков В. С., Тихомиров В. Н. Иллюстрированный определитель растений Средней России. Т. 1. М: Т-во научных изданий КМК, Ин-т технологических исследований. 2002. ISBN 8-87317-091-6

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
* [http://www.conifers.org/pi/pic/index.htm Gymnosperm Database — Picea]
* [http://www.aromaworld.nm.ru/ru/glossary1e.htm Чăрăш эфир çăвĕ, унăн фитонцичĕсем çинчен, вĕсемпе ус курмалли] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060212150936/http://aromaworld.nm.ru/ru/glossary1e.htm |date=2006-02-12 }}
* [http://flower.onego.ru/conifer/picea.html Чăрăш. Декоративлă ӳсен-тăрансен энциклопедийĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110904022947/http://flower.onego.ru/conifer/picea.html |date=2011-09-04 }}
* [http://sad4you.ru/content/category/3/131/35/ (Picea glauca 'Alberta globe') ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080128192757/http://sad4you.ru/content/category/3/131/35/ |date=2008-01-28 }}
*[http://gov.cap.ru/list4/publication/rec.aspx?gov_id=4&amp;link=&amp;preurl=.&amp;FKey=F_JURL_ID&amp;id=211356 СĂВАПЛĂ ТА ТАСА ЙЫВĂÇ ]

== Çавăн пекех пăхăр ==
* [[Çĕнĕ Çул чăрăшĕ]]

[[Категори:Декоративлă йывăçсем]]
[[Категори:Раççей йывăçĕсем]]
[[Категори:Ӳсентăрансем, алфавитпа]]</text>
      <sha1>svpncjov9xk55551t9act34jwlclx3z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хресчен сасси</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13415</id>
    <revision>
      <id>875193</id>
      <parentid>713693</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T14:12:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>875193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2048" sha1="08int9309x1aelz7txl4kp86f4vfndu" xml:space="preserve">{{Хаçат
| ят                  = Хресчен сасси
| ӳкерчĕк             = 
| алпусни             = 
| тĕс                 = Эрнере иккĕ хут, çырăнмалла
| формат              = А3
| чĕлхе               = [[чăваш чĕлхи|чăваш]]
| никĕсленĕ           = [[ака (уйăх)|ака]] уйăхĕ, [[1991]] çул (1919)
| кăларакан           = [[Чăваш Республикин культура, наци, информатика политикин тата архив ĕçĕн министерстви]], редакци коллективĕ
| редактор            = Павлов Сергей Лукиянович.
| тираж               = ? яхăн экз.
| тĕп оффис           = 13 çурт, И.Яковлев просп, [[Шупашкар]] хули, [[Чăваш Республики]].
| веб-сайт            = 
}}
'''Хресчен сасси''' — [[Чăваш Ен]]ре тухакан хаçат. Чĕлхи — [[чăваш чĕлхи|чăваш]].

== Кун-çулĕ==

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Вуламалли ==

== Каçăсем ==
* [http://atal-volga.com/Page.aspx?page=./41305/41326/41413 Рожденная перестройкой] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928091152/http://www.atal-volga.com/Page.aspx?page=.%2F41305%2F41326%2F41413 |date=2013-09-28 }}
* [http://regnum.ru/news/polit/1671339.html Чувашские газеты и журналы объединяют в медиа-холдинг] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140705111530/http://www.regnum.ru/news/polit/1671339.html |date=2014-07-05 }}


{{Press-stub}}

{{Хресчен сасси хаçатăн тĕп редакторĕсем}}
{{Чăвашла хаçат-журнал}}

[[Категори:ССРП журналĕсем]]
[[Категори:Чăваш Енри хаçат-журнал]]
[[Категори:Периодикăллă кăларăмсем]]</text>
      <sha1>08int9309x1aelz7txl4kp86f4vfndu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шумер-аккад халаплăхĕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13760</id>
    <revision>
      <id>875208</id>
      <parentid>725365</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T21:42:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>875208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6557" sha1="ikv162c3ayvd3s6r7xlarbst9875lc4" xml:space="preserve">[[Ӳкерчĕк:Genealogy of Sumero-Akkadian Gods.jpg|мини|Шумер-аккад туррисен генеалоги йывӑҫӗ]]
[[Ӳкерчĕк:Sb 26 divine symbols.jpg|мини|Мардук-апла-иддина I-мӗшӗн кудурру (чикӗ) турӑсене пӗлтерекен паллӑсемпе : 1 — Син, 2 — Иштар, 3 — Шамаш, 4 — Ану, 5 — Энлиль, 6 — Эа, 7 — Нинкарраг (Гула), 8 — Ишхара, 9 — Нергал, 10 — Забаба, 11 — Набу, 12 — Нинурта, 13 — Нуску, 14 — Адад, 15 — Мардук, 16 — Бау, 17 — Шукамуна (касситское божество), 18 — Иштаран.]]

 
'''Икшывхушши халаплăхĕ''' — [[Авалхи Месопотами|Мессопотами]]ри авалхи çĕршывсен ([[Аккад]], [[Ассири]], [[Вавилон]],  [[Шумер]], [[Элам]]) халаплăхĕ. 

''Шумер-аккад халаплăхĕ'' — пирĕн эрăччен IV – II пин çуллăхсенчи Икшывхушшинчи паллă цивилизацисен чи авалхи халаплăхĕ. 

''Хуррит халаплăхĕ'' — пирĕн эрăччен III-II пин çул каялла Çурçĕр Икшывхушшинчи халăхсен халаплăхĕ. 

''Ассири халаплăхĕ'' — [[пирĕн эрăччен XIV ĕмĕр|пирĕн эрăччен XIV]] — [[пирĕн эрăччен VII ĕмĕр|VII ĕмĕрсенчи]] Çурçĕр Икшывхушшинчи Ассири халаплăхĕ; никĕсне шумер-аккад халаплăхĕнчен илнĕ, [[Вавилон]] патшалăхĕ Ассирине туртса илсен вăл вавилон халаплăхĕ çине те сĕм янă. 

''Вавилон халаплăхĕ'' — XX-VI ĕмĕрĕсенче Икшывхушшин кăнтăрĕнче вырнаçнă Вавилон патшалăхĕн халаплăхĕ, ассири халаплăхĕн сĕмĕ  те пулнă.

== Пĕрлĕх туррисем ==

* [[Забаба]] - Киш турри
* [[Энлиль]] - [[Ниппур]] турри
* [[Инанна]] - [[Урук]] хулин ама турри
* [[Нанна]] - [[Ур]] турри
* [[Энки]] - Эриду турри

== Халапсен шучĕсем ==
=== А ===
[[Абзу]], [[Абу (халаплăх)|Абу]], [[Адад]], [[Адапа]], [[Ала (халăплăх)]], [[Алад]], [[Алалу]], [[Аманки]], [[Ан (турă)|Ан]], [[Ангаль]], [[Анзуд]], [[Ану]],  [[Ануннаки]], [[Аншар]], [[Апсу]], [[Асаг]], [[Асаллухи]], [[Ашакку]], [[Ашимбабар]], [[Ашнан]], [[Аштаби]], [[Ашшур]],[[Ашшур|Ассур]]. 
=== Б ===
[[Бау]], [[Баба (халаплăх)]], [[Белатекалим]], [[Бунене]], [[Бэл]].
=== Г ===
[[Галатур]], [[Галла]], [[Гатумдуг]], [[Гештинана]], [[Гибил]], [[Гирра]], [[Гильгамеш]], [[Гир]], [[Гула]].
=== Д ===
[[Дамкина]], [[Даму]], [[Дильмун]], [[Диммеа]], [[Дулькуг|Дуку]], [[Думузи]].
=== З ===
[[Забаба]], [[Зиккурат]].
=== И ===
[[Игиги]], [[Имдугуд]], [[Инанна]], [[Исимуд]], [[Ишкур]], [[Иштар]], [[Анунит]], [[Нана]], [[Ишум]].

=== К ===
[[Кабта]], [[Кулла]], [[Калкала]], [[Ки (халаплăх)|Ки]], [[Кингалудда]], [[Кингу]], [[Кубаба]], [[Кугар]], [[Кужух]], [[Кулулу]], [[Кумарби]], [[Кур]],
=== Л ===
[[Лабассу]], [[Лаббу]], [[Ламассу]], [[Лама]], [[Ламашту]], [[Ламму]], [[Лахму]], [[Лахаму]], [[Лахар]], [[Лилит]], [[Лугальбанда]], [[Лукур]].
=== М ===
[[Мамету]], [[Мардук]], [[Марту]], [[Мах]], [[Ме]], [[Муллиль]], [[Мумму]], [[Мушдамма]], [[Мушхуш]].
=== Н ===
[[Набу]], [[Намму]], [[Намтар]],* [[Намтарру]], [[Нанайя]], [[Нанна (Уйăх турăлăхĕ)|Нанна]], [[Син]], [[Нанше]], [[Нергал]], [[Нети]], [[Нидаба]], 
[[Ниназу]], [[Нингаль]], [[Нингирсу]], [[Нингишзида]], [[Ниндуба]], [[Нинкаррак]], [[Нинкаси]], [[Нинкурра]], [[Нинлиль]], [[Нинма]], [[Нинмах]], [[Мах]], 
[[Нинсун]], [[Нинти]], [[Нинтинугга]], [[Нинурта]], [[Нинхурсаг]], [[Ниншубур]], [[Нисаба]], [[Нумушда]], [[Нунамнир]], [[Нунбаршегуну]], [[Нуску]].
=== О ===
* [[Оаннес]]
=== П ===
* [[Патеси]]
=== С ===
[[Самана (халаплăх)]], [[Себетту]], [[Син]], [[Сиртар]], [[Сумукан]].
=== Т ===
[[Таммуз (халаплăх)]], [[Тиамат]], [[Тильмун]].
=== У ===
[[Удуг]], [[Улликумми]], [[Упеллури]], [[Ута]], [[Утнапештим]], [[Утнапишти]], [[Утту]], [[Уту]], [[Шамаш]], [[Утукку]].
=== Х ===
[[Хайа]], [[Хебат]], [[Хедамму]], [[Хув]]
* [[Хурри]]
=== Ц ===
[[Царпаниту]], [[Сарпанита]]
=== Ш ===
[[Шамаш]], [[Шанирда]], [[Шар (халаплăх)]], [[Шаушка]], [[Шавушка]],  [[Шеду]], [[Шерри]], [[Шимиге]]. 
=== Э ===
[[Эа (халаплăх)]], [[Эбех]], [[Эдинмуги]], [[Эмеш]], [[Энки]], [[Апсу]], [[Энкиду]], [[Энкимду]], [[Энлиль]], [[Энмеркар]], [[Энмешара]], [[Энтен]], [[Энума Элиш]], [[Эншаг]], [[Гильгамеш кăссайĕ]], [[Эреду]], [[Эрешкигаль]], [[Эрра]], [[Йрра ]], [[Этимму]].

== Каçăсем ==
* [http://godsbay.ru/orient/mesopotamia.html Шумер халаплăхĕ. Авалхи тĕнче халаплăхĕн энциклопедийĕ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220327084349/https://godsbay.ru/orient/mesopotamia.html |date=2022-03-27 }}
* [http://ud-gal-nun.narod.ru/inquiry/gods.html Авалхи Месопотамин туррисем]

{{Шумер-аккад халаплăхĕ}}
{{Аккад}}

[[Категори:Шумер-аккад халаплăхĕ]]
[[Категори:Мифологи]]</text>
      <sha1>ikv162c3ayvd3s6r7xlarbst9875lc4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Челепи облаçĕн Аркаяш районĕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16741</id>
    <revision>
      <id>875203</id>
      <parentid>713896</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T18:52:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>875203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2769" sha1="0x8cxql8hzec5sjgkbzx5vjjqbghfcc" xml:space="preserve">'''Аркая́ш районĕ''' — [[Челепи облаçĕ]]н ([[Раççей Федерацийĕ]]) районĕ.

[[Административлă тĕп]]ĕ — посёлок [[Аркаяш]]. Çĕр лаптăкĕ — 2791 çм².  Халăх йышĕ — 42,3 пин çын (2005).

== Районăн кун-çулĕ ==
[[Ӳкерчĕк:Coat of Arms of Argayash rayon (Chelyabinsk oblast) (1999).png|left|thumb|100px|Районăн гербĕ (1999)]]
Района [[1930]] çулта [[Пушкăрт АССРĕ]] шутĕнче туса хунă. [[1934]] çулта Челепи облаçĕн [[Аркаяш наци тăрăхĕ|Аркаяш наци тăрăхне]] кĕрет.

== Административлă пайĕсем ==
12 ял канашĕ: Акпа́ш, Аркая́ш, Аяску́л, Байрамгу́л, Дерби́ш, Иша́ли, Хăмăш, Кузнецкий, Кулуй, Норки, Худайберды, Яратку́л. 85 яллă пурăну вырăнĕ.

== Хуçалăхĕ ==
Ял хуçалăх çĕрĕсем — 140,8 пин [[га]]. Районра [[тырă]] тата пăрçа евĕр тырра, [[çĕр улми]], [[пахча-çимĕç]] ӳстерсе илеççĕ. Ӗне-сурăх, лаша тытаççĕ, [[кролик]], чăх-кăвакал ĕрчетеççĕ.

Çĕр управĕнче [[ылтăн]] тăпри, тĕслĕ [[мрамор]] пур.

Климатлă тата бальнеологи курорчĕ [[Увильтă]] ĕçлет.

== Чаплă куравĕсем ==
Архитектура палăкĕсем: Губе́рнское сали — Дмитрий соборĕ ([[1899]] ç.), Кузне́цкое сали — Турă амăш çууралнине чыслав чиркĕвĕ ([[1805]] ç.). 

Неолит тапхăрĕнчи çын пурăннă вырăнĕсем: Ново-Соболево тата Старо-Соболево (Норки ял канашĕ).

== Паллă çынсем ==
* [[Баймурзин Гаяз Исламетдинович]] — [[Совет Союзĕн Паттăрĕ]]
*[[Нигматуллин Эльбрус]]

== Каçăсем ==
* [http://www.argayash.ru Аркаяш муниципаллă районăн официаллă сайчĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130521045440/http://argayash.ru/ |date=2013-05-21 }}
* [http://www.yeshlek.ru/habar/print.php?subaction=showfull&amp;id=1124941548&amp;archive=1125819437&amp;start_from=&amp;ucat=1&amp;  Аркаяш районĕ — 75 çулта]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Челепи облаçĕн районĕсем}}
{{stub}}

[[Категори:Челепи облаçĕн районĕсем]]</text>
      <sha1>0x8cxql8hzec5sjgkbzx5vjjqbghfcc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чăваш патшалăхĕн Çеçпĕл Мишши ячĕллĕ çамрăк куравçă театрĕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20136</id>
    <revision>
      <id>875200</id>
      <parentid>832274</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T17:35:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>875200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5971" sha1="ilfdhun7mihzptlfsiwsz4o0pn6xcti" xml:space="preserve">{{Coord|56.096630|47.285581|display=title|yandex=1}}
{{театр карточки
|ячĕ         = Чăваш патшалăхĕн Çеçпĕл Мишши ячĕллĕ çамрăк куравçă театрĕ
|Вырнаçу     = Мускав просп., 33/9, [[Шупашкар]], [[Чăваш Ен]]
|Координатсем = Мускав проспекчĕ 
|Малтанхи ячĕсем = Чăваш патшалăхĕн Çеçпĕл Мишши ячĕллĕ çамрăксен театрĕ
|йĕркеленĕ = 1933
|Директор = Кузнецов Сергей Валерианович
|Пултарулăх ертӳçи= Васильев Станислав
|Тĕп режиссёр =
|Тĕп балетмейстер = 
|Тĕп хормейстер = 
|сайт = [http://www.tuz.culture21.ru/ Официаллă сайт]
|фото = 
|пысăкăш = 
|чыславсем = {{Халăхсен туслăхĕ орден|тĕс=йĕркелев}}
|алпусни = 
|Commons = 
}}
'''Чăваш патшалăх Çеçпĕл Мишши ячĕллĕ çамрăксен театрĕ''' — [[Чăваш Ен]]ĕн çамрăк куравçăсен театрĕ.

[[Шупашкар]]та, Мускав проспектĕнче, 33/9 çуртра (унчен çакăнта «Çеçпĕл» кинотеатр ĕçленĕ) вырнаçнă&lt;ref&gt;[http://www.chgtrk.ru/?c=view&amp;id=14569 Çамрăксен театрĕ – çĕнĕ çуртра]&lt;/ref&gt;. 

==Кун-çулĕ==
Чăваш патшалăх çамрăксен театрне Шупашкарта йĕркеленĕ. Пĕрремĕш спектакльне Л. Бочинăн пьесипе «Молодой пласт» («Топай») 1933 çулхи [[ака, 3|акан 3-мĕшĕнче]] çутта кăларнă —çак кун ЧПÇТ çуралнă кунĕ шутланать. Театăрăн ертӳçисем ун чухне [[Эдвин Давыдович Фейертаг]] тата [[Маргарита Николаевна Фигнер]] [[ленинград]] режиссерĕсем, педагогсем пулнă.

Чăваш мусăк-театр техникумĕ çумĕнчи ятарлă вĕренме илнĕ çамрăксем ача-пăчапа çамрăксен театр ушкăнĕн тĕрĕкĕ пулса тăраççĕ. Спектаклĕсене театрта чăвашла тата вырăсла вылянă.

== Театр паян ==
Чăваш патшалăх çамрăксен театрĕ чăваш, вырăс тата ютçĕр драматургĕсен пьесисене чăвашла тата вырăсла ӳнерлесе кăтартать.

Театр ытларах гастроллĕ пурнăçпа ĕслет. 2007 çулхи пĕрремĕш çурçулĕн пĕтĕмлетĕвĕпе театр республика районĕсенче 55 спектакль, республика тулашĕнче — 19 спектакль — кăтартнă. [[2004]] çулхи ака уйăхĕнче театр Мускаври «[[Мускав]] — тĕнче хули» тĕнче фестивальне кĕске гастроле ăнăçлă кайса килчĕ, 2004 çулхи çурла уйăхĕнче Истампулра ([[Турци]])  иртнĕ «[[Истампул]] — Аслăх — Театр» тĕнче театр фестивальне хутшăнать, Б.Чиндыковпа Н.Казаковăн «77 жена Дон Жуана с Кладбищенского авеню» спектакльне кăтартрĕç.

Театр çулсерен республикăра иртекен «Чĕнтĕрлĕ чаршав» театр конкурсне хастар хутшăнать. А. П. Чеховăн «Три сестры», К. Сергиенкăн «Собаки» спектаклĕсене паха шутне кĕртнĕ, тĕрлĕ çулсенче тĕп тата эпизод ролĕсене паха вылянă артистсем — Павлов В. И., Чамжаева-Владимирова П. И., Владимиров С. П., Михайлова О. В.

== Çавăн пекех ==
* [[Хусанти çамрăк куравçăн патшалăх театрĕ]]

== Вуламалли ==
* Вдовцева, Людмила Пахомовна. Понимать своего зрителя: очерк о главном режиссере А.Г. Васильеве/ Лауреаты премии комсомола Чувашии имени М. Сеспеля. — Шупашкар: Чăваш кĕнеке изд-ви, 1979 — 192 С. с илл. — С109.- С.120

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
* [http://www.tuz.culture21.ru/ Театр сайчĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100613174642/http://www.tuz.culture21.ru/ |date=2010-06-13 }}
* [http://regnum.ru/news/cultura/1682466.html В Чебоксарах ТЮЗ поставит трагедию &quot;Король Лир&quot; на чувашском языке] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151023231414/http://regnum.ru/news/cultura/1682466.html |date=2015-10-23 }}
* [http://www.cheb.ru/theatres/tuz36.html Театр репертуарĕ]
* [https://chuvash.org/news/19085.html «Чи кирли, чи юратни...»]* 
* [https://chuvash.org/news/20356.html Ҫамрӑксен театрӗ драматургсене туптать]

{{teatr-stub}}

{{Чăваш Комсомолĕн Çеçпĕл Мишши ячĕллĕ преми лауреачĕсем}}
{{Шупашкарăн паллă вырăнĕсем}}
{{Раççейри çамрăк куравçă театрĕсем}}

[[Категори:Чăваш Енĕн театрĕсем]]
[[Категори:Çамрăксен театрĕсем]]
[[Категори:Патшалăх театрĕсем]]
[[Категори:Театр]]
[[Категори:Ӳнер]]</text>
      <sha1>ilfdhun7mihzptlfsiwsz4o0pn6xcti</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шăнкăрав курăкĕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22804</id>
    <revision>
      <id>875204</id>
      <parentid>648993</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T20:01:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>875204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12890" sha1="a5iq6ar4k6s0uxighffqlcs2lqcjure" xml:space="preserve">{{Пĕлтерĕшсем|Шăнкрав курăкĕ (пĕлтерĕшсем)}}
{{taxobox
| image file = Campanula latifolia2.jpg
| image descr = [[Сарлака çулçăллă шăнкăрав курăкĕ]] — &lt;br /&gt;Шăнкăрав курăкĕ .
| regnum = Ӳсентăрансем
| parent = Campanulaceae
| latin = Campanula
| author = [[L.]]
| rang = Род
| wikispecies = Campanula
| commons = Category:Campanula
| itis = 34472
| ncbi = 40568
| grin1 = genus
| grin2 = 1989
| ipni = 5633
| eol = 38107
| children = &lt;center&gt;[[#Тĕссем|'''Тĕссем''' текста вулăр]]&lt;/center&gt;
}}

'''Шăнкăрав курăкĕ''' ({{lang-lat|Campánula}}) — {{bt-ruslat|Шăнкăрав курăкĕ  йышшисем|Campanulaceae}} çемьине кĕрекен [[курăк]] [[ӳсентăран]]ĕсен [[ăрат|ăрачĕ]].

Ăрат шутĕнче [[вăтам климат]]лă çĕр-шывсенче ӳсекен 300 ытла [[Биологи тĕсĕ|тĕс]]. Çутçанталăкра [[Кавказ]]ра, [[Çĕпĕр]]те, [[Вăтам Ази|Вăтам]] тата [[Çывăх Хĕвелтухăç]]ра, [[Европа|Европăра]] çитĕнет, кăштах [[Çурçĕр Америка|Çурçĕр Америкăра]] тĕл пулать.

[[Раççей]]ре тата юнашар çĕр-шывсенче 150 яхăн, [[Раççейĕн европа прайĕ]]нче — 15 çити тĕс ӳсет.

Шăнкăрав курăкĕ тĕрлĕ çĕрте: [[улăх]]ра та, [[варман]]та та, [[çеçенхир]]те те ӳсет, çаплах [[пушхир]]пе [[чуллă сăрт]] çинче те тымар ярать. Нумай йышлă тĕрлĕ тĕссем [[ту]]сен [[Субальпă ярăмĕ|субальпă]] тата [[Альпи ярăмĕ|альпи ярăмĕсенче]] чечекленеççĕ.

Ăратăн ăслăлăх ячĕ — Campanula {{lang-it|campana}}, ''чан'', чечекĕн ĕлкине палăртать.

== Ăнлантарни ==
[[Нумай çуллă ӳсентăран|Нумай çуллă]], сайрарах [[пĕр çуллă ӳсентăран|пĕр е иккĕ çул çитĕнекен]] [[курăк]]сем.

== Экологи ==
Шăнкăрав курăкĕсене  чечек пуххи тума татаççĕ, çакна пула тата ӳснĕ çĕре пăснă пирки ӳсентăрансем çухалаççĕ. [[Европа|Европăра]] 12 тĕсĕ çухалас патне çитнĕ е сайра тĕл пулакан тĕс, весенчен çурри — [[Итали]]ри [[эндемик]]сем. Вĕсем йышĕнче: [[тан çулçăллă шăнкăрав курăкĕ]], [[трансильвани шăнкăрав курăкĕ]], [[колокольчик тризоидный]].&lt;ref&gt;{{кĕнеке|автор=Белоусова Л.С., Денисова Л.В.|пуçелĕк=Редкие растения мира|каçă=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/belousova1983_redk_rast_mira.djvu |вырăн=М.|издательство=Лесная промышленность|çул=1983|страницăсем=|страница=344}} {{5|3|2010}}&lt;/ref&gt;

== Тĕссем ==
Хăшпĕр тĕсĕсен чечекĕсем пысăк, вĕсем декоративлă ӳсентăрансем шутланаççĕ, сăмахран {{btname|Campanula trachelium|[[L.]]}}, {{btname|Campanula latifolia|[[L.]]}}, {{btname|Campanula rotundifolia}}. Юлашки тĕсĕн тымар кутĕнчи çулçисен ĕлки çавра, хунавĕн ĕлки — ланцетла.
[[File:Campanule FR 2012.jpg|thumb|right|Campanula persicifolia]]
{|
|- valign=top align=left
|
* {{bt-latrus|Campanula abietina|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula adsurgens|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula affinis|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula alliariifolia|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula alpestris|aut=|Альп çум шăнкăрав курăкĕ}}
* {{bt-latrus|Campanula alpina|aut=|Альп шăнкăрав курăкĕ}}
* {{bt-latrus|Campanula alsinoides|aut=|Альзин евĕр шăнкăрав курăкĕ}}
* {{bt-latrus|Campanula americana|aut=|Американ шăнкăрав курăкĕ}}
* {{bt-latrus|Campanula aparinoides|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula ardonensis|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula argyrotricha|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula arvatica|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula aucheri|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula autraniana|aut=[[Albov]]|txt=|Отран шăнкăрав курăкĕ}}
* {{bt-latrus|Campanula barbata|aut=|Колокольчик бородатый}}
* {{bt-latrus|Campanula baumgartenii|aut=|Баумгартен шăнкăрав курăкĕ}}
* {{bt-latrus|Campanula beauverdiana|aut=|Бове шăнкăрав курăкĕ}}
* {{bt-latrus|Campanula bellidifolia|aut=|Колокольчик маргаритколистный}}
* {{bt-latrus|Campanula betulifolia|aut=|Колокольчик березоволистный}}
* {{bt-latrus|Campanula bononiensis|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula caespitosa|aut=|Колокольчик дернистый}}
* {{bt-latrus|Campanula calaminthifolia|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula californica|aut=|Калифорни шăнкăрав курăкĕ}}
* {{bt-latrus|Campanula carpatica|aut=|Карпат шăнкăрав курăкĕ}}
* {{bt-latrus|Campanula cashmeriana|aut=|Кашмир шăнкăрав курăкĕ}}
* {{bt-latrus|Campanula celsii|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula cenisia|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula cervicaria|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula chamissonis|aut=|Шамиссо шăнкăрав курăкĕ}}
* {{bt-latrus|Campanula cochleariifolia|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula collina|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula colorata|aut=|Колокольчик окрашенный}}
* {{bt-latrus|Campanula crenulata|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula dichotoma|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula divaricata|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula elatines|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula elegans|aut=|Колокольчик стройный}}
* {{bt-latrus|Campanula ephesia|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula erinus|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula excisa|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula exigua|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula filicaulis|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula formanekiana|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula fragilis|aut=|Колокольчик ломкий}}
* {{bt-latrus|Campanula gansuensis|aut=|Ганг шăнкăрав курăкĕ}}
* {{bt-latrus|Campanula garganica|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula gelida|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula glomerata|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula grossekii|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula hemschinica|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula hercegovina|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula heterophylla|aut=|Колокольчик разнолистный}}
* {{bt-latrus|Campanula imeretina|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula incurva|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula isophylla|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula jacobaea|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula kachethica|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula kantschavelii|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula kemulariae|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula khasiana|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula kolenatiana|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula komarovii|aut=|Комаров шăнкăрав курăкĕ}}
* {{bt-latrus|Campanula laciniata|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula lactiflora|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula lanata|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula lasiocarpa|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula latifolia|aut=[[L.]]|txt={{тип}}&lt;ref&gt;[http://www.bgbm.org/scripts/asp/IAPT/ncugentry.asp?name=Campanula NCU-3e. Names in current use for extant plant genera. Electronic version 1.0. Entry for ''Campanula'' L.] {{V|22|11|2009}}&lt;/ref&gt;|Сарлака çулçăллă шăнкăрав курăкĕ}}
* {{bt-latrus|Campanula latiloba|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula lingulata|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula linifolia|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula longistyla|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula lusitanica|aut=|Лузитани шăнкăрав курăкĕ}}
|
* {{bt-latrus|Campanula lyrata|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula macrorhiza|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula macrostyla|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula makaschvilii|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula medium|aut=|Вăтам шăнкăрав курăкĕ}}
* {{bt-latrus|Campanula michauxioides|aut=|Мишо шăнкăрав курăкĕ}}
* {{bt-latrus|Campanula mirabilis|aut=[[Albov]]|txt=|Асамлă шăнкăрав курăкĕ}}
* {{bt-latrus|Campanula moesiaca|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula mollis|aut=|Çемçе шăнкăрав курăкĕ}}
* {{bt-latrus|Campanula morettiana|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula oblongifolia|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula ochroleuca|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula olympica|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula orbelica|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula oreadum|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula orphanidea|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula parryi|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula patula|aut=|Колокольчик раскидистый}}
* {{bt-latrus|Campanula pelviformis|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula peregrina|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula persicifolia|aut=|Персик çулçиллĕ шăнкăрав курăкĕ}}
* {{bt-latrus|Campanula petraea|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula petrophila|aut=[[Rupr.]]|txt=|Чул пек шăнкăрав курăкĕ}}
* {{bt-latrus|Campanula phrygia|aut=|Фриги шăнкăрав курăкĕ}}
* {{bt-latrus|Campanula phyctidocalyx|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula piperi|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula portenschlagiana|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula poscharskyana|aut=|Пожарский шăнкăрав курăкĕ}}
* {{bt-latrus|Campanula prenanthoides|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula primulifolia|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula pulla|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula punctata|aut=|Пăнчăллă шăнкăрав курăкĕ}}
* {{bt-latrus|Campanula pyramidalis|aut=|Пирамида шăнкăрав курăкĕ}}
* {{bt-latrus|Campanula raddeana|aut=|Радде шăнкăрав курăкĕ}}
* {{bt-latrus|Campanula raineri|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula ramosissima|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula rapunculoides|aut=|Рапунцель евĕрлĕ шăнкăрав курăкĕ|Çарăк евĕр шăнкăрав курăкĕ}}
* {{bt-latrus|Campanula rapunculus|aut=L.|txt=|Рапунцель шăнкăрав курăкĕ}}
* {{bt-latrus|Campanula reiseri|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula reuteriana|aut=|Рейтер шăнкăрав курăкĕ}}
* {{bt-latrus|Campanula rhomboidalis|aut=|Ромб евĕрлĕ шăнкăрав курăкĕ}}
* {{bt-latrus|Campanula rotundifolia|aut=|Пысăк çулçăллă шăнкăрав курăкĕ}}
* {{bt-latrus|Campanula rupestris|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula sarmatica|aut=|Сармат шăнкăрав курăкĕ}}
* {{bt-latrus|Campanula sartorii|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula saxatilis|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula saxifraga|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula scabrella|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula scouleri|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula sibirica|aut=|Çĕпĕр шăнкăрав курăкĕ}}
* {{bt-latrus|Campanula spicata|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula spruneriana|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula stevenii|aut=|Стевен шăнкăрав курăкĕ}}
* {{bt-latrus|Campanula stricta|aut=|Колокольчик сжатый}}
* {{bt-latrus|Campanula strigosa|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula teucrioides|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula takesimana|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula thessela|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula thrysoides|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula tomentosa|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula tommasiniana|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula trachelium|aut=|Вĕлтĕрен шăнкăрав курăкĕ}}
* {{bt-latrus|Campanula trautvetteri|aut=|Траутфеттер шăнкăрав курăкĕ}}
* {{bt-latrus|Campanula tridentata|aut=|Виç шăллă шăнкăрав курăкĕ}}
* {{bt-latrus|Campanula uniflora|aut=|Пĕр чечеклĕ шăнкăрав курăкĕ}}
* {{bt-latrus|Campanula versicolor|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula vidalii|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula violae|aut=|}}
* {{bt-latrus|Campanula waldsteiniana|aut=|Вальдштейн шăнкăрав курăкĕ}}
* {{bt-latrus|Campanula zoysii|aut=|}}
|}

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Вуламалли ==

== Каçăсем ==
{{wiktionary|шăнкăрав курăкĕ‎}}
* [http://flower.onego.ru/other/campcnul.html Шăнкăрав курăкĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160829023515/http://flower.onego.ru/other/campcnul.html |date=2016-08-29 }} ''Энциклопедия декоративных садовых растений'' сайтĕнче {{V|1|11|2009}}

{{botanics-stub}}

[[Категори:Шăнкăрав курăк йышшисем]]</text>
      <sha1>a5iq6ar4k6s0uxighffqlcs2lqcjure</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эйфел турулĕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25249</id>
    <revision>
      <id>875210</id>
      <parentid>874725</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T23:06:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>875210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10053" sha1="o6sg0hy5b03xy3jg5euea17qjqwlmhl" xml:space="preserve">{{Çӳллĕ çурт-йĕр
|building_name=Эйфел турулĕ
|image=[[Ӳкерчĕк:Paris - Eiffelturm - frontal vom Marsfeld.jpg|180px]]
|previous tallest=
|surpassed by= 
|built= [[1887]] – [[1889]]
|use= [[Инçекурав]], [[радио]], [[сотă çыхăнăвĕ]]
 |lat_dir = N|lat_deg =48 |lat_min =51 |lat_sec =29 
 |lon_dir = E|lon_deg =2 |lon_min =17 |lon_sec =40 
 |region                 = FR
 |CoordScale             =2000
|location= [[Парис]], [[Франци]]
|roof= 300.65 м
|top_floor=
|antenna_spire=324 м
|floor_count=
|floor_area=
|elevator_count=
|architect=[[Эйфель Густав Александр]] 
|emporis_id=
|skyscraperpage_id= |
|}}
[[File:Eiffel Tower Drone 4k-Qx c1X3zfEc-313-251.webm|thumb|Э́йфел турулĕ]]
'''Э́йфел турулĕ''' ({{lang-fr|la tour Eiffel}}) ([[1889]] çулхи [[юпа, 25]] туса пĕтернĕ) — [[Парис]]ăн чи паллă архитектура вырăнĕ, тĕнчере ăна [[Франци]] символĕ теççĕ, [[Эйфель Густав Александр|Густав Эйфель]] конструктор ятне тивĕçтернĕ. Хăй Эйфель ăна 300-метр çӳллĕш турул тенĕ (''tour de 300 mètres'').

[[2006]] çулта турул çинче 6 719 200 çын, хăйĕн пĕтĕм историнче, 2007 çулхи раштавăн 31-мĕшĕ тĕлне — 236 445 812 çын пулса курнă&lt;ref&gt;Пыра куракансен шучĕ 1889 çултантан 2007 çулхи раштавăн 31-мĕшне çитиччен&lt;/ref&gt;. Çапла ĕнтĕ, турул тĕнчери чи тăтăш пырса курнă вырăн шутланать&lt;ref&gt;[http://www.lemonde.fr/web/article/0,1-0@2-3232,36-938349,0.html LeMonde.fr : Tour Eiffel et souvenirs de Paris&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. Парисăн çак символне вăхăтлăха кăна туса лартнă пулнă — турул [[1889]] çулхи [[Пĕтĕм тĕнчери курав (1889)|Пĕтĕм тĕнчери курава]] кĕмелли аркă шутланнă. Пăсса хурасран (курав иртсен 20 çултан) турула радиоантеннăсем çăлса хăварнă, вĕсене чи тăррине лартнă пулнă (çак вăхăтра [[радио]] техникине пурнăçа кĕртнĕ).

== Вырнаçăвĕ ==
[[File:Emplacement tour Eiffel Paris.svg|thumb|250px|Париc картти çинче турул вырăнĕ]]
Турула [[Мар уйĕ (Парис)|Марс уйĕнче]], [[Йен кĕперĕ|Йен кĕперне]] хирĕçле [[Сена (юханшыв)|Сенăн]], [[Бранли çыранĕ]]нче туса лартнă. Парис метрополитенĕн схеминчи чарăну: Bir-Hakeim.

== Тума пуçличчен ==
[[Ӳкерчĕк:Maurice koechlin pylone.jpg|thumb|Турулăн малтанхи эскизĕ. Морис Кёхлен, 1884 çул]]

== Турула туни ==
[[Ӳкерчĕк:Construction of the Eiffel Tower.JPG|thumb|left|Турула туни]]
[[Ӳкерчĕк:Tour_Eiffel,_July_1888.jpg|thumb|Турула туни, утă, 1888]]

== Конструкци уйрăмлăхĕсем ==
[[Ӳкерчĕк:Eiffel sizes.png|thumb|right|Эйфел турулĕн калапăшĕ]]
Металл конструкцин йывăрăшĕ — 7 300 тоннă (пĕтĕмпех — 10 100 тоннă). Паян çак чухлĕ металран виçĕ турул хăпартса лартма пулать&lt;ref&gt;[http://www.znanie-sila.ru/online/issue_2936.html Знание—сила : «ЗС» — оnline&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;. Фундамента бетонран тунă. Çил-тăвăл чухнехи турул 15 см çити çеç [[Сулланусем|сулланать]].

== Форма ==
[[Ӳкерчĕк:France Paris-Eiffel-Tower 2005.jpg|thumb|Хурçă конструкцин пайĕ]]

== Çӳллĕшĕ ==
Çĕнĕ антеннипе пĕрле унăн çӳллĕшĕ 324 метр ([[2010]] çул).
40 çул тăршшипе Эйфель турулĕ тĕнчере чи çӳллĕ çурт-йĕр, хăй вăхăтĕнчи çӳллĕ çуртсенчен— [[Хеопс пирамиди]]нчен (146,6 м), [[Кёльн соборĕ|Кёльн]] (156 м) тата [[Ульма соборĕ]]нчен (161 м) 2 хутчен çӳллĕрех, — [[1930]] çулта ăна [[Çĕнĕ Йорк]]ри [[Крайслер Билдинг]]а хăпартиччен шутланнă.

== Сăрĕ ==
Хăйĕн кун-çулĕнче турул пĕрре çеç мар тĕсне улăштарнă – сарăхран хĕрлĕ-хăмăра çити. Юлашки вунçуллăхсенче Эйфел турулне пĕр улăштармасăр &quot;хăмăр-эйфел&quot; - официаллă патентленĕ сăрăпа, бронза тĕслĕрех - сăрлаççĕ.

== Курав иртсен ==

Эйфелпе тунă малтанхи килĕшӳпе турула 20 иртсен пăссса хумалла пулнă.

== Радио тата телекурав ==
=== FM-Radio ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- style=&quot;background:#ccc;&quot;
!Программа
!Частота
!Хăват
|-
| [[France Inter]] ||
|-
| [[Regional]] || 90,35 [[МГц]] || 3 [[кВт]]
|-
| [[France Culture]] || 93,35 [[МГц]] || 3 [[кВт]]
|-
| [[France Musique]] || 97,6 [[МГц]] || 3 [[кВт]]
|}[[Evropa plus Frence]] ||102.2[[МГц]] || 10 [[КВТ]]

=== TV ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- style=&quot;background:#ccc;&quot;
!Программа
!Канал
!Частота
!Хăват
|-
| [[Canal+]] || 6 || 182,25 [[МГц]] || 100 [[кВт]]
|-
| [[France 2]] || 22 || 479,25 [[МГц]] || 500 [[кВт]]
|-
| [[TF1]] || 25 || 503,25 [[МГц]] || 500 [[кВт]]
|-
| [[France 3]] || 28 || 527,25 [[МГц]] || 500 [[кВт]]
|-
| [[France 5]] || 30 || 543,25 [[МГц]]|| 100 [[кВт]]
|-
| [[Métropole Télévision|M6]] || 33 || 567,25 [[МГц]] || 100 [[кВт]]
|}

== Çырнисем ==
[[Ӳкерчĕк:Eiffel names highlight.jpg|250px|thumb|Çырнисем]]

== Нимĕç оккупаци тапхăрĕнче ==
[[Ӳкерчĕк:Bundesarchiv Bild 183-H28708, Paris, Eiffelturm, Besuch Adolf Hitler.jpg|thumb|Китлĕр Эйфел турулĕ умĕнче. Альберт Шпеер сулахайра.]]

== Çутатни ==

[[Ӳкерчĕк:Tour Eiffel Citroen.jpg|thumb|[[Citroen]] автомобиль концернĕн янравĕ (1925)]]
[[Ӳкерчĕк:Paris by me.jpg|thumb|left|200px|Эйфел турулĕ ылтăн çутăра]]

== Пулăмсемпе фактсем ==

== Галерея ==
&lt;gallery&gt;
Image:Georges Seurat 043.jpg|Картина [[Сёра Жорж Пьер|Сёра]], 1889
Image:Tour eiffel at sunrise from the trocadero.jpg|Шурăмпуç чухне
Image:Eiffel Tower from the top of a building located rue de l'Université, Paris January 2005.jpg|Университет урамĕ енчен (''rue de l’Université'')
Image:Pied de la tour Eiffel.jpg|Аялла пăхсан
Image:845-Paris.jpg|Çӳлелле пăхсан
Image:EiffelTraeger.jpg|Витĕр пăхсан
&lt;/gallery&gt;

== Хальхи'''bite''' сăн ==
&lt;gallery&gt;
Изображение:Tour_Eiffel_Notre-Dame.JPG|Турулран Парис çине пăхсан
Tour Eiffel - 20150801 15h30 (10621).jpg
&lt;/gallery&gt;

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
{{commons|Eiffel Tower}}
* [http://www.tour-eiffel.fr/ Официаллă сайт — La tour Eiffel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101205121142/http://www.tour-eiffel.fr/teiffel/uk/ |date=2010-12-05 }} {{ref-fr}}
* [http://portalostranah.ru/view.php?id=7 История окраски и освещения башни, ее признания публикой на Портале о странах]
* [http://babinets.com/pictures-beautiful-paris-france-photos/pictures-beautiful-paris-france-photos-r.html Эйфел турулĕ. Парис çине  тӳперен пăхсан.]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://unmask.ru/photo/index.php?dir=/tower Эйфел турулĕн фотографисем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151115235510/http://www.unmask.ru/photo/index.php?dir=%2Ftower |date=2015-11-15 }}
* [http://eiffel-tower-catia.com/ Reconstructing the Eiffel Tower in CATIA ,3DXML file to download and CG Images] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170912182117/http://eiffel-tower-catia.com/ |date=2017-09-12 }} {{ref-en}}
* [http://dspt.club.fr/tour_eiffel.htm Эйфел турулĕ çинчи сигнал яракан пĕрремĕш хатĕрсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609061147/http://dspt.club.fr/tour_eiffel.htm |date=2007-06-09 }} {{ref-fr}}
* [http://www.paris-live.com/ Эйфел турулне хирĕçле лартнă вебкамера] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060807231123/http://www.paris-live.com/ |date=2006-08-07 }}
* [http://fine-archi.blogspot.com/2010/08/blog-post_02.html Эйфел турулĕн ĕçлĕ чертёжĕсем]

{{Парисри паллă вырăнсем}}
{{Çав тери çӳллĕ çурт-йĕр}}

[[Категори:Турулсем]]
[[Категори:Париc турулĕсем]]
[[Категори:Франци турулĕсем]]
[[Категори:1889 çулта уçăлнисем]]
[[Категори:Парисăн VII тăрăхĕ]]
[[Категори:Телетурулсем]]
[[Категори:Çав тери çӳллĕ çурт-йĕр]]
[[Категори:Архитектура]]
[[Категори:Архитектура палăкĕсем]]
[[Категори:Паллă вырăнсем]]</text>
      <sha1>o6sg0hy5b03xy3jg5euea17qjqwlmhl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Циолковский Константин Эдуардович</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58381</id>
    <revision>
      <id>875197</id>
      <parentid>816599</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T15:55:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>875197</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23648" sha1="po0x8xo0ugy6qgumwl87v4rtdu6ng8u" xml:space="preserve">{{Ăсчах
|Ят                  = Циолковский Константин Эдуардович
|Тăван ят       = 
| Ӳкерчĕк             = Konstantin Tsiolkovsky 1934.jpg
| Анлăшĕ               = 260px
| Ӳкерчĕке ăнлантарни    =
|Алпусни              = 
|Çуралнă вăхăт       = {{ÇуралнăВăхăт|05|09|1857}}
|Çуралнă вырăн       =Ижевское, {{ÇуралнăВырăн|Кисан кĕперни|Кисан кĕпернинче}}, [[Раççей империйĕ]]
|Вилнĕ вăхăт          = {{ВилнĕВăхăт|19|09|1935}}
|Вилнĕ вырăн         = {{ВилнĕВырăн|Калуга|Калугăра}}, [[РСФСР]], [[СССР]]
|Гражданлăх          = Раççей империйĕ, СССР
|Ăслăх сфери        = теоретик
| Ĕçлев вырăнĕ =   
| Ăсчах степенĕ=
| Ăсчах хисепĕ =
|Альма-матер          = 
|Ăслăлăх ертӳçи = 
|Паллă вĕренекенсем   =
|Паллă         = космонавтика теорине никĕселкен
|Чыславсемпе парнесем =
{{{!}} style=&quot;background:transparent&quot;
{{!}} {{Сăваплă Аннăн 3 степеньлĕ орденĕ}} {{!!}}{{Сăваплă Станиславăн 3 степеньлĕ орденĕ}} 
{{!}}-
{{!}} {{Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденĕ}}{{!}}
{{!}}}
|Сайт =
}}

''' Константин Циолковский ''' – (05.09.1857 (5), Ижевское, Кисан кĕперни, [[Раççей империйĕ]]-  19.09.1935, Калуга, [[РСФСР]], [[СССР]]) - шкул учителĕ, хăй тĕллĕн вĕреннĕ ăсчах.  Космонавтика теорине никĕселкен

== Ĕçĕсем ==

=== Ĕçĕсен пуххисем ===
* {{кĕнеке|автор=Циолковский К. Э.|пуçелĕк=[http://tsiolkovsky.org/ru/nauchnoe-nasledie/ Космическая философия. Собрание более 210 философских работ К.Э.Циолковского в свободном доступе в режиме онлайн]|издательство=ООО «Центр информационной безопасности»|год=2015}}
* {{кĕнеке|автор=Циолковский К. Э.|пуçелĕк=Избранные труды (в 2-х кĕнекех, Кн. 2 под ред. Ф. А. Цандера)|место=М.—Л.|издательство=Госмаштехиздат|год=1934}}
* {{кĕнеке|автор=Циолковский К. Э.|пуçелĕк=Труды по ракетной технике|место=М.|издательство=Оборонгиз|год=1947}}
* ''Циолковский К. Э.'' Вне земли. — М., Изд-во АН СССР, 1958.
* {{кĕнеке|автор=Циолковский К. Э.|пуçелĕк=Путь к звёздам. Сб. научно-фантастических произведений|место=М.|издательство=Изд-во АН СССР|год=1960}}
* {{кĕнеке|автор=Циолковский К. Э.|пуçелĕк=Избранные труды|место=М.|издательство=Изд-во АН СССР|год=1962}}
* {{кĕнеке|автор=Циолковский К. Э.|пуçелĕк=Пионеры ракетной техники Кибальчич, Циолковский, Цандер, Кондратюк|место=М.|издательство=Наука|год=1964}}
* {{кĕнеке|автор=Циолковский К. Э.|пуçелĕк=Реактивные летательные аппараты|место=М.|издательство=Наука|год=1964}}
* {{кĕнеке|автор=Циолковский К. Э.|пуçелĕк=Собрание сочинений в 5 томах|место=М.|издательство=Изд-во АН СССР|год=1951—1964}} (фактически опубликовано 4 тома)
* {{кĕнеке|автор=Циолковский К. Э.|пуçелĕк=Труды по космонавтике|место=М.|издательство=Машиностроение|год=1967}}
* {{кĕнеке|автор=Циолковский К. Э.|пуçелĕк=Грёзы о Земле и небе. Научно-фантастические произведения|место=Тула|издательство=Приокское  книжное издательство|год=1986}}
* {{кĕнеке|автор=Циолковский К. Э.|пуçелĕк=Промышленное освоение космоса|место=М.|издательство=Машиностроение|год=1989}}
* {{кĕнеке|автор=Циолковский К. Э.|пуçелĕк=Очерки о Вселенной|место=М.|издательство=ПАИМС|год=1992}}
* {{кĕнеке|автор=Циолковский К. Э.|пуçелĕк=Монизм Вселенной // Грёзы о Земле и небе|место=СПб.|год=1995|ref=Циолковский. Монизм Вселенной}}
* {{кĕнеке|автор=Циолковский К. Э.|пуçелĕк=Воля Вселенной // Грёзы о Земле и небе|место=СПб.|год=1995|ref=Циолковский. Воля Вселенной}}
* {{кĕнеке|автор=Циолковский К. Э.|пуçелĕк=Неизвестные разумные силы // Грёзы о Земле и небе|место=СПб.|год=1995|ref=Циолковский. Неизвестные разумные силы}}
* {{кĕнеке|автор=Циолковский К. Э.|пуçелĕк=Космическая философия // Грёзы о Земле и небе|место=СПб.|год=1995|ref=Циолковский. Космическая философия}}
* {{кĕнеке|автор=Циолковский К. Э.|пуçелĕк=Космическая философия|место=М.|издательство=Эдиториал УРСС|год=2001}}
* {{кĕнеке|автор=Циолковский К. Э.|пуçелĕк=Гений среди людей|место=М.|издательство=Мысль|год=2002}}
* {{кĕнеке|автор=Циолковский К. Э.|пуçелĕк=Евангелие от Купалы|место=М.|издательство=Самообразование|год=2003}}
* {{кĕнеке|автор=Циолковский К. Э.|пуçелĕк=Миражи будущего общественного устройства|место=М.|издательство=Самообразования|год=2006}}
* {{кĕнеке|автор=Циолковский К. Э.|пуçелĕк=Щит научной веры. Сборник статей. Описание с позиций монизма Вселенной и развития общества|место=М.|издательство=Самообразование|год=2007|isbn=978-5-87140-265-8}}
* {{кĕнеке|автор=Циолковский К. Э.|пуçелĕк=Приключения Атома: повесть|место=М.|издательство=ООО «Луч»|год=2009|страниц=112|isbn=978-5-87140-289-4}}

=== Ракетоплаванипе ĕçĕсем ===
* 1883 — «Свободное пространство. (систематическое изложение научных идей)»
* [[1902]]—[[1904]] — «Этика, или естественные основы нравственности»
* [[1903]] — [http://www.epizodsspace.narod.ru/bibl/dorev-knigi/ciolkovskiy/issl-03sovr.html «Исследование мировых пространств реактивными приборами.»]
* [[1911]] — «Исследование мировых пространств реактивными приборами»
* [[1914]] — «Исследование мировых пространств реактивными приборами (Дополнение)»
* [[1924]] — «Космический корабль»
* [[1926]] — «Исследование мировых пространств реактивными приборами»
* [[1925]] — [[Монизм Вселенной]]
* [[1926]] — [https://www.ras.ru/ktsiolkovskyarchive/1_actview.aspx?id=13 «Трение и сопротивление воздуха»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130921233345/https://www.ras.ru/ktsiolkovskyarchive/1_actview.aspx?id=13 |date=2013-09-21 }}
* [[1927]] — «Космическая ракета. Опытная подготовка»
* 1927 — «Общечеловеческая азбука, правописание и язык»&lt;ref&gt;Название этой книги привело к возникновению мифа о том, что у Циолковского был свой проект международного языка. Подробнее о книге и лингвистических идеях Циолковского: [http://amikeco.ru/2008/12/ciolkowski.html Об общечеловеческой азбуке Циолковского]&lt;/ref&gt;
* [[1928]] — «Труды о космической ракете 1903—1907 гг.»
* [[1929]] — «Космические ракетные поезда»
* [[1929]] — «Реактивный двигатель»
* [[1929]] — «Цели звездоплавания»
* [[1930]] — «Звездоплавателям»
* [[1931]] — «Происхождение музыки и её сущность»&lt;ref&gt;[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/6c/Origin_of_music_by_Tsiolkovsky.pdf PDF файл работы К. Э. Циолковского о музыке]&lt;/ref&gt;
* [[1932]] — «Реактивное движение»
* [[1932]]—[[1933]] — «Топливо для ракеты»
* [[1933]] — «Звездолёт с предшествующими ему машинами»
* [[1933]] — «Снаряды, приобретающие космические скорости на суше или воде»
* [[1935]] — «Наибольшая скорость ракеты»&lt;ref&gt;''Труды по космонавтике. Исследование мировых пространств реактивными приборами''{{ref-ru}}; К. Э. Циолковский; Под ред. и М. К. Тихонравова — Москва : Машиностроение, 1967. — 376 с, ил.&lt;/ref&gt;

=== Пайăр архив ===
[[2008-мĕщ çулхи]]а çу уйăхен 15-мĕшĕнче  Раççей ăслах академийĕ академи сайчĕнче Циалковскин архивне çутта кăларнă. Унта 555-мĕш фончĕн 31680 хут архив докуменчĕсем&lt;ref&gt;[http://www.ras.ru/ktsiolkovskyarchive/about.aspx Личный архив Константина Эдуардовича Циолковского]&lt;/ref&gt;
[[Ӳкерчĕк:Chertrg Konstantin Tsiolkovsky 1934.jpg|right|300px|thumb|К. Э. Циолковскин пĕрремĕш космос карапĕн чертежĕ ( «Ирĕклĕ уçлăх» алçыруран, 1883)]]
== Вуламалли ==
* ''Алексеева В. И.'' [http://www.delphis.ru/journal/article/konstantin-tsiolkovskii-razmyshleniya-o-zhizni Константин Циолковский: размышления о жизни] // ''Дельфис''. — 2001. — № 26(2). — С. 24—28.
* ''Алексеева В. И.'' [http://www.yro.narod.ru/bibliotheca/ciolkovsk2.htm Философия бессмертия К. Э. Циолковского: истоки системы и возможности анализа] // ''Общественные науки и современность''. — 2001. — № 3.
* {{кĕнеке|автор=Боголюбов А. Н.&amp;nbsp;|пуçелĕк=Математики. Механики. Биографический справочник|место=Киев|издательство=Наукова думка|год=1983|страниц=639|ref=Боголюбов}}
* {{кĕнеке|автор=[[Бухгольц, Николай Николаевич|Бухгольц Н. Н.]]&amp;nbsp;|пуçелĕк=Основной курс теоретической механики. Ч. II|место=М.|издательство=Наука|год=1972|страниц=332|ref=Бухгольц}}
* {{кĕнеке|автор=[[Глушко, Валентин Петрович|Глушко В. П.]]&amp;nbsp;|пуçелĕк=Развитие ракетостроения и космонавтики в СССР. 3-е изд|место=М.|издательство=Машиностроение|год=1987|страниц=304|ref=Глушко}}
* {{кĕнеке|автор=[[Григорьян, Ашот Тигранович|Григорьян А. Т.]], Фрадлин Б. Н.&amp;nbsp;|пуçелĕк=Механика в СССР|место=М.|издательство=Наука|год=1977|страниц=192|ref=Григорьян, Фрадлин}}
* {{кĕнеке|автор=Дронг В. И., Дубинин В. В., Ильин М. М. и др.&amp;nbsp;|пуçелĕк=Курс теоретической механики: Учебник для вузов / Под ред. [[Колесников, Константин Сергеевич|К. С. Колесникова]]. 4-е изд|место=М.|издательство=Изд-во МГТУ им. Н. Э. Баумана|год=2011|страниц=758|isbn=978-5-7038-3490-9|ref=Дронг, Дубинин, Ильин и др.}}
* {{кĕнеке |автор=Колчинский И.Г., Корсунь А.А., Родригес М.Г |пуçелĕк=Астрономы: Биографический справочник. — 2-е изд., перераб. и доп.|ответственный= |ссылка= |место=Киев |издательство=Наукова думка |год=1986 |том= |страниц=512|страницы= |isbn= |ref= }} 
* {{кĕнеке|пуçелĕк=К. Э. Циолковский в воспоминаниях современников. 2-е изд|ответственный=Сост. [[Костин, Александр Владимирович|А. В. Костин]], [[Усова, Надежда Трофимовна|Н. Т. Усова]]|место=Тула|издательство=Приокское книжное изд-во|год=1983|страниц=288|тираж=300000}}
* ''Казютинский В. В.'' [http://epizodsspace.testpilot.ru/bibl/ziv/2003/tsiolk.html Космическая философия К. Э. Циолковского: за и против] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070211093746/http://epizodsspace.testpilot.ru/bibl/ziv/2003/tsiolk.html |date=2007-02-11 }} // ''[[Земля и Вселенная]]''. — 2003. — № 4. — С. 43—54.
* {{кĕнеке|автор=[[Космодемьянский, Аркадий Александрович|Космодемьянский А. А.]]&amp;nbsp;|пуçелĕк=Очерки по истории механики. 2-е изд|место=М.|издательство=Просвещение|год=1964|страниц=456|ref=Космодемьянский}}
* {{кĕнеке|пуçелĕк=Космонавтика СССР / Под ред. [[Мозжорин, Юрий Александрович|Ю. А. Мозжорина]]|место=М.|издательство=Машиностроение; Планета|год=1986|страниц=496|ref=Космонавтика СССР}}
* ''Мельников Л. Н.'' [http://www.delphis.ru/journal/article/kaluzhskii-mechtatel Калужский мечтатель] (К 150-летию со дня рождения К. Э. Циолковского (1857—1935)) // ''Дельфис''. — 2008. — № 53 (1). — С. 37—43.
* {{кĕнеке|автор=Поляхов Н. Н., Зегжда С. А., Юшков М. П.&amp;nbsp;|пуçелĕк=Теоретическая механика. 2-е изд|место=М.|издательство=Высшая школа|год=2000|страниц=592|isbn=5-06-003660-X|ref=Поляхов, Зегжда, Юшков}}
* {{кĕнеке|пуçелĕк=Циолковский в воспоминаниях современников|ответственный=Сост. [[Костин, Александр Владимирович|А. В. Костин]], [[Усова, Надежда Трофимовна|Н. Т. Усова]], В. С. Зотов, А. Т. Скрипкин|место=Тула|издательство=Приокское книжное изд-во|год=1971|страниц=336|тираж=20000}}
* ''Шапошникова Л. В.''&lt;!--[[Заслуженный деятель искусств РФ]], академик [[Российская академия космонавтики им. К. Э. Циолковского|Российской академии космонавтики имени К. Э. Циолковского]], [[Российская академия естественных наук|Российской академии естественных наук]] и Российской экологической академии, главный редактор журнала «Культура и время».--&gt; [http://www.roerich-museum.ru/rus/about/direction/director/ciolkovskiy И я зажёг этот огонь] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080623071751/http://www.roerich-museum.ru/rus/about/direction/director/ciolkovskiy/ |date=2008-06-23 }} // Великое путешествие. Кн. 3. Вселенная Мастера. — {{М.}}, 2005. — С. 397—495.
* ''Ветров Г. С.''  С. П. Королёв и космонавтика. Первые шаги. М.: [[Наука (издательство)|Наука]], 1994. — ISBN 5-02-000214-3
* Доклад [http://www.korolev-s-p.ru/sp03.htm «Жизнь и деятельность К. Э. Циолковского»], прочитанный [[Королёв, Сергей Павлович|С. П. Королёвым]] 17 сентября 1947 г. на торжественном заседании, посвящённом 90-летию со дня рождения учёного.
* В серии «Жизнь замечательных людей»:
:* ''Воробьёв Б. Н.'' Циолковский. — {{М.}}: Молодая гвардия, 1940. — 262 с. (Вып. 161).
:* ''[[Арлазоров, Михаил Саулович|Арлазоров М. С.]]'' Циолковский. 3-е изд. — {{М.}}: Молодая гвардия, 1967. — 256 с. (Вып. 344).
:* ''Дёмин В. Н.'' [http://www.astro-cabinet.ru/library/vndc/ciolkovskiy.htm Циолковский]. — {{М.}}: Молодая гвардия, 2005. — 336 с. — ISBN 5-235-02724-8. (Вып. 920).
=== Палăксем ===
&lt;gallery perrow=&quot;45&quot; widths=180 heights=180&gt;
Ӳкерчĕк:Ciolkovsky(statue in Borovsk).jpg|&lt;small&gt; [[Боровск]] хулинче (''скульптор С.&amp;nbsp;Бычков'')&lt;/small&gt;
Ӳкерчĕк:Циолковский бюст москва.jpg|&lt;small&gt;[[Мускав]]ри [[Циолковский урамĕ (Моускав)|Циолковский урамĕнчи]] бюст&lt;/small&gt;
Ӳкерчĕк:Monument to Konstantin Tsiolkovsky (Saint Petersburg).jpg|&lt;small&gt; [[Санкт-Петербург]]ра&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Мускаври &quot;Динамо&quot; метро станци патĕнче&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Москвра&lt;/small&gt;
Ӳкерчĕк:Memorial plaque dedicated to Tsiolkovsky.JPG|&lt;small&gt;Кироври Циалковский тата космонавтика музейĕ çинчи асăну хăми&lt;/small&gt;
Ӳкерчĕк:Памятник К.Э.Циолковскому (Долгопрудный).jpg|&lt;small&gt;[[Долгопрудный]] хулинче, скульптор - [[Иванов Юрий Филиппович|Иванов Ю. Ф.]]&lt;/small&gt;
&lt;/gallery&gt;
==Каçăсем==
{{Commons|}}
{{Навигация
|Тема         = Циолковский, Константин Эдуардович
|Портал =
|Викисловарь =
|Викиучебник =
|Викицитатник = Циолковский, Константин Эдуардович
|Викитека = Константин Эдуардович Циолковский
|Викивиды =
|Викиновости =
|Метавики =
|Проект =
}}

=== К. Э. Циолковские асăннă сайтсем ===
* [http://www.gmik.ru Государственный музей истории космонавтики им. К. Э. Циолковского]
* [http://www.tsiolkovsky.ru/ Сайт «Циолковский Константин Эдуардович»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111107193528/http://tsiolkovsky.ru/ |date=2011-11-07 }}

=== Ĕçĕсем ===
* [http://www.gmik.ru/works.html Работы Циолковского] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180305103945/http://www.gmik.ru/works.html |date=2018-03-05 }} Оценка трудов на сайте музея космонавтики им. К. Э. Циолковского
* [http://www.ras.ru/ktsiolkovskyarchive/about.aspx Личный архив Константина Эдуардовича Циолковского] на сайте [[Российская академия наук|Российской академии наук]]
* [http://tsiolkovsky.ru/index.php?option=com_content&amp;task=blogsection&amp;id=16&amp;Itemid=35 Библиотека трудов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090422062930/http://tsiolkovsky.ru/index.php?option=com_content&amp;task=blogsection&amp;id=16&amp;Itemid=35 |date=2009-04-22 }}
* ''Константин Циолковский''. [http://forenable.com/dop/tsiolkov_monizm.html Монизм вселенной] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170421152606/http://forenable.com/dop/tsiolkov_monizm.html |date=2017-04-21 }}
* [http://www.cosmos.luchshe.net/ Взгляд из космоса. Космическое мировоззрение Константина Эдуардовича Циолковского] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180523122553/http://www.cosmos.luchshe.net/ |date=2018-05-23 }}. Неопубликованные работы К. Э. Циолковского
* [http://www.prometeus.nsc.ru/biblio/cards/cosmos.ssi Библиография]
* ''Циолковский К. Э.'' [http://www.bolesmir.ru/index.php?content=text&amp;name=o494  Космическая философия.] Сборник. Москва, ИДЛи, 2004.
* [http://www.bookva.org/authors/26 Инженерные труды К. Э. Циолковского] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160408081252/http://www.bookva.org/authors/26 |date=2016-04-08 }} в библиотеке bookva.org

=== Ыттисем ===
* [http://www.ruac.ru/ Сайт Российской академии космонавтики имени К. Э. Циолковского]
* [http://isaran.ru/isaran/isaran.php?page=fond&amp;guid=3BAF5E57-9A67-13DD-7FA5-B5F68BD7A171&amp;ida=1&amp;sid=tfcn1g72oc86bols34qbd18gb5 Фонд] на сайте [[Архив Российской академии наук|Архива РАН]]

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

{{Совет ракета-космос системисен конструкторĕсем}}

[[Категори:Космонавтика]]</text>
      <sha1>po0x8xo0ugy6qgumwl87v4rtdu6ng8u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хĕр сăри</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73978</id>
    <revision>
      <id>875190</id>
      <parentid>851690</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T12:05:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>875190</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2651" sha1="s8u7z8au6r3ntk22wj0n9dpic3uh4qv" xml:space="preserve">:''Ку ăнлава '''[[кĕр сăри]]пе''' пăтраштармалла мар''

'''Хĕр сăри''' — Чăваш яш-кĕрĕмĕн (хĕрсемпе каччăсен) [[хĕлле]] ирттерекен уявĕ. Ку ăнлава '''[[кĕр сăри]]пе''' пăтраштармалла мар  Кун пек йăла-йĕркене &quot;ĕлĕххи пурнăç&quot; çинчен çырнă илемлĕ литературăра пайтах çырса кăтартнă&lt;sup&gt;''[[Ыйтусем|[çăлкуç ăçтан?]]]''&lt;/sup&gt;. Асăннă [[уяв]] çавăн пекех '''улах сăри''' ятпа та паллă.  Хĕр сăри уява перекетшĕн тата ытти сăлтавсене пула кĕр сăрипе е сурхурипе пĕрлештерсе ирттерме пултарнă.  
== Çавăн пекех ==
* [[Инициаци]].
* [[Конфирмаци]].
== Вуламалли ==
* Скворцов М. И., &quot;Культура чувашского края&quot;, Чебоксары, 1995, ISBN 5-7670-0697-0.
* Матвеев Г.Б. [http://enc.cap.ru/?t=publ&amp;lnk=526 ХĔР CĂРИ - &amp;#91;хьр съри&amp;#93; (букв. девичье пиво, девичий пир).] — Электронла чăваш энциклопедири статья. 
* Кудрявцева, Александра. [https://nsportal.ru/ap/library/drugoe/2017/02/22/chavash-ceprel-uyavesem-tepchev-ece &quot;Чăваш Çĕпрел уявĕсем&quot;. Тĕпчев ĕçĕ.] — Опубликовано Петрова Валентина Николаевна вкл 22.02.2017 - 23:21
== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}
== Каçăсем ==
* [http://nasledie.nbchr.ru/nasledie/obychai/obrjady/scenarii/kher-sari-ulakh-sari/ Сценарии праздников -Хĕр сăри (улах сăри).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180323012953/http://nasledie.nbchr.ru/nasledie/obychai/obrjady/scenarii/kher-sari-ulakh-sari/ |date=2018-03-23 }}
* [http://yumah.ru/cgi-bin/ee.cgi?a=pr&amp;id=Хĕр%20сăри%20юррисемпе%20такмакĕсем Хĕр сăри юррисемпе такмакĕсем.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201204145308/http://yumah.ru/cgi-bin/ee.cgi?a=pr&amp;id=%D0%A5%C4%95%D1%80%20%D1%81%C4%83%D1%80%D0%B8%20%D1%8E%D1%80%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B5%20%D1%82%D0%B0%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D0%BA%C4%95%D1%81%D0%B5%D0%BC |date=2020-12-04 }}
{{Чăваш уявĕсем}}
[[Категори:Уявсем]]
[[Категори:Йăла-йĕркесем]]
[[Категори:Ĕçкĕ-çикĕ]]
[[Категори:Чăваш уявĕсем]]</text>
      <sha1>s8u7z8au6r3ntk22wj0n9dpic3uh4qv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ăс-хакăлçă</title>
    <ns>0</ns>
    <id>75095</id>
    <revision>
      <id>875220</id>
      <parentid>873711</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T08:38:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>875220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2854" sha1="ciidre0axdumy0aj8od98uunr2z6kjg" xml:space="preserve">[[File:Georgischer Priester.jpg|thumb|Грузи православи чиркĕвĕн сăваплăхçи]]
'''Ăс-хакăлçă''' е '''ăс-хакăлла атте''', çавăн пекех '''чун-чĕмçĕ'''&lt;ref&gt;[http://termin.chv.su/term/1737.html Термин: Духовник.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211127164008/http://termin.chv.su/term/1737.html |date=2021-11-27 }}&lt;/ref&gt;,  — православи чиркĕвĕнче ÿкĕнÿ текен йăлана пурнăçлама шанса панă [[сăвапçă|сăваплăхçă]].

[[Греци]]ре манах шутĕнчи сумлă (ватă) сăваплăхçăсем çеç ăс-хакăлçă пулма пултараççĕ. Православилле ытти чиркÿсенче унашкалах çирĕп йĕркесем мар.
== Кăсăклă фактсем ==
[[1917]]-мĕш çулччен çынсем хăйсем вилнĕ хыççăн пурлăх тĕлĕшпе хăваркан халалсене &quot;духовное завещание&quot; тенĕ, мĕншĕн тесен унашкал документсене ĕлĕххи йăлапа ăс-хакăлçăсем (вырăсла — &quot;духовник&quot;) хутшăннипе ăсталанă&lt;ref&gt;Димитриев В.Д. О завещании И.Я.Яковлева чувашскому народу. // Димитриев В.Д. [http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kkni_0_0000160.pdf Просветитель чувашского народа И Я. Яковлев: Сб. ст.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210302012631/http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kkni_0_0000160.pdf |date=2021-03-02 }} Чебоксары: Изд-во Чуваш, ун-та, 2002. 140 с. ISBN 5-7677-0656-5  С.71-82.&lt;/ref&gt;.
== Вуламалли ==
* Духовник // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., [[1890]]—[[1907]].
* Духівник // Словник української мови : в 11 т. — К. : Наукова думка, 1970—1980.
* Сповідник // Словник української мови : в 11 т. — К. : Наукова думка, 1970—1980.
* Сповідник // Словник церковно-обрядової термінології. — Львів; Свічадо.. [[2001]].

== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}
== Каçăсем ==
* [http://azbyka.ru/tserkov/duhovnaya_zhizn/o_duhovnom_otce/serafim_o_duhovnike-all.shtml Иеромонах Серафим. О духовнике.]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.duhovnik.ru Сайт о духовном руководстве]
[[Категори:Тĕн]]
[[Категори:Чиркӳ]]</text>
      <sha1>ciidre0axdumy0aj8od98uunr2z6kjg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Яхина Гузель Шамилевна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81900</id>
    <revision>
      <id>875218</id>
      <parentid>871378</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T03:07:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>875218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14271" sha1="07tmb3rp618afvdghdkk2b9nw9wkldj" xml:space="preserve">{{Пĕр хушаматлисем|Яхина}}
{{Çыравçă
 |Ят                   = Гузель Шамилевна Яхина
 |Ӳкерчĕк              = Гузель Яхина.jpg
 |Анлăшĕ               = 
 |Ӳкерчĕке ăнлантарни  = ''Гузель Яхина'', 2010 ç.
 |Çуралнă чухнехи ят   = 
 |Псевдонимсем         = 
 |Çуралнă вăхăт        = [[1977]], [[çĕртме, 1]], 
 |Çуралнă вырăн        = {{ÇВ|Хусан|Хусанта}}, [[Тутар АССР]], [[РСФСР]]
 |Ĕçлев тĕсĕ           = [[çыравçă]]
 |Хастар çулсем        =
 |Жанр                 = 
 |Ĕçсен чĕлхи          = [[вырăс чĕлхи|вырăс]]
 |Дебют                = «Мотылёк» (''калав'') «[[Нева (журнал)|Нева]]» № 2, [[2014]] 
 |Парнесем             = {{РФ Правительствин премийĕ|2019}}«[[Ясная Поляна]]», 2015 «[[Пысăк кĕнеке]]», 2015
 |Сайт                 = 
}}
'''Гузе́ль Шами́левна Я́хина''' ({{lang-tt|Гүзәл Шамил кызы Яхина}}; 01.06.1977, [[Хусан]]) — раççей тутар çыравçи, «[[Зулейха открывает глаза]]» роман авторĕ. «[[Большая книга]]» тата «[[Ясная Поляна (преми)|Ясная Поляна]]» премисен лауреачĕ&lt;ref&gt;[https://ria.ru/interview/20160301/1382525469.html Гузель Яхина]&lt;/ref&gt;.

== Биографи ==
Гузель Яхина Хусанта 1977 çулхи çĕртмен 1-мĕшĕнче тухтăрпа инженер çемьинче çуралнă&lt;ref&gt;[http://readly.ru/author/5721774/ Портал Readly.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200420082150/http://readly.ru/author/5721774/ |date=2020-04-20 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.facebook.com/GuzelYakhina/about Страница автора в Фейсбуке]&lt;/ref&gt;. Виçĕ çул тултариччен Гузель тутарла кăна калаçнă, вырăсла калаçма ача пахчинче çеç тытăннă&lt;ref&gt;[https://uznayvse.ru/znamenitosti/biografiya-guzel-yahina.html Гузель Яхина, биография, новости, фото]&lt;/ref&gt;. Физика-математика лицейĕнче (№ 131) тата ӳнер шкулĕнче пĕлӳ пухнă. [[Хусанти патшалăх педагогика институчĕ]]н ютçĕр чĕлхисен факультетĕнче вĕреннĕ

Шкула çӳренĕ чухнех кинематографа кăмăлланă, сценарисене вуланă&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|title=«Хорошая книга — это терапия»|last=gorky.media|url=https://gorky.media/intervyu/horoshaya-kniga-eto-terapiya/|work=«Горький»|date=2018-04-13|accessdate=2018-04-16|language=ru}}&lt;/ref&gt;.

[[1999]] çултнпа [[Мускав]]ра пурăнать&lt;ref name=&quot;b&quot;&gt;[http://www.business-gazeta.ru/article/144322/ Интервью «Бизнес-газете»]&lt;/ref&gt;, PR, реклама, [[маркетинг]] ĕçĕсемпе хăтланнă. Мускаври кино шкулĕнче сценари факультетĕнче пĕлӳ илнĕ (2015)&lt;ref name=&quot;b&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.vedomosti.ru/lifestyle/articles/2015/06/10/595867-zuleiha-otkrivaet-glaza-guzeli-yahinoi---silnii-debyutnii-roman-o-raskulachennoi-tatarke Сильный дебютный роман о раскулаченной татарке]&lt;/ref&gt;. [[Нева (журнал)|«Нева»]], [[Октябрь (журнал)|«Октябрь»]] журналсенче пичетленнĕ. [[Сибирские огни (журнал)|«Сибирские огни»]] журнал унăн «[[Зулейха открывает глаза]]» дебют романне кăларать. Чылай хушă кĕнеке пичетлес тесе кăларакана шыранă, юлашкинчен  литература агентствине тупать те кĕнеке тĕнче çутине курать&lt;ref&gt;[http://www.newtimes.ru/articles/detail/105385 Дело рук самих начинающих]&lt;/ref&gt;. 2015 çулта çыравçă «[[Пысăк кĕнеке]]» наци литература премине, çаплах романа «Ясная поляна» тата «Çулталăк кĕнеки» премисене тивĕснĕ.

2018 çулхи ака уйăхĕ тĕлне «Зулейха открывает глаза» романа 20 чĕлхе çине куçарса пичетленĕ, çыравçăн ытти прозине 30 ытла чĕлхене куçарнă&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://ast.ru/authors/yakhina-guzel-shamilevna-1003713/ Издательская группа «Аст»: Яхина Гузель Шамилевна] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200413022352/https://ast.ru/authors/yakhina-guzel-shamilevna-1003713/ |date=2020-04-13 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;«[[Российская газета]]»: [http://www.bigbook.ru/smi/detail.php?ID=26182 Нашумевшую «Зулейху» перевели на татарский язык]&lt;/ref&gt;.

2018 çулта Гузель Яхина «[[Тотальный диктант]]» («Утро», «День» тата «Вечер») авторĕ пулнă.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://rg.ru/2017/11/29/reg-pfo/guzel-iahina-stala-avtorom-totalnogo-diktanta-2018.html |title=Гузель Яхина стала автором &quot;Тотального диктанта - 2018&quot; |author=Лебедева, Наталья |date=2017-11-29 |website=[[Российская Газета]] |publisher= |accessdate=2017-11-29 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

2019 çулхи çĕртмен 5-мĕшĕнче Гузель Яхина — «Пысăк кĕнеке» премин лауреачĕ&lt;ref&gt;[http://www.bigbook.ru/smi/detail.php?ID=30836 «Коммерсантъ»: Объявлен шорт-лист премии «Большая книга»]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kp.ru/online/news/3402967/|title=Яхина стала номинанткой на премию «Большая книга».|author=|website=|date=|publisher=}}&lt;/ref&gt;.


== Библиографи ==
* «Зулейха открывает глаза», роман, 2015, Мускав.
* «Дети мои», роман, 2018, Мускав.

'''Журналсем'''
* [[2014]] — ''калав'' «Мотылек» — «[[Нева (журнал)|Нева]]» № 2, 2014.
* [[2014]] — ''роман пайĕсем: «[[Зулейха открывает глаза]]»'': «Мокрая курица», «Стук в окно», «Ильсияр и Ильгизар» — «[[Сибирские огни]]» № 5, 2014.
* [[2015]] — ''калав'' «Винтовка» — «[[Октябрь (журнал)|Октябрь]]» № 5, 2015.
* [[2016]] — ''вуламашкăн сценарий'' «Ночь» — «Октябрь» № 8, 2016. 
* [[2016]] — ''калав'' «Швайпольт» — журнал «[[Esquire]]».
* [[2018]] — ''калав'' «Юбилей» — «Октябрь» № 1, 2018.

'''Вырăсла кăларнисем'''
* Зулейха открывает глаза: роман. — [Худож.: Андрей Рыбаков. Предисл. [[Улицкая Людмила Евгеньевна|Людмилы Улицкой]]]. — Мускав: АСТ, редакция Елены Шубиной, 2015. — 508 с. ISBN 978-5-17-090436-5
* Зулейха открывает глаза: роман. — [предисл. Людмилы Улицкой]. — Мускав: АСТ, ред. Елены Шубиной, печ. 2016. — 508 с. — 10 000 экз. ISBN 978-5-17-090436-5 : 
* Дети мои: роман. — Мускав: АСТ, Ред. Елены Шубиной, сор. 2018. — 496 с. — 60 000 экз. (''Проза Гузель Яхиной'') ISBN 978-5-17-107766-2
* Зулейха открывает глаза: роман. — [Худож. А. Рыбаков. Предисл. Л. Улицкой]. — Мускав: АСТ, Ред. Елены Шубиной, 2019. — 508 с. — 50 000 экз. (''Проза Гузель Яхиной'') ISBN 978-5-17-090436-5

== Литература премисем ==
* 2015 — «Çулталăк кĕнеки» преми лауреачĕ («Зулейха открывает глаза»)
* 2015 — «[[Ясная Поляна (преми)|Ясная Поляна]]» преми лауреачĕ, «XXI ĕмĕр» номинаци («Зулейха открывает глаза» романшăн)
* 2015 — «[[Пысăк кĕнеке]]» «Зулейха открывает глаза» романшăн&lt;ref&gt;[http://www.business-gazeta.ru/article/147587/ Первую премию «Большой книги», в 3 млн рублей получила Гузель Яхина за роман «Зулейха открывает глаза»]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|accessdate = 2015-12-10|lang=ru|title = Стал известен лауреат премии &quot;Большая книга&quot;|url = http://www.interfax.ru/russia/484343|publisher =[[Интерфакс]]}}&lt;/ref&gt;
* 2016 — «Сирано» преми лауреачĕ, «Чи лайăх çыравçă» номинацийĕ
* 2017 — Les prix du magazine [[wikidata:Q3537592|Transfuge]] de la rentrée littéraire, [[Франция]], [[2017 год|2017]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cathjack.ch/wordpress/?p=3881|title=Les prix littéraires 2017 – La récap – Ballade au fil de …|publisher=www.cathjack.ch|lang=fr|accessdate=2017-09-13}}&lt;/ref&gt;
* 2017 — «[[Вулавçă премийĕ]]н» лауреачĕ («Зулейха открывает глаза» романшăн)
* 2018 — «Сноб» проекчĕн «Сделано в России — 2018» преми лауреачĕ  («Дети мои» романшăн)
* 2019 —  «[[Пысăк кĕнеке]]н» 3-мĕш премийĕ («Дети мои» романшăн)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bigbook.ru/win/Win2019.php?ID=1805|title=Национальная литературная премия «Большая книга»: Итоги|publisher=www.bigbook.ru|accessdate=2020-03-21}}&lt;/ref&gt;

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем|3}}

== Каçăсем ==
* [http://yakhina.info/ Гузель Яхина, сайт о творчестве] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200429150725/https://yakhina.info/ |date=2020-04-29 }}
* {{Instagram|yakhina.info|Гузель Яхина}}
* {{ЖЗ|http://magazines.russ.ru/authors/y/yahina/}}
* [http://www.sibogni.ru/content/zuleyha-otkryvaet-glaza Гузель Яхина.] Журнал «[[Сибирские огни]]»
* [https://search.rsl.ru/ru/search#q=author%3A(яхина%20гузель%20шамилевна) Гузель Яхина. Российская государственная библиотека] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191126205256/https://search.rsl.ru/ru/search#q=author%3A(яхина%20гузель%20шамилевна) |date=2019-11-26 }}
* [http://primo.nlr.ru/primo_library/libweb/action/search.do;jsessionid=EA93A2EC356C1AC979E8413EAE843E5D?fn=search&amp;ct=search&amp;initialSearch=true&amp;mode=Basic&amp;tab=default_tab&amp;indx=1&amp;dum=true&amp;srt=rank&amp;vid=07NLR_VU1&amp;frbg=&amp;vl%28freeText0%29=Гузель+Яхина&amp;scp.scps=scope%3A%28MAIN_07NLR%29  Гузель Яхина. Российская национальная библиотека]
* [https://catalog.loc.gov/vwebv/search?searchType=7&amp;searchId=30906&amp;maxResultsPerPage=25&amp;recCount=25&amp;recPointer=0&amp;resultPointer=0&amp; Гузель Яхина. Библиотека Конгресса США]
* [http://explore.bl.uk/primo_library/libweb/action/search.do;jsessionid=639DABD4EAA8C93E34A7F238F1614522?fn=search&amp;ct=search&amp;initialSearch=true&amp;mode=Basic&amp;tab=local_tab&amp;indx=3&amp;dum=true&amp;srt=rank&amp;vid=BLVU1&amp;frbg=&amp;tb=t&amp;vl%28freeText0%29=Гузель+Яхина&amp;scp.scps=scope%3A%28BLCONTENT%29&amp;vl%282084770704UI0%29=any&amp;vl%282084770704UI0%29=title&amp;vl%282084770704UI0%29=any Гузель Яхина.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220824133027/http://explore.bl.uk/primo_library/libweb/action/search.do;jsessionid=639DABD4EAA8C93E34A7F238F1614522?fn=search&amp;ct=search&amp;initialSearch=true&amp;mode=Basic&amp;tab=local_tab&amp;indx=3&amp;dum=true&amp;srt=rank&amp;vid=BLVU1&amp;frbg=&amp;tb=t&amp;vl(freeText0)=%D0%93%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D1%8C+%D0%AF%D1%85%D0%B8%D0%BD%D0%B0&amp;scp.scps=scope:(BLCONTENT)&amp;vl(2084770704UI0)=any&amp;vl(2084770704UI0)=title&amp;vl(2084770704UI0)=any |date=2022-08-24 }} [[Британская библиотека]].
* [https://les.media/articles/489421-guzel-yakhina-ya-lyublyu-prostye-chelovecheskie-istorii Гузель Яхина: «Я люблю простые человеческие истории»]
* [http://tvkultura.ru/article/show/article_id/145762/ Гузель Яхина: «Я вложила в Зулейху всё, что знаю о татарской женщине»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190904050003/http://tvkultura.ru/article/show/article_id/145762 |date=2019-09-04 }}
* [https://gorky.media/intervyu/horoshaya-kniga-eto-terapiya/ «Хорошая книга — это терапия»: Читательская биография писательницы Гузели Яхиной] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180416134757/https://gorky.media/intervyu/horoshaya-kniga-eto-terapiya/ |date=2018-04-16 }}
* ''[[Басинский, Павел Валерьевич|Басинский П. В.]]'' [http://www.rg.ru/2015/05/25/basinsky.html Невероятное. Очевидное]
* «[[Известия]]»: [https://iz.ru/734513/daria-krutogolova/kazhdyi-roman-eto-eksperiment «Каждый роман — это эксперимент»]

[[Категори:XXI ĕмĕрти Раççей çыравçисем]]
[[Категори:XXI ĕмĕрти вырăс çыравçисем]]
[[Категори:Тутар гуманитари-педагогика университетĕнче вĕренсе тухнисем]]</text>
      <sha1>07tmb3rp618afvdghdkk2b9nw9wkldj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хуçкаланчăк</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85654</id>
    <revision>
      <id>875194</id>
      <parentid>870068</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T14:27:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>875194</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3693" sha1="gbw7e04pkx4ua2twcuk56cew51df00h" xml:space="preserve">[[File:chainline.svg|thumb|220px|right|A&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;A&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;A&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;A&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;A&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;A&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;    [[хуçкаланчăк]]]]

'''Хуçкаланчăк''', '''хуçкаланчăк йĕр''' е '''хуçкаланчăк лини''' — хăйсен вĕçĕсемпе умлăн-хыçлăн çыхăнакан [[татăк]]сенчен тăракан [[кĕлетке (геометри)|геометрилле кĕлетке]].

== Палăртав ==
&lt;math&gt;A_1A_2\dots A_n&lt;/math&gt; хуçкаланчăк тесе &lt;math&gt;[A_1A_2]&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;[A_2A_3]&lt;/math&gt;, …, &lt;math&gt;[A_{n-1}A_n]&lt;/math&gt; татăксенчен тăракан кĕлеткене калаççĕ.

&lt;math&gt;A_1&lt;/math&gt;/&lt;math&gt;A_{n}&lt;/math&gt; пăнчăсем хуçкаланчăкăн вĕçĕсем пулаççĕ. &lt;math&gt;A_1&lt;/math&gt;, …&lt;math&gt;A_{n}&lt;/math&gt; пăнчăсене хуçкаланчăк '''тăррисем''' теççĕ, &lt;math&gt;[A_1A_2]&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;[A_2A_3]&lt;/math&gt;, …, &lt;math&gt;[A_{n-1}A_n]&lt;/math&gt; татăксене — хуçкаланчăк '''сыпăкĕсем''' теççĕ. 

Хуçкаланчăк '''[[юхăну (математика)|юхăнман]]''' шутланать, енчен те хуть те мĕнле &lt;math&gt;k\in\{1, 2, \dots, n-2\}&lt;/math&gt; пулсан та,  &lt;math&gt;[A_kA_{k+1}]&lt;/math&gt; тата &lt;math&gt;[A_{k+1}A_{k+2}]&lt;/math&gt; татăксем пĕр [[тӳрĕ йĕр]] çинче выртмасан; 
апла мар-тăк  — '''юхăннă''' пулать&lt;ref&gt;[https://inter-academy.ru/matematika/geometry/lomanaya.php?ysclid=mkwjvn8sg8529705868 Ломаная]{{Ĕçлемен каçă|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Хуçкаланчăк тĕсĕсем ==
&lt;!--* Ломаная имеет '''самопересечение''', если хотя бы два её звена имеют общую точку помимо общей вершины:
[[File:self_crossed_polygonal_chain.svg|300px|Ломаная с самопересечениями]]
:Изображённую здесь ломаную следует называть «ломаная A&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;A&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;A&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;A&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;A&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;A&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;».
* Ломаная называется '''замкнутой''', если первая и последняя точки ломаной совпадают; в этом случае дополнительно требуют, чтобы отрезки &lt;math&gt;A_1A_2&lt;/math&gt; и &lt;math&gt;A_{n-1}A_n&lt;/math&gt; также не лежали на одной прямой:
[[File:closed_polygonal_line.svg|300px|Замкнутая ломаная]]
:Замкнутую плоскую ломаную часто называют [[многоугольник]]ом: в этом случае изображённая ломаная A&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;A&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;A&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;A&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;A&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;A&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt; будет называться «многоугольник» A&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;A&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;A&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;A&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;A&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;», а звенья будут называться ''сторонами'' многоугольника. В ряде случаев, например, при рассмотрении [[многогранник]]ов, стороны многоугольника называются ''рёбрами''.--&gt;

== Çавăн пекех ==
{{wiktionary|хуçкаланчăк}}
* [[Нумайкĕтеслĕх]]
== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}

[[Категори:Геометрилле кĕлеткесем]]
[[Категори:Элементарлă геометри]]
[[Категори:Планиметри]]
[[Категори:Хуçкаланчăксем]]</text>
      <sha1>gbw7e04pkx4ua2twcuk56cew51df00h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чăваш çĕршывĕ Вырăс патшалăхне кĕни</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88147</id>
    <revision>
      <id>875198</id>
      <parentid>836774</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T16:05:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>875198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30027" sha1="s9hlpvevogbchcnf2op39yz3yf72yq6" xml:space="preserve">[[File:Russia stamp 2000 № 591.jpg|thumb|Почта маркки çинче Фёдор Мадуров скульпторăн Чăваш çĕршывĕ Вырăс патшалăхне кĕнине халалланă «Юланутсем» композицийĕ ÿкерĕннĕ. Асăннă композици пĕр вăхăт Шупашкарта, Мускав проспекчĕ тата Гузовский урамĕ хĕресленнĕ тĕлте, палăк евĕр тăнă]]
'''Чăваш çĕршывĕ Вырăс патшалăхне кĕни''' — [[1551]]-мĕш çулти историлле пулăм. Ун чухне [[Хусан ханлăхĕ]]н [[Атăл]]ăн сылтăм енчи çĕрĕсем  [[Раççей|Вырăс патшалăхне]] кĕнĕ.
== Тĕп ăнлавсем тата ыйтăвăн историйĕ ==
Ку темăпа чи малтан çырнă ăслав статьисем самаях нейтраллă пулнипе уйрăлса тăраççĕ. Сăмахран, М. Н. Тихомиров академик, ахаллĕн кăна, нимĕнле пафосла эпитетсăр, «присоединение», тет&lt;ref&gt;Тихомиров М. Н. [https://сувары.рф/ru/content/prisoedinenie-chuvashii-k-russkomu-gosudarstvu Присоединение Чувашии к Русскому государству.] // Советская этнография. — [[1950]]. — № 3. — С. 93—106. (Ку статья Шупашкарта та кун çути курнă: Тихомиров М. Н. Присоединение Чувашии к России // Материалы по истории Чувашской АССР. Чебоксары: Чуваш. гос. изд-во, 1958. С. 104-128.)&lt;/ref&gt;. Унăн статйин шалти шухăшĕ те çавăн пекех:
{{Цитата пуçламăшĕ}}
{{oq|ru|Конечно, переход чувашей под главенство России не проходил вполне безболезненно. Уже в 1552 г., незадолго до взятия Казани, стали приходить известия, что горные люди волнуются и сносятся с Казанью, отряды горных людей появились даже под Свияжском и отогнали русские стада. Воеводы предприняли поход против «горных изменников» и разорили их села.}}&lt;Куçару: Паллах, Раççей айне лекни чăвашсемшĕн ним ыратусăр иртмен. [[1552]]-мĕш çул тĕлне, [[Хусан]]а илес умĕн, ту ен çыннисем пăлханни тата вĕсем Хусанпа çыхăнни пирки [[хыпар]]сем килме пуçланă. Çав çынсемех [[Сĕве (ял)|Сĕве]] хули патне пырса унти [[вырăссем|вырăссен]] [выльăх] кĕтĕвĕсене хăваласа янă. [[Вăйпут]]сем «ту ен сутăнчăкĕсене» хирĕç харçăсем ирттернĕ, вĕсен ялĕсене тустарса тăкнă.&gt;
{{Цитата вĕçĕ}}
Анчах ун чухнех ку пулăм, хуть те мĕнле пулсан та, пурпĕрех малтуртăмлă иккенне аса илтерме те манман:
{{Цитата пуçламăшĕ}}
{{oq|ru|Оценивая положение Чувашии до и после ее присоединения к России, мы придем к выводу, что присоединение чувашей к России было явлением прогрессивным. В качестве одного из народов, подчиненных Казанскому ханству, чуваши не имели путей для своего развития. Этот путь развития лежал перед ними только в союзе с русским народом. Тяжелый колониальный гнет, который испытывала Чувашия в царской России, был общей участью всех народов, подчинявшихся царизму. Чувашский народ совместно с русским боролся против царизма. «Революция в России не победила бы, и Колчак с Деникиным не были бы разбиты, если бы русский пролетариат не имел сочувствия и поддержки со стороны угнетенных народов бывшей Российской империи»,— указывает И. В. Сталин в своей работе «Об основах ленинизма»}}&lt;Куçару: Чăваш çĕршывĕн Вырăс патшалăхне кĕнĕ умĕнхи тата хыççăнхи тăрăмĕсене хакласа эпир чăвашсем çапла пĕрлешнин прогрессивлăхĕн пĕтĕмлетĕвĕ патне пырса тухатпăр. Хусан ханлăхне пăхăнса тăнă халăхсенчен пĕри пулнă май, чăвашсен унта малалла аталанма çулсем пулман. Унашкал çул вырăс халăхĕпе пĕрлешнинче çеç тăнă. Чăваш Ен патша Раççейĕнче тÿснĕ колонилле йывăр пусмăр —  ытти мĕнпур халăхсенни пек шăпа. Чăваш халăхĕ вырăс халăхĕпе пĕрле патша тытăмне хирĕç кĕрешнĕ.&quot;Вырăс пролетраиачĕ унчченхи Раççей империйĕнчи пусмăрти халăхсен çум туйăмлăхне курман-тăк, Раççейри революци те çĕнтереес çукчĕ, Колчакпа Деникин та арканмĕччĕç,&quot; — тет И. В. Сталин «Об основах ленинизма» ĕçĕнче.&gt;
{{Цитата вĕçĕ}}
Курăнать ĕнтĕ, хăйĕн шухăшĕсене çирĕплетме [[автор]] [[Сталин Иосиф Виссарионович]] сăмахĕсене те илсе кăтартать (цитаталать).

Чăваш гуманитари институчĕн сайтĕнче çакна вулатпăр&lt;ref&gt;[https://www.chgign.ru/persona/110_Григорьев%20Петр%20Григорьевич.html Григорьев Петр Григорьевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220709142617/http://www.chgign.ru/persona/110_%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%8C%D0%B5%D0%B2%20%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%20%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87.html |date=2022-07-09 }}&lt;/ref&gt;:
{{Цитата пуçламăшĕ}}
{{oq|ru| В кон. 1930-х гг. [Григорьев Петр Григорьевич] выдвинул тезис о добровольном присоединении чувашей к Росс. государству.}}&lt;Куçару: 1930-мĕш çулсен вĕçĕнче [Григорьев Петр Григорьевич] чăвашсем Вырăс патшалăхне ирĕклĕн кĕнин тезисне кăларса тăратнă.&gt;
{{Цитата вĕçĕ}}

Асăннă пулăмăн 425 çуллăх юбилейне кĕтсе илме  еплерех хатĕрленни кăсăклă. Кун пирки В. Д. Димитриев самаях уççăн çырса кăтартать&lt;ref name=&quot;Д&quot;&gt;Димитриев В.Д. Д.46 [http://nbchr.ru/images/nb/docs/ellib/Dimitriev_V.D.Mirnoe.pdf Мирное присоединение Чувашии к Российскому государству.]{{Ĕçлемен каçă|date=February 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - Чебоксары: Национальная академия наук и искусств Чувашской Республики, 2001 г. - 120 с., с ил. + вкл.  ISBN 5-76-77-0501-1&lt;/ref&gt;.
{{Цитата пуçламăшĕ}}
{{oq|ru|Сохранившиеся источники показали, что окончательное мирное, по челобитью, присоединение Чувашии к Русскому государству состоялось летом 1551 года. В связи с этим 7 мая 1974 г. я направил в Чувашский обком КПСС следующее ходатайство: “В июне 1976 г. исполняется 425 лет со времени мирного присоединения Чувашии к России. Вхождение в состав России – этапная веха, крупнейшее переломное событие в истории чувашского народа.... Даже в условиях тяжелого классового и национального гнета царизма и господствующих классов России чувашский народ в общении с русским обогащал свой хозяйственный трудовой опыт и культуру... Присоединение Чувашии к России является классическим образцом мирного объединения нерусского народа с русским... Институт просит Чувашский обком КПСС рассмотреть вопрос о целесообразности проведения в июне 1976 г. национального праздника чувашского народа в связи с 425-летнем вхождения Чувашии в состав России. Директор Научно-исследовательского института языка, литературы, истории и экономики при Совете Министров ЧАССР В.Д.Димитриев” [10].}}&lt;Куçару: Сыхланса юлнă документсем Чăваш çĕршывĕ тĕппипех тата пуççапса Вырăс патшалăхне кĕни 1551-мĕш çулхи çулла пулса иртнĕ. Çавна май [[1974]]-мĕш çулхи майăн 7-мĕшĕнче КПСС Чăваш обкомне çакнашкал ыйту лартрăм: « 1976-мĕш çулхи июньте Чăваш çĕршувĕ Вырăс патшалăхне мирлĕн кĕнĕренпе 425 çул çитет. Раççее кĕни — этаплă шай, чăваш халăхĕн пурнăçĕнчи шултра та çаврăмлă  пулăм....Патша саманинчи пуç пулса тăракансен  класла тата нацилле йывăр пусмăр малсăлтавĕсенче те чăваш халăхĕ вырăссемпе хутшăнса хăйĕн хуçалăх тата ĕçлев опытне, культурине пуянлатнă... Чăваш Ен Раççее кĕни вырăссемпе вырăс маррисем мирлĕн пĕрлешнин классикăлла тĕслĕхĕ пулса тăнă... Институт КПСС Чăваш обкомĕнчен 1976-мĕш çулхи июньте Чăваш Ен Вырăс патшалăхне кĕни 425 çул çитнипе çыхăннă чăваш халăхĕн наци уявне ирттерессин майлăлăхне пăхса тухма ыйтать. ЧАССР Министăрсен канашĕ çумĕнчи чĕлхе, литература, истори, экономика ăслав-тĕпчев институчĕн директорĕ В. Д. Димитриев».&gt;
{{Цитата вĕçĕ}}
Василий Димитриевич «добровольность» ăнлав пирки каланисем те кăсăклă:
{{Цитата пуçламăшĕ}}
{{oq|ru|Несмотря на установившуюся практику празднования добровольного присоединения народов к России, понятие “добровольность” связано с высоким уровнем сознательности народа, поэтому наиболее адекватно определение “мирное присоединение Чувашии к России”.}}&lt;Куçару: Халăхсем ирĕклĕн Раççей çумне пĕрлешнине паллă тăвас йăла пур пулин те, «ирĕклĕн» тени пысăк шайри ăнкарупа çыхăннине кура, «Чăваш Ен мирлĕн Раççейпе пĕрлешнĕ» тесен адекватлăрах.&gt;
{{Цитата вĕçĕ}}
1990-мĕш çулта ку шухăша вăл тата ак çапла палăртать&lt;ref&gt;Димитриев В.Д. М.П. Петров: жизнь и научная деятельность // Историко-этнографические исследования в Чувашской АССР. Чебоксары: ЧНИИ, 1990. С. 22.&lt;/ref&gt;:
{{Цитата пуçламăшĕ}}
{{oq|ru|Летописи и другие источники с несомненностью свидетельствуют о том, что вхождение чувашского народа в состав Российского государства произошло в 1551 г. по челобитью, волеизъявлению населения, мирно, с оформлением условий вхождения, изложенных в жалованной грамоте Ивана IV с вислой золотой печатью. Все лето и осень 1551 г. ездили в Москву делегации чувашей и горных марийцев по 500–600 человек. Зная об этом, М.П.Петров писал, что “чуваши приняли добровольно русское подданство. Это было важным этапом в истории завоевания Среднего Поволжья”… И мне приходилось писать о добровольном вхождении чувашей в состав России. Но понятие “добровольность” в межнациональных отношениях, по нынешним представлениям, включает высокий уровень чувства интернационализма и общественного сознания, которого в ХVI в. еще не было. Возможно, вернее было бы придерживаться формулировки “мирное вхождение чувашского народа в состав России” }}&lt;Куçару: Çырсапыравсем тата ытти çăлкуçсем иккĕленÿсĕр çирĕплетеççĕ: чăваш халăхĕ Раççей патшалăхне кĕни [[1551]]-мĕш çулта пуççапнипе, халăх кăмăлĕпе, мирлĕн, IV Иванăн çакăнса тăракан ылттăн пичетле парнелле грамотинче  малсăлтавсене палăртса пулса иртнĕ. 1551-мĕш çулхи çулла тата кĕркунне Мускава 500-600 çынлă чăвашсемпе туçи çармăссен делегацийĕсем çÿренĕ. Вара, çакна пĕлсе, М. П. Петров çырать: «Чăвашсем хăйсен ирĕкĕпе вырăс элтешлĕхне йышăннă. Ку Вăтам Атăлçие пăхăнтарассипе палăрăмлă этап пулнă»... Манăн та чăвашсем Раççее хăйсен ирĕкĕпе кĕни пирки çырма тивнĕ. Анчах та халăхсен хутшăнăвĕсем тĕлĕшпе  «ирĕклĕн» тени, хальхи ăнланусемпе, интернационализмăн тата пĕрлĕх ăнланăвĕн çÿллĕ шайне пĕлтерет, XVI ĕмĕрте унашкалли пулман. Ахăртнех, «чăваш халăхĕ Раççее '''мирлĕн''' кĕни» тени вырăнлăрах пулмалла пек.&gt;}}
{{Цитата вĕçĕ}}

Каллех В. Л. Димитриев 2001-мĕш çулхи кĕнекере çырнине вуласан, анлăрах та тĕплĕнрех курăнать:
{{Цитата пуçламăшĕ}}
{{oq|ru|Более подробно предпосылки и процесс мирного присоединения Чувашии к России были изложены в исторической справке “О присоединении Чувашии к России”, представленной в обком КПСС в июле 1974 года. В августе того же года в ЦК КПСС была отправлена еще более подробная информация “О присоединении Чувашии к России”.... Ходатайство Чувашского обкома КПСС о разрешении праздновать в 1976 г. 425-летие мирного присоединения Чувашии к России и приложенная к нему историческая справка были возвращены в Чебоксары с предложением отмечать не “мирное присоединение”, а “добровольное вхождение Чувашии в состав России”. Ходатайство обкома КПСС и историческая справка были обновлены введением формулировок, предложенных ЦК КПСС. В ответ было получено постановление ЦК КПСС о разрешении Чувашской АССР праздновать эту дату. Оргкомитет по ее празднованию во главе с председателем Президиума Верховного Совета ЧАССР С.М.Ислюковым обеспечил подготовку и проведение многочисленных мероприятий. Было принято постановление о сооружении в Чебоксарах монумента Дружбы народов.}}&lt;Куçару: Чăваш çĕршывĕ Раççее мирлĕн кĕрессин малпалăрăвĕсем пирки тĕплĕнрех [[1974]]-мĕш çулхи июльре КПСС Чăваш обкомне янă хăнарта («О присоединении Чувашии к России») пĕлтернĕ. '''Çав çулхи августра КПСС Тĕпкомне çав ятлах татах та тĕплĕнрех информаци янă'''. КПСС Чăваш обкомĕ 1976-мĕш çулта Чăваш çĕршывĕ Раççее пĕрлешнин 425 çулне паллă тума ирĕк ыйтни тата ун çумне пĕрлештернĕ историлле хăнар каялла тавăрăннă, лешсем «мирное присоединение» мар, «добровольное вхождение в состав России» паллă тума ыйтнă. Çапла вара КПСС Чăваш обкомĕн тилмĕрĕвне тата историлле хăнара çак хушупа килĕшÿллĕн улăштарнă. Кун хыççăн КПСС Тĕпкомĕ юбилее ирттерме ирĕк панă. Туса хунă Оргкомитет тата унăн пуçлăхĕ, ЧАССР Аслă Канашĕн ертуçи С. М. Ислюков, çавна май нумай ĕçтăвăмсем ирттерессине тивĕçтернĕ. Шупашкарта Халăхсен туслăхĕн монументне тăвассипе йышăну тухнă.&gt;
{{Цитата вĕçĕ}}

[[2001]]-мĕш çулта Чăваш Ен Вырăс патшалăхне кĕни 450 çул çитнине кĕтсе илме хатĕрленнĕ чухне экспертсем «вхождение», «присоединение» терминсемпе-ăнлавсемпе усă курнă&lt;ref&gt;Тишков В. А. Экспертная оценка предложения Президента Чувашской Республики Н. В. Федорова о праздновании в 2001 г. 450-летия вхождения Чувашии в состав Российского государства // Текущий архив общественной организации &quot;Товарищество офицеров &quot;Сыны Отечества&quot;&quot;. Ф. 2006.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Трепавлов В. В. Об обстоятельствах присоединения территории Чувашии к России и обоснованности празднования 450-летнего юбилея этого события в 2001 году // Текущий архив общественной организации &quot;Товарищество офицеров &quot;Сыны Отечества&quot;&quot;. Ф. 2006.&lt;/ref&gt;. Çавăн пекех кăшт каярахпа та çаплах пулнă&lt;ref&gt;[http://www.tataroved.ru/publication/tthan/8/ Присоединение Среднего Поволжья к Российскому государству. Взгляд из XXI века] // Стенограмма «Круглого стола» в Институте российской истории РАН, 14 ноября 2002 г. / Под ред. [[Сахаров, Андрей Николаевич|А. Н. Сахарова]], В. В. Трепавлова. — М., 2003.
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Григорьев Валерий Сергеевич. [https://www.gramota.net/articles/issn_1997-292X_2015_4-1_11.pdf ИСТОКИ ЕДИНЕНИЯ РОССИИ: О ВРЕМЕНИ ПРИСОЕДИНЕНИЯ ЧУВАШИИ К РУССКОМУ ГОСУДАРСТВУ] // Исторические, философские, политические и юридические науки, культурология и искусствоведение. Вопросы теории и практики. Тамбов: Грамота, 2015. № 4 (54): в 2-х ч. Ч. I. C. 43-44. ISSN 1997-292X.&lt;/ref&gt;. 
===Мирлĕн пĕрлешни ===
РАН тытăмĕнчи Археологи институчĕн ăслăлăх секретарĕ (1978-2001) тата истори ăславĕсен докторĕ (1992) К. А. Смирнов археолог&lt;ref&gt;[http://www.archaeology.ru/p14/t1435/index.html К.А. Смирнов] — Археология.РУ  –  Открытая библиотека имени В.Е.Еременко.&lt;/ref&gt; [[1978]]-мĕш çулта  каланинчен&lt;ref&gt;Краснов Ю. А., Каховский В. Ф. Средневековые Чебоксары. М., «Наука», 1978. — С.4(Введение). &lt;/ref&gt;.
{{Цитата пуçламăшĕ}}
{{oq|ru|когда территории Чувашии ещё входили в состав Казанского ханства, здесь появились русские поселенцы, сыгравшие, по-видимому, немаловажную роль в установлении тесных контактов русского и чувашского народов, которые, в свою очередь, '''привели к мирному присоединению чувашских земель к Русскому государству'''}}&lt;Куçару: Чăваш çĕршывĕ Хусан ханлăхĕнче чухнех кунта вырăсссем те килсе вырнаçнă, вырăс тата чăваш халăхĕсем хушшинче тачă çыхăнусем йĕркелеме самаях витĕм кÿнĕ, вара '''чăваш çĕрĕсем Вырăс патшалăхĕпе мирлĕн пĕрлешесси патне илсе пынă'''.&gt;
{{Цитата вĕçĕ}}
Çапла вара, Кирилл Алексеевич Чăваш çĕршывĕ Вырăс патшалăхĕпе пĕрлешни тĕлĕшпе унтан та маларах тата ун хыççăн та В. Д. Димитриев тытса пынă йĕрпе пынă теме пулать. 

[[File:Обращение чувашей и горных марийцев к Шах-Али и русским воеводам.jpg|thumb|Чăвашсем тата туçи çармăссем Шах-Али тата вырăс вайпучĕсем енне ыйту тăратни]]

== Мĕн тата мĕнле пулса иртни ==
{{çырмалла}}
== Çăлкуçсем ==
*  Полное собрание русских летописей. Т. 13. Первая половина. СПб. 1904; Вторая половина. СПб., 1906; Т.20. Ч.1. СПб., 1910; Ч. 2. СПб., 1914;
* Исторический архив. М., 1951. Кн. 7; 
* Разрядная книга 1475—1598 гг. М., 1966.

== Вуламалли ==
*  Гусев Т. Г. Присоединение Чувашии к Русскому государству //Записки ЧНИИ. Ч., [[1950]]. Вып. 4;
* Тихомиров М. Н. Россия в XVI столетии. М., 1962. 
*  Димитриев В. Д. Историография присоединения Чувашии к России.— Ученые записки / ЧНИИ, вып. 52. Чебоксары, 1970. Казанская история. М.; Л., [[1954]]. 
* Димитриев В. Д. Документы по истории народов Среднего Поволжья XVI —начал а XVII веков. — Учен, записки / ЧНИИ, вып. XXII. Чебоксары, [[1963]]
* Димитриев В. Д. Чувашский народ в составе Казанского ханства: Предыстория и история / Сост. Д. В. Басманцев; Чувашский государственный институт гуманитарных наук. — Чебоксары: Чуваш. кн. изд-во, 2014. — 192 с. — 1000 экз. — ISBN 978-5-7670-2154-3. (в пер.)
* Димитриев В. Д. [http://enc.cap.ru/?t=publ&amp;lnk=1253 ВХОЖДЕНИЕ ЧУВАШИИ В СОСТАВ РУССКОГО ГОСУДАРСТВА] — Электронла чăваш энциклопедири  статья.
* 425-летие добровольного&lt;ref&gt;Материалы всероссийской научной сессии, проведенной в дни юбилея, были изданы в виде сборника статей. Написанная мною еще в 1974 г. статья “О мирном присоединении Чувашии к Русскому государству” была напечатана под названием “Добровольное вхождение Чувашии в состав Русского государства” (В. Д. Димитриев, 2001-мĕш çулхи кĕнекерен)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Д&quot;/&gt; вхождения Чувашии в состав России. [Сб. ст.]. Чебоксары, [[1977]].
* Шмид т С. О. Предпосылки и первые годы «Казанской войны» (1545—1549). — В кн.: Труды Московского историко-архивного института, т. 6, М„ [[1954]].
* Российская многонациональная цивилизация: Единство и противоречия / Отв. ред. В. В. Трепавлов. — М.: [[Наука (издательство)|Наука]], 2003. — 378 c.
* Трепавлов, Вадим Винцерович (доктор исторических наук).  &quot;Добровольное вхождение в состав России&quot; : торжественные юбилеи и историческая действительность / В. В. Трепавлов // Вопросы истории. - 2007. - № 11. - С. 155-163. - (Историография). - ISSN 0042-8779

== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}
== Каçăсем ==
* Белов, Александр. [https://pravdapfo.ru/articles/100293-chuvashiya-v-2021-godu-otmetit-470 ЧУВАШИЯ В 2021 ГОДУ ОТМЕТИТ 470-ЛЕТИЕ ВХОЖДЕНИЯ В СОСТАВ РОССИИ И ВЫБЕРЕТ НОВЫЙ ПАРЛАМЕНТ]
* [http://zuvashi1.narod.ru/vxoshdenie_zuvashei.htm Вхождение чувашей в состав Русского государства]
* ''Анастасия Дорошенко.'' [http://pravdapfo.ru/news/81442-chuvashskuyu-delegaciyu-spisali-za «Чувашскую делегацию» списали за ветхость] // pravdapfo.ru
* [https://regnum.ru/news/society/2460771.html Чебоксары могут потерять деревянных «Всадников»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180929080049/https://regnum.ru/news/society/2460771.html |date=2018-09-29 }} // regnum.ru
* [http://pravdapfo.ru/news/79555-konnaya-gruppa-v-parke-500-letiya Монументальная композиция пришла в ветхость] // pravdapfo.ru
* [https://ru.chuvash.org/news/1809.html Город: «Ирӗклӗх» беспокоит состояние всадников] // ru.chuvash.org

{{chuvash-stub}}

[[Категори:Чăваш Енĕн историйĕ]]
[[Категори:Раççей территорийĕ улшăнни]]</text>
      <sha1>s9hlpvevogbchcnf2op39yz3yf72yq6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Юланутсем (скульптура композицийĕ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88259</id>
    <revision>
      <id>875216</id>
      <parentid>694607</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T01:04:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>875216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2408" sha1="jysx22765ni9t8z9dcreeu5whve6t91" xml:space="preserve">'''Юланутсем''' — Фёдор Мадуров скульптор ăсталанă скульптура композицийĕ. Хăçан тата хăш çулсенче туни паллă мар. [[1984]]-мĕш çулта  композицие Раççей илемлĕх фончĕн шайĕнчи чи лайăх монумент-декорациллĕ хайлав тесе йышăннă. Асăннă композицие [[1989]]-мĕш çулта [[Шупашкар]] хулинче Етĕрне шоссейĕ пуçланнă вырăнт лартнă (Ю. М. Новосёлов архитектор хутшăннă). 

Асăнннă тĕлте скульптур композицийĕ, палăк пек пулса, [[2005]]-мĕш çулччен ларнă. Юман палăк кивелсе ватăлнине кура ăна пăрахăçлама йышăннă. Çапах та композицийĕн тĕп пайне сыхласа хăварма тӳр килнĕ. Ăна вара урăх тĕле, Шупашкар 500 çуллăхĕн паркне, куçарнă. 

Çĕнĕ вырăнта композици, хăйне евĕр палăк пек пулса, тата 11 çул ларнă. Кун хыççăн ăна унтан та катертме тивнĕ. 
[[File:Russia stamp 2000 № 591.jpg|thumb|Russia stamp 2000 № 591]]

== Каçăсем ==
* ''Анастасия Дорошенко.'' [http://pravdapfo.ru/news/81442-chuvashskuyu-delegaciyu-spisali-za «Чувашскую делегацию» списали за ветхость] // pravdapfo.ru
* [https://regnum.ru/news/society/2460771.html Чебоксары могут потерять деревянных «Всадников»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180929080049/https://regnum.ru/news/society/2460771.html |date=2018-09-29 }} // regnum.ru
* [http://pravdapfo.ru/news/79555-konnaya-gruppa-v-parke-500-letiya Монументальная композиция пришла в ветхость] // pravdapfo.ru
* [https://ru.chuvash.org/news/1809.html Город: «Ирӗклӗх» беспокоит состояние всадников] // ru.chuvash.org

{{chuvash-stub}}

[[Категори:Шупашкарăн çухалнă палăкĕсем]]
[[Категори:Раççейри юланутлă статуйăсем]]
[[Категори:Палăксем]]</text>
      <sha1>jysx22765ni9t8z9dcreeu5whve6t91</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хапа лингвистики</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88789</id>
    <revision>
      <id>875192</id>
      <parentid>871408</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T13:00:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>875192</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3059" sha1="kc2hxb0gn1tkpnso6zzwvibtxh72k4x" xml:space="preserve">'''Хапа лингвистики''' —  [[лингвистика|чĕлхе пĕлĕвĕн]] пĕр уйрăмĕ,  [[текстсен хапи]]сене майлаштарассипе, йĕркелессипе, усă курассипе ĕçлет. Термина [[1960]]-мĕш çулсенче, çавнашкал [[ĕçлевлĕх]] пуçланнине кура,  кĕртнĕ. Малалла вара, [[1980]]-мĕш, [[1990]]-мĕш çулсенче, шутлав техники аталанни хистенĕ.
== Каçăсем ==
* Учебник по корпусной лингвистике [http://animedia-company.cz/ebooks-catalog/business-popular-science-catalog/vvedenije-v-korpusnuju-lingvistiku] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170912065338/http://animedia-company.cz/ebooks-catalog/business-popular-science-catalog/vvedenije-v-korpusnuju-lingvistiku/ |date=2017-09-12 }}
* [http://ruscorpora.ru Национальный корпус русского языка]
* [http://opencorpora.org/ Открытый корпус русского языка] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220126211621/http://opencorpora.org/ |date=2022-01-26 }}
* [https://web.archive.org/web/20190126065253/http://corpora.iling.spb.ru/ Сайт семинара по корпусной и компьютерной лингвистике, проводящегося в Институте лингвистических исследований РАН]
* [http://corpus.leeds.ac.uk/list.html Коллекция корпусов на corpus.leeds.ac.uk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210226093340/http://corpus.leeds.ac.uk/list.html |date=2021-02-26 }}{{ref-en}}
* [https://web.archive.org/web/20111113183336/http://www.uow.edu.au/~dlee/CBLLinks.htm Коллекции корпусов на сайте Дэвида Ли]{{ref-en}}
* [https://web.archive.org/web/20080929072219/http://www.sfb441.uni-tuebingen.de/b1/rus/korpora.html Уппсальский корпус]
* [http://www.ling.helsinki.fi/projects/hanco/ Корпус ХАНКО: форма поиска] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180306092949/http://www.ling.helsinki.fi/projects/hanco/ |date=2018-03-06 }}
* [http://www.sigwac.org.uk/ Special Interest Group on Web as Corpus]{{ref-en}}
* [https://web.archive.org/web/20090213093006/http://listserv.linguistlist.org/cgi-bin/wa?A0=corpora Архив рассылки Corpora-List]{{ref-en}}
* [http://tatoeba.org/rus/home Сайт проекта Татоэба]
* [http://ai-center.botik.ru/Airec/index.php/ru/collections Размеченные коллекции для задачи извлечения информации] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211209045655/http://ai-center.botik.ru/Airec/index.php/ru/collections |date=2021-12-09 }} (на сайте Исследовательского центра искусственного интеллекта)


[[Категори:Хапа лингвистики|*]]
[[Категори:Статистика]]</text>
      <sha1>kc2hxb0gn1tkpnso6zzwvibtxh72k4x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Элтеш</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92382</id>
    <revision>
      <id>875213</id>
      <parentid>708767</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T23:41:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>875213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2925" sha1="bckdqknpjqvhvdat0nz6w9z5ipzxr5l" xml:space="preserve">{{Пĕлтерĕшсем}}
'''Элтеш''' — пĕр-пĕр [[патшалăх]]ăн халăхĕн тĕпленсе пурнакан йышĕн пайташĕ, çавна кура унăн хÿтлĕхĕпе усă куракан, унпа пĕрлех çакăнпа çыхăннă  политикăлла тата ытти тивĕç-ирĕксемлĕ çын&lt;ref&gt; Ожегов С. И. Словарь русского языка: Ок. 57 000 слов/ / Под ред. чл.-корр. АН СССР Н. Ю. Шведовой. –. — 18-е изд., стереотип.. — М.: Рус. яз., 1986. — С. 122. — 797 с.&lt;/ref&gt;
== Элтеш сăмахăн историйĕ ==
Ку сăмах Интернетра, [[Анатолий Миронов]] (Мирон Толи) ячĕпе çыхăннă сайтра, пур&lt;ref&gt;[http://mirontoli.blogspot.ru/2009/08/sene-samahssem.html Çĕнĕ сăмахсем]]&lt;/ref&gt;. Сăмахĕ «çĕнĕ сăмахсем» текен йышра тăрать пулин те, чăннипе унта çĕнĕ сăмахсем çукпа пĕрех. Çавсенчен пĕри  — элтеш.

Каярахпа ку сăмаха [[Блинов Александр Васильевич]] «Терминсем» сайта кăларнă&lt;ref&gt;[http://termin.chv.su/term/744.html Термин: гражданин] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210720220642/http://termin.chv.su/term/744.html |date=2021-07-20 }}&lt;/ref&gt;.
== Литература ==
* ''[[Гоббс, Томас|Томас Гоббс]]'' [http://elib.shpl.ru/ru/nodes/41119-gobbs-t-filosofskie-osnovaniya-ucheniya-o-grazhdanine-elementa-philosophica-de-cive-m-1914 Философские основания учения о гражданине: (elementa philosophica de cive) / Томас Гоббс; пер. с лат. В. Погосского; с предисл. С. А. Котляревского.] — М.: [Тип. и цинк. торг. дома Мысль], 1914. — 269 с.

== Каçăсем ==
{{Wikiquote}}
{{Wiktionary}}
* [http://www.bbc.co.uk/schools/pshe_and_citizenship/ BBC PSHE &amp; Citizenship] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160619024010/http://www.bbc.co.uk/schools/pshe_and_citizenship/ |date=2016-06-19 }}
* [https://ssrn.com/abstract=2280329  The Life in the UK Citizenship Test Report by Thom Brooks]
* {{Cite web
| url = http://opm.gov/extra/investigate/IS-01.pdf
| title = Citizenship Laws of the World
| access-date = 2007-03-07
|date=March 2001
| publisher = United States Office of Personnel Management Investigations Service
| archive-url = https://web.archive.org/web/20060404042127/http://www.opm.gov/extra/investigate/IS-01.pdf
| archive-date = 2006-04-04
}}
== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}


[[Категори:Элтешлĕх]]
[[Категори:Çын]]
[[Категори:Пĕрлĕх]]
[[Категори:Патшалăх]]</text>
      <sha1>bckdqknpjqvhvdat0nz6w9z5ipzxr5l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Элтеш (пĕлтерĕшсем)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92390</id>
    <revision>
      <id>875214</id>
      <parentid>708784</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T23:42:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>875214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1582" sha1="d8hhpfubemp03tbhxvcvijmvtwuy597" xml:space="preserve">'''Элтеш''':

* [[Элтеш]] — [[тивĕç-ирĕк]] тĕлĕшпе [[патшалăх]] халăхĕн йышĕн пайташĕ шутланакан [[çын]].
* [[Элтеш (политикăлла парти)]] — Украинăри политикăлла парти ([[2004]]-мĕш çултан пуçласа).
* [[Элтеш (фильм, 2014)]] — Польшăра тухнă кинокамит.
== Çавăн пекех ==
* [[Гражданинов Павел Андреевич]] — Совет Союзĕн Геройĕ ([[1943]]).
== Элтеш сăмахăн историйĕ ==
Ку сăмах Интернетра, [[Анатолий Миронов]] (Мирон Толи) ячĕпе çыхăннă сайтра, пур&lt;ref&gt;[http://mirontoli.blogspot.ru/2009/08/sene-samahssem.html Çĕнĕ сăмахсем]]&lt;/ref&gt;. Сăмахĕ «çĕнĕ сăмахсем» текен йышра тăрать пулин те, чăннипе унта çĕнĕ сăмахсем çукпа пĕрех. Çавсенчен пĕри  — элтеш.

Каярахпа ку сăмаха [[Блинов Александр Васильевич]] «Терминсем» сайта кăларнă&lt;ref&gt;[http://termin.chv.su/term/744.html Термин: гражданин] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210720220642/http://termin.chv.su/term/744.html |date=2021-07-20 }}&lt;/ref&gt;.
== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}

{{disambig}}
[[Категори:Тĕрлĕ пĕлтерĕшлисем]]
[[Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем]]</text>
      <sha1>d8hhpfubemp03tbhxvcvijmvtwuy597</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаннăлăх</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96844</id>
    <revision>
      <id>875205</id>
      <parentid>865373</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T20:37:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>875205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2659" sha1="ev75aodaf29xevuoujk22b205urfqk5" xml:space="preserve">[[File:Handshake-2056021.jpg|thumb|]]
:''Ку ăнлава '''[[Шанчăк]]''' тенипе пăтраштармалла мар''
{{Пĕлтерĕшсем|Шанăç (пĕлтерĕшсем)}}
'''Шанăç''' — [[социологи]]ре тата [[психологи]]ре: çынсем тата пĕрлĕхле субъексем хушшинчи уçă хутшăнусене палăртакан ăнлав.
== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}

== Литература ==
* {{ВТ-ЭСБЕ|Доверие}}
* Jack R. Gibb (1978), ''Trust: A New View of Personal and Organizational Development,'' Guild of Tutors Press.{{ref-en}}
* Ю. В. Веселов Доверие и справедливость. М.: Аспект-Пресс, 2011.
* Farrell, Henry. [http://www.henryfarrell.net/distrust.pdf Trust, distrust, and power]{{Ĕçлемен каçă|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. // Distrust 8 (2004): 85.{{ref-en}}
* Эми Эдмондсон. Работа без страха = Amy Edmondson. The Fearless Organization: Creating Psychological Safety in the Workplace for Learning, Innovation, and Growth / пер. Окунькова Ирина. — М.: Интеллектуальная литература, 2021. — 197 с. — ISBN 978-5-907274-02-0.

== Каçăсем ==
* [http://www.psychologicroom.ru/poleznye_stati/kriterii_doverija_i_nedoverija_lichnosti_drugim_ljudjam.htm А. Б. Купрейченко, С. П. Табхарова «Критерии доверия и недоверия личности другим людям»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210918233431/http://www.psychologicroom.ru/poleznye_stati/kriterii_doverija_i_nedoverija_lichnosti_drugim_ljudjam.htm |date=2021-09-18 }} // [[Психологический журнал]]. — 2007. — № 2. — С. 55—67.
* [http://www.wilderdom.com/games/TrustActivities.html Trust Building Activities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090216230827/http://wilderdom.com/games/TrustActivities.html |date=2009-02-16 }}
* [http://www.sociology.ox.ac.uk/papers/trustbook.html Trust: Making and Breaking Cooperative Relations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051125014252/http://www.sociology.ox.ac.uk/papers/trustbook.html |date=2005-11-25 }}, edited by Diego Gambetta

{{Куçармалла|en|Trust (social science)}}

[[Категори:Социаллă психологи]]
[[Категори:Этика]]
[[Категори:Социаллă конструкционизм]]
[[Категори:Харкамлăхсем]]
[[Категори:Эмоцисем]]</text>
      <sha1>ev75aodaf29xevuoujk22b205urfqk5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хĕрĕсем-амăшĕсем (фильм)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98858</id>
    <revision>
      <id>875191</id>
      <parentid>737503</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T12:06:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>875191</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4279" sha1="cc8p0s58n21rjj4oqx2gg8lsvlvs4gm" xml:space="preserve">{{Фильм
|ЧăвЯчĕ = Дочки-матери
|ТăвЯчĕ = Дочки-матери
|Ӳкерчĕк = 
|Жанр = [[драма]]
|Режиссёр = [[Сергей Герасимов]] 
|Сценарист   = [[Володин Александр Моисеевич|Александр Володин]]
|Актёрсем = [[Полехина Любовь Тимофеевна|Любовь Полехина]] &lt;br&gt; [[Макарова Тамара Фёдоровна|Тамара Макарова]] &lt;br&gt; [[Иннокентий Смоктуновский]]
|Оператор    = [[Рапопорт Владимир Абрамович|Владимир Рапопорт]]
|Композитор  = [[Чекин Святослав|Святослав Чекин]]
|Патшалăх = {{USSR}}
|Çул = 1974
|Компани = [[Киностудия им. Горького]]
|Вăхăт = 
| imdb_id = 0071428
}}
'''Дочки-матери''' ({{lang-ru|Дочки-матери}}) — [[Киностудия им. Горького]] киностудире [[Сергей Герасимов]] режиссёр 1974 çулта ӳкернĕ совет мусăк илемлĕ камичĕ.

== Сюжет ==
{{Çырмалла}}

== Рольсенче ==
* [[Полехина Любовь Тимофеевна|Любовь Полехина]] — ''Ольга Васильева''
* [[Макарова Тамара Фёдоровна|Тамара Макарова]] — ''Елена Алексеевна Васильева''
* [[Иннокентий Смоктуновский]] — ''Вадим Антонович Васильев''
* [[Герасимов Сергей Апполинариевич|Сергей Герасимов]] — ''Пётр Никанорович Воробьёв''
* [[Смехнова-Благоевич Светлана|Светлана Смехнова]] — ''Аня, Елена Алексеевнăпа Вадим Антоновичăн хĕрĕ''
* [[Лариса Удовиченко]] — ''Галя, Елена Алексеевнăпа Вадим Антоновичăн хĕрĕ''
* [[Зураб Кипшидзе]] — ''Резо''
* [[Марон Владимир Самойлович|Владимир Марон]] — эпизод
* [[Илья Игоревич Лагутенко|Лагутенко]] - эпизод ~ 1ч30мин

== Ӳнерлекен ушкăн ==
* Сценари авторĕ — [[Володин Александр Моисеевич|Александр Володин]]
* Режиссёр — [[Герасимов Сергей Апполинариевич|Сергей Герасимов]]
* Оператор — [[Рапопорт Владимир Абрамович|Владимир Рапопорт]]
* Ӳкерçĕ — [[Пашкевич Пётр Исидорович|Пётр Пашкевич]]
* Композитор — [[Чекин Святослав|Святослав Чекин]]
* Фильм директорĕ: [[Кушлянский Аркадий Лазаревич|Аркадий Кушлянский]]

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}
== Каçăсем ==
* {{imdb title | id=0071428 | title=«Дочки-матери»}}
* [https://web.archive.org/web/20150529093720/http://2011.russiancinema.ru/index.php?e_dept_id=2&amp;e_movie_id=1910 Художественный фильм «Дочки-матери»] на сайте «Энциклопедия отечественного кино»
* [http://1723.ru/analis/mum-1.htm Места съёмок фильма «Дочки-матери» в Свердловске] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220316070922/http://1723.ru/analis/mum-1.htm |date=2022-03-16 }}

{{Сергей Герасимовăн фильмĕсем}}
{{Фильмсем, Александр Володинăн сценарисемпе}}

[[Категори:ССРП 1974 çулхи фильмĕсем]]
[[Категори:ССРП мелодрама фильмĕсем]]
[[Категори:М. Горький ячĕллĕ киностудин фильмĕсем]]
[[Категори:Александр Володинăн хайлавĕсене экранизациленисем]]
[[Категори:Мускав пирки фильмсем]]</text>
      <sha1>cc8p0s58n21rjj4oqx2gg8lsvlvs4gm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чăмчам</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100243</id>
    <revision>
      <id>875201</id>
      <parentid>872412</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T18:03:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>875201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2895" sha1="pdrmrddj0u39r7e5awwxsqlgbkh85h3" xml:space="preserve">{{Пĕлтерĕшсем}}
{{Taxobox
| name = Чăмчам
| image file = PolygonumArenastrum.jpg
| classis = 
| ordo =    
| familia = 
| genus = 
| species = 
| subspecies =  
| latin = Polygonum
| wikispecies = 
| commons =  
| itis = 
| ncbi = 
| range map = 
}}
'''Чăмчам''', е '''чăмчам курăк''', çавăн пекех, кулленхи калаçура,  тĕрлĕ фонетикăлла вариантсем пур ('''чĕмчĕм''', '''чăмчăм''' тата ытти те, {{lang-la|Polýgonum}}) —  [[пĕрçуллăх ӳсентăран|пĕр-]] е [[нумайсÿлллăх ӳсентăран|темиçе]] çул ÿсекен  [[курăк]]ла [[ӳсентăран]]сен [[рет (биологи)|речĕ]], сайра хутра [[çурма тĕм]] е [[Лиана|лиана]] пек пулать;  {{bt-ruslat|Хуратул йышшисем|Polygonaceae}} текен  [[йыш (биологи)|йышран]], мĕнпурĕ 200 ытла  [[тĕс (биологи)|тĕс]] шутланать&lt;ref name=&quot;TPL&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Polygonaceae/Polygonum/|title=''Polygonum''|publisher=[[The Plant List]]. Version 1.1.|date=2013|lang=en|accessdate=2016-10-04}}&lt;/ref&gt;, тĕнчипех анлă сарăлнă.  [[ял хуçалăх|Культурăра]]  20 ытла [[тĕс (биологи)|тĕспе]] усă кураççĕ.

Ăславри ятăн этимологийĕ: {{lang-el|πολλόν}} — «нумай», тата {{lang-el2|γωνία}} — «кĕтес», çапла вара — [[нумайкĕтеслĕх]].
== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
{{wikisource|Ботанический словарь (Анненков)/Polygonum/ДО|Polygonum}}
* {{Плантариум|44180|Polygonum }}{{тĕрĕсленĕ|14|3|2016}}
* [http://flower.onego.ru/other/polygonu.html Горец] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220319075846/http://flower.onego.ru/other/polygonu.html |date=2022-03-19 }} в [http://flower.onego.ru Энциклопедии декоративных садовых растений] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121121070828/http://flower.onego.ru/ |date=2012-11-21 }}
* [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=POLYG4 ''Горец'' на сайте USDA NRCS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220811093639/https://plants.usda.gov/java/profile?symbol=POLYG4 |date=2022-08-11 }}{{ref-en}} &lt;small&gt;Тĕрĕсленĕ 28 октябрь 2008 г.&lt;/small&gt;

[[Категори:Хуратул йышшисем]]
[[Категори:Курăксем]]
[[Категори:Евразири флора]]
[[Категори:Çурçĕр Америкăри флора]]
[[Категори:Çаран ӳсентăранĕсем]]
[[Категори:Ӳсентăрансем, алфавитпа]]</text>
      <sha1>pdrmrddj0u39r7e5awwxsqlgbkh85h3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эйлерла палăрăмлăх</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102658</id>
    <revision>
      <id>875209</id>
      <parentid>785509</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T23:05:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>875209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1789" sha1="4f80mywzbby2lt5fgc0dyfbu43d0w5t" xml:space="preserve">{{Пĕлтерĕшсем|Палăрăмлăх (пĕлтерĕшсем)}}
'''Эйлерла палăрăмлăх''', е '''Эйлерла — Пуанкарелле палăрăмлăх''' —  [[топологилле уçлăх]]ăн [[тулли хисеп]]пе палăртнă палăрăмлăхĕ.
&lt;math&gt;X&lt;/math&gt; уçлăхăн  Эйлерла палăрăмлăхне час-часах &lt;math&gt;\chi(X)&lt;/math&gt; символпа паллă тăваççĕ.
== Çавăн пекех ==
* [[Эйлер, Леонард|Леонард Эйлер]]
== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}

== Литература ==
* Долбилин Н. Три теоремы о выпуклых многогранниках // Квант. — 2001. — № 5. — С. 7—12.
*Лакатос И. Доказательства и опровержения. Как доказываются теоремы / Пер. И. Н. Веселовского. — М.: Наука, 1967.
*Шашкин Ю. А. Эйлерова характеристика. — М.: Наука, 1984. — Т. 58. — (Популярные лекции по математике).
* Ю. М. Бурман [http://www.mathnet.ru/present5189 Эйлерова характеристика] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220530171217/http://www.mathnet.ru/present5189 |date=2022-05-30 }} Летняя школа «Современная математика», 2012, г. Дубна

[[Категори:Алгебрăлла топологи]]
[[Категори:Графсен топологилле теорийĕ]]
[[Категори:Нумайхысаклăхăн комбинаторики]]
[[Категори:Топологилле инвариантсем]]
[[Категори:Леонард Эйлер]]</text>
      <sha1>4f80mywzbby2lt5fgc0dyfbu43d0w5t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чăваш Республикин мăсăльманĕсен хакаллăх тытăмлăхĕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>111424</id>
    <revision>
      <id>875199</id>
      <parentid>800736</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T17:03:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>875199</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3556" sha1="1zm7lpiu6sd4y2ib5fs8e3mqz13k5qv" xml:space="preserve">{{Тĕн организацийĕ
 | ячĕ           = Чăваш Республикин мăсăльманĕсен хакаллăх тытăмлăхĕ
 | тăван ячĕ     = {{lang-tt|Чуашстан мөселманнары Диния нәзарәте}}
 | ӳкерчĕк       =  Мечеть «Булгар» (Чебоксары).jpg
 | анлăшĕ        = 
 | алпусни       = Шупашкарти Чăваш Енри «Булгар» мечечĕ муфтият резиденцийĕ 
 | урăх ячĕсем   = ТР МХТ
 | вырăн         = 
 | никĕсленĕ     = 1994 çулхи çăвăн 18-мĕшĕ,&amp;nbsp;
 | никĕслевçĕ    = 
 | никĕслевçĕсем = 
 | тунă          = 
 | истори        = 
 | кĕнекесем     = 
 | тĕн           = [[ислам]]
 | юхăм          = [[суннитсем]]
 | идеологи      = 
 | тивĕç-ирĕк шкулĕ = 
 | тĕне ĕненни   = матурудитсем
 | орден         = 
 | çăлкуçсем     = 
 | тамăрсем      = 
 | тăшмансем     = 
 | патшалăхсем   = {{RUS}}
 | регионсем     = Чăваш Ен
 | нациллĕх      = [[хусан тутарĕсем]]
 | чĕлхесем      = 
 | йышĕ          = 
 | элчĕсем       = 
&lt;!-- Тытăмлани  --&gt;
 | титул         = [[Муфтий]]
 | пуçлăх        = [[Крганов Альбир Рифкатович]]&lt;br&gt; (1994-па)
 | лидерсем      = 
 | çумĕсем       = 
 | штаб-хваттерĕ = [[Шăнкăртам]] ялĕ, [[Патăръел районĕ]], [[Чăваш Республики]]
 | резиденци     = 
 | тĕп храм      = 
&lt;!-- Структура--&gt;
 | структура     = 
 | тытăмлани     = 
 | урăххисем     = 
 | контроль      = 
 | ВАШ           = 
&lt;!--Информаци ресурсĕсем--&gt;
 | кăларăмсем    = 
 | телекурав     = 
 | сайт          = https://islam21.ru/
 | асăрхавсем    = 
}}
'''Чăваш Республикин мăсăльманĕсен хакаллăх тытăмлăхĕ централизациленĕ тĕн организацийĕ''' (ЧР МХТ, Чăваш Енри муфтият) — Чăваш Республикин мăсăльманĕсен пĕрлĕхĕсене тытăмлакан тĕн организацийĕ (муфтият). Пуçлăхĕ [[муфтий]]ĕ — [[Крганов Альбир Рифкатович|Альбир Крганов]].

== Структура ==

== Ĕçĕ-хĕлĕ ==
== Тытăмлани ==
* Пуçлăх (Муфтий) — [[Крганов Альбир Рифкатович]];
* Председатель — Хайбуллов Мансур Максутович;
* Пĕрремĕш çумĕ, казый — Гимаев Сеидзада Мингалиевич.

== Çав. пекех ==
* [[Атăлçи Пăлхар ислам йышăнни]]
* [[Тутарстан Республикин мăсăльманĕсен хакаллăх тытăмлăхĕ ]]

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Литература ==

== Каçăсем ==
* [https://islam21.ru/ Официаллă сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230814131216/https://islam21.ru/ |date=2023-08-14 }}
{{reli-stub}}

[[Категори:Раççей мăсăльманĕсен хакаллăх тытăмлăхĕсем]]
[[Категори:Чăваш Енри организацисем]]</text>
      <sha1>1zm7lpiu6sd4y2ib5fs8e3mqz13k5qv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шлефли символĕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112894</id>
    <revision>
      <id>875207</id>
      <parentid>874998</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T21:17:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>875207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3582" sha1="7dz9inilq9g9tdpaalgwz66jhftm9qg" xml:space="preserve">[[File:Dodecahedron.png|thumb|Dodecahedron&lt;/br&gt;Ку нумайхысаклăхăн Шлефли символĕ {5,3} пек çырăнать]]
'''Шлефли символĕ''' —  [[тĕрĕс нумайхысаклăх]]сен [[комбинаторика|комбинаторикăлла]] палăрăмлăхĕ, унпа Евклид уçлăхĕнчи мĕнпур  [[уçлăх|виçелĕхсенчи]] тĕрĕс нумайхысаклăхсене çырса кăтартма май пур. Швейцари математикĕ [[Шлефли, Людвиг|Людвиг Шлефли]] ячĕпе каланă.

== Çавăн пекех==
* [[Шлефли формули]]
* [[Эйлерла палăрăмлăх]]
* [[N-виçеллĕ тĕрĕс нумайхысаклăхсем]]
== Литература ==
* ''Николай Вавилов'' [http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf КОНКРЕТНАЯ ТЕОРИЯ ГРУПП I. ОСНОВНЫЕ ПОНЯТИЯ]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Wayback|url=http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} |date=20200331155805 }

{{Нумайхысаклăхсем}}</text>
      <sha1>7dz9inilq9g9tdpaalgwz66jhftm9qg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Александров Владимир Валентинович</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116290</id>
    <revision>
      <id>875221</id>
      <parentid>875015</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T11:14:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>875221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7412" sha1="7w96n6x9hnqv10ntqikk5zfqzv73woz" xml:space="preserve">{{Пĕр хушаматлисем|Александров}}
{{Ăсчах 
 |Ят                   = Владимир Валентинович Александров 
 |Ӳкерчĕк              = Александров Владимир Валентинович.jpg
 |Анлăшĕ               = 
 |Ӳкерчĕке ăнлантарни  = 
 |Çуралнă вăхăт        = [[1938]], [[кăрлач, 1]]
 |Çуралнă вырăн        = [[Парис Коммунине асăнмалăх]], Чулхула облаçĕ, РСФСР)&lt;ref&gt;{{cite web |author=Анна Комиссарова |url=https://lenta.ru/articles/2021/03/14/winter/ |title=«Последствия атомной войны предстали страшными» |subtitle=Советский физик первым предсказал ядерную зиму. Он перешел дорогу военным и исчез без следа |lang=ru |publisher=[[Lenta.ru]] |date=2021-03-14 |access-date=2021-11-20 |archive-date=2021-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120202808/https://lenta.ru/articles/2021/03/14/winter/ |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;
 |Гражданлах           = {{USSR}}
 |Ăçлăх сфери          = [[физика]], [[математика]], [[климатологи]]
 |Ĕç вырăнĕ            = [[ССРП ĂА ШЦ]] 
 |Ăсчах степенĕ        = 
 |Ăсчах хисепĕ         = 
 |Альма-матер          = [[МФТИ]]
 |Ăçлăх ертӳçи         = 
 |Паллă                = йĕтреллĕ хĕл концепцийĕн авторĕ
 |Сайт                 = 
}}
'''Владимир Валентинович Александров''' (1.1.1938, Чулхула облаçĕ, РСФСР, ССРП — 1.4.1985 Мадрид, Испани короллĕхĕ çух.) — совет ăсчахĕ, «[[Йĕтреллĕ хĕл]]» [[Математикăри модель|математикăри моделĕн]] авторĕ. 1985 çулта [[Мадрид]]ре, тĕнчери конференцине командировкăна килсен пĕр хыпарсăр çĕтнĕ.

== Тĕпчев ĕçĕсем ==
1967 çулта «Течение излучающего газа в осесимметричных соплах» темăпа кандидат диссертацине хӳтĕленĕ.

== Çухални ==
1985 çулта Александрова [[Кордова (хула, Испани)|Кордовăна]] ([[Испани]]) конференцие чĕннĕ. 1985 çулхи акан 1-мĕшĕнче Мадридри отельрен уçалса çӳреме тухнă та каялла таврăнман. Малашнехи шăпи паллă мар. 1985 çулхи раштав уйăхĕнче [[ССРП ăслăх академийĕ]] Владимир Александров çухалнă пирки ятарлă çырупа пĕлтернĕ.

Хăйĕн кĕнекисенче Александрова куçăн пĕлнĕ франс физикĕ [[Пёти Жан-Пьер|Жан-Пьер Пёти]], ăсчаха саккаспа вĕлернĕ тесе хыпарлать.

== Ăслăх ĕçĕсем ==
* Динамика излучающего газа. — Москва : ВЦ АН СССР, 1974. — 22 см. Вып. 1 / Отв. ред. В. В. Александров. — 1974. — 136 с. : ил.
* ''Александров В. В.'' Динамика излучающего газа : учеб. пособие. М.: МФТИ, 1976. — 91 с.: ил.; 20 см.
* ''[[Моисеев Никита Николаевич|Моисеев Н. Н.]], Александров В. В., Тарко А. М.'' Человек и биосфера. Опыт системного анализа и эксперименты с моделями. [рец. д-р физ.-мат. наук [[Свирежев, Юрий Михайлович|Ю. М. Свирежев]]]. — М. : Наука, Гл. ред. физ.-мат. лит., 1985. — 270, [1] с. : ил. ; 20 см. — Авт. на корешке не указаны. — Библиогр.: с. 261—269. — Предм. указ.: с. 270—271. — 4000 экз.

== Çав. пекех ==
* [[Йĕтреллĕ хĕл]]
* [[Моисеев Никита Николаевич]]

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
* [https://search.rsl.ru/ru/search#q=author%3A(%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%20%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80%20%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87) Труды В. В. Александрова] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191126205256/https://search.rsl.ru/ru/search#q=author%3A(%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%20%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80%20%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87) |date=2019-11-26 }} в каталоге [[Российская государственная библиотека|РГБ]].
* [http://www.mathnet.ru/rus/person149045 Его статьи] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240222224959/https://www.mathnet.ru/rus/person149045 |date=2024-02-22 }} на [[Math-Net.Ru]].
* [http://www.foia.cia.gov/sites/default/files/document_conversions/89801/DOC_0000284025.pdf Interagency Intelligence Assessment (1984): The Soviet Approach to Nuclear Winter, page 10-11] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130718020015/http://www.foia.cia.gov/sites/default/files/document_conversions/89801/DOC_0000284025.pdf |date=2013-07-18 }}
* ''Тарко А. М.'' [http://www.dopotopa.com/a_m_tarko_istoria_i_prognozy.html Ядерная зима — история и прогнозы]
* {{кĕнеке|автор = [[Моисеев Никита Николаевич|Моисеев Н. Н.]]|пуçелĕк = Как далеко до завтрашнего дня… Свободные размышления 1917—1993 гг|каçă = http://www.ccas.ru/manbios/kak_daleko_r.html|вырăн = М.|издательство = Аспект Пресс|çул = 1994|страниц = 304|isbn=5-86318-021-8}}
* {{Статья|автор = [[Смолин Геннадий Александрович|Смолин Г.]]|пуçелĕк = Кто убрал пророков «ядерной зимы»?|каçă = http://www.gudok.ru/newspaper/?ID=769501|кăларăм = [[Гудок (газета)|Гудок]]|çул = 2003|уйăх = 7|кун = 10 }}
* {{Статья|автор = [[Идиатуллин Шамиль Шаукатович|Идиатуллин Ш.]]|пуçелĕк = Защита Битова|каçă = http://www.kommersant.ru/doc/2698661|кăларăм = [[Коммерсантъ-Власть]]|çул = 2015|уйăх = 4|кун = 6|том = |номер = 13|страницы = 24 }}
* https://ekogradmoscow.ru/eko/eko-interesno/kto-vy-mister-yurchenko

[[Категори:Мускаври физика-техника институтĕнче вĕренсе тухнисем]]
[[Категори:ССРП ĂА ШЦ ĕçтешĕсем]]
[[Категори:ССРП математикĕсем]]
[[Категори:ССРП физикĕсем]]
[[Категори:ССРП климатологĕсем]]
[[Категори:Хыпарсăр çухалнăскерсем]]</text>
      <sha1>7w96n6x9hnqv10ntqikk5zfqzv73woz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаргунов Сергей Александрович</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122659</id>
    <revision>
      <id>875206</id>
      <parentid>856548</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T20:42:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>875206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13890" sha1="dkpedjxx4gkplv4ce59emqil8mxlz96" xml:space="preserve">'''Серге́й Алекса́ндрович Шаргуно́в''' (12.5.1980, [[Мускав]], РСФСР,  ССРП çур.) — раççей çыравçи, журналист, пĕрлĕх ĕçченĕ. Раççейри çыравçăсен тата кăларăмçăсен пĕрлешĕвĕсен ассоциацин председеателĕ&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://rg.ru/2020/12/22/sergej-shargunov-vozglavil-novuiu-associaciiu-pisatelej-i-izdatelej-rossii.html|title=Сергей Шаргунов возглавил новую Ассоциацию писателей и издателей России|date=2020-12-22|publisher=[[Российская газета]]|access-date=2020-12-23|archive-date=2020-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20201222145958/https://rg.ru/2020/12/22/sergej-shargunov-vozglavil-novuiu-associaciiu-pisatelej-i-izdatelej-rossii.html|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;. Радио- и телеведущий программ «Открытая книга» на канале «[[Культура (телеканал)|Россия Культура]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=русский|url=https://tvkultura.ru/brand/show/brand_id/63635/|title=«Открытая книга» Сергея Шаргунова|publisher=[[Культура (телеканал)|Культура]]|access-date=2020-11-25|archive-date=2020-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20201117205139/https://tvkultura.ru/brand/show/brand_id/63635/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; и «Двенадцать» на канале «[[Россия 24]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=русский|url=https://www.vesti.ru/video/2242692|title=«Двенадцать» Сергея Шаргунова|author=|website=vesti.ru|date=|publisher=[[Вести.ру]]|access-date=2020-11-25|archive-date=2020-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124123949/https://www.vesti.ru/video/2242692|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;. [[Раççей Федерацин Федераци пухăвĕн Патшалăх думи|Раççей Федерацин Федераци пухăвĕн VII тата VIII чĕнĕвĕсен Патшалăх думин]] депутачĕ (РФКП тăратнă ят-йышĕнче)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=русский|url=http://duma.gov.ru/duma/persons/99112885/|title=Сергей Шаргунов|subtitle=Депутат Государственной думы|author=|website=duma.gov.ru|date=|publisher=Сайт [[Государственная дума|Государственной думы]]|access-date=2020-11-25|archive-date=2020-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030014111/http://duma.gov.ru/duma/persons/99112885/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://duma.gov.ru/duma/deputies/7/|title=Состав Государственной думы седьмого созыва|access-date=2022-01-27|archive-date=2022-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20220212211519/http://duma.gov.ru/duma/deputies/7/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;, Культура комичĕн председателĕн пĕрремĕш çумĕ&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=русский|url=http://komitet2-3.km.duma.gov.ru/Sostav-Komiteta|title=Состав комитета по культуре Государственной думы|author=|website=duma.gov.ru|date=|publisher=Сайт Государственной думы|access-date=2021-10-19|archive-date=2017-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20171220203910/http://komitet2-3.km.duma.gov.ru/Sostav-Komiteta|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

Вырăс сăмахлавĕн пĕрлĕхĕн тата Патриархăн культура канашĕн пайташĕ.

2019 çулхи çăвăн 4-мĕшĕнче «[[Юность (журнал)|Юность]]» журнала ертсе пыма тытăннă&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/obschestvo/6400555|title=Сергей Шаргунов стал главным редактором журнала &quot;Юность&quot;|website=[[ТАСС]]|date=2019-05-04|access-date=2019-05-04|archive-date=2019-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20190504160404/https://tass.ru/obschestvo/6400555|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

== Биографи ==

== Библиографи ==

=== Кĕнекесем ===
* Саров. Два подвига. — {{М.}}: Молодая гвардия, 2021. — 296 с. — 2000 экз. — ISBN 978-5-235-04483-8.
* Свои. — {{М.}}: Редакция Елены Шубиной, 2018. — 352 с. — 5000 экз. — ISBN 978-5-17-106771-7.
* {{кĕнеке | пуçелĕк = [[Катаев Валентин Петрович|Катаев]]. Погоня за вечной весной | вырăн = М. | издательство = Молодая гвардия | çул = 2016
| страниц = 704 | сери = [[Жизнь замечательных людей]] | isbn = 978-5-235-03917-9 | тираж = 5000}}
* {{кĕнеке | пуçелĕк = 1993. Семейный портрет на фоне горящего дома | вырăн = М. | издательство = [[АСТ (издательство)|АСТ]] | çул = 2013 | страниц = 576 | сери = Проза Сергея Шаргунова | isbn = 978-5-17-080913-4 | тираж = 2500}}&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://www.colta.ru/articles/literature/700 |title = Советский роман для блогеров и хипстеров |author = [[Кашин Олег Владимирович|Олег Кашин]] |date = 2013-10-04 |work = Литература |publisher = [[Colta.ru]] |accessdate = 2013-10-05 |archive-date = 2013-10-06 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20131006150844/http://www.colta.ru/articles/literature/700 |deadlink = no}}&lt;/ref&gt;
* {{кĕнеке | пуçелĕк = Книга без фотографий | вырăн = М. | издательство = [[Альпина нон-фикшн]] | çул = 2011 | страниц = 224 | isbn = 978-5-91671-121-9 | тираж = 6000}}
** {{кĕнеке | автор = Sergei Shargunov | пуçелĕк = A Book Without Photographs | вырăн = L. | издательство = Glagoslav Publications Ltd. | çул = 2013 | allpages = 180 | isbn = 978-1782670513}}
** {{кĕнеке | автор = Serguei Chargounov | пуçелĕк = Livre sans photographies | вырăн = P. | издательство = Editions de la Différence |çул = 2015
| allpages = 151 | isbn = 978-2-7291-2184-6}}
* {{кĕнеке | пуçелĕк = Птичий грипп | вырăн = {{М.}} | издательство = [[АСТ (издательство)|АСТ]], Астрель | çул = 2008 | страниц = 224 | isbn = 978-5-17-054532-2, 978-5-271-21544-5 | тираж = 5000}}
* {{кĕнеке | пуçелĕк = Битва за воздух свободы | вырăн = {{М.}} | издательство = [[Алгоритм (издательство)|Алгоритм]] | çул = 2008 | страниц = 256
| сери = Против всех | isbn = 978-5-9265-0574-7 | тираж = 4000}}
* Как меня зовут?. — М.: Вагриус, 2006. — 288 с. — 3000 экз. — ISBN 5-9697-0173-4, ISBN 5-697-0173-4* {{кĕнеке | пуçелĕк = Малыш наказан | вырăн = СПб. | издательство = [[Амфора (издательство)|Амфора]] | çул = 2003 | страниц = 174 | сери = Поколение Y | isbn = 5-94278-373-7 | тираж = 3000}}
* {{кĕнеке | автор = Sergej Šargunov; Valerio Piccolo | пуçелĕк = La punizione | вырăн = R. | издательство = Minimum fax | çул = 2006 | allpages = 124 | сери = Sotterranei | isbn = 88-7521-077-2}}
* {{кĕнеке | пуçелĕк = Ура! | вырăн = {{М.}} | издательство = [[Эксмо]] | çул = 2003 | страниц = 270 | isbn = 5-699-03634-2 | тираж = 3100}}
** {{кĕнеке | пуçелĕк = Ура! | вырăн = {{М.}} | издательство = [[Альпина нон-фикшн]] | çул = 2012 | страниц = 201 | isbn = 978-5-91671-168-4}}

=== Пухмачсем ===
* ''Шаргунов C., Остапенко А.'' Два острова. — {{М.}}: ОГИ, 2002. — ISBN 5-94282-095-3.
* Поколение Лимонки. — {{М.}}: Ультра-Культура, 2005. — ISBN 5-9681-0031-1.
* Десятка: Антология современной русской прозы. — {{М.}}: [[Ad Marginem]], 2011. — ISBN 978-5-91103-073-5.
* Литературная матрица: Учебник, написанный писателями. — М.: Лимбус Пресс, 2010. — ISBN 978-5-8370-0555-8.
* Всё о Еве / [[Сноб (журнал)|Сноб]]. — {{М.}}: Corpus, 2012. — (Современная зарубежная проза). — ISBN 978-5-271-42091-7.
* Русские дети. — {{СПб.}}: Азбука, 2013. — ISBN 978-5-389-05721-0.
* Русские женщины. — {{СПб.}}: Азбука, 2013. — ISBN 978-5-389-06431-7.
* Литературная матрица: Советская Атлантида. — {{СПб.}}: Лимбус Пресс, 2014. — ISBN 978-5-8370-0612-8.
* Детский мир. — {{М.}}: АСТ, 2014. — (Русский рассказ). — ISBN 978-5-17-088369-1.
* Это футбол!: Писатели на стадионе / Составитель: Вадим Левенталь. — {{СПб.}}: Лимбус Пресс, 2017. — ISBN 978-5-904744-28-1.
* Счастье-то какое! — {{М.}}: Редакция Елены Шубиной, 2018. — ISBN 978-5-17-107201-8.
* Сибирь: Счастье за горами. — {{М.}}: АСТ, 2021. — (Русский рассказ). — ISBN 978-5-17-134774-1.
* Время вышло: Современная русская антиутопия. — {{М.}}: Альпина нон-фикшн, 2021. — ISBN 978-5-00139-559-1.

=== Критика ===
{{col-begin}}
{{col-2}}
* [https://nukenet.livejournal.com/69709.html/ Это не «Юность»!]{{Ĕçлемен каçă|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://lgz.ru/article/-39-6615-4-10-2017/khranitel-rodovogo-ekha/ «Хранитель родового эха»: Рецензия Андрея Рудалёва на книгу «Свои»]
* [http://zavtra.ru/blogs/ostanovit_mgnoven_e_novaya_kniga_s_a_shargunova_svoi_ «Остановить мгновенье»: Рецензия Марфы Петровичевой на книгу «Свои»]
* [http://www.natsbest.ru/award/2018/review/sergej-shargunov-svoi-1/ Рецензия Аглаи Курносенко на книгу «Свои»]{{Ĕçлемен каçă|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.natsbest.ru/award/2018/review/vse-–-svoi/ «Все — свои» Олег Демидов о книге «Свои»]{{Ĕçлемен каçă|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.svpressa.ru/culture/article/153078/ Захар Прилепин о книге «Катаев. Погоня за вечной весной»]
* [http://www.peremeny.ru/blog/19778/ Рецензия Виктории Шохиной на книгу «Катаев. Погоня за вечной весной»]
* [http://www.ng.ru/lit/2013-11-21/5_dom.html Леонид Подольский о романе «1993»]
* [http://www.pravmir.ru/semejnyj-portret-na-fone-goryashhego-doma/ Андрей Десницкий о романе «1993»]
* [http://magazines.gorky.media/znamia/2014/5/23s.html Рецензия Станислава Секретова на роман «1993»]{{Ĕçлемен каçă|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{col-2}}
* [http://www.russ.ru/Mirovaya-povestka/19932 Рецензия Дмитрия Лисина на роман «1993»]
* [http://www.russ.ru/Mirovaya-povestka/Koza-Asya-i-CHernyj-Oktyabr Рецензия Виктории Шохиной на роман «1993»]
* [http://www.rg.ru/2013/10/25/shargunov.html Рецензия Павла Басинского на роман «1993»]
* [http://www.proza.ru/2013/10/22/1661 Рецензия Валерия Бондаренко на роман «1993»]
* [http://www.novayagazeta.ru/arts/60600.html Рецензия Захара Прилепина на роман «1993»]
* [https://web.archive.org/web/20131202225359/http://litrossia.ru/2013/42/08373.html Рецензия Олега Демидова на роман «1993»]
* [http://www.telegraf.lv/news/knizhnaya-polka-telegrafa-35 Алексей Евдокимов о романе «1993»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171128151357/http://www.telegraf.lv/news/knizhnaya-polka-telegrafa-35 |date=2017-11-28 }}
* [http://lgz.ru/article/-33-34-6427-27-08-2013/parol-devyanosto-tretiy/ Рецензия Андрея Рудалёва на роман «1993»]
* [http://portal-kultura.ru/articles/books/8491-eshche-raz-pro-lyubov/ Рецензия Дарьи Ефремовой на роман «1993»]
* {{статья |автор=Станислав Секретов |пуçелĕк=Несбывшиеся. После молодости  |каçă=https://alexandrkarasev.wordpress.com/sekretov-babchenko-karasyov-prilepin/ |кăларăм=Вопросы литературы |çул=2020 |выпуск=3}}
{{col-end}}

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем|2}}

== Каçăсем ==
* {{Официаллă сайт}}
* [http://www.duma.gov.ru/structure/deputies/1756737/ С. Шаргунов на сайте Госдумы РФ].
* {{ЖЗ|http://magazines.gorky.media/authors/s/shargunov/|Сергей Шаргунов}}.

{{Тулаш каçăсем}}
{{Мăн кĕнеке}}
{{«Юность» журналăн тĕп редакторĕсем}}</text>
      <sha1>dkpedjxx4gkplv4ce59emqil8mxlz96</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Электро конденсатор</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128563</id>
    <revision>
      <id>875211</id>
      <parentid>869180</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T23:23:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>875211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2906" sha1="f1l6kxyvtx1wi0uhc8sil0k1o7stw3q" xml:space="preserve">{{Пĕлтерĕшсем|Конденсатор (пĕлтерĕшсем)}}
[[Ӳкерчĕк:Электрический конденсатор.svg|мини|290пкс|Электро конденсатор]]

'''Конденса́тор''' ({{lang-la|condensare}} — «йăвăлатас», «çăратас» е {{lang-la|condensatio}} — «пухас») — электронла компонент, улшăнусăр е улшăнуллă [[Электро шăнăçтарăш|шăнăçтарăшлă]]  [[икполюслăх]]&lt;ref&gt;Конденсатор вырăнне, эппин,  ''шăнăçтарăш'' теме те юрать.&lt;/ref&gt;; пĕчĕк [[электро яру]]ллă;  [[электро каплам]]а тата [[электро уй]]н  энергине пухмалли хатĕр пулса тăрать.

Конденсатор — пассивлă электронла компонент. Пĕрчĕсен [[СИ]] тытăмĕнче конденсатор шăнăçтарăшне  [[фарад]]семпе виçеççĕ.

== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
{{wiktionary|конденсатор}}{{wiktionary|шăнăçтарăш}}
* * [https://web.archive.org/web/20101009122318/http://dvo.sut.ru/libr/eqp/031/22.htm К. С. Петров. Пассивные компоненты радиоэлектронной аппаратуры (учебное пособие). Глава 2.2: Конденсаторы]
* [http://cxem.net/sprav/sprav12.php Конденсаторы. Кодовая маркировка.]
* [http://www.155la3.ru/conder_unknown_1.htm Конденсатор 1934 года. СССР, Московский электротехнический завод им. Орджоникидзе]
* [http://www.capacitorlab.com/low-esr-capacitor-manufacturers/ Список производителей конденсаторов с низким ЭПС] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150215034411/http://www.capacitorlab.com/low-esr-capacitor-manufacturers/ |date=2015-02-15 }}{{ref|en}}
* [http://www.epcos.com/web/generator/Web/Sections/ProductCatalog/Capacitors/AluminumElectrolytic/Page,locale=en.html Алюминиевые электролитические конденсаторы EPCOS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130719102744/http://www.epcos.com/web/generator/Web/Sections/ProductCatalog/Capacitors/AluminumElectrolytic/Page,locale=en.html |date=2013-07-19 }}{{ref|en}}
* [https://www.asutpp.ru/soedinenie-kondensatorov.html Соединение конденсаторов: руководство для начинающих] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210618081314/https://www.asutpp.ru/soedinenie-kondensatorov.html |date=2021-06-18 }}

{{Тулаш каçăсем}}

[[Категори:Конденсаторсем| ]]
[[Категори:Электро]]</text>
      <sha1>f1l6kxyvtx1wi0uhc8sil0k1o7stw3q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Çаврашка сегменчĕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128761</id>
    <revision>
      <id>875219</id>
      <parentid>869298</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T06:58:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>875219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3128" sha1="nbsa24bp4x1l39mgyhjygv3kmm338af" xml:space="preserve">{{Пĕлтерĕшсем|Сегмент}}
[[File:Circularsegment.svg|thumb|Çаврашка сегменчĕ, симĕс тĕспе кăтартнă]]
[[File:Circle slices (mul).svg|thumb|Terms associated with a circle]]
[[File:Chord, segment, secant line, arc.svg|thumb|Chord, segment, secant line, arc]]
'''Çаврашка сегменчĕ''',  —  [[çаврашка]] пайĕ,  [[çавракăш пĕкки]]пе тата унăн хирлĕвĕпе е  [[урлав (геометри)|урлав]]ĕпе чикĕленекенскер.
== Шутлавлăхла хăшпĕр çыхăнусем ==

Пушали çапла пултăр: &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; — çаврашка радиусĕ, &lt;math&gt;c&lt;/math&gt;  — сегментăн хирлĕвĕн тăршшĕ, &lt;math&gt;s&lt;/math&gt;  — сегмент пĕккин таршшĕ, &lt;math&gt;h&lt;/math&gt;  — сегмент çÿллĕшĕ, урăхла сегмент ăнкайĕ ятлăскер, &lt;math&gt;\theta&lt;/math&gt;  — сегмент пĕккин  [[радиан]]па кăтартнă капĕ, &lt;math&gt;d = R-h&lt;/math&gt;. Çаврашкан сегменчĕн хапи асăннă капсен хуть те хăш мăшăрĕпе тата хуть хăш кап тепĕр кирек епле мăшăрпа палăрăнать. Çапла вара:
: &lt;math&gt;R = \frac {s}{\theta}
= \frac {h}{1-\cos {\frac {\theta }{2}}}
= \frac {d}{\cos {\tfrac {\theta }{2}}} = \frac {c}{2\sin {\tfrac {\theta }{2}}}
= h + d
= \frac {c^{2} + 4h^2}{8h}
= \frac {1}{2}\sqrt {4d^2 + c^2};
&lt;/math&gt;
: &lt;math&gt;s = \theta\cdot R
= 2R\arccos \left(1 - \tfrac {h}{R}\right)
= 2R\arccos \tfrac {d}{R}
= 2R\arcsin \frac {c}{2R} =&lt;/math&gt;
:: &lt;math&gt;= \frac \theta h}{1-\cos {\frac {\theta }{2}}
= \frac {\theta d}{\cos {\tfrac {\theta }{2}}}
= {\frac {\theta c}{2\sin {\tfrac {\theta }{2}}}} =&lt;/math&gt;
:: &lt;math&gt;= 2(h+d)\arccos {\tfrac {d}{h+d}}
= \frac {c^{2}+4h^{2}}{4h}}\arcsin {\tfrac {4hc}{c^{2}+4h^{2}} =&lt;/math&gt;
:: &lt;math&gt;= \sqrt {4d^{2}+c^{2}}}\arcsin {\frac {c}{\sqrt {4d^{2}+c^{2}}};&lt;/math&gt;
: &lt;math&gt;c = 2R\sin\tfrac{\theta}{2}
= R\sqrt{2-2\cos\theta}
= 2\sqrt{h(2R-h)};&lt;/math&gt;
: &lt;math&gt;h = R(1-\cos\tfrac{\theta}{2})
= R - \sqrt{R^2 - \tfrac{c^2}{4}};&lt;/math&gt;
: &lt;math&gt; \theta = 2\arccos\frac{d}{R}
= \frac {s}{R}
= 2\arccos \frac {R-h}{R}
= 2\arcsin \frac {c}{2R}.&lt;/math&gt;

Çаврашка сегменчĕн &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; [[лаптăк]]ĕ ак çак формулăпа тупăнать:

: &lt;math&gt;S = \frac {1}{2}R^2(\theta - \sin\theta) 
= \frac {1}{2}R^{2}\left({\frac {s}{R}}-\sin {\tfrac {s}{R}}\right).&lt;/math&gt;
== Çавăн пекех ==
{{wiktionary|сегмент}}
* [[Сектор (геометри)]]
* [[Чăмăр сегменчĕ]]
* [[Чăмăрти сий]]
* [[Коническое сечение]]
* [[Çавракăш пĕкки]]
* [[Касăлу]]
== Каçăсем ==
* [https://househand.ru/?view=calc/figure/segment Сегмент — плоская фигура...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250625065528/https://househand.ru/?view=calc/figure/segment |date=2025-06-25 }}
{{Math-stub}}
{{Тулаш каçăсем}}

[[Категори:Çавракăшсем]]</text>
      <sha1>nbsa24bp4x1l39mgyhjygv3kmm338af</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Энтропи максимумлăхĕн принципĕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129550</id>
    <revision>
      <id>875215</id>
      <parentid>872418</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T00:07:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>875215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2895" sha1="ile8pjsunevilqcgki2w12b740k8q2w" xml:space="preserve">'''Энтропи максимумлăхĕн принципĕ''' ({{lang-en|Principle of maximum entropy}}), юнашарла ăнлав: '''Энтропи максимумлăхĕн меслечĕ''' ({{lang-de|Maximum-Entropie-Methode}})

== Литература ==
* 
* [http://www.mathnet.ru/links/14ecc6eec7c08104c8938cefdd500de1/tmf178.pdf  Ю. Г. Рудой. Обобщенная информационная энтропия и неканоническое распределение в равновесной статистической механике]{{Ĕçлемен каçă|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* 
* Jaynes, E. T., 1986 (new version online 1996), [http://bayes.wustl.edu/etj/articles/cmonkeys.pdf 'Monkeys, kangaroos and &lt;math&gt;N&lt;/math&gt;'], in ''Maximum-Entropy and Bayesian Methods in Applied Statistics'', J. H. Justice (ed.), Cambridge University Press, Cambridge, p. 26.
* Bajkova, A. T., 1992, ''The generalization of maximum entropy method for reconstruction of complex functions''. Astronomical and Astrophysical Transactions, V.1, issue 4, p. 313—320.
* Giffin, A. and Caticha, A., 2007, [http://arxiv.org/abs/0708.1593 ''Updating Probabilities with Data and Moments'']
* Guiasu, S. and Shenitzer, A., 1985, 'The principle of maximum entropy', The Mathematical Intelligencer, '''7'''(1), 42-48.
* Harremoës P. and Topsøe F., 2001, ''Maximum Entropy Fundamentals'', Entropy, 3(3), 191—226.
* Kapur, J. N.; and [[H. K. Kesavan|Kesavan, H. K.]], 1992, ''Entropy optimization principles with applications'', Boston: Academic Press. ISBN 0-12-397670-7
* Kitamura, Y., 2006, [http://cowles.econ.yale.edu/P/cd/d15b/d1569.pdf ''Empirical Likelihood Methods in Econometrics: Theory and Practice''], Cowles Foundation Discussion Papers 1569, Cowles Foundation, Yale University.
* Lazar, N., 2003, «Bayesian Empirical Likelihood», Biometrika, 90, 319—326.
* Owen, A. B., ''Empirical Likelihood'', Chapman and Hall.
* Schennach, S. M., 2005, «Bayesian Exponentially Tilted Empirical Likelihood», Biometrika, 92(1), 31-46.
* Uffink, Jos, 1995, [https://web.archive.org/web/20060603144738/http://www.phys.uu.nl/~wwwgrnsl/jos/mepabst/mep.pdf 'Can the Maximum Entropy Principle be explained as a consistency requirement?'], Studies in History and Philosophy of Modern Physics '''26B''', 223—261.

== Каçăсем ==
* [https://web.archive.org/web/20070219040946/http://homepages.inf.ed.ac.uk/s0450736/maxent.html Maximum Entropy Modeling]
* [http://www.cs.cmu.edu/~./aberger/maxent.html MaxEnt and Exponential Models]
{{Тулаш каçăсем}}

[[Категори:Математикăлла статистика]]
[[Категори:Байес статистики]]
[[Категори:Информаци теорийĕ]]
[[Категори:Энтропия]]
[[Категори:Математика принципĕсем]]</text>
      <sha1>ile8pjsunevilqcgki2w12b740k8q2w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Электро токпа сиенленесси</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130245</id>
    <revision>
      <id>875212</id>
      <parentid>875095</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T23:25:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>875212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="758" sha1="rsfs1qvickl78dbl6qla5z7i9ixwwl9" xml:space="preserve">[[Ӳкерчĕк:High voltage warning.svg|мини|left|Символ]]
[[Ӳкерчĕк:Ворона погибла в проводах.jpg|thumb|[[Ула курак]],  электро токпа сиенленсе вилнĕскер]]
'''Электро токпа сиенленесси'''
== Каçăсем ==
* [http://neotlozhnaya-pomosch.info/elektrotravma.php Электротравма: виды, степени электротравм. Помощь при электротравмах.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130908213329/http://neotlozhnaya-pomosch.info/elektrotravma.php |date=2013-09-08 }}

[[Категори:Электрохăрушсăрлăх]]
[[Категори:Электро]]
[[Категори:Инкексем]]</text>
      <sha1>rsfs1qvickl78dbl6qla5z7i9ixwwl9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Potd/2026-07-9 (cv)</title>
    <ns>10</ns>
    <id>130268</id>
    <revision>
      <id>875195</id>
      <timestamp>2026-07-03T15:25:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ymblanter</username>
        <id>7764</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «Церковь святого Иуды, Тротхор, Тамилнад, Индия»</comment>
      <origin>875195</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="84" sha1="fcvy7jed09ymalatayaxj9t2gslgndv" xml:space="preserve">Церковь святого Иуды, Тротхор, Тамилнад, Индия</text>
      <sha1>fcvy7jed09ymalatayaxj9t2gslgndv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Potd/2026-07-9</title>
    <ns>10</ns>
    <id>130269</id>
    <revision>
      <id>875196</id>
      <timestamp>2026-07-03T15:26:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ymblanter</username>
        <id>7764</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «Front Judes Church Chinnathurai Tamil Nadu crop Mar24 A7C 10007.jpg»</comment>
      <origin>875196</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67" sha1="ct0drixmoz90dplc2cd2a2rzmncxamu" xml:space="preserve">Front Judes Church Chinnathurai Tamil Nadu crop Mar24 A7C 10007.jpg</text>
      <sha1>ct0drixmoz90dplc2cd2a2rzmncxamu</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>