Википеди cvwiki https://cv.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%C4%95%D0%BF_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter Медиа Ятарлă Сӳтсе явасси Хутшăнакан Хутшăнаканăн канашлу страници Википеди Википеди сӳтсе явмалли Ӳкерчĕк Ӳкерчĕке сӳтсе явмалли MediaWiki MediaWiki сӳтсе явмалли Шаблон Шаблона сӳтсе явмалли Пулăшу Пулăшăва сӳтсе явмалли Категори Категорине сӳтсе явмалли TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 2358 875725 862052 2026-07-21T07:12:13Z CommonsDelinker 188 Replacing Flag_of_Cape_Verde.svg with [[File:Flag_of_Cape_Verde_(10-17).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Government standardized ratio is 2:3. For fu 875725 wikitext text/x-wiki == [[Африка]]== * [[Абуджа]] — [[Нигери]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Nigeria.svg|20px|]] * [[Аддис-Абеба]] — [[Эфиопи]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Ethiopia.svg|20px|]] * [[Аккра]] — [[Гана]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Ghana.svg|20px|]] * [[Алжир (хула)|Алжир]] — [[Алжир (патшалăх)|Алжир]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Algeria.svg|20px|]] * [[Антананариву]] — [[Мадагаскар]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Madagascar.svg|20px|]] * [[Асмэра]] — [[Эритрея]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Eritrea.svg|20px|]] * [[Бамако]] — [[Мали]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Mali.svg|20px|]] * [[Бангуи]] — [[Вăтам Африкăри Республика]] [[Ӳкерчĕк:Flag of the Central African Republic.svg|20px|]] * [[Батерст]] — [[Гамби]] [[Ӳкерчĕк:Flag of The Gambia.svg|20px|]] * [[Бисау]] — [[Гвиней-Бисау]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Guinea-Bissau.svg|20px|]] * [[Браззавиль]] — [[Конго Республики]] [[Ӳкерчĕк:Flag of the Republic of the Congo.svg|20px|]] * [[Бужумбура]] — [[Бурунди]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Burundi.svg|20px|]] * [[Виктори (Сейшель утравĕсем)|Виктори]] — [[Сейшел утравĕсем]] [[Ӳкерчĕк:Flag of the Seychelles.svg|20px|]] * [[Виндхук]] — [[Намиби]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Namibia.svg|20px|]] * [[Габороне]] — [[Ботсвана]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Botswana.svg|20px|]] * [[Дакар]] — [[Сенегал]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Senegal.svg|20px|]] * [[Джибути (хула)]] — [[Джибути]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Djibouti.svg|20px|]] * [[Додома]] — [[Танзани]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Tanzania.svg|20px|]] * [[Каир]] — [[Египет]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Egypt.svg|20px|]] * [[Кампала]] — [[Уганда]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Uganda.svg|20px|]] * [[Кигали]] — [[Руанда]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Rwanda.svg|20px|]] * [[Киншаса]] — [[Демократиллĕ Республика Конго]] [[Ӳкерчĕк:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|20px|]] * [[Конакри]] — [[Гвиней]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Guinea.svg|20px|]] * [[Либревиль]] — [[Габон]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Gabon.svg|20px|]] * [[Лилонгве]] — [[Малави]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Malawi.svg|20px|]] * [[Ломе]] — [[Того]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Togo (3-2).svg|20px|]] .svg * [[Луанда]] — [[Ангола]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Angola.svg|20px|]] * [[Лусака]] — [[Замби]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Zambia.svg|20px|]] * [[Мазеру]] — [[Лесото]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Lesotho.svg|20px|]] * [[Малабо]] — [[Экваториллĕ Гвиней]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Equatorial Guinea.svg|20px|]] * [[Мапуто]] — [[Мозамбик]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Mozambique.svg|20px|]] * [[Мбабене]] — [[Свазиленд]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Swaziland.svg|20px|]] * [[Могадишу]] — [[Сомали]] * [[Монрови]] — [[Либери]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Liberia.svg|20px|]] * [[Морони]] — [[Комор утравĕсем]] [[Ӳкерчĕк:Flag of the Comoros.svg|20px|]] * [[Найроби]] — [[Кени]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Kenya.svg|20px|]] * [[Нджамена]] — [[Чад]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Chad.svg|20px|]] * [[Ниамей]] — [[Нигер]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Niger.svg|20px|]] * [[Нуакшот]] — [[Мавритани]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Mauritania.svg|20px|]] * [[Порт Луи]] — [[Маврики]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Mauritius.svg|20px|]] * [[Порто-Ново]] — [[Бенин]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Benin.svg|20px|]] * [[Прая]] — [[Кабо-Верде]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Cape Verde (10-17).svg|20px|]] * [[Претори]] — [[Африкăн Кăнтăр Республики]] [[Ӳкерчĕк:Flag of South Africa.svg|20px|]] * [[Рабат]] — [[Марокко]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Morocco.svg|20px|]] * [[Сан-Томе]] — [[Сан-Томе тата Принсипи]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Sao Tome and Principe.svg|20px|]] * [[Триполи]] — [[Ливи]] * [[Тунис (хула)|Тунис]] — [[Тунис]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Tunisia.svg|20px|]] * [[Уагадугу]] — [[Буркина-Фасо]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Burkina Faso.svg|20px|]] * [[Фритаун]] — [[Сьерра-Леоне]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Sierra Leone.svg|20px|]] * [[Хараре]] — [[Зимбабве]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Zimbabwe.svg|20px|]] * [[Хартум]] — [[Судан]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Sudan.svg|20px|]] * [[Ямусукро]] — [[Кот-д'Ивуар]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Cote_d'Ivoire.svg|20px|]] * [[Яунде]] — [[Камерун]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Cameroon.svg|20px|]] == [[Çурçĕр Америка]] == * [[Бастер]] — [[Сент-Китс тата Невис]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Saint Kitts and Nevis.svg|20px|]] * [[Белмопан]] — [[Белиз]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Belize.svg|20px|]] * [[Бриджтаун]] — [[Барбадос]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Barbados.svg|20px|]] * [[Вашингтон]] — [[АПШ]] [[Ӳкерчĕк:Flag of the United States.svg|20px|]] * [[Гавана]] — [[Куба]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Cuba.svg|20px|]] * [[Гватемала (хула)]] — [[Гватемала]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Guatemala.svg|20px|]] * [[Кастрис]] — [[Сент-Люси]] * [[Кингстаун]] — [[Сент-Винсент тата Гренадин]] * [[Кингстон]] — [[Ямайка]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Jamaica.svg|20px|]] * [[Манагуа]] — [[Никарагуа]] * [[Мехико]] — [[Мексика]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Mexico.svg|20px|]] * [[Нассау]] — [[Багама]] [[Ӳкерчĕк:Flag of the Bahamas.svg|20px|]] * [[Оттава]] — [[Канада]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Canada.svg|20px|]] * [[Панама (хула)]] — [[Панама]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Panama.svg|20px|]] * [[Порт-о-Пренс]] — [[Гаити]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Haiti.svg|20px|]] * [[Порт-оф-Спейн]] — [[Тринидад тата Тобаго]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Trinidad and Tobago.svg|20px|]] * [[Розо]] — [[Доминика]] * [[Сан-Сальвадор]] — [[Сальвадор]] [[Ӳкерчĕк:Flag of El Salvador.svg|20px|]] * [[Санто Доминго]] — [[Доминикан Республики]] [[Ӳкерчĕк:Flag of the Dominican Republic.svg|20px|]] * [[Сан-Хосе]] — [[Коста-Рика]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Costa Rica.svg|20px|]] * [[Сент-Джонс]] — [[Антигуа тата Барбуда]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Antigua and Barbuda.svg|20px|]] * [[Сент-Джоржес]] — [[Гренада]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Grenada.svg|20px|]] * [[Тегусигальпа]] — [[Гондурас]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Honduras (2022–present).svg|20px|]] == [[Кăнтăр Америка]] == * [[Асунсьон]] — [[Парагвай]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Paraguay.svg|20px|]] * [[Богота]] — [[Колумби]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Colombia.svg|20px|]] * [[Бразилиа]] — [[Бразили]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Brazil.svg|20px|]] * [[Буэнос-Айрес]] — [[Аргентина]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Argentina.svg|20px|]] * [[Джорджтаун]] — [[Гайана]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Guyana.svg|20px|]] * [[Каракас]] — [[Венесуэла]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Venezuela.svg|20px|]] * [[Кито]] — [[Эквадор]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Ecuador.svg|20px|]] * [[Лима]] — [[Перу]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Peru.svg|20px|]] * [[Монтевидео]] — [[Уругвай]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Uruguay.svg|20px|]] * [[Парамарибо]] — [[Суринам]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Suriname.svg|20px|]] * [[Сантьяго]] — [[Чили]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Chile.svg|20px|]] * [[Сукре]] — [[Боливи]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Bolivia.svg|20px|]] == [[Ази]] == * [[Абу-Даби]] — [[АПЭ]] * [[Амман]] — [[Иордани]] * [[Анкара]] — [[Турци]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Turkey.svg|20px|]] * [[Астана]] — [[Казахстан]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Kazakhstan.svg|20px|]] * [[Ашхабад]]— [[Туркмени]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Turkmenistan.svg|20px|]] * [[Багдад]] — [[Ирак]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Iraq.svg|20px|]] * [[Баку]] — [[Азербайджан]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Azerbaijan.svg|20px|]] * [[Бандар-Сери-Бегаван]] — [[Бруней]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Brunei.svg|20px|]] * [[Бангкок]] — [[Таиланд]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Thailand.svg|20px|]] * [[Бейрут]] — [[Ливан]] * [[Бишкек]] — [[Киргизи]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Kyrgyzstan.svg|20px|]] * [[Вьентьян]] — [[Лаос]] [[Ӳкерчĕк:Flag_of_Laos.svg|20px|]] * [[Газа (хула)|Газа]] — [[Газа Сектор|Газ секторĕ (Палестина)]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Palestine.svg|20px|]] * [[Дакка]] — [[Бангладеш]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Bangladesh.svg|20px|]] * [[Дамаск]] — [[Сири]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Syria.svg|20px|]] * [[Дели]] — [[Инди]] [[Ӳкерчĕк:Flag of India.svg|20px|]] * [[Дили]] — [[Хĕвелтухăç Тимор]] [[Ӳкерчĕк:Flag of East Timor.svg|20px|]] * [[Доха]] — [[Катар]] * [[Душанбе]] — [[Таджикистан]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Tajikistan.svg|20px|]] * [[Джакарта]] — [[Индонези]] * [[Ереван]] — [[Армени]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Armenia.svg|20px|]] * [[Исламабад]] — [[Пакистан]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Pakistan.svg|20px|]] * [[Кабул]] — [[Афганистан]] * [[Катманду]] — [[Непал]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Nepal.svg|20px|]] * [[Коломбо]] — [[Шри-Ланка]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Sri Lanka.svg|20px|]] * [[Куала-Лумпур]] — [[Малайзи]] * [[Мале]] — [[Мальдивăсем]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Maldives.svg|20px|]] * [[Манама]] — [[Бахрейн]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Bahrain.svg|20px|]] * [[Манила]] — [[Филиппин]] [[Ӳкерчĕк:Flag of the Philippines.svg|20px|]] * [[Маскат]] — [[Оман]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Oman.svg|20px|]] * [[Никосия]] — [[Кипр]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Cyprus.svg|20px|]] * [[Пекин]] — [[Китай]] [[Ӳкерчĕк:Flag of the People's Republic of China.svg|20px|]] * [[Пномпень]] — [[Камбоджа]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Cambodia.svg|20px|]] * [[Пхеньян]] — [[Корей Халăхĕн Демократиллĕ Республики]] [[Ӳкерчĕк:Flag of North Korea.svg|20px|]] * [[Рамалла]] — [[Иорданăн Хĕвеланăç енчи Çыранĕ]] [[Ӳкерчĕк:Flag_of_Palestine.svg|20px|]] * [[Рийяд]] — [[Сауд Аравийĕ]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Saudi Arabia.svg|20px|]] * [[Иерусалим]] — [[Израиль]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Israel.svg|20px|]] * [[Санаа]] — [[Йемен]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Yemen.svg|20px|]] * [[Сеул]] — [[Кăнтăр Корея]] [[Ӳкерчĕк:Flag of South Korea.svg|20px|]] * [[Сингапур]] — [[Сингапур]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Singapore.svg|20px|]] * [[Тайбэй]] — [[Тайвань]] [[Ӳкерчĕк:Flag of the Republic of China.svg|20px|]] * [[Ташкент]] — [[Узбекистан]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Uzbekistan.svg|20px|]] * [[Тбилиси]] — [[Грузи]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Georgia.svg|20px|]] * [[Тегеран]] — [[Иран]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Iran.svg|20px|]] * [[Токио]] — [[Япони]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Japan.svg|20px|]] * [[Тхимпху]] — [[Бутан (патшалăх)|Бутан]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Bhutan.svg|20px|]] * [[Улан-Батор]] — [[Монголи]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Mongolia.svg|20px|]] * [[Ханой]] — [[Вьетнам]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Vietnam.svg|20px|]] * [[Эль-Кувейт]] — [[Кувейт]] * [[Янгон]] — [[Мьянма]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Myanmar.svg|20px|]] == [[Европа]] == * [[Амстердам]] — [[Нидерланды]] [[Ӳкерчĕк:Flag of the Netherlands.svg|20px|]] * [[Андорра-ла-Вьеха]] — [[Андорра]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Andorra.svg|20px|]] * [[Афина]] — [[Греци]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Greece.svg|20px|]] * [[Белград]] — [[Серби тата Черногори]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Serbia and Montenegro.svg|20px|]] * [[Берлин]] — [[Германи]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Germany.svg|20px|]] * [[Берн]] — [[Швейцари]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Switzerland.svg|20px|]] * [[Братислава]] — [[Словаки]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Slovakia.svg|20px|]] * [[Брюссель]] — [[Бельги]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Belgium.svg|20px|]] * [[Будапешт]] — [[Венгри]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Hungary.svg|20px|]] * [[Бухарест]] — [[Румыни]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Romania.svg|20px|]] * [[Вадуц]] — [[Лихтенштейн]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Liechtenstein.svg|20px|]] * [[Валлетта]] — [[Мальта]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Malta.svg|20px|]] * [[Варшава]] — [[Польша]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Poland.svg|20px|]] * [[Ватикан]] [[Ӳкерчĕк:Flag of the Vatican City.svg|20px|]] * [[Вена (хула)|Вена]] — [[Австри]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Austria.svg|20px|]] * [[Вильнюс]] — [[Литва]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Lithuania.svg|20px|]] * [[Дублин]] — [[Ирланди]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Ireland.svg|20px|]] * [[Загреб]] — [[Хорвати]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Croatia.svg|20px|]] * [[Киев]] — [[Украина]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Ukraine.svg|20px|]] * [[Кишинёв]] — [[Молдави]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Moldova.svg|20px|]] * [[Копенгаген]] — [[Дани]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Denmark.svg|20px|]] * [[Лиссабон]] — [[Португали]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Portugal.svg|20px|]] * [[Лондон]] — [[Великобритани]] [[Ӳкерчĕк:Flag of the United Kingdom.svg|20px|]] * [[Любляна]] — [[Словени]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Slovenia.svg|20px|]] * [[Люксембург (хула)|Люксембург]] — [[Люксембург]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Luxembourg.svg|20px|]] * [[Мадрид]] — [[Испани]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Spain.svg|20px|]] * [[Минск]] — [[Белорусси]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Belarus.svg|20px|]] * [[Монако]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Monaco.svg|20px|]] * [[Мускав]] — [[Раççей]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Russia.svg|20px]] * [[Осло]] — [[Норвеги]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Norway.svg|20px|]] * [[Париж]] — [[Франци]] [[Ӳкерчĕк:Flag of France.svg|20px|]] * [[Прага]] — [[Чехи]] [[Ӳкерчĕк:Flag of the Czech Republic.svg|20px]] * [[Рейкьявик]] — [[Исланди]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Iceland.svg|20px|]] * [[Рига]] — [[Латви]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Latvia.svg|20px|]] * [[Рим]] — [[Итали]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Italy.svg|20px|]] * [[Сан-Марино (хула)|Сан-Марино]] — [[Сан-Марино]] [[Ӳкерчĕк:Flag of San Marino.svg|20px|]] * [[Сараево]] — [[Босни тата Герцеговина]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px|]] * [[Софи]] — [[Болгари]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Bulgaria.svg|20px|]] * [[Скопье]] — [[Македони]] [[Ӳкерчĕк:Flag of the Republic of Macedonia.svg|20px|]] * [[Стокгольм]] — [[Швеци]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Sweden.svg|20px|]] * [[Таллин]] — [[Эстони]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Estonia.svg|20px|]] * [[Тирана]] — [[Албани]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Albania.svg|20px|]] * [[Хельсинки]] — [[Финлянди]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Finland.svg|20px|]] == [[Австрали]]пе [[Океани]] == * [[Апиа]] — [[Самоа]] [[Ӳкерчĕк:Flag_of_Samoa.svg|20px|]] * [[Веллингтон]] — [[Çĕнĕ Зеланди]] [[Ӳкерчĕк:Flag of New Zealand.svg|20px|]] * [[Канберра]] — [[Австрали]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Australia.svg|20px|]] * [[Корор]] — [[Палау]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Palau.svg|20px|]] * [[Маджуро]] — [[Маршалл Утравĕсем]] [[Ӳкерчĕк:Flag of the Marshall Islands.svg|20px|]] * [[Нукуалофа]] — [[Тонга]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Tonga.svg|20px|]] * [[Паликир]] — [[Микронези]] [[Ӳкерчĕк:Flag_of_Federated_States_of_Micronesia.svg|20px|]] * [[Порт Вила]] — [[Вануату]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Vanuatu.svg|20px|]] * [[Порт-Морсби]] — [[Папуа — Çĕнĕ Гвиней]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Papua New Guinea.svg|20px|]] * [[Сува]] — [[Фиджи]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Fiji.svg|20px|]] * [[Байрики]] — [[Кирибати]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Kiribati.svg|20px|]] * [[Фунафути]]- [[Тувалу]] [[Ӳкерчĕк:Flag of Tuvalu.svg|20px|]] * [[Хониара]] — [[Соломон Утравĕсем]] [[Ӳкерчĕк:Flag of the Solomon Islands.svg|20px|]] * [[Ярен]] — [[Науру]] (Ярен — чи пысăк хули, тĕп хули вара çук) [[Ӳкерчĕк:Flag of Nauru.svg|20px|]] [[Категори:Ят-йышсем]] 58z4tmg26yexne8ufyh6r2d8alz5xxq 0 8845 875726 561046 2026-07-21T07:14:47Z CommonsDelinker 188 Replacing Flag_of_Cape_Verde.svg with [[File:Flag_of_Cape_Verde_(10-17).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Government standardized ratio is 2:3. For fu 875726 wikitext text/x-wiki {{Патшалăх |ChNm = Кабо Верде республики |NationName = República de Cabo Verde |FlagTitle = [[Кабо Верде ялавĕ]] |PicFlag = [[Ӳкерчĕк:Flag of Cape Verde (10-17).svg|125px]] |LctCn = [[Ӳкерчĕк:LocationCapeVerde.png|250px]] |CoA = [[Ӳкерчĕк:Coat_of_arms_of_Cape_Verde.svg|125px]] |CoATitle = [[Кабо Верде гербĕ]] |LNGs = [[португал чĕлхи|португал]] тата [[криолу]] чĕлхисем |CapCn = [[Прая]] |BigCity = [[Прая]] |TitleGl = [[Кабо Верде президенчĕсем|Президент]] |PrezName = [[Педру Пиреш]] |MinList = [[Премьер-министр]] |MName = [[Жозе Мари Невеш]] |SqNumb = 165 |SqAll = 4 033 |YearP = 2005 |NasPop = 418 224 |NasPlot = 101 |NasNum = 164 |Valuta = [[Кабо Верде эскуди]] |GTOt = -01 |GTDo = -01 |GimnName = |Domen = .cv |Tel = +238 }} '''Кабо Верде''', — [[Африка|Африкăн]] çурçĕр-хĕвеланăç умĕнче [[Атлантика океанĕ]]нчи [[Кабо Верде утравĕсем]] çинче вырнаçнă [[патшалăх]]. Çĕрĕсене португалсем [[XV ĕмĕр]]те тупнă та колониленĕ. Халĕ те [[патшалăх чĕлхи]] — [[португал чĕлхи|португал]]. Кабо Верде португал чĕлхинчен куçарсан ''Симĕс Сăмсах'' пĕлтерĕшлĕ. == Экономика == Кабо Верде пĕчĕк патшалăх пулнă пирки [[Португали]]пе тачă çыхăну тытать. Тĕслĕхрен, унăн укçи Португалире усă курнă валютăпа çыхăннă. 1999 çулччен Кабо Верденче Португали эскудипе, ун хыççăн Евро курсĕпе çыхăннă. [[Ӳкерчĕк:Sea-salt-minemaio.jpg|thumb|left|250px|Питĕ пысăк экспорт таварне - тăвара кăлараканнисем]] == Каçăсем == {{Каçă çук}} {{stub}} {{Африка патшалăхĕсем}} [[Категори:Буркина Фасо]] [[Категори:Африка патшалăхĕсем]] tirey3cjpfcdftgnckcy2nmb78u4s9q 0 10487 875750 860137 2026-07-22T11:18:50Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875750 wikitext text/x-wiki {{ан пăтраштар|Аварецсем|аварецсемпе}} {{Халăх | вырнаçăвĕ = [[Авар хаканлăхĕ]] | чĕлхе = [[Авар чĕлхи (авалхи)|авар]] | тĕн = [[шаманизм]] ([[танкăр тĕнĕ]]), [[христианлăх]] (796 çул хыççăн)<ref>{{Статья|каçă=http://dspace.nbuv.gov.ua/bitstream/handle/123456789/170106/12-DaimNEW.pdf?sequence=1|автор=Дайм Ф.|пуçелĕк=История и археология авар|çул=2002|кăларăм=Материалы по археологии, истории и этнографии Таврии |выпуск=IX|номер=|страницы=280|issn=|archivedate=2021-02-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210209021814/http://dspace.nbuv.gov.ua/bitstream/handle/123456789/170106/12-DaimNEW.pdf?sequence=1}}</ref> | пулса тухни = [[вархонитсем]]<ref>Феофилакт Симокатта. История. Вступ. ст. Н. В. Пигулевской / Пер. С. П. Кондратьева. — М.: Наука, 1957. — (Памятники средневековой истории народов Центральной и Восточной Европы). переизд.: История. — М.: Арктос; Вика-пресс, 1996. — 272 с. — (Памятники мировой истории и культуры). — ISBN 5-85551-141-1.</ref>, [[жужани]] }} '''Ава́рсем''' ([[Вăта грек чĕлхи|вăт.-грек.]] ''Άβαροι''; {{lang-la|Avari}}; '''о́брсем''' {{lang-orv|обърѣ}}, пĕр. хис. {{lang-orv2|объринъ}}) — Вăта Азирен тухнă [[юркăнсем|юркăн халăх]], [[VI ĕмĕр]]те [[Вăта Европа|Вăта Европăна]] куçса çитсе унта [[Авар хаканлăхĕ|Авар хаканлăхне]] (VI—IX ĕмерсем) туса хунăскер. Çаплах '''вархонитсем'''<ref>[http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CA%5CV%5CAvars.htm Avars] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180707202353/http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CA%5CV%5CAvars.htm |date=2018-07-07 }} at the [[Encyclopedia of Ukraine]]</ref> ('''Varchonites''') тата '''псевдоаварсем'''<ref>According to Grousset, Empire of the Steppes, page 171,[[Theophylact Simocatta]] called them pseudo-Avars because he thought the true Avars were the [[Rouran Khaganate|Rouran]] ятпа паллăскерсем</ref>. (византи çăлкуçĕсенче), Евразири тĕрлĕрен юркăнсен альянсĕсене кĕнĕ, пулса тухни паллă марскер<ref>{{cite web |url=http://britannica.com/EBchecked/topic/45428/Avar |title=Avar |date= |website=[[Encyclopædia Britannica Online]] |publisher=[[Encyclopædia Britannica (company)|Encyclopædia Britannica]] |access-date=2015-05-14 |quote=Avar, one of a people of undetermined origin and language... |archive-date=2014-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140204233023/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/45428/Avar |deadlink=no }}</ref><ref name=EOBE>{{книга |ref=Frassetto |заглавие=Encyclopedia of Barbarian Europe: Society in Transformation |ссылка= https://books.google.com/books?id=yW-GfElbafQC |издательство=[[ABC-CLIO]] |isbn=978-1576072639 |страницы=54—55 |цитата="The exact origins of the Avars remain uncertain..." |язык=en |автор=Frassetto, Michael |кун=1 |уйăх=1 |çул=2003}}</ref><ref>{{кĕнеке |ref=Waldman |пуçелĕк=Encyclopedia of European Peoples |каçă=https://books.google.com/books?id=kfv6HKXErqAC |çул=2006 |издательство=Infobase Publishing |isbn=978-1-4381-2918-1 |страницы=46—49 |чĕлхе=en |автор=Waldman, Carl; Mason, Catherine |archivedate=2023-03-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230311102543/https://books.google.com/books?id=kfv6HKXErqAC }}</ref><ref>{{harvnb|Beckwith|2009|pp=390–391}}: «… the Avars certainly contained peoples belonging to several different ethnolinguistic groups, so that attempts to identify them with one or another specific eastern people are misguided.»</ref><ref name="Kyzlasov">{{harvnb|Kyzlasov|1996|p=322}}: «The Juan-Juan state was undoubtedly multi-ethnic, but there is no definite evidence as to their language… Some scholars link the Central Asian Juan-Juan with the Avars who came to Europe in the mid-sixth century. According to widespread but unproven and probably unjustified opinion, the Avars spoke a language of the Mongolic group.»</ref>{{sfn|Pritsak|1982|p=359}}. Аварсене [[жужаньсем]] тесе калаççĕ<ref>{{Кĕнеке|автор=Таскин В. С.| пуçелĕке=Материалы по истории древних кочевых народов группы дунху|яваплă =Н. Ц. Мункуев|çул=1984|вырăн=Москва|издательство=Наука|страницы=4|страниц=487|isbn=|isbn2=}}</ref><ref>{{Статья|каçă=https://cyberleninka.ru/article/n/avarskie-drevnosti-kak-vozmozhnaya-osnova-dlya-vydeleniya-arheologicheskih-pamyatnikov-zhuzhaney|автор=Комиссаров С. А., Шульга Д. П.|пуçелĕк=Аварские древности как возможная основа для выделения археологических памятников жужаней|çул=2009|кăларăм=Вестник Новосибирского государственного университета. Серия: История. Филология|выпуск=5|номер=|страницы=186—188|issn=1818-7919|archivedate=2019-04-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190421204215/https://cyberleninka.ru/article/n/avarskie-drevnosti-kak-vozmozhnaya-osnova-dlya-vydeleniya-arheologicheskih-pamyatnikov-zhuzhaney}}</ref>. Чылай тĕпчевçĕ шухăшĕпе, жужаньсен паллă йăхĕсем [[монгол]] чĕлхипе пупленĕ, вĕсем [[Тĕрĕксем|тĕрĕк]] йăхĕсене пăхăнтарнă<ref>{{Кĕнеке|автор=Конрад Н. И.|пуçелĕк=Избранные труды: история|çул=1974|вырăн=Москва|издательство=Наука|страницы=348|страниц=472|isbn=}}</ref><ref>{{Кĕнеке|пуçелĕк=Всемирная история. Том III|çул=1957|вырăн=Москва|издательство=Академия наук СССР. Государственное издательство политической литературы|страницы=30|страниц=|isbn=}}</ref>. Аварсем Европăра пĕрремĕш [[ĕсенкĕ]]пе усă курма тытăннă, çапах та çыруллă çăлкуçсене хăварман<ref>{{Cite web |url=https://www.ingentaconnect.com/contentone/plg/med/2019/00000032/00000001/art00075 |title=Walter Pohl, The Avars: A Steppe Empire in Central Europe, 567&#8…: Ingenta Connect |access-date=2023-02-21 |archive-date=2023-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221113056/https://www.ingentaconnect.com/contentone/plg/med/2019/00000032/00000001/art00075 |deadlink=no }}</ref>. ==Истори== 562 çулта аварсем Пуян ертсе пынипе [[Антсем|антсене]] çапса çĕмĕрнĕ те [[Танай (Юханшыв)|Танай]] урлă каçнă. Аварсем çав вырăнтан çурçĕрелле тапăнса кĕнĕ, [[дулебсем]] пурăннă вырăна йышăннă. Çапла вара, Иоанн Эфесский çырнă май, аварсем пăхăнтарнă халăх-йăх шучĕпе вăйланса пынă. 565 çулта [[Юстин II]] аварсене парне пама пăрахнă, вăл [[Висанти]] тĕрекленнĕ тесе шутланă ĕнтĕ, малашне аварсен вăйĕ варвăрсемпе вăрçма кирлĕ пулмасть тесе шутланă. Çав çултах аварсем [[Тюринги]] çине тапăнса кĕреççĕ, [[франксем]]пе ăнăçлă кĕрешсе вăрçаççĕ, вĕсен патшине [[Сигеберт II|II--мĕш Сигеберта]] тыткăна илеççĕ. 567 çулта аварсем [[лангобардсем]]пе тамăрлă пулса Висанти пулăшнипе [[гепидсем|гепидсене]] çĕмĕрсе тăкаççĕ, [[Тиса (юханшыв)|Тисă]] шывĕн улăхне йышăнса хураççĕ. Тепĕр çултан, лангобардсем Италине тухса кайсан, аварсем, хăйсен ханĕ ертсе пынипе [[Панони]] çĕрĕн хуçисем пулса тăраççĕ, кунтан вĕсем висанти çĕрĕсене тапăнма тытăнаççĕ. 568 çулта Пуян хан Висантирен парăм ыйтать, памасан çĕрсене тустарса пĕтерессине пĕлтерет — хăйсен малтанхи тамăрĕсемпе — [[кăтрикурсем]]пе — хăратать: «Эп сирĕн çине çакăн пек çынсене яратăп Рим çине, вĕсем пур те вилсен те маншăн нимех те туйăмлă пулмасть». Вăтам Танайçире тĕрĕкленсен, талантлă маттур Пуян çулпуçĕ ертсе пынипе аварсем кунта «хрингă» йĕркиллĕ хӳтлĕх çурчĕсене туса лартаççĕ. Вĕсем йĕри-тавраллă хӳтлевлĕ çаврашкаллă пулнă. Пĕр шухăш тĕлĕпе, тĕп «хрингĕ» — ханăн тĕп кил-çурчĕ — хальхи [[Тимишоара]] хули вырăнĕнче ларнă. Аварсем Висанти империне лăпкăлăх хучĕпе килĕшме сĕннĕ. Çак килĕшӳпе, аварсем Висантине пăхăнса тăракан çĕрсенчен парăм пуçтарнă, уншăн вĕсем империн çурçĕр-анăç чиккисене славянсенчен сыхласа тăнă. 587 çулта çу уйăхĕсенче, [[Тивери II|Импери кесарĕ Тивери]] ыйтнипе, аварсен хаканĕ Пуян хăйĕн тĕкĕрçисемпе империн Иоанн çарпуçĕпе пĕрле Иллирикире [[Сава (юханшыв)| Сава]] шыв урлă каçнă. Менандр çырнă тăрăх Пуян-хан 60 пин хӳтĕленчĕксем тăхăннă утланçăсемпе славянсен тĕкĕрĕсене çапса çĕмĕрнĕ. Çав вăхăтра славянсен пысăк вăйĕсем Греци çĕрĕнче харçăра пулнă. Пуян сăмахĕсемпе ".. много мириад пленников из ромейской земли, у словен бывших в рабстве, снова вернул ромеям .." çапла ĕçсем тухнă. Пуян словенсемпе вăрçă ĕçĕсене Тивери палартнă лăпкăлăх килĕшĕвĕпе вĕçленĕ, словенсенчен кашни çул тупăш пуçтарма тивĕçе çирĕплетсе хунă. Аварсем анăçра Тӳринкĕ тата Итали çĕрĕсем, кăнтăрта — Константинопăль патнех çитнĕ, Иллирипе Далмацине пăхăнтарнă. Чи хăватлă тапхăрĕнче хаканлăх чиккисем Эльбăран Альпăна çити, [[Хура тинĕс]]рен Адриатикăна çити саралса выртнă. Хаканлăх тамăрĕсемпе вассалĕсен вăйĕсемпе усă курса, аварсем хăйсен сĕмне Танпа Балтика таврашĕнче пурлăх-тупăша вăрçăсемпе парăмсем çеç мар, тăмха çурчĕсенче пуçтарăвĕсемпе те тултарать. == Çав. пекех == * [[Авар хаканлăхĕ]] ==[[Авар чĕлхи]]== Нахско-дагестан çемьене авар-анди ушкăна кĕреть.Авар чĕлхи виççĕ диалектсене пайланать : * çурçĕрти (авар литературин чĕлхи) ; * кăнтăр-хĕвелтухăçри; * кăнтăр-хĕвеланăçри. ==Литература== == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.nauka.kz/newspaper/detail.php?ID=9256 Аварский каганат в истории Евразии]{{Ĕçлемен каçă|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} /вебархив/ * [https://web.archive.org/web/20070927005649/http://www.uni-klu.ac.at/eeo/Awarisch.pdf Harald Haarmann. Awarisch] /вебархив/ * О происхождении нирунских родов и Чингисхана см. [http://www.predistoria.org/index.php?name=News&file=article&sid Олег Лушников. Монгольский Митраизм. ''К вопросу об этнической и религиозной принадлежности рода Борджигин и Чингисхана''] * [https://web.archive.org/web/20190207074455/http://beckendorfer-awaren.de/ Сайт аварского фан-клуба в Германии. Образцы аварских костюмов, сшитых современными модельерами] /вебархив/ * [http://www.kulichki.com/~gumilev/articles/Article30.htm Эфталиты и их соседи в IV веке] // [[Кулички (сайт)|Кулички]] * [https://nasledie.pravda.ru/1697054-avar_dnk/ Откуда пришло и куда сгинуло загадочное племя аваров] // 11.05.2022 * [http://www.iranica.com/newsite/articles/v1f9/v1f9a004.html Karl Menges. Altaic peoples]{{Ĕçлемен каçă|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Studien zur Archäologie der Awaren (1984 ff.) und zahlreiche weitere Publikationen von [https://web.archive.org/web/20060816170456/http://www.univie.ac.at/urgeschichte/pers/daim.html Falko Daim] * [http://www.nhm-wien.ac.at/NHM/prehist/Stadler/Halbturn96/Index.html HomePage der Ausstellung Reitervölker aus dem Osten, Hunnen + Awaren, Burgenländische Landesausstellung 1996] * [https://web.archive.org/web/20120429131121/http://home.tele2.at/museum/Awaren.htm Awarische Funde] * [http://www.hennersdorf.at/_henweb/Ortsgeschichte/101_awaren.php Awarenfunde bei Wien, Karte]{{Ĕçлемен каçă|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <span style="font-size:smaller;">(Anm: Die nördliche und nordwestliche Grenze des Awarenreichs ist auf dieser recht vereinfachten Karte falsch eingezeichnet, sie verlief viel südlicher)?</span> * О результатах краниологических исследований аваров см. [http://www.sci.u-szeged.hu/ABS/tart00.html ''Erzsébet Fóthi. «Anthropological conclusions of the study of Roman and Migration periods». Acta Biol Szeged 2000, 44:87-94 Abstract PDF''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201105231833/http://www2.sci.u-szeged.hu/ABS/tart00.html |date=2020-11-05 }} * [https://web.archive.org/web/20070505072248/http://mongolia800.mn/index.php/content/blogcategory/0/84/ Жужан Буюу Нирун Улс] * Об антропологическом облике аваров и социальном статусе аваров-монголоидов см. [http://anthropologyag.blogspot.com ''Chapter VII, section 2. «The Turks and Mongols»''] * Авары, германцы, византийцы и славяне в Карпатском бассейне см: [http://www2.rgzm.de/foreigners/cfm/themen/311/311_UK.cfm?Language=UK Avars, Germans, Romans and Slavs in Karpatian Basin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161003064052/http://www2.rgzm.de/foreigners/cfm/themen/311/311_UK.cfm?Language=UK |date=2016-10-03 }} * [https://web.archive.org/web/20050503084801/http://www.oeaw.ac.at/numismatik/projekte/hunnen/williams_g.html Alχon und/oder Alxon, Hunnen, iranische Hunnen, Khingila] * [http://evolutsioon.ut.ee/publications/Barac2003.pdf ''Baric et al (2003), Y chromosomal heritage of Croatian population and its island isolates'', European Journal of Human Genetics 11, 535—542] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121217135007/http://evolutsioon.ut.ee/publications/Barac2003.pdf |date=2012-12-17 }} * [https://web.archive.org/web/20080703182333/http://vetinari.sitesled.com/bosnia.pdf ''The Peopling of Modern Bosnia-Herzegovina: Y-chromosome Haplogroups in the Three Main Ethnic Groups. ''Annals of Human Genetics (2005) 69,1-7] * [https://web.archive.org/web/20041030074136/http://www.eva.mpg.de/genetics/pdf/Caucasus_big_paper.pdf Mitochondrial DNA and Y-Chromosome Variation in the Caucasus (2004)] * [https://web.archive.org/web/20070926225220/http://www.junik.lv/%7Evasilevs/viz_slav/menandr.htm Менандр Византиец] * [http://www.varvar.ru/arhiv/slovo/dospehi.html Аварские доспехи] * Карта Аварского каганата [http://www.historyonmaps.com/ColourSamples/Avarok.htm ''Avarok. In the Empire of the Avars''] * [http://gumilevica.kulichki.net/maps/deb241.html Карта расселения аваров в VI—IX веках] * [http://www.hunmagyar.org/tor/ham.html HUN-AVAR-MAGYAR AZONOSSAG ES FOLYTONOSSAG] * [https://web.archive.org/web/20070506185051/http://www.zamardi.hu/hirmond/tall_003.htm KIK IS VOLTAK AZ AVAROK] * [http://www.transoxiana.org/Eran/Articles/dobrovits.html Mihaly Dobrovits. ''«They called themselves Avar»''] * [http://www.orgdosug.ru/pub.php?pid=1635&cid=311 Археологические раскопки в Вене] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131017125853/http://www.orgdosug.ru/pub.php?pid=1635&cid=311 |date=2013-10-17 }} * [http://www.cosmovisions.com/ChronoHuns.htm Les Huns] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230226070403/https://www.cosmovisions.com/ChronoHuns.htm |date=2023-02-26 }} * [http://chinahistoryforum.com/index.php?showtopic=350&st=60&...&#entry4771789 Who are Mongols? ''China History Forum''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180201095844/http://chinahistoryforum.com/index.php?showtopic=350&st=60&...&#entry4771789 |date=2018-02-01 }} * [https://web.archive.org/web/20061211222638/http://www.grifterrec.com/coins/huns/huns.html Iranian Huns] /вебархив/ * [https://web.archive.org/web/20080424000230/http://www.iranica.com/newsite/articles/v12f6/v12f6008.html Huns] /вебархив/ * [https://web.archive.org/web/20130310060957/http://www.rick-heli.info/silkroad/eph.html The Hephthalites of Central Asia] /вебархив/ * [http://www.zum.de/whkmla/region/balkans/croatpre614.html Links to subject ''Iranian Origin of Croatians''] * [http://www.kfki.hu/chemonet/hun/teazo/geo/avar/avar4.html Avar kori üveggyöngyök] * [http://gumilevica.kulichki.net/HE2/he2106.htm Пĕрремĕш Тĕрĕк хаканлăхĕ], Л.Н.Гумилев * [http://www.hronos.km.ru/etnosy/avary.html Аварсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071017122215/http://hronos.km.ru/etnosy/avary.html |date=2007-10-17 }} {{Монгол халăхĕсем}} {{Тĕрĕк-монгол кăкĕнчи этноссем}} [[Категори:Авар хаканлăхĕ]] [[Категори:Çухалнă халăхсем]] [[Категори:Монгол халăхĕсем]] [[Категори:Монголсем]] [[Категори:Огурсем]] hcqnnpncd1xuqlnod4dbpdmqshmujkl 0 11955 875749 766627 2026-07-22T11:16:56Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875749 wikitext text/x-wiki '''Авар хаканлăхĕ''' (е '''Авар хаканачĕ'''), – вăтам ĕмĕрсенче ([[562]] — [[823]]) [[Тухăç Европа|Тухăç Европăра]] сарăлса выртнă [[патшалăх]]. Унăн шутне хальхи [[Венгри]], [[Словаки]], [[Хорвати]] тата [[Румыни]] çĕрĕсем кĕнĕ. Патшалăха [[аварсем|аварсен]] хаканĕ [[I-мĕш Пуян|Пуян]] никĕсленĕ. Аварсем анăçра [[Тюринги]]пе [[Итали]]не çитеççĕ, кăнтăрта — [[Константинополь]] патне пыраççĕ, [[Паннони]]е, [[Даки]]е, [[Иллири]]е тата [[Далмаци]]е пăхăнтараççĕ. == Истори == === Аварсем Танай çине куçни === Пĕрремĕш хут [[аварсем]] Европăна [[558]] çулта çитнĕ. Вĕсем [[Висанти]] çĕрĕсене кĕресшĕн пулнă, çавăнпа алансен ертӳçĕвне Саросине çак ĕçре пулăшма ыйтнă. Часах аварсен элчисем Константинополе пырса çитнĕ. Авар элчисен ертӳçи Кандык Висанти императорне çапла сăмах хушнă: «Сан пата авар халăхĕ килчĕ, чи пысăк та чи вăйлă халăх. Эпир çăмăллăнах тăшмансене хăваласа яма та аркатса пĕтерме пултаратпăр, çавăнпа санăн аварсемпе туслă килĕшӳ туни питĕ тупăçлă пулĕ: эпир сирĕн шанчăклă хӳтĕлевçĕсем пулăпăр». Çак вăхăтри политикă тапхăрĕнче висанти императăрĕшĕн аварсем питĕ тупăçлă тамăрĕсем пулнă. Вăл вĕсемпе союзник хутне çырнă та кăтригурсемпе, çавсемпе тăванлă утигурсемпе тата тухăçславян йăхĕпе — антсемпе — вăрçма янă. Аварсем ăнăçлă çапăçнă. Вара император аварсене хальхи Серби çĕрĕсене илме сĕннĕ. Анчах та аварсене ку çĕрсем кăмăла кайман. Вĕсем хăйсем валли Танай çумĕнчи [[Добруджа|Добруджăна]] халаллама ыйтнă, тӳрем вырăнсем çеçенхир çыннисене ытларах кăмăла кайнă. Кунта та вĕсем нумаях лăпланса пурăнайман. [[Гепидсем|Гепидсене]] хирĕç лангобардсемпе пĕрмайлă пулса вăрçса çĕнтернĕ. Вара вăрçă умĕн килĕшĕвĕпе лангобардсем [[Паннони]] çĕрне аварсене парса хăварнă. [[Гепидсем]] çапăçăва выляса яни висанти императăрне питĕ вырăнлă пулнă. Висантисем тӳрех вĕсен авалхи Сирми çĕрĕнчи шĕкĕр хулине йышăннă, ку япала вара аварсене килĕшмен, вĕсем висантисемпе нумай хушă хирĕçӳллĕ пурăннă. === Авар хаканлăхне никĕслени (аварсен мал тапхăрĕ) === '''Пуян I хакан'' [['562]] çулта аварсен талантлă çарпуçĕ, политикĕ Пуян хан Висантипе, лангобардсемпе тата ытти славян тата тӳрк йăхĕсемпе тамăрлăхсем туса Вăтам Танайçире çирĕпленсе лараççĕ, кунтанах вĕсем славянсен çĕрĕсене, Висанти империи тата Франксен империне вăрçăсемпе часах тапăнса тăраççĕ. === Славян йăхĕсен Само ертсе пынă пăлхавĕ === 623 çулта анăç славянсем Само ертсе пынипе аварсене хирĕç пăлхава тухаççĕ. Çĕнтерӳ хыççăн унчен франк сутă-илӳ кнеçĕ пулса тăрать. Вăл аварсемпе те, франксемпе те ăнăçлă кĕрешет — сăмахран, 631 çулти çĕнтерӳ хыççăн лужица серпĕсем пурăннă çĕрĕсене франксенчен туртса илет. === Константинопăле хупăрлани === [[626]] çулта аварсем [[Перси]] майлă пулса [[иран-висанти вăрçи]]не хутшăннă. Пăхăнтарнă [[славянсем]]пе Константинопăле хупăрласа илнĕ. Çав хушăрах [[персисем]] хула патне [[Ази]]рен, [[Босфор]] енчен çитнĕ. "Грек çулăмĕпе" [[висантисем]] славянсен флотне çунтарса янă. Вара славянсемпе аварсем хулана пĕрле пуçтарăнса тапăнайман. Ăнăçу тупайман пирки авар хаканĕ славянсем çине кӳреннĕ, лешсем те "çилленсе" çапăçу вырăнне пăрахса хăварнă. Аварсем ĕнтĕ славянсен çуран çарĕсĕр, вĕсен тапăну киммисемсĕр çав тери лайăх хӳтлĕхлĕ Констатинопăле илме пултарайман. === Авар хаканлăхĕ хавшакланни === Аварсем [[626]] çулта Константинополь патĕнчи çапăçăва выляса янă хыççăн каганатран пăлхарсем (прото-пăлхарсем) тухаççĕ, [[632]] çул тĕлне [[Купрат]] хан [[кăтрикур]], [[утикур]] тата [[онокур]] йăхĕсене пĕрлештерсе [[Аслă Пăлхар]] ханлăхне йĕркелесе хурать, аварсене пĕтĕмпех [[Хура тинĕс]] çумĕнчи çурçĕр енчи, Анат Танайçи çĕрĕсенчен хăваласа кăларса ярать. 640 çулта [[хорватсем]] аварсене Долмацирен хăваласа яраççĕ. Çакăн пирки, ахăртнех, Георги Писид хăйĕн сăввисене хайланă: Скиф (т.с. авар) славянина вĕлерет те хăй те вилет, мĕншĕн тесен иккĕшĕ те юнлашса пĕр-пĕрне пĕтерессиченех çапăçаççĕ. === Вăтам авар тапхăрĕ === Авар хаканлăхĕн VII ĕмĕр вĕçĕнче — VIII ĕмĕр вĕçĕнчи шалти лару-тăрăвĕ пирки çырусенче çăлкуç çук. Çак тапхăрăн пĕртен-пĕр çăлкуçĕ — археологи тĕпчевĕсем. Хаканлăх çăк хушăра çурма юркăн пурнăçран пĕр вырăнта выльăх ĕрчетсе пурнăçа куçать. Çак тапхăрти авар пурăну вырăнĕсенчех тыр-пул управĕсене тупнă, анчах та аварсем хăйсем çĕр ĕçĕпе тăрмашнă е тыра юнашар халăхсенчен туяннă — паллă мар. === Хаканлăха аркатни === Аварсем франксемшĕн чи хăрушă тăшманĕсем пулнă. Çавăнпа малтан франксем туслашма пикеннĕ. Çак тĕллевпе вĕсем пĕр-пĕрин патне элчĕсем янă: [[780]] çулта [[Вормс]] хулине авар элчисем пынă, кайран франксен элчисем каганата çитнĕ. Çапах та [[788]] çулта [[Бавари]] херцăкĕ [[Тассилон III]] аварсемпе франксене хирĕç килĕшӳ тăвать. Анчах та çав çулах вĕсен çарне çапса çĕмĕрнĕ, Бавари вара [[Франксен патшалăхĕ]] шутне кĕрет. Çавăн чухнех Карл аварсене пĕтĕмпех çапса аркатма шутлать. [[791]] çулта [[франксем]] хаканлăха хирĕç вăрçăна тухаççĕ. Пипин тикки, Италирен çарпа тухса, аварсен пĕр карманне туртса илет. Франксен Карл ертсе пынă тĕп вăйĕсем тухăçалла Танай тăрăх куçнă. [[Регенсбург]] патĕнче [[франксем]] хăйсен çарĕсене пĕрмай тивĕçтерессипе [[Танай]] урлă [[кĕпер]] хываççĕ. Сакс йăхĕсем, хавшакланнă пулин те, аварсен майлă пулса, малтан вĕсем патне элчĕсем янă, кайран франксен хыç çĕрĕнче, хăйсен тăван çĕршывĕнче пăлхану тапранать. Аварсене ку, çапах, çăлма пултарайман, мĕншĕн тесен вĕсен хаканлăхĕнче те хирĕçӳсем тапранаççĕ. Ăшĕнчи пăтрашăнăвне пула юкăра вĕлерççĕ, каярах [[хакан]]а та вилĕм лекет. [[795]] çулта тудун [[Христос]] тĕнне йышăнасшăн пулса франксем патне элчĕсене ярать. [[796]] çулта вăл хăйех [[Мăн Карл]]ăн тĕп хулине —[[Ахен]]а – пырса патшана пăхăнуллăх тупине тунă. Çав çултах Пипин ертсе пынă франксен çарĕ авар хаканĕсен [[Тиса (юханшыв)|Тиса]] шывĕ çумĕнчи резиденцине çитсе илнĕ. Чылай авар Тиса леш енне тарнă, çапах та нумай пайĕ тыткăна лекет. [[Франксем]] пĕтĕмлĕ çĕнтерсе, Авар хаканлăхĕн политика ирĕклĕхĕ енчен пĕтерсе хураççĕ. Ахен хулине аварсем темиçе çĕр çул тăршшипе пухнă пуянлăхне лавсем çине тиесе ăсатаççĕ. Çапах та аварсем парăнма шутланман та. [[797]] çулта вĕсем пăлхава çĕкленеççĕ те, франксем каллех харçа тухса аварсене пусарăнтараççĕ. 797 çул вĕçĕнче авар элчисем Мăн Карла хăйсен шанчăклăх тупи туса çирĕплетеççĕ. [[799]] çулта каллех пăтрашăну пуçланать, [[802]] çулта ĕç вырăнĕнчи франксене вĕлереççĕ. Аварсене христианлăха явăçтарма [[798]] çулта [[Зальцбург]]ра епискăплăх йĕркелеççĕ. [[805]] çулта çĕнĕ тĕне хаканĕ хăй те кĕрет. [[803]]-[[804]] çулсенче пăлхар ханĕ [[Крум]] аварсен пур çĕрĕсене [[Вăтам Танай|Вăтам Таная]] çити туртса илет. Франксем патне пынă авар элчелĕхĕ пирки юлашки хыпарне [[823]] çулта çырнă. Империн патшалăх пухăвĕнче вăл франксем умĕнче малтан мăнаçлă паллă пулнă халăха кăтартса тăнă. == Аварсен хаканĕсем == == Административлă тытăмлăхĕ == Çӳлти влаçа халăх пухăвĕпе суйланă хакан тытса тăнă. Хаканăн вырăн сыхлавçи тудун пулнă, вăл патшалăх пĕр пайĕн тăрăмĕ шутланнă, пулас, тата юкур (тĕп жрец). Хакан хушăвĕпе, çĕршыври парăмсене турхансем пуçтарнă. Турхана — иерархи пусăмĕпе — йăхсемпе ăратсен çулпуçĕсем пăхăнса тăнă. Йăх ертӳçин вырăнĕ кашни йăхăн та, хаканлăхăн пурнăçĕнче паллă шутланнă. == Хуçалăхĕ == Хаканлăхăн хуçалăх йĕрки куçса çӳресе выльăх ĕрчетессинче тытăнса тăнă; çĕр ĕçлĕхĕпе аварсем ытлах аппаланман, пăхăнулла йăхсен пурлăх шучĕпе пурăннă. Аварсен чуралăх анлă сарăлман. [[VI ĕмĕр]]ĕн вĕçĕнче аварсем 10 пине яхăн тыткăна лекнĕ çынна пурне те касса вĕлернĕ. Тата çакă паллă: [[Балкан çурутравĕ]]нчи [[Среме]] вырăнĕнче пурăнакансем тепĕртакран ирĕклĕхе тухаççĕ. [[VI ĕмĕр]] варринчен пуçласа [[висанти]]сем [[хаканлăх]]а [[ылтăн]]па парăм тӳленĕ. Çул хушшипе ясак сумлăхĕ 80 пин, [[599]] çултанпа 100 пин ылтăн солида çитнĕ. Тепĕртакран çакă та çителĕксĕр пулать. [[VII ĕмĕр]] пуçламăшĕнче висанти императăрĕсем аварсене «лăпкăлăхшăн» çулсерен 120 пин солид тӳленĕ. [[626]] çулччен авар хаканĕ патне 6 млн. яхăн ылтăн солид ăсатнă, хальхипе çав шут 25 тоннăпа тан шутланать. == Ӳнерлĕх == Ювелир япалисене аварсем питĕ лайăх ăсталанă. Аварсем шăмăран хитре япала касса кăларассипе ăста шутланнă, чаплă [[кавир]], [[тĕрлев]], [[пир-авăр]] хатĕрленĕ, [[кĕмĕл]]пе [[йывăç]]ран ăсталаса илемлетнĕ. Европăра металпа капăрлатнă авар пиçиххине уйрăмах кăмăлланă. Аварсен ӳнерлĕхĕ, чылайăшĕпе, «скиф кайăк стилĕн» кăнарлăхĕн тăсăлăвĕ пулса его мелкой пластикой и стилизованными изображениями фантастических животных, как правило, в динамичных позах, среди которых часто встречается грифон. Тĕпчевçĕсем висанти сĕмĕ аварсен ахах-мерчен ăсталăхĕ çине куçнине палăртаççĕ. Пĕтĕмĕшлĕ ĕнтĕ, археологсем тупнă артефактсене шута хурса, авар этеплĕхĕнче иран тата китай еренкисем курăнаççĕ. Аварсен ахах-мерчен ĕçĕн ăнăçлă аталанавĕ хаканлăхшăн кирлĕ пулнă, мĕншĕн тесен аварсем хăйсен аллинче пархатарлă металсенчен ăсталанă паха япала, çав шутра висанти вак укçи те, тытнă. == Çарĕ == === Хĕç-пăшалĕ === Хаканлăх эткерĕсен çар тумтирĕпе хĕç-пăшалне тишкерсе сăнасан, авар, герман тата висанти сĕмне асăрхама пулать, çак ĕнтĕ халăхлăх йăлине тĕрлĕ патшалăх йăли кĕнине кăтартать. Аварсен кӳпепе хӳтĕленнĕ çирĕп йĕркелӳллĕ каваллери хăватлă пулнă. «Рыцăрь» палăрту Европăна çак юланутсемпе çитнĕ. Европăна аварсемех пĕрремĕш тимĕр стременами тата пĕр енчен çивĕч хăйранă савăл-хĕçпе (клинок) — малтанхи хĕçпе — паллаштарнă. === Тактика === Аварсем вăрçă тактикине монголсен кайранхи тапхăрĕнчи меслечĕсене кĕртнĕ: тăшмана вĕçĕмсĕр тапăнса пырса, çывăх çапăçăва йышăнмасăр («сиксе пырса каялла чакни») кĕрешни, пĕр харăс мăн ухăсенчен пени, хыççăн сасăртăк хăват хĕçпăшалланнă латăпа хӳтĕленнĕ юланутсене çар ĕçне кĕртнĕ — вĕсем тăшманăн йĕркелӳне çĕмĕрнĕ, кĕрешӳ кăмăлне хавшаклатнă. Çак ĕçсемпе пĕрлех чылай чух тăшмана çапăçу епле пынине ултавлă кăтартнă, хăйсем хавшакланса чакнине суя туса шантарнă. Висантисем тимлĕ çак меслетсене тĕпчесе вĕсен тупăçлăхне палăртнă, аварсенчен — хĕçпе хăват çапма май паракан, тата пĕтĕмллĕ каланипе, йĕнерте танăç ларма май паракан «революциллĕ» стременасене çеç мар, çаплах вĕсен çар йĕрки тĕсне (ун чух малта — çăмăл юланут ухăçсем (çывăх çапăçăва хутшăнман «хĕртекенсем»), çаплах авар сăнисене с ремеными петлями и тата çăм хӳтĕлӳн хăш элеменчĕсене хăйсен çар хатĕрĕ шутне илнĕ. Кунсăр пуçне, вăрман-шурлăх çапăçăвĕнче аварсем славян пехотипе усă курнă. Аварсен виç кĕтеслĕ çинçе вĕçĕллĕ çĕмренĕсем 500 метртан персе вĕлерме, 200 метртан металл кӳпесене е хулăм вăкăр тирне витĕр шăтарма пултарнă. Авар ухăçисем пĕр минутра 20 çĕмрен пеме пултарнă. == Вуламалли == == Каçăсем == *[http://gumilevica.kulichki.net/debate/Article24.htm Çухалнă халăхсем. Аварсем.], Эрдейи И. *[http://www.nkj.ru/archive/articles/2204 Куçакан континент е мĕнле Тухăç Европа Анăççинчен "тарнă"], А. Алексеев *[http://www.nkj.ru/archive/articles/1810 Цивилизаципе тан чупса], А. Алексеев *http://home.tele2.at/museum/Awaren.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120429131121/http://home.tele2.at/museum/Awaren.htm |date=2012-04-29 }} *[http://www2.rgzm.de/foreigners/cfm/themen/311/311_UK.cfm?Language=UK Avars, Germans, Romans and Slavs in the Carpathian Basin{{ref-en}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161003064052/http://www2.rgzm.de/foreigners/cfm/themen/311/311_UK.cfm?Language=UK |date=2016-10-03 }} *[http://www.hennersdorf.at/_henweb/Ortsgeschichte/101_awaren.php Hennersdorf's umgebung vor 1300 jahren{{ref-de}}]{{Ĕçлемен каçă|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.orgdosug.ru/pub.php?pid=1635&cid=311 Австри тĕп хулинче аварсен масарне тупнă.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131017125853/http://www.orgdosug.ru/pub.php?pid=1635&cid=311 |date=2013-10-17 }} {{Ханлăх}} [[Категори:Авар хаканлăхĕ]] [[Категори:Венгри историйĕ]] [[Категори:Чехи историйĕ]] [[Категори:Румыни историйĕ]] [[Категори:Хаканлăхсем]] [[Категори:Халăхсен аслă куçăвĕ]] 15xnqxirmyy9ojo5waj6e5aq0ar6n9p 0 13326 875773 526920 2026-07-23T04:41:52Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875773 wikitext text/x-wiki {{Элементсен периодикăллă системи2}} {{Хими элеменчĕ|Ви́смут / Bismuthum (Bi)<!--Название-->|83<!--Атомный номер-->[[Ӳкерчĕк:DSC00192.JPG|150px|]]|Тимĕр тĕслĕ хытă катаăлакан металл <!-- Внешний вид-->|208,98037<!--Атомный вес-->|170<!--Радиус атома-->|702,9 (7,29)<!--Энергия ионизации-->|[Xe] 4f¹⁴ 5d¹⁰ 6s^{<nowiki>2</nowiki>} 6p^{<nowiki>3</nowiki>}<!--Электронная конфигурация-->|146<!--Ковалентный радиус-->|(+5e) 74 (+3e) 96<!--Радиус иона-->|2,02<!--Электроотрицательность-->|Bi←Bi³⁺ 0,23 В<!--Электродный потенциал-->|5, 3<!--Степени окисления-->|9,747<!--Плотность-->|26,0<ref name="ХЭ">{{кĕнеке |автор = Редкол.:Кнунянц И. Л. (гл. ред.) |часть = |заглавие = Химическая энциклопедия: в 5 т |оригинал = |ссылка = |ответственный = |издание = |место = Москва |издательство = Советская энциклопедия |год = 1988 |том = 1 |страницы = 379-380 |страниц = 623 |серия = |isbn = |тираж = 100 000 }} </ref>|7,9<!--Теплопроводность-->|544,5<!--Температура плавления-->|11,00<!--Теплота плавления-->|1883<!--Температура кипения-->|172,0<!--Теплота испарения-->|21,3<!--Молярный объём-->|ромбоэдăрла<!--Структура решётки-->|4,750<!--Период решётки-->|n/a<!--Отношение c/a-->|120,00<!--Температура Дебая-->}} {| style="text-align: left; background-color: grey; width: 100px; height: 100px;" border="0" cellpadding="4" cellspacing="0" | style="width: 50%; color: rgb(255, 255, 255);" | <big><big>Bi</big></big> | style="width: 50%; text-align: right; color: rgb(255, 255, 255);" | <big><big>83</big></big> |- style="color: rgb(255, 255, 255);" align="right" | colspan="2" | '''208,98038''' |- style="color: rgb(255, 255, 255);" | colspan="2" | '''[Xe]4f¹⁴5d¹⁰6s^{<nowiki>2</nowiki>}6p^{<nowiki>3</nowiki>}''' |- style="color: rgb(255, 255, 255);" align="center" | colspan="2" | <big>'''Висмут'''</big> |} [[Ӳкерчĕк:DSC00192.JPG|thumb|250 px|Металлă висмутăн лаптакĕ.]] Висмут хытă патрак металл, хурçă евĕр, шупка хĕрлĕ тĕслĕ. == Тĕпчесе уçнин историйĕ == == Ятне хуни == Латин Bismuthum е ''bisemutum'' сăмахесенчен, тата нимĕç ''weisse Masse'', (шурă япала) сăмахĕсенчен тухать пулас. == Çутçанталăкра тупăнни == == Тупăшлани == Висмут сульфитне тимĕрпе хутăш шăратса тупаççĕ: Bi₂S₃ + 3Fe = 2Bi + 3FeS, е çак умлă-хыçлă ĕç-пулăмĕсене тытса пырса: Bi₂S₃ + 5O₂ = Bi₂O₄ + 3SO₂↑; Bi₂O₄ + 4C = 2Bi + 4CO↑. [[Ӳкерчĕк:Bismuth crystal macro.jpg|thumb|left|Синтĕсленĕ висмутăн [[кристалл]]ĕ. Асам тĕспе йӳçĕклĕхĕн çинçе сийне пула ялкăшать.]] == Физикăпа хими пахалăхĕсем == === Хакĕсем === Висмут (99 % тап-таси) 2006 çулта вăтамран 15 долл/кг. == Усă курни == === [[Металлурги]] === === [[Термоэлектрикăллă материалĕсем]] === [[Ӳкерчĕк:DSC00199.JPG|thumb|250 px|Висмут телуричĕн монокристалĕ]] === [[Пигменчĕсем]] === Пигмент шутне висмут ванадачĕ кĕрет. === [[Косметика]] === Чĕрнесене сăрламалли лак (йăлтăрка хытă сăрă), тута сăрри (помада), [[ĕмĕлке (косметика)|ĕмĕлкесене]] тата ыттисене те тумалли ĕçре, оксохлоричĕпе йăлтăрка тумалли чух усă кураççĕ. == Биологири вырăнĕ == == Изотопĕсем == {{main|Висмут изотопĕсем}} Çутçанталăкри висмучĕн пĕр [[изотоп]] ²⁰⁹Bi, вăл çутçанталăкри тăнăç изотопĕсенчен чи йывăрри шутланать. [[2003]] çулта эксперимент ирттерсе, вăл [[альфа-аркану|альфа-радиохастар]] пулнине (çурма аркану тапхăрĕ 1,9±0,2×10¹⁹ çул) курнă. ²⁰⁹Bi пуçсăр, тепĕр 19 изотоп пури паллă. Вĕсем пурте радиоактивлă тата кĕске пурăнуллă: çурма аркану тапхăрĕ темиçе талăкран иртмест. Висмутăн 13 изотопĕ: 197 — 208 йывăрăш хисеплисене тата чи йывăррине ²¹⁵Bi искусствăллă меслетпе туса çитернĕ, ыттисем&nbsp;— ²¹⁰Bi, ²¹¹Bi, ²¹²Bi, ²¹³Bi тата ²¹⁴Bi&nbsp;— çутçанталăкра [[уран (элемент)|уран]], [[тори]], [[актини]] тата [[нептуни]] элемент тĕшшисен [[радиоактивлă аркану|радиоактивлă арканăвĕн]] йĕрĕпе пулаççĕ. == Асăрхатарусем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Bi/key.html Висмут Webelements çинче]{{Ĕçлемен каçă|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://n-t.ru/ri/ps/pb083.htm Висмут Хими элеменчĕсен халăх вали вулавăшĕнче] [[Категори:Çăмăл металсем]] [[Категори:Металсем]] [[Категори:Радиоактивлă элементсем]] 721ikwy0q597xsig7qr7yf0n57i6a5z 0 16229 875759 841618 2026-07-22T15:47:21Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875759 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Antarctica-Location.jpg|thumb|200px|right|Кăнтăр çĕр чăмăрĕпе Антарктида]] [[Ӳкерчĕк:Cook-1777.jpg|thumb|225px|right| Кăнтăр Георги утравĕн картти, 1777]] [[Ӳкерчĕк:Livingston-Greenwich-map.jpg|thumb|270px|right|Ливингстон тата Гринвич утравĕсен картти, 2005]] '''Анта́рктика''' — [[Çĕр (планета)|çĕр чăмăрĕн]] [[Антарктида]] тата çуммăн выртакан [[Атлантика океанĕ|Атлантика]], [[Инди океанĕ|Инди]] тата [[Лапкă океан|Лăпкă]] океансен (хăш чух çак океансен пайĕсене уйрăм [[Кăнтăр океанĕ]] шутне хураççĕ) кăнтăр пайĕ. == Тавралăхĕ == Антарктика чикки [[Антарктика конвергенцийĕ]] йĕрĕпе, 48-60° к.ш. танлашĕпе пырать, анчах та Антарктика шутне 37° к.ш. таран утравсене те кĕретеççĕ, ку ĕнтĕ ытларах политика йышанăвĕ шутланать, климат никĕсĕпе вăл утравсемпе ([[Гоф (утрав)|Гофпа]] [[Амстердам (утрав)|Амстердам]] утравĕсем) тан пулать. Урăх варианчĕ — территорие [[Антарктика килĕшĕвĕ|Антарктика конвенцин]] (60° к.ш. кăнтăралах) ярăмĕпе çирĕплетни. == Пĕтĕмĕшле çырни == Пур лаптăкĕ 52&nbsp;млн.&nbsp;тв.&nbsp;км яхăн. Антарктика — [[Çĕр (планета)|Çĕрĕн]] чи хаяр сивĕ климат территорийĕ, хăватлă çиллĕ, юрлă тăвăлсем тата тăмансем.&nbsp; Материкпа юнашар утравсем пăрпа&nbsp;пĕркеннĕ; Субантарктика районĕсенче чи ăшă уйăхри вăтам температура +10 [[Цельси градусĕ|°C]], чи сивви 0° пуçласа −10&nbsp;°C çитиччен. Сивĕ антарктика шывĕ [[криль]]пе (пĕчĕк [[рак евĕррисем]]) тата пулăпа пуян. Кунта [[тюлень]], [[тинĕс кушакĕ]] тата [[кит]] нумай. Çыран хĕрринче тинĕс вĕçен кайăкĕсем, [[поморник]] тата [[альбатрос]], çаплах саккăр тĕслĕ [[пингвин]]. Утравсем çинче — [[тундра|тундрăллă]] ӳсен-тăранлăх, вĕçен кайăк нумай. == Çавăн пекех пăхăр == * [[Арктика]] * [[Ливингстон (утрав)|Ливингстон]] * [[Кергелен (утрав)|Кергелен]] * [[Буве]] * [[Раççей Антарктика Экспедицийĕ]] * [[Антарктика филателийĕ]] * [[Кăнтăр полюсĕ]] == Вуламалли == * Трешников А.Ф. Антарктика: исследования, открытия. Л.: Гидрометеоиздат, 1980 == Каçăсем == * [http://carto.eu.org/article2436.html Антарктика конвергенци картти] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060529231834/http://carto.eu.org/article2436.html |date=2006-05-29 }} * [http://south.aari.nw.ru/ Раççей Антарктика Экспедицийĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050210145336/http://south.aari.nw.ru/ |date=2005-02-10 }} * [http://apc.mfa.government.bg/gazet.htm Антарктика ячĕсен Пăлхар комиссийĕ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070704194724/http://apc.mfa.government.bg/gazet.htm |date=2007-07-04 }} * [http://www.scar.org/ Антарктика тĕпчевĕсен ăслăлăх комитечĕ (СКАР)] * [http://www.cep.aq/ Антарктика йĕри-таврари хутлăха упракан комитечĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070409052523/http://www.cep.aq/ |date=2007-04-09 }} * [http://www.ats.aq/ Антарктика килĕшĕвĕн секретариачĕ] * [http://www.comnap.aq/ Антарктика программи ертӳçсен канашлăвĕ (COMNAP)] * [http://www.oceanlaw.net/texts/ccamlr.htm Антарктика тинĕс чĕрĕ янтă пурлăхне упрас конвенци] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040112013709/http://www.oceanlaw.net/texts/ccamlr.htm |date=2004-01-12 }} * [http://www.ccamlr.org/ Антарктика тинĕс чĕрĕ янтă пурлăхне упрас комиссийĕ] * [http://www.heritage-antarctica.org/ Антарктика кăнарлăхĕн тресчĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090106182938/http://www.heritage-antarctica.org/AHT/HistoryHutPointCrew/ |date=2009-01-06 }} * [http://rgo.msk.ru/commissions/polar/ Вырăс географи пĕрлĕхĕн Мускав тĕпĕн поляр çĕршывĕсен географи уйрăмĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070513155926/http://rgo.msk.ru/commissions/polar/ |date=2007-05-13 }} {{Тĕнче регионĕсем}} {{Тĕнче биогеографи регионĕсем}} {{stub}} [[Категори:Антарктика|*]] [[Категори:Географи ярăмĕсем]] n0y3e3h5711h8mqjnvy9wfmqeuynvp1 10 21482 875732 687478 2026-07-21T09:25:09Z CommonsDelinker 188 Replacing Flag_of_the_First_Spanish_Republic.svg with [[File:Flag_of_Spain_(1873–1874).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]]). 875732 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude> |ялавлани/ялав </noinclude>}}} | alias = Испани | flag alias = Flag of Spain.svg | flag alias-1506 = Flag of Cross of Burgundy.svg | flag alias-1701 = Bandera de España 1701-1748.svg | flag alias-1748 = Bandera de España 1748-1785.svg | flag alias-1785 = Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg | flag alias-1873 = Flag of Spain (1873–1874).svg | flag alias-1931 = Flag of the Second Spanish Republic.svg | flag alias-1938 = Flag of Spain (1938 - 1945).svg | flag alias-1945 = Flag of Spain (1945–1977).svg | flag alias-1977 = Flag of Spain (1977 - 1981).svg | flag alias-торговый = Flag of Spain (civil variant).svg | flag alias-Колумб = Flag of Christopher Columbus.svg | flag alias-колони = Flag of Cross of Burgundy.svg | flag alias-сутă-илӳ-колони = Burgundy merchant 1762.svg | flag alias-Кастилия-и-Леон = Bandera de la Corona de Castilla.svg | flag alias-сутă-илӳ-1785 = BandMercante1785.svg | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1506 | var2 = 1701 | var3 = 1748 | var4 = 1785 | var5 = 1873 | var6 = 1931 | var7 = 1938 | var8 = 1945 | var9 = 1977 | var10 = | var11 = Колумб | var12 = колони | var13 = сутă-илӳ-колони | var14 = Кастилия-и-Леон | var15 = сутă-илӳ-1785 </noinclude> | пысăкăш = {{{пысăкăш|}}} }} f855irephfw9w9d8om6zoebgyo2isga 10 21494 875741 837277 2026-07-21T15:14:29Z CommonsDelinker 188 Replacing Naval_Ensign_of_Sweden.svg with [[File:Naval_ensign_of_Sweden.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR6|Criterion 6]].). 875741 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|ялавлани/ялав</noinclude>}}} | пысăкăш = {{{пысăкăш|}}} | alias = Швеци | flag alias = Flag of Sweden.svg | flag alias-1520 = Flag of Sweden (1562–1650).svg | flag alias-1650 = Naval ensign of Sweden.svg | flag alias-1815 = Swedish and Norwegian naval ensign 1815–1844.svg | flag alias-1844 = Swedish norwegian union flag.svg | flag alias-ВМС = Naval ensign of Sweden.svg | variant = {{{variant|}}} | var1 = 1520 | var2 = 1650 | var3 = 1815 | var4 = 1844 | var5 = ВМС }} h0ugc6apzmbh378af0xinz2l2yf5n2n 0 22630 875744 874854 2026-07-22T01:05:55Z ~2026-40936-94 40575 875744 wikitext text/x-wiki {{футболист | ят = Лионель Месси | фотографи = | тулли ят = Ахмед Наниев Месси | витлевсем = Лео, Мессия, Дьявол, Блоха, Дитя, Божила, Леопольд <ref>{{cite web |url=http://www.youtube.com/watch?v=tccWTKosIqY |title=Cat Leopold |publisher=''haramist'' |lang=en}}</ref> | çуралнă вăхăт = [[1987]], [[çĕртме, 24]] | çуралнă вырăн = {{ÇВ|Росарио|Росариора}}, [[Аргентина]] | гражданлăх = {{Аргентина ялавĕ|20px}} [[Аргентина]] | çӳллĕш = 170 [[см]] | йывăрăш = 67 [[кг]] | хальхи клуб = {{Испани ялавĕ|20px}} [[Барселона ФК|Барселона]] | номер = 10 | позици = [[Тапăнса вылякан (футбол)|тапăнса вылякан]]<br />[[Çурма хӳтĕлевçĕ (футбол)|тапăнса вылякан çурма хӳтĕлевçĕ]] | çамрăксен клубĕсем = {{футбол карьери|1995—2000|{{Аргентина ялавĕ|20px}} [[Ньюэллз Олд Бойз]]||2000—2003|{{Испани ялавĕ|20px}} [[Барселона ФК|Барселона ]]|}} | клубсем = {{футбол карьери|2003—2004|{{Испани ялавĕ|20px}} [[Барселона Атлетик|Барселона B]]|22 (6)|2004—2026|{{Испани ялавĕ|20px}} [[Барселона ФК|Барселона ]]|345 (311)}} | наци пуххи = {{футбол карьери|2005|{{Аргентина ялавĕ|20px}} [[Аргентинăн футбол пуххи|Аргентинăн (20)]]|7 (6)|2008|{{Аргентина ялавĕ|20px}} [[Аргентинăн футбол пуххи|Аргентина (олимп.)]]|5 (2)}} {{футбол карьери|2005—|{{Аргентина ялавĕ|20px}} [[Аргентинăн футбол ушкăнĕн пуххи|Аргентина]]|44 (13)}} | клуб хыпарĕсене çĕнĕлетнĕ = çу, 1 2010 | пухăн хыпарĕсене çĕнĕлетнĕ = пуш, 3 2010 }} {{Медальсем | анлăш = 300px | фотографи = | медальсем = {{ОВ-спорт|[[Футбол]]}} {{турнир|[[Çуллахи Олимп вăййисем|Олимп вăййисем]]}} {{медаль|Ылтăн|[[2008 çулхи çуллахи олимп вăййисем|Пекин 2008]]|[[208 çулхи çуллахи олимп вăййисем — Арçынсем|футбол]]}} {{турнир|[[Америка футбол черкки|Америка черккисем]]}} {{медаль|Кĕмĕл|[[2007 çулхи Америка футбол черкки|Венесуэла 2007]]}} }} '''Лионе́ль Андре́с Ме́сси ''' ({{lang-es|Lionel Andrés Messi}}; [[çĕртме, 24]] [[1987]] çуралнă, [[Росарио]]) — испан «[[Барселона ФК|Барселонипе]]» [[Аргентинăн футбол пухă ушкăнĕ|Аргентинăна]] хӳтĕлекен [[Аргентина|аргентин]] [[футболист|футболисчĕ]]. [[МХХ]] ăна тăтăшах «çĕнĕ [[Марадона Диего|Марадона]]» теççĕ<ref>[http://sportvideoblog.ru/novyiy-maradona Лионель Месси — «Новый Марадона»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090503053211/http://sportvideoblog.ru/novyiy-maradona |date=2009-05-03 }}</ref>. Техникипе хальлĕхре чи хевтеллĕ футболистсенчен пĕри. == Биографи == Месси 1987 çулхи çĕртмен 24-мĕшĕнче [[Росарио]] хулара, [[Аргентина]], çуралнă. Ашшĕ — Хорхе Месси, фабрика ĕçтĕшĕ, амăшĕ Силия Месси (хĕр чухне Кусситини), вăхăтпа ĕçлекен уборщица. Ашшĕн çемьи [[Итали|итал]] [[Анкона]] хулинчен тухнă, аслă аслашшĕ, Анджело Месси, Аргентинăна [[1883|1883 çулта]] эмиграцие кайнă. == Карьера == === Малтанхи утăмсем === Лионель Месси футбол вăййине çав тери яшла кĕнĕ, хăйĕн тăван хулари«[[Ньюэллз Олд Бойз]]» клубра тăрăшнă. 11 çулта вăл ашшĕ-амăшĕпе пĕрле Барселонăна пурăнма куçать, 13 çулта ăна «Барселонăн» çамрăксен ушканне илеççĕ. Хăвăртах хăйĕн вăййине тупса пĕрмаях 2-мĕш командăн вăййа пуçлакан йышĕнче пулать, вăтамран матчра пĕр гол тапса кĕртет. === «Барселонăри» дебют === === Сезон 2004/05 === === Сезон 2005/06 === [[Ӳкерчĕк:Lionel Messi goal 19abr2007.jpg|thumb|right|300px|<div class="center">Месси «[[Хетафе ФК|Хетафе]]» клуба хирĕçле матчра. [[ака, 18]], [[2007]] çул.</div>]] Ку сезонра Лионель Испани чемпионатĕнче çĕнтернĕ. [[2005|2005 çулхи]] [[чӳк, 2]] Месси Чемпионсенсен Лигинче пĕрремĕш пӳскене [[Панатинаикос ФК|«Панатинаикоса»]] хирĕçле вăйăра тапса кĕртнĕ. Ун чухне «Барселона» 5:0 шутпа çĕнтернĕ. Çаплах Месси Чемпионсенсен Лигин çĕнтерӳçи пулса тăрать, анчах та вăл сурана пула финал вăййинче — унта каталонсем [[Арсенал ФК Лондон|«Арсенала»]] 2:1 шутпа парăнтарнă — выляймасть. Раштавра итал «[[Tuttosport]]» хаçачĕ ăна 21 çул тултарман вылявçăсем хушшинче 2005 çулхи «[[Golden Boy (парне)|Ылтăн ача]]» ята тивĕçтернĕ. Лаурета палăртна чухне Месси [[Руни Уэйн|Уэйн Рунипе]] [[Подольски Лукас|Лукас Подольскине]] кая хăварнă. Испани чемпионачĕн 17 матчĕнче Месси 6 тата Чемпионсен лигинче 6 пӳске хапхана тапса кĕртнĕ. === Месси Аргентина чысне хӳтĕленĕ матчсем === {{Hider |title = Месси Аргентинăшăн вылянă матчсем |hidden = 1 |content = {{{!}} class="wikitable" style="font-size: 95 %" {{!}}- {{!}} align=center width=50{{!}}'''№''' {{!}} align=center width=125{{!}}'''Дата''' {{!}} align=center width=165{{!}}'''Оппонент''' {{!}} align=center width=80{{!}}'''Шут''' {{!}} align=center width=80{{!}}'''Месси голĕсем''' {{!}} align=center width=190{{!}}'''Ăмăрту''' {{!}}- {{!}}align=center{{!}}1 {{!}}[[17 августа]] [[2005]] {{!}}{{Венгри ялавĕ}} [[Сборная Венгрии по футболу|Венгри]] {{!}}align=center{{!}}2:1 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Юлташла матч]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}2 {{!}}[[авăн, 3]] [[2005]] {{!}}{{Парагвай ялавĕ}} [[Сборная Парагвая по футболу|Парагвай]] {{!}}align=center{{!}}0:1 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Чемпионат мира по футболу 2006 (отборочный турнир, Южная Америка)|Отборочные матчи ЧМ-2006]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}3 {{!}}[[юпа, 9]] [[2005]] {{!}}{{Перу ялавĕ}} [[Сборная Перу по футболу|Перу]] {{!}}align=center{{!}}2:0 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Чемпионат мира по футболу 2006 (отборочный турнир, Южная Америка)|Отборочные матчи ЧМ-2006]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}4 {{!}}[[юпа, 12]] [[2005]] {{!}}{{Уругвай ялавĕ}} [[Сборная Уругвая по футболу|Уругвай]] {{!}}align=center{{!}}0:1 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Чемпионат мира по футболу 2006 (отборочный турнир, Южная Америка)|Отборочные матчи ЧМ-2006]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}5 {{!}}[[пуш, 1]] [[2006]] {{!}}{{Хорвати ялавĕ}} [[Сборная Хорватии по футболу|Хорвати]] {{!}}align=center{{!}}2:3 {{!}}align=center{{!}}1 {{!}}[[Юлташла матч]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}6 {{!}}[[çу, 30]] [[2006]] {{!}}{{Ангола ялавĕ}} [[Сборная Анголы по футболу|Ангола]] {{!}}align=center{{!}}2:0 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Юлташла матч]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}7 {{!}}[[16 июня]] [[2006]] {{!}}{{Флаг Сербии и Черногории}} [[Сборная Сербии и Черногории по футболу|Сербия и Черногория]] {{!}}align=center{{!}}6:0 {{!}}align=center{{!}}1 {{!}}[[Чемпионат мира по футболу 2006|Чемпионат Мира 2006]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}8 {{!}}[[21 июня]] [[2006]] {{!}}{{Флаг Нидерландов}} [[Сборная Нидерландов по футболу|Нидерланды]] {{!}}align=center{{!}}0:0 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Чемпионат мира по футболу 2006|Чемпионат Мира 2006]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}9 {{!}}[[24 июня]] [[2006]] {{!}}{{Флаг Мексики}} [[Сборная Мексики по футболу|Мексика]] {{!}}align=center{{!}}2:1 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Чемпионат мира по футболу 2006|Чемпионат Мира 2006]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}10 {{!}}[[3 сентября]] [[2006]] {{!}}{{Флаг Бразилии}} [[Сборная Бразилии по футболу|Бразилия]] {{!}}align=center{{!}}0:3 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Товарищеский матч]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}11 {{!}}[[18 апреля]] [[2007]] {{!}}{{Флаг Чили}} [[Сборная Чили по футболу|Чили]] {{!}}align=center{{!}}0:0 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Товарищеский матч]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}12 {{!}}[[2 июня]] [[2007]] {{!}}{{Флаг Швейцарии}} [[Сборная Швейцарии по футболу|Швейцария]] {{!}}align=center{{!}}1:1 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Товарищеский матч]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}13 {{!}}[[5 июня]] [[2007]] {{!}}{{Флаг Алжира}} [[Сборная Алжира по футболу|Алжир]] {{!}}align=center{{!}}4:3 {{!}}align=center{{!}}2 {{!}}[[Товарищеский матч]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}14 {{!}}[[28 июня]] [[2007]] {{!}}{{Флаг США}} [[Сборная США по футболу|США]] {{!}}align=center{{!}}4:1 {{!}}align=center{{!}} {{!}}[[Кубок Америки по футболу 2007|Кубок Америки 2007]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}15 {{!}}[[2 июля]] [[2007]] {{!}}{{Флаг Колумбии}} [[Сборная Колумбии по футболу|Колумбия]] {{!}}align=center{{!}}4:2 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Кубок Америки по футболу 2007|Кубок Америки 2007]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}16 {{!}}[[5 июля]] [[2007]] {{!}}{{Флаг Парагвая}} [[Сборная Парагвая по футболу|Парагвай]] {{!}}align=center{{!}}1:0 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Кубок Америки по футболу 2007|Кубок Америки 2007]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}17 {{!}}[[8 июля]] [[2007]] {{!}}{{Флаг Перу}} [[Сборная Перу по футболу|Перу]] {{!}}align=center{{!}}4:0 {{!}}align=center{{!}}1 {{!}}[[Кубок Америки по футболу 2007|Кубок Америки 2007]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}18 {{!}}[[11 июля]] [[2007]] {{!}}{{Флаг Мексики}} [[Сборная Мексики по футболу|Мексика]] {{!}}align=center{{!}}3:0 {{!}}align=center{{!}}1 {{!}}[[Кубок Америки по футболу 2007|Кубок Америки 2007]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}19 {{!}}[[15 июля]] [[2007]] {{!}}{{Флаг Бразилии}} [[Сборная Бразилии по футболу|Бразилия]] {{!}}align=center{{!}}0:3 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Кубок Америки по футболу 2007|Кубок Америки 2007]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}20 {{!}}[[22 августа]] [[2007]] {{!}}{{Флаг Норвегии}} [[Сборная Норвегии по футболу|Норвегия]] {{!}}align=center{{!}}1:2 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Товарищеский матч]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}21 {{!}}[[11 сентября]] [[2007]] {{!}}{{Флаг Австралии}} [[Сборная Австралии по футболу|Австралия]] {{!}}align=center{{!}}1:0 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Товарищеский матч]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}22 {{!}}[[13 октября]] [[2007]] {{!}}{{Флаг Чили}} [[Сборная Чили по футболу|Чили]] {{!}}align=center{{!}}2:0 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Чемпионат мира по футболу 2010 (отборочный турнир)|Отборочные матчи ЧМ-2010]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}23 {{!}}[[16 октября]] [[2007]] {{!}}{{Флаг Венесуэлы}} [[Сборная Венесуэлы по футболу|Венесуэла]] {{!}}align=center{{!}}2:0 {{!}}align=center{{!}}1 {{!}}[[Чемпионат мира по футболу 2010 (отборочный турнир)|Отборочные матчи ЧМ-2010]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}24 {{!}}[[17 ноября]] [[2007]] {{!}}{{Флаг Боливии}} [[Сборная Боливии по футболу|Боливия]] {{!}}align=center{{!}}3:0 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Чемпионат мира по футболу 2010 (отборочный турнир)|Отборочные матчи ЧМ-2010]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}25 {{!}}[[20 ноября]] [[2007]] {{!}}{{Флаг Колумбии}} [[Сборная Колумбии по футболу|Колумбия]] {{!}}align=center{{!}}1:2 {{!}}align=center{{!}}1 {{!}}[[Чемпионат мира по футболу 2010 (отборочный турнир)|Отборочные матчи ЧМ-2010]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}26 {{!}}[[4 июня]] [[2008]] {{!}}{{Флаг Мексики}} [[Сборная Мексики по футболу|Мексика]] {{!}}align=center{{!}}4:1 {{!}}align=center{{!}}1 {{!}}[[Товарищеский матч]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}27 {{!}}[[8 июня]] [[2008]] {{!}}{{Флаг США}} [[Сборная США по футболу|США]] {{!}}align=center{{!}}0:0 {{!}}align=center{{!}} {{!}}[[Товарищеский матч]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}28 {{!}}[[15 июня]] [[2008]] {{!}}{{Флаг Эквадора}} [[Сборная Эквадора по футболу|Эквадор]] {{!}}align=center{{!}}1:1 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Чемпионат мира по футболу 2010 (отборочный турнир)|Отборочные матчи ЧМ-2010]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}29 {{!}}[[18 июня]] [[2008]] {{!}}{{Флаг Бразилии}} [[Сборная Бразилии по футболу|Бразилия]] {{!}}align=center{{!}}0:0 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Чемпионат мира по футболу 2010 (отборочный турнир)|Отборочные матчи ЧМ-2010]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}30 {{!}}[[6 сентября]] [[2008]] {{!}}{{Флаг Парагвая}} [[Сборная Парагвая по футболу|Парагвай]] {{!}}align=center{{!}}1:1 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Чемпионат мира по футболу 2010 (отборочный турнир)|Отборочные матчи ЧМ-2010]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}31 {{!}}[[10 сентября]] [[2008]] {{!}}{{Флаг Перу}} [[Сборная Перу по футболу|Перу]] {{!}}align=center{{!}}1:1 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Чемпионат мира по футболу 2010 (отборочный турнир)|Отборочные матчи ЧМ-2010]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}32 {{!}}[[11 октября]] [[2008]] {{!}}{{Флаг Уругвая}} [[Сборная Уругвая по футболу|Уругвай]] {{!}}align=center{{!}}2:1 {{!}}align=center{{!}}1 {{!}}[[Чемпионат мира по футболу 2010 (отборочный турнир)|Отборочные матчи ЧМ-2010]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}33 {{!}}[[15 октября]] [[2008]] {{!}}{{Флаг Чили}} [[Сборная Чили по футболу|Чили]] {{!}}align=center{{!}}0:1 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Чемпионат мира по футболу 2010 (отборочный турнир)|Отборочные матчи ЧМ-2010]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}34 {{!}}[[11 февраля]] [[2009]] {{!}}{{Флаг Франции}} [[Сборная Франции по футболу|Франция]] {{!}}align=center{{!}}2:0 {{!}}align=center{{!}}1 {{!}}[[Товарищеский матч]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}35 {{!}}[[28 марта]] [[2009]] {{!}}{{Венесуэла ялавĕ}} [[Сборная Венесуэлы по футболу|Венесуэла]] {{!}}align=center{{!}}4:0 {{!}}align=center{{!}}1 {{!}}[[Чемпионат мира по футболу 2010 (отборочный турнир)|Отборочные матчи ЧМ-2010]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}36 {{!}}[[ака, 1]] [[2009]] {{!}}{{Боливи ялавĕ}} [[Сборная Боливии по футболу|Боливия]] {{!}}align=center{{!}}1:6 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Чемпионат мира по футболу 2010 (отборочный турнир)|Отборочные матчи ЧМ-2010]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}37 {{!}}[[çĕртме, 6]] [[2009]] {{!}}{{Колумби ялавĕ}} [[Сборная Колумбии по футболу|Колумбия]] {{!}}align=center{{!}}1:0 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Чемпионат мира по футболу 2010 (отборочный турнир)|Отборочные матчи ЧМ-2010]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}38 {{!}}[[çĕртме, 10]] [[2009]] {{!}}{{Эквадор ялавĕ}} [[Сборная Эквадора по футболу|Эквадор]] {{!}}align=center{{!}}0:2 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Чемпионат мира по футболу 2010 (отборочный турнир)|Отборочные матчи ЧМ-2010]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}39 {{!}}[[авăн, 5]] [[2009]] {{!}}{{Бразили ялавĕ}} [[Сборная Бразилии по футболу|Бразилия]] {{!}}align=center{{!}}1:3 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Чемпионат мира по футболу 2010 (отборочный турнир)|Отборочные матчи ЧМ-2010]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}40 {{!}}[[авăн, 9]] [[2009]] {{!}}{{Парагвай ялавĕ}} [[Сборная Парагвая по футболу|Парагвай]] {{!}}align=center{{!}}0:1 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Чемпионат мира по футболу 2010 (отборочный турнир)|Отборочные матчи ЧМ-2010]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}41 {{!}}[[юпа, 10]] [[2009]] {{!}}{{Перу ялавĕ}} [[Сборная Перу по футболу|Перу]] {{!}}align=center{{!}}2:1 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Чемпионат мира по футболу 2010 (отборочный турнир)|Отборочные матчи ЧМ-2010]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}42 {{!}}[[юпа, 14]] [[2009]] {{!}}{{Флаг Уругвая}} [[Сборная Уругвая по футболу|Уругвай]] {{!}}align=center{{!}}1:0 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Чемпионат мира по футболу 2010 (отборочный турнир)|Отборочные матчи ЧМ-2010]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}43 {{!}}[[чӳк, 14]] [[2009]] {{!}}{{Испани ялавĕ}} [[Сборная Испании по футболу|Испания]] {{!}}align=center{{!}}1:2 {{!}}align=center{{!}}1 {{!}}[[Юлташлă матч]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}44 {{!}}[[пуш, 3]] [[2010]] {{!}}{{Германи ялавĕ}} [[Сборная Германии по футболу|Германия]] {{!}}align=center{{!}}1:0 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Юлташлă матч]] {{!}}} |title-style = color: white; background-color: #75aadb; border: 1px #aaaaaa solid |content-style = text-align: left }} == Выляв статистики == {|border=1 align=center cellpadding=4 cellspacing=2 style="background: ivory; font-size: 95%; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; clear:center" |+ '''<big>Клубри карьера</big>''' |- style="background:beige" !rowspan="2" width=136|Клуб !rowspan="2"|Сезон !colspan="2"|Лига !colspan="2"|Черккесем<ref>[[Испани футбол черкки|Испани черкки]].</ref> !colspan="2"|Еврочерккесем<ref>[[УЕФА чемпионĕсен лиги]].</ref> !colspan="2"|Урăххисем<ref>[[Испани футбол мăн черкки|Испани мăн черкки]], [[УЕФА мăн черкки]], [[Тĕнче клуб футбол чемпионачĕ|Тĕнче клуб чемпионачĕ]].</ref> !colspan="2"|Пĕтĕмĕшле |- style="background:beige" !Вăйăсем !Голсем !Вăйăсем !Голсем !Вăйăсем !Голсем !Вăйăсем !Голсем !Вăйăсем !Голсем |- |rowspan="3" align=center valign=center|'''[[Барселона Атлетик|Барселона B]]''' |align="center"|2003-04 |align="center"|5 |align="center"|0 |align="center"|0 |align="center"|0 |align="center"|0 |align="center"|0 |align="center"|0 |align="center"|0 !5 !0 |- |align="center"|2004-05 |align="center"|17 |align="center"|6 |align="center"|0 |align="center"|0 |align="center"|0 |align="center"|0 |align="center"|0 |align="center"|0 !17 !6 |- style="background:lemonchiffon" ! Пĕтĕмĕшле !! 22 !! 6 !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 !! 22 !! 6 |- |rowspan="7" align=center valign=center|'''[[Барселона ФК|Барселона]]''' |align="center"|2004-05 |align="center"|7 |align="center"|1 |align="center"|1 |align="center"|0 |align="center"|1 |align="center"|0 |align="center"|0 |align="center"|0 !9 !1 |- |align="center"|2005-06 |align="center"|17 |align="center"|6 |align="center"|2 |align="center"|1 |align="center"|6 |align="center"|1 |align="center"|0 |align="center"|0 !25 !8 |- |align="center"|2006-07 |align="center"|26 |align="center"|14 |align="center"|2 |align="center"|2 |align="center"|5 |align="center"|1 |align="center"|3 |align="center"|0 !36 !17 |- |align="center"|2007-08 |align="center"|28 |align="center"|10 |align="center"|3 |align="center"|0 |align="center"|9 |align="center"|6 |align="center"|0 |align="center"|0 !40 !16 |- |align="center"|2008-09 |align="center"|31 |align="center"|23 |align="center"|8 |align="center"|6 |align="center"|12 |align="center"|9 |align="center"|0 |align="center"|0 !51 !38 |- |align="center"|2009-10 |align="center"|33 |align="center"|31 |align="center"|3 |align="center"|1 |align="center"|11 |align="center"|8 |align="center"|4 |align="center"|4 !50 !44 |- style="background:lemonchiffon" ! Пĕтĕмĕшле !! 141 !! 85 !! 19 !! 10 !! 44 !! 25 !! 7 !! 4 !! 211 !! 126 |- style="background:beige" !colspan="2"| Пурĕпе, карьерипе !! 163 !! 91 !! 19 !! 10 !! 44 !! 25 !! 7 !! 4 !! 233 !! 132 |} ''(2010 çулхи çăвăн 5-мĕшĕнче тӳрлетнĕ)'' {|border=1 align=center cellpadding=4 cellspacing=2 style="background: ivory; font-size: 95%; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; clear:center" |+ '''<big>Аргентина пуххи</big>''' |- style="background:beige" !rowspan="2" width=136|Пухă !rowspan="2"|Сезон !colspan="2"|Тĕнче чемпионачĕ !colspan="2"|Америка черккисем !colspan="2"|отборочного раунда к ЧМ<ref>[[2006 çулхи тĕнче футбол чемпионачĕ (малтанхи турнир, Кăнтăр Америка)|отборочного раунда к чемпионату мира 2006]], [[2010 çулхи тĕнче чемпионачĕ (малтанхи турнир)]].</ref> !colspan="2"|Юлташлă матч !colspan="2"|Урăххисем <ref>[[2008 çулхи олимп вăййисенчи футбол|2008 çулхи олимп вăййисем]].</ref> !colspan="2"|Пĕтĕмĕшле |- style="background:beige" !Вăйăсем !Голсем !Вăйăсем !Голсем !Вăйăсем !Голсем !Вăйăсем !Голсем !Вăйăсем !Голсем !Вăйăсем !Голсем |- |rowspan="7" align=center valign=center|'''[[Аргентина по футбол пуххи|Аргентина пуххи]]''' |- |align="center"|2005 |align="center"| |align="center"| |align="center"| |align="center"| |align="center"|3 |align="center"|0 |align="center"|1 |align="center"|0 |align="center"| |align="center"| !4 !0 |- |align="center"|2006 |align="center"|3 |align="center"|1 |align="center"| |align="center"| |align="center"| |align="center"| |align="center"|3 |align="center"|1 |align="center"| |align="center"| !6 !2 |- |align="center"|2007 |align="center"| |align="center"| |align="center"|6 |align="center"|2 |align="center"|4 |align="center"|2 |align="center"|5 |align="center"|2 |align="center"| |align="center"| !15 !6 |- |align="center"|2008 |align="center"| |align="center"| |align="center"| |align="center"| |align="center"|6 |align="center"|1 |align="center"|2 |align="center"|1 |align="center"|5 |align="center"|2 !13 !4 |- |align="center"|2009 |align="center"| |align="center"| |align="center"| |align="center"| |align="center"|8 |align="center"|1 |align="center"|2 |align="center"|2 |align="center"| |align="center"| !10 !3 |- style="background:lemonchiffon" ! Пĕтĕмĕшле !! 3 !! 1 !! 6 !! 2 !! 21 !! 4 !! 13 !! 6 !! 5 !! 2 !! 48 !! 15 |} == Пайăр пурнăçĕ == [[Ӳкерчĕк:Lionel Messi after game.jpg|150px|thumb|Месси пурнăçра.]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_09-10/plantilla/jugadors/messi.html «Барселона» официаллă сайтĕнчи профиль]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110903171616/http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_09-10/plantilla/jugadors/messi.html |date=2011-09-03 }}{{ref-en}} * [http://www.sports.ru/tags/1363914.html Профиль Sports.ru çинче]{{ref-ru}} * [http://www.barca.ru/players/20 Профиль на сайте Barca.ru]{{Ĕçлемен каçă|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}} * [http://www.barca.ru/history/player_stats.php?player=1820 Статистика выступлений за «Барселону» по сезонам]{{Ĕçлемен каçă|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}} * [http://www.barcamania.com/squad/6.html Биографи] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100227101336/http://www.barcamania.com/squad/6.html |date=2010-02-27 }}{{ref-ru}} * [http://www.barca.ru/blog/28/416 Питер Пэн футбол çĕршывĕсенче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100316082544/http://www.barca.ru/blog/28/416 |date=2010-03-16 }}{{ref-ru}} {{ФК Барселона}} {{Аргентина 2006 çулхи ТЧ}} {{Аргентина 2008 çулхи ОВ}} {{ФИФА çулăн вылявçи}} {{Аргентинăн çулăн футболисчĕ}} {{Чемпионсен лигин чи лайăх бомбардирĕсем}} {{«Ылтăн пӳске» çĕнтерӳçисем}} [[Категори:Халĕ пурăнакансем]] [[Категори:Çĕртмен 24-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1987 çулта çуралнисем]] [[Категори:Росариора çуралнисем]] [[Категори:Аргентина футболисчĕсем]] [[Категори:Аргентина футбол пуххин вылявçисем]] [[Категори:Олимп футбол чемпионĕсем]] [[Категори:Аргентина олимп чемпионĕсем]] [[Категори:2008 çулхи çуллахи олимп вăййисен чемпионĕсем]] [[Категори:2008 çулхи çуллахи олимп вăййисене хутшăннисем]] [[Категори:«Барселона» ФК вылявçисем]] [[Категори:Послы доброй воли ЮНИСЕФ]] dhw9265zxwq95ye5lw92485l28qa9lo 0 57020 875733 873975 2026-07-21T10:01:58Z CommonsDelinker 188 Replacing Wappen_Unterentfelden.svg with [[File:CHE_Unterentfelden_COA.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing names of file set)). 875733 wikitext text/x-wiki {{пĕлтерĕшсем|Арау (пĕлтерĕшсем)}} {{Швейцари тăрăхĕ |Чăвашла ячĕ = Арау (тăрăх) |Тăван ячĕ = Aarau (Bezirk) |Герб = |Вырнаçу = Karte Bezirk Aarau 2007.png |Патшалăх = [[Швейцари]] |Кантон = [[Аргау]] |Центр = [[Арау]] |Лаптăк = 104,47 |Пурăнан халăх = 66&nbsp;482 |Официаллă код = 1901 |Сайт = |Автомобиль кочĕ = AG }} '''Арау''' ({{lang-de|Aarau (Bezirk)}}) — [[Швейцари|Швейцарин]] [[Швейцари тăрăхĕ|тăрăх]]. Тăрăх центрĕ — [[Арау]], [[хула]]. Тăрăх [[Аргау]] [[Швейцарин администрациллĕ пайланăвĕ|кантонне]] кĕрет. 104,47 км² лаптăка йышăнать. Пурăнан халăх 66&nbsp;482 çын. [[Субъект хăйтытăмлăхĕн идентификаци кочĕ|Официаллă код]] — ''1901''. == Тăрăхăн коммунисем == <div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;"> {| border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="border-collapse:collapse;" ! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | Герб ! align="left" bgcolor="#EFEFEF" | Коммуна ! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | Пурăнан халăх<br /><small>(2005)</small> ! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | Лаптăк<br /> км² ! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | [[Субъект хăйтытăмлăхĕн идентификаци кочĕ|Официаллă код]] |- | align="center" | [[File:CHE Aarau COA.svg|35px|[[Арау]]]] || [[Арау]] || align="center" | 15&nbsp;619|| align="right" | 8,94|| align="center" | 4001 |- | align="center" | [[File:Wappen Biberstein.svg|35px|[[Биберштайн]]]] || [[Биберштайн]] || align="center" | 1252|| align="right" | 4,10|| align="center" | 4002 |- | align="center" | [[File:Wappen Buchs AG.svg|35px|[[Букс (Ааргау)|Букс]]]] || [[Букс (Ааргау)|Букс]] || align="center" | 6358|| align="right" | 5,36|| align="center" | 4003 |- | align="center" | [[File:Wappen Densbüren.svg|35px|[[Денсбюрен]]]] || [[Денсбюрен]] || align="center" | 744|| align="right" | 12,52|| align="center" | 4004 |- | align="center" | [[File:CHE Erlinsbach AG COA.svg|35px|[[Эрлинсбах]]]] || [[Эрлинсбах]] || align="center" | 3472|| align="right" | 9,87|| align="center" | 4005 |- | align="center" | [[File:CHE Gränichen AG COA.svg|35px|[[Гренихен]]]] || [[Гренихен]] || align="center" | 6358|| align="right" | 17,21|| align="center" | 4006 |- | align="center" | [[File:Wappen Hirschthal AG.svg|35px|[[Хиршталь]]]] || [[Хиршталь]] || align="center" | 1314|| align="right" | 3,53|| align="center" | 4007 |- | align="center" | [[File:Coat of arms of Kienberg SO.svg|35px|[[Кюттиген]]]] || [[Кюттиген]] || align="center" | 5225|| align="right" | 11,89|| align="center" | 4008 |- | align="center" | [[File:Wappen Muhen AG.svg|35px|[[Муэн]]]] || [[Муэн]] || align="center" | 3257|| align="right" | 7,03|| align="center" | 4009 |- | align="center" | [[File:Wappen Oberentfelden AG.svg|35px|[[Оберентфельден]]]] || [[Оберентфельден]] || align="center" | 7209|| align="right" | 7,16|| align="center" | 4010 |- | align="center" | [[File:CHE Rohr AG COA.svg|35px|[[Рор (Аргау)|Рор]]]] || [[Рор (Аргау)|Рор]] || align="center" | 2857|| align="right" | 3,40|| align="center" | 4011 |- | align="center" | [[File:Wappen Suhr AG.svg|35px|[[Зур]]]] || [[Зур]] || align="center" | 9181|| align="right" | 10,59|| align="center" | 4012 |- | align="center" | [[File:CHE Unterentfelden COA.svg|35px|[[Унтерентфельден]]]] || [[Унтерентфельден]] || align="center" | 3636|| align="right" | 2,87|| align="center" | 4013 |- style="background-color:#EFEFEF;" | align="center" | | '''Пурĕпе''' (13) || align="center" | 66&nbsp;482|| align="right" | 104,47|| align="center" | 1901 |} == Каçăсем == {{Switzerland-geo-stub}} {{Аргау тăрăхĕсем}} {{Арау тăрăхĕн хулисем}} [[Категори:Аргау]] a4hb9i07svvdokkyd80xxp16unqyc15 0 57033 875734 875503 2026-07-21T10:38:23Z CommonsDelinker 188 Replacing Wappen_Gipf-Oberfrick.svg with [[File:CHE_Gipf-Oberfrick_COA.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing names of file set)). 875734 wikitext text/x-wiki {{Швейцари тăрăхĕ |Чăвашла ячĕ = Лауфенбург (тăрăх) |Тăван ячĕ = Laufenburg (Bezirk) |Герб = |Вырнаçу = Karte Bezirk Laufenburg 2007.png |Патшалăх = [[Швейцари]] |Кантон = [[Аргау]] |Центр = [[Лауфенбург]] |Лаптăк = 125,57 |Пурăнан халăх = 27&nbsp;469 |Официаллă код = 1906 |Сайт = |Автомобиль кочĕ = AG }} {{пĕлтерĕшсем|Лауфенбург (пĕлтерĕшсем){{!}}Лауфенбург}} '''Лауфенбург''' ({{lang-de|Laufenburg (Bezirk)}}) — Швкйцарири [[Швейцари тăрăхĕ|тăрăх]]. Центрĕ — [[Лауфенбург]] хула. Тăрăх [[Аргау]] [[Швейцарин администрациллĕ пайланăвĕ|кантон]] кĕрет. Лаптăк — 125,57 км². 27&nbsp;469 çын пурăнать. [[Субъект хăйтытăмлăхĕн идентификаци кочĕ|Официаллă код]] — ''1906''. == Тăрăхăн коммунисем == <div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;"> {| border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="border-collapse:collapse;" ! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | Герб ! align="left" bgcolor="#EFEFEF" | Коммуна ! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | Население<br /><small>(2005)</small> ! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | Площадь<br /> км² ! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | [[Идентификационный код субъекта самоуправления|Официальный код]] |- | align="center" | [[File:Wappen Eiken.svg|35px|[[Айкен]]]] || [[Айкен]] || align="center" | 1914|| align="right" | 7,07|| align="center" | 4161 |- | align="center" | [[File:Wappen Etzgen.svg|35px|[[Эцген]]]] || [[Эцген]] || align="center" | 425|| align="right" | 3,28|| align="center" | 4162 |- | align="center" | [[File:CHE Frick COA.svg|35px|[[Фрик (Ааргау)|Фрик]]]] || [[Фрик (Ааргау)|Фрик]] || align="center" | 4459|| align="right" | 9,96|| align="center" | 4163 |- | align="center" | [[File:Wappen Gansingen.svg|35px|[[Ганзинген]]]] || [[Ганзинген]] || align="center" | 933|| align="right" | 8,77|| align="center" | 4164 |- | align="center" | [[File:CHE Gipf-Oberfrick COA.svg|35px|[[Гипф-Оберфрик]]]] || [[Гипф-Оберфрик]] || align="center" | 3104|| align="right" | 10,17|| align="center" | 4165 |- | align="center" | [[File:CHE Herznach COA.svg|35px|[[Херцнах]]]] || [[Херцнах]] || align="center" | 1208|| align="right" | 6,26|| align="center" | 4166 |- | align="center" | [[File:CHE Hornussen COA.svg|35px|[[Хорнуссен]]]] || [[Хорнуссен]] || align="center" | 852|| align="right" | 7,27|| align="center" | 4167 |- | align="center" | [[File:Wappen Ittenthal.svg|35px|[[Иттенталь]]]] || [[Иттенталь]] || align="center" | 208|| align="right" | 3,89|| align="center" | 4168 |- | align="center" | [[File:Wappen Kaisten AG.svg|35px|[[Кайстен]]]] || [[Кайстен]] || align="center" | 2173|| align="right" | 14,22|| align="center" | 4169 |- | align="center" | [[File:Wappen Laufenburg AG.svg|35px|[[Лауфенбург]]]] || [[Лауфенбург]] || align="center" | 2050|| align="right" | 2,28|| align="center" | 4170 |- | align="center" | [[File:CHE Mettau COA.svg|35px|[[Меттау]]]] || [[Меттау]] || align="center" | 308|| align="right" | 3,29|| align="center" | 4171 |- | align="center" | [[File:CHE Münchwilen COA.svg|35px|[[Мюнхвилен]]]] || [[Мюнхвилен]] || align="center" | 612|| align="right" | 2,47|| align="center" | 4172 |- | align="center" | [[File:CHE Oberhof COA.svg|35px|[[Оберхоф (Ааргау)|Оберхоф]]]] || [[Оберхоф (Ааргау)|Оберхоф]] || align="center" | 569|| align="right" | 8,20|| align="center" | 4173 |- | align="center" | [[File:CHE Oberhofen AG COA.svg|35px|[[Оберхофен]]]] || [[Оберхофен]] || align="center" | 288|| align="right" | 3,12|| align="center" | 4174 |- | align="center" | [[File:Coat of arms of Oeschgen.svg|35px|[[Эшген]]]] || [[Эшген]] || align="center" | 862|| align="right" | 4,38|| align="center" | 4175 |- | align="center" | [[File:CHE Schwaderloch COA.svg|35px|[[Швадерлох]]]] || [[Швадерлох]] || align="center" | 685|| align="right" | 2,77|| align="center" | 4176 |- | align="center" | [[File:CHE Sisseln COA.svg|35px|[[Зиссельн]]]] || [[Зиссельн]] || align="center" | 1324|| align="right" | 2,52|| align="center" | 4177 |- | align="center" | [[File:CHE Sulz COA.svg|35px|[[Зульц]]]] || [[Зульц]] || align="center" | 1144|| align="right" | 12,21|| align="center" | 4178 |- | align="center" | [[File:CHE Ueken COA.svg|35px|[[Икен (Ааргау)|Икен]]]] || [[Икен (Ааргау)|Икен]] || align="center" | 810|| align="right" | 5,10|| align="center" | 4179 |- | align="center" | [[File:CHE Wil AG COA.svg|35px|[[Виль (Ааргау)|Виль]]]] || [[Виль (Ааргау)|Виль]] || align="center" | 676|| align="right" | 7,71|| align="center" | 4180 |- | align="center" | [[File:CHE Wittnau COA.svg|35px|[[Витнау]]]] || [[Витнау]] || align="center" | 1120|| align="right" | 11,25|| align="center" | 4181 |- | align="center" | [[File:CHE Wölflinswil COA.svg|35px|[[Вёльфлинсвиль]]]] || [[Вёльфлинсвиль]] || align="center" | 839|| align="right" | 9,51|| align="center" | 4182 |- | align="center" | [[File:CHE Zeihen COA.svg|35px|[[Цайэн]]]] || [[Цайэн]] || align="center" | 906|| align="right" | 6,87|| align="center" | 4183 |- style="background-color:#EFEFEF;" | align="center" | | '''Пурĕпе''' (23) || align="center" | 27&nbsp;469|| align="right" | 125,57|| align="center" | 1906 |} == Каçăсем == {{Switzerland-geo-stub}} {{Аргау тăрăхĕсем}} {{Лауфенбург тăрăхĕн хулисем}} [[Категори:Аргау]] metu60a7a6yjs38casoy3xq8fim1uqa 0 57209 875743 558562 2026-07-21T16:30:44Z CommonsDelinker 188 Replacing Constitution_of_the_United_States,_page_1.jpg with [[File:Constitution_of_the_United_States_-_DPLA_-_9ca804144bd5965e992ae3528bc3c6a3_(page_1).jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR 875743 wikitext text/x-wiki {{Норма акчĕ |ячĕ = АПШ конституцийĕ |тăван ячĕ = United States Constitution |ӳкерчĕк = Constitution of the United States - DPLA - 9ca804144bd5965e992ae3528bc3c6a3 (page 1).jpg |анлăшĕ = 220px |ӳкерчĕке алпусни = Конституцин тăван тексчĕн пĕрремĕш страници |право отраçлĕ = [[Конституци прави]] |тĕс = [[Конституция]] |йышăннă = [[Филадельфи конвенчĕ]], 1787 çул, авăн, 17 |кăмăлланă = 9 [[АПШ штачĕ]] |алпуснă = Филадельфи конвенчĕн 55 делегатĕнчен 39-шĕ |вăя кĕнĕ = 1787 çул, раштав, 7 — 1788 çул, çĕртме, 21 |публикациленĕ = |ĕçлекен редакци = |вăйран тухнă = |Lib = |Викивулавăш = }} '''АПШ конститу́цийĕ''' ({{lang-en|United States Constitution}}) — [[Америкăри Пĕрлешĕннĕ Штатсем|АПШ]] аслă юридици вăйĕллĕ тĕп саккунĕ. АПШ конституцине 1787 çулхи авăнăн 17-мĕшĕнче Филадельфире Конституци Конвентĕнче йышăннă та каярах çав чухне пулнă вуннă виççĕ америка штачĕ ăна [[Ратификаци|ратифициленĕ]]. Хальхи ăнлавпа вăл тĕнчери пĕрремĕш[[конституци]] шутланать. Çиччĕ статьяран тытăнса тăрать, Конституци ĕçе кĕнĕ самантран пуçласа [[АПШ конституцин тӳрлетĕвĕсен ят-йышĕ|çирĕм çиччĕ тӳрлетӳ]] кĕртнĕ, вĕсем пурĕ те унăн уйрăлми пайĕсем шутланаççĕ. АПШ конституцин никĕсне саккун тăвакан ([[АПШ конгресĕ|конгрес]]), ĕç тăвакан ([[АПШ президенчĕ|президент]]) тата суд ([[АПШ аслă сучĕ|аслă суд]] тата кĕçĕн судсем) [[Влаçсене уйăрни|влаçсене уйăрас принципе]] хунă. [[АПШ администрацилле пайланăвĕ|АПШ штачĕсене]] саккун тăваслăх облаçĕнче анла правосем панă. == Каçăсем == {{wikisource|Америкăри Пĕрлешĕннĕ Штатсен конституцийĕ}} * [http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/cnstUS.htm Америкăри Пĕрлешĕннĕ Штатсен конституцийĕ] О. А. Жидков куçарнă, изд. Московского Университета. Электронная библиотека [[Исторический факультет МГУ|Исторического факультета МГУ им. М. В. Ломоносова]]. * [http://www.archives.gov/national-archives-experience/charters/constitution_transcript.html Америкăри Пĕрлешĕннĕ Штатсен конституцин тулли тексчĕ {{ref-en}}. [[Национальное управление архивов и документации (США)|Национальные Архивы США]]. * [http://www.loc.gov/rr/program/bib/ourdocs/Constitution.html АПШ конституцийĕ тат урăх документсем Конгресс библиотекинче (англ.)] * [http://www.archives.gov/national-archives-experience/charters/constitution_q_and_a.html Вопросы и ответы о конституции США], Национальные Архивы США * [http://www.constitutionfacts.com/index.cfm?section=constitution&page=fascinatingFacts.cfm Интересные факты о конституции США] * [http://press-pubs.uchicago.edu/founders/tocs/toc.html Подборка работ отцов-основателей и их предшественников к каждому разделу конституции] * [http://www.constitutionfacts.com/content/constitution/files/USConstitution_Russian.pdf Текст Конституции США] в [[PDF]] {{АПШ конституцийĕ}} [[Категори:АПШ конституцийĕ]] [[Категори:АПШ патшалăх тытăмлавĕ]] 8ebbrhckdop8moykk4l725d8d4ec2vb 0 64512 875742 586686 2026-07-21T15:51:47Z CommonsDelinker 188 Replacing Timor_See.jpg with [[File:Timor_Sea.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error)). 875742 wikitext text/x-wiki {{Тинĕс |Ячĕ =Тимор тинĕсĕ |Ӳкерчĕк = Timor Sea.jpg |Ӳкерчĕк анлăшĕ = 300 |Алпусни = |lat_dir =S |lat_deg =11.534166666666666 |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =126.02638888888889 |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = 5000000 |Вырнаçăвĕ = [[Австрали]] тата [[Океани]] |Вăрăммăшĕ = |Анлăшĕ = |Лаптăк = 432 пин |Калăпăш = |Çыран хĕррин вăрăммăшĕ = |Чи тарăнăшĕ = 3300 |Вăтам тарăнăш = 435 |Шыв пухăмĕн лаптăкĕ = |Юхса кĕрекен шывсем = [[Орд (юханшыв)|Орд]], [[Аделаида (юханшыв)|Аделаида]], [[Виктори (юханшыв, Тимор тинĕсне кĕрет)|Виктори]] |Категори Викиампарта = }} '''Тимор тинĕсĕ ''' ({{lang-id|Laut Timor}}, {{lang-pt|Mar Timor}}) — Инди океанĕн тинĕсĕ. [[Австрали|Австралипе]] [[Тимор]] утравĕ хушшинче вырнаçнă. Лаптăкĕ 432 пин км². Пысăк кӳлмексем - [[Жозеф-Бонапарт (кӳлмек)|Жозеф-Бонапарт]] тата [[Ван-Димен (кӳлмек)|Ван-Димен]]. Тинĕс çумĕнче [[Австрали]], [[Тухăç Тимор]] тата [[Индонези]] вырнаçнă. Тимор тинĕсенче гумай нефть тупнă. 2009-мĕш çулта юлашки 25 çулти чи пысăк авариллĕ нефть юхса тухни пулнă<ref name="mosfsp">{{Cite news |url=http://www.theaustralian.com.au/business/montara-oil-spill-firm-seeks-permission-for-more-drills/story-e6frg8zx-1226046540339 |title=Montara oil spill firm seeks permission for more drills |author=Andrew Burrell |accessdate=22 May 2011 |date=29 April 2011 |newspaper=The Australian |publisher=News Limited }}</ref> == Географи == [[File:Tasiibun.jpg|thumb|Тимор тинĕсĕ ([[Тухăç Тимор]])]] Анăçра Инди океанĕпе, тухăçра [[Арафур тинĕсĕ|Арафур тинĕсĕпе]] пĕрлешет. Чи пысăк порт [[Дарвин (хула)|Дарвин]], Австралин [[Çурçĕр территори]]н тĕп хули. Тинĕсе кĕрекен юханшывсем: [[Орд (юханшыв)|Орд]], [[Аделаида (юханшыв)|Аделаида]], [[Виктори (юханшыв, Тимор тинĕсне кĕрет)|Виктори]], [[Финнисс]], [[Дейли (юханшыв)|Дейли]], Фицморис, [[Кип (юханшыв)|Кип]], [[Дурек]], [[Пентекост (юханшыв)|Пентекост]], [[Кинг (юханшыв, Çурçĕр территори)|Кинг]], Дрисдейл, [[Беркли (юханшыв)|Беркли]], [[Митчелл (юханшыв)|Митчелл]], [[Саут-Аллигейтор]], [[Ист-Аллигейтор]], [[Вест-Аллигейтор]], [[Мэри (юханшыв, Тимор тинĕсне кĕрет)|Мэри]] тата ыттисем. == Рифысемпе утравсем == Утравсем Тиви: [[Батерст (утрав, Австрали)|Батерст]] тата [[Мелвилл (утрав, Австрали)|Мелвилл]], Ашмор тата Картье утравĕсем. [[File:TC Floyd 22 mar 2006 0235Z.jpg|thumb|right|Флойд тропик циклонĕ Тимор тинĕсĕнче, 2006]] == Вуламалли == ==Асăрхавсем== {{асăрхавсем}} == Каçăсем == {{Sea-stub}} {{Инди океанĕн тинĕсĕсем}} [[Категори:Тимор тинĕсĕ]] [[Категори:Инди океанĕн тинĕсĕсем]] d4gqh4qo24t0upi01ywqgeedfh8v53m 0 79490 875728 875392 2026-07-21T07:42:35Z Amherst99 3381 /* */ 875728 wikitext text/x-wiki {{coord|56.9799903|24.2092202|display=title}} {{Компани карточки | ячĕ = Рига киностудийĕ | логотип = [[File:Логотип Рижской киностудии.jpg|200px]]<br>[[File:Здание Рижской киностудии.JPG|200px]] | тип = | йыхрав = | никĕсленĕ = [[1940]] | вырнаçнă = {{Ялавлани|Латви}}: [[Рига]] <br> Шмерль ур., 3 | паллă çынсем = правлени председателĕ <br> Вент Хорст | отраçлĕ = [[кинематограф]] | продукци = илемлĕ тата документлă фильмсем | çаврăнăш = | операци тупăшĕ = | таса тупăш = | ĕçтеш йышĕ = | сайт = [http://www.studio.lv/index.php?&4 Рига киностудин официаллă сайчĕ] }} '''Рига киностудийĕ''' ({{lang-lv|Rīgas Kinostudija}}) — [[Латви|латышсен]] [[киностуди]]йĕ. == Истори == [[1940]] çулта, унчен пулнă харпăр кинокомпанисене пухса, никĕсленĕ. [[1948]] çулта, икĕ производствăна пĕрлештернĕ хыççăн, илемлĕ тата хроникăлла-документлă фильмсен студине туса хунă. [[1958]] çулта Рига киностудийĕ ят панă. Студи павильонĕсем хулара тĕрлĕ çĕрте вырнаçнă: Лачплесис урамĕнчи çуртра, каярах ăна [[Латви ССР çамрăксен театрĕ|Çамрăксен театрне]] панă, «Пионер» кинотеатр çуртĕнче, Филармонин камера залĕнче тата [[Зиемельблазма|«Зиемельблазма» культура керменĕнче]]. Студи правленийĕ [[Сколас урамĕ (Рига)|Шкул урамĕнчи]] çуртра ĕçленĕ. [[1954]] çулта СССР Министрсен Канашĕ çумĕнчи Кинематографи комитечĕн кинематографипе полиграфи промăçлăхĕн «Гипрокинополиграф» проект институчĕ Рига киностудин çурчĕсен комплексĕн проектне хатĕрленĕ (архитекторсем: В. Воронов тата А. Окунев). Икĕ черетпе [[1961]] тата [[1963]] çулсенче виçĕ павильона (лаптăкĕпе 950, 800, 140 м².<ref>''Jānis Krastiņš'', ''Ivars Strautmanis'' «Riga. The Completе Guide to Architecture»; Rīga, Projekts 2004.{{ref-en}}</ref>) хута янă. Мĕнпур персонал çĕнĕ вырăна - Шмерль урамĕ, 3 - куçнă. Совет тапхăрĕнче студи хăйех сценарие çырнинчен пуçласа фильма проката яричченех илемлĕ фильмсене ӳнерленĕ. XX ĕмĕрĕн 70-80-мĕш çулĕсенче пĕр çулталăкра 10 - 15 фильм (весенчен çурри — тулли фильмсем) кăларнă, кунта 1000 яхăн çын тăрăшнă. Пултарулăх канашĕн пайташĕсем пулнă Латвири паллă театр ĕçченĕсем, паллă режиссёрсем тата актёрсем: [[Амтман-Бриедит Альфред Фрицевич|Алфред Амтманис-Бриедитис]], [[Артмане Вия Фрицевна|Вия Артмане]], [[Юровский Юрий Ильич|Юрий Юровский]], [[Смильгис Эдуард Янович|Эдуард Смильгис]], [[Радзиня Эльза Яновна|Эльза Радзиня]]. == Студи ертӳçисем == * 1948—1964 — П. Янковскис * 1964—1968 — Ф. Королькевич * 1968—? — Х. Лепешко * 1987—1990 — [[Пикс, Рихард|Р. Пик]] == Сценари уйрăмне ертсе пынăскерсем == * 1962—1967 — [[Григулис Арвид Петрович|А. Григулис]] * 1967—1972 — Я. Османис * 1973—1976 — У. Нориетис * 1976—1993 — [[Кубланов Освальд Моисеевич|О. Кубланов]] == Рига киностудинче ӳнерленĕ фильмсем == '''Фильм ячĕ''' / '''''Тăван ячĕ''''' — '''Режиссёр''' === 1940—1949 === '''1940''' * [[Каугурское восстание (фильм)|Каугурское восстание]] / ''Kaugurieši'' — [[Пуце, Волдемар|Волдемар Пуце]] '''1946''' * Сыновья / ''Dēli'' — [[Иванов, Александр Гаврилович|Александр Иванов]] '''1947''' * [[Возвращение с победой]] / ''Mājup ar uzvaru'' — [[Иванов, Александр Гаврилович|Александр Иванов]] '''1949''' * Райнис / ''Rainis'' — [[Райзман, Юлий Яковлевич|Юлий Райзман]] === 1950—1959 === '''1955''' * Весенние заморозки / ''Salna pavasarī'' — [[Арманд, Павел Николаевич|Павел Арманд]], [[Лейманис, Леонид Янович|Леонид Лейманис]] '''1956''' * Причины и следствия / ''Cēloņi un sekas''— [[Круминьш, Варис|Варис Круминь]] * За лебединой стаей облаков / ''Kā gulbji balti padebeši iet''— [[Арманд, Павел Николаевич|Павел Арманд]] * После шторма / ''Pēc vētras''— [[Пенцлин, Эдуард Адольфович|Эдуард Пенцлин]], [[Кнорре, Фёдор Фёдорович|Фёдор Кнорре]] '''1957''' * Наурис / ''Nauris''— [[Лейманис, Леонид Янович|Леонид Лейманис]] * Рита / ''Rita'' — [[Неретниеце, Ада|Ада Неретниеце]] * Сын рыбака / ''Zvejnieka dēls''— [[Круминьш, Варис|Варис Круминьш]] '''1958''' * [[Чужая в посёлке (фильм)|Чужая в посёлке]] / ''Svešiniece ciema'' — [[Неретниеце, Ада|Ада Неретниеце]] * [[Повесть о латышском стрелке]] / ''Latviešu strēlnieka stāsts'' — [[Арманд, Павел Николаевич|Павел Арманд]] '''1959''' * Голос — [[Круминьш, Варис|Варис Круминьш]] * Признание ошибки — [[Лейманис, Александр Оттович|Александр Лейманис]] * Илзе / ''Ilze''— [[Калныньш, Роланд|Роланд Калныньш]] * Меч и роза / ''Šķēps un roze''— [[Лейманис, Леонид Янович|Леонид Лейманис]] * Эхо / ''Atbalss''— [[Круминьш, Варис|Варис Круминьш]] === 1960—1969 === '''1960''' * Твоё счастье / ''Tava laime'' — [[Неретниеце, Ада|Ада Неретниеце]] * На пороге бури / ''Vētra''— [[Круминьш, Варис|Варис Круминьш]], [[Калныньш, Роланд|Роланд Калныньш]] '''1961''' * Верба серая цветёт (Спасибо за весну) / ''Kārkli pelēkie zied'' — [[Пиесис, Гунар|Гунар Пиесис]] * [[Чёртова дюжина (фильм, 1961)|Чёртова дюжина]] / ''Velna ducis'' — [[Арманд, Павел Николаевич|Павел Арманд]] * Белые колокольчики / ''Baltie zvaniņi''— Ивар Краулитис * Обманутые / ''Pieviltie''— [[Неретниеце, Ада|Ада Неретниеце]], [[Рудзитис, Марис|Марис Рудзитис]] '''1962''' * [[День без вечера (фильм)|День без вечера]] / ''Diena bez vakara'' — [[Рудзитис, Марис|Марис Рудзитис]] * [[Моцарт и Сальери (фильм)|Моцарт и Сальери]] / ''Mocarts un Saljēri'' — [[Гориккер, Владимир Михайлович|Владимир Гориккер]] '''1963''' * [[Домик в дюнах]] / ''Mājiņa kāpās'' — [[Кольцатый, Аркадий Николаевич|Аркадий Кольцатый]] и Анатолий Маркелов. * [[Иоланта (фильм)|Иоланта]] / ''Jolanta'' — [[Гориккер, Владимир Михайлович|Владимир Гориккер]] * [[Три плюс два (фильм)|Три плюс два]] / ''Trīs plus divas'' — [[Оганесян, Генрих Бардухмиосович|Генрих Оганесян]] <small>(совместно с [[Киностудия имени М. Горького|Киностудией имени М. Горького]])</small> * Он жив / ''Viņš dzīvs'' — [[Неретниеце, Ада|Ада Неретниеце]] * Под землёй / ''Pazemē'' — [[Калныньш, Роланд|Роланд Калныньш]] * Магистраль (На трассе) / ''Uz trases'' [[Горяев, Ростислав Аркадьевич|Ростислав Горяев]] '''1964''' * [[Армия «Трясогузки» (фильм)|Армия «Трясогузки»]] / ''Cielaviņas armija'' — [[Лейманис, Александр Оттович|Александр Лейманис]] * [[Капитан Нуль (фильм)|Капитан Нуль]] / ''Kapteinis Nulle'' — [[Лейманис, Леонид Янович|Леонид Лейманис]] * [[До осени далеко]] / ''Līdz rudenim vēl tālu'' — [[Бренч, Алоиз Алоизович|Алоиз Бренч]] * [[Царская невеста (фильм)|Царская невеста]] / ''Cara līgava'' — [[Гориккер, Владимир Михайлович|Владимир Гориккер]] '''1965''' * [[Двое (фильм, 1965)|Двое]] / ''Divi'' — [[Богин, Михаил Синаевич|Михаил Богин]] * [[«Тобаго» меняет курс]] / ''Tobago maina kursu'' — [[Лейманис, Александр Оттович|Александр Лейманис]] * [[Клятва Гиппократа (фильм)|Клятва Гиппократа]] / ''Hipokrāta zvērests'' — [[Неретниеце, Ада|Ада Неретниеце]] * [[Заговор послов (фильм)|Заговор послов]] / ''Sūtņu sazvērestība'' — [[Розанцев, Николай Васильевич|Николай Розанцев]] '''1966''' * [[Ноктюрн (фильм)|Ноктюрн]] / ''Noktirne'' — [[Горяев, Ростислав Аркадьевич|Ростислав Горяев]] * [[Последний жулик (фильм)|Последний жулик]] / ''Pēdējais blēdis'' — [[Масс, Вадим Семёнович|Вадим Масс]] и [[Эбнер, Ян Григорьевич|Ян Эбнер]] * [[Эдгар и Кристина (фильм, 1966)|Эдгар и Кристина]] / ''Purva bridējs'' — [[Лейманис, Леонид Янович|Леонид Лейманис]] * [[Утро в тумане (фильм)|Утро в тумане]] / ''Rīta migla'' — [[Кренбергс, Имантс|Имант Кренбергс]] * [[«Циклон» начнётся ночью]] / ''«Ciklons» sāksies naktī'' — [[Неретниеце, Ада|Ада Неретниеце]] * [[День без числа]] / ''Diena bez datuma'' — [[Кочетов, Владимир Александрович|Владимир Кочетов]] * [[Часы капитана Энрико]] / ''Kapteiņa Enriko pulkstenis'' — [[Стрейч, Янис|Янис Стрейч]] и [[Лацис, Эрик|Эрик Лацис]] * [[Я всё помню, Ричард]] (Камень и осколки) / ''Es visu atceros, Ričard!'' — [[Калныньш, Роланд|Роланд Калныньш]] '''1967''' * [[Жаворонки прилетают первыми (фильм)|Жаворонки прилетают первыми]] / ''Cīruļi atlido pirmie'' — [[Рудзитис, Марис|Марис Рудзитис]] * [[Когда дождь и ветер стучат в окно (фильм)|Когда дождь и ветер стучат в окно]] / ''Kad lietus un vēji sitas logā'' — [[Бренч, Алоиз Алоизович|Алоиз Бренч]] * [[Армия «Трясогузки» снова в бою]] / ''Cielaviņas armija atkal cīnās'' — [[Лейманис, Александр Оттович|Александр Лейманис]] * [[Дышите глубже]] (4 белые рубашки) / ''Elpojiet dziļi!'' — [[Калныньш, Роланд|Роланд Калныньш]] '''1968''' * [[Утро долгого дня (фильм)|Утро долгого дня]] / ''Ilgās dienas rīts'' — [[Неретниеце, Ада|Ада Неретниеце]] * [[24-25 не возвращается]] / ''24-25 neatgriežas'' — [[Бренч, Алоиз Алоизович|Алоиз Бренч]] и [[Горяев, Ростислав Аркадьевич|Ростислав Горяев]] * [[Времена землемеров (фильм)|Времена землемеров]] / ''Mērnieku laiki'' — [[Пуце, Волдемар|Волдемар Пуце]] * [[За поворотом — поворот]] / ''Ceļazīmes'' — [[Дункерс, Ольгерт|Ольгерт Дункерс]] '''1969''' * [[У богатой госпожи]] / ''Pie bagātās kundzes'' — [[Лейманис, Леонид Янович|Леонид Лейманис]] * [[Мальчишки острова Ливов]] / ''Līvsalas zēni'' — [[Стрейч, Янис|Янис Стрейч]] и [[Лацис, Эрик|Эрик Лацис]] * [[Тройная проверка]] / ''Trīskārtējā pārbaude'' — [[Бренч, Алоиз Алоизович|Алоиз Бренч]] * [[Лучи в стекле]] / ''Stari stiklā'' — [[Кренбергс, Имантс|Имант Кренбергс]] * [[Белые дюны (фильм)|Белые дюны]] / ''Baltās kāpas'' — [[Тарасов, Сергей Сергеевич (режиссёр)|Сергей Тарасов]] === 1970—1979 === '''1970''' * [[Слуги дьявола (фильм)|Слуги дьявола]] / ''Vella kalpi'' — [[Лейманис, Александр Оттович|Александр Лейманис]] * [[Стреляй вместо меня (фильм)|Стреляй вместо меня]] / ''Šauj manā vietā'' — [[Стрейч, Янис|Янис Стрейч]] * [[Насыпь (фильм)|Насыпь]] / ''Uzbērums'' — [[Лацис, Эрик|Эрик Лацис]] * [[Клав — сын Мартина (фильм)|Клав, сын Мартина]] / ''Klāvs, Mārtiņa dēls'' — [[Дункерс, Ольгерт|Ольгерт Дункерс]] * [[Качели (фильм), 1970|Качели]] / ''Šūpoles'' — [[Горяев, Ростислав Аркадьевич|Ростислав Горяев]] * [[Рыцарь королевы (фильм)|Рыцарь королевы]] / ''Karalienes bruņinieks'' — [[Калныньш, Роланд|Роланд Калныньш]] * [[Республика Вороньей улицы]] / ''Vārnu ielas republika'' — [[Неретниеце, Ада|Ада Неретниеце]] '''1971''' * [[Город под липами (фильм)|Город под липами]] / ''Pilsēta zem liepām'' — [[Бренч, Алоиз Алоизович|Алоиз Бренч]] * [[Тростниковый лес]] / ''Meldru mežs'' — [[Лацис, Эрик|Эрик Лацис]] * [[В тени смерти]] / ''Nāves ēnā'' — [[Пиесис, Гунар|Гунар Пиесис]] * [[Наследники военной дороги (фильм)|Наследники военной дороги]] / ''Kara ceļa mantinieki'' — [[Круминьш, Варис|Варис Круминьш]] * [[Танец мотылька]] / ''Tauriņdeja'' — [[Дункерс, Ольгерт|Ольгерт Дункерс]] * [[Поженились старик со старухой]] / ''Apprecējās vecītis ar večiņu savu'' — [[Аразян, Гарник Аршавирович|Гарник Аразян]] * [[Салатик (фильм)|Салатик]] / ''Salātiņš'' — [[Брасла, Варис|Варис Брасла]] '''1972''' * [[Большой янтарь (фильм)|Большой янтарь]] / ''Lielais dzintars'' — [[Бренч, Алоиз Алоизович|Алоиз Бренч]] * [[Ель во ржи (фильм)|Ель во ржи]] / ''Egle rudzu laukā'' — [[Кренбергс, Имантс|Имант Кренбергс]] * [[Илга-Иволга]] / ''Vālodzīte'' — [[Стрейч, Янис|Янис Стрейч]] * [[Капитан Джек (фильм)|Капитан Джек]] / ''Kapteinis Džeks'' — [[Неретниеце, Ада|Ада Неретниеце]] * [[Петерс (фильм)|Петерс]] / ''Peterss'' — [[Тарасов, Сергей Сергеевич (режиссёр)|Сергей Тарасов]] * [[Слуги дьявола на чёртовой мельнице]] / ''Vella kalpi vella dzirnavās'' — [[Лейманис, Александр Оттович|Александр Лейманис]] * [[Афера Цеплиса (фильм)|Афера Цеплиса]] / ''Ceplis'' — [[Калныньш, Роланд|Роланд Калныньш]] '''1973''' * [[Шах королеве бриллиантов]] / ''Šahs briljantu karalienei'' — [[Бренч, Алоиз Алоизович|Алоиз Бренч]] * [[Прикосновение (фильм, 1973)|Прикосновение]] / ''Pieskāriens'' — [[Горяев, Ростислав Аркадьевич|Ростислав Горяев]] * [[Олег и Айна]] / ''Oļegs un Aina'' — [[Лейманис, Александр Оттович|Александр Лейманис]] * [[Цыплят по осени считают]] / ''Cāļus skaita rudenī'' — [[Дункерс, Ольгерт|Ольгерт Дункер]] * [[Подарок одинокой женщине]] / ''Dāvana vientuļai sievietei'' — [[Лацис, Эрик|Эрик Лацис]] * [[Вей, ветерок! (фильм)|Вей, ветерок!]] / ''Pūt, vējiņi!'' — [[Пиесис, Гунар|Гунар Пиесис]] * [[Ключи города (фильм)|Ключи города]] / ''Pilsētas atslēgas'' — [[Кренбергс, Имантс|Имант Кренбергс]] '''1974''' * [[Свет в конце тоннеля (фильм)|Свет в конце тоннеля]] / ''Gaisma tuneļa galā'' — [[Бренч, Алоиз Алоизович|Алоиз Бренч]] * [[Не бойся, не отдам! (фильм)|Не бойся, не отдам!]] / ''Dunduriņš'' — [[Руж, Болеслав|Болеслав Руж]] * [[Нападение на тайную полицию]] / ''Uzbrukums slepenpolicijai'' — [[Дункерс, Ольгерт|Ольгерт Дункерс]] * [[Верный друг Санчо (фильм)|Верный друг Санчо]] / ''Uzticamais draugs Sančo'' — [[Стрейч, Янис|Янис Стрейч]] * [[Морские ворота (фильм)|Морские ворота]] / ''Jūras vārti'' — [[Тарасов, Сергей Сергеевич (режиссёр)|Сергей Тарасов]] * [[Яблоко в реке]] / ''Ābols upē'' — [[Фрейманис, Айварс|Айвар Фрейманис]] * [[Первое лето (фильм)|Первое лето]] / ''Pirmā vasara'' — [[Неретниеце, Ада|Ада Неретниеце]] * Приморский климат / ''Piejūras klimats'' — [[Калныньш, Роланд|Роланд Калныньш]] '''1975''' * [[Ключи от рая (фильм, 1975)|Ключи от рая]] / ''Paradīzes atslēgas'' — [[Бренч, Алоиз Алоизович|Алоиз Бренч]] * [[Лето мотоциклистов]] / ''Motociklu vasara'' — [[Браунс, Улдис|Улдис Браунс]] * [[В клешнях чёрного рака]] / ''Melnā vēža spīlēs'' — [[Лейманис, Александр Оттович|Александр Лейманис]] * [[Четыре весны (фильм)|Четыре весны]] / ''Četri pavasari'' — [[Калныньш, Роланд|Роланд Калнынь]] * [[Наперекор судьбе (фильм)|Наперекор судьбе]] / ''Liktenim spītējot'' — [[Лацис, Эрик|Эрик Лацис]] * [[Мой друг - человек несерьёзный (фильм)|Мой друг — человек несерьёзный]] / ''Mans draugs — nenopietns cilvēks'' — [[Стрейч, Янис|Янис Стрейч]] * [[Стрелы Робин Гуда (фильм)|Стрелы Робин Гуда]] / ''Robina Huda bultas'' — [[Тарасов, Сергей Сергеевич (режиссёр)|Сергей Тарасов]] * [[Поговори со мной (фильм)|Поговори со мной]] / ''Parunā ar mani'' — Бирута Велдре '''1976''' * [[Соната над озером (фильм)|Соната над озером]] / ''Ezera sonāte'' — [[Цилинский, Гунар|Гунар Цилинский]], [[Брасла, Варис|Варис Брасла]] * [[В тени меча]] / ''Zobena ēnā'' — [[Кренбергс, Имантс|Имант Кренбергс]] * [[Эта опасная дверь на балкон]] / ''Šīs bīstamās balkons durvis'' — [[Ритенберга, Дзидра|Дзидра Ритенберга]] * [[Семейная мелодрама (фильм)|Семейная мелодрама]] / ''Ģimenes melodrāma'' — [[Фрумин, Борис Моисеевич|Борис Фрумин]] * [[Быть лишним]] / ''Liekam būt'' — [[Бренч, Алоиз Алоизович|Алоиз Бренч]] * [[Мастер (фильм, 1976)|Мастер]] / ''Meistars'' — [[Стрейч, Янис|Янис Стрейч]] * [[Смерть под парусом (фильм)|Смерть под парусом]] / ''Nāve zem buras'' — [[Неретниеце, Ада|Ада Неретниеце]] '''1977''' * [[Под опрокинутым месяцем]] / ''Zem apgāztā mēness'' — [[Лацис, Эрик|Эрик Лацис]] * [[Мужчина в рассвете сил (фильм)|Мужчина в рассвете сил]] / ''Vīrietis labākajos gados'' — [[Дункерс, Ольгерт|Ольгерт Дункерс]] * [[Будьте моей тёщей! (фильм)|Будьте моей тёщей!]] / ''Kļūstiet mana sievasmāte!'' — [[Марсонс, Карлис|Карлис Марсонс]] * [[Отблеск в воде]] / ''Atspulgs ūdenī'' — [[Розенбергс, Андрис|Андрис Розенбергс]] * [[Подарки по телефону (фильм)|Подарки по телефону]] / ''Dāvanas pa telefonu'' — [[Бренч, Алоиз Алоизович|Алоиз Бренч]] * [[И капли росы на рассвете]] / ''Un rasas lāses rītausmā'' — [[Крыловс, Петерис|Петерис Крылов]] * [[Паруса (фильм)|Паруса]] / ''Buras'' — [[Кренбергс, Имантс|Имантс Кренбергс]] * [[Мальчуган (фильм)|Мальчуган]] / ''Puika'' — [[Фрейманис, Айварс|Айварс Фрейманис]] '''1978''' * [[Твой сын (фильм)|Твой сын]] / ''Tavs dēls'' — [[Пиесис, Гунар|Гунар Пиесис]] * [[Потому, что я Айвар Лидак (фильм)|Потому, что я Айвар Лидак]] / ''Tāpēc, ka es esmu Aivars Līdaks'' — Бирута Велдре * [[Мужские игры на свежем воздухе]] / ''Vīru spēles brīvā dabā'' — [[Калныньш, Роланд|Роланд Калныньш]], [[Пиесис, Гунар|Гунар Пиесис]] * [[Весенняя путёвка]] / ''Pavasara ceļazīme'' — [[Брасла, Варис|Варис Брасла]] * [[Ралли (фильм)|Ралли]] / ''Rallijs'' — [[Бренч, Алоиз Алоизович|Алоиз Бренч]] * [[За стеклянной дверью (фильм)|За стеклянной дверью]] / ''Aiz stikla durvīm'' — [[Дункерс, Ольгерт|Ольгерт Дункерс]] * [[Театр (фильм, 1978)|Театр]] / ''Teātris'' — [[Стрейч, Янис|Янис Стрейч]] * [[Семейный альбом (фильм, 1978)|Семейный альбом]] / ''Ģimenes albums'' — [[Лацис, Эрик|Эрик Лацис]] * [[Большая новогодняя ночь]] / ''Lielā Jaungada nakts'' — [[Неретниеце, Ада|Ада Неретниеце]] '''1979''' * [[Открытая страна (фильм)|Открытая страна]] / ''Atklātā pasaule'' — [[Лейманис, Александр Оттович|Александр Лейманис]] * [[Ночь без птиц]] / ''Nakts bez putniem'' — [[Цилинский, Гунар|Гунар Цилинский]] * [[Ранняя ржавчина]] / ''Agrā rūsa'' — [[Цилинский, Гунар|Гунар Цилинский]] * [[Три минуты лёта (фильм)|Три минуты лёта]] / ''Trīs minūšu lidojums'' — [[Ритенберга, Дзидра|Дзидра Ритенберга]] * [[Ждите «Джона Графтона»]] / ''Gaidiet «Džonu Graftonu»'' — [[Розенбергс, Андрис|Андрис Розенберг]] * [[Незаконченный ужин]] / ''Nepabeigtās vakariņas'' — [[Стрейч, Янис|Янис Стрейч]] * [[Удар (фильм)|Удар]] / ''Sitiens'' — [[Пикс, Рихард|Рихард Пикс]] * [[Виновный (фильм, 1979)|Виновный]] / ''Vainīgais'' — [[Криевс, Арвидс|Арвид Криевс]] * [[Встреча (фильм, 1979)|Встреча]] / ''Satikšanās'' — Олег Розенбергс * [[Всё из-за этой шальной Паулины]] / ''Tās dullās Paulīnes dēļ'' — [[Бейнерте, Вия|Вия Бейнерте (Рамане)]] === 1980—1989 === '''1980''' * [[Пожелай мне нелётной погоды]] / ''Novēli man lidojumam nelabvēlīgu laiku'' — [[Брасла, Варис|Варис Брасла]] * [[Вечерний вариант]] / ''Vakara variants'' — [[Ритенберга, Дзидра|Дзидра Ритенберга]] * [[Жаворонки (фильм)|Жаворонки]] / ''Cīrulīši'' — [[Дункерс, Ольгерт|Ольгерт Дункерс]] * [[Лето было только день]] / ''Vasara bija tikai vienu dienu'' — [[Крыловс, Петерис|Петерис Крыловс]] * [[Испанский вариант (фильм)|Испанский вариант]] / ''Spāņu variants'' — [[Лацис, Эрик|Эрик Лацис]] * [[Три дня на размышление]] / ''Trīs dienas pārdomām'' — [[Калныньш, Роланд|Роланд Калныньш]] '''1981''' * [[Не будь этой девчонки... (фильм)|Не будь этой девчонки…]] / ''Ja nebūtu šī skuķa…'' — [[Пикс, Рихард|Рихард Пикс]] * [[На грани веков (фильм)|На грани веков]] / ''Laikmetu griežos'' — [[Пиесис, Гунар|Гунар Пиесис]] * [[Лимузин цвета белой ночи]] / ''Limuzīns jāņu nakts krāsā'' — [[Стрейч, Янис|Янис Стрейч]] * [[Следствием установлено]] / ''Izmeklēšanā noskaidrots'' — [[Неретниеце, Ада|Ада Неретниеце]] * [[Помнить или забыть]] / ''Atcerēties vai aizmirst'' — [[Стрейч, Янис|Янис Стрейч]] * [[Игра (фильм, 1981)|Игра]] / ''Spēle'' — [[Криевс, Арвидс|Арвид Криевс]] * [[Долгая дорога в дюнах (фильм)|Долгая дорога в дюнах]] / ''Ilgais ceļš kāpās'' — [[Бренч, Алоиз Алоизович|Алоиз Бренч]] '''1982''' * [[Таран (фильм)|Таран]] / ''Tarāns'' — [[Цилинский, Гунар|Гунар Цилинский]] * [[Голова Тереона]] / ''Tereona galva'' — [[Брасла, Варис|Варис Брасла]] * [[Личная жизнь Деда Мороза]] / ''Salavecīša personīgā dzīve'' — [[Розенбергс, Андрис|Андрис Розенбергс]] * [[Блюз под дождём (фильм)|Блюз под дождём]] / ''Lietus blūzs'' — [[Дункерс, Ольгерт|Ольгерт Дункерс]] * [[Моя семья (фильм, 1982)|Моя семья]] / ''Mana ģimene'' — [[Крыловс, Петерис|Петерис Крыловс]] * [[Самая длинная соломинка]] / ''Pats garākais salmiņš'' — [[Ритенберга, Дзидра|Дзидра Ритенберга]] * [[Краткое наставление в любви (фильм)|Краткое наставление в любви]] / ''Īsa pamācība mīlēšanā'' — [[Кренбергс, Имантс|Имант Кренберг]] * [[Забытые вещи]] / ''Aizmirstās lietas'' — [[Бейнерте, Вия|Вия Бейнерте (Рамане)]] '''1983''' * [[Чужие страсти]] / ''Svešās kaislības'' — [[Стрейч, Янис|Янис Стрейч]] * [[Каменистый путь]] / ''Akmeņainais ceļš'' — [[Калныньш, Роланд Юльевич|Роланд Калныньш]] * [[Оборотень Том]] / ''Vilkatis Toms'' — [[Лацис, Эрик|Эрик Лацис]] * [[Мираж (фильм, 1983)|Мираж]] / ''Mirāža'' — [[Бренч, Алоиз Алоизович|Алоиз Бренч]] * [[Погода на август (фильм)|Погода на август]] / ''Laika prognoze augustam'' — [[Лочмеле, Луция|Луция Лочмеле]] * [[Сад с призраком]] / ''Dārzs ar spoku'' — [[Дункерс, Ольгерт|Ольгерт Дункерс]] * [[Три лимона для любимой (фильм)|Три лимона для любимой]] / ''Trīs citorni mīlotajai'' — О. Розенбергс * [[Выстрел в лесу]] / ''Šāviens mežā'' — [[Пикс, Рихард|Рихард Пикс]] '''1984''' * [[Нужна солистка]] / ''Vajadzīga soliste'' — [[Земель, Геннадий Фрицевич|Геннадий Земель]] * [[Долг в любви]] / ''Parāds mīlestībā'' — [[Брасла, Варис|Варис Брасла]] * [[Когда сдают тормоза]] / ''Kad bremzes netur'' — [[Цилинский, Гунар|Гунар Цилинский]] * [[Малиновое вино (фильм)|Малиновое вино]] / ''Aveņu vīns'' — [[Криевс, Арвидс|Арвидс Криевс]] * [[Фронт в отчем доме]] / ''Fronte tēva pagalmā'' — [[Лацис, Эрик|Эрик Лацис]] * [[Последний визит (фильм)|Последний визит]] / ''Pēdējā vizīte'' — [[Неретниеце, Ада|Ада Неретниеце]] * [[Дверь, открытая для тебя (фильм)|Дверь, открытая для тебя]] / ''Durvis, kas tev atvērtas'' — [[Крыловс, Петерис|Петерис Крыловс]] * [[Мой друг Сократик]] / ''Mans draugs Sokrātiņš'' — [[Розенбергс, Андрис|Андрис Розенбергс]] '''1985''' * [[Чужой случай (фильм)|Чужой случай]] / ''Svešs gadījums'' — [[Ритенберга, Дзидра|Дзидра Ритенберга]] * [[Двойной капкан (фильм)|Двойной капкан]] / ''Dubultslazds'' — [[Бренч, Алоиз Алоизович|Алоиз Бренч]] * [[Матч состоится в любую погоду (фильм)|Матч состоится в любую погоду]] / ''Spēle notiks tik un tā'' — [[Калныньш, Роланд|Роланд Калныньш]] * [[Проделки сорванца]] / ''Emīla nedarbi'' — [[Брасла, Варис|Варис Брасла]] * [[Свидание на млечном пути (фильм)|Свидание на млечном пути]] / ''Tikšanās uz piena ceļa'' — [[Стрейч, Янис|Янис Стрейч]] * [[Последняя индульгенция]] / ''Pēdējā indulgence'' — [[Неретниеце, Ада|Ада Неретниеце]] * [[Мальчик-с-пальчик (фильм, 1985)|Мальчик-с-пальчик]] / ''Sprīdītis'' — [[Пиесис, Гунар|Гунар Пиесис]] '''1986''' * [[Двойник (фильм, 1986)|Двойник]] / ''Dubultnieks'' — [[Пикс, Рихард|Рихард Пикс]] * [[В заросшую канаву легко падать]] / ''Aizaugušā grāvī viegli krist'' — [[Стрейч, Янис|Янис Стрейч]] * [[Коронный номер (фильм)|Коронный номер]] / ''Kroņa numurs'' — [[Кренбергс, Имантс|Имант Кренбергс]] * [[Объезд (фильм, 1986)|Объезд]] / ''Apbraucamais ceļš'' — [[Лацис, Эрик|Эрик Лацис]] * [[Последний репортаж]] / ''Pēdējā reportāža'' — [[Ритенберга, Дзидра|Дзидра Ритенберга]] * [[Он, она и дети]] / ''Viņš, viņa un bērni'' — Олег Розенбергс и [[Дункерс, Ольгерт|Ольгерт Дункерс]] * [[Свечка, яркая как солнце]] / ''Saulessvece'' — [[Лочмеле, Луция|Луция Лочмеле]] * [[Страх (фильм, 1986)|Страх]] / ''Bailes'' — [[Цилинский, Гунар|Гунар Цилинский]] '''1987''' * [[Человек свиты (фильм)|Человек свиты]] / ''Svītas cilvēks'' — [[Розенбергс, Андрис|Андрис Розенберг]] * [[Фотография с женщиной и диким кабаном]] / ''Fotogrāfija ar sievieti un mežakuili'' — [[Криевс, Арвидс|Арвидс Криевс]] * [[Если мы всё это перенесём]] / ''Ja mēs to visu pārcietīsim'' — [[Калныньш, Роланд Юльевич|Роланд Калныньш]] * [[Стечение обстоятельств (фильм)|Стечение обстоятельств]] / ''Apstākļu sakritība'' — [[Бейнерте, Вия|Вия Бейнерте (Рамане)]] * [[Этот странный свет (фильм)|Этот странный свет]] / ''Dīvainā mēnessgaisma'' — [[Цилинский, Гунар Альфредович|Гунар Цилинский]] * [[Айя (фильм)|Айя]] / ''Aija'' — [[Брасла, Варис|Варис Брасла]] * [[Легко ли быть молодым? (фильм, 1986)|Легко ли быть молодым?]] / ''Vai viegli but jaunam?''— [[Подниекс, Юрис|Юрис Подниекс]] '''1988''' * [[Виктория (фильм)|Виктория]] / ''Viktorija'' — [[Дункерс, Ольгерт|Ольгерт Дункерс]] * [[Всё нормально (фильм)|Всё нормально]] / ''Viss kārtībā'' — [[Олег Розенбергс]] * [[Поворот сюжета (фильм)|Поворот сюжета]] / ''Sižeta pagrieziens'' — [[Крыловс, Петерис|Петерис Крыловс]] * [[Мель (фильм)|Мель]] / ''Sēklis'' — [[Лацис, Эрик|Эрик Лацис]] * [[Гадание на бараньей лопатке]] / ''Zīlēšana uz jēra lāpstiņas'' — [[Неретниеце, Ада|Ада Неретниеце]] * [[О любви говорить не будем]] / ''Par mīlestību pašreiz nerunāsim'' — [[Брасла, Варис|Варис Брасла]] * [[Чужой (фильм, 1988, Рижская киностудия)|Чужой]] / ''Svešais'' — [[Лочмеле, Луция|Луция Лочмеле]] * [[Дом без выхода (фильм, 1988)|Дом без выхода]] / ''Māja bez izejas'' — [[Ритенберга, Дзидра|Дзидра Ритенберга]] '''1989''' * [[Песня, наводящая ужас (фильм)|Песня, наводящая ужас]] / ''Carmen Horrendum'' — [[Стрейч, Янис|Янис Стрейч]] * [[Латыши? (фильм)|Латыши?]] / ''Latvieši?'' — [[Земель, Геннадий Фрицевич|Геннадий Земель]] * [[Судьбинушка (фильм)|Судьбинушка]] / ''Dzīvīte'' — [[Фрейманис, Айварс|Айварс Фрейманис]] * [[Семья Зитаров (фильм)|Семья Зитаров]] / ''Zītaru dzimta'' — [[Бренч, Алоиз Алоизович|Алоиз Бренч]] * [[Дни человека (фильм)|Дни человека]] / ''Cilvēka dienas'' — J.Paškevičs * [[Тапёр (фильм)|Тапёр]] / ''Tapers'' — [[Калныньш, Роланд Юльевич|Роланд Калныньш]] === 2000 === '''2000''' * [[Мистерия старой управы]] / ''Vecās pagastmājas mistērija'' — [[Стрейч, Янис|Янис Стрейч]] == Асархавсем == {{асăрхавсем}} == Литература == * {{РЭ|362-363}} == Каçăсем == * [http://www.studio.lv/index.php?&4 Официаллă сайт] * http://www.diena.lv/latvija/zinas/tiesa-atzist-km-autortiesibas-uz-padomju-laikos-uznemtajam-973-filmam-14012168 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305193014/http://www.diena.lv/latvija/zinas/tiesa-atzist-km-autortiesibas-uz-padomju-laikos-uznemtajam-973-filmam-14012168 |date=2016-03-05 }} * https://web.archive.org/web/20140910195855/http://rigaskinostudija.ru/o-kinostudii.html {{Раççей тата совет кинокомпанисем}} [[Категори:Рига киностудийĕ|*]] [[Категори:Мультипликаци студисем]] [[Категори:СССР кинокомпанисем]] [[Категори:Латви кинокомпанисем]] [[Категори:Межциемс]] kutn0c50t097djpawww6f7gldqml8s6 875729 875728 2026-07-21T07:43:40Z Amherst99 3381 /* */ 875729 wikitext text/x-wiki {{coord|56.9799903|24.2092202|display=title}} {{Компани карточки | ячĕ = Рига киностудийĕ | логотип = [[File:Здание Рижской киностудии.JPG|200px]] | тип = | йыхрав = | никĕсленĕ = [[1940]] | вырнаçнă = {{Ялавлани|Латви}}: [[Рига]] <br> Шмерль ур., 3 | паллă çынсем = правлени председателĕ <br> Вент Хорст | отраçлĕ = [[кинематограф]] | продукци = илемлĕ тата документлă фильмсем | çаврăнăш = | операци тупăшĕ = | таса тупăш = | ĕçтеш йышĕ = | сайт = [http://www.studio.lv/index.php?&4 Рига киностудин официаллă сайчĕ] }} '''Рига киностудийĕ''' ({{lang-lv|Rīgas Kinostudija}}) — [[Латви|латышсен]] [[киностуди]]йĕ. == Истори == [[1940]] çулта, унчен пулнă харпăр кинокомпанисене пухса, никĕсленĕ. [[1948]] çулта, икĕ производствăна пĕрлештернĕ хыççăн, илемлĕ тата хроникăлла-документлă фильмсен студине туса хунă. [[1958]] çулта Рига киностудийĕ ят панă. Студи павильонĕсем хулара тĕрлĕ çĕрте вырнаçнă: Лачплесис урамĕнчи çуртра, каярах ăна [[Латви ССР çамрăксен театрĕ|Çамрăксен театрне]] панă, «Пионер» кинотеатр çуртĕнче, Филармонин камера залĕнче тата [[Зиемельблазма|«Зиемельблазма» культура керменĕнче]]. Студи правленийĕ [[Сколас урамĕ (Рига)|Шкул урамĕнчи]] çуртра ĕçленĕ. [[1954]] çулта СССР Министрсен Канашĕ çумĕнчи Кинематографи комитечĕн кинематографипе полиграфи промăçлăхĕн «Гипрокинополиграф» проект институчĕ Рига киностудин çурчĕсен комплексĕн проектне хатĕрленĕ (архитекторсем: В. Воронов тата А. Окунев). Икĕ черетпе [[1961]] тата [[1963]] çулсенче виçĕ павильона (лаптăкĕпе 950, 800, 140 м².<ref>''Jānis Krastiņš'', ''Ivars Strautmanis'' «Riga. The Completе Guide to Architecture»; Rīga, Projekts 2004.{{ref-en}}</ref>) хута янă. Мĕнпур персонал çĕнĕ вырăна - Шмерль урамĕ, 3 - куçнă. Совет тапхăрĕнче студи хăйех сценарие çырнинчен пуçласа фильма проката яричченех илемлĕ фильмсене ӳнерленĕ. XX ĕмĕрĕн 70-80-мĕш çулĕсенче пĕр çулталăкра 10 - 15 фильм (весенчен çурри — тулли фильмсем) кăларнă, кунта 1000 яхăн çын тăрăшнă. Пултарулăх канашĕн пайташĕсем пулнă Латвири паллă театр ĕçченĕсем, паллă режиссёрсем тата актёрсем: [[Амтман-Бриедит Альфред Фрицевич|Алфред Амтманис-Бриедитис]], [[Артмане Вия Фрицевна|Вия Артмане]], [[Юровский Юрий Ильич|Юрий Юровский]], [[Смильгис Эдуард Янович|Эдуард Смильгис]], [[Радзиня Эльза Яновна|Эльза Радзиня]]. == Студи ертӳçисем == * 1948—1964 — П. Янковскис * 1964—1968 — Ф. Королькевич * 1968—? — Х. Лепешко * 1987—1990 — [[Пикс, Рихард|Р. Пик]] == Сценари уйрăмне ертсе пынăскерсем == * 1962—1967 — [[Григулис Арвид Петрович|А. Григулис]] * 1967—1972 — Я. Османис * 1973—1976 — У. Нориетис * 1976—1993 — [[Кубланов Освальд Моисеевич|О. Кубланов]] == Рига киностудинче ӳнерленĕ фильмсем == '''Фильм ячĕ''' / '''''Тăван ячĕ''''' — '''Режиссёр''' === 1940—1949 === '''1940''' * [[Каугурское восстание (фильм)|Каугурское восстание]] / ''Kaugurieši'' — [[Пуце, Волдемар|Волдемар Пуце]] '''1946''' * Сыновья / ''Dēli'' — [[Иванов, Александр Гаврилович|Александр Иванов]] '''1947''' * [[Возвращение с победой]] / ''Mājup ar uzvaru'' — [[Иванов, Александр Гаврилович|Александр Иванов]] '''1949''' * Райнис / ''Rainis'' — [[Райзман, Юлий Яковлевич|Юлий Райзман]] === 1950—1959 === '''1955''' * Весенние заморозки / ''Salna pavasarī'' — [[Арманд, Павел Николаевич|Павел Арманд]], [[Лейманис, Леонид Янович|Леонид Лейманис]] '''1956''' * Причины и следствия / ''Cēloņi un sekas''— [[Круминьш, Варис|Варис Круминь]] * За лебединой стаей облаков / ''Kā gulbji balti padebeši iet''— [[Арманд, Павел Николаевич|Павел Арманд]] * После шторма / ''Pēc vētras''— [[Пенцлин, Эдуард Адольфович|Эдуард Пенцлин]], [[Кнорре, Фёдор Фёдорович|Фёдор Кнорре]] '''1957''' * Наурис / ''Nauris''— [[Лейманис, Леонид Янович|Леонид Лейманис]] * Рита / ''Rita'' — [[Неретниеце, Ада|Ада Неретниеце]] * Сын рыбака / ''Zvejnieka dēls''— [[Круминьш, Варис|Варис Круминьш]] '''1958''' * [[Чужая в посёлке (фильм)|Чужая в посёлке]] / ''Svešiniece ciema'' — [[Неретниеце, Ада|Ада Неретниеце]] * [[Повесть о латышском стрелке]] / ''Latviešu strēlnieka stāsts'' — [[Арманд, Павел Николаевич|Павел Арманд]] '''1959''' * Голос — [[Круминьш, Варис|Варис Круминьш]] * Признание ошибки — [[Лейманис, Александр Оттович|Александр Лейманис]] * Илзе / ''Ilze''— [[Калныньш, Роланд|Роланд Калныньш]] * Меч и роза / ''Šķēps un roze''— [[Лейманис, Леонид Янович|Леонид Лейманис]] * Эхо / ''Atbalss''— [[Круминьш, Варис|Варис Круминьш]] === 1960—1969 === '''1960''' * Твоё счастье / ''Tava laime'' — [[Неретниеце, Ада|Ада Неретниеце]] * На пороге бури / ''Vētra''— [[Круминьш, Варис|Варис Круминьш]], [[Калныньш, Роланд|Роланд Калныньш]] '''1961''' * Верба серая цветёт (Спасибо за весну) / ''Kārkli pelēkie zied'' — [[Пиесис, Гунар|Гунар Пиесис]] * [[Чёртова дюжина (фильм, 1961)|Чёртова дюжина]] / ''Velna ducis'' — [[Арманд, Павел Николаевич|Павел Арманд]] * Белые колокольчики / ''Baltie zvaniņi''— Ивар Краулитис * Обманутые / ''Pieviltie''— [[Неретниеце, Ада|Ада Неретниеце]], [[Рудзитис, Марис|Марис Рудзитис]] '''1962''' * [[День без вечера (фильм)|День без вечера]] / ''Diena bez vakara'' — [[Рудзитис, Марис|Марис Рудзитис]] * [[Моцарт и Сальери (фильм)|Моцарт и Сальери]] / ''Mocarts un Saljēri'' — [[Гориккер, Владимир Михайлович|Владимир Гориккер]] '''1963''' * [[Домик в дюнах]] / ''Mājiņa kāpās'' — [[Кольцатый, Аркадий Николаевич|Аркадий Кольцатый]] и Анатолий Маркелов. * [[Иоланта (фильм)|Иоланта]] / ''Jolanta'' — [[Гориккер, Владимир Михайлович|Владимир Гориккер]] * [[Три плюс два (фильм)|Три плюс два]] / ''Trīs plus divas'' — [[Оганесян, Генрих Бардухмиосович|Генрих Оганесян]] <small>(совместно с [[Киностудия имени М. Горького|Киностудией имени М. Горького]])</small> * Он жив / ''Viņš dzīvs'' — [[Неретниеце, Ада|Ада Неретниеце]] * Под землёй / ''Pazemē'' — [[Калныньш, Роланд|Роланд Калныньш]] * Магистраль (На трассе) / ''Uz trases'' [[Горяев, Ростислав Аркадьевич|Ростислав Горяев]] '''1964''' * [[Армия «Трясогузки» (фильм)|Армия «Трясогузки»]] / ''Cielaviņas armija'' — [[Лейманис, Александр Оттович|Александр Лейманис]] * [[Капитан Нуль (фильм)|Капитан Нуль]] / ''Kapteinis Nulle'' — [[Лейманис, Леонид Янович|Леонид Лейманис]] * [[До осени далеко]] / ''Līdz rudenim vēl tālu'' — [[Бренч, Алоиз Алоизович|Алоиз Бренч]] * [[Царская невеста (фильм)|Царская невеста]] / ''Cara līgava'' — [[Гориккер, Владимир Михайлович|Владимир Гориккер]] '''1965''' * [[Двое (фильм, 1965)|Двое]] / ''Divi'' — [[Богин, Михаил Синаевич|Михаил Богин]] * [[«Тобаго» меняет курс]] / ''Tobago maina kursu'' — [[Лейманис, Александр Оттович|Александр Лейманис]] * [[Клятва Гиппократа (фильм)|Клятва Гиппократа]] / ''Hipokrāta zvērests'' — [[Неретниеце, Ада|Ада Неретниеце]] * [[Заговор послов (фильм)|Заговор послов]] / ''Sūtņu sazvērestība'' — [[Розанцев, Николай Васильевич|Николай Розанцев]] '''1966''' * [[Ноктюрн (фильм)|Ноктюрн]] / ''Noktirne'' — [[Горяев, Ростислав Аркадьевич|Ростислав Горяев]] * [[Последний жулик (фильм)|Последний жулик]] / ''Pēdējais blēdis'' — [[Масс, Вадим Семёнович|Вадим Масс]] и [[Эбнер, Ян Григорьевич|Ян Эбнер]] * [[Эдгар и Кристина (фильм, 1966)|Эдгар и Кристина]] / ''Purva bridējs'' — [[Лейманис, Леонид Янович|Леонид Лейманис]] * [[Утро в тумане (фильм)|Утро в тумане]] / ''Rīta migla'' — [[Кренбергс, Имантс|Имант Кренбергс]] * [[«Циклон» начнётся ночью]] / ''«Ciklons» sāksies naktī'' — [[Неретниеце, Ада|Ада Неретниеце]] * [[День без числа]] / ''Diena bez datuma'' — [[Кочетов, Владимир Александрович|Владимир Кочетов]] * [[Часы капитана Энрико]] / ''Kapteiņa Enriko pulkstenis'' — [[Стрейч, Янис|Янис Стрейч]] и [[Лацис, Эрик|Эрик Лацис]] * [[Я всё помню, Ричард]] (Камень и осколки) / ''Es visu atceros, Ričard!'' — [[Калныньш, Роланд|Роланд Калныньш]] '''1967''' * [[Жаворонки прилетают первыми (фильм)|Жаворонки прилетают первыми]] / ''Cīruļi atlido pirmie'' — [[Рудзитис, Марис|Марис Рудзитис]] * [[Когда дождь и ветер стучат в окно (фильм)|Когда дождь и ветер стучат в окно]] / ''Kad lietus un vēji sitas logā'' — [[Бренч, Алоиз Алоизович|Алоиз Бренч]] * [[Армия «Трясогузки» снова в бою]] / ''Cielaviņas armija atkal cīnās'' — [[Лейманис, Александр Оттович|Александр Лейманис]] * [[Дышите глубже]] (4 белые рубашки) / ''Elpojiet dziļi!'' — [[Калныньш, Роланд|Роланд Калныньш]] '''1968''' * [[Утро долгого дня (фильм)|Утро долгого дня]] / ''Ilgās dienas rīts'' — [[Неретниеце, Ада|Ада Неретниеце]] * [[24-25 не возвращается]] / ''24-25 neatgriežas'' — [[Бренч, Алоиз Алоизович|Алоиз Бренч]] и [[Горяев, Ростислав Аркадьевич|Ростислав Горяев]] * [[Времена землемеров (фильм)|Времена землемеров]] / ''Mērnieku laiki'' — [[Пуце, Волдемар|Волдемар Пуце]] * [[За поворотом — поворот]] / ''Ceļazīmes'' — [[Дункерс, Ольгерт|Ольгерт Дункерс]] '''1969''' * [[У богатой госпожи]] / ''Pie bagātās kundzes'' — [[Лейманис, Леонид Янович|Леонид Лейманис]] * [[Мальчишки острова Ливов]] / ''Līvsalas zēni'' — [[Стрейч, Янис|Янис Стрейч]] и [[Лацис, Эрик|Эрик Лацис]] * [[Тройная проверка]] / ''Trīskārtējā pārbaude'' — [[Бренч, Алоиз Алоизович|Алоиз Бренч]] * [[Лучи в стекле]] / ''Stari stiklā'' — [[Кренбергс, Имантс|Имант Кренбергс]] * [[Белые дюны (фильм)|Белые дюны]] / ''Baltās kāpas'' — [[Тарасов, Сергей Сергеевич (режиссёр)|Сергей Тарасов]] === 1970—1979 === '''1970''' * [[Слуги дьявола (фильм)|Слуги дьявола]] / ''Vella kalpi'' — [[Лейманис, Александр Оттович|Александр Лейманис]] * [[Стреляй вместо меня (фильм)|Стреляй вместо меня]] / ''Šauj manā vietā'' — [[Стрейч, Янис|Янис Стрейч]] * [[Насыпь (фильм)|Насыпь]] / ''Uzbērums'' — [[Лацис, Эрик|Эрик Лацис]] * [[Клав — сын Мартина (фильм)|Клав, сын Мартина]] / ''Klāvs, Mārtiņa dēls'' — [[Дункерс, Ольгерт|Ольгерт Дункерс]] * [[Качели (фильм), 1970|Качели]] / ''Šūpoles'' — [[Горяев, Ростислав Аркадьевич|Ростислав Горяев]] * [[Рыцарь королевы (фильм)|Рыцарь королевы]] / ''Karalienes bruņinieks'' — [[Калныньш, Роланд|Роланд Калныньш]] * [[Республика Вороньей улицы]] / ''Vārnu ielas republika'' — [[Неретниеце, Ада|Ада Неретниеце]] '''1971''' * [[Город под липами (фильм)|Город под липами]] / ''Pilsēta zem liepām'' — [[Бренч, Алоиз Алоизович|Алоиз Бренч]] * [[Тростниковый лес]] / ''Meldru mežs'' — [[Лацис, Эрик|Эрик Лацис]] * [[В тени смерти]] / ''Nāves ēnā'' — [[Пиесис, Гунар|Гунар Пиесис]] * [[Наследники военной дороги (фильм)|Наследники военной дороги]] / ''Kara ceļa mantinieki'' — [[Круминьш, Варис|Варис Круминьш]] * [[Танец мотылька]] / ''Tauriņdeja'' — [[Дункерс, Ольгерт|Ольгерт Дункерс]] * [[Поженились старик со старухой]] / ''Apprecējās vecītis ar večiņu savu'' — [[Аразян, Гарник Аршавирович|Гарник Аразян]] * [[Салатик (фильм)|Салатик]] / ''Salātiņš'' — [[Брасла, Варис|Варис Брасла]] '''1972''' * [[Большой янтарь (фильм)|Большой янтарь]] / ''Lielais dzintars'' — [[Бренч, Алоиз Алоизович|Алоиз Бренч]] * [[Ель во ржи (фильм)|Ель во ржи]] / ''Egle rudzu laukā'' — [[Кренбергс, Имантс|Имант Кренбергс]] * [[Илга-Иволга]] / ''Vālodzīte'' — [[Стрейч, Янис|Янис Стрейч]] * [[Капитан Джек (фильм)|Капитан Джек]] / ''Kapteinis Džeks'' — [[Неретниеце, Ада|Ада Неретниеце]] * [[Петерс (фильм)|Петерс]] / ''Peterss'' — [[Тарасов, Сергей Сергеевич (режиссёр)|Сергей Тарасов]] * [[Слуги дьявола на чёртовой мельнице]] / ''Vella kalpi vella dzirnavās'' — [[Лейманис, Александр Оттович|Александр Лейманис]] * [[Афера Цеплиса (фильм)|Афера Цеплиса]] / ''Ceplis'' — [[Калныньш, Роланд|Роланд Калныньш]] '''1973''' * [[Шах королеве бриллиантов]] / ''Šahs briljantu karalienei'' — [[Бренч, Алоиз Алоизович|Алоиз Бренч]] * [[Прикосновение (фильм, 1973)|Прикосновение]] / ''Pieskāriens'' — [[Горяев, Ростислав Аркадьевич|Ростислав Горяев]] * [[Олег и Айна]] / ''Oļegs un Aina'' — [[Лейманис, Александр Оттович|Александр Лейманис]] * [[Цыплят по осени считают]] / ''Cāļus skaita rudenī'' — [[Дункерс, Ольгерт|Ольгерт Дункер]] * [[Подарок одинокой женщине]] / ''Dāvana vientuļai sievietei'' — [[Лацис, Эрик|Эрик Лацис]] * [[Вей, ветерок! (фильм)|Вей, ветерок!]] / ''Pūt, vējiņi!'' — [[Пиесис, Гунар|Гунар Пиесис]] * [[Ключи города (фильм)|Ключи города]] / ''Pilsētas atslēgas'' — [[Кренбергс, Имантс|Имант Кренбергс]] '''1974''' * [[Свет в конце тоннеля (фильм)|Свет в конце тоннеля]] / ''Gaisma tuneļa galā'' — [[Бренч, Алоиз Алоизович|Алоиз Бренч]] * [[Не бойся, не отдам! (фильм)|Не бойся, не отдам!]] / ''Dunduriņš'' — [[Руж, Болеслав|Болеслав Руж]] * [[Нападение на тайную полицию]] / ''Uzbrukums slepenpolicijai'' — [[Дункерс, Ольгерт|Ольгерт Дункерс]] * [[Верный друг Санчо (фильм)|Верный друг Санчо]] / ''Uzticamais draugs Sančo'' — [[Стрейч, Янис|Янис Стрейч]] * [[Морские ворота (фильм)|Морские ворота]] / ''Jūras vārti'' — [[Тарасов, Сергей Сергеевич (режиссёр)|Сергей Тарасов]] * [[Яблоко в реке]] / ''Ābols upē'' — [[Фрейманис, Айварс|Айвар Фрейманис]] * [[Первое лето (фильм)|Первое лето]] / ''Pirmā vasara'' — [[Неретниеце, Ада|Ада Неретниеце]] * Приморский климат / ''Piejūras klimats'' — [[Калныньш, Роланд|Роланд Калныньш]] '''1975''' * [[Ключи от рая (фильм, 1975)|Ключи от рая]] / ''Paradīzes atslēgas'' — [[Бренч, Алоиз Алоизович|Алоиз Бренч]] * [[Лето мотоциклистов]] / ''Motociklu vasara'' — [[Браунс, Улдис|Улдис Браунс]] * [[В клешнях чёрного рака]] / ''Melnā vēža spīlēs'' — [[Лейманис, Александр Оттович|Александр Лейманис]] * [[Четыре весны (фильм)|Четыре весны]] / ''Četri pavasari'' — [[Калныньш, Роланд|Роланд Калнынь]] * [[Наперекор судьбе (фильм)|Наперекор судьбе]] / ''Liktenim spītējot'' — [[Лацис, Эрик|Эрик Лацис]] * [[Мой друг - человек несерьёзный (фильм)|Мой друг — человек несерьёзный]] / ''Mans draugs — nenopietns cilvēks'' — [[Стрейч, Янис|Янис Стрейч]] * [[Стрелы Робин Гуда (фильм)|Стрелы Робин Гуда]] / ''Robina Huda bultas'' — [[Тарасов, Сергей Сергеевич (режиссёр)|Сергей Тарасов]] * [[Поговори со мной (фильм)|Поговори со мной]] / ''Parunā ar mani'' — Бирута Велдре '''1976''' * [[Соната над озером (фильм)|Соната над озером]] / ''Ezera sonāte'' — [[Цилинский, Гунар|Гунар Цилинский]], [[Брасла, Варис|Варис Брасла]] * [[В тени меча]] / ''Zobena ēnā'' — [[Кренбергс, Имантс|Имант Кренбергс]] * [[Эта опасная дверь на балкон]] / ''Šīs bīstamās balkons durvis'' — [[Ритенберга, Дзидра|Дзидра Ритенберга]] * [[Семейная мелодрама (фильм)|Семейная мелодрама]] / ''Ģimenes melodrāma'' — [[Фрумин, Борис Моисеевич|Борис Фрумин]] * [[Быть лишним]] / ''Liekam būt'' — [[Бренч, Алоиз Алоизович|Алоиз Бренч]] * [[Мастер (фильм, 1976)|Мастер]] / ''Meistars'' — [[Стрейч, Янис|Янис Стрейч]] * [[Смерть под парусом (фильм)|Смерть под парусом]] / ''Nāve zem buras'' — [[Неретниеце, Ада|Ада Неретниеце]] '''1977''' * [[Под опрокинутым месяцем]] / ''Zem apgāztā mēness'' — [[Лацис, Эрик|Эрик Лацис]] * [[Мужчина в рассвете сил (фильм)|Мужчина в рассвете сил]] / ''Vīrietis labākajos gados'' — [[Дункерс, Ольгерт|Ольгерт Дункерс]] * [[Будьте моей тёщей! (фильм)|Будьте моей тёщей!]] / ''Kļūstiet mana sievasmāte!'' — [[Марсонс, Карлис|Карлис Марсонс]] * [[Отблеск в воде]] / ''Atspulgs ūdenī'' — [[Розенбергс, Андрис|Андрис Розенбергс]] * [[Подарки по телефону (фильм)|Подарки по телефону]] / ''Dāvanas pa telefonu'' — [[Бренч, Алоиз Алоизович|Алоиз Бренч]] * [[И капли росы на рассвете]] / ''Un rasas lāses rītausmā'' — [[Крыловс, Петерис|Петерис Крылов]] * [[Паруса (фильм)|Паруса]] / ''Buras'' — [[Кренбергс, Имантс|Имантс Кренбергс]] * [[Мальчуган (фильм)|Мальчуган]] / ''Puika'' — [[Фрейманис, Айварс|Айварс Фрейманис]] '''1978''' * [[Твой сын (фильм)|Твой сын]] / ''Tavs dēls'' — [[Пиесис, Гунар|Гунар Пиесис]] * [[Потому, что я Айвар Лидак (фильм)|Потому, что я Айвар Лидак]] / ''Tāpēc, ka es esmu Aivars Līdaks'' — Бирута Велдре * [[Мужские игры на свежем воздухе]] / ''Vīru spēles brīvā dabā'' — [[Калныньш, Роланд|Роланд Калныньш]], [[Пиесис, Гунар|Гунар Пиесис]] * [[Весенняя путёвка]] / ''Pavasara ceļazīme'' — [[Брасла, Варис|Варис Брасла]] * [[Ралли (фильм)|Ралли]] / ''Rallijs'' — [[Бренч, Алоиз Алоизович|Алоиз Бренч]] * [[За стеклянной дверью (фильм)|За стеклянной дверью]] / ''Aiz stikla durvīm'' — [[Дункерс, Ольгерт|Ольгерт Дункерс]] * [[Театр (фильм, 1978)|Театр]] / ''Teātris'' — [[Стрейч, Янис|Янис Стрейч]] * [[Семейный альбом (фильм, 1978)|Семейный альбом]] / ''Ģimenes albums'' — [[Лацис, Эрик|Эрик Лацис]] * [[Большая новогодняя ночь]] / ''Lielā Jaungada nakts'' — [[Неретниеце, Ада|Ада Неретниеце]] '''1979''' * [[Открытая страна (фильм)|Открытая страна]] / ''Atklātā pasaule'' — [[Лейманис, Александр Оттович|Александр Лейманис]] * [[Ночь без птиц]] / ''Nakts bez putniem'' — [[Цилинский, Гунар|Гунар Цилинский]] * [[Ранняя ржавчина]] / ''Agrā rūsa'' — [[Цилинский, Гунар|Гунар Цилинский]] * [[Три минуты лёта (фильм)|Три минуты лёта]] / ''Trīs minūšu lidojums'' — [[Ритенберга, Дзидра|Дзидра Ритенберга]] * [[Ждите «Джона Графтона»]] / ''Gaidiet «Džonu Graftonu»'' — [[Розенбергс, Андрис|Андрис Розенберг]] * [[Незаконченный ужин]] / ''Nepabeigtās vakariņas'' — [[Стрейч, Янис|Янис Стрейч]] * [[Удар (фильм)|Удар]] / ''Sitiens'' — [[Пикс, Рихард|Рихард Пикс]] * [[Виновный (фильм, 1979)|Виновный]] / ''Vainīgais'' — [[Криевс, Арвидс|Арвид Криевс]] * [[Встреча (фильм, 1979)|Встреча]] / ''Satikšanās'' — Олег Розенбергс * [[Всё из-за этой шальной Паулины]] / ''Tās dullās Paulīnes dēļ'' — [[Бейнерте, Вия|Вия Бейнерте (Рамане)]] === 1980—1989 === '''1980''' * [[Пожелай мне нелётной погоды]] / ''Novēli man lidojumam nelabvēlīgu laiku'' — [[Брасла, Варис|Варис Брасла]] * [[Вечерний вариант]] / ''Vakara variants'' — [[Ритенберга, Дзидра|Дзидра Ритенберга]] * [[Жаворонки (фильм)|Жаворонки]] / ''Cīrulīši'' — [[Дункерс, Ольгерт|Ольгерт Дункерс]] * [[Лето было только день]] / ''Vasara bija tikai vienu dienu'' — [[Крыловс, Петерис|Петерис Крыловс]] * [[Испанский вариант (фильм)|Испанский вариант]] / ''Spāņu variants'' — [[Лацис, Эрик|Эрик Лацис]] * [[Три дня на размышление]] / ''Trīs dienas pārdomām'' — [[Калныньш, Роланд|Роланд Калныньш]] '''1981''' * [[Не будь этой девчонки... (фильм)|Не будь этой девчонки…]] / ''Ja nebūtu šī skuķa…'' — [[Пикс, Рихард|Рихард Пикс]] * [[На грани веков (фильм)|На грани веков]] / ''Laikmetu griežos'' — [[Пиесис, Гунар|Гунар Пиесис]] * [[Лимузин цвета белой ночи]] / ''Limuzīns jāņu nakts krāsā'' — [[Стрейч, Янис|Янис Стрейч]] * [[Следствием установлено]] / ''Izmeklēšanā noskaidrots'' — [[Неретниеце, Ада|Ада Неретниеце]] * [[Помнить или забыть]] / ''Atcerēties vai aizmirst'' — [[Стрейч, Янис|Янис Стрейч]] * [[Игра (фильм, 1981)|Игра]] / ''Spēle'' — [[Криевс, Арвидс|Арвид Криевс]] * [[Долгая дорога в дюнах (фильм)|Долгая дорога в дюнах]] / ''Ilgais ceļš kāpās'' — [[Бренч, Алоиз Алоизович|Алоиз Бренч]] '''1982''' * [[Таран (фильм)|Таран]] / ''Tarāns'' — [[Цилинский, Гунар|Гунар Цилинский]] * [[Голова Тереона]] / ''Tereona galva'' — [[Брасла, Варис|Варис Брасла]] * [[Личная жизнь Деда Мороза]] / ''Salavecīša personīgā dzīve'' — [[Розенбергс, Андрис|Андрис Розенбергс]] * [[Блюз под дождём (фильм)|Блюз под дождём]] / ''Lietus blūzs'' — [[Дункерс, Ольгерт|Ольгерт Дункерс]] * [[Моя семья (фильм, 1982)|Моя семья]] / ''Mana ģimene'' — [[Крыловс, Петерис|Петерис Крыловс]] * [[Самая длинная соломинка]] / ''Pats garākais salmiņš'' — [[Ритенберга, Дзидра|Дзидра Ритенберга]] * [[Краткое наставление в любви (фильм)|Краткое наставление в любви]] / ''Īsa pamācība mīlēšanā'' — [[Кренбергс, Имантс|Имант Кренберг]] * [[Забытые вещи]] / ''Aizmirstās lietas'' — [[Бейнерте, Вия|Вия Бейнерте (Рамане)]] '''1983''' * [[Чужие страсти]] / ''Svešās kaislības'' — [[Стрейч, Янис|Янис Стрейч]] * [[Каменистый путь]] / ''Akmeņainais ceļš'' — [[Калныньш, Роланд Юльевич|Роланд Калныньш]] * [[Оборотень Том]] / ''Vilkatis Toms'' — [[Лацис, Эрик|Эрик Лацис]] * [[Мираж (фильм, 1983)|Мираж]] / ''Mirāža'' — [[Бренч, Алоиз Алоизович|Алоиз Бренч]] * [[Погода на август (фильм)|Погода на август]] / ''Laika prognoze augustam'' — [[Лочмеле, Луция|Луция Лочмеле]] * [[Сад с призраком]] / ''Dārzs ar spoku'' — [[Дункерс, Ольгерт|Ольгерт Дункерс]] * [[Три лимона для любимой (фильм)|Три лимона для любимой]] / ''Trīs citorni mīlotajai'' — О. Розенбергс * [[Выстрел в лесу]] / ''Šāviens mežā'' — [[Пикс, Рихард|Рихард Пикс]] '''1984''' * [[Нужна солистка]] / ''Vajadzīga soliste'' — [[Земель, Геннадий Фрицевич|Геннадий Земель]] * [[Долг в любви]] / ''Parāds mīlestībā'' — [[Брасла, Варис|Варис Брасла]] * [[Когда сдают тормоза]] / ''Kad bremzes netur'' — [[Цилинский, Гунар|Гунар Цилинский]] * [[Малиновое вино (фильм)|Малиновое вино]] / ''Aveņu vīns'' — [[Криевс, Арвидс|Арвидс Криевс]] * [[Фронт в отчем доме]] / ''Fronte tēva pagalmā'' — [[Лацис, Эрик|Эрик Лацис]] * [[Последний визит (фильм)|Последний визит]] / ''Pēdējā vizīte'' — [[Неретниеце, Ада|Ада Неретниеце]] * [[Дверь, открытая для тебя (фильм)|Дверь, открытая для тебя]] / ''Durvis, kas tev atvērtas'' — [[Крыловс, Петерис|Петерис Крыловс]] * [[Мой друг Сократик]] / ''Mans draugs Sokrātiņš'' — [[Розенбергс, Андрис|Андрис Розенбергс]] '''1985''' * [[Чужой случай (фильм)|Чужой случай]] / ''Svešs gadījums'' — [[Ритенберга, Дзидра|Дзидра Ритенберга]] * [[Двойной капкан (фильм)|Двойной капкан]] / ''Dubultslazds'' — [[Бренч, Алоиз Алоизович|Алоиз Бренч]] * [[Матч состоится в любую погоду (фильм)|Матч состоится в любую погоду]] / ''Spēle notiks tik un tā'' — [[Калныньш, Роланд|Роланд Калныньш]] * [[Проделки сорванца]] / ''Emīla nedarbi'' — [[Брасла, Варис|Варис Брасла]] * [[Свидание на млечном пути (фильм)|Свидание на млечном пути]] / ''Tikšanās uz piena ceļa'' — [[Стрейч, Янис|Янис Стрейч]] * [[Последняя индульгенция]] / ''Pēdējā indulgence'' — [[Неретниеце, Ада|Ада Неретниеце]] * [[Мальчик-с-пальчик (фильм, 1985)|Мальчик-с-пальчик]] / ''Sprīdītis'' — [[Пиесис, Гунар|Гунар Пиесис]] '''1986''' * [[Двойник (фильм, 1986)|Двойник]] / ''Dubultnieks'' — [[Пикс, Рихард|Рихард Пикс]] * [[В заросшую канаву легко падать]] / ''Aizaugušā grāvī viegli krist'' — [[Стрейч, Янис|Янис Стрейч]] * [[Коронный номер (фильм)|Коронный номер]] / ''Kroņa numurs'' — [[Кренбергс, Имантс|Имант Кренбергс]] * [[Объезд (фильм, 1986)|Объезд]] / ''Apbraucamais ceļš'' — [[Лацис, Эрик|Эрик Лацис]] * [[Последний репортаж]] / ''Pēdējā reportāža'' — [[Ритенберга, Дзидра|Дзидра Ритенберга]] * [[Он, она и дети]] / ''Viņš, viņa un bērni'' — Олег Розенбергс и [[Дункерс, Ольгерт|Ольгерт Дункерс]] * [[Свечка, яркая как солнце]] / ''Saulessvece'' — [[Лочмеле, Луция|Луция Лочмеле]] * [[Страх (фильм, 1986)|Страх]] / ''Bailes'' — [[Цилинский, Гунар|Гунар Цилинский]] '''1987''' * [[Человек свиты (фильм)|Человек свиты]] / ''Svītas cilvēks'' — [[Розенбергс, Андрис|Андрис Розенберг]] * [[Фотография с женщиной и диким кабаном]] / ''Fotogrāfija ar sievieti un mežakuili'' — [[Криевс, Арвидс|Арвидс Криевс]] * [[Если мы всё это перенесём]] / ''Ja mēs to visu pārcietīsim'' — [[Калныньш, Роланд Юльевич|Роланд Калныньш]] * [[Стечение обстоятельств (фильм)|Стечение обстоятельств]] / ''Apstākļu sakritība'' — [[Бейнерте, Вия|Вия Бейнерте (Рамане)]] * [[Этот странный свет (фильм)|Этот странный свет]] / ''Dīvainā mēnessgaisma'' — [[Цилинский, Гунар Альфредович|Гунар Цилинский]] * [[Айя (фильм)|Айя]] / ''Aija'' — [[Брасла, Варис|Варис Брасла]] * [[Легко ли быть молодым? (фильм, 1986)|Легко ли быть молодым?]] / ''Vai viegli but jaunam?''— [[Подниекс, Юрис|Юрис Подниекс]] '''1988''' * [[Виктория (фильм)|Виктория]] / ''Viktorija'' — [[Дункерс, Ольгерт|Ольгерт Дункерс]] * [[Всё нормально (фильм)|Всё нормально]] / ''Viss kārtībā'' — [[Олег Розенбергс]] * [[Поворот сюжета (фильм)|Поворот сюжета]] / ''Sižeta pagrieziens'' — [[Крыловс, Петерис|Петерис Крыловс]] * [[Мель (фильм)|Мель]] / ''Sēklis'' — [[Лацис, Эрик|Эрик Лацис]] * [[Гадание на бараньей лопатке]] / ''Zīlēšana uz jēra lāpstiņas'' — [[Неретниеце, Ада|Ада Неретниеце]] * [[О любви говорить не будем]] / ''Par mīlestību pašreiz nerunāsim'' — [[Брасла, Варис|Варис Брасла]] * [[Чужой (фильм, 1988, Рижская киностудия)|Чужой]] / ''Svešais'' — [[Лочмеле, Луция|Луция Лочмеле]] * [[Дом без выхода (фильм, 1988)|Дом без выхода]] / ''Māja bez izejas'' — [[Ритенберга, Дзидра|Дзидра Ритенберга]] '''1989''' * [[Песня, наводящая ужас (фильм)|Песня, наводящая ужас]] / ''Carmen Horrendum'' — [[Стрейч, Янис|Янис Стрейч]] * [[Латыши? (фильм)|Латыши?]] / ''Latvieši?'' — [[Земель, Геннадий Фрицевич|Геннадий Земель]] * [[Судьбинушка (фильм)|Судьбинушка]] / ''Dzīvīte'' — [[Фрейманис, Айварс|Айварс Фрейманис]] * [[Семья Зитаров (фильм)|Семья Зитаров]] / ''Zītaru dzimta'' — [[Бренч, Алоиз Алоизович|Алоиз Бренч]] * [[Дни человека (фильм)|Дни человека]] / ''Cilvēka dienas'' — J.Paškevičs * [[Тапёр (фильм)|Тапёр]] / ''Tapers'' — [[Калныньш, Роланд Юльевич|Роланд Калныньш]] === 2000 === '''2000''' * [[Мистерия старой управы]] / ''Vecās pagastmājas mistērija'' — [[Стрейч, Янис|Янис Стрейч]] == Асархавсем == {{асăрхавсем}} == Литература == * {{РЭ|362-363}} == Каçăсем == * [http://www.studio.lv/index.php?&4 Официаллă сайт] * http://www.diena.lv/latvija/zinas/tiesa-atzist-km-autortiesibas-uz-padomju-laikos-uznemtajam-973-filmam-14012168 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305193014/http://www.diena.lv/latvija/zinas/tiesa-atzist-km-autortiesibas-uz-padomju-laikos-uznemtajam-973-filmam-14012168 |date=2016-03-05 }} * https://web.archive.org/web/20140910195855/http://rigaskinostudija.ru/o-kinostudii.html {{Раççей тата совет кинокомпанисем}} [[Категори:Рига киностудийĕ|*]] [[Категори:Мультипликаци студисем]] [[Категори:СССР кинокомпанисем]] [[Категори:Латви кинокомпанисем]] [[Категори:Межциемс]] 0edlyfvjog660r8k90zuyt5a8xd1qco 0 79558 875776 870989 2026-07-23T10:47:32Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875776 wikitext text/x-wiki :{{çавăн пекех|Пĕрлĕх ăславĕсем}} '''Гуманитарилле ăславсем''' ({{lang-la2|humanus}} — çынла, {{lang-la2|homo}} — çын) — [[çын]]па тата вăл пĕрлĕхре ыттисемпе еплерех пурăнни-ĕçлени енĕпе çыхăннă ăславсем. Вĕсем [[Схоластика|схоластикăн]] малалли тăсăмĕ пек çуралнă. [[Тĕпчев объекчĕ]] тата унăн япали, [[методологи]]йĕ тĕлĕшпе [[пĕрлĕх ăславĕсем]]пе пĕр е çывăх, çапла вара вĕсем [[çутçанталăк ăславĕсем]]пе тата [[абстрактлă ăславсем]]пе япала тата метод [[критери]]йĕсене кура хирĕçлевленеççĕ. == Вуламалли == *История и философия науки: История культурологии / Ред. Огурцов А. П., — М.: Гардарики, 2006 ==Каçăсем== *[http://icrhs.tsukuba.ac.jp/en/ Institute for Comparative Research in Human and Social Sciences (ICR) – Japan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160415202647/http://icrhs.tsukuba.ac.jp/en/ |date=2016-04-15 }} *[http://www.amacad.org/ The American Academy of Arts and Sciences – US] *[http://www.humanitiesindicators.org/ Humanities Indicators – US] *[http://www.nhc.rtp.nc.us/ National Humanities Center – US] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070707222602/http://www.nhc.rtp.nc.us/ |date=2007-07-07 }} *[http://www.hums.org.uk/ The Humanities Association – UK] *[http://www.nhalliance.org/ National Humanities Alliance] *[http://www.neh.gov/ National Endowment for the Humanities – US] *[http://www.humanities.org.au/ Australian Academy of the Humanities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110422092924/http://www.humanities.org.au/ |date=2011-04-22 }} *[http://www.nhinet.org/ National ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110503231214/http://www.nhinet.org/ |date=2011-05-03 }} *[http://www.humanitiescommission.org/ American Academy ''Commission on the Humanities and Social Sciences''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170504000637/http://www.humanitiescommission.org/ |date=2017-05-04 }} *[http://journalofdigitalhumanities.org/1-2/games-and-historical-narratives-by-jeremy-antley/ "Games and Historical Narratives" by Jeremy Antley – Journal of Digital Humanities] *[http://www.thevalueofthehumanities.com Film about the Value of the Humanities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191107175425/http://thevalueofthehumanities.com/ |date=2019-11-07 }} {{Ăслăх}} [[Категори:Ăславсем]] [[Категори:Гуманитарилле ăславсем]] [[Категори:Культура]] rjpx292rev61z40t0q1wuy4c13imvca 2 80544 875771 875490 2026-07-22T19:21:30Z Max Tenche 25572 /* Чӑваш Википедийӗ */ 875771 wikitext text/x-wiki [[File:2024_Wikipedia_Asian_Month_Barnstar.png|100px|thumb|right|[[Википеди:Ази уйӑхӗ 2024|2024 Ази уйӑхӗн]] хутшӑнаканӗ]] '''Max Tenche''', '''Макс Тӗнче''', [[Чăваш Википедийĕ|Чӑваш Википедийӗн]] хутшӑнаканӗ. Тӳрӗ куҫару тумастӑп! <code> '''Ӑӑ Ӗӗ Ҫҫ Ӳӳ'''</code> — сас паллисемпе '''ҫырмалла'''!<br> <code>Ăă Ĕĕ Çç Ÿÿ</code> — сас паллисем '''йӑнӑшлӑ'''. {{babel|cv|ru|en-3|uk-2}} == Алфавит == РФ-н <small>''11.12.2002 № 165-ФЗ «О внесении дополнения в статью 3 Закона Российской Федерации „О языках народов Российской Федерации“»''<ref>{{Cite web|title=Федеральный закон "О внесении дополнения в статью 3 Закона Российской Федерации "О языках народов Российской Федерации" от 11.12.2002 N 165-ФЗ (принят ГД ФС РФ 15.11.2002)|url=https://duma.consultant.ru/documents/737567?items=100|website=duma.consultant.ru|access-date=2022-03-21|lang=ru}}</ref> (текен "Закон о единой графической основе")</small> тата <small>''25.10.1991 N 1807-1 "О языках народов Российской Федерации" ''<ref>{{Cite web|title=Статья 3. Правовое положение языков / КонсультантПлюс|url=https://www.consultant.ru/document/cons_doc_LAW_15524/87d691fc3a1a728928230fb7aa6bbab7e23342fc/|website=www.consultant.ru|access-date=2022-03-21|archive-date=2021-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210814135915/http://www.consultant.ru/document/cons_doc_LAW_15524/87d691fc3a1a728928230fb7aa6bbab7e23342fc/|deadlink=no}}</ref></small> саккунӗсемпе тата <small>Юникодӑн официаллӑ хучӗпе<ref>[https://www.unicode.org/charts/PDF/U0400.pdf Юникодӑн официаллӑ хучӗ]</ref></small> [[Чӑваш чӗлхи]] '''[[кирилл ҫырулӑхӗ]]''' усӑ курать. '''{{Чӑваш алфавичӗ}}''' == Чӑваш Википедийӗ == [[Чӑваш Википедийӗ]]н [[Википеди:Тарăнăш|тарӑнӑшӗ]]: '''{{Depth|cv|6}}'''= {{#expr: {{NUMBEROF|EDITS|cv}}/{{NUMBEROF|PAGES|cv}} round 6}} × {{#expr: ({{NUMBEROF|PAGES|cv}}-{{NUMBEROF|ARTICLES|cv}})^2/{{NUMBEROF|ARTICLES|cv}}^2 round 6}}. * Тӳрлетӳсен йышӗ: '''{{NUMBEROF|EDITS|cv}}''' * Страницӑсен йышӗ: '''{{NUMBEROF|PAGES|cv}}''' * Статьясен йышӗ: '''{{NUMBEROF|ARTICLES|cv}}''' Ытти [[тӗрӗксем|тӗрӗк]] википедисенчи статьясен йышӗ тата вӗсен тарӑнӑшӗ:<br> {| class="wikitable" ! Википеди!!Статьясен йышӗ!!Тарӑнӑш |- |[[Тутар Википедийĕ]] || ''{{NUMBEROF|ARTICLES|tt}}''||{{Depth|tt|2}} |- |[[Турккӑ Википедийӗ]]|| ''{{NUMBEROF|ARTICLES|tr}}''||{{Depth|tr|2}} |- |[[Узбек Википедийĕ]]|| ''{{NUMBEROF|ARTICLES|uz}}''||{{Depth|uz|2}} |- |[[Кӑнтӑр Азербайджан Википедийӗ]]|| ''{{NUMBEROF|ARTICLES|azb}}''||{{Depth|azb|2}} |- |[[Казах Википедийĕ]]|| ''{{NUMBEROF|ARTICLES|kk}}''||{{Depth|kk|2}} |- |[[Азербайджан Википедийĕ]]|| ''{{NUMBEROF|ARTICLES|az}}''||{{Depth|az|2}} |- |[[Кăркăс Википедийĕ]] || ''{{NUMBEROF|ARTICLES|ky}}''||{{Depth|ky|2}} |- |[[Пушкăрт Википедийĕ]] || ''{{NUMBEROF|ARTICLES|ba}}''||{{Depth|ba|2}} |- |[[Крым-тутар Википедийĕ]] || ''{{NUMBEROF|ARTICLES|crh}}''||{{Depth|crh|2}} |- |[[Саха Википедийĕ]] || ''{{NUMBEROF|ARTICLES|sah}}''||{{Depth|sah|2}} |- |[[Каракалпак Википедийӗ]] || ''{{NUMBEROF|ARTICLES|kaa}}''||{{Depth|kaa|2}} |- |[[Уйгур Википедийӗ]] || ''{{NUMBEROF|ARTICLES|ug}}''||{{Depth|ug|2}} |- |[[Туркмен Википедийӗ]] || ''{{NUMBEROF|ARTICLES|tk}}''||{{Depth|tk|2}} |- |[[Тыва Википедийĕ]] || ''{{NUMBEROF|ARTICLES|tyv}}''||{{Depth|tyv|2}} |- |[[Гагауз Википедийĕ]]|| ''{{NUMBEROF|ARTICLES|gag}}''||{{Depth|gag|2}} |- |[[Карачай-Балкар Википедийĕ]] || ''{{NUMBEROF|ARTICLES|krc}}''||{{Depth|krc|2}} |- |[[Алтай Википедийӗ]] || ''{{NUMBEROF|ARTICLES|alt}}''||{{Depth|alt|2}} |} == Статьясем == {{main|Хутшăнакан:Max Tenche/ҪЫРНӐ СТАТЬЯСЕН ЯТ-ЙЫШӖ}} == Каҫӑсем == * [https://64.rosstat.gov.ru/storage/mediabank/NXk1R9IJ/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%B8+%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%89%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5.pdf 2010ҫ Сарӑту облаҫӗ] * [https://sozdik.kz/ru/dictionary/translate/kk/ru/%D0%BA%D1%96%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B5/ Каз-Выр сӑмахсарӗ] *[http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kchy_0_0000067.pdf Чӑваш-Турккӑ-Вырӑс калаҫу кӗнеки] == Урӑхли == === Шаблонсем: === ==== Хатӗрсем ==== *[[Шаблон:Кӳршӗ хуласем]] *[[Шаблон:Автонумераци]] (+[[Шаблон:Автонумераци/Документаци|doc]]) *[[Шаблон:Scriptsource]] *[[Шаблон:Ан пӑтраштарӑр2]] *[[Шаблон:Вырнаҫтару2]] (+[[Шаблон:Вырнаҫтару2/Документаци|doc]]) *[[Шаблон:ЕІУ]] *[[Шаблон:Бсокр]] *[[Шаблон:Публикаци/место]] *[[Шаблон:ЕСУ]] *[[Шаблон:UKR-EnumPopEstimate2021]] *[[Шаблон:Кӗске дата]] *[[Шаблон:Украинӑри облаҫ]] (+[[Шаблон:Украинӑри облаҫ/Документаци|doc]]) *[[Шаблон:УПУ]] *[[Шаблон:Узбекистанӑн администрациллӗ-территориллӗ картти]] *[[Шаблон:Lex.uz]] *[[Шаблон:Ref]] *[[Шаблон:Ref-uz]] *[[Шаблон:Ҫӳрев ярӑмӗ2]] *[[Шаблон:Каракалпакстан]] *[[Шаблон:Операциллӗ план]] (+[[Шаблон:Операциллӗ план/Документаци|doc]]) *[[Шаблон:ПВ64]] (+[[Шаблон:ПВ64/Документаци|doc]]) *[[Шаблон:Космослӑ вӗҫев экипажӗ]] (+[[Шаблон:Космослӑ вӗҫев экипажӗ/Документаци|doc]]) *[[Шаблон:Суйлав карточки]] *[[Шаблон:Парти2]] (+[[Шаблон:Парти2/Документаци|doc]]) *[[Шаблон:No2]] *[[Шаблон:Yes2]] *[[Шаблон:Category see also]] ==== Ят-йышсем ==== === Модульсем === *[[Модуль:Statistical/RUS-ALI]] *[[Модуль:Statistical/RUS-SAR]] (+[[Модуль:Statistical/RUS-SAR/doc|doc]]) *[[Модуль:Tables]] *[[Модуль:BaseConvert]] *[[Модуль:Statistical/RUS-BAS]] *[[Модуль:Statistical/RUS-KOS]] *[[Модуль:Statistical/RUS-LIP]] *[[Модуль:Check for conflicting parameters]] *[[Модуль:Hatnote]] === Кодировкӑсем === *[[Кирилл ҫырулӑхӗ]]н кодировки: '''[[Ӑ|Ӑӑ]] {{*}} [[Ӗ|Ӗӗ]] {{*}} [[Ҫ|Ҫҫ]] {{*}} [[Ӳ|Ӳӳ]]''' *[[Латин ҫырулӑхӗ]]н кодировки: '''[[Ă|Ăă]] {{*}} [[Ĕ|Ĕĕ]] {{*}} [[Ç|Çç]] {{*}} [[Ÿ|Ÿÿ]]''' === Чи вӑрӑм статьясем === * [[Ятарлă:Длинные страницы]] === Улшӑнусем === * [[Ятарлă:Свежие правки]] == Проектсем == * Доможаков (аал) == Асӑрхавсем == {{Асăрхавсем}} [[crh:Qullanıcı:Max Tenche]] [[en:User:Max Tenche]] [[ru:Участник:Max Tenche]] [[uk:Користувач:Max Tenche]] [[uz:Foydalanuvchi:Max Tenche]] s41ru9l7590ofo5b32kf19r0h2czh0p 0 102925 875739 748627 2026-07-21T14:20:13Z Ellodanis5 17302 875739 wikitext text/x-wiki {{Викисловарь|çăк}} '''Çăк''': * [[Çăк]] — пĕр вырăнтан тепĕр вырăна куçарнин объекчĕ. ** [[Çăк|Çĕклем]] * [[Çăк (дайвинг)]] — йывăрăш тĕлешпе калибрланă хурçă е тăхлан брикет. * [[Çăк (трнспорт)]] ;[[Хушамат]] * [[Груз Александр Яковлевич]] (1904—?) ;Фильмсем * «[[Çăк (фильм, 2009)]]» * «[[Çăк (фильм, 2011)]]»<ref>{{cite web |author= |url=https://www.imdb.com/title/tt1507261/ |title=Груз (2011) / ''Cargo'' |lang=en |website=imdb.com |publisher=[[Internet Movie Database]] |date=2011 |accessdate=2020-08-04}}</ref>. * «[[Çăк (фильм, 2012)]]»<ref>[https://www.ntv.ru/serial/gruz/about/35640/ Груз. О сериале] // Телекомпания НТВ</ref>. == Çавăн пекех == * [[Çăк 200]] * «[[Çăк 200 (фильм)|Груз 200]]» * [[Çăк 300]] * [[Грус]] * [[Çăкçă]] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} {{disambig}} [[Категори:Тĕрлĕ пĕлтерĕшлисем]] [[Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем]] gebqdmeaszidnyrvqnnizzf89shyyhw 875740 875739 2026-07-21T14:20:34Z Ellodanis5 17302 875740 wikitext text/x-wiki {{Викисловарь|çăк}} '''Çăк''': * [[Çăк]] — пĕр вырăнтан тепĕр вырăна куçарнин объекчĕ. ** [[Çăк|Çĕклем]] * [[Çăк (дайвинг)]] — йывăрăш тĕлешпе калибрланă хурçă е тăхлан брикет. * [[Çăк (транспорт)]] ;[[Хушамат]] * [[Груз Александр Яковлевич]] (1904—?) ;Фильмсем * «[[Çăк (фильм, 2009)]]» * «[[Çăк (фильм, 2011)]]»<ref>{{cite web |author= |url=https://www.imdb.com/title/tt1507261/ |title=Груз (2011) / ''Cargo'' |lang=en |website=imdb.com |publisher=[[Internet Movie Database]] |date=2011 |accessdate=2020-08-04}}</ref>. * «[[Çăк (фильм, 2012)]]»<ref>[https://www.ntv.ru/serial/gruz/about/35640/ Груз. О сериале] // Телекомпания НТВ</ref>. == Çавăн пекех == * [[Çăк 200]] * «[[Çăк 200 (фильм)|Груз 200]]» * [[Çăк 300]] * [[Грус]] * [[Çăкçă]] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} {{disambig}} [[Категори:Тĕрлĕ пĕлтерĕшлисем]] [[Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем]] fo8h1qiwzw1zjxobjmgh9p47yy3lw1c 0 114831 875745 875717 2026-07-22T09:06:45Z Max Tenche 25572 /* Утӑ */ 875745 wikitext text/x-wiki {{Çулсем|2024|XX ĕмĕр|XXI ĕмĕр|XXII ĕмĕр}} '''2024 ҫул (икӗ пин те ҫирӗм тӑваттӑмӗш ҫул)''' — [[Кӗркури календарӗ]]пе — [[йӗкӗр ҫул]]. 2024 ҫул [[тунтикун]]ран пуҫланнӑ. Вӑл пирӗн эрӑн 2024-мӗш ҫулӗ. Вӑл 3-мӗш пин ҫулӑн [[XXI ӗмӗр]]ӗн 3-мӗш вун ҫулӑн 4-мӗш ҫулӗ, вӑл [[2020-мӗш ҫулсем|2020-мӗш ҫулсен]] 5-мӗш ҫулӗ. [[Чӑваш Республики]]нче вӑл '''[[Экологи]] культурин тата [[ҫутҫанталӑк]]па перекетлӗ усӑ курмалли ҫулталӑк'''<ref>[https://minpriroda.cap.ru/action/activity/2024-god-god-ekologicheskoj-kuljturi-i-berezhnogo ЧР ҫутҫанталӑк министрлӗхӗн сайчӗ]{{Ĕçлемен каçă|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://glava.cap.ru/doc/laws/2023/09/04/decree-120 Чӑваш Енӗн Пуҫлӑхӗн указӗ]{{Ĕçлемен каçă|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[ПНО]] йышӑнӑвӗпе ку ''[[Тӗве]]сен тӗнчери ҫулталӑкӗ''<ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/ru/sections/observances/international-years/|title=Международные годы|date=2015-01-06|publisher=www.un.org|lang=ru|accessdate=2020-01-13|archive-date=2020-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200113135546/https://www.un.org/ru/sections/observances/international-years/|url-status=live}}</ref>. [[Белоруси]]ре вӑл килӗшӳ, пултару та пахалӑх ҫулталӑкӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=_duWFEBChO0|title=Лукашенко объявил 2024-й Годом качества в Беларуси|lang=ru-RU|access-date=2023-09-30}}</ref>. [[Раҫҫей]]ре вӑл этеплӗх, ӳнер, кил-йыш та спорт ҫулталӑкӗ<ref>{{Cite web|url=https://ognov.ru/2024-god-obyavlen-prezidentom-godom-razvitiya-v-rossii/|title=2024 год объявлен президентом годом российской культуры и искусства|lang=ru-RU|last=controlistr|website=ognov.ru|date=2023-09-06|access-date=2023-10-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20231122/semya-1911067078.html|title=Путин объявил 2024 год годом семьи|lang=ru-RU|author=|website=РИА Новости|date=2023-11-21|access-date=2023-11-22|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/sport/19062137|title=Путин поддержал идею возобновления спортивных парадов на Красной площади|website=TACC|access-date=2023-12-17}}</ref>. [[Пӑхӑнман Патшалӑхсен Пӗрлешӗвӗ]]нче вӑл [[ниме]] юхӑмӗн ҫулталӑкӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.gosrf.ru/2024-god-stanet-godom-volonterskogo-dvizheniya-v-sng/|title=2024 год станет Годом волонтерского движения в СНГ|lang=ru-RU|first=Галатея|last=Петрова|website=Регионы России|date=2023-06-08|access-date=2023-10-08}}</ref>. == Пулса иртнӗ == === Кӑрлач === * [[Кӑрлач, 1]]: ** [[Тури Карабах]] [[Азербайджан]] йышне вӗҫлесе интеграциленӗ, [[Тури Карабах Республики]] пӑрахӑҫ кӑларнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/politics/2023/09/28/17653861.shtml|title=Республика Нагорный Карабах прекращает существование. Половина жителей бежали в Армению|lang=ru|website=Газета.Ru|date=2023-09-28|access-date=2023-10-01}}</ref>. ** [[Бразили]] [[ОПЕК+]] йӗркелӗве кӗнӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/business/934125|title=Источник сообщил, что Бразилия присоединится к ОПЕК+ с 2024 года|lang=ru|website=Interfax.ru|date=2023-11-30|access-date=2023-12-01}}</ref>. ** [[Египет]], [[Иран]], [[Пӗрлешӗннӗ Арап Эмирачӗсем]], [[Сауд Аравийĕ]] те [[Эфиопи]] [[БРИКС]]а кĕнĕ<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/18574863|title=В БРИКС в 2024 году войдут шесть новых стран|website=TACC|access-date=2023-10-01}}</ref>. ** [[Раҫҫей]]ри [[Чернобыль инкекӗ|Отчуждени зони]] пӑрахӑҫ кӑларнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/642740b89a79477b90634812|title=В России не станет зоны отчуждения|lang=ru|website=РБК|date=2023-04-01|access-date=2023-12-28}}</ref>. ** [[Steam]]-ӗн пулӑшу пултарни [[Windows 7]], [[Windows 8|8]], [[Windows 8.1|8.1]] валли вӗҫленӗ<ref>{{Cite web|url=https://steamcommunity.com/discussions/forum/26/3821910251180452380/|title=Steam перестанет работать на windows 7 :: Русскоязычный Форум|lang=ru|website=steamcommunity.com|access-date=2023-12-31}}</ref>. ** [[Япони тинӗсӗ]]нчи [[Япони тинӗсӗнчи ҫӗр чӗтрени (2024)|ҫӗр чӗтрени]], [[Япони]]ре 7,6-ччен магнитудӑллӑ ҫӗр чӗтрени пулнӑ. 73 ҫын вилнӗ<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/proisshestviya/19670537|title=Число жертв землетрясений в Японии увеличилось до 73|website=TACC|access-date=2024-01-03}}</ref>. ** [[Эфиопи]] [[Сомалиленд]]па [[Бербера]] порчӗн пӗтӗм усӑ курни валли килӗшӳ ҫырнӑ. Тата, Эфиопи Сомалилендӗн никамран пӑхӑнманлӑхне йышӑнчӗ, вӑл пӗрремӗш ҫӗр-шыв куна тунӑ пулса тӑнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/landlocked-ethiopia-signs-pact-use-somalilands-red-sea-port-2024-01-01/|title=Ethiopia signs pact to use Somaliland's Red Sea port|website=Reuters|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 2]]: ** [[Корей Республики]]нчи 3 уйӑх [[Корей Республикинчи парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]ччен [[Тобуро Демократи партийӗ]]н пуҫлӑхӗ [[Ли Джэмён|Ли Чжэ Мён]] ҫине [[Ли Джэмён ҫине вӗлерме тапӑнни|вӗлерме тапӑнни]] пулнӑ, унӑн мӑйне ҫӗҫӗпе амантнӑ<ref>{{Cite news|title=В Южной Корее совершено покушение на лидера оппозиции|url=https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2024/01/02/1013861-v-yuzhnoi-koree-pokushenie|website=Ведомости|access-date=2024-01-04|lang=ru}}</ref>. ** [[Маршалл утравӗсенчи пӗтӗм суйлав (2023)|Маршалл утравӗсенче пӗтӗм суйлавӗ]]: [[Маршалл утравӗсен саккун тӑвакан канашӗ]] [[Хайн Хильда|Хайн Хильдӑна]] президент иккӗмӗш хутпа суйланӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/505980/hilda-heine-sworn-in-as-president-of-the-marshall-islands|title=Hilda Heine sworn in as President of the Marshall Islands|lang=en-nz|website=RNZ|date=2024-01-03|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 3]] – [[Иран]]ти [[Керман теракчӗ|Керман масарӗнче теракт]] пулнӑ<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240103/terakt-1919604739.html|title=Путин выразил властям Ирана соболезнования после теракта в Кермане|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=20240103T1814|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 7]] – [[Бангладешри парламент суйлавӗ (2024)|Бангладешри парламент суйлавӗ]] пулнӑ<ref>{{Cite web|url=http://cikrf.ru/news/cec/54382/|title=Андрей Шутов принял участие в международном наблюдении за парламентскими выборами в Народной Республике Бангладеш|website=cikrf.ru|access-date=2024-01-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://bdnews24.com/bangladesh/5ps4txfm44|title=Bangladesh Election Commission schedules parliamentary polls for Jan 7|lang=en|first=Senior|last=Correspondent|website=bdnews24.com|access-date=2024-01-13}}</ref><ref>{{Cite news|title=Bangladesh election: PM Sheikh Hasina wins fourth term in controversial vote|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-67889387|date=2024-01-07|access-date=2024-01-13|lang=en-GB}}</ref>. * [[Кӑрлач, 8]] – [[Astrobotic Technology]] компанийӗ [[Peregrine (лартмалли модуль)|Перегрин]] коммерци уйӑха лартмалли модулне вӗҫтерсе яни тунӑ. Вӗҫтерсе яни ҫӗнӗ [[Vulcan (ракета-йӑтакан)|Vulcan]] ракета-йӑтакан пулӑшпа тунӑ<ref>{{Cite web|url=https://spacenews.com/vulcan-centaur-launches-peregrine-lunar-lander-on-inaugural-mission/|title=Vulcan Centaur launches Peregrine lunar lander on inaugural mission|lang=en-US|first=Jeff|last=Foust|website=SpaceNews|date=2024-01-08|access-date=2024-01-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/kosmos/19686899|title=ULA запустила к Луне ракету Vulcan с модулем Peregrine|website=TACC|access-date=2024-01-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.astrobotic.com/astrobotics-peregrine-launches-to-the-moon/|title=Astrobotic’s Peregrine Launches to the Moon|lang=en-US|last=alivia|website=Astrobotic|date=2024-01-08|access-date=2024-01-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-science-heads-to-moon-on-first-us-private-robotic-artemis-flight/|title=NASA Science Heads to Moon on First US Private Robotic Artemis Flight - NASA|lang=en-US|access-date=2024-01-08}}</ref>. * [[Кӑрлач, 9]] – [[Los Choneros]] картелӗн лидерӗ тӗрмерен тухса тарнӑран [[Эквадор]] президенчӗ [[Нобоа Даниэль|Даниэль Нобоа]] ҫӗр-шывра черетсӗр лару-тӑру йышӑннӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.kp.ru/online/news/5621351/|title=Президент Эквадора Нобоа ввёл режим внутреннего вооружённого конфликта в стране|lang=ru|first=|last=|website=kp.ru|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 11]] – Полици ӗҫлекенӗсемпе салтаксем валли ӗҫ укҫи суса тухнин йӑнӑшӗнчен [[Папуа — Ҫӗнӗ Гвиней]]ри [[Папуа — Ҫӗнӗ Гвинейри йӗркесӗрлӗхсем (2024)|йӗркесӗрлӗхсем]] пур ҫӗр-шыв тӑрӑх сиксе тухнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/506478/at-least-10-dead-after-looting-fires-on-port-moresby-s-darkest-day|title=At least 10 dead after looting, fires on Port Moresby's 'darkest day'|lang=en-nz|website=RNZ|date=2024-01-11|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 12]] – [[АПШ]]па [[Аслӑ Британи]] [[Йемене авиатапӑсем (2024)|Йемене авиатапӑсене]] тума пуҫланӑ та (ӗлӗкхине АПШ ҫакна тума пуҫланӑ)<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/us-britain-strikes-houthi-yemen-rcna133576|title=U.S. and Britain launch strikes against Houthi rebel targets in Yemen|lang=en|website=NBC News|date=2024-01-12|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 13]] – [[Китай Республикинчи президент суйлавӗ (2024)|Тайваньти президент суйлавӗ]]: [[Лай Циндэ]] 40% сасӑсемпе ҫӗнтернӗ<ref>{{Cite news|title=Taiwan elects Lai Ching-te, from incumbent pro-sovereignty party, as president|first=Helen|last=Davidson|url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/13/taiwan-ruling-partys-lai-ching-te-wins-presidential-election|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2024-01-13|access-date=2024-01-13|lang=en-GB}}</ref>. * [[Кӑрлач, 14]] – [[Маргрете II]] [[Дани]]н король хӗрӗ патшаран тухнӑ. [[Фредерик X]] Данин ҫӗнӗ королӗ патшана ларнӑ.<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/19661193|title=Королева Дании отречётся от престола 14 января|website=TACC|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 15]]—[[Кӑрлач, 18|18]] – [[Паймак]]ра, [[Пушкӑртстанти протестсем (2024)|Пушкӑртстанти протестсем]]<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/ce9m7p05pe0o|title=В Башкирии сотни людей пришли к суду поддержать активиста, защищавшего шихан Куштау|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-01-15|access-date=2024-01-17}}</ref><ref>{{Cite news|title=Экстремисты под видом экологов: кому нужны были беспорядки в Башкирии|url=https://lenta.ru/articles/2024/01/23/ekstremisty/|website=Lenta}}</ref>. * [[Кӑрлач, 24]] – [[Белгород облаҫӗнчи раҫҫей Ил-76 инкекӗ|Белгород облаҫӗнчи раҫҫей Ил-76 инкекӗ]]. * [[Кӑрлач, 26]] – [[Тувалури парламент суйлавӗ (2024)|Тувалури парламент суйлавӗ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.npr.org/2024/01/25/1227066448/voting-begins-in-tiny-tuvalu-in-election-that-reverberates-from-china-to-austral|title=Voting begins in tiny Tuvalu in election that reverberates from China to Australia|website=NPR|access-date=2024-01-27}}</ref>. * [[Кӑрлач, 28]] ** [[Буркина-Фасо]], [[Мали]] тата [[Нигер]] [[ЭКОВАС]]-ран тухнӑ<ref>[https://m.gazeta.ru/politics/news/2024/01/28/22209643.shtml?utm_source=yxnews&utm_medium=mobile&utm_referrer=https%3A%2F%2Fdzen.ru%2Fnews%2Fstory%2FBurkina-Faso_Mali_iNiger_vyshli_izEHkonomicheskogo_soobshhestva_Zapadnoj_Afriki--ad52dbc7fb298ecf82b6b6e499b26705 Три страны резко оборвали связь с ECOWAS]</ref>. ** [[Финляндири парламент суйлавӗ (2024)|Финляндири парламент суйлавӗ]]<ref>[http://vybor-naroda.rg/vn_exclusive/255673-v-finljandii-neizbezhen-vtoroj-tur-prezidentskih-vyborov.html?utm_source=yxnews&utm_medium=mobile&utm_referrer=https%3A%2F%2Fdzen.ru%2Fnews%2Fsearch%3Ftext%3D В Финляндии неизбежен второй тур президентских выборов]{{Ĕçлемен каçă|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * [[Кӑрлач, 31]] – [[Малайзи]] [[Янг ди-Пертуан Агонг|корольне суйланă]] [[Ибрагим Исмаил|Ибрагим Исмаилӗн]] престолӗнче ларни, татах вӑл [[Джохор|Джохор султанӗ]] пулса тӑнӑ<ref>{{Cite web|url=https://glasnarod.ru/mir/sultan-ibragim-stal-sledujushhim-koroljom-malajzii/|title=Султан Ибрагим стал следующим королём Малайзии|lang=ru-RU|first=|last=|website=Интернет-газета «Глас Народа»|date=2023-10-27|access-date=2024-01-13}}</ref>. === Нарӑс === * [[Нарӑс, 2]] – [[Бишкек]] [[Ӑшӑэлектроцентраль|ӐЭЦ]]ĕнчи шултра авари<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240202/kirgiziya-1924943848.html|title=Число пострадавших при аварии на ТЭЦ Бишкека возросло до пяти|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=20240202T0734|access-date=2024-02-05}}</ref>. * [[Нарӑс, 3]] – Тапнине пула [[Лисичанск]]ри ([[ЛХР]] — аннексиленĕ [[Луганск облаҫӗ]]) пекарня ишӗлсе аннӑ, 28 ҫын вилнĕ<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240204/lisichansk-1925337904.html|title=В Лисичанске завершили поисковую операцию|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=20240204T1633|access-date=2024-02-05}}</ref>. * [[Нарӑс, 4]] – [[Сальвадорти пӗтӗм суйлавӗ (2024)|Сальвадорти пӗтӗм суйлавӗ]]. * [[Нарӑс, 7]] – [[Азербайджан]]ти черетсӗр [[Азербайджанти президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/clle3dl9zy9o|title=В Азербайджане проходят очередные внеочередные выборы|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-02-07|access-date=2024-02-07}}</ref>. Хальхи президент [[Алиев Ильхам|Ильхам Алиев]] çӗнетсе суйланӑ пиллӗкмӗш срок ҫине, уншӑн 92,12% сасӑлакан ҫынсем сасӑ панӑ<ref>{{Cite web|url=https://apnews.com/article/azerbaijan-election-ilham-aliyev-39a3b0811de492afdcc96e2f17b6f797|title=Azerbaijan's Aliyev appears headed to a landslide win in election called after retaking Karabakh|lang=en|website=AP News|date=2024-02-07|access-date=2024-02-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240211/vybory-1926712011.html|title=Алиев победил на президентских выборах в Азербайджане|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=2024-02-11|access-date=2024-02-11}}</ref>. * [[Нарӑс, 8]]  ** [[Пакистан]]ти [[Пакистанри парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.dawn.com/news/1785760|title=President, ECP agree on holding elections on February 8|lang=en|first=|last=|website=DAWN.COM|date=2023-11-02|access-date=2024-01-13|archive-date=2024-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20240112120521/https://www.dawn.com/news/1785760|url-status=live}}</ref>. Никамран пӑхӑнман политиксен нумайрахӑшӗ — "Тӗрӗслӗхшӗн юхӑм" чарнӑ политика партийӗн хутшӑнаканӗсем Наци ассамблейӗнчи вырӑнсен чылайӑшӗ илнӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.ft.com/content/35a6dd5b-2924-40ad-a650-004ec6379e00|title=Imran Khan loyalists win shock victory in Pakistan election|website=www.ft.com|access-date=2024-02-11}}</ref>. ** Иртнӗ [[Бразили]] президенчӗ Жаир Болсонарӑва патшалӑх пӑтӑрмахӗ тума хӑтланнӑшӑн айӑплама арестленӗ<ref>{{Cite web|url=https://t.me/rian_ru/230726|title=РИА Новости|website=Telegram|access-date=2024-02-11}}</ref>. * [[Нарӑс, 10]] – [[Венгри]] президенчӗ [[Новак Каталин|Каталин Новак]] ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑ<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/19954637|title=Президент Венгрии подала в отставку|website=TACC|access-date=2024-02-11}}</ref>. * [[Нарӑс, 11]] – [[Финлянди]] президент суйлавӗн иккӗмӗш пайӗ<ref>{{Cite news|title=Финляндии предстоит второй тур президентских выборов|url=https://www.svoboda.org/a/finlyandii-predstoit-vtoroy-tur-prezidentskih-vyborov-/32795413.html|website=Радио Свобода|date=2024-01-28|access-date=2024-02-05|lang=ru}}</ref>. * [[Нарӑс, 12]]—[[Нарӑс, 18|18]] – [[Европа кӗрешӳ чемпионачӗ (2024)|Европа кӗрешӳ чемпионачӗ]] пулнӑ ([[Бухарест]], [[Румыни]])<ref>{{Cite web|url=https://uww.org/event/seniors-european-championships/results|title=Seniors european championships|lang=en|website=uww.org|access-date=2024-02-05}}</ref>. * [[Нарӑс, 14]] – [[Индонези]]ри [[Индонезири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]. * [[Нарӑс, 15]] – [[Белгород]]а [[2024 ҫулхи нарӑсӑн 15-мӗшӗнчи Белгорода персе тӑни|персе тăни]]. 7 ҫын вилнӗ, 20 ҫын аманнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/c89n5w2l1yyo|title=Белгород подвергся обстрелу, погибли семь человек, в том числе ребёнок. Что известно|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-02-15|access-date=2024-02-15}}</ref>. * [[Нарӑс, 16]] – [[ЯНАО]]-н [[Харп (хула евӗр посёлок)|Харп]] тӗрминчи Раҫҫей оппозиционерӗ [[Навальный Алексей Анатольевич|Алексей Навальный]] вилчӗ. * [[Нарӑс, 17]] – [[Украина хӗҫпӑшаллӑ вӑйӗсем|УХВ]] [[Авдеевка|Авдеевкӑран]] [[Авдеевка ҫапӑҫӑвӗ (2022—2024)|тухнӑ]]<ref>{{Cite news|title=Ukrainian forces withdraw from Avdiivka to avoid encirclement, army chief says|first=Shaun|last=Walker|url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/16/ukrainian-forces-give-up-some-positions-in-avdiivka-as-russian-assault-continues|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2024-02-17|access-date=2024-02-17|lang=en-GB}}</ref>. * [[Нарӑс, 22]] – [[Nova-C]] лартмалли модуль [[АПШ]]-н [[Intuitive Machines]] компани пӗрремӗш коммерци аппарачӗ [[Уйӑх (Ҫӗр ҫулташӗ)|Уйӑхра]] анса ларнӑ<ref>{{Cite news|title=Odysseus spacecraft lands on the moon as Nasa hails ‘giant leap forward’ – as it happened|first=|last=|url=https://www.theguardian.com/science/live/2024/feb/22/nasa-odysseus-moon-landing-intuitive-machines|website=the Guardian|id=0261-3077|date=2024-02-23|access-date=2024-02-25|lang=en-GB}}</ref>. * [[Нарӑс, 23]] – [[Эрмени]], [[де-факто]], хӑйӗн [[Коллективлӗ хӑрушсӑрлӑх килӗшӗвӗн йӗркелӗвӗ|КХКЙран]] хутшӑннине чарнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/6532171|title=Секретариат ОДКБ не получал заявлений от Армении о приостановке членства|lang=ru|website=Коммерсантъ|date=2024-02-23|access-date=2024-03-01}}</ref>. * [[Нарӑс, 25]] – [[Беларуҫ]]ри [[Беларуçри парламентр суйлавӗ (2024)|пӗтӗм сасӑлани кунӗ]]<ref>{{Cite web|url=https://rec.gov.by/ru/election-schedule-ru/view/elections-2024-edg#:~:text=%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%BD%20%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8%D0%B9%20%D0%BF%D0%BE,%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%2025%20%D1%84%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8F%202024%20%D0%B3.|title=Календарь выборов и референдумов {{!}} Русская версия|website=rec.gov.by|access-date=2023-12-26|archive-date=2023-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20231227181659/https://rec.gov.by/ru/election-schedule-ru/view/elections-2024-edg#:~:text=%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%BD%20%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8%D0%B9%20%D0%BF%D0%BE,%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%2025%20%D1%84%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8F%202024%20%D0%B3.|url-status=live}}</ref>. * [[Нарӑс, 26]] – [[Венгри]]ри [[Венгрири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240223/prezident-1929155145.html|title=Выборы нового президента Венгрии пройдут 26 февраля|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=2024-02-23|access-date=2024-02-26}}</ref>. [[Шуйок Тамаш|Тамаш Шуйок]]а суйланă<ref>{{Cite web|url=https://magyarnemzet.hu/belfold/2024/02/hamarosan-megvalasztja-az-orszaggyules-az-uj-koztarasagi-elnokot-kovesse-nalunk-eloben|title=Megválasztották Sulyok Tamást köztársasági elnöknek|lang=hu|first=|last=|website=Magyar Nemzet|date=2024-02-26|access-date=2024-03-01}}</ref>. * [[Нарӑс, 29]] – [[Израиль–ХАМАС вӑрҫи]]: [[Газа|Газӑри]] вӑрҫлакан [[Израиль хӳтӗленӳ вӑйӗсем]] [[гуманитарлӑ конвоя атака]] тунӑ. Атакӑна пула 100 ытла [[Палестина]] ҫыннисем вилнӗ. Палестина ҫухату тӳсӗвӗсем 30 пинччен ӳснӗ<ref>{{Cite web |date=2024-02-29 |title=More than 100 killed as Israeli troops open fire on Gazans crowded around aid convoy |url=https://www.nbcnews.com/news/world/israel-hamas-war-aid-convoy-gaza-city-dead-idf-opened-fire-rcna141195 |access-date=2024-02-29 |publisher=NBC News |language=en |archive-date=February 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240229215024/https://www.nbcnews.com/news/world/israel-hamas-war-aid-convoy-gaza-city-dead-idf-opened-fire-rcna141195 |url-status=live }}</ref>. === Пуш === * [[Пуш, 1]]: ** [[Казахстан]] [[Казахстан вӑхӑчӗ|хӑйӗн]] пур территоринче пӗр сехет зонине йышӑннӑ (ӗлӗкхи икӗ пулнӑ)<ref>{{Cite web|url=https://www.nur.kz/society/2063623-vremya-pereveli-na-chas-nazad-v-kazahstane/?|title=Время перевели на час назад в Казахстане|lang=ru|website=www.nur.kz|date=2024-02-29|access-date=2024-03-01}}</ref>. ** [[Иран]]ти [[Иранти парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]. ** [[Бразили]]ри шыв инкекӗ. 40 ҫын яхӑн вилнӗ<ref>[https://t.me/MIR24MOLDOVA/3214 Telegram: Contact @MIR24MOLDOVA]</ref>. ** [[Мускав]]ӑн [[Борисово масарӗ]]нчи [[Навальный Алексей Анатольевич|Алексей Навальный]] пытарӑвӗ пулнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/01/03/2024/65e1d3649a79474fb1498546|title=Алексея Навального похоронили в Москве|lang=ru|website=РБК|date=2024-03-01|access-date=2024-03-01}}</ref>. * [[Пуш, 7]] – Юлашки [[Скандинави]]ри ҫӗр-шыв, [[Швеци]], [[НАТО]]-на кӗнӗ<ref>{{cite web |title=Sweden officially joins NATO |url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_223446.htm |access-date=7 March 2024 |date=7 March 2024 |publisher=NATO |archive-date=March 31, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240331212531/https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_223446.htm |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Sweden finally joins Nato after nearly two-year wait |url=https://www.theguardian.com/world/2024/mar/07/sweden-joins-nato-after-ratification-hungary-drops-opposition |access-date=7 March 2024 |date=7 March 2024 |work=The Guardian |archive-date=June 9, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609045522/https://www.theguardian.com/world/2024/mar/07/sweden-joins-nato-after-ratification-hungary-drops-opposition |url-status=live }}</ref>. * [[Пуш, 10]] – [[Португалири парламент суйлавӗ (2024)|Португалири парламент суйлавӗ]]: [[Демократиллӗ альянс (Португали, 2024)|Демократиллӗ альянс]] нумайрахӑш вырӑнсене илет, тата сахалрахӑш ертсе пырӑвӗ йӗркелет. [[Социалист партийӗ (Португали)|Социалист партийӗ]] вырӑнсене пӗтет, сылтӑм парти [[Chega]] нумай вырӑнсене илет<ref>{{Cite web |date=2024-03-10 |title=Portugal election sees above-average turnout in very tight contest |url=https://www.politico.eu/article/portugual-election-above-average-participation/ |access-date=2024-03-10 |website=Politico |language=en |archive-date=March 10, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310154709/https://www.politico.eu/article/portugual-election-above-average-participation/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Vock |first=Ido |date=21 March 2024 |title=Luís Montenegro: Centre-right leader invited to form minority government |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-68622683 |archive-url=https://archive.today/20240321051720/https://www.bbc.com/news/world-europe-68622683 |archive-date=21 March 2024 |access-date=21 March 2024 |publisher=BBC News |language=en}}</ref>. * [[Пуш, 11]] – [[Гаити]]: [[Гаити премьер-министрӗ|премьер-министр]] ӗҫне вӑхӑтлӑ тӑваканӗ [[Анри Ариэль]] ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑ, мӗншӗн тесен ҫӗр-шывра [[Гаити кризисӗ (2018–халлӗхе)|бандит кризисӗ]] [[Гаитири бандит вӑрҫи|пуҫланнӑ]]<ref>{{Cite news |date=2024-03-12 |title=Haiti's prime minister Ariel Henry resigns as law and order collapses |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68541349 |access-date=2024-03-13 |language=en-GB |archive-date=March 13, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313111145/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68541349 |url-status=live }}</ref>. * [[Пуш, 13]] – [[Европа Пӗрлешӗвӗ]] [[хайлавлӑ ӑс-тӑн акчӗ]] йышӑннӑ. Ку пӗрремӗш [[хайлавлӑ ӑс-тӑн]]а ертсе пыракан хут<ref>{{cite web |title=World's first major act to regulate AI passed by European lawmakers |url=https://www.cnbc.com/2024/03/13/european-lawmakers-endorse-worlds-first-major-act-to-regulate-ai.html |access-date=13 March 2024 |date=14 March 2024 |publisher=CNBC |archive-date=March 13, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313120308/https://www.cnbc.com/2024/03/13/european-lawmakers-endorse-worlds-first-major-act-to-regulate-ai.html |url-status=live }}</ref>. * [[Пуш, 15]]–[[Пуш, 17|17]] – [[Раҫҫейри прзидент суйлавӗ (2024)|Раҫҫейри президент суйлавӗ]]: [[Путин Владимир Владимирович|Владимир Путин]] пиллӗкмӗш хут президент ӗҫне суйланӑ<ref>{{cite web|title=Putin wins Russia election in landslide with no serious competition|url=https://www.reuters.com/world/europe/russias-presidential-vote-starts-final-day-with-accusations-kyiv-sabotage-2024-03-17/|access-date=18 March 2024|date=18 March 2024|publisher=[[Reuters]]}}</ref>. * [[Пуш, 22]] – [[Ислам патшалӑхӗ – Хорасан вилаячӗ|Террористсем]] [[Мускав облаҫӗ]]н [[Красногорск (Мускав облаҫӗ)|Красногорск]]ри "Крокус Сити Холл"а атакӑланӑ. 145 ҫын вилнӗ, 551 аманнӑ<ref>{{Cite web |date=March 29, 2024 |title=Death toll from concert hall attack in Russia's Moscow region rises to 144 |publisher=Anadolu Agency |url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/death-toll-from-concert-hall-attack-in-russia-s-moscow-region-rises-to-144/3178519 |access-date=29 March 2024 |archive-date=30 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330062453/https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/death-toll-from-concert-hall-attack-in-russia-s-moscow-region-rises-to-144/3178519 |url-status=live }}</ref>. * [[Пуш, 25]] – [[ПНО Хӑрушсӑрлӑх Канашӗ]] [[Газа вӑрҫи]]нче "пени чарма" тата "тыткӑнти ҫынсене ирӗклетме" хутне йышӑннӑ<ref>{{cite web |title=UN Security Council resolution calls for Gaza ceasefire |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-68658415 |access-date=25 March 2024 |date=25 March 2024 |publisher=BBC News |archive-date=March 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240325151053/https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-68658415 |url-status=live }}</ref>. * [[Пуш, 30]]: ** [[Шенген зони]]не шыв тата сывлӑш ҫулӗсем тӑрӑх [[Румыни]]пе [[Болгари]] пӗрлешнӗ<ref>{{cite web|date=30 March 2024|title=Bulgaria and Romania join the Schengen area|url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_24_1722|access-date=30 March 2024|publisher=European Commission|archive-date=March 30, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240330150353/https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_24_1722|url-status=live}}</ref>. ** [[Турци]]ри вырӑн суйлавӗ<ref>{{Cite news |author1=Scott McLean |author2=Mohammed Tawfeeq |author3=Nadeen Ebrahim |date=2024-04-01 |title=Turkey's Erdogan dealt major election blow as opposition party wins big cities |url=https://www.cnn.com/2024/04/01/middleeast/turkey-local-election-blow-erdogan-opposition-mime-intl/index.html |access-date=2024-04-01 |publisher=CNN |language=en |archive-date=August 7, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240807103050/https://www.cnn.com/2024/04/01/middleeast/turkey-local-election-blow-erdogan-opposition-mime-intl/index.html |url-status=live }}</ref>. === Ака === * [[Ака, 1]] – [[Израиль]] [[Дамаск]]ри [[Иран]]ӑн элчӗлӗхне [[Дамаскри Иран элчӗлӗхне Израиль авиаҫапӑвӗ|авиаҫапу]] тунӑ, 16 ҫын вилнӗ<ref name="cghs2">{{Cite web |date=3 April 2024 |title=Woman and her son among 16 people killed in Israeli raid on building attached to Iranian embassy |url=https://www.syriahr.com/en/330101/ |access-date=2024-04-14 |publisher=Syrian Observatory For Human Rights |archive-date=April 3, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403193442/https://www.syriahr.com/en/330101/ |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 3]] – [[Тайвань|Тайванӗн]] тухӑҫ хӗрринче 7,4 магнитудӑллӑ [[Хуалянь ҫӗр чӗтрени (2024)|ҫӗр чӗтрени]] пулнӑ, унран цунами [[Япони]]н [[Окинава префектури]]ччен ҫитнӗ<ref>{{Cite web |date=2 April 2024 |title=Taiwan 7.7 magnitude earthquake sparks tsunami warning in Japan |url=https://www.theguardian.com/world/2024/apr/03/taiwan-earthquake-magnitude-tsunami-warning-japan-okinawa |access-date=3 April 2024 |website=The Guardian |archive-date=April 3, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403005317/https://www.theguardian.com/world/2024/apr/03/taiwan-earthquake-magnitude-tsunami-warning-japan-okinawa |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 4]] – [[Кувейт]]ри [[Кувейтри парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]. [[Наци ассамблейӗ (Кувейт)|Наци ассамблейӗнчи]] оппозици нумайрахӑш вырӑнсем илнӗ<ref name="ajresult">{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/5/few-changes-after-kuwait-holds-first-parliamentary-election-under-new-emir |title=Few changes after Kuwait holds first parliamentary election under new emir |publisher=Al Jazeera English |date=5 April 2024 |access-date=April 12, 2024 |archive-date=April 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240411170642/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/5/few-changes-after-kuwait-holds-first-parliamentary-election-under-new-emir |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 5]] – [[Эквадор]] полицийӗ [[Кито|Китӑри]] [[Мексика]] [[Эквадорти Мексика элчӗлӗхне тапӑнни (2024)|элчӗлӗхне тапӑннӑ]]. Полици Эквадорӑн иртнӗ вице-президентне [[Глас Хорхе|Хорхе Гласа]] арестленӗ, вӑл Мексика политика хӳтӗлӗхӗ илмеллеччӗ. Кун пек тапӑннисем [[Дипломатиллӗ ҫыхӑну Вена конвенцийӗ]] йӗркене пӑснӑран Мексикӑпа [[Никарагуа]] Эквадорпа дипломатиллӗ ҫыхӑну пӗтерсе татнӑ<ref>{{Cite web |last=Vélez |first=Roger |title=México rompe relaciones diplomáticas con Ecuador, tras irrupción policial en Embajada México rompe relaciones diplomáticas con Ecuador |url=https://www.primicias.ec/noticias/politica/mexico-policia-ecuador-roberto-canseco-embajada/ |access-date=6 April 2024 |website=Primicias |date=6 April 2024 |language=es |archive-date=April 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240406045205/https://www.primicias.ec/noticias/politica/mexico-policia-ecuador-roberto-canseco-embajada/ |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 6]] – [[Словаки]]ри [[Словакири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: иккӗмӗш хутра [[Пеллегрини Петер]] Словаки президенчӗ суйланӑ<ref>{{Cite web |title=Slovak presidency goes to government candidate |url=https://www.politico.eu/article/slovak-presidential-election-second-round/ |date=6 April 2024 |website=Politico |access-date=April 6, 2024 |archive-date=August 18, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240818233128/https://www.politico.eu/article/slovak-presidential-election-second-round/ |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 8]] – [[Ҫурҫӗр Америка|Ҫурҫӗр Америкӑра]] [[Хӗвел тӗттӗмленни (2024 акан 8)|Хӗвел тӗттӗмленнине]] курма пулнӑ<ref>{{citation |title=Where & When |url=https://science.nasa.gov/eclipses/future-eclipses/eclipse-2024/where-when/ |date=2024-04-06 |publisher=NASA |language=en |access-date=April 8, 2024 |archive-date=April 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240408053255/https://science.nasa.gov/eclipses/future-eclipses/eclipse-2024/where-when/ |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 9]] – [[Варадкар Лео|Лео Варадкар]] ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑ хыҫҫӑн [[Фине Гэл]] пуҫлӑхӗ [[Харрис Саймон|Саймон Харрис]] [[Ирланди]]н чи ҫамрӑк [[Тишек]]ӗ пулса тӑнӑ. Вӑл [[Дойл Эрен]] сасӑлавӗнче 69 сасӑсене хирӗҫ 88 сасӑсемпе суйланӑ тата [[Ирланди президенчӗ]] [[Хиггинс Майкл|Майкл Д. Хиггинс]] йышӑну тӑрӑх ӗҫе лартнӑ<ref>{{cite news|url=https://www.rte.ie/news/politics/2024/0409/1442464-harris-politics/|title=Simon Harris formally appointed Taoiseach after Dáil vote|publisher=RTÉ News|date=9 April 2024|access-date=April 11, 2024|archive-date=April 9, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240409130013/https://www.rte.ie/news/politics/2024/0409/1442464-harris-politics/|url-status=live}}</ref>. * [[Ака, 10]] – [[Кӑнтӑр Корей]]ри [[Кӑнтӑр Корейри парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[Демократиллӗ парти (Кӑнтӑр Корей, 2015)|Демократиллӗ партипе]] [[Корейӗн демократиллӗ альянсӗ|Демократиллӗ альянс]] 176 вырӑнсене ҫӗнтернӗ, анчах [[Халӑх вӑйӗ партийӗ (Кӑнтӑр Корей)|Халӑх вӑйӗпе]] [[Халӑх пуласлӑхӗ партийӗ|Халӑх пуласлӑхӗ]] (ӑҫта [[Кӑнтӑр Корей президенчӗ|президент]] [[Юн Сок Ёль]]) 108 вырӑнсене кӑна ҫӗнтернӗ<ref>{{cite news|url=https://www.csis.org/analysis/south-koreas-2024-general-election-results-and-implications/|title=South Korea's 2024 General Election: Results and Implications|publisher=CSIS|date=10 April 2024|access-date=April 13, 2024|archive-date=April 13, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240413000539/https://www.csis.org/analysis/south-koreas-2024-general-election-results-and-implications|url-status=live}}</ref>. * [[Ака, 13]] – [[Израиль|Израиле]] хирӗҫ [[Иран]]ӑн [[Израиле хирӗҫ Иранӑн ракет авиаҫапӑвӗсем (2024 Ака)|ракет ҫапнисем]]<ref>{{Cite web |last=Harris |first=Chris |date=2024-04-13 |title=Iran launches wave of drone attacks at Israel: report |url=https://nypost.com/2024/04/13/world-news/iran-launches-wave-of-drone-attacks-at-israel-report/ |access-date=2024-04-13 |website=New York Post |archive-date=August 18, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240818233029/https://nypost.com/2024/04/13/world-news/iran-launches-wave-of-drone-attacks-at-israel-report/ |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 16]] – [[Перс кӳлмекӗ]]нчи [[Перс кӳлмекӗнчи ҫӗр-шывсене шыв илни (2024)|ҫӗр-шывсене шыв илни]]. [[Ҫывӑх Тухӑҫ]]ра 32 яхӑн ҫын вилнӗ<ref>{{cite news|title=Dubai airport chaos as UAE and Oman reel from deadly storms|date=16 April 2024|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68831408|access-date=April 20, 2024|archive-date=April 17, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240417001907/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68831408|url-status=live}}</ref>. * [[Ака, 17]] ** [[Соломон утравӗсем|Соломон утравӗсенчи]] [[Соломон утравӗсенчи парламент суйлавӗ (2024)| парламент суйлавӗ]]: [[Пурлӑх, пӗрлӗх тата тивӗҫлӗх партийӗ|ППТ]] партийӗ нумайрахӑш вырӑнсене ҫӗнтернӗ<ref>{{Cite web |title=Solomon Islands pro-China PM Manasseh Sogavare fails to secure majority |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/24/solomon-islands-pro-china-pm-manasseh-sogavare-fails-to-secure-majority |access-date=2024-04-25 |publisher=Al Jazeera English |language=en |archive-date=April 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240424070504/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/24/solomon-islands-pro-china-pm-manasseh-sogavare-fails-to-secure-majority |url-status=live }}</ref>. ** [[Хорватири парламент суйлавӗ (2024)|Хорватири парламент суйлавӗ]]: [[Хорват демократиллӗ пӗрлешӗвӗ]] нумайрахӑш вырӑнсене ҫӗнтернӗ<ref>{{Cite news |last1=Henley |first1=Jon |date=2024-04-18 |title=Political uncertainty in Croatia as ruling party wins most seats but no majority |url=https://www.theguardian.com/world/2024/apr/18/croatia-election-results-hdz-democratic-union-pm-andrej-plenkovic-without-majority-sdp-homeland-movement |access-date=2024-04-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=April 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240422190025/https://www.theguardian.com/world/2024/apr/18/croatia-election-results-hdz-democratic-union-pm-andrej-plenkovic-without-majority-sdp-homeland-movement |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 19]] – [[Иран]]а хирӗҫ [[Израль|Израилӗн]] [[Ирана хирӗҫ Израилӗн авиаҫапӑвӗсем (2024 Ака)|авиаҫапӑвӗсем]]<ref>{{cite news |last1=Alkhshali |first1=Hamdi |title=Isfahan, Iran: Explosions Hear, Reports Say |url=https://www.cnn.com/2024/04/18/middleeast/isfahan-iran-explosion-intl-hnk |access-date=19 April 2024 |agency=CNN |archive-date=April 19, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240419021802/https://www.cnn.com/2024/04/18/middleeast/isfahan-iran-explosion-intl-hnk |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 25]] – [[Гаити]]н премьер-министрӗ ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑран патшалӑх пуҫлӑхӗн ӗҫӗсем [[Транзитлӗ президентлӗ канаш]] аллине килнӗ<ref name="sworn in">{{cite news |last=Robenson |first=Geffrard |date=2024-04-25 |title=Les membres du Conseil présidentiel de transition ont prêté serment, tôt jeudi 25 avril 2024, au Palais national |url=https://lenouvelliste.com/article/247858/les-membres-du-conseil-presidentiel-de-transition-ont-prete-serment-tot-jeudi-25-avril-2024-au-palais-national |newspaper=Le Nouvelliste |language=fr |access-date=April 27, 2024 |archive-date=April 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240426122820/https://lenouvelliste.com/article/247858/les-membres-du-conseil-presidentiel-de-transition-ont-prete-serment-tot-jeudi-25-avril-2024-au-palais-national |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 29]] ** [[Бразили]]н [[Риу-Гранди-ду-Сул]] штатӗнчи шыв илни<ref>{{Cite news |date=2024-05-01 |title=Brazil floods: Residents stranded on rooftops in Rio Grande do Sul |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68935249 |access-date=2024-05-09 |publisher=[[BBC News]] |language=en-GB |archive-date=May 9, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509013527/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68935249 |url-status=live }}</ref>. ** Нумай ҫумӑрсем ҫунӑран Кенипе Танзанире шыв илнине пула 488 ҫын вилнӗ, 503 000 ҫын куҫса кайтарнӑ<ref>{{Cite news |date=2024-04-29 |title=Kenya flooding: Around 50 killed in villages near Mai Mahiu town |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-68896456 |access-date=2024-05-10 |publisher=[[BBC News]] |language=en-GB |archive-date=April 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240429100348/https://www.bbc.com/news/world-africa-68896456 |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 30]] – [[Мӑн Ҫиччӗлӗх]] ҫӗр-шывӗсем 2030–2035 ҫулсем патне [[кӑмрӑк энергетики]]не усӑ курма чарма килӗшнӗ<ref>{{cite news |title=STATEMENT: G7 Leaders Agree to Shut Down Coal Plants |url=https://www.wri.org/news/statement-g7-leaders-agree-shut-down-coal-plants |date=30 April 2024 |access-date=8 May 2024 |publisher=World Resources Institute |archive-date=May 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240508145930/https://www.wri.org/news/statement-g7-leaders-agree-shut-down-coal-plants |url-status=live }}</ref>. === Ҫу === * [[Ҫу, 5]] – [[Панама|Панамӑри]] [[Панамӑри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Мулино Хосе Рауль|Хосе Рауль Мулино]] [[Панама президенчӗ|президент]] пулса тӑнӑ<ref>{{cite news|title=Panama's Mulino wins presidency with support from convicted former leader|url=https://www.reuters.com/world/americas/panamanians-vote-crowded-field-presidential-contenders-2024-05-05/|publisher=[[Reuters]]|date=May 5, 2024|author1=Valentine Hilaire |author2=Elida Moreno|access-date=6 May 2024|archive-date=6 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240506023850/https://www.reuters.com/world/americas/panamanians-vote-crowded-field-presidential-contenders-2024-05-05/|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫу, 6]] – [[Чад]]ри [[Чадри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Деби Махамат|Махамат Деби]] президент пулса тӑнӑ, унӑн ашшӗ [[Деби Идрисс|Идрисс Деби]] вырӑнне<ref>{{Cite web |date=2024-05-10 |title=Présidentielle au Tchad: premières réactions au lendemain de la victoire annoncée de Mahamat Idriss Déby |url=https://fr.news.yahoo.com/pr%C3%A9sidentielle-au-tchad-premi%C3%A8res-r%C3%A9actions-063040754.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240510080527/https://fr.news.yahoo.com/pr%C3%A9sidentielle-au-tchad-premi%C3%A8res-r%C3%A9actions-063040754.html |archive-date=10 May 2024 |access-date=2024-05-10 |website=Yahoo News |language=fr-FR}}</ref>. * [[Ҫу, 7]]–[[Ҫу, 11|11]] – [[Еврокурни]] [[Еврокурни-2024|2024]]: Юрӑ ӑмӑртӑвӗ [[Швеци]]н [[Мальмё]] хулинче пулнӑ<ref>{{Cite web |date=2023-07-07 |title=Malmö will host the 68th Eurovision Song Contest in May 2024 |url=https://eurovision.tv/story/malmo-will-host-68th-eurovision-song-contest-may-2024 |access-date=2023-07-07 |website=Eurovision.tv |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |archive-date=July 7, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230707133201/https://eurovision.tv/story/malmo-will-host-68th-eurovision-song-contest-may-2024 |url-status=live }}</ref>, швед юрӑҫӗ [[Nemo (юрӑҫ)|Немо]] "[[The Code (Nemo юрри)|The Code]]" юрӑпа ҫӗнтернӗ<ref>{{Cite web |date=2024-05-11 |title=Eurovision: Switzerland wins 2024 song contest |url=https://www.dw.com/en/eurovision-switzerland-wins-2024-song-contest/a-69054565 |access-date=2024-05-12 |publisher=[[Deutsche Welle]] |archive-date=September 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240905021036/https://www.dw.com/en/eurovision-switzerland-wins-2024-song-contest/a-69054565 |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫу, 8]] – [[Ҫурҫӗр Македони]]ри суйлавра сылтӑм парти [[Шал Македони революциллӗ йӗркелӗвӗ — Македонин халӑх пӗрлешӗвӗ демократиллӗ партийӗ|ВМРО-ДПМНЕ]] [[Ҫурҫӗр Македонири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗнче]] ҫӗнтернӗ. Унӑн президенте кандидат [[Силяновская-Давкова Гордана|Гордана Сильяновска-Давкова]] [[Ҫурҫӗр Македонири президент суйлавӗ (2024)|иккӗмӗш турта]] Ҫурҫӗр Македонин пӗрремӗш хӗрарӑм президент пулса тӑнӑ<ref name="apwoman">{{Cite web |date=9 May 2024 |title=North Macedonia elects first woman president as center-left incumbents suffer historic losses |url=https://apnews.com/article/north-macedonia-election-corruption-european-union-bulgaria-ac12182171ed7d46f160feeb469c7aa4 |access-date=9 May 2024 |publisher=Associated Press |language=en |archive-date=9 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509011558/https://apnews.com/article/north-macedonia-election-corruption-european-union-bulgaria-ac12182171ed7d46f160feeb469c7aa4 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=8 May 2024 |title=Претседателски и парламентарни избори 2024 – 8 May 2024 |url=https://rezultati.sec.mk/mk/parl/r |publisher=Државна Изборна Комисија |language=mk}}</ref>. * [[Ҫу, 10]] – [[ПНО|Пӗрлешнӗ Нацисен Организацийӗн]] [[ПНО Тӗп Ассамблейӗ|Тӗп Ассамблейӗн]] [[ПНО Тӗп Ассамблейӗн резолюцийӗ ES-10/23|резолюцийӗ]] тӑрӑх [[Палестина Патшалӑхӗ]] [[ПНО пайташ патшалӑхӗсем]] хушшинче алфавит йӗрки тӑрӑх лартма пултарать. Ку йышӑну ПНО-н Тӗп Ассамблейӗн сессинче 2024 авӑнӑн 10-мшӗнче вӑя кӗрет<ref>{{Cite news |date=2024-05-10 |title=UN general assembly calls on Security Council to admit Palestine as member |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68983650 |access-date=2024-05-10 |language=en-GB |archive-date=May 10, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240510184728/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68983650 |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫу, 15]] ** [[2004]] ҫултанпа [[Сингапур]] [[Сингапур премьер-министрӗ|премьер-министрӗ]] [[Ли Сянь Лун]] ӗлӗкхи премьер-министр [[Вонг Лоуренс|Лоуренс Вонг]] вырӑнне премьер-министр пулса тӑнӑ, пулас [[2025]] ҫулта пӗтӗм пӗрлехи суйлав валли<ref>{{cite news |last=Kok |first=Xinghui |date=15 May 2024 |title=Singapore to inaugurate new PM as Lee makes way after 20 years in charge |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/singapore-inaugurate-new-pm-lee-makes-way-after-20-years-charge-2024-05-15/ |access-date=16 May 2024 |publisher=[[Reuters]]}}</ref>. ** [[Гандлова|Гандловӑра]] [[Словаки]] [[Словаки премьер-министрӗ|премьер-министрӗ]] [[Фицо Роберт|Роберт Фицӑна]] [[Роберт Фицӑна вӗлерме тапӑнни|пертернӗ]], ӑна хӑвӑрт госпитализациленӗ<ref>{{Cite web |date=2024-05-15 |title=Slovak Prime Minister Robert Fico shot in head and chest, reports say |url=https://www.politico.eu/article/slovakia-prime-minister-robert-fico-shot-head-chest/ |access-date=2024-05-15 |website=Politico |language=en-GB |archive-date=May 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240515171305/https://www.politico.eu/article/slovakia-prime-minister-robert-fico-shot-head-chest/ |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫу, 19]] ** [[Доминикан Республики]]нчи [[Доминикан Республикинчи президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Абинадер Луи|Луи Абинадер]] иккӗмӗш хут [[Доминикан Республикин президенчӗ|президент]] пулса тӑнӑ<ref>{{cite news|title=Abinader logra un contundente triunfo en las elecciones de República Dominicana y será presidente 4 años más|url=https://www.bbc.com/mundo/articles/c899gzw3pero|date=May 20, 2024|access-date=May 21, 2024|publisher=BBC|language=es|archive-date=May 21, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240521015833/https://www.bbc.com/mundo/articles/c899gzw3pero|url-status=live}}</ref>. ** [[Иран]] [[Иран президенчӗ|президенчӗ]] [[Раиси Ибрахим|Ибрахим Раисипе]] Иран ютҫӗр ӗҫӗсен министрӗ [[Хосейн Амир Абдоллахиян]] тата экипажӑн урӑх ҫичӗ пассажир [[вертолёт]] [[Ибрахим Раиси вёртолечӗн аркатса ӳкни|арканнинче]] вилнӗ. Вӗҫекен транспорт [[Азербайджан–Иран чикки]] патӗнче ӳкнӗ<ref>{{Cite web |date=2024-05-20 |title=Iran's President Ebrahim Raisi killed in helicopter crash - state TV |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-middle-east-69035051 |access-date=2024-05-20 |publisher=BBC News |language=en |archive-date=June 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240611022712/https://www.bbc.com/news/live/world-middle-east-69035051 |url-status=live }}</ref>. ** [[Конго Демократиллӗ Республики]]нче патшалӑх пӑтӑрмахӗн хӑтлану. Унӑн пуҫнӑҫласшӑнччӗ [[Маланга Кристиан|Кристиан Маланга]] каланине пула [[Киншаса|Киншасӑра]] протестсем пуҫланчӗҫ<ref>{{Cite web |title=Three reported killed as DR Congo military averts 'attempted coup' |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/5/19/three-reported-killed-as-dr-congo-military-averts-attempted-coup |access-date=2024-05-20 |publisher=Al Jazeera English |language=en |archive-date=May 19, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240519131303/https://www.aljazeera.com/news/2024/5/19/three-reported-killed-as-dr-congo-military-averts-attempted-coup |url-status=live }}</ref>. Ертсе пыруллӑ салтакӗсем лару-тӑрӑва тӗрӗслесе тӑнинче тытаҫҫӗ<ref>{{Cite news |date=2024-05-19 |title=Shooting in Kinshasa is a failed coup d'état, says Congolese army |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/05/19/shooting-in-kinshasa-is-a-failed-coup-d-etat-says-congolese-army_6671940_124.html |access-date=2024-05-20 |work=Le Monde |language=en |archive-date=May 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520044053/https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/05/19/shooting-in-kinshasa-is-a-failed-coup-d-etat-says-congolese-army_6671940_124.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-05-19 |title='Several nationalities' including American and British involved in DRC coup attempt, say officials |url=https://www.voaafrica.com/a/7618509.html |access-date=2024-05-20 |publisher=Voice of America |language=en |archive-date=May 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520044048/https://www.voaafrica.com/a/7618509.html |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫу, 20]] – [[Тӗнчери уголовлӑ суд]]ӑн тӗп прокурорӗ [[Израиль]] [[Израиль премьер-министрӗ|премьер-министрне]] [[Нетаньяху Биньямин|Биньямин Нетаньяхупа]] [[ХАМАС]]ӑн [[Газа секторӗ]]нчи лидерне [[Синвар Яхья|Яхья Синвара]] арестлес тесе ордер кӑларнӑ. Иккӗшӗ те ҫар усал ӗҫӗсем тунӑран ордер пулса тӑнӑ<ref>{{Cite web |date=2024-05-20 |title=ICC prosecutor seeks arrest warrants for Netanyahu and Hamas leaders |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c3ggpe3qj6wo |access-date=2024-05-20 |publisher=BBC News |language=en-GB |archive-date=May 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520113528/https://www.bbc.co.uk/news/articles/c3ggpe3qj6wo |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫу, 24]] ** ПНО-н ҫӳллӗ сучӗ, [[ПНО-н тӗнчери сучӗ]]н йышӑнӑвӗ тӑрӑх [[Рафах]]ри [[Израилӗн хӳтӗлев ҫарӗ]]сен [[Рафаха тапӑну|тапӑнса кайни]] чарӑнмалла<ref>{{Cite web |date=2024-05-24 |title=UN's top court orders Israel to halt military operations in Rafah |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-69055989 |access-date=2024-05-24 |publisher=BBC News |language=en-GB |archive-date=May 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524141516/https://www.bbc.co.uk/news/live/world-69055989 |url-status=live }}</ref>. ** [[Папуа – Ҫӗнӗ Гвиней]]ри пысӑк [[Папуа – Ҫӗнӗ Гвинейӗн ҫӗр шуса анӑвӗ (2024)|ҫӗр шуса аннине]] пула 160 - 2000 ытла ҫын вилнӗ, тата ытлах ҫӗр айне пулса тӑнӑ<ref>{{cite news|title=Death toll in Papua New Guinea climbs to 2,000|url=https://thestreetjournal.org/death-toll-in-papua-new-guinea-climbs-to-2000/|newspaper=The Street Journal|date=27 May 2024|access-date=27 May 2024|archive-date=May 27, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240527144220/https://thestreetjournal.org/death-toll-in-papua-new-guinea-climbs-to-2000/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Dziedzic |first=Stephen |date=2024-05-31 |title='The earth is moving': PNG PM explains why he can't send excavators to site of landslide disaster |url=https://www.abc.net.au/news/2024-05-31/first-look-at-the-png-landslide-site/103920178 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240601132827/https://www.abc.net.au/news/2024-05-31/first-look-at-the-png-landslide-site/103920178 |archive-date=1 June 2024 |access-date=2024-05-31 |publisher=ABC News |language=en-AU}}</ref>. * [[Ҫу, 26]] – [[Литва]]ри [[Литвари президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: Хальхи президент [[Науседа Гитанас|Гитанас Науседа]] иккӗмӗш хут [[Литва президенчӗ]] пулса тӑнӑ<ref>{{Cite web|title=Lithuanian Nauseda calls victory in presidential election|work=Reuters |date=May 26, 2024 |url=https://www.reuters.com/world/europe/lithuanians-vote-presidential-election-overshadowed-by-russia-2024-05-26/|access-date=27 May 2024 |last1=Sytas |first1=Andrius |last2=Sytas |first2=Andrius }}</ref>. * [[Ҫу, 28]] – [[Испани]]пе [[Ирланди]] тата [[Норвеги]] [[Палестина Патшалӑхӗ|Палестина Патшалӑхне]] йышӑннӑ<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cl77drw22qjo|title=Spain, Norway and Ireland recognise Palestinian state|publisher=BBC News|date=28 May 2024|access-date=13 November 2024}}</ref>. * [[Ҫу, 29]] ** [[Кӑнтӑр Африка Республики]]нчи [[Кӑнтӑр Африка Республикинчи парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[Африка Наци Конгресӗ|АНК]] парти хӑй нумайрахӑшне ҫӗнтермен. КАР-н демократиллӗ историнчи ку суйлав, АНК нумайрахӑш илмен чух чи пӗрремӗш пулса тӑнӑ<ref>{{Cite news|date=31 May 2024|title=ANC facing worst result since end of apartheid|url=https://www.bbc.com/news/articles/cjll8nr6962o|publisher=BBC News|access-date=May 31, 2024|archive-date=May 30, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240530005713/https://www.bbc.com/news/articles/cjll8nr6962o|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Harper |first=Paddy |title=Historic losses for ANC open new era in South African politics |url=https://www.africanews.com/2021/11/06/historic-losses-for-anc-open-new-era-in-south-african-politics/ |access-date=2023-08-01 |work=Africanews |language=en |archive-date=1 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230801181438/https://www.africanews.com/2021/11/06/historic-losses-for-anc-open-new-era-in-south-african-politics/ |url-status=live }}</ref>. ** [[Мадагаскар]]ти [[Мадагаскарти парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: Президентӗн [[Радзуэлина Андри|Андри Радзуэлинӑн]] партийӗ [[Ҫамрӑк вирлӗ малагасисем|ҪВМ]] парти Наци Ассамблейӗнчи хӑй нумайрахӑшне 163 вырӑнтан 80 кӑна илсе пӗтнӗ<ref>{{Cite web|title=Madagascar ruling party loses parliament majority|url=https://www.africanews.com/2024/06/12/madagascar-ruling-party-loses-parliament-majority/|access-date=2024-12-05|website=Africanews|date=June 12, 2024 }}</ref>. * [[Ҫу, 30]] – [[АПШ]] ӗлӗкхи [[АПШ президенчӗ|Президенчӗ]] [[Трамп Дональд|Дональд Трампа]] хӑй вӑрттӑн укҫа енӗпе тунӑ судӗнче 34 айӑппа айӑпланӑ. АПШ историнче президент тӗлӗшне кун пек айӑплани пӗрремӗш хут<ref>{{Cite web |title=Donald Trump found guilty in historic New York hush money case |url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/donald-trump-verdict-hush-money-trial-rcna152492 |access-date=2024-05-30 |publisher=NBC News |date=30 May 2024 |language=en |archive-date=June 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629091334/https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/donald-trump-verdict-hush-money-trial-rcna152492 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=What Trump's guilty verdict means for the 2024 election |url=https://www.bbc.com/news/articles/cnll59r891xo |access-date=2024-05-30 |publisher=BBC News |date=May 30, 2024 |language=en-GB |archive-date=July 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720050748/https://www.bbc.com/news/articles/cnll59r891xo |url-status=live }}</ref>. === Ҫӗртме === * [[Ҫӗртме, 3]] – [[Грузи]]ри йышӑннӑ ютҫӗр агенчӗ пирки саккун вӑя кӗнӗ<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240603/gruziya-1950101108.html|title=В Грузии вступил в силу скандальный закон об иноагентах|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=2024-06-03|access-date=2024-06-06|archive-date=2024-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240606183441/https://ria.ru/20240603/gruziya-1950101108.html|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 5]] – "Тинькофф Банк" хӑйӗн ятне "Т-Банк" ҫине улӑштарнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/finances/05/06/2024/6660012c9a7947089a39bb0d|title=Тинькофф Банк поменял название|lang=ru|website=РБК|date=2024-06-05|access-date=2024-06-05|archive-date=2024-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20240605070708/https://www.rbc.ru/finances/05/06/2024/6660012c9a7947089a39bb0d|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 11]]–[[Ҫӗртме, 23|23]] – [[Хусан]]та [[БРИКС Вӑййисем]] пулнӑ. Ку Вӑйӑсенче [[БРИКС]] пӗрлешӳри пайташ ҫӗршывсем кӑна хутшӑнма пултараҫҫӗ<ref>{{Cite web|url=https://rsport.ria.ru/20240411/bars-1939406206.html|title=Барс по кличке Бриксик стал талисманом Игр БРИКС|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости Спорт|date=2024-04-11|access-date=2024-04-11|archive-date=2024-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20240411150939/https://rsport.ria.ru/20240411/bars-1939406206.html|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 12]] – [[Тури Карабах]]ран [[Раҫҫей]] нимеллӗ салтакӗсен тухни вӗҫленӗ<ref>{{Cite web|url=https://rtvi.com/news/rossijskie-mirotvorczy-pokinuli-nagornyj-karabah/|title=Российские миротворцы покинули Нагорный Карабах|lang=ru|website=RTVI|date=2024-06-12|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708184455/https://rtvi.com/news/rossijskie-mirotvorczy-pokinuli-nagornyj-karabah/|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 15]]–[[Ҫӗртме, 16|16]] – [[Швейцари]]ре [[Украина]] тӑнӑҫлӑ конференцийӗ иртнӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/66169d839a79473984e9b4fb|title=Швейцария пригласила Россию на мирную конференцию по Украине|lang=ru|website=РБК|date=2024-04-10|access-date=2024-04-11|archive-date=2024-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20240410172156/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/66169d839a79473984e9b4fb|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 16]] – [[Тан-ҫинчи-Ростов]]ри СИЗОра террористсем ҫынсене тыткӑна илнӗ<ref>{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2024/06/16/spetsnaz-likvidiroval-vseh-zahvatchikov-v-rostovskom-sizo/|title=Спецназ ликвидировал всех захватчиков в ростовском СИЗО|lang=ru|website=Lenta.RU|access-date=2024-06-16|archive-date=2024-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20240616093341/https://lenta.ru/news/2024/06/16/spetsnaz-likvidiroval-vseh-zahvatchikov-v-rostovskom-sizo/|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 23]]: ** [[Севастополь]] ҫийӗнчи [[Украина]] ракечӗ персе антарнӑран 153 ҫын аманнӑ, 4 ҫын вилнӗ<ref>{{Cite web|url=https://ua.krymr.com/a/uchkuivka-krym-viyna-ekspert-sevastopol/33011191.html|title=Кримський невивчений урок війни|lang=uk|website=Крым.Реалии|date=2024-06-26|access-date=2024-09-10|archive-date=2024-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240627095542/https://ua.krymr.com/a/uchkuivka-krym-viyna-ekspert-sevastopol/33011191.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pravda.com.ua/rus/news/2024/06/24/7462243/|title=Работа российской ПВО: оккупанты ввели в Севастополе “режим ЧС”|lang=ru|website=Украинская правда|access-date=2024-06-24|archive-date=2024-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240624165240/https://www.pravda.com.ua/rus/news/2024/06/24/7462243/|url-status=live}}</ref>. ** [[Дагестан]]ти [[Махачкала]]па [[Дербент]]ре [[Синагога|синагогӑсемпе]] [[чиркӳ]]сене тапӑннисем. 22 ҫын вилнӗ, 46 аманнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cl7771zvpj8o|title=Нападения в Махачкале и Дербенте: что известно на данный момент|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-06-23|access-date=2024-06-24|archive-date=2024-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240624164352/https://www.bbc.com/russian/articles/cl7771zvpj8o|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/6682a2959a79476568a468a1|title=Число погибших при терактах в Дагестане возросло до 22|lang=ru|website=РБК|date=2024-07-01|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708022913/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/6682a2959a79476568a468a1|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 25]] – [[Тӗнчери уголовлӑ суд]] [[Шойгу Сергей Кужугетович|Сергей Шойгу]]па [[Герасимов Валерий Васильевич|Герасимов Валерие]] арестлес тесе ордер кӑларнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cy008y2nny1o|title=Международный уголовный суд выдал ордеры на арест Шойгу и Герасимова|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-06-25|access-date=2024-06-26|archive-date=2024-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20240816072624/https://www.bbc.com/russian/articles/cy008y2nny1o|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 26]] – [[Суньига Хуан Хосе|Хуан Хосе Суньига]] [[Боливи]] тӗпкомандӑлавҫи [[Ла-Пас (Боливи)|Ла Паз]] хулинче [[Боливири патшалӑх пӑтӑрмахне тӑрӑшу (2024)|патшалӑх пӑтӑрмахне тума тӑрӑшнӑ]], анчах вӑл анӑҫсӑр пулнӑ<ref>{{Cite web |author1=Tara John |author2=Abel Alvarado |author3=Stefano Pozzebon |date=2024-06-26 |title=Attempted coup in Bolivia fails after president calls on country to mobilize in defense of democracy |url=https://www.cnn.com/2024/06/26/americas/bolivia-coup-attempt-claims-intl-latam/index.html |access-date=2024-06-27 |publisher=CNN |language=en |archive-date=June 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240626212756/https://www.cnn.com/2024/06/26/americas/bolivia-coup-attempt-claims-intl-latam/index.html |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫӗртме, 28]]: ** [[Иран]]ти [[Иранти президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: иккӗмӗш тура [[Пезешкиан Масуд|Масуд Пезешкианпа]] [[Джалили Саид|Саид Джалили]] тухнӑ<ref>[https://www.isna.ir/news/1403040905810/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D9%86%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%DB%B8-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B3-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%AC%D9%84%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%AD%D9%84%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%85 ISNA]</ref><ref>[https://www.iranintl.com/en/202406299085 IranIntl-1], [https://www.iranintl.com/en/liveblog/iran-voting-in-election-runoff-pezeshkian-vs-jalili IranIntl-2]</ref><ref>[https://tejaratnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C-15/920881-%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%87%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%AF Tejarat News]</ref>. ** [[Монголи]]ри [[Монголири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[Монголи халӑх партийӗ]] [[Аслӑ патшалӑх хуралӗ]]нче сахалрахӑш вырӑн илет, ун вырӑнне [[Демократиллӗ парти (Монголи)|Демократиллӗ парти]] вӑй пуҫтарать<ref>{{Cite web|last=Moritsugu|first=Ken|date=2024-07-01|title=Mongolia may return to coalition government after official results confirm setback for ruling party|url=https://apnews.com/article/mongolia-election-coalition-government-b42d1ada84dbbbf52595a015bed35041|access-date=2024-07-02|agency=Associated Press|language=en|archive-date=July 2, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240702112730/https://apnews.com/article/mongolia-election-coalition-government-b42d1ada84dbbbf52595a015bed35041|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫертме, 29]]: ** [[Мавритани]]ри [[Мавританири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: хальхи президент [[Газуани Мухаммед ульд|Мухаммед ульд аш-Шейх аль-Газуани]] иккӗмӗш срока суйланӑ<ref>{{Cite web|title=Mauritanian president comfortably wins re-election|url=https://www.bbc.com/news/articles/c9e9r7k8jdlo|access-date=2024-07-02|work=BBC News|date=July 2024 |archive-date=July 2, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240702112326/https://www.bbc.com/news/articles/c9e9r7k8jdlo|url-status=live}}</ref>. ** [[Нигери]]н [[Борно (штат)|Борно]] штачӗ [[Гвоза]] хулине [[Гвозӑна бомбӑлани (2024)|бомбӑлани]]: 30 ҫын вилнӗ тата 100 ҫын аманнӑ<ref>{{Cite news |last=Marama |first=Ndahi |date=30 June 2024 |title=30 feared dead, 100 injured in Borno as female suicide bombers hit wedding, funeral |url=https://www.vanguardngr.com/2024/06/30-feared-dead-100-injured-in-borno-as-female-suicide-bombers-hit-wedding-funeral/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=30 June 2024 |archive-date=July 4, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240704071211/https://www.vanguardngr.com/2024/06/30-feared-dead-100-injured-in-borno-as-female-suicide-bombers-hit-wedding-funeral/ |url-status=live |newspaper=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 30]] – [[Даниил (Болгари патриархӗ)|Даниил Николова]] [[Болгари]] [[Болгари православлӑ чиркӗвӗ|православлӑ чиркӗвӗн]] 29-мӗш патриархӗ суйланӑ<ref>{{cite web|title=Избран новый Предстоятель Болгарской Православной Церкви|url=http://www.patriarchia.ru/db/text/6141440.html|website=Патриархия.ru|date=2024-06-30}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 30]]–[[Утӑ, 7]] – [[Франци]]ри [[Францири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[сулахайлӑх|сулахай]] «[[Ҫӗнӗ халӑх фрончӗ]]» [[Францин наци пухӑвӗ|Наци пухӑвӗнче]] нумайрахӑш илет, [[Сылтӑмлӑх|сылтӑм]] «[[Наци пӗрлешӗвӗ (Франци)|Наци пӗрлешӗвӗ]]» пӗрремӗш турта нумайрахӑш илнӗ анчах суйлав пӗтӗмлетӗвӗсемпе парламентре ӑна сыхлайман<ref>{{Cite web|url=https://www.lefigaro.fr/politique/dissolution-assemblee-nationale-emmanuel-macron-elysee-coulisses-europennes-20240610|title=Dissolution de l’Assemblée : à l’Élysée, dans les coulisses de la décision surprise d’Emmanuel Macron|lang=fr|website=Le Figaro|date=2024-06-10|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708080242/https://www.lefigaro.fr/politique/dissolution-assemblee-nationale-emmanuel-macron-elysee-coulisses-europennes-20240610|url-status=live}}</ref>. === Утӑ === * [[Утӑ, 1]] — Тӑвӑлсене пӑхни историнчи 5- мӗш категорин Берил чи малтанхи пулса тӑнӑ, вӑл Гренадӑн Карриаку утравне аркатнӑ. * [[Утӑ, 3]] — Раҫҫей [[Европӑри хӑрушсӑрлӑх тата ҫыхӑнтару организацийӗ|ЕХҪО-н]] ПА тухнӑ. === Ҫурла === === Авӑн === === Юпа === === Чӳк === === Раштав === == Ҫавӑн пекех == {{Çӳрев |Тема = 2024 çул |Портал = |Викисăмахсар = |Викикĕнеке = |Викикаларăш = |Викивулавăш = |Викитĕссем = |Викихыпар = Категори:2024 |Викиампар = Category:2024 |Метавики = |Проект = |Родовод = }} * [[2024 çул мусăкра]] * [[2024 çул литературăра]] == Асӑрхавсем == {{Асӑрхавсем|2}} {{year-stub}} [[Категори:2024 çул| ]] [[Категори:Пур хронологи ят-йышĕсем]] [[Категори:Викиампар каçă статьисем]] [[Категори:Викихыпар каçă статьисем]] [[Категори:Çулсем çинчен çырса пĕтермен статьясем]] [[Категори:2024 çул]] 5wmg1y2roikndi9akbqa3jk1zah5al4 875753 875745 2026-07-22T14:59:06Z Max Tenche 25572 /* Утӑ */ хушни 875753 wikitext text/x-wiki {{Çулсем|2024|XX ĕмĕр|XXI ĕмĕр|XXII ĕмĕр}} '''2024 ҫул (икӗ пин те ҫирӗм тӑваттӑмӗш ҫул)''' — [[Кӗркури календарӗ]]пе — [[йӗкӗр ҫул]]. 2024 ҫул [[тунтикун]]ран пуҫланнӑ. Вӑл пирӗн эрӑн 2024-мӗш ҫулӗ. Вӑл 3-мӗш пин ҫулӑн [[XXI ӗмӗр]]ӗн 3-мӗш вун ҫулӑн 4-мӗш ҫулӗ, вӑл [[2020-мӗш ҫулсем|2020-мӗш ҫулсен]] 5-мӗш ҫулӗ. [[Чӑваш Республики]]нче вӑл '''[[Экологи]] культурин тата [[ҫутҫанталӑк]]па перекетлӗ усӑ курмалли ҫулталӑк'''<ref>[https://minpriroda.cap.ru/action/activity/2024-god-god-ekologicheskoj-kuljturi-i-berezhnogo ЧР ҫутҫанталӑк министрлӗхӗн сайчӗ]{{Ĕçлемен каçă|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://glava.cap.ru/doc/laws/2023/09/04/decree-120 Чӑваш Енӗн Пуҫлӑхӗн указӗ]{{Ĕçлемен каçă|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[ПНО]] йышӑнӑвӗпе ку ''[[Тӗве]]сен тӗнчери ҫулталӑкӗ''<ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/ru/sections/observances/international-years/|title=Международные годы|date=2015-01-06|publisher=www.un.org|lang=ru|accessdate=2020-01-13|archive-date=2020-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200113135546/https://www.un.org/ru/sections/observances/international-years/|url-status=live}}</ref>. [[Белоруси]]ре вӑл килӗшӳ, пултару та пахалӑх ҫулталӑкӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=_duWFEBChO0|title=Лукашенко объявил 2024-й Годом качества в Беларуси|lang=ru-RU|access-date=2023-09-30}}</ref>. [[Раҫҫей]]ре вӑл этеплӗх, ӳнер, кил-йыш та спорт ҫулталӑкӗ<ref>{{Cite web|url=https://ognov.ru/2024-god-obyavlen-prezidentom-godom-razvitiya-v-rossii/|title=2024 год объявлен президентом годом российской культуры и искусства|lang=ru-RU|last=controlistr|website=ognov.ru|date=2023-09-06|access-date=2023-10-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20231122/semya-1911067078.html|title=Путин объявил 2024 год годом семьи|lang=ru-RU|author=|website=РИА Новости|date=2023-11-21|access-date=2023-11-22|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/sport/19062137|title=Путин поддержал идею возобновления спортивных парадов на Красной площади|website=TACC|access-date=2023-12-17}}</ref>. [[Пӑхӑнман Патшалӑхсен Пӗрлешӗвӗ]]нче вӑл [[ниме]] юхӑмӗн ҫулталӑкӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.gosrf.ru/2024-god-stanet-godom-volonterskogo-dvizheniya-v-sng/|title=2024 год станет Годом волонтерского движения в СНГ|lang=ru-RU|first=Галатея|last=Петрова|website=Регионы России|date=2023-06-08|access-date=2023-10-08}}</ref>. == Пулса иртнӗ == === Кӑрлач === * [[Кӑрлач, 1]]: ** [[Тури Карабах]] [[Азербайджан]] йышне вӗҫлесе интеграциленӗ, [[Тури Карабах Республики]] пӑрахӑҫ кӑларнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/politics/2023/09/28/17653861.shtml|title=Республика Нагорный Карабах прекращает существование. Половина жителей бежали в Армению|lang=ru|website=Газета.Ru|date=2023-09-28|access-date=2023-10-01}}</ref>. ** [[Бразили]] [[ОПЕК+]] йӗркелӗве кӗнӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/business/934125|title=Источник сообщил, что Бразилия присоединится к ОПЕК+ с 2024 года|lang=ru|website=Interfax.ru|date=2023-11-30|access-date=2023-12-01}}</ref>. ** [[Египет]], [[Иран]], [[Пӗрлешӗннӗ Арап Эмирачӗсем]], [[Сауд Аравийĕ]] те [[Эфиопи]] [[БРИКС]]а кĕнĕ<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/18574863|title=В БРИКС в 2024 году войдут шесть новых стран|website=TACC|access-date=2023-10-01}}</ref>. ** [[Раҫҫей]]ри [[Чернобыль инкекӗ|Отчуждени зони]] пӑрахӑҫ кӑларнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/642740b89a79477b90634812|title=В России не станет зоны отчуждения|lang=ru|website=РБК|date=2023-04-01|access-date=2023-12-28}}</ref>. ** [[Steam]]-ӗн пулӑшу пултарни [[Windows 7]], [[Windows 8|8]], [[Windows 8.1|8.1]] валли вӗҫленӗ<ref>{{Cite web|url=https://steamcommunity.com/discussions/forum/26/3821910251180452380/|title=Steam перестанет работать на windows 7 :: Русскоязычный Форум|lang=ru|website=steamcommunity.com|access-date=2023-12-31}}</ref>. ** [[Япони тинӗсӗ]]нчи [[Япони тинӗсӗнчи ҫӗр чӗтрени (2024)|ҫӗр чӗтрени]], [[Япони]]ре 7,6-ччен магнитудӑллӑ ҫӗр чӗтрени пулнӑ. 73 ҫын вилнӗ<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/proisshestviya/19670537|title=Число жертв землетрясений в Японии увеличилось до 73|website=TACC|access-date=2024-01-03}}</ref>. ** [[Эфиопи]] [[Сомалиленд]]па [[Бербера]] порчӗн пӗтӗм усӑ курни валли килӗшӳ ҫырнӑ. Тата, Эфиопи Сомалилендӗн никамран пӑхӑнманлӑхне йышӑнчӗ, вӑл пӗрремӗш ҫӗр-шыв куна тунӑ пулса тӑнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/landlocked-ethiopia-signs-pact-use-somalilands-red-sea-port-2024-01-01/|title=Ethiopia signs pact to use Somaliland's Red Sea port|website=Reuters|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 2]]: ** [[Корей Республики]]нчи 3 уйӑх [[Корей Республикинчи парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]ччен [[Тобуро Демократи партийӗ]]н пуҫлӑхӗ [[Ли Джэмён|Ли Чжэ Мён]] ҫине [[Ли Джэмён ҫине вӗлерме тапӑнни|вӗлерме тапӑнни]] пулнӑ, унӑн мӑйне ҫӗҫӗпе амантнӑ<ref>{{Cite news|title=В Южной Корее совершено покушение на лидера оппозиции|url=https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2024/01/02/1013861-v-yuzhnoi-koree-pokushenie|website=Ведомости|access-date=2024-01-04|lang=ru}}</ref>. ** [[Маршалл утравӗсенчи пӗтӗм суйлав (2023)|Маршалл утравӗсенче пӗтӗм суйлавӗ]]: [[Маршалл утравӗсен саккун тӑвакан канашӗ]] [[Хайн Хильда|Хайн Хильдӑна]] президент иккӗмӗш хутпа суйланӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/505980/hilda-heine-sworn-in-as-president-of-the-marshall-islands|title=Hilda Heine sworn in as President of the Marshall Islands|lang=en-nz|website=RNZ|date=2024-01-03|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 3]] – [[Иран]]ти [[Керман теракчӗ|Керман масарӗнче теракт]] пулнӑ<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240103/terakt-1919604739.html|title=Путин выразил властям Ирана соболезнования после теракта в Кермане|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=20240103T1814|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 7]] – [[Бангладешри парламент суйлавӗ (2024)|Бангладешри парламент суйлавӗ]] пулнӑ<ref>{{Cite web|url=http://cikrf.ru/news/cec/54382/|title=Андрей Шутов принял участие в международном наблюдении за парламентскими выборами в Народной Республике Бангладеш|website=cikrf.ru|access-date=2024-01-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://bdnews24.com/bangladesh/5ps4txfm44|title=Bangladesh Election Commission schedules parliamentary polls for Jan 7|lang=en|first=Senior|last=Correspondent|website=bdnews24.com|access-date=2024-01-13}}</ref><ref>{{Cite news|title=Bangladesh election: PM Sheikh Hasina wins fourth term in controversial vote|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-67889387|date=2024-01-07|access-date=2024-01-13|lang=en-GB}}</ref>. * [[Кӑрлач, 8]] – [[Astrobotic Technology]] компанийӗ [[Peregrine (лартмалли модуль)|Перегрин]] коммерци уйӑха лартмалли модулне вӗҫтерсе яни тунӑ. Вӗҫтерсе яни ҫӗнӗ [[Vulcan (ракета-йӑтакан)|Vulcan]] ракета-йӑтакан пулӑшпа тунӑ<ref>{{Cite web|url=https://spacenews.com/vulcan-centaur-launches-peregrine-lunar-lander-on-inaugural-mission/|title=Vulcan Centaur launches Peregrine lunar lander on inaugural mission|lang=en-US|first=Jeff|last=Foust|website=SpaceNews|date=2024-01-08|access-date=2024-01-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/kosmos/19686899|title=ULA запустила к Луне ракету Vulcan с модулем Peregrine|website=TACC|access-date=2024-01-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.astrobotic.com/astrobotics-peregrine-launches-to-the-moon/|title=Astrobotic’s Peregrine Launches to the Moon|lang=en-US|last=alivia|website=Astrobotic|date=2024-01-08|access-date=2024-01-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-science-heads-to-moon-on-first-us-private-robotic-artemis-flight/|title=NASA Science Heads to Moon on First US Private Robotic Artemis Flight - NASA|lang=en-US|access-date=2024-01-08}}</ref>. * [[Кӑрлач, 9]] – [[Los Choneros]] картелӗн лидерӗ тӗрмерен тухса тарнӑран [[Эквадор]] президенчӗ [[Нобоа Даниэль|Даниэль Нобоа]] ҫӗр-шывра черетсӗр лару-тӑру йышӑннӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.kp.ru/online/news/5621351/|title=Президент Эквадора Нобоа ввёл режим внутреннего вооружённого конфликта в стране|lang=ru|first=|last=|website=kp.ru|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 11]] – Полици ӗҫлекенӗсемпе салтаксем валли ӗҫ укҫи суса тухнин йӑнӑшӗнчен [[Папуа — Ҫӗнӗ Гвиней]]ри [[Папуа — Ҫӗнӗ Гвинейри йӗркесӗрлӗхсем (2024)|йӗркесӗрлӗхсем]] пур ҫӗр-шыв тӑрӑх сиксе тухнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/506478/at-least-10-dead-after-looting-fires-on-port-moresby-s-darkest-day|title=At least 10 dead after looting, fires on Port Moresby's 'darkest day'|lang=en-nz|website=RNZ|date=2024-01-11|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 12]] – [[АПШ]]па [[Аслӑ Британи]] [[Йемене авиатапӑсем (2024)|Йемене авиатапӑсене]] тума пуҫланӑ та (ӗлӗкхине АПШ ҫакна тума пуҫланӑ)<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/us-britain-strikes-houthi-yemen-rcna133576|title=U.S. and Britain launch strikes against Houthi rebel targets in Yemen|lang=en|website=NBC News|date=2024-01-12|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 13]] – [[Китай Республикинчи президент суйлавӗ (2024)|Тайваньти президент суйлавӗ]]: [[Лай Циндэ]] 40% сасӑсемпе ҫӗнтернӗ<ref>{{Cite news|title=Taiwan elects Lai Ching-te, from incumbent pro-sovereignty party, as president|first=Helen|last=Davidson|url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/13/taiwan-ruling-partys-lai-ching-te-wins-presidential-election|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2024-01-13|access-date=2024-01-13|lang=en-GB}}</ref>. * [[Кӑрлач, 14]] – [[Маргрете II]] [[Дани]]н король хӗрӗ патшаран тухнӑ. [[Фредерик X]] Данин ҫӗнӗ королӗ патшана ларнӑ.<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/19661193|title=Королева Дании отречётся от престола 14 января|website=TACC|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 15]]—[[Кӑрлач, 18|18]] – [[Паймак]]ра, [[Пушкӑртстанти протестсем (2024)|Пушкӑртстанти протестсем]]<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/ce9m7p05pe0o|title=В Башкирии сотни людей пришли к суду поддержать активиста, защищавшего шихан Куштау|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-01-15|access-date=2024-01-17}}</ref><ref>{{Cite news|title=Экстремисты под видом экологов: кому нужны были беспорядки в Башкирии|url=https://lenta.ru/articles/2024/01/23/ekstremisty/|website=Lenta}}</ref>. * [[Кӑрлач, 24]] – [[Белгород облаҫӗнчи раҫҫей Ил-76 инкекӗ|Белгород облаҫӗнчи раҫҫей Ил-76 инкекӗ]]. * [[Кӑрлач, 26]] – [[Тувалури парламент суйлавӗ (2024)|Тувалури парламент суйлавӗ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.npr.org/2024/01/25/1227066448/voting-begins-in-tiny-tuvalu-in-election-that-reverberates-from-china-to-austral|title=Voting begins in tiny Tuvalu in election that reverberates from China to Australia|website=NPR|access-date=2024-01-27}}</ref>. * [[Кӑрлач, 28]] ** [[Буркина-Фасо]], [[Мали]] тата [[Нигер]] [[ЭКОВАС]]-ран тухнӑ<ref>[https://m.gazeta.ru/politics/news/2024/01/28/22209643.shtml?utm_source=yxnews&utm_medium=mobile&utm_referrer=https%3A%2F%2Fdzen.ru%2Fnews%2Fstory%2FBurkina-Faso_Mali_iNiger_vyshli_izEHkonomicheskogo_soobshhestva_Zapadnoj_Afriki--ad52dbc7fb298ecf82b6b6e499b26705 Три страны резко оборвали связь с ECOWAS]</ref>. ** [[Финляндири парламент суйлавӗ (2024)|Финляндири парламент суйлавӗ]]<ref>[http://vybor-naroda.rg/vn_exclusive/255673-v-finljandii-neizbezhen-vtoroj-tur-prezidentskih-vyborov.html?utm_source=yxnews&utm_medium=mobile&utm_referrer=https%3A%2F%2Fdzen.ru%2Fnews%2Fsearch%3Ftext%3D В Финляндии неизбежен второй тур президентских выборов]{{Ĕçлемен каçă|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * [[Кӑрлач, 31]] – [[Малайзи]] [[Янг ди-Пертуан Агонг|корольне суйланă]] [[Ибрагим Исмаил|Ибрагим Исмаилӗн]] престолӗнче ларни, татах вӑл [[Джохор|Джохор султанӗ]] пулса тӑнӑ<ref>{{Cite web|url=https://glasnarod.ru/mir/sultan-ibragim-stal-sledujushhim-koroljom-malajzii/|title=Султан Ибрагим стал следующим королём Малайзии|lang=ru-RU|first=|last=|website=Интернет-газета «Глас Народа»|date=2023-10-27|access-date=2024-01-13}}</ref>. === Нарӑс === * [[Нарӑс, 2]] – [[Бишкек]] [[Ӑшӑэлектроцентраль|ӐЭЦ]]ĕнчи шултра авари<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240202/kirgiziya-1924943848.html|title=Число пострадавших при аварии на ТЭЦ Бишкека возросло до пяти|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=20240202T0734|access-date=2024-02-05}}</ref>. * [[Нарӑс, 3]] – Тапнине пула [[Лисичанск]]ри ([[ЛХР]] — аннексиленĕ [[Луганск облаҫӗ]]) пекарня ишӗлсе аннӑ, 28 ҫын вилнĕ<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240204/lisichansk-1925337904.html|title=В Лисичанске завершили поисковую операцию|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=20240204T1633|access-date=2024-02-05}}</ref>. * [[Нарӑс, 4]] – [[Сальвадорти пӗтӗм суйлавӗ (2024)|Сальвадорти пӗтӗм суйлавӗ]]. * [[Нарӑс, 7]] – [[Азербайджан]]ти черетсӗр [[Азербайджанти президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/clle3dl9zy9o|title=В Азербайджане проходят очередные внеочередные выборы|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-02-07|access-date=2024-02-07}}</ref>. Хальхи президент [[Алиев Ильхам|Ильхам Алиев]] çӗнетсе суйланӑ пиллӗкмӗш срок ҫине, уншӑн 92,12% сасӑлакан ҫынсем сасӑ панӑ<ref>{{Cite web|url=https://apnews.com/article/azerbaijan-election-ilham-aliyev-39a3b0811de492afdcc96e2f17b6f797|title=Azerbaijan's Aliyev appears headed to a landslide win in election called after retaking Karabakh|lang=en|website=AP News|date=2024-02-07|access-date=2024-02-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240211/vybory-1926712011.html|title=Алиев победил на президентских выборах в Азербайджане|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=2024-02-11|access-date=2024-02-11}}</ref>. * [[Нарӑс, 8]]  ** [[Пакистан]]ти [[Пакистанри парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.dawn.com/news/1785760|title=President, ECP agree on holding elections on February 8|lang=en|first=|last=|website=DAWN.COM|date=2023-11-02|access-date=2024-01-13|archive-date=2024-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20240112120521/https://www.dawn.com/news/1785760|url-status=live}}</ref>. Никамран пӑхӑнман политиксен нумайрахӑшӗ — "Тӗрӗслӗхшӗн юхӑм" чарнӑ политика партийӗн хутшӑнаканӗсем Наци ассамблейӗнчи вырӑнсен чылайӑшӗ илнӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.ft.com/content/35a6dd5b-2924-40ad-a650-004ec6379e00|title=Imran Khan loyalists win shock victory in Pakistan election|website=www.ft.com|access-date=2024-02-11}}</ref>. ** Иртнӗ [[Бразили]] президенчӗ Жаир Болсонарӑва патшалӑх пӑтӑрмахӗ тума хӑтланнӑшӑн айӑплама арестленӗ<ref>{{Cite web|url=https://t.me/rian_ru/230726|title=РИА Новости|website=Telegram|access-date=2024-02-11}}</ref>. * [[Нарӑс, 10]] – [[Венгри]] президенчӗ [[Новак Каталин|Каталин Новак]] ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑ<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/19954637|title=Президент Венгрии подала в отставку|website=TACC|access-date=2024-02-11}}</ref>. * [[Нарӑс, 11]] – [[Финлянди]] президент суйлавӗн иккӗмӗш пайӗ<ref>{{Cite news|title=Финляндии предстоит второй тур президентских выборов|url=https://www.svoboda.org/a/finlyandii-predstoit-vtoroy-tur-prezidentskih-vyborov-/32795413.html|website=Радио Свобода|date=2024-01-28|access-date=2024-02-05|lang=ru}}</ref>. * [[Нарӑс, 12]]—[[Нарӑс, 18|18]] – [[Европа кӗрешӳ чемпионачӗ (2024)|Европа кӗрешӳ чемпионачӗ]] пулнӑ ([[Бухарест]], [[Румыни]])<ref>{{Cite web|url=https://uww.org/event/seniors-european-championships/results|title=Seniors european championships|lang=en|website=uww.org|access-date=2024-02-05}}</ref>. * [[Нарӑс, 14]] – [[Индонези]]ри [[Индонезири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]. * [[Нарӑс, 15]] – [[Белгород]]а [[2024 ҫулхи нарӑсӑн 15-мӗшӗнчи Белгорода персе тӑни|персе тăни]]. 7 ҫын вилнӗ, 20 ҫын аманнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/c89n5w2l1yyo|title=Белгород подвергся обстрелу, погибли семь человек, в том числе ребёнок. Что известно|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-02-15|access-date=2024-02-15}}</ref>. * [[Нарӑс, 16]] – [[ЯНАО]]-н [[Харп (хула евӗр посёлок)|Харп]] тӗрминчи Раҫҫей оппозиционерӗ [[Навальный Алексей Анатольевич|Алексей Навальный]] вилчӗ. * [[Нарӑс, 17]] – [[Украина хӗҫпӑшаллӑ вӑйӗсем|УХВ]] [[Авдеевка|Авдеевкӑран]] [[Авдеевка ҫапӑҫӑвӗ (2022—2024)|тухнӑ]]<ref>{{Cite news|title=Ukrainian forces withdraw from Avdiivka to avoid encirclement, army chief says|first=Shaun|last=Walker|url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/16/ukrainian-forces-give-up-some-positions-in-avdiivka-as-russian-assault-continues|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2024-02-17|access-date=2024-02-17|lang=en-GB}}</ref>. * [[Нарӑс, 22]] – [[Nova-C]] лартмалли модуль [[АПШ]]-н [[Intuitive Machines]] компани пӗрремӗш коммерци аппарачӗ [[Уйӑх (Ҫӗр ҫулташӗ)|Уйӑхра]] анса ларнӑ<ref>{{Cite news|title=Odysseus spacecraft lands on the moon as Nasa hails ‘giant leap forward’ – as it happened|first=|last=|url=https://www.theguardian.com/science/live/2024/feb/22/nasa-odysseus-moon-landing-intuitive-machines|website=the Guardian|id=0261-3077|date=2024-02-23|access-date=2024-02-25|lang=en-GB}}</ref>. * [[Нарӑс, 23]] – [[Эрмени]], [[де-факто]], хӑйӗн [[Коллективлӗ хӑрушсӑрлӑх килӗшӗвӗн йӗркелӗвӗ|КХКЙран]] хутшӑннине чарнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/6532171|title=Секретариат ОДКБ не получал заявлений от Армении о приостановке членства|lang=ru|website=Коммерсантъ|date=2024-02-23|access-date=2024-03-01}}</ref>. * [[Нарӑс, 25]] – [[Беларуҫ]]ри [[Беларуçри парламентр суйлавӗ (2024)|пӗтӗм сасӑлани кунӗ]]<ref>{{Cite web|url=https://rec.gov.by/ru/election-schedule-ru/view/elections-2024-edg#:~:text=%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%BD%20%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8%D0%B9%20%D0%BF%D0%BE,%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%2025%20%D1%84%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8F%202024%20%D0%B3.|title=Календарь выборов и референдумов {{!}} Русская версия|website=rec.gov.by|access-date=2023-12-26|archive-date=2023-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20231227181659/https://rec.gov.by/ru/election-schedule-ru/view/elections-2024-edg#:~:text=%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%BD%20%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8%D0%B9%20%D0%BF%D0%BE,%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%2025%20%D1%84%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8F%202024%20%D0%B3.|url-status=live}}</ref>. * [[Нарӑс, 26]] – [[Венгри]]ри [[Венгрири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240223/prezident-1929155145.html|title=Выборы нового президента Венгрии пройдут 26 февраля|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=2024-02-23|access-date=2024-02-26}}</ref>. [[Шуйок Тамаш|Тамаш Шуйок]]а суйланă<ref>{{Cite web|url=https://magyarnemzet.hu/belfold/2024/02/hamarosan-megvalasztja-az-orszaggyules-az-uj-koztarasagi-elnokot-kovesse-nalunk-eloben|title=Megválasztották Sulyok Tamást köztársasági elnöknek|lang=hu|first=|last=|website=Magyar Nemzet|date=2024-02-26|access-date=2024-03-01}}</ref>. * [[Нарӑс, 29]] – [[Израиль–ХАМАС вӑрҫи]]: [[Газа|Газӑри]] вӑрҫлакан [[Израиль хӳтӗленӳ вӑйӗсем]] [[гуманитарлӑ конвоя атака]] тунӑ. Атакӑна пула 100 ытла [[Палестина]] ҫыннисем вилнӗ. Палестина ҫухату тӳсӗвӗсем 30 пинччен ӳснӗ<ref>{{Cite web |date=2024-02-29 |title=More than 100 killed as Israeli troops open fire on Gazans crowded around aid convoy |url=https://www.nbcnews.com/news/world/israel-hamas-war-aid-convoy-gaza-city-dead-idf-opened-fire-rcna141195 |access-date=2024-02-29 |publisher=NBC News |language=en |archive-date=February 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240229215024/https://www.nbcnews.com/news/world/israel-hamas-war-aid-convoy-gaza-city-dead-idf-opened-fire-rcna141195 |url-status=live }}</ref>. === Пуш === * [[Пуш, 1]]: ** [[Казахстан]] [[Казахстан вӑхӑчӗ|хӑйӗн]] пур территоринче пӗр сехет зонине йышӑннӑ (ӗлӗкхи икӗ пулнӑ)<ref>{{Cite web|url=https://www.nur.kz/society/2063623-vremya-pereveli-na-chas-nazad-v-kazahstane/?|title=Время перевели на час назад в Казахстане|lang=ru|website=www.nur.kz|date=2024-02-29|access-date=2024-03-01}}</ref>. ** [[Иран]]ти [[Иранти парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]. ** [[Бразили]]ри шыв инкекӗ. 40 ҫын яхӑн вилнӗ<ref>[https://t.me/MIR24MOLDOVA/3214 Telegram: Contact @MIR24MOLDOVA]</ref>. ** [[Мускав]]ӑн [[Борисово масарӗ]]нчи [[Навальный Алексей Анатольевич|Алексей Навальный]] пытарӑвӗ пулнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/01/03/2024/65e1d3649a79474fb1498546|title=Алексея Навального похоронили в Москве|lang=ru|website=РБК|date=2024-03-01|access-date=2024-03-01}}</ref>. * [[Пуш, 7]] – Юлашки [[Скандинави]]ри ҫӗр-шыв, [[Швеци]], [[НАТО]]-на кӗнӗ<ref>{{cite web |title=Sweden officially joins NATO |url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_223446.htm |access-date=7 March 2024 |date=7 March 2024 |publisher=NATO |archive-date=March 31, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240331212531/https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_223446.htm |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Sweden finally joins Nato after nearly two-year wait |url=https://www.theguardian.com/world/2024/mar/07/sweden-joins-nato-after-ratification-hungary-drops-opposition |access-date=7 March 2024 |date=7 March 2024 |work=The Guardian |archive-date=June 9, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609045522/https://www.theguardian.com/world/2024/mar/07/sweden-joins-nato-after-ratification-hungary-drops-opposition |url-status=live }}</ref>. * [[Пуш, 10]] – [[Португалири парламент суйлавӗ (2024)|Португалири парламент суйлавӗ]]: [[Демократиллӗ альянс (Португали, 2024)|Демократиллӗ альянс]] нумайрахӑш вырӑнсене илет, тата сахалрахӑш ертсе пырӑвӗ йӗркелет. [[Социалист партийӗ (Португали)|Социалист партийӗ]] вырӑнсене пӗтет, сылтӑм парти [[Chega]] нумай вырӑнсене илет<ref>{{Cite web |date=2024-03-10 |title=Portugal election sees above-average turnout in very tight contest |url=https://www.politico.eu/article/portugual-election-above-average-participation/ |access-date=2024-03-10 |website=Politico |language=en |archive-date=March 10, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310154709/https://www.politico.eu/article/portugual-election-above-average-participation/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Vock |first=Ido |date=21 March 2024 |title=Luís Montenegro: Centre-right leader invited to form minority government |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-68622683 |archive-url=https://archive.today/20240321051720/https://www.bbc.com/news/world-europe-68622683 |archive-date=21 March 2024 |access-date=21 March 2024 |publisher=BBC News |language=en}}</ref>. * [[Пуш, 11]] – [[Гаити]]: [[Гаити премьер-министрӗ|премьер-министр]] ӗҫне вӑхӑтлӑ тӑваканӗ [[Анри Ариэль]] ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑ, мӗншӗн тесен ҫӗр-шывра [[Гаити кризисӗ (2018–халлӗхе)|бандит кризисӗ]] [[Гаитири бандит вӑрҫи|пуҫланнӑ]]<ref>{{Cite news |date=2024-03-12 |title=Haiti's prime minister Ariel Henry resigns as law and order collapses |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68541349 |access-date=2024-03-13 |language=en-GB |archive-date=March 13, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313111145/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68541349 |url-status=live }}</ref>. * [[Пуш, 13]] – [[Европа Пӗрлешӗвӗ]] [[хайлавлӑ ӑс-тӑн акчӗ]] йышӑннӑ. Ку пӗрремӗш [[хайлавлӑ ӑс-тӑн]]а ертсе пыракан хут<ref>{{cite web |title=World's first major act to regulate AI passed by European lawmakers |url=https://www.cnbc.com/2024/03/13/european-lawmakers-endorse-worlds-first-major-act-to-regulate-ai.html |access-date=13 March 2024 |date=14 March 2024 |publisher=CNBC |archive-date=March 13, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313120308/https://www.cnbc.com/2024/03/13/european-lawmakers-endorse-worlds-first-major-act-to-regulate-ai.html |url-status=live }}</ref>. * [[Пуш, 15]]–[[Пуш, 17|17]] – [[Раҫҫейри прзидент суйлавӗ (2024)|Раҫҫейри президент суйлавӗ]]: [[Путин Владимир Владимирович|Владимир Путин]] пиллӗкмӗш хут президент ӗҫне суйланӑ<ref>{{cite web|title=Putin wins Russia election in landslide with no serious competition|url=https://www.reuters.com/world/europe/russias-presidential-vote-starts-final-day-with-accusations-kyiv-sabotage-2024-03-17/|access-date=18 March 2024|date=18 March 2024|publisher=[[Reuters]]}}</ref>. * [[Пуш, 22]] – [[Ислам патшалӑхӗ – Хорасан вилаячӗ|Террористсем]] [[Мускав облаҫӗ]]н [[Красногорск (Мускав облаҫӗ)|Красногорск]]ри "Крокус Сити Холл"а атакӑланӑ. 145 ҫын вилнӗ, 551 аманнӑ<ref>{{Cite web |date=March 29, 2024 |title=Death toll from concert hall attack in Russia's Moscow region rises to 144 |publisher=Anadolu Agency |url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/death-toll-from-concert-hall-attack-in-russia-s-moscow-region-rises-to-144/3178519 |access-date=29 March 2024 |archive-date=30 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330062453/https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/death-toll-from-concert-hall-attack-in-russia-s-moscow-region-rises-to-144/3178519 |url-status=live }}</ref>. * [[Пуш, 25]] – [[ПНО Хӑрушсӑрлӑх Канашӗ]] [[Газа вӑрҫи]]нче "пени чарма" тата "тыткӑнти ҫынсене ирӗклетме" хутне йышӑннӑ<ref>{{cite web |title=UN Security Council resolution calls for Gaza ceasefire |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-68658415 |access-date=25 March 2024 |date=25 March 2024 |publisher=BBC News |archive-date=March 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240325151053/https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-68658415 |url-status=live }}</ref>. * [[Пуш, 30]]: ** [[Шенген зони]]не шыв тата сывлӑш ҫулӗсем тӑрӑх [[Румыни]]пе [[Болгари]] пӗрлешнӗ<ref>{{cite web|date=30 March 2024|title=Bulgaria and Romania join the Schengen area|url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_24_1722|access-date=30 March 2024|publisher=European Commission|archive-date=March 30, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240330150353/https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_24_1722|url-status=live}}</ref>. ** [[Турци]]ри вырӑн суйлавӗ<ref>{{Cite news |author1=Scott McLean |author2=Mohammed Tawfeeq |author3=Nadeen Ebrahim |date=2024-04-01 |title=Turkey's Erdogan dealt major election blow as opposition party wins big cities |url=https://www.cnn.com/2024/04/01/middleeast/turkey-local-election-blow-erdogan-opposition-mime-intl/index.html |access-date=2024-04-01 |publisher=CNN |language=en |archive-date=August 7, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240807103050/https://www.cnn.com/2024/04/01/middleeast/turkey-local-election-blow-erdogan-opposition-mime-intl/index.html |url-status=live }}</ref>. === Ака === * [[Ака, 1]] – [[Израиль]] [[Дамаск]]ри [[Иран]]ӑн элчӗлӗхне [[Дамаскри Иран элчӗлӗхне Израиль авиаҫапӑвӗ|авиаҫапу]] тунӑ, 16 ҫын вилнӗ<ref name="cghs2">{{Cite web |date=3 April 2024 |title=Woman and her son among 16 people killed in Israeli raid on building attached to Iranian embassy |url=https://www.syriahr.com/en/330101/ |access-date=2024-04-14 |publisher=Syrian Observatory For Human Rights |archive-date=April 3, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403193442/https://www.syriahr.com/en/330101/ |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 3]] – [[Тайвань|Тайванӗн]] тухӑҫ хӗрринче 7,4 магнитудӑллӑ [[Хуалянь ҫӗр чӗтрени (2024)|ҫӗр чӗтрени]] пулнӑ, унран цунами [[Япони]]н [[Окинава префектури]]ччен ҫитнӗ<ref>{{Cite web |date=2 April 2024 |title=Taiwan 7.7 magnitude earthquake sparks tsunami warning in Japan |url=https://www.theguardian.com/world/2024/apr/03/taiwan-earthquake-magnitude-tsunami-warning-japan-okinawa |access-date=3 April 2024 |website=The Guardian |archive-date=April 3, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403005317/https://www.theguardian.com/world/2024/apr/03/taiwan-earthquake-magnitude-tsunami-warning-japan-okinawa |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 4]] – [[Кувейт]]ри [[Кувейтри парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]. [[Наци ассамблейӗ (Кувейт)|Наци ассамблейӗнчи]] оппозици нумайрахӑш вырӑнсем илнӗ<ref name="ajresult">{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/5/few-changes-after-kuwait-holds-first-parliamentary-election-under-new-emir |title=Few changes after Kuwait holds first parliamentary election under new emir |publisher=Al Jazeera English |date=5 April 2024 |access-date=April 12, 2024 |archive-date=April 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240411170642/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/5/few-changes-after-kuwait-holds-first-parliamentary-election-under-new-emir |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 5]] – [[Эквадор]] полицийӗ [[Кито|Китӑри]] [[Мексика]] [[Эквадорти Мексика элчӗлӗхне тапӑнни (2024)|элчӗлӗхне тапӑннӑ]]. Полици Эквадорӑн иртнӗ вице-президентне [[Глас Хорхе|Хорхе Гласа]] арестленӗ, вӑл Мексика политика хӳтӗлӗхӗ илмеллеччӗ. Кун пек тапӑннисем [[Дипломатиллӗ ҫыхӑну Вена конвенцийӗ]] йӗркене пӑснӑран Мексикӑпа [[Никарагуа]] Эквадорпа дипломатиллӗ ҫыхӑну пӗтерсе татнӑ<ref>{{Cite web |last=Vélez |first=Roger |title=México rompe relaciones diplomáticas con Ecuador, tras irrupción policial en Embajada México rompe relaciones diplomáticas con Ecuador |url=https://www.primicias.ec/noticias/politica/mexico-policia-ecuador-roberto-canseco-embajada/ |access-date=6 April 2024 |website=Primicias |date=6 April 2024 |language=es |archive-date=April 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240406045205/https://www.primicias.ec/noticias/politica/mexico-policia-ecuador-roberto-canseco-embajada/ |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 6]] – [[Словаки]]ри [[Словакири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: иккӗмӗш хутра [[Пеллегрини Петер]] Словаки президенчӗ суйланӑ<ref>{{Cite web |title=Slovak presidency goes to government candidate |url=https://www.politico.eu/article/slovak-presidential-election-second-round/ |date=6 April 2024 |website=Politico |access-date=April 6, 2024 |archive-date=August 18, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240818233128/https://www.politico.eu/article/slovak-presidential-election-second-round/ |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 8]] – [[Ҫурҫӗр Америка|Ҫурҫӗр Америкӑра]] [[Хӗвел тӗттӗмленни (2024 акан 8)|Хӗвел тӗттӗмленнине]] курма пулнӑ<ref>{{citation |title=Where & When |url=https://science.nasa.gov/eclipses/future-eclipses/eclipse-2024/where-when/ |date=2024-04-06 |publisher=NASA |language=en |access-date=April 8, 2024 |archive-date=April 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240408053255/https://science.nasa.gov/eclipses/future-eclipses/eclipse-2024/where-when/ |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 9]] – [[Варадкар Лео|Лео Варадкар]] ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑ хыҫҫӑн [[Фине Гэл]] пуҫлӑхӗ [[Харрис Саймон|Саймон Харрис]] [[Ирланди]]н чи ҫамрӑк [[Тишек]]ӗ пулса тӑнӑ. Вӑл [[Дойл Эрен]] сасӑлавӗнче 69 сасӑсене хирӗҫ 88 сасӑсемпе суйланӑ тата [[Ирланди президенчӗ]] [[Хиггинс Майкл|Майкл Д. Хиггинс]] йышӑну тӑрӑх ӗҫе лартнӑ<ref>{{cite news|url=https://www.rte.ie/news/politics/2024/0409/1442464-harris-politics/|title=Simon Harris formally appointed Taoiseach after Dáil vote|publisher=RTÉ News|date=9 April 2024|access-date=April 11, 2024|archive-date=April 9, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240409130013/https://www.rte.ie/news/politics/2024/0409/1442464-harris-politics/|url-status=live}}</ref>. * [[Ака, 10]] – [[Кӑнтӑр Корей]]ри [[Кӑнтӑр Корейри парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[Демократиллӗ парти (Кӑнтӑр Корей, 2015)|Демократиллӗ партипе]] [[Корейӗн демократиллӗ альянсӗ|Демократиллӗ альянс]] 176 вырӑнсене ҫӗнтернӗ, анчах [[Халӑх вӑйӗ партийӗ (Кӑнтӑр Корей)|Халӑх вӑйӗпе]] [[Халӑх пуласлӑхӗ партийӗ|Халӑх пуласлӑхӗ]] (ӑҫта [[Кӑнтӑр Корей президенчӗ|президент]] [[Юн Сок Ёль]]) 108 вырӑнсене кӑна ҫӗнтернӗ<ref>{{cite news|url=https://www.csis.org/analysis/south-koreas-2024-general-election-results-and-implications/|title=South Korea's 2024 General Election: Results and Implications|publisher=CSIS|date=10 April 2024|access-date=April 13, 2024|archive-date=April 13, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240413000539/https://www.csis.org/analysis/south-koreas-2024-general-election-results-and-implications|url-status=live}}</ref>. * [[Ака, 13]] – [[Израиль|Израиле]] хирӗҫ [[Иран]]ӑн [[Израиле хирӗҫ Иранӑн ракет авиаҫапӑвӗсем (2024 Ака)|ракет ҫапнисем]]<ref>{{Cite web |last=Harris |first=Chris |date=2024-04-13 |title=Iran launches wave of drone attacks at Israel: report |url=https://nypost.com/2024/04/13/world-news/iran-launches-wave-of-drone-attacks-at-israel-report/ |access-date=2024-04-13 |website=New York Post |archive-date=August 18, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240818233029/https://nypost.com/2024/04/13/world-news/iran-launches-wave-of-drone-attacks-at-israel-report/ |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 16]] – [[Перс кӳлмекӗ]]нчи [[Перс кӳлмекӗнчи ҫӗр-шывсене шыв илни (2024)|ҫӗр-шывсене шыв илни]]. [[Ҫывӑх Тухӑҫ]]ра 32 яхӑн ҫын вилнӗ<ref>{{cite news|title=Dubai airport chaos as UAE and Oman reel from deadly storms|date=16 April 2024|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68831408|access-date=April 20, 2024|archive-date=April 17, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240417001907/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68831408|url-status=live}}</ref>. * [[Ака, 17]] ** [[Соломон утравӗсем|Соломон утравӗсенчи]] [[Соломон утравӗсенчи парламент суйлавӗ (2024)| парламент суйлавӗ]]: [[Пурлӑх, пӗрлӗх тата тивӗҫлӗх партийӗ|ППТ]] партийӗ нумайрахӑш вырӑнсене ҫӗнтернӗ<ref>{{Cite web |title=Solomon Islands pro-China PM Manasseh Sogavare fails to secure majority |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/24/solomon-islands-pro-china-pm-manasseh-sogavare-fails-to-secure-majority |access-date=2024-04-25 |publisher=Al Jazeera English |language=en |archive-date=April 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240424070504/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/24/solomon-islands-pro-china-pm-manasseh-sogavare-fails-to-secure-majority |url-status=live }}</ref>. ** [[Хорватири парламент суйлавӗ (2024)|Хорватири парламент суйлавӗ]]: [[Хорват демократиллӗ пӗрлешӗвӗ]] нумайрахӑш вырӑнсене ҫӗнтернӗ<ref>{{Cite news |last1=Henley |first1=Jon |date=2024-04-18 |title=Political uncertainty in Croatia as ruling party wins most seats but no majority |url=https://www.theguardian.com/world/2024/apr/18/croatia-election-results-hdz-democratic-union-pm-andrej-plenkovic-without-majority-sdp-homeland-movement |access-date=2024-04-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=April 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240422190025/https://www.theguardian.com/world/2024/apr/18/croatia-election-results-hdz-democratic-union-pm-andrej-plenkovic-without-majority-sdp-homeland-movement |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 19]] – [[Иран]]а хирӗҫ [[Израль|Израилӗн]] [[Ирана хирӗҫ Израилӗн авиаҫапӑвӗсем (2024 Ака)|авиаҫапӑвӗсем]]<ref>{{cite news |last1=Alkhshali |first1=Hamdi |title=Isfahan, Iran: Explosions Hear, Reports Say |url=https://www.cnn.com/2024/04/18/middleeast/isfahan-iran-explosion-intl-hnk |access-date=19 April 2024 |agency=CNN |archive-date=April 19, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240419021802/https://www.cnn.com/2024/04/18/middleeast/isfahan-iran-explosion-intl-hnk |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 25]] – [[Гаити]]н премьер-министрӗ ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑран патшалӑх пуҫлӑхӗн ӗҫӗсем [[Транзитлӗ президентлӗ канаш]] аллине килнӗ<ref name="sworn in">{{cite news |last=Robenson |first=Geffrard |date=2024-04-25 |title=Les membres du Conseil présidentiel de transition ont prêté serment, tôt jeudi 25 avril 2024, au Palais national |url=https://lenouvelliste.com/article/247858/les-membres-du-conseil-presidentiel-de-transition-ont-prete-serment-tot-jeudi-25-avril-2024-au-palais-national |newspaper=Le Nouvelliste |language=fr |access-date=April 27, 2024 |archive-date=April 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240426122820/https://lenouvelliste.com/article/247858/les-membres-du-conseil-presidentiel-de-transition-ont-prete-serment-tot-jeudi-25-avril-2024-au-palais-national |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 29]] ** [[Бразили]]н [[Риу-Гранди-ду-Сул]] штатӗнчи шыв илни<ref>{{Cite news |date=2024-05-01 |title=Brazil floods: Residents stranded on rooftops in Rio Grande do Sul |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68935249 |access-date=2024-05-09 |publisher=[[BBC News]] |language=en-GB |archive-date=May 9, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509013527/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68935249 |url-status=live }}</ref>. ** Нумай ҫумӑрсем ҫунӑран Кенипе Танзанире шыв илнине пула 488 ҫын вилнӗ, 503 000 ҫын куҫса кайтарнӑ<ref>{{Cite news |date=2024-04-29 |title=Kenya flooding: Around 50 killed in villages near Mai Mahiu town |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-68896456 |access-date=2024-05-10 |publisher=[[BBC News]] |language=en-GB |archive-date=April 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240429100348/https://www.bbc.com/news/world-africa-68896456 |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 30]] – [[Мӑн Ҫиччӗлӗх]] ҫӗр-шывӗсем 2030–2035 ҫулсем патне [[кӑмрӑк энергетики]]не усӑ курма чарма килӗшнӗ<ref>{{cite news |title=STATEMENT: G7 Leaders Agree to Shut Down Coal Plants |url=https://www.wri.org/news/statement-g7-leaders-agree-shut-down-coal-plants |date=30 April 2024 |access-date=8 May 2024 |publisher=World Resources Institute |archive-date=May 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240508145930/https://www.wri.org/news/statement-g7-leaders-agree-shut-down-coal-plants |url-status=live }}</ref>. === Ҫу === * [[Ҫу, 5]] – [[Панама|Панамӑри]] [[Панамӑри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Мулино Хосе Рауль|Хосе Рауль Мулино]] [[Панама президенчӗ|президент]] пулса тӑнӑ<ref>{{cite news|title=Panama's Mulino wins presidency with support from convicted former leader|url=https://www.reuters.com/world/americas/panamanians-vote-crowded-field-presidential-contenders-2024-05-05/|publisher=[[Reuters]]|date=May 5, 2024|author1=Valentine Hilaire |author2=Elida Moreno|access-date=6 May 2024|archive-date=6 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240506023850/https://www.reuters.com/world/americas/panamanians-vote-crowded-field-presidential-contenders-2024-05-05/|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫу, 6]] – [[Чад]]ри [[Чадри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Деби Махамат|Махамат Деби]] президент пулса тӑнӑ, унӑн ашшӗ [[Деби Идрисс|Идрисс Деби]] вырӑнне<ref>{{Cite web |date=2024-05-10 |title=Présidentielle au Tchad: premières réactions au lendemain de la victoire annoncée de Mahamat Idriss Déby |url=https://fr.news.yahoo.com/pr%C3%A9sidentielle-au-tchad-premi%C3%A8res-r%C3%A9actions-063040754.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240510080527/https://fr.news.yahoo.com/pr%C3%A9sidentielle-au-tchad-premi%C3%A8res-r%C3%A9actions-063040754.html |archive-date=10 May 2024 |access-date=2024-05-10 |website=Yahoo News |language=fr-FR}}</ref>. * [[Ҫу, 7]]–[[Ҫу, 11|11]] – [[Еврокурни]] [[Еврокурни-2024|2024]]: Юрӑ ӑмӑртӑвӗ [[Швеци]]н [[Мальмё]] хулинче пулнӑ<ref>{{Cite web |date=2023-07-07 |title=Malmö will host the 68th Eurovision Song Contest in May 2024 |url=https://eurovision.tv/story/malmo-will-host-68th-eurovision-song-contest-may-2024 |access-date=2023-07-07 |website=Eurovision.tv |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |archive-date=July 7, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230707133201/https://eurovision.tv/story/malmo-will-host-68th-eurovision-song-contest-may-2024 |url-status=live }}</ref>, швед юрӑҫӗ [[Nemo (юрӑҫ)|Немо]] "[[The Code (Nemo юрри)|The Code]]" юрӑпа ҫӗнтернӗ<ref>{{Cite web |date=2024-05-11 |title=Eurovision: Switzerland wins 2024 song contest |url=https://www.dw.com/en/eurovision-switzerland-wins-2024-song-contest/a-69054565 |access-date=2024-05-12 |publisher=[[Deutsche Welle]] |archive-date=September 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240905021036/https://www.dw.com/en/eurovision-switzerland-wins-2024-song-contest/a-69054565 |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫу, 8]] – [[Ҫурҫӗр Македони]]ри суйлавра сылтӑм парти [[Шал Македони революциллӗ йӗркелӗвӗ — Македонин халӑх пӗрлешӗвӗ демократиллӗ партийӗ|ВМРО-ДПМНЕ]] [[Ҫурҫӗр Македонири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗнче]] ҫӗнтернӗ. Унӑн президенте кандидат [[Силяновская-Давкова Гордана|Гордана Сильяновска-Давкова]] [[Ҫурҫӗр Македонири президент суйлавӗ (2024)|иккӗмӗш турта]] Ҫурҫӗр Македонин пӗрремӗш хӗрарӑм президент пулса тӑнӑ<ref name="apwoman">{{Cite web |date=9 May 2024 |title=North Macedonia elects first woman president as center-left incumbents suffer historic losses |url=https://apnews.com/article/north-macedonia-election-corruption-european-union-bulgaria-ac12182171ed7d46f160feeb469c7aa4 |access-date=9 May 2024 |publisher=Associated Press |language=en |archive-date=9 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509011558/https://apnews.com/article/north-macedonia-election-corruption-european-union-bulgaria-ac12182171ed7d46f160feeb469c7aa4 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=8 May 2024 |title=Претседателски и парламентарни избори 2024 – 8 May 2024 |url=https://rezultati.sec.mk/mk/parl/r |publisher=Државна Изборна Комисија |language=mk}}</ref>. * [[Ҫу, 10]] – [[ПНО|Пӗрлешнӗ Нацисен Организацийӗн]] [[ПНО Тӗп Ассамблейӗ|Тӗп Ассамблейӗн]] [[ПНО Тӗп Ассамблейӗн резолюцийӗ ES-10/23|резолюцийӗ]] тӑрӑх [[Палестина Патшалӑхӗ]] [[ПНО пайташ патшалӑхӗсем]] хушшинче алфавит йӗрки тӑрӑх лартма пултарать. Ку йышӑну ПНО-н Тӗп Ассамблейӗн сессинче 2024 авӑнӑн 10-мшӗнче вӑя кӗрет<ref>{{Cite news |date=2024-05-10 |title=UN general assembly calls on Security Council to admit Palestine as member |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68983650 |access-date=2024-05-10 |language=en-GB |archive-date=May 10, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240510184728/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68983650 |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫу, 15]] ** [[2004]] ҫултанпа [[Сингапур]] [[Сингапур премьер-министрӗ|премьер-министрӗ]] [[Ли Сянь Лун]] ӗлӗкхи премьер-министр [[Вонг Лоуренс|Лоуренс Вонг]] вырӑнне премьер-министр пулса тӑнӑ, пулас [[2025]] ҫулта пӗтӗм пӗрлехи суйлав валли<ref>{{cite news |last=Kok |first=Xinghui |date=15 May 2024 |title=Singapore to inaugurate new PM as Lee makes way after 20 years in charge |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/singapore-inaugurate-new-pm-lee-makes-way-after-20-years-charge-2024-05-15/ |access-date=16 May 2024 |publisher=[[Reuters]]}}</ref>. ** [[Гандлова|Гандловӑра]] [[Словаки]] [[Словаки премьер-министрӗ|премьер-министрӗ]] [[Фицо Роберт|Роберт Фицӑна]] [[Роберт Фицӑна вӗлерме тапӑнни|пертернӗ]], ӑна хӑвӑрт госпитализациленӗ<ref>{{Cite web |date=2024-05-15 |title=Slovak Prime Minister Robert Fico shot in head and chest, reports say |url=https://www.politico.eu/article/slovakia-prime-minister-robert-fico-shot-head-chest/ |access-date=2024-05-15 |website=Politico |language=en-GB |archive-date=May 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240515171305/https://www.politico.eu/article/slovakia-prime-minister-robert-fico-shot-head-chest/ |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫу, 19]] ** [[Доминикан Республики]]нчи [[Доминикан Республикинчи президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Абинадер Луи|Луи Абинадер]] иккӗмӗш хут [[Доминикан Республикин президенчӗ|президент]] пулса тӑнӑ<ref>{{cite news|title=Abinader logra un contundente triunfo en las elecciones de República Dominicana y será presidente 4 años más|url=https://www.bbc.com/mundo/articles/c899gzw3pero|date=May 20, 2024|access-date=May 21, 2024|publisher=BBC|language=es|archive-date=May 21, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240521015833/https://www.bbc.com/mundo/articles/c899gzw3pero|url-status=live}}</ref>. ** [[Иран]] [[Иран президенчӗ|президенчӗ]] [[Раиси Ибрахим|Ибрахим Раисипе]] Иран ютҫӗр ӗҫӗсен министрӗ [[Хосейн Амир Абдоллахиян]] тата экипажӑн урӑх ҫичӗ пассажир [[вертолёт]] [[Ибрахим Раиси вёртолечӗн аркатса ӳкни|арканнинче]] вилнӗ. Вӗҫекен транспорт [[Азербайджан–Иран чикки]] патӗнче ӳкнӗ<ref>{{Cite web |date=2024-05-20 |title=Iran's President Ebrahim Raisi killed in helicopter crash - state TV |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-middle-east-69035051 |access-date=2024-05-20 |publisher=BBC News |language=en |archive-date=June 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240611022712/https://www.bbc.com/news/live/world-middle-east-69035051 |url-status=live }}</ref>. ** [[Конго Демократиллӗ Республики]]нче патшалӑх пӑтӑрмахӗн хӑтлану. Унӑн пуҫнӑҫласшӑнччӗ [[Маланга Кристиан|Кристиан Маланга]] каланине пула [[Киншаса|Киншасӑра]] протестсем пуҫланчӗҫ<ref>{{Cite web |title=Three reported killed as DR Congo military averts 'attempted coup' |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/5/19/three-reported-killed-as-dr-congo-military-averts-attempted-coup |access-date=2024-05-20 |publisher=Al Jazeera English |language=en |archive-date=May 19, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240519131303/https://www.aljazeera.com/news/2024/5/19/three-reported-killed-as-dr-congo-military-averts-attempted-coup |url-status=live }}</ref>. Ертсе пыруллӑ салтакӗсем лару-тӑрӑва тӗрӗслесе тӑнинче тытаҫҫӗ<ref>{{Cite news |date=2024-05-19 |title=Shooting in Kinshasa is a failed coup d'état, says Congolese army |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/05/19/shooting-in-kinshasa-is-a-failed-coup-d-etat-says-congolese-army_6671940_124.html |access-date=2024-05-20 |work=Le Monde |language=en |archive-date=May 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520044053/https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/05/19/shooting-in-kinshasa-is-a-failed-coup-d-etat-says-congolese-army_6671940_124.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-05-19 |title='Several nationalities' including American and British involved in DRC coup attempt, say officials |url=https://www.voaafrica.com/a/7618509.html |access-date=2024-05-20 |publisher=Voice of America |language=en |archive-date=May 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520044048/https://www.voaafrica.com/a/7618509.html |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫу, 20]] – [[Тӗнчери уголовлӑ суд]]ӑн тӗп прокурорӗ [[Израиль]] [[Израиль премьер-министрӗ|премьер-министрне]] [[Нетаньяху Биньямин|Биньямин Нетаньяхупа]] [[ХАМАС]]ӑн [[Газа секторӗ]]нчи лидерне [[Синвар Яхья|Яхья Синвара]] арестлес тесе ордер кӑларнӑ. Иккӗшӗ те ҫар усал ӗҫӗсем тунӑран ордер пулса тӑнӑ<ref>{{Cite web |date=2024-05-20 |title=ICC prosecutor seeks arrest warrants for Netanyahu and Hamas leaders |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c3ggpe3qj6wo |access-date=2024-05-20 |publisher=BBC News |language=en-GB |archive-date=May 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520113528/https://www.bbc.co.uk/news/articles/c3ggpe3qj6wo |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫу, 24]] ** ПНО-н ҫӳллӗ сучӗ, [[ПНО-н тӗнчери сучӗ]]н йышӑнӑвӗ тӑрӑх [[Рафах]]ри [[Израилӗн хӳтӗлев ҫарӗ]]сен [[Рафаха тапӑну|тапӑнса кайни]] чарӑнмалла<ref>{{Cite web |date=2024-05-24 |title=UN's top court orders Israel to halt military operations in Rafah |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-69055989 |access-date=2024-05-24 |publisher=BBC News |language=en-GB |archive-date=May 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524141516/https://www.bbc.co.uk/news/live/world-69055989 |url-status=live }}</ref>. ** [[Папуа – Ҫӗнӗ Гвиней]]ри пысӑк [[Папуа – Ҫӗнӗ Гвинейӗн ҫӗр шуса анӑвӗ (2024)|ҫӗр шуса аннине]] пула 160 - 2000 ытла ҫын вилнӗ, тата ытлах ҫӗр айне пулса тӑнӑ<ref>{{cite news|title=Death toll in Papua New Guinea climbs to 2,000|url=https://thestreetjournal.org/death-toll-in-papua-new-guinea-climbs-to-2000/|newspaper=The Street Journal|date=27 May 2024|access-date=27 May 2024|archive-date=May 27, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240527144220/https://thestreetjournal.org/death-toll-in-papua-new-guinea-climbs-to-2000/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Dziedzic |first=Stephen |date=2024-05-31 |title='The earth is moving': PNG PM explains why he can't send excavators to site of landslide disaster |url=https://www.abc.net.au/news/2024-05-31/first-look-at-the-png-landslide-site/103920178 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240601132827/https://www.abc.net.au/news/2024-05-31/first-look-at-the-png-landslide-site/103920178 |archive-date=1 June 2024 |access-date=2024-05-31 |publisher=ABC News |language=en-AU}}</ref>. * [[Ҫу, 26]] – [[Литва]]ри [[Литвари президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: Хальхи президент [[Науседа Гитанас|Гитанас Науседа]] иккӗмӗш хут [[Литва президенчӗ]] пулса тӑнӑ<ref>{{Cite web|title=Lithuanian Nauseda calls victory in presidential election|work=Reuters |date=May 26, 2024 |url=https://www.reuters.com/world/europe/lithuanians-vote-presidential-election-overshadowed-by-russia-2024-05-26/|access-date=27 May 2024 |last1=Sytas |first1=Andrius |last2=Sytas |first2=Andrius }}</ref>. * [[Ҫу, 28]] – [[Испани]]пе [[Ирланди]] тата [[Норвеги]] [[Палестина Патшалӑхӗ|Палестина Патшалӑхне]] йышӑннӑ<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cl77drw22qjo|title=Spain, Norway and Ireland recognise Palestinian state|publisher=BBC News|date=28 May 2024|access-date=13 November 2024}}</ref>. * [[Ҫу, 29]] ** [[Кӑнтӑр Африка Республики]]нчи [[Кӑнтӑр Африка Республикинчи парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[Африка Наци Конгресӗ|АНК]] парти хӑй нумайрахӑшне ҫӗнтермен. КАР-н демократиллӗ историнчи ку суйлав, АНК нумайрахӑш илмен чух чи пӗрремӗш пулса тӑнӑ<ref>{{Cite news|date=31 May 2024|title=ANC facing worst result since end of apartheid|url=https://www.bbc.com/news/articles/cjll8nr6962o|publisher=BBC News|access-date=May 31, 2024|archive-date=May 30, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240530005713/https://www.bbc.com/news/articles/cjll8nr6962o|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Harper |first=Paddy |title=Historic losses for ANC open new era in South African politics |url=https://www.africanews.com/2021/11/06/historic-losses-for-anc-open-new-era-in-south-african-politics/ |access-date=2023-08-01 |work=Africanews |language=en |archive-date=1 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230801181438/https://www.africanews.com/2021/11/06/historic-losses-for-anc-open-new-era-in-south-african-politics/ |url-status=live }}</ref>. ** [[Мадагаскар]]ти [[Мадагаскарти парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: Президентӗн [[Радзуэлина Андри|Андри Радзуэлинӑн]] партийӗ [[Ҫамрӑк вирлӗ малагасисем|ҪВМ]] парти Наци Ассамблейӗнчи хӑй нумайрахӑшне 163 вырӑнтан 80 кӑна илсе пӗтнӗ<ref>{{Cite web|title=Madagascar ruling party loses parliament majority|url=https://www.africanews.com/2024/06/12/madagascar-ruling-party-loses-parliament-majority/|access-date=2024-12-05|website=Africanews|date=June 12, 2024 }}</ref>. * [[Ҫу, 30]] – [[АПШ]] ӗлӗкхи [[АПШ президенчӗ|Президенчӗ]] [[Трамп Дональд|Дональд Трампа]] хӑй вӑрттӑн укҫа енӗпе тунӑ судӗнче 34 айӑппа айӑпланӑ. АПШ историнче президент тӗлӗшне кун пек айӑплани пӗрремӗш хут<ref>{{Cite web |title=Donald Trump found guilty in historic New York hush money case |url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/donald-trump-verdict-hush-money-trial-rcna152492 |access-date=2024-05-30 |publisher=NBC News |date=30 May 2024 |language=en |archive-date=June 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629091334/https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/donald-trump-verdict-hush-money-trial-rcna152492 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=What Trump's guilty verdict means for the 2024 election |url=https://www.bbc.com/news/articles/cnll59r891xo |access-date=2024-05-30 |publisher=BBC News |date=May 30, 2024 |language=en-GB |archive-date=July 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720050748/https://www.bbc.com/news/articles/cnll59r891xo |url-status=live }}</ref>. === Ҫӗртме === * [[Ҫӗртме, 3]] – [[Грузи]]ри йышӑннӑ ютҫӗр агенчӗ пирки саккун вӑя кӗнӗ<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240603/gruziya-1950101108.html|title=В Грузии вступил в силу скандальный закон об иноагентах|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=2024-06-03|access-date=2024-06-06|archive-date=2024-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240606183441/https://ria.ru/20240603/gruziya-1950101108.html|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 5]] – "Тинькофф Банк" хӑйӗн ятне "Т-Банк" ҫине улӑштарнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/finances/05/06/2024/6660012c9a7947089a39bb0d|title=Тинькофф Банк поменял название|lang=ru|website=РБК|date=2024-06-05|access-date=2024-06-05|archive-date=2024-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20240605070708/https://www.rbc.ru/finances/05/06/2024/6660012c9a7947089a39bb0d|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 11]]–[[Ҫӗртме, 23|23]] – [[Хусан]]та [[БРИКС Вӑййисем]] пулнӑ. Ку Вӑйӑсенче [[БРИКС]] пӗрлешӳри пайташ ҫӗршывсем кӑна хутшӑнма пултараҫҫӗ<ref>{{Cite web|url=https://rsport.ria.ru/20240411/bars-1939406206.html|title=Барс по кличке Бриксик стал талисманом Игр БРИКС|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости Спорт|date=2024-04-11|access-date=2024-04-11|archive-date=2024-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20240411150939/https://rsport.ria.ru/20240411/bars-1939406206.html|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 12]] – [[Тури Карабах]]ран [[Раҫҫей]] нимеллӗ салтакӗсен тухни вӗҫленӗ<ref>{{Cite web|url=https://rtvi.com/news/rossijskie-mirotvorczy-pokinuli-nagornyj-karabah/|title=Российские миротворцы покинули Нагорный Карабах|lang=ru|website=RTVI|date=2024-06-12|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708184455/https://rtvi.com/news/rossijskie-mirotvorczy-pokinuli-nagornyj-karabah/|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 15]]–[[Ҫӗртме, 16|16]] – [[Швейцари]]ре [[Украина]] тӑнӑҫлӑ конференцийӗ иртнӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/66169d839a79473984e9b4fb|title=Швейцария пригласила Россию на мирную конференцию по Украине|lang=ru|website=РБК|date=2024-04-10|access-date=2024-04-11|archive-date=2024-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20240410172156/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/66169d839a79473984e9b4fb|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 16]] – [[Тан-ҫинчи-Ростов]]ри СИЗОра террористсем ҫынсене тыткӑна илнӗ<ref>{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2024/06/16/spetsnaz-likvidiroval-vseh-zahvatchikov-v-rostovskom-sizo/|title=Спецназ ликвидировал всех захватчиков в ростовском СИЗО|lang=ru|website=Lenta.RU|access-date=2024-06-16|archive-date=2024-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20240616093341/https://lenta.ru/news/2024/06/16/spetsnaz-likvidiroval-vseh-zahvatchikov-v-rostovskom-sizo/|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 23]]: ** [[Севастополь]] ҫийӗнчи [[Украина]] ракечӗ персе антарнӑран 153 ҫын аманнӑ, 4 ҫын вилнӗ<ref>{{Cite web|url=https://ua.krymr.com/a/uchkuivka-krym-viyna-ekspert-sevastopol/33011191.html|title=Кримський невивчений урок війни|lang=uk|website=Крым.Реалии|date=2024-06-26|access-date=2024-09-10|archive-date=2024-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240627095542/https://ua.krymr.com/a/uchkuivka-krym-viyna-ekspert-sevastopol/33011191.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pravda.com.ua/rus/news/2024/06/24/7462243/|title=Работа российской ПВО: оккупанты ввели в Севастополе “режим ЧС”|lang=ru|website=Украинская правда|access-date=2024-06-24|archive-date=2024-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240624165240/https://www.pravda.com.ua/rus/news/2024/06/24/7462243/|url-status=live}}</ref>. ** [[Дагестан]]ти [[Махачкала]]па [[Дербент]]ре [[Синагога|синагогӑсемпе]] [[чиркӳ]]сене тапӑннисем. 22 ҫын вилнӗ, 46 аманнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cl7771zvpj8o|title=Нападения в Махачкале и Дербенте: что известно на данный момент|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-06-23|access-date=2024-06-24|archive-date=2024-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240624164352/https://www.bbc.com/russian/articles/cl7771zvpj8o|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/6682a2959a79476568a468a1|title=Число погибших при терактах в Дагестане возросло до 22|lang=ru|website=РБК|date=2024-07-01|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708022913/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/6682a2959a79476568a468a1|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 25]] – [[Тӗнчери уголовлӑ суд]] [[Шойгу Сергей Кужугетович|Сергей Шойгу]]па [[Герасимов Валерий Васильевич|Герасимов Валерие]] арестлес тесе ордер кӑларнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cy008y2nny1o|title=Международный уголовный суд выдал ордеры на арест Шойгу и Герасимова|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-06-25|access-date=2024-06-26|archive-date=2024-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20240816072624/https://www.bbc.com/russian/articles/cy008y2nny1o|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 26]] – [[Суньига Хуан Хосе|Хуан Хосе Суньига]] [[Боливи]] тӗпкомандӑлавҫи [[Ла-Пас (Боливи)|Ла Паз]] хулинче [[Боливири патшалӑх пӑтӑрмахне тӑрӑшу (2024)|патшалӑх пӑтӑрмахне тума тӑрӑшнӑ]], анчах вӑл анӑҫсӑр пулнӑ<ref>{{Cite web |author1=Tara John |author2=Abel Alvarado |author3=Stefano Pozzebon |date=2024-06-26 |title=Attempted coup in Bolivia fails after president calls on country to mobilize in defense of democracy |url=https://www.cnn.com/2024/06/26/americas/bolivia-coup-attempt-claims-intl-latam/index.html |access-date=2024-06-27 |publisher=CNN |language=en |archive-date=June 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240626212756/https://www.cnn.com/2024/06/26/americas/bolivia-coup-attempt-claims-intl-latam/index.html |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫӗртме, 28]]: ** [[Иран]]ти [[Иранти президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: иккӗмӗш тура [[Пезешкиан Масуд|Масуд Пезешкианпа]] [[Джалили Саид|Саид Джалили]] тухнӑ<ref>[https://www.isna.ir/news/1403040905810/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D9%86%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%DB%B8-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B3-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%AC%D9%84%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%AD%D9%84%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%85 ISNA]</ref><ref>[https://www.iranintl.com/en/202406299085 IranIntl-1], [https://www.iranintl.com/en/liveblog/iran-voting-in-election-runoff-pezeshkian-vs-jalili IranIntl-2]</ref><ref>[https://tejaratnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C-15/920881-%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%87%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%AF Tejarat News]</ref>. ** [[Монголи]]ри [[Монголири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[Монголи халӑх партийӗ]] [[Аслӑ патшалӑх хуралӗ]]нче сахалрахӑш вырӑн илет, ун вырӑнне [[Демократиллӗ парти (Монголи)|Демократиллӗ парти]] вӑй пуҫтарать<ref>{{Cite web|last=Moritsugu|first=Ken|date=2024-07-01|title=Mongolia may return to coalition government after official results confirm setback for ruling party|url=https://apnews.com/article/mongolia-election-coalition-government-b42d1ada84dbbbf52595a015bed35041|access-date=2024-07-02|agency=Associated Press|language=en|archive-date=July 2, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240702112730/https://apnews.com/article/mongolia-election-coalition-government-b42d1ada84dbbbf52595a015bed35041|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫертме, 29]]: ** [[Мавритани]]ри [[Мавританири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: хальхи президент [[Газуани Мухаммед ульд|Мухаммед ульд аш-Шейх аль-Газуани]] иккӗмӗш срока суйланӑ<ref>{{Cite web|title=Mauritanian president comfortably wins re-election|url=https://www.bbc.com/news/articles/c9e9r7k8jdlo|access-date=2024-07-02|work=BBC News|date=July 2024 |archive-date=July 2, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240702112326/https://www.bbc.com/news/articles/c9e9r7k8jdlo|url-status=live}}</ref>. ** [[Нигери]]н [[Борно (штат)|Борно]] штачӗ [[Гвоза]] хулине [[Гвозӑна бомбӑлани (2024)|бомбӑлани]]: 30 ҫын вилнӗ тата 100 ҫын аманнӑ<ref>{{Cite news |last=Marama |first=Ndahi |date=30 June 2024 |title=30 feared dead, 100 injured in Borno as female suicide bombers hit wedding, funeral |url=https://www.vanguardngr.com/2024/06/30-feared-dead-100-injured-in-borno-as-female-suicide-bombers-hit-wedding-funeral/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=30 June 2024 |archive-date=July 4, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240704071211/https://www.vanguardngr.com/2024/06/30-feared-dead-100-injured-in-borno-as-female-suicide-bombers-hit-wedding-funeral/ |url-status=live |newspaper=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 30]] – [[Даниил (Болгари патриархӗ)|Даниил Николова]] [[Болгари]] [[Болгари православлӑ чиркӗвӗ|православлӑ чиркӗвӗн]] 29-мӗш патриархӗ суйланӑ<ref>{{cite web|title=Избран новый Предстоятель Болгарской Православной Церкви|url=http://www.patriarchia.ru/db/text/6141440.html|website=Патриархия.ru|date=2024-06-30}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 30]]–[[Утӑ, 7]] – [[Франци]]ри [[Францири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[сулахайлӑх|сулахай]] «[[Ҫӗнӗ халӑх фрончӗ]]» [[Францин наци пухӑвӗ|Наци пухӑвӗнче]] нумайрахӑш илет, [[Сылтӑмлӑх|сылтӑм]] «[[Наци пӗрлешӗвӗ (Франци)|Наци пӗрлешӗвӗ]]» пӗрремӗш турта нумайрахӑш илнӗ анчах суйлав пӗтӗмлетӗвӗсемпе парламентре ӑна сыхлайман<ref>{{Cite web|url=https://www.lefigaro.fr/politique/dissolution-assemblee-nationale-emmanuel-macron-elysee-coulisses-europennes-20240610|title=Dissolution de l’Assemblée : à l’Élysée, dans les coulisses de la décision surprise d’Emmanuel Macron|lang=fr|website=Le Figaro|date=2024-06-10|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708080242/https://www.lefigaro.fr/politique/dissolution-assemblee-nationale-emmanuel-macron-elysee-coulisses-europennes-20240610|url-status=live}}</ref>. === Утӑ === * [[Утӑ, 1]] — Тӑвӑлсене пӑхни историнчи 5- мӗш категорин Берил чи малтанхи пулса тӑнӑ, вӑл Гренадӑн Карриаку утравне аркатнӑ. * [[Утӑ, 3]] — Раҫҫей [[Европӑри хӑрушсӑрлӑх тата ҫыхӑнтару организацийӗ|ЕХҪО-н]] ПА тухнӑ. * [[Утӑ, 4]] — Аслӑ Британири парламент суйлавӗ: юлашки 14 ҫулсенчи Сэр Кир Стармер пуҫлӑхӗпе Лейборист партийӗ влаҫа таврӑннӑ. * [[Утӑ, 5]] — Иранти президент суйлавӗн иккӗмӗш турӗ: Масуд Пезешкиан Иран президенчӗ пулса тӑнӑ. === Ҫурла === === Авӑн === === Юпа === === Чӳк === === Раштав === == Ҫавӑн пекех == {{Çӳрев |Тема = 2024 çул |Портал = |Викисăмахсар = |Викикĕнеке = |Викикаларăш = |Викивулавăш = |Викитĕссем = |Викихыпар = Категори:2024 |Викиампар = Category:2024 |Метавики = |Проект = |Родовод = }} * [[2024 çул мусăкра]] * [[2024 çул литературăра]] == Асӑрхавсем == {{Асӑрхавсем|2}} {{year-stub}} [[Категори:2024 çул| ]] [[Категори:Пур хронологи ят-йышĕсем]] [[Категори:Викиампар каçă статьисем]] [[Категори:Викихыпар каçă статьисем]] [[Категори:Çулсем çинчен çырса пĕтермен статьясем]] [[Категори:2024 çул]] f7mepfxya2hwloc1jsfw55hr8krcvmn 875758 875753 2026-07-22T15:29:16Z Max Tenche 25572 /* Утӑ */ хушни 875758 wikitext text/x-wiki {{Çулсем|2024|XX ĕмĕр|XXI ĕмĕр|XXII ĕмĕр}} '''2024 ҫул (икӗ пин те ҫирӗм тӑваттӑмӗш ҫул)''' — [[Кӗркури календарӗ]]пе — [[йӗкӗр ҫул]]. 2024 ҫул [[тунтикун]]ран пуҫланнӑ. Вӑл пирӗн эрӑн 2024-мӗш ҫулӗ. Вӑл 3-мӗш пин ҫулӑн [[XXI ӗмӗр]]ӗн 3-мӗш вун ҫулӑн 4-мӗш ҫулӗ, вӑл [[2020-мӗш ҫулсем|2020-мӗш ҫулсен]] 5-мӗш ҫулӗ. [[Чӑваш Республики]]нче вӑл '''[[Экологи]] культурин тата [[ҫутҫанталӑк]]па перекетлӗ усӑ курмалли ҫулталӑк'''<ref>[https://minpriroda.cap.ru/action/activity/2024-god-god-ekologicheskoj-kuljturi-i-berezhnogo ЧР ҫутҫанталӑк министрлӗхӗн сайчӗ]{{Ĕçлемен каçă|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://glava.cap.ru/doc/laws/2023/09/04/decree-120 Чӑваш Енӗн Пуҫлӑхӗн указӗ]{{Ĕçлемен каçă|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[ПНО]] йышӑнӑвӗпе ку ''[[Тӗве]]сен тӗнчери ҫулталӑкӗ''<ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/ru/sections/observances/international-years/|title=Международные годы|date=2015-01-06|publisher=www.un.org|lang=ru|accessdate=2020-01-13|archive-date=2020-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200113135546/https://www.un.org/ru/sections/observances/international-years/|url-status=live}}</ref>. [[Белоруси]]ре вӑл килӗшӳ, пултару та пахалӑх ҫулталӑкӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=_duWFEBChO0|title=Лукашенко объявил 2024-й Годом качества в Беларуси|lang=ru-RU|access-date=2023-09-30}}</ref>. [[Раҫҫей]]ре вӑл этеплӗх, ӳнер, кил-йыш та спорт ҫулталӑкӗ<ref>{{Cite web|url=https://ognov.ru/2024-god-obyavlen-prezidentom-godom-razvitiya-v-rossii/|title=2024 год объявлен президентом годом российской культуры и искусства|lang=ru-RU|last=controlistr|website=ognov.ru|date=2023-09-06|access-date=2023-10-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20231122/semya-1911067078.html|title=Путин объявил 2024 год годом семьи|lang=ru-RU|author=|website=РИА Новости|date=2023-11-21|access-date=2023-11-22|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/sport/19062137|title=Путин поддержал идею возобновления спортивных парадов на Красной площади|website=TACC|access-date=2023-12-17}}</ref>. [[Пӑхӑнман Патшалӑхсен Пӗрлешӗвӗ]]нче вӑл [[ниме]] юхӑмӗн ҫулталӑкӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.gosrf.ru/2024-god-stanet-godom-volonterskogo-dvizheniya-v-sng/|title=2024 год станет Годом волонтерского движения в СНГ|lang=ru-RU|first=Галатея|last=Петрова|website=Регионы России|date=2023-06-08|access-date=2023-10-08}}</ref>. == Пулса иртнӗ == === Кӑрлач === * [[Кӑрлач, 1]]: ** [[Тури Карабах]] [[Азербайджан]] йышне вӗҫлесе интеграциленӗ, [[Тури Карабах Республики]] пӑрахӑҫ кӑларнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/politics/2023/09/28/17653861.shtml|title=Республика Нагорный Карабах прекращает существование. Половина жителей бежали в Армению|lang=ru|website=Газета.Ru|date=2023-09-28|access-date=2023-10-01}}</ref>. ** [[Бразили]] [[ОПЕК+]] йӗркелӗве кӗнӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/business/934125|title=Источник сообщил, что Бразилия присоединится к ОПЕК+ с 2024 года|lang=ru|website=Interfax.ru|date=2023-11-30|access-date=2023-12-01}}</ref>. ** [[Египет]], [[Иран]], [[Пӗрлешӗннӗ Арап Эмирачӗсем]], [[Сауд Аравийĕ]] те [[Эфиопи]] [[БРИКС]]а кĕнĕ<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/18574863|title=В БРИКС в 2024 году войдут шесть новых стран|website=TACC|access-date=2023-10-01}}</ref>. ** [[Раҫҫей]]ри [[Чернобыль инкекӗ|Отчуждени зони]] пӑрахӑҫ кӑларнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/642740b89a79477b90634812|title=В России не станет зоны отчуждения|lang=ru|website=РБК|date=2023-04-01|access-date=2023-12-28}}</ref>. ** [[Steam]]-ӗн пулӑшу пултарни [[Windows 7]], [[Windows 8|8]], [[Windows 8.1|8.1]] валли вӗҫленӗ<ref>{{Cite web|url=https://steamcommunity.com/discussions/forum/26/3821910251180452380/|title=Steam перестанет работать на windows 7 :: Русскоязычный Форум|lang=ru|website=steamcommunity.com|access-date=2023-12-31}}</ref>. ** [[Япони тинӗсӗ]]нчи [[Япони тинӗсӗнчи ҫӗр чӗтрени (2024)|ҫӗр чӗтрени]], [[Япони]]ре 7,6-ччен магнитудӑллӑ ҫӗр чӗтрени пулнӑ. 73 ҫын вилнӗ<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/proisshestviya/19670537|title=Число жертв землетрясений в Японии увеличилось до 73|website=TACC|access-date=2024-01-03}}</ref>. ** [[Эфиопи]] [[Сомалиленд]]па [[Бербера]] порчӗн пӗтӗм усӑ курни валли килӗшӳ ҫырнӑ. Тата, Эфиопи Сомалилендӗн никамран пӑхӑнманлӑхне йышӑнчӗ, вӑл пӗрремӗш ҫӗр-шыв куна тунӑ пулса тӑнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/landlocked-ethiopia-signs-pact-use-somalilands-red-sea-port-2024-01-01/|title=Ethiopia signs pact to use Somaliland's Red Sea port|website=Reuters|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 2]]: ** [[Корей Республики]]нчи 3 уйӑх [[Корей Республикинчи парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]ччен [[Тобуро Демократи партийӗ]]н пуҫлӑхӗ [[Ли Джэмён|Ли Чжэ Мён]] ҫине [[Ли Джэмён ҫине вӗлерме тапӑнни|вӗлерме тапӑнни]] пулнӑ, унӑн мӑйне ҫӗҫӗпе амантнӑ<ref>{{Cite news|title=В Южной Корее совершено покушение на лидера оппозиции|url=https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2024/01/02/1013861-v-yuzhnoi-koree-pokushenie|website=Ведомости|access-date=2024-01-04|lang=ru}}</ref>. ** [[Маршалл утравӗсенчи пӗтӗм суйлав (2023)|Маршалл утравӗсенче пӗтӗм суйлавӗ]]: [[Маршалл утравӗсен саккун тӑвакан канашӗ]] [[Хайн Хильда|Хайн Хильдӑна]] президент иккӗмӗш хутпа суйланӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/505980/hilda-heine-sworn-in-as-president-of-the-marshall-islands|title=Hilda Heine sworn in as President of the Marshall Islands|lang=en-nz|website=RNZ|date=2024-01-03|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 3]] – [[Иран]]ти [[Керман теракчӗ|Керман масарӗнче теракт]] пулнӑ<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240103/terakt-1919604739.html|title=Путин выразил властям Ирана соболезнования после теракта в Кермане|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=20240103T1814|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 7]] – [[Бангладешри парламент суйлавӗ (2024)|Бангладешри парламент суйлавӗ]] пулнӑ<ref>{{Cite web|url=http://cikrf.ru/news/cec/54382/|title=Андрей Шутов принял участие в международном наблюдении за парламентскими выборами в Народной Республике Бангладеш|website=cikrf.ru|access-date=2024-01-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://bdnews24.com/bangladesh/5ps4txfm44|title=Bangladesh Election Commission schedules parliamentary polls for Jan 7|lang=en|first=Senior|last=Correspondent|website=bdnews24.com|access-date=2024-01-13}}</ref><ref>{{Cite news|title=Bangladesh election: PM Sheikh Hasina wins fourth term in controversial vote|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-67889387|date=2024-01-07|access-date=2024-01-13|lang=en-GB}}</ref>. * [[Кӑрлач, 8]] – [[Astrobotic Technology]] компанийӗ [[Peregrine (лартмалли модуль)|Перегрин]] коммерци уйӑха лартмалли модулне вӗҫтерсе яни тунӑ. Вӗҫтерсе яни ҫӗнӗ [[Vulcan (ракета-йӑтакан)|Vulcan]] ракета-йӑтакан пулӑшпа тунӑ<ref>{{Cite web|url=https://spacenews.com/vulcan-centaur-launches-peregrine-lunar-lander-on-inaugural-mission/|title=Vulcan Centaur launches Peregrine lunar lander on inaugural mission|lang=en-US|first=Jeff|last=Foust|website=SpaceNews|date=2024-01-08|access-date=2024-01-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/kosmos/19686899|title=ULA запустила к Луне ракету Vulcan с модулем Peregrine|website=TACC|access-date=2024-01-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.astrobotic.com/astrobotics-peregrine-launches-to-the-moon/|title=Astrobotic’s Peregrine Launches to the Moon|lang=en-US|last=alivia|website=Astrobotic|date=2024-01-08|access-date=2024-01-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-science-heads-to-moon-on-first-us-private-robotic-artemis-flight/|title=NASA Science Heads to Moon on First US Private Robotic Artemis Flight - NASA|lang=en-US|access-date=2024-01-08}}</ref>. * [[Кӑрлач, 9]] – [[Los Choneros]] картелӗн лидерӗ тӗрмерен тухса тарнӑран [[Эквадор]] президенчӗ [[Нобоа Даниэль|Даниэль Нобоа]] ҫӗр-шывра черетсӗр лару-тӑру йышӑннӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.kp.ru/online/news/5621351/|title=Президент Эквадора Нобоа ввёл режим внутреннего вооружённого конфликта в стране|lang=ru|first=|last=|website=kp.ru|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 11]] – Полици ӗҫлекенӗсемпе салтаксем валли ӗҫ укҫи суса тухнин йӑнӑшӗнчен [[Папуа — Ҫӗнӗ Гвиней]]ри [[Папуа — Ҫӗнӗ Гвинейри йӗркесӗрлӗхсем (2024)|йӗркесӗрлӗхсем]] пур ҫӗр-шыв тӑрӑх сиксе тухнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/506478/at-least-10-dead-after-looting-fires-on-port-moresby-s-darkest-day|title=At least 10 dead after looting, fires on Port Moresby's 'darkest day'|lang=en-nz|website=RNZ|date=2024-01-11|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 12]] – [[АПШ]]па [[Аслӑ Британи]] [[Йемене авиатапӑсем (2024)|Йемене авиатапӑсене]] тума пуҫланӑ та (ӗлӗкхине АПШ ҫакна тума пуҫланӑ)<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/us-britain-strikes-houthi-yemen-rcna133576|title=U.S. and Britain launch strikes against Houthi rebel targets in Yemen|lang=en|website=NBC News|date=2024-01-12|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 13]] – [[Китай Республикинчи президент суйлавӗ (2024)|Тайваньти президент суйлавӗ]]: [[Лай Циндэ]] 40% сасӑсемпе ҫӗнтернӗ<ref>{{Cite news|title=Taiwan elects Lai Ching-te, from incumbent pro-sovereignty party, as president|first=Helen|last=Davidson|url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/13/taiwan-ruling-partys-lai-ching-te-wins-presidential-election|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2024-01-13|access-date=2024-01-13|lang=en-GB}}</ref>. * [[Кӑрлач, 14]] – [[Маргрете II]] [[Дани]]н король хӗрӗ патшаран тухнӑ. [[Фредерик X]] Данин ҫӗнӗ королӗ патшана ларнӑ.<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/19661193|title=Королева Дании отречётся от престола 14 января|website=TACC|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 15]]—[[Кӑрлач, 18|18]] – [[Паймак]]ра, [[Пушкӑртстанти протестсем (2024)|Пушкӑртстанти протестсем]]<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/ce9m7p05pe0o|title=В Башкирии сотни людей пришли к суду поддержать активиста, защищавшего шихан Куштау|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-01-15|access-date=2024-01-17}}</ref><ref>{{Cite news|title=Экстремисты под видом экологов: кому нужны были беспорядки в Башкирии|url=https://lenta.ru/articles/2024/01/23/ekstremisty/|website=Lenta}}</ref>. * [[Кӑрлач, 24]] – [[Белгород облаҫӗнчи раҫҫей Ил-76 инкекӗ|Белгород облаҫӗнчи раҫҫей Ил-76 инкекӗ]]. * [[Кӑрлач, 26]] – [[Тувалури парламент суйлавӗ (2024)|Тувалури парламент суйлавӗ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.npr.org/2024/01/25/1227066448/voting-begins-in-tiny-tuvalu-in-election-that-reverberates-from-china-to-austral|title=Voting begins in tiny Tuvalu in election that reverberates from China to Australia|website=NPR|access-date=2024-01-27}}</ref>. * [[Кӑрлач, 28]] ** [[Буркина-Фасо]], [[Мали]] тата [[Нигер]] [[ЭКОВАС]]-ран тухнӑ<ref>[https://m.gazeta.ru/politics/news/2024/01/28/22209643.shtml?utm_source=yxnews&utm_medium=mobile&utm_referrer=https%3A%2F%2Fdzen.ru%2Fnews%2Fstory%2FBurkina-Faso_Mali_iNiger_vyshli_izEHkonomicheskogo_soobshhestva_Zapadnoj_Afriki--ad52dbc7fb298ecf82b6b6e499b26705 Три страны резко оборвали связь с ECOWAS]</ref>. ** [[Финляндири парламент суйлавӗ (2024)|Финляндири парламент суйлавӗ]]<ref>[http://vybor-naroda.rg/vn_exclusive/255673-v-finljandii-neizbezhen-vtoroj-tur-prezidentskih-vyborov.html?utm_source=yxnews&utm_medium=mobile&utm_referrer=https%3A%2F%2Fdzen.ru%2Fnews%2Fsearch%3Ftext%3D В Финляндии неизбежен второй тур президентских выборов]{{Ĕçлемен каçă|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * [[Кӑрлач, 31]] – [[Малайзи]] [[Янг ди-Пертуан Агонг|корольне суйланă]] [[Ибрагим Исмаил|Ибрагим Исмаилӗн]] престолӗнче ларни, татах вӑл [[Джохор|Джохор султанӗ]] пулса тӑнӑ<ref>{{Cite web|url=https://glasnarod.ru/mir/sultan-ibragim-stal-sledujushhim-koroljom-malajzii/|title=Султан Ибрагим стал следующим королём Малайзии|lang=ru-RU|first=|last=|website=Интернет-газета «Глас Народа»|date=2023-10-27|access-date=2024-01-13}}</ref>. === Нарӑс === * [[Нарӑс, 2]] – [[Бишкек]] [[Ӑшӑэлектроцентраль|ӐЭЦ]]ĕнчи шултра авари<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240202/kirgiziya-1924943848.html|title=Число пострадавших при аварии на ТЭЦ Бишкека возросло до пяти|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=20240202T0734|access-date=2024-02-05}}</ref>. * [[Нарӑс, 3]] – Тапнине пула [[Лисичанск]]ри ([[ЛХР]] — аннексиленĕ [[Луганск облаҫӗ]]) пекарня ишӗлсе аннӑ, 28 ҫын вилнĕ<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240204/lisichansk-1925337904.html|title=В Лисичанске завершили поисковую операцию|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=20240204T1633|access-date=2024-02-05}}</ref>. * [[Нарӑс, 4]] – [[Сальвадорти пӗтӗм суйлавӗ (2024)|Сальвадорти пӗтӗм суйлавӗ]]. * [[Нарӑс, 7]] – [[Азербайджан]]ти черетсӗр [[Азербайджанти президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/clle3dl9zy9o|title=В Азербайджане проходят очередные внеочередные выборы|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-02-07|access-date=2024-02-07}}</ref>. Хальхи президент [[Алиев Ильхам|Ильхам Алиев]] çӗнетсе суйланӑ пиллӗкмӗш срок ҫине, уншӑн 92,12% сасӑлакан ҫынсем сасӑ панӑ<ref>{{Cite web|url=https://apnews.com/article/azerbaijan-election-ilham-aliyev-39a3b0811de492afdcc96e2f17b6f797|title=Azerbaijan's Aliyev appears headed to a landslide win in election called after retaking Karabakh|lang=en|website=AP News|date=2024-02-07|access-date=2024-02-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240211/vybory-1926712011.html|title=Алиев победил на президентских выборах в Азербайджане|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=2024-02-11|access-date=2024-02-11}}</ref>. * [[Нарӑс, 8]]  ** [[Пакистан]]ти [[Пакистанри парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.dawn.com/news/1785760|title=President, ECP agree on holding elections on February 8|lang=en|first=|last=|website=DAWN.COM|date=2023-11-02|access-date=2024-01-13|archive-date=2024-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20240112120521/https://www.dawn.com/news/1785760|url-status=live}}</ref>. Никамран пӑхӑнман политиксен нумайрахӑшӗ — "Тӗрӗслӗхшӗн юхӑм" чарнӑ политика партийӗн хутшӑнаканӗсем Наци ассамблейӗнчи вырӑнсен чылайӑшӗ илнӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.ft.com/content/35a6dd5b-2924-40ad-a650-004ec6379e00|title=Imran Khan loyalists win shock victory in Pakistan election|website=www.ft.com|access-date=2024-02-11}}</ref>. ** Иртнӗ [[Бразили]] президенчӗ Жаир Болсонарӑва патшалӑх пӑтӑрмахӗ тума хӑтланнӑшӑн айӑплама арестленӗ<ref>{{Cite web|url=https://t.me/rian_ru/230726|title=РИА Новости|website=Telegram|access-date=2024-02-11}}</ref>. * [[Нарӑс, 10]] – [[Венгри]] президенчӗ [[Новак Каталин|Каталин Новак]] ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑ<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/19954637|title=Президент Венгрии подала в отставку|website=TACC|access-date=2024-02-11}}</ref>. * [[Нарӑс, 11]] – [[Финлянди]] президент суйлавӗн иккӗмӗш пайӗ<ref>{{Cite news|title=Финляндии предстоит второй тур президентских выборов|url=https://www.svoboda.org/a/finlyandii-predstoit-vtoroy-tur-prezidentskih-vyborov-/32795413.html|website=Радио Свобода|date=2024-01-28|access-date=2024-02-05|lang=ru}}</ref>. * [[Нарӑс, 12]]—[[Нарӑс, 18|18]] – [[Европа кӗрешӳ чемпионачӗ (2024)|Европа кӗрешӳ чемпионачӗ]] пулнӑ ([[Бухарест]], [[Румыни]])<ref>{{Cite web|url=https://uww.org/event/seniors-european-championships/results|title=Seniors european championships|lang=en|website=uww.org|access-date=2024-02-05}}</ref>. * [[Нарӑс, 14]] – [[Индонези]]ри [[Индонезири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]. * [[Нарӑс, 15]] – [[Белгород]]а [[2024 ҫулхи нарӑсӑн 15-мӗшӗнчи Белгорода персе тӑни|персе тăни]]. 7 ҫын вилнӗ, 20 ҫын аманнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/c89n5w2l1yyo|title=Белгород подвергся обстрелу, погибли семь человек, в том числе ребёнок. Что известно|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-02-15|access-date=2024-02-15}}</ref>. * [[Нарӑс, 16]] – [[ЯНАО]]-н [[Харп (хула евӗр посёлок)|Харп]] тӗрминчи Раҫҫей оппозиционерӗ [[Навальный Алексей Анатольевич|Алексей Навальный]] вилчӗ. * [[Нарӑс, 17]] – [[Украина хӗҫпӑшаллӑ вӑйӗсем|УХВ]] [[Авдеевка|Авдеевкӑран]] [[Авдеевка ҫапӑҫӑвӗ (2022—2024)|тухнӑ]]<ref>{{Cite news|title=Ukrainian forces withdraw from Avdiivka to avoid encirclement, army chief says|first=Shaun|last=Walker|url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/16/ukrainian-forces-give-up-some-positions-in-avdiivka-as-russian-assault-continues|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2024-02-17|access-date=2024-02-17|lang=en-GB}}</ref>. * [[Нарӑс, 22]] – [[Nova-C]] лартмалли модуль [[АПШ]]-н [[Intuitive Machines]] компани пӗрремӗш коммерци аппарачӗ [[Уйӑх (Ҫӗр ҫулташӗ)|Уйӑхра]] анса ларнӑ<ref>{{Cite news|title=Odysseus spacecraft lands on the moon as Nasa hails ‘giant leap forward’ – as it happened|first=|last=|url=https://www.theguardian.com/science/live/2024/feb/22/nasa-odysseus-moon-landing-intuitive-machines|website=the Guardian|id=0261-3077|date=2024-02-23|access-date=2024-02-25|lang=en-GB}}</ref>. * [[Нарӑс, 23]] – [[Эрмени]], [[де-факто]], хӑйӗн [[Коллективлӗ хӑрушсӑрлӑх килӗшӗвӗн йӗркелӗвӗ|КХКЙран]] хутшӑннине чарнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/6532171|title=Секретариат ОДКБ не получал заявлений от Армении о приостановке членства|lang=ru|website=Коммерсантъ|date=2024-02-23|access-date=2024-03-01}}</ref>. * [[Нарӑс, 25]] – [[Беларуҫ]]ри [[Беларуçри парламентр суйлавӗ (2024)|пӗтӗм сасӑлани кунӗ]]<ref>{{Cite web|url=https://rec.gov.by/ru/election-schedule-ru/view/elections-2024-edg#:~:text=%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%BD%20%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8%D0%B9%20%D0%BF%D0%BE,%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%2025%20%D1%84%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8F%202024%20%D0%B3.|title=Календарь выборов и референдумов {{!}} Русская версия|website=rec.gov.by|access-date=2023-12-26|archive-date=2023-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20231227181659/https://rec.gov.by/ru/election-schedule-ru/view/elections-2024-edg#:~:text=%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%BD%20%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8%D0%B9%20%D0%BF%D0%BE,%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%2025%20%D1%84%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8F%202024%20%D0%B3.|url-status=live}}</ref>. * [[Нарӑс, 26]] – [[Венгри]]ри [[Венгрири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240223/prezident-1929155145.html|title=Выборы нового президента Венгрии пройдут 26 февраля|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=2024-02-23|access-date=2024-02-26}}</ref>. [[Шуйок Тамаш|Тамаш Шуйок]]а суйланă<ref>{{Cite web|url=https://magyarnemzet.hu/belfold/2024/02/hamarosan-megvalasztja-az-orszaggyules-az-uj-koztarasagi-elnokot-kovesse-nalunk-eloben|title=Megválasztották Sulyok Tamást köztársasági elnöknek|lang=hu|first=|last=|website=Magyar Nemzet|date=2024-02-26|access-date=2024-03-01}}</ref>. * [[Нарӑс, 29]] – [[Израиль–ХАМАС вӑрҫи]]: [[Газа|Газӑри]] вӑрҫлакан [[Израиль хӳтӗленӳ вӑйӗсем]] [[гуманитарлӑ конвоя атака]] тунӑ. Атакӑна пула 100 ытла [[Палестина]] ҫыннисем вилнӗ. Палестина ҫухату тӳсӗвӗсем 30 пинччен ӳснӗ<ref>{{Cite web |date=2024-02-29 |title=More than 100 killed as Israeli troops open fire on Gazans crowded around aid convoy |url=https://www.nbcnews.com/news/world/israel-hamas-war-aid-convoy-gaza-city-dead-idf-opened-fire-rcna141195 |access-date=2024-02-29 |publisher=NBC News |language=en |archive-date=February 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240229215024/https://www.nbcnews.com/news/world/israel-hamas-war-aid-convoy-gaza-city-dead-idf-opened-fire-rcna141195 |url-status=live }}</ref>. === Пуш === * [[Пуш, 1]]: ** [[Казахстан]] [[Казахстан вӑхӑчӗ|хӑйӗн]] пур территоринче пӗр сехет зонине йышӑннӑ (ӗлӗкхи икӗ пулнӑ)<ref>{{Cite web|url=https://www.nur.kz/society/2063623-vremya-pereveli-na-chas-nazad-v-kazahstane/?|title=Время перевели на час назад в Казахстане|lang=ru|website=www.nur.kz|date=2024-02-29|access-date=2024-03-01}}</ref>. ** [[Иран]]ти [[Иранти парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]. ** [[Бразили]]ри шыв инкекӗ. 40 ҫын яхӑн вилнӗ<ref>[https://t.me/MIR24MOLDOVA/3214 Telegram: Contact @MIR24MOLDOVA]</ref>. ** [[Мускав]]ӑн [[Борисово масарӗ]]нчи [[Навальный Алексей Анатольевич|Алексей Навальный]] пытарӑвӗ пулнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/01/03/2024/65e1d3649a79474fb1498546|title=Алексея Навального похоронили в Москве|lang=ru|website=РБК|date=2024-03-01|access-date=2024-03-01}}</ref>. * [[Пуш, 7]] – Юлашки [[Скандинави]]ри ҫӗр-шыв, [[Швеци]], [[НАТО]]-на кӗнӗ<ref>{{cite web |title=Sweden officially joins NATO |url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_223446.htm |access-date=7 March 2024 |date=7 March 2024 |publisher=NATO |archive-date=March 31, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240331212531/https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_223446.htm |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Sweden finally joins Nato after nearly two-year wait |url=https://www.theguardian.com/world/2024/mar/07/sweden-joins-nato-after-ratification-hungary-drops-opposition |access-date=7 March 2024 |date=7 March 2024 |work=The Guardian |archive-date=June 9, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609045522/https://www.theguardian.com/world/2024/mar/07/sweden-joins-nato-after-ratification-hungary-drops-opposition |url-status=live }}</ref>. * [[Пуш, 10]] – [[Португалири парламент суйлавӗ (2024)|Португалири парламент суйлавӗ]]: [[Демократиллӗ альянс (Португали, 2024)|Демократиллӗ альянс]] нумайрахӑш вырӑнсене илет, тата сахалрахӑш ертсе пырӑвӗ йӗркелет. [[Социалист партийӗ (Португали)|Социалист партийӗ]] вырӑнсене пӗтет, сылтӑм парти [[Chega]] нумай вырӑнсене илет<ref>{{Cite web |date=2024-03-10 |title=Portugal election sees above-average turnout in very tight contest |url=https://www.politico.eu/article/portugual-election-above-average-participation/ |access-date=2024-03-10 |website=Politico |language=en |archive-date=March 10, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310154709/https://www.politico.eu/article/portugual-election-above-average-participation/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Vock |first=Ido |date=21 March 2024 |title=Luís Montenegro: Centre-right leader invited to form minority government |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-68622683 |archive-url=https://archive.today/20240321051720/https://www.bbc.com/news/world-europe-68622683 |archive-date=21 March 2024 |access-date=21 March 2024 |publisher=BBC News |language=en}}</ref>. * [[Пуш, 11]] – [[Гаити]]: [[Гаити премьер-министрӗ|премьер-министр]] ӗҫне вӑхӑтлӑ тӑваканӗ [[Анри Ариэль]] ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑ, мӗншӗн тесен ҫӗр-шывра [[Гаити кризисӗ (2018–халлӗхе)|бандит кризисӗ]] [[Гаитири бандит вӑрҫи|пуҫланнӑ]]<ref>{{Cite news |date=2024-03-12 |title=Haiti's prime minister Ariel Henry resigns as law and order collapses |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68541349 |access-date=2024-03-13 |language=en-GB |archive-date=March 13, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313111145/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68541349 |url-status=live }}</ref>. * [[Пуш, 13]] – [[Европа Пӗрлешӗвӗ]] [[хайлавлӑ ӑс-тӑн акчӗ]] йышӑннӑ. Ку пӗрремӗш [[хайлавлӑ ӑс-тӑн]]а ертсе пыракан хут<ref>{{cite web |title=World's first major act to regulate AI passed by European lawmakers |url=https://www.cnbc.com/2024/03/13/european-lawmakers-endorse-worlds-first-major-act-to-regulate-ai.html |access-date=13 March 2024 |date=14 March 2024 |publisher=CNBC |archive-date=March 13, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313120308/https://www.cnbc.com/2024/03/13/european-lawmakers-endorse-worlds-first-major-act-to-regulate-ai.html |url-status=live }}</ref>. * [[Пуш, 15]]–[[Пуш, 17|17]] – [[Раҫҫейри прзидент суйлавӗ (2024)|Раҫҫейри президент суйлавӗ]]: [[Путин Владимир Владимирович|Владимир Путин]] пиллӗкмӗш хут президент ӗҫне суйланӑ<ref>{{cite web|title=Putin wins Russia election in landslide with no serious competition|url=https://www.reuters.com/world/europe/russias-presidential-vote-starts-final-day-with-accusations-kyiv-sabotage-2024-03-17/|access-date=18 March 2024|date=18 March 2024|publisher=[[Reuters]]}}</ref>. * [[Пуш, 22]] – [[Ислам патшалӑхӗ – Хорасан вилаячӗ|Террористсем]] [[Мускав облаҫӗ]]н [[Красногорск (Мускав облаҫӗ)|Красногорск]]ри "Крокус Сити Холл"а атакӑланӑ. 145 ҫын вилнӗ, 551 аманнӑ<ref>{{Cite web |date=March 29, 2024 |title=Death toll from concert hall attack in Russia's Moscow region rises to 144 |publisher=Anadolu Agency |url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/death-toll-from-concert-hall-attack-in-russia-s-moscow-region-rises-to-144/3178519 |access-date=29 March 2024 |archive-date=30 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330062453/https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/death-toll-from-concert-hall-attack-in-russia-s-moscow-region-rises-to-144/3178519 |url-status=live }}</ref>. * [[Пуш, 25]] – [[ПНО Хӑрушсӑрлӑх Канашӗ]] [[Газа вӑрҫи]]нче "пени чарма" тата "тыткӑнти ҫынсене ирӗклетме" хутне йышӑннӑ<ref>{{cite web |title=UN Security Council resolution calls for Gaza ceasefire |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-68658415 |access-date=25 March 2024 |date=25 March 2024 |publisher=BBC News |archive-date=March 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240325151053/https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-68658415 |url-status=live }}</ref>. * [[Пуш, 30]]: ** [[Шенген зони]]не шыв тата сывлӑш ҫулӗсем тӑрӑх [[Румыни]]пе [[Болгари]] пӗрлешнӗ<ref>{{cite web|date=30 March 2024|title=Bulgaria and Romania join the Schengen area|url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_24_1722|access-date=30 March 2024|publisher=European Commission|archive-date=March 30, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240330150353/https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_24_1722|url-status=live}}</ref>. ** [[Турци]]ри вырӑн суйлавӗ<ref>{{Cite news |author1=Scott McLean |author2=Mohammed Tawfeeq |author3=Nadeen Ebrahim |date=2024-04-01 |title=Turkey's Erdogan dealt major election blow as opposition party wins big cities |url=https://www.cnn.com/2024/04/01/middleeast/turkey-local-election-blow-erdogan-opposition-mime-intl/index.html |access-date=2024-04-01 |publisher=CNN |language=en |archive-date=August 7, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240807103050/https://www.cnn.com/2024/04/01/middleeast/turkey-local-election-blow-erdogan-opposition-mime-intl/index.html |url-status=live }}</ref>. === Ака === * [[Ака, 1]] – [[Израиль]] [[Дамаск]]ри [[Иран]]ӑн элчӗлӗхне [[Дамаскри Иран элчӗлӗхне Израиль авиаҫапӑвӗ|авиаҫапу]] тунӑ, 16 ҫын вилнӗ<ref name="cghs2">{{Cite web |date=3 April 2024 |title=Woman and her son among 16 people killed in Israeli raid on building attached to Iranian embassy |url=https://www.syriahr.com/en/330101/ |access-date=2024-04-14 |publisher=Syrian Observatory For Human Rights |archive-date=April 3, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403193442/https://www.syriahr.com/en/330101/ |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 3]] – [[Тайвань|Тайванӗн]] тухӑҫ хӗрринче 7,4 магнитудӑллӑ [[Хуалянь ҫӗр чӗтрени (2024)|ҫӗр чӗтрени]] пулнӑ, унран цунами [[Япони]]н [[Окинава префектури]]ччен ҫитнӗ<ref>{{Cite web |date=2 April 2024 |title=Taiwan 7.7 magnitude earthquake sparks tsunami warning in Japan |url=https://www.theguardian.com/world/2024/apr/03/taiwan-earthquake-magnitude-tsunami-warning-japan-okinawa |access-date=3 April 2024 |website=The Guardian |archive-date=April 3, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403005317/https://www.theguardian.com/world/2024/apr/03/taiwan-earthquake-magnitude-tsunami-warning-japan-okinawa |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 4]] – [[Кувейт]]ри [[Кувейтри парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]. [[Наци ассамблейӗ (Кувейт)|Наци ассамблейӗнчи]] оппозици нумайрахӑш вырӑнсем илнӗ<ref name="ajresult">{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/5/few-changes-after-kuwait-holds-first-parliamentary-election-under-new-emir |title=Few changes after Kuwait holds first parliamentary election under new emir |publisher=Al Jazeera English |date=5 April 2024 |access-date=April 12, 2024 |archive-date=April 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240411170642/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/5/few-changes-after-kuwait-holds-first-parliamentary-election-under-new-emir |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 5]] – [[Эквадор]] полицийӗ [[Кито|Китӑри]] [[Мексика]] [[Эквадорти Мексика элчӗлӗхне тапӑнни (2024)|элчӗлӗхне тапӑннӑ]]. Полици Эквадорӑн иртнӗ вице-президентне [[Глас Хорхе|Хорхе Гласа]] арестленӗ, вӑл Мексика политика хӳтӗлӗхӗ илмеллеччӗ. Кун пек тапӑннисем [[Дипломатиллӗ ҫыхӑну Вена конвенцийӗ]] йӗркене пӑснӑран Мексикӑпа [[Никарагуа]] Эквадорпа дипломатиллӗ ҫыхӑну пӗтерсе татнӑ<ref>{{Cite web |last=Vélez |first=Roger |title=México rompe relaciones diplomáticas con Ecuador, tras irrupción policial en Embajada México rompe relaciones diplomáticas con Ecuador |url=https://www.primicias.ec/noticias/politica/mexico-policia-ecuador-roberto-canseco-embajada/ |access-date=6 April 2024 |website=Primicias |date=6 April 2024 |language=es |archive-date=April 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240406045205/https://www.primicias.ec/noticias/politica/mexico-policia-ecuador-roberto-canseco-embajada/ |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 6]] – [[Словаки]]ри [[Словакири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: иккӗмӗш хутра [[Пеллегрини Петер]] Словаки президенчӗ суйланӑ<ref>{{Cite web |title=Slovak presidency goes to government candidate |url=https://www.politico.eu/article/slovak-presidential-election-second-round/ |date=6 April 2024 |website=Politico |access-date=April 6, 2024 |archive-date=August 18, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240818233128/https://www.politico.eu/article/slovak-presidential-election-second-round/ |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 8]] – [[Ҫурҫӗр Америка|Ҫурҫӗр Америкӑра]] [[Хӗвел тӗттӗмленни (2024 акан 8)|Хӗвел тӗттӗмленнине]] курма пулнӑ<ref>{{citation |title=Where & When |url=https://science.nasa.gov/eclipses/future-eclipses/eclipse-2024/where-when/ |date=2024-04-06 |publisher=NASA |language=en |access-date=April 8, 2024 |archive-date=April 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240408053255/https://science.nasa.gov/eclipses/future-eclipses/eclipse-2024/where-when/ |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 9]] – [[Варадкар Лео|Лео Варадкар]] ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑ хыҫҫӑн [[Фине Гэл]] пуҫлӑхӗ [[Харрис Саймон|Саймон Харрис]] [[Ирланди]]н чи ҫамрӑк [[Тишек]]ӗ пулса тӑнӑ. Вӑл [[Дойл Эрен]] сасӑлавӗнче 69 сасӑсене хирӗҫ 88 сасӑсемпе суйланӑ тата [[Ирланди президенчӗ]] [[Хиггинс Майкл|Майкл Д. Хиггинс]] йышӑну тӑрӑх ӗҫе лартнӑ<ref>{{cite news|url=https://www.rte.ie/news/politics/2024/0409/1442464-harris-politics/|title=Simon Harris formally appointed Taoiseach after Dáil vote|publisher=RTÉ News|date=9 April 2024|access-date=April 11, 2024|archive-date=April 9, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240409130013/https://www.rte.ie/news/politics/2024/0409/1442464-harris-politics/|url-status=live}}</ref>. * [[Ака, 10]] – [[Кӑнтӑр Корей]]ри [[Кӑнтӑр Корейри парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[Демократиллӗ парти (Кӑнтӑр Корей, 2015)|Демократиллӗ партипе]] [[Корейӗн демократиллӗ альянсӗ|Демократиллӗ альянс]] 176 вырӑнсене ҫӗнтернӗ, анчах [[Халӑх вӑйӗ партийӗ (Кӑнтӑр Корей)|Халӑх вӑйӗпе]] [[Халӑх пуласлӑхӗ партийӗ|Халӑх пуласлӑхӗ]] (ӑҫта [[Кӑнтӑр Корей президенчӗ|президент]] [[Юн Сок Ёль]]) 108 вырӑнсене кӑна ҫӗнтернӗ<ref>{{cite news|url=https://www.csis.org/analysis/south-koreas-2024-general-election-results-and-implications/|title=South Korea's 2024 General Election: Results and Implications|publisher=CSIS|date=10 April 2024|access-date=April 13, 2024|archive-date=April 13, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240413000539/https://www.csis.org/analysis/south-koreas-2024-general-election-results-and-implications|url-status=live}}</ref>. * [[Ака, 13]] – [[Израиль|Израиле]] хирӗҫ [[Иран]]ӑн [[Израиле хирӗҫ Иранӑн ракет авиаҫапӑвӗсем (2024 Ака)|ракет ҫапнисем]]<ref>{{Cite web |last=Harris |first=Chris |date=2024-04-13 |title=Iran launches wave of drone attacks at Israel: report |url=https://nypost.com/2024/04/13/world-news/iran-launches-wave-of-drone-attacks-at-israel-report/ |access-date=2024-04-13 |website=New York Post |archive-date=August 18, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240818233029/https://nypost.com/2024/04/13/world-news/iran-launches-wave-of-drone-attacks-at-israel-report/ |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 16]] – [[Перс кӳлмекӗ]]нчи [[Перс кӳлмекӗнчи ҫӗр-шывсене шыв илни (2024)|ҫӗр-шывсене шыв илни]]. [[Ҫывӑх Тухӑҫ]]ра 32 яхӑн ҫын вилнӗ<ref>{{cite news|title=Dubai airport chaos as UAE and Oman reel from deadly storms|date=16 April 2024|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68831408|access-date=April 20, 2024|archive-date=April 17, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240417001907/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68831408|url-status=live}}</ref>. * [[Ака, 17]] ** [[Соломон утравӗсем|Соломон утравӗсенчи]] [[Соломон утравӗсенчи парламент суйлавӗ (2024)| парламент суйлавӗ]]: [[Пурлӑх, пӗрлӗх тата тивӗҫлӗх партийӗ|ППТ]] партийӗ нумайрахӑш вырӑнсене ҫӗнтернӗ<ref>{{Cite web |title=Solomon Islands pro-China PM Manasseh Sogavare fails to secure majority |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/24/solomon-islands-pro-china-pm-manasseh-sogavare-fails-to-secure-majority |access-date=2024-04-25 |publisher=Al Jazeera English |language=en |archive-date=April 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240424070504/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/24/solomon-islands-pro-china-pm-manasseh-sogavare-fails-to-secure-majority |url-status=live }}</ref>. ** [[Хорватири парламент суйлавӗ (2024)|Хорватири парламент суйлавӗ]]: [[Хорват демократиллӗ пӗрлешӗвӗ]] нумайрахӑш вырӑнсене ҫӗнтернӗ<ref>{{Cite news |last1=Henley |first1=Jon |date=2024-04-18 |title=Political uncertainty in Croatia as ruling party wins most seats but no majority |url=https://www.theguardian.com/world/2024/apr/18/croatia-election-results-hdz-democratic-union-pm-andrej-plenkovic-without-majority-sdp-homeland-movement |access-date=2024-04-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=April 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240422190025/https://www.theguardian.com/world/2024/apr/18/croatia-election-results-hdz-democratic-union-pm-andrej-plenkovic-without-majority-sdp-homeland-movement |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 19]] – [[Иран]]а хирӗҫ [[Израль|Израилӗн]] [[Ирана хирӗҫ Израилӗн авиаҫапӑвӗсем (2024 Ака)|авиаҫапӑвӗсем]]<ref>{{cite news |last1=Alkhshali |first1=Hamdi |title=Isfahan, Iran: Explosions Hear, Reports Say |url=https://www.cnn.com/2024/04/18/middleeast/isfahan-iran-explosion-intl-hnk |access-date=19 April 2024 |agency=CNN |archive-date=April 19, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240419021802/https://www.cnn.com/2024/04/18/middleeast/isfahan-iran-explosion-intl-hnk |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 25]] – [[Гаити]]н премьер-министрӗ ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑран патшалӑх пуҫлӑхӗн ӗҫӗсем [[Транзитлӗ президентлӗ канаш]] аллине килнӗ<ref name="sworn in">{{cite news |last=Robenson |first=Geffrard |date=2024-04-25 |title=Les membres du Conseil présidentiel de transition ont prêté serment, tôt jeudi 25 avril 2024, au Palais national |url=https://lenouvelliste.com/article/247858/les-membres-du-conseil-presidentiel-de-transition-ont-prete-serment-tot-jeudi-25-avril-2024-au-palais-national |newspaper=Le Nouvelliste |language=fr |access-date=April 27, 2024 |archive-date=April 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240426122820/https://lenouvelliste.com/article/247858/les-membres-du-conseil-presidentiel-de-transition-ont-prete-serment-tot-jeudi-25-avril-2024-au-palais-national |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 29]] ** [[Бразили]]н [[Риу-Гранди-ду-Сул]] штатӗнчи шыв илни<ref>{{Cite news |date=2024-05-01 |title=Brazil floods: Residents stranded on rooftops in Rio Grande do Sul |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68935249 |access-date=2024-05-09 |publisher=[[BBC News]] |language=en-GB |archive-date=May 9, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509013527/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68935249 |url-status=live }}</ref>. ** Нумай ҫумӑрсем ҫунӑран Кенипе Танзанире шыв илнине пула 488 ҫын вилнӗ, 503 000 ҫын куҫса кайтарнӑ<ref>{{Cite news |date=2024-04-29 |title=Kenya flooding: Around 50 killed in villages near Mai Mahiu town |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-68896456 |access-date=2024-05-10 |publisher=[[BBC News]] |language=en-GB |archive-date=April 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240429100348/https://www.bbc.com/news/world-africa-68896456 |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 30]] – [[Мӑн Ҫиччӗлӗх]] ҫӗр-шывӗсем 2030–2035 ҫулсем патне [[кӑмрӑк энергетики]]не усӑ курма чарма килӗшнӗ<ref>{{cite news |title=STATEMENT: G7 Leaders Agree to Shut Down Coal Plants |url=https://www.wri.org/news/statement-g7-leaders-agree-shut-down-coal-plants |date=30 April 2024 |access-date=8 May 2024 |publisher=World Resources Institute |archive-date=May 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240508145930/https://www.wri.org/news/statement-g7-leaders-agree-shut-down-coal-plants |url-status=live }}</ref>. === Ҫу === * [[Ҫу, 5]] – [[Панама|Панамӑри]] [[Панамӑри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Мулино Хосе Рауль|Хосе Рауль Мулино]] [[Панама президенчӗ|президент]] пулса тӑнӑ<ref>{{cite news|title=Panama's Mulino wins presidency with support from convicted former leader|url=https://www.reuters.com/world/americas/panamanians-vote-crowded-field-presidential-contenders-2024-05-05/|publisher=[[Reuters]]|date=May 5, 2024|author1=Valentine Hilaire |author2=Elida Moreno|access-date=6 May 2024|archive-date=6 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240506023850/https://www.reuters.com/world/americas/panamanians-vote-crowded-field-presidential-contenders-2024-05-05/|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫу, 6]] – [[Чад]]ри [[Чадри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Деби Махамат|Махамат Деби]] президент пулса тӑнӑ, унӑн ашшӗ [[Деби Идрисс|Идрисс Деби]] вырӑнне<ref>{{Cite web |date=2024-05-10 |title=Présidentielle au Tchad: premières réactions au lendemain de la victoire annoncée de Mahamat Idriss Déby |url=https://fr.news.yahoo.com/pr%C3%A9sidentielle-au-tchad-premi%C3%A8res-r%C3%A9actions-063040754.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240510080527/https://fr.news.yahoo.com/pr%C3%A9sidentielle-au-tchad-premi%C3%A8res-r%C3%A9actions-063040754.html |archive-date=10 May 2024 |access-date=2024-05-10 |website=Yahoo News |language=fr-FR}}</ref>. * [[Ҫу, 7]]–[[Ҫу, 11|11]] – [[Еврокурни]] [[Еврокурни-2024|2024]]: Юрӑ ӑмӑртӑвӗ [[Швеци]]н [[Мальмё]] хулинче пулнӑ<ref>{{Cite web |date=2023-07-07 |title=Malmö will host the 68th Eurovision Song Contest in May 2024 |url=https://eurovision.tv/story/malmo-will-host-68th-eurovision-song-contest-may-2024 |access-date=2023-07-07 |website=Eurovision.tv |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |archive-date=July 7, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230707133201/https://eurovision.tv/story/malmo-will-host-68th-eurovision-song-contest-may-2024 |url-status=live }}</ref>, швед юрӑҫӗ [[Nemo (юрӑҫ)|Немо]] "[[The Code (Nemo юрри)|The Code]]" юрӑпа ҫӗнтернӗ<ref>{{Cite web |date=2024-05-11 |title=Eurovision: Switzerland wins 2024 song contest |url=https://www.dw.com/en/eurovision-switzerland-wins-2024-song-contest/a-69054565 |access-date=2024-05-12 |publisher=[[Deutsche Welle]] |archive-date=September 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240905021036/https://www.dw.com/en/eurovision-switzerland-wins-2024-song-contest/a-69054565 |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫу, 8]] – [[Ҫурҫӗр Македони]]ри суйлавра сылтӑм парти [[Шал Македони революциллӗ йӗркелӗвӗ — Македонин халӑх пӗрлешӗвӗ демократиллӗ партийӗ|ВМРО-ДПМНЕ]] [[Ҫурҫӗр Македонири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗнче]] ҫӗнтернӗ. Унӑн президенте кандидат [[Силяновская-Давкова Гордана|Гордана Сильяновска-Давкова]] [[Ҫурҫӗр Македонири президент суйлавӗ (2024)|иккӗмӗш турта]] Ҫурҫӗр Македонин пӗрремӗш хӗрарӑм президент пулса тӑнӑ<ref name="apwoman">{{Cite web |date=9 May 2024 |title=North Macedonia elects first woman president as center-left incumbents suffer historic losses |url=https://apnews.com/article/north-macedonia-election-corruption-european-union-bulgaria-ac12182171ed7d46f160feeb469c7aa4 |access-date=9 May 2024 |publisher=Associated Press |language=en |archive-date=9 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509011558/https://apnews.com/article/north-macedonia-election-corruption-european-union-bulgaria-ac12182171ed7d46f160feeb469c7aa4 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=8 May 2024 |title=Претседателски и парламентарни избори 2024 – 8 May 2024 |url=https://rezultati.sec.mk/mk/parl/r |publisher=Државна Изборна Комисија |language=mk}}</ref>. * [[Ҫу, 10]] – [[ПНО|Пӗрлешнӗ Нацисен Организацийӗн]] [[ПНО Тӗп Ассамблейӗ|Тӗп Ассамблейӗн]] [[ПНО Тӗп Ассамблейӗн резолюцийӗ ES-10/23|резолюцийӗ]] тӑрӑх [[Палестина Патшалӑхӗ]] [[ПНО пайташ патшалӑхӗсем]] хушшинче алфавит йӗрки тӑрӑх лартма пултарать. Ку йышӑну ПНО-н Тӗп Ассамблейӗн сессинче 2024 авӑнӑн 10-мшӗнче вӑя кӗрет<ref>{{Cite news |date=2024-05-10 |title=UN general assembly calls on Security Council to admit Palestine as member |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68983650 |access-date=2024-05-10 |language=en-GB |archive-date=May 10, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240510184728/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68983650 |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫу, 15]] ** [[2004]] ҫултанпа [[Сингапур]] [[Сингапур премьер-министрӗ|премьер-министрӗ]] [[Ли Сянь Лун]] ӗлӗкхи премьер-министр [[Вонг Лоуренс|Лоуренс Вонг]] вырӑнне премьер-министр пулса тӑнӑ, пулас [[2025]] ҫулта пӗтӗм пӗрлехи суйлав валли<ref>{{cite news |last=Kok |first=Xinghui |date=15 May 2024 |title=Singapore to inaugurate new PM as Lee makes way after 20 years in charge |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/singapore-inaugurate-new-pm-lee-makes-way-after-20-years-charge-2024-05-15/ |access-date=16 May 2024 |publisher=[[Reuters]]}}</ref>. ** [[Гандлова|Гандловӑра]] [[Словаки]] [[Словаки премьер-министрӗ|премьер-министрӗ]] [[Фицо Роберт|Роберт Фицӑна]] [[Роберт Фицӑна вӗлерме тапӑнни|пертернӗ]], ӑна хӑвӑрт госпитализациленӗ<ref>{{Cite web |date=2024-05-15 |title=Slovak Prime Minister Robert Fico shot in head and chest, reports say |url=https://www.politico.eu/article/slovakia-prime-minister-robert-fico-shot-head-chest/ |access-date=2024-05-15 |website=Politico |language=en-GB |archive-date=May 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240515171305/https://www.politico.eu/article/slovakia-prime-minister-robert-fico-shot-head-chest/ |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫу, 19]] ** [[Доминикан Республики]]нчи [[Доминикан Республикинчи президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Абинадер Луи|Луи Абинадер]] иккӗмӗш хут [[Доминикан Республикин президенчӗ|президент]] пулса тӑнӑ<ref>{{cite news|title=Abinader logra un contundente triunfo en las elecciones de República Dominicana y será presidente 4 años más|url=https://www.bbc.com/mundo/articles/c899gzw3pero|date=May 20, 2024|access-date=May 21, 2024|publisher=BBC|language=es|archive-date=May 21, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240521015833/https://www.bbc.com/mundo/articles/c899gzw3pero|url-status=live}}</ref>. ** [[Иран]] [[Иран президенчӗ|президенчӗ]] [[Раиси Ибрахим|Ибрахим Раисипе]] Иран ютҫӗр ӗҫӗсен министрӗ [[Хосейн Амир Абдоллахиян]] тата экипажӑн урӑх ҫичӗ пассажир [[вертолёт]] [[Ибрахим Раиси вёртолечӗн аркатса ӳкни|арканнинче]] вилнӗ. Вӗҫекен транспорт [[Азербайджан–Иран чикки]] патӗнче ӳкнӗ<ref>{{Cite web |date=2024-05-20 |title=Iran's President Ebrahim Raisi killed in helicopter crash - state TV |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-middle-east-69035051 |access-date=2024-05-20 |publisher=BBC News |language=en |archive-date=June 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240611022712/https://www.bbc.com/news/live/world-middle-east-69035051 |url-status=live }}</ref>. ** [[Конго Демократиллӗ Республики]]нче патшалӑх пӑтӑрмахӗн хӑтлану. Унӑн пуҫнӑҫласшӑнччӗ [[Маланга Кристиан|Кристиан Маланга]] каланине пула [[Киншаса|Киншасӑра]] протестсем пуҫланчӗҫ<ref>{{Cite web |title=Three reported killed as DR Congo military averts 'attempted coup' |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/5/19/three-reported-killed-as-dr-congo-military-averts-attempted-coup |access-date=2024-05-20 |publisher=Al Jazeera English |language=en |archive-date=May 19, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240519131303/https://www.aljazeera.com/news/2024/5/19/three-reported-killed-as-dr-congo-military-averts-attempted-coup |url-status=live }}</ref>. Ертсе пыруллӑ салтакӗсем лару-тӑрӑва тӗрӗслесе тӑнинче тытаҫҫӗ<ref>{{Cite news |date=2024-05-19 |title=Shooting in Kinshasa is a failed coup d'état, says Congolese army |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/05/19/shooting-in-kinshasa-is-a-failed-coup-d-etat-says-congolese-army_6671940_124.html |access-date=2024-05-20 |work=Le Monde |language=en |archive-date=May 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520044053/https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/05/19/shooting-in-kinshasa-is-a-failed-coup-d-etat-says-congolese-army_6671940_124.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-05-19 |title='Several nationalities' including American and British involved in DRC coup attempt, say officials |url=https://www.voaafrica.com/a/7618509.html |access-date=2024-05-20 |publisher=Voice of America |language=en |archive-date=May 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520044048/https://www.voaafrica.com/a/7618509.html |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫу, 20]] – [[Тӗнчери уголовлӑ суд]]ӑн тӗп прокурорӗ [[Израиль]] [[Израиль премьер-министрӗ|премьер-министрне]] [[Нетаньяху Биньямин|Биньямин Нетаньяхупа]] [[ХАМАС]]ӑн [[Газа секторӗ]]нчи лидерне [[Синвар Яхья|Яхья Синвара]] арестлес тесе ордер кӑларнӑ. Иккӗшӗ те ҫар усал ӗҫӗсем тунӑран ордер пулса тӑнӑ<ref>{{Cite web |date=2024-05-20 |title=ICC prosecutor seeks arrest warrants for Netanyahu and Hamas leaders |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c3ggpe3qj6wo |access-date=2024-05-20 |publisher=BBC News |language=en-GB |archive-date=May 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520113528/https://www.bbc.co.uk/news/articles/c3ggpe3qj6wo |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫу, 24]] ** ПНО-н ҫӳллӗ сучӗ, [[ПНО-н тӗнчери сучӗ]]н йышӑнӑвӗ тӑрӑх [[Рафах]]ри [[Израилӗн хӳтӗлев ҫарӗ]]сен [[Рафаха тапӑну|тапӑнса кайни]] чарӑнмалла<ref>{{Cite web |date=2024-05-24 |title=UN's top court orders Israel to halt military operations in Rafah |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-69055989 |access-date=2024-05-24 |publisher=BBC News |language=en-GB |archive-date=May 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524141516/https://www.bbc.co.uk/news/live/world-69055989 |url-status=live }}</ref>. ** [[Папуа – Ҫӗнӗ Гвиней]]ри пысӑк [[Папуа – Ҫӗнӗ Гвинейӗн ҫӗр шуса анӑвӗ (2024)|ҫӗр шуса аннине]] пула 160 - 2000 ытла ҫын вилнӗ, тата ытлах ҫӗр айне пулса тӑнӑ<ref>{{cite news|title=Death toll in Papua New Guinea climbs to 2,000|url=https://thestreetjournal.org/death-toll-in-papua-new-guinea-climbs-to-2000/|newspaper=The Street Journal|date=27 May 2024|access-date=27 May 2024|archive-date=May 27, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240527144220/https://thestreetjournal.org/death-toll-in-papua-new-guinea-climbs-to-2000/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Dziedzic |first=Stephen |date=2024-05-31 |title='The earth is moving': PNG PM explains why he can't send excavators to site of landslide disaster |url=https://www.abc.net.au/news/2024-05-31/first-look-at-the-png-landslide-site/103920178 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240601132827/https://www.abc.net.au/news/2024-05-31/first-look-at-the-png-landslide-site/103920178 |archive-date=1 June 2024 |access-date=2024-05-31 |publisher=ABC News |language=en-AU}}</ref>. * [[Ҫу, 26]] – [[Литва]]ри [[Литвари президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: Хальхи президент [[Науседа Гитанас|Гитанас Науседа]] иккӗмӗш хут [[Литва президенчӗ]] пулса тӑнӑ<ref>{{Cite web|title=Lithuanian Nauseda calls victory in presidential election|work=Reuters |date=May 26, 2024 |url=https://www.reuters.com/world/europe/lithuanians-vote-presidential-election-overshadowed-by-russia-2024-05-26/|access-date=27 May 2024 |last1=Sytas |first1=Andrius |last2=Sytas |first2=Andrius }}</ref>. * [[Ҫу, 28]] – [[Испани]]пе [[Ирланди]] тата [[Норвеги]] [[Палестина Патшалӑхӗ|Палестина Патшалӑхне]] йышӑннӑ<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cl77drw22qjo|title=Spain, Norway and Ireland recognise Palestinian state|publisher=BBC News|date=28 May 2024|access-date=13 November 2024}}</ref>. * [[Ҫу, 29]] ** [[Кӑнтӑр Африка Республики]]нчи [[Кӑнтӑр Африка Республикинчи парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[Африка Наци Конгресӗ|АНК]] парти хӑй нумайрахӑшне ҫӗнтермен. КАР-н демократиллӗ историнчи ку суйлав, АНК нумайрахӑш илмен чух чи пӗрремӗш пулса тӑнӑ<ref>{{Cite news|date=31 May 2024|title=ANC facing worst result since end of apartheid|url=https://www.bbc.com/news/articles/cjll8nr6962o|publisher=BBC News|access-date=May 31, 2024|archive-date=May 30, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240530005713/https://www.bbc.com/news/articles/cjll8nr6962o|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Harper |first=Paddy |title=Historic losses for ANC open new era in South African politics |url=https://www.africanews.com/2021/11/06/historic-losses-for-anc-open-new-era-in-south-african-politics/ |access-date=2023-08-01 |work=Africanews |language=en |archive-date=1 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230801181438/https://www.africanews.com/2021/11/06/historic-losses-for-anc-open-new-era-in-south-african-politics/ |url-status=live }}</ref>. ** [[Мадагаскар]]ти [[Мадагаскарти парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: Президентӗн [[Радзуэлина Андри|Андри Радзуэлинӑн]] партийӗ [[Ҫамрӑк вирлӗ малагасисем|ҪВМ]] парти Наци Ассамблейӗнчи хӑй нумайрахӑшне 163 вырӑнтан 80 кӑна илсе пӗтнӗ<ref>{{Cite web|title=Madagascar ruling party loses parliament majority|url=https://www.africanews.com/2024/06/12/madagascar-ruling-party-loses-parliament-majority/|access-date=2024-12-05|website=Africanews|date=June 12, 2024 }}</ref>. * [[Ҫу, 30]] – [[АПШ]] ӗлӗкхи [[АПШ президенчӗ|Президенчӗ]] [[Трамп Дональд|Дональд Трампа]] хӑй вӑрттӑн укҫа енӗпе тунӑ судӗнче 34 айӑппа айӑпланӑ. АПШ историнче президент тӗлӗшне кун пек айӑплани пӗрремӗш хут<ref>{{Cite web |title=Donald Trump found guilty in historic New York hush money case |url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/donald-trump-verdict-hush-money-trial-rcna152492 |access-date=2024-05-30 |publisher=NBC News |date=30 May 2024 |language=en |archive-date=June 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629091334/https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/donald-trump-verdict-hush-money-trial-rcna152492 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=What Trump's guilty verdict means for the 2024 election |url=https://www.bbc.com/news/articles/cnll59r891xo |access-date=2024-05-30 |publisher=BBC News |date=May 30, 2024 |language=en-GB |archive-date=July 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720050748/https://www.bbc.com/news/articles/cnll59r891xo |url-status=live }}</ref>. === Ҫӗртме === * [[Ҫӗртме, 3]] – [[Грузи]]ри йышӑннӑ ютҫӗр агенчӗ пирки саккун вӑя кӗнӗ<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240603/gruziya-1950101108.html|title=В Грузии вступил в силу скандальный закон об иноагентах|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=2024-06-03|access-date=2024-06-06|archive-date=2024-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240606183441/https://ria.ru/20240603/gruziya-1950101108.html|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 5]] – "Тинькофф Банк" хӑйӗн ятне "Т-Банк" ҫине улӑштарнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/finances/05/06/2024/6660012c9a7947089a39bb0d|title=Тинькофф Банк поменял название|lang=ru|website=РБК|date=2024-06-05|access-date=2024-06-05|archive-date=2024-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20240605070708/https://www.rbc.ru/finances/05/06/2024/6660012c9a7947089a39bb0d|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 11]]–[[Ҫӗртме, 23|23]] – [[Хусан]]та [[БРИКС Вӑййисем]] пулнӑ. Ку Вӑйӑсенче [[БРИКС]] пӗрлешӳри пайташ ҫӗршывсем кӑна хутшӑнма пултараҫҫӗ<ref>{{Cite web|url=https://rsport.ria.ru/20240411/bars-1939406206.html|title=Барс по кличке Бриксик стал талисманом Игр БРИКС|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости Спорт|date=2024-04-11|access-date=2024-04-11|archive-date=2024-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20240411150939/https://rsport.ria.ru/20240411/bars-1939406206.html|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 12]] – [[Тури Карабах]]ран [[Раҫҫей]] нимеллӗ салтакӗсен тухни вӗҫленӗ<ref>{{Cite web|url=https://rtvi.com/news/rossijskie-mirotvorczy-pokinuli-nagornyj-karabah/|title=Российские миротворцы покинули Нагорный Карабах|lang=ru|website=RTVI|date=2024-06-12|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708184455/https://rtvi.com/news/rossijskie-mirotvorczy-pokinuli-nagornyj-karabah/|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 15]]–[[Ҫӗртме, 16|16]] – [[Швейцари]]ре [[Украина]] тӑнӑҫлӑ конференцийӗ иртнӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/66169d839a79473984e9b4fb|title=Швейцария пригласила Россию на мирную конференцию по Украине|lang=ru|website=РБК|date=2024-04-10|access-date=2024-04-11|archive-date=2024-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20240410172156/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/66169d839a79473984e9b4fb|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 16]] – [[Тан-ҫинчи-Ростов]]ри СИЗОра террористсем ҫынсене тыткӑна илнӗ<ref>{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2024/06/16/spetsnaz-likvidiroval-vseh-zahvatchikov-v-rostovskom-sizo/|title=Спецназ ликвидировал всех захватчиков в ростовском СИЗО|lang=ru|website=Lenta.RU|access-date=2024-06-16|archive-date=2024-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20240616093341/https://lenta.ru/news/2024/06/16/spetsnaz-likvidiroval-vseh-zahvatchikov-v-rostovskom-sizo/|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 23]]: ** [[Севастополь]] ҫийӗнчи [[Украина]] ракечӗ персе антарнӑран 153 ҫын аманнӑ, 4 ҫын вилнӗ<ref>{{Cite web|url=https://ua.krymr.com/a/uchkuivka-krym-viyna-ekspert-sevastopol/33011191.html|title=Кримський невивчений урок війни|lang=uk|website=Крым.Реалии|date=2024-06-26|access-date=2024-09-10|archive-date=2024-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240627095542/https://ua.krymr.com/a/uchkuivka-krym-viyna-ekspert-sevastopol/33011191.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pravda.com.ua/rus/news/2024/06/24/7462243/|title=Работа российской ПВО: оккупанты ввели в Севастополе “режим ЧС”|lang=ru|website=Украинская правда|access-date=2024-06-24|archive-date=2024-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240624165240/https://www.pravda.com.ua/rus/news/2024/06/24/7462243/|url-status=live}}</ref>. ** [[Дагестан]]ти [[Махачкала]]па [[Дербент]]ре [[Синагога|синагогӑсемпе]] [[чиркӳ]]сене тапӑннисем. 22 ҫын вилнӗ, 46 аманнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cl7771zvpj8o|title=Нападения в Махачкале и Дербенте: что известно на данный момент|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-06-23|access-date=2024-06-24|archive-date=2024-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240624164352/https://www.bbc.com/russian/articles/cl7771zvpj8o|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/6682a2959a79476568a468a1|title=Число погибших при терактах в Дагестане возросло до 22|lang=ru|website=РБК|date=2024-07-01|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708022913/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/6682a2959a79476568a468a1|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 25]] – [[Тӗнчери уголовлӑ суд]] [[Шойгу Сергей Кужугетович|Сергей Шойгу]]па [[Герасимов Валерий Васильевич|Герасимов Валерие]] арестлес тесе ордер кӑларнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cy008y2nny1o|title=Международный уголовный суд выдал ордеры на арест Шойгу и Герасимова|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-06-25|access-date=2024-06-26|archive-date=2024-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20240816072624/https://www.bbc.com/russian/articles/cy008y2nny1o|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 26]] – [[Суньига Хуан Хосе|Хуан Хосе Суньига]] [[Боливи]] тӗпкомандӑлавҫи [[Ла-Пас (Боливи)|Ла Паз]] хулинче [[Боливири патшалӑх пӑтӑрмахне тӑрӑшу (2024)|патшалӑх пӑтӑрмахне тума тӑрӑшнӑ]], анчах вӑл анӑҫсӑр пулнӑ<ref>{{Cite web |author1=Tara John |author2=Abel Alvarado |author3=Stefano Pozzebon |date=2024-06-26 |title=Attempted coup in Bolivia fails after president calls on country to mobilize in defense of democracy |url=https://www.cnn.com/2024/06/26/americas/bolivia-coup-attempt-claims-intl-latam/index.html |access-date=2024-06-27 |publisher=CNN |language=en |archive-date=June 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240626212756/https://www.cnn.com/2024/06/26/americas/bolivia-coup-attempt-claims-intl-latam/index.html |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫӗртме, 28]]: ** [[Иран]]ти [[Иранти президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: иккӗмӗш тура [[Пезешкиан Масуд|Масуд Пезешкианпа]] [[Джалили Саид|Саид Джалили]] тухнӑ<ref>[https://www.isna.ir/news/1403040905810/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D9%86%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%DB%B8-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B3-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%AC%D9%84%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%AD%D9%84%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%85 ISNA]</ref><ref>[https://www.iranintl.com/en/202406299085 IranIntl-1], [https://www.iranintl.com/en/liveblog/iran-voting-in-election-runoff-pezeshkian-vs-jalili IranIntl-2]</ref><ref>[https://tejaratnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C-15/920881-%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%87%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%AF Tejarat News]</ref>. ** [[Монголи]]ри [[Монголири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[Монголи халӑх партийӗ]] [[Аслӑ патшалӑх хуралӗ]]нче сахалрахӑш вырӑн илет, ун вырӑнне [[Демократиллӗ парти (Монголи)|Демократиллӗ парти]] вӑй пуҫтарать<ref>{{Cite web|last=Moritsugu|first=Ken|date=2024-07-01|title=Mongolia may return to coalition government after official results confirm setback for ruling party|url=https://apnews.com/article/mongolia-election-coalition-government-b42d1ada84dbbbf52595a015bed35041|access-date=2024-07-02|agency=Associated Press|language=en|archive-date=July 2, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240702112730/https://apnews.com/article/mongolia-election-coalition-government-b42d1ada84dbbbf52595a015bed35041|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫертме, 29]]: ** [[Мавритани]]ри [[Мавританири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: хальхи президент [[Газуани Мухаммед ульд|Мухаммед ульд аш-Шейх аль-Газуани]] иккӗмӗш срока суйланӑ<ref>{{Cite web|title=Mauritanian president comfortably wins re-election|url=https://www.bbc.com/news/articles/c9e9r7k8jdlo|access-date=2024-07-02|work=BBC News|date=July 2024 |archive-date=July 2, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240702112326/https://www.bbc.com/news/articles/c9e9r7k8jdlo|url-status=live}}</ref>. ** [[Нигери]]н [[Борно (штат)|Борно]] штачӗ [[Гвоза]] хулине [[Гвозӑна бомбӑлани (2024)|бомбӑлани]]: 30 ҫын вилнӗ тата 100 ҫын аманнӑ<ref>{{Cite news |last=Marama |first=Ndahi |date=30 June 2024 |title=30 feared dead, 100 injured in Borno as female suicide bombers hit wedding, funeral |url=https://www.vanguardngr.com/2024/06/30-feared-dead-100-injured-in-borno-as-female-suicide-bombers-hit-wedding-funeral/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=30 June 2024 |archive-date=July 4, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240704071211/https://www.vanguardngr.com/2024/06/30-feared-dead-100-injured-in-borno-as-female-suicide-bombers-hit-wedding-funeral/ |url-status=live |newspaper=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 30]] – [[Даниил (Болгари патриархӗ)|Даниил Николова]] [[Болгари]] [[Болгари православлӑ чиркӗвӗ|православлӑ чиркӗвӗн]] 29-мӗш патриархӗ суйланӑ<ref>{{cite web|title=Избран новый Предстоятель Болгарской Православной Церкви|url=http://www.patriarchia.ru/db/text/6141440.html|website=Патриархия.ru|date=2024-06-30}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 30]]–[[Утӑ, 7]] – [[Франци]]ри [[Францири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[сулахайлӑх|сулахай]] «[[Ҫӗнӗ халӑх фрончӗ]]» [[Францин наци пухӑвӗ|Наци пухӑвӗнче]] нумайрахӑш илет, [[Сылтӑмлӑх|сылтӑм]] «[[Наци пӗрлешӗвӗ (Франци)|Наци пӗрлешӗвӗ]]» пӗрремӗш турта нумайрахӑш илнӗ анчах суйлав пӗтӗмлетӗвӗсемпе парламентре ӑна сыхлайман<ref>{{Cite web|url=https://www.lefigaro.fr/politique/dissolution-assemblee-nationale-emmanuel-macron-elysee-coulisses-europennes-20240610|title=Dissolution de l’Assemblée : à l’Élysée, dans les coulisses de la décision surprise d’Emmanuel Macron|lang=fr|website=Le Figaro|date=2024-06-10|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708080242/https://www.lefigaro.fr/politique/dissolution-assemblee-nationale-emmanuel-macron-elysee-coulisses-europennes-20240610|url-status=live}}</ref>. === Утӑ === * [[Утӑ, 1]] — Тӑвӑлсене пӑхни историнчи 5- мӗш категорин Берил чи малтанхи пулса тӑнӑ, вӑл Гренадӑн Карриаку утравне аркатнӑ. * [[Утӑ, 3]] — Раҫҫей [[Европӑри хӑрушсӑрлӑх тата ҫыхӑнтару организацийӗ|ЕХҪО-н]] ПА тухнӑ. * [[Утӑ, 4]] — Аслӑ Британири парламент суйлавӗ: юлашки 14 ҫулсенчи Сэр Кир Стармер пуҫлӑхӗпе Лейборист партийӗ влаҫа таврӑннӑ. * [[Утӑ, 5]] — Иранти президент суйлавӗн иккӗмӗш турӗ: Масуд Пезешкиан Иран президенчӗ пулса тӑнӑ. * [[Утӑ, 8]] — Раҫҫей-Украина хирӗҫӗвӗ: Украинӑна массӑлллӑ ракетӑллӑ пенине пула 42 ҫын вилнӗ, 170 аманнӑ. * [[Утӑ, 9]]-[[Утӑ, 11|11]] — НАТО-н 33-мӗш саммичӗ АПШ-ӑн тӗп хулинче Вашингтонта иртнӗ. * [[Утӑ, 9]] — Европа пӗрлешӗвӗн ертсе пырӑвӗ Грузи кӗнин процесне чарнӑ. * [[Утӑ, 12]]: ** Мускав облаҫӗнчи Коломна хули ҫумӗнче SSJ 100 арканӑвӗ: экипажӑн пур виҫӗ пайташӗ вилнӗ. ** Литва президенчӗн Гитанас Науседӑн инаугурацийӗ. * [[Утӑ, 13]]: ** АПШ-ри президент суйлавӗн кампанийӗ вӑхӑтӗнче Пенсильвани штачӗн Батлер хули ҫумӗнче Дональд Трампа вӗлерме тӑрӑшу пулнӑран унӑн сылтӑм хӑлхине амантнӑ, перекен ҫынна вӗлернӗ, пӗр ҫынна (хӳтӗлевҫе) амантнӑ. ** Израиль-ХАМАС хирӗҫӗвӗ: Газӑри Хан-Юнис ҫумӗнчи Израиль хӳтӗленӳ армийӗн ҫапӑвне пула ХАСАН лидерӗ Мухаммад Дейф вӗлернӗ. * [[Утӑ, 15]]: ** Сирири паламент суйлавӗ: Баасист партийӗ хӑй нумайрахӑшӗ тепӗр хут (4 ҫуллӑ срок ҫине) ҫирӗплетнӗ. Анчах, Башар Асадӑн президетлӗхӗнчи ку юлашки суйлавӗ пулнӑ. Кӑҫалхи раштавра вӑл влаҫ ҫухатнӑ. ** Руандӑри президент суйлавӗ: Поль Кагаме тепӗр 4 ҫул ҫине суйланнӑ. === Ҫурла === === Авӑн === === Юпа === === Чӳк === === Раштав === == Ҫавӑн пекех == {{Çӳрев |Тема = 2024 çул |Портал = |Викисăмахсар = |Викикĕнеке = |Викикаларăш = |Викивулавăш = |Викитĕссем = |Викихыпар = Категори:2024 |Викиампар = Category:2024 |Метавики = |Проект = |Родовод = }} * [[2024 çул мусăкра]] * [[2024 çул литературăра]] == Асӑрхавсем == {{Асӑрхавсем|2}} {{year-stub}} [[Категори:2024 çул| ]] [[Категори:Пур хронологи ят-йышĕсем]] [[Категори:Викиампар каçă статьисем]] [[Категори:Викихыпар каçă статьисем]] [[Категори:Çулсем çинчен çырса пĕтермен статьясем]] [[Категори:2024 çул]] an087uquijai0vdzh55b029rmv26xhz 875766 875758 2026-07-22T19:11:27Z Max Tenche 25572 /* Утӑ */ 875766 wikitext text/x-wiki {{Çулсем|2024|XX ĕмĕр|XXI ĕмĕр|XXII ĕмĕр}} '''2024 ҫул (икӗ пин те ҫирӗм тӑваттӑмӗш ҫул)''' — [[Кӗркури календарӗ]]пе — [[йӗкӗр ҫул]]. 2024 ҫул [[тунтикун]]ран пуҫланнӑ. Вӑл пирӗн эрӑн 2024-мӗш ҫулӗ. Вӑл 3-мӗш пин ҫулӑн [[XXI ӗмӗр]]ӗн 3-мӗш вун ҫулӑн 4-мӗш ҫулӗ, вӑл [[2020-мӗш ҫулсем|2020-мӗш ҫулсен]] 5-мӗш ҫулӗ. [[Чӑваш Республики]]нче вӑл '''[[Экологи]] культурин тата [[ҫутҫанталӑк]]па перекетлӗ усӑ курмалли ҫулталӑк'''<ref>[https://minpriroda.cap.ru/action/activity/2024-god-god-ekologicheskoj-kuljturi-i-berezhnogo ЧР ҫутҫанталӑк министрлӗхӗн сайчӗ]{{Ĕçлемен каçă|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://glava.cap.ru/doc/laws/2023/09/04/decree-120 Чӑваш Енӗн Пуҫлӑхӗн указӗ]{{Ĕçлемен каçă|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[ПНО]] йышӑнӑвӗпе ку ''[[Тӗве]]сен тӗнчери ҫулталӑкӗ''<ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/ru/sections/observances/international-years/|title=Международные годы|date=2015-01-06|publisher=www.un.org|lang=ru|accessdate=2020-01-13|archive-date=2020-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200113135546/https://www.un.org/ru/sections/observances/international-years/|url-status=live}}</ref>. [[Белоруси]]ре вӑл килӗшӳ, пултару та пахалӑх ҫулталӑкӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=_duWFEBChO0|title=Лукашенко объявил 2024-й Годом качества в Беларуси|lang=ru-RU|access-date=2023-09-30}}</ref>. [[Раҫҫей]]ре вӑл этеплӗх, ӳнер, кил-йыш та спорт ҫулталӑкӗ<ref>{{Cite web|url=https://ognov.ru/2024-god-obyavlen-prezidentom-godom-razvitiya-v-rossii/|title=2024 год объявлен президентом годом российской культуры и искусства|lang=ru-RU|last=controlistr|website=ognov.ru|date=2023-09-06|access-date=2023-10-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20231122/semya-1911067078.html|title=Путин объявил 2024 год годом семьи|lang=ru-RU|author=|website=РИА Новости|date=2023-11-21|access-date=2023-11-22|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/sport/19062137|title=Путин поддержал идею возобновления спортивных парадов на Красной площади|website=TACC|access-date=2023-12-17}}</ref>. [[Пӑхӑнман Патшалӑхсен Пӗрлешӗвӗ]]нче вӑл [[ниме]] юхӑмӗн ҫулталӑкӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.gosrf.ru/2024-god-stanet-godom-volonterskogo-dvizheniya-v-sng/|title=2024 год станет Годом волонтерского движения в СНГ|lang=ru-RU|first=Галатея|last=Петрова|website=Регионы России|date=2023-06-08|access-date=2023-10-08}}</ref>. == Пулса иртнӗ == === Кӑрлач === * [[Кӑрлач, 1]]: ** [[Тури Карабах]] [[Азербайджан]] йышне вӗҫлесе интеграциленӗ, [[Тури Карабах Республики]] пӑрахӑҫ кӑларнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/politics/2023/09/28/17653861.shtml|title=Республика Нагорный Карабах прекращает существование. Половина жителей бежали в Армению|lang=ru|website=Газета.Ru|date=2023-09-28|access-date=2023-10-01}}</ref>. ** [[Бразили]] [[ОПЕК+]] йӗркелӗве кӗнӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/business/934125|title=Источник сообщил, что Бразилия присоединится к ОПЕК+ с 2024 года|lang=ru|website=Interfax.ru|date=2023-11-30|access-date=2023-12-01}}</ref>. ** [[Египет]], [[Иран]], [[Пӗрлешӗннӗ Арап Эмирачӗсем]], [[Сауд Аравийĕ]] те [[Эфиопи]] [[БРИКС]]а кĕнĕ<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/18574863|title=В БРИКС в 2024 году войдут шесть новых стран|website=TACC|access-date=2023-10-01}}</ref>. ** [[Раҫҫей]]ри [[Чернобыль инкекӗ|Отчуждени зони]] пӑрахӑҫ кӑларнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/642740b89a79477b90634812|title=В России не станет зоны отчуждения|lang=ru|website=РБК|date=2023-04-01|access-date=2023-12-28}}</ref>. ** [[Steam]]-ӗн пулӑшу пултарни [[Windows 7]], [[Windows 8|8]], [[Windows 8.1|8.1]] валли вӗҫленӗ<ref>{{Cite web|url=https://steamcommunity.com/discussions/forum/26/3821910251180452380/|title=Steam перестанет работать на windows 7 :: Русскоязычный Форум|lang=ru|website=steamcommunity.com|access-date=2023-12-31}}</ref>. ** [[Япони тинӗсӗ]]нчи [[Япони тинӗсӗнчи ҫӗр чӗтрени (2024)|ҫӗр чӗтрени]], [[Япони]]ре 7,6-ччен магнитудӑллӑ ҫӗр чӗтрени пулнӑ. 73 ҫын вилнӗ<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/proisshestviya/19670537|title=Число жертв землетрясений в Японии увеличилось до 73|website=TACC|access-date=2024-01-03}}</ref>. ** [[Эфиопи]] [[Сомалиленд]]па [[Бербера]] порчӗн пӗтӗм усӑ курни валли килӗшӳ ҫырнӑ. Тата, Эфиопи Сомалилендӗн никамран пӑхӑнманлӑхне йышӑнчӗ, вӑл пӗрремӗш ҫӗр-шыв куна тунӑ пулса тӑнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/landlocked-ethiopia-signs-pact-use-somalilands-red-sea-port-2024-01-01/|title=Ethiopia signs pact to use Somaliland's Red Sea port|website=Reuters|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 2]]: ** [[Корей Республики]]нчи 3 уйӑх [[Корей Республикинчи парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]ччен [[Тобуро Демократи партийӗ]]н пуҫлӑхӗ [[Ли Джэмён|Ли Чжэ Мён]] ҫине [[Ли Джэмён ҫине вӗлерме тапӑнни|вӗлерме тапӑнни]] пулнӑ, унӑн мӑйне ҫӗҫӗпе амантнӑ<ref>{{Cite news|title=В Южной Корее совершено покушение на лидера оппозиции|url=https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2024/01/02/1013861-v-yuzhnoi-koree-pokushenie|website=Ведомости|access-date=2024-01-04|lang=ru}}</ref>. ** [[Маршалл утравӗсенчи пӗтӗм суйлав (2023)|Маршалл утравӗсенче пӗтӗм суйлавӗ]]: [[Маршалл утравӗсен саккун тӑвакан канашӗ]] [[Хайн Хильда|Хайн Хильдӑна]] президент иккӗмӗш хутпа суйланӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/505980/hilda-heine-sworn-in-as-president-of-the-marshall-islands|title=Hilda Heine sworn in as President of the Marshall Islands|lang=en-nz|website=RNZ|date=2024-01-03|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 3]] – [[Иран]]ти [[Керман теракчӗ|Керман масарӗнче теракт]] пулнӑ<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240103/terakt-1919604739.html|title=Путин выразил властям Ирана соболезнования после теракта в Кермане|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=20240103T1814|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 7]] – [[Бангладешри парламент суйлавӗ (2024)|Бангладешри парламент суйлавӗ]] пулнӑ<ref>{{Cite web|url=http://cikrf.ru/news/cec/54382/|title=Андрей Шутов принял участие в международном наблюдении за парламентскими выборами в Народной Республике Бангладеш|website=cikrf.ru|access-date=2024-01-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://bdnews24.com/bangladesh/5ps4txfm44|title=Bangladesh Election Commission schedules parliamentary polls for Jan 7|lang=en|first=Senior|last=Correspondent|website=bdnews24.com|access-date=2024-01-13}}</ref><ref>{{Cite news|title=Bangladesh election: PM Sheikh Hasina wins fourth term in controversial vote|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-67889387|date=2024-01-07|access-date=2024-01-13|lang=en-GB}}</ref>. * [[Кӑрлач, 8]] – [[Astrobotic Technology]] компанийӗ [[Peregrine (лартмалли модуль)|Перегрин]] коммерци уйӑха лартмалли модулне вӗҫтерсе яни тунӑ. Вӗҫтерсе яни ҫӗнӗ [[Vulcan (ракета-йӑтакан)|Vulcan]] ракета-йӑтакан пулӑшпа тунӑ<ref>{{Cite web|url=https://spacenews.com/vulcan-centaur-launches-peregrine-lunar-lander-on-inaugural-mission/|title=Vulcan Centaur launches Peregrine lunar lander on inaugural mission|lang=en-US|first=Jeff|last=Foust|website=SpaceNews|date=2024-01-08|access-date=2024-01-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/kosmos/19686899|title=ULA запустила к Луне ракету Vulcan с модулем Peregrine|website=TACC|access-date=2024-01-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.astrobotic.com/astrobotics-peregrine-launches-to-the-moon/|title=Astrobotic’s Peregrine Launches to the Moon|lang=en-US|last=alivia|website=Astrobotic|date=2024-01-08|access-date=2024-01-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-science-heads-to-moon-on-first-us-private-robotic-artemis-flight/|title=NASA Science Heads to Moon on First US Private Robotic Artemis Flight - NASA|lang=en-US|access-date=2024-01-08}}</ref>. * [[Кӑрлач, 9]] – [[Los Choneros]] картелӗн лидерӗ тӗрмерен тухса тарнӑран [[Эквадор]] президенчӗ [[Нобоа Даниэль|Даниэль Нобоа]] ҫӗр-шывра черетсӗр лару-тӑру йышӑннӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.kp.ru/online/news/5621351/|title=Президент Эквадора Нобоа ввёл режим внутреннего вооружённого конфликта в стране|lang=ru|first=|last=|website=kp.ru|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 11]] – Полици ӗҫлекенӗсемпе салтаксем валли ӗҫ укҫи суса тухнин йӑнӑшӗнчен [[Папуа — Ҫӗнӗ Гвиней]]ри [[Папуа — Ҫӗнӗ Гвинейри йӗркесӗрлӗхсем (2024)|йӗркесӗрлӗхсем]] пур ҫӗр-шыв тӑрӑх сиксе тухнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/506478/at-least-10-dead-after-looting-fires-on-port-moresby-s-darkest-day|title=At least 10 dead after looting, fires on Port Moresby's 'darkest day'|lang=en-nz|website=RNZ|date=2024-01-11|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 12]] – [[АПШ]]па [[Аслӑ Британи]] [[Йемене авиатапӑсем (2024)|Йемене авиатапӑсене]] тума пуҫланӑ та (ӗлӗкхине АПШ ҫакна тума пуҫланӑ)<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/us-britain-strikes-houthi-yemen-rcna133576|title=U.S. and Britain launch strikes against Houthi rebel targets in Yemen|lang=en|website=NBC News|date=2024-01-12|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 13]] – [[Китай Республикинчи президент суйлавӗ (2024)|Тайваньти президент суйлавӗ]]: [[Лай Циндэ]] 40% сасӑсемпе ҫӗнтернӗ<ref>{{Cite news|title=Taiwan elects Lai Ching-te, from incumbent pro-sovereignty party, as president|first=Helen|last=Davidson|url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/13/taiwan-ruling-partys-lai-ching-te-wins-presidential-election|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2024-01-13|access-date=2024-01-13|lang=en-GB}}</ref>. * [[Кӑрлач, 14]] – [[Маргрете II]] [[Дани]]н король хӗрӗ патшаран тухнӑ. [[Фредерик X]] Данин ҫӗнӗ королӗ патшана ларнӑ.<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/19661193|title=Королева Дании отречётся от престола 14 января|website=TACC|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 15]]—[[Кӑрлач, 18|18]] – [[Паймак]]ра, [[Пушкӑртстанти протестсем (2024)|Пушкӑртстанти протестсем]]<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/ce9m7p05pe0o|title=В Башкирии сотни людей пришли к суду поддержать активиста, защищавшего шихан Куштау|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-01-15|access-date=2024-01-17}}</ref><ref>{{Cite news|title=Экстремисты под видом экологов: кому нужны были беспорядки в Башкирии|url=https://lenta.ru/articles/2024/01/23/ekstremisty/|website=Lenta}}</ref>. * [[Кӑрлач, 24]] – [[Белгород облаҫӗнчи раҫҫей Ил-76 инкекӗ|Белгород облаҫӗнчи раҫҫей Ил-76 инкекӗ]]. * [[Кӑрлач, 26]] – [[Тувалури парламент суйлавӗ (2024)|Тувалури парламент суйлавӗ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.npr.org/2024/01/25/1227066448/voting-begins-in-tiny-tuvalu-in-election-that-reverberates-from-china-to-austral|title=Voting begins in tiny Tuvalu in election that reverberates from China to Australia|website=NPR|access-date=2024-01-27}}</ref>. * [[Кӑрлач, 28]] ** [[Буркина-Фасо]], [[Мали]] тата [[Нигер]] [[ЭКОВАС]]-ран тухнӑ<ref>[https://m.gazeta.ru/politics/news/2024/01/28/22209643.shtml?utm_source=yxnews&utm_medium=mobile&utm_referrer=https%3A%2F%2Fdzen.ru%2Fnews%2Fstory%2FBurkina-Faso_Mali_iNiger_vyshli_izEHkonomicheskogo_soobshhestva_Zapadnoj_Afriki--ad52dbc7fb298ecf82b6b6e499b26705 Три страны резко оборвали связь с ECOWAS]</ref>. ** [[Финляндири парламент суйлавӗ (2024)|Финляндири парламент суйлавӗ]]<ref>[http://vybor-naroda.rg/vn_exclusive/255673-v-finljandii-neizbezhen-vtoroj-tur-prezidentskih-vyborov.html?utm_source=yxnews&utm_medium=mobile&utm_referrer=https%3A%2F%2Fdzen.ru%2Fnews%2Fsearch%3Ftext%3D В Финляндии неизбежен второй тур президентских выборов]{{Ĕçлемен каçă|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * [[Кӑрлач, 31]] – [[Малайзи]] [[Янг ди-Пертуан Агонг|корольне суйланă]] [[Ибрагим Исмаил|Ибрагим Исмаилӗн]] престолӗнче ларни, татах вӑл [[Джохор|Джохор султанӗ]] пулса тӑнӑ<ref>{{Cite web|url=https://glasnarod.ru/mir/sultan-ibragim-stal-sledujushhim-koroljom-malajzii/|title=Султан Ибрагим стал следующим королём Малайзии|lang=ru-RU|first=|last=|website=Интернет-газета «Глас Народа»|date=2023-10-27|access-date=2024-01-13}}</ref>. === Нарӑс === * [[Нарӑс, 2]] – [[Бишкек]] [[Ӑшӑэлектроцентраль|ӐЭЦ]]ĕнчи шултра авари<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240202/kirgiziya-1924943848.html|title=Число пострадавших при аварии на ТЭЦ Бишкека возросло до пяти|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=20240202T0734|access-date=2024-02-05}}</ref>. * [[Нарӑс, 3]] – Тапнине пула [[Лисичанск]]ри ([[ЛХР]] — аннексиленĕ [[Луганск облаҫӗ]]) пекарня ишӗлсе аннӑ, 28 ҫын вилнĕ<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240204/lisichansk-1925337904.html|title=В Лисичанске завершили поисковую операцию|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=20240204T1633|access-date=2024-02-05}}</ref>. * [[Нарӑс, 4]] – [[Сальвадорти пӗтӗм суйлавӗ (2024)|Сальвадорти пӗтӗм суйлавӗ]]. * [[Нарӑс, 7]] – [[Азербайджан]]ти черетсӗр [[Азербайджанти президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/clle3dl9zy9o|title=В Азербайджане проходят очередные внеочередные выборы|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-02-07|access-date=2024-02-07}}</ref>. Хальхи президент [[Алиев Ильхам|Ильхам Алиев]] çӗнетсе суйланӑ пиллӗкмӗш срок ҫине, уншӑн 92,12% сасӑлакан ҫынсем сасӑ панӑ<ref>{{Cite web|url=https://apnews.com/article/azerbaijan-election-ilham-aliyev-39a3b0811de492afdcc96e2f17b6f797|title=Azerbaijan's Aliyev appears headed to a landslide win in election called after retaking Karabakh|lang=en|website=AP News|date=2024-02-07|access-date=2024-02-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240211/vybory-1926712011.html|title=Алиев победил на президентских выборах в Азербайджане|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=2024-02-11|access-date=2024-02-11}}</ref>. * [[Нарӑс, 8]]  ** [[Пакистан]]ти [[Пакистанри парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.dawn.com/news/1785760|title=President, ECP agree on holding elections on February 8|lang=en|first=|last=|website=DAWN.COM|date=2023-11-02|access-date=2024-01-13|archive-date=2024-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20240112120521/https://www.dawn.com/news/1785760|url-status=live}}</ref>. Никамран пӑхӑнман политиксен нумайрахӑшӗ — "Тӗрӗслӗхшӗн юхӑм" чарнӑ политика партийӗн хутшӑнаканӗсем Наци ассамблейӗнчи вырӑнсен чылайӑшӗ илнӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.ft.com/content/35a6dd5b-2924-40ad-a650-004ec6379e00|title=Imran Khan loyalists win shock victory in Pakistan election|website=www.ft.com|access-date=2024-02-11}}</ref>. ** Иртнӗ [[Бразили]] президенчӗ Жаир Болсонарӑва патшалӑх пӑтӑрмахӗ тума хӑтланнӑшӑн айӑплама арестленӗ<ref>{{Cite web|url=https://t.me/rian_ru/230726|title=РИА Новости|website=Telegram|access-date=2024-02-11}}</ref>. * [[Нарӑс, 10]] – [[Венгри]] президенчӗ [[Новак Каталин|Каталин Новак]] ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑ<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/19954637|title=Президент Венгрии подала в отставку|website=TACC|access-date=2024-02-11}}</ref>. * [[Нарӑс, 11]] – [[Финлянди]] президент суйлавӗн иккӗмӗш пайӗ<ref>{{Cite news|title=Финляндии предстоит второй тур президентских выборов|url=https://www.svoboda.org/a/finlyandii-predstoit-vtoroy-tur-prezidentskih-vyborov-/32795413.html|website=Радио Свобода|date=2024-01-28|access-date=2024-02-05|lang=ru}}</ref>. * [[Нарӑс, 12]]—[[Нарӑс, 18|18]] – [[Европа кӗрешӳ чемпионачӗ (2024)|Европа кӗрешӳ чемпионачӗ]] пулнӑ ([[Бухарест]], [[Румыни]])<ref>{{Cite web|url=https://uww.org/event/seniors-european-championships/results|title=Seniors european championships|lang=en|website=uww.org|access-date=2024-02-05}}</ref>. * [[Нарӑс, 14]] – [[Индонези]]ри [[Индонезири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]. * [[Нарӑс, 15]] – [[Белгород]]а [[2024 ҫулхи нарӑсӑн 15-мӗшӗнчи Белгорода персе тӑни|персе тăни]]. 7 ҫын вилнӗ, 20 ҫын аманнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/c89n5w2l1yyo|title=Белгород подвергся обстрелу, погибли семь человек, в том числе ребёнок. Что известно|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-02-15|access-date=2024-02-15}}</ref>. * [[Нарӑс, 16]] – [[ЯНАО]]-н [[Харп (хула евӗр посёлок)|Харп]] тӗрминчи Раҫҫей оппозиционерӗ [[Навальный Алексей Анатольевич|Алексей Навальный]] вилчӗ. * [[Нарӑс, 17]] – [[Украина хӗҫпӑшаллӑ вӑйӗсем|УХВ]] [[Авдеевка|Авдеевкӑран]] [[Авдеевка ҫапӑҫӑвӗ (2022—2024)|тухнӑ]]<ref>{{Cite news|title=Ukrainian forces withdraw from Avdiivka to avoid encirclement, army chief says|first=Shaun|last=Walker|url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/16/ukrainian-forces-give-up-some-positions-in-avdiivka-as-russian-assault-continues|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2024-02-17|access-date=2024-02-17|lang=en-GB}}</ref>. * [[Нарӑс, 22]] – [[Nova-C]] лартмалли модуль [[АПШ]]-н [[Intuitive Machines]] компани пӗрремӗш коммерци аппарачӗ [[Уйӑх (Ҫӗр ҫулташӗ)|Уйӑхра]] анса ларнӑ<ref>{{Cite news|title=Odysseus spacecraft lands on the moon as Nasa hails ‘giant leap forward’ – as it happened|first=|last=|url=https://www.theguardian.com/science/live/2024/feb/22/nasa-odysseus-moon-landing-intuitive-machines|website=the Guardian|id=0261-3077|date=2024-02-23|access-date=2024-02-25|lang=en-GB}}</ref>. * [[Нарӑс, 23]] – [[Эрмени]], [[де-факто]], хӑйӗн [[Коллективлӗ хӑрушсӑрлӑх килӗшӗвӗн йӗркелӗвӗ|КХКЙран]] хутшӑннине чарнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/6532171|title=Секретариат ОДКБ не получал заявлений от Армении о приостановке членства|lang=ru|website=Коммерсантъ|date=2024-02-23|access-date=2024-03-01}}</ref>. * [[Нарӑс, 25]] – [[Беларуҫ]]ри [[Беларуçри парламентр суйлавӗ (2024)|пӗтӗм сасӑлани кунӗ]]<ref>{{Cite web|url=https://rec.gov.by/ru/election-schedule-ru/view/elections-2024-edg#:~:text=%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%BD%20%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8%D0%B9%20%D0%BF%D0%BE,%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%2025%20%D1%84%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8F%202024%20%D0%B3.|title=Календарь выборов и референдумов {{!}} Русская версия|website=rec.gov.by|access-date=2023-12-26|archive-date=2023-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20231227181659/https://rec.gov.by/ru/election-schedule-ru/view/elections-2024-edg#:~:text=%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%BD%20%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8%D0%B9%20%D0%BF%D0%BE,%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%2025%20%D1%84%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8F%202024%20%D0%B3.|url-status=live}}</ref>. * [[Нарӑс, 26]] – [[Венгри]]ри [[Венгрири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240223/prezident-1929155145.html|title=Выборы нового президента Венгрии пройдут 26 февраля|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=2024-02-23|access-date=2024-02-26}}</ref>. [[Шуйок Тамаш|Тамаш Шуйок]]а суйланă<ref>{{Cite web|url=https://magyarnemzet.hu/belfold/2024/02/hamarosan-megvalasztja-az-orszaggyules-az-uj-koztarasagi-elnokot-kovesse-nalunk-eloben|title=Megválasztották Sulyok Tamást köztársasági elnöknek|lang=hu|first=|last=|website=Magyar Nemzet|date=2024-02-26|access-date=2024-03-01}}</ref>. * [[Нарӑс, 29]] – [[Израиль–ХАМАС вӑрҫи]]: [[Газа|Газӑри]] вӑрҫлакан [[Израиль хӳтӗленӳ вӑйӗсем]] [[гуманитарлӑ конвоя атака]] тунӑ. Атакӑна пула 100 ытла [[Палестина]] ҫыннисем вилнӗ. Палестина ҫухату тӳсӗвӗсем 30 пинччен ӳснӗ<ref>{{Cite web |date=2024-02-29 |title=More than 100 killed as Israeli troops open fire on Gazans crowded around aid convoy |url=https://www.nbcnews.com/news/world/israel-hamas-war-aid-convoy-gaza-city-dead-idf-opened-fire-rcna141195 |access-date=2024-02-29 |publisher=NBC News |language=en |archive-date=February 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240229215024/https://www.nbcnews.com/news/world/israel-hamas-war-aid-convoy-gaza-city-dead-idf-opened-fire-rcna141195 |url-status=live }}</ref>. === Пуш === * [[Пуш, 1]]: ** [[Казахстан]] [[Казахстан вӑхӑчӗ|хӑйӗн]] пур территоринче пӗр сехет зонине йышӑннӑ (ӗлӗкхи икӗ пулнӑ)<ref>{{Cite web|url=https://www.nur.kz/society/2063623-vremya-pereveli-na-chas-nazad-v-kazahstane/?|title=Время перевели на час назад в Казахстане|lang=ru|website=www.nur.kz|date=2024-02-29|access-date=2024-03-01}}</ref>. ** [[Иран]]ти [[Иранти парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]. ** [[Бразили]]ри шыв инкекӗ. 40 ҫын яхӑн вилнӗ<ref>[https://t.me/MIR24MOLDOVA/3214 Telegram: Contact @MIR24MOLDOVA]</ref>. ** [[Мускав]]ӑн [[Борисово масарӗ]]нчи [[Навальный Алексей Анатольевич|Алексей Навальный]] пытарӑвӗ пулнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/01/03/2024/65e1d3649a79474fb1498546|title=Алексея Навального похоронили в Москве|lang=ru|website=РБК|date=2024-03-01|access-date=2024-03-01}}</ref>. * [[Пуш, 7]] – Юлашки [[Скандинави]]ри ҫӗр-шыв, [[Швеци]], [[НАТО]]-на кӗнӗ<ref>{{cite web |title=Sweden officially joins NATO |url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_223446.htm |access-date=7 March 2024 |date=7 March 2024 |publisher=NATO |archive-date=March 31, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240331212531/https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_223446.htm |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Sweden finally joins Nato after nearly two-year wait |url=https://www.theguardian.com/world/2024/mar/07/sweden-joins-nato-after-ratification-hungary-drops-opposition |access-date=7 March 2024 |date=7 March 2024 |work=The Guardian |archive-date=June 9, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609045522/https://www.theguardian.com/world/2024/mar/07/sweden-joins-nato-after-ratification-hungary-drops-opposition |url-status=live }}</ref>. * [[Пуш, 10]] – [[Португалири парламент суйлавӗ (2024)|Португалири парламент суйлавӗ]]: [[Демократиллӗ альянс (Португали, 2024)|Демократиллӗ альянс]] нумайрахӑш вырӑнсене илет, тата сахалрахӑш ертсе пырӑвӗ йӗркелет. [[Социалист партийӗ (Португали)|Социалист партийӗ]] вырӑнсене пӗтет, сылтӑм парти [[Chega]] нумай вырӑнсене илет<ref>{{Cite web |date=2024-03-10 |title=Portugal election sees above-average turnout in very tight contest |url=https://www.politico.eu/article/portugual-election-above-average-participation/ |access-date=2024-03-10 |website=Politico |language=en |archive-date=March 10, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310154709/https://www.politico.eu/article/portugual-election-above-average-participation/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Vock |first=Ido |date=21 March 2024 |title=Luís Montenegro: Centre-right leader invited to form minority government |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-68622683 |archive-url=https://archive.today/20240321051720/https://www.bbc.com/news/world-europe-68622683 |archive-date=21 March 2024 |access-date=21 March 2024 |publisher=BBC News |language=en}}</ref>. * [[Пуш, 11]] – [[Гаити]]: [[Гаити премьер-министрӗ|премьер-министр]] ӗҫне вӑхӑтлӑ тӑваканӗ [[Анри Ариэль]] ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑ, мӗншӗн тесен ҫӗр-шывра [[Гаити кризисӗ (2018–халлӗхе)|бандит кризисӗ]] [[Гаитири бандит вӑрҫи|пуҫланнӑ]]<ref>{{Cite news |date=2024-03-12 |title=Haiti's prime minister Ariel Henry resigns as law and order collapses |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68541349 |access-date=2024-03-13 |language=en-GB |archive-date=March 13, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313111145/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68541349 |url-status=live }}</ref>. * [[Пуш, 13]] – [[Европа Пӗрлешӗвӗ]] [[хайлавлӑ ӑс-тӑн акчӗ]] йышӑннӑ. Ку пӗрремӗш [[хайлавлӑ ӑс-тӑн]]а ертсе пыракан хут<ref>{{cite web |title=World's first major act to regulate AI passed by European lawmakers |url=https://www.cnbc.com/2024/03/13/european-lawmakers-endorse-worlds-first-major-act-to-regulate-ai.html |access-date=13 March 2024 |date=14 March 2024 |publisher=CNBC |archive-date=March 13, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313120308/https://www.cnbc.com/2024/03/13/european-lawmakers-endorse-worlds-first-major-act-to-regulate-ai.html |url-status=live }}</ref>. * [[Пуш, 15]]–[[Пуш, 17|17]] – [[Раҫҫейри прзидент суйлавӗ (2024)|Раҫҫейри президент суйлавӗ]]: [[Путин Владимир Владимирович|Владимир Путин]] пиллӗкмӗш хут президент ӗҫне суйланӑ<ref>{{cite web|title=Putin wins Russia election in landslide with no serious competition|url=https://www.reuters.com/world/europe/russias-presidential-vote-starts-final-day-with-accusations-kyiv-sabotage-2024-03-17/|access-date=18 March 2024|date=18 March 2024|publisher=[[Reuters]]}}</ref>. * [[Пуш, 22]] – [[Ислам патшалӑхӗ – Хорасан вилаячӗ|Террористсем]] [[Мускав облаҫӗ]]н [[Красногорск (Мускав облаҫӗ)|Красногорск]]ри "Крокус Сити Холл"а атакӑланӑ. 145 ҫын вилнӗ, 551 аманнӑ<ref>{{Cite web |date=March 29, 2024 |title=Death toll from concert hall attack in Russia's Moscow region rises to 144 |publisher=Anadolu Agency |url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/death-toll-from-concert-hall-attack-in-russia-s-moscow-region-rises-to-144/3178519 |access-date=29 March 2024 |archive-date=30 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330062453/https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/death-toll-from-concert-hall-attack-in-russia-s-moscow-region-rises-to-144/3178519 |url-status=live }}</ref>. * [[Пуш, 25]] – [[ПНО Хӑрушсӑрлӑх Канашӗ]] [[Газа вӑрҫи]]нче "пени чарма" тата "тыткӑнти ҫынсене ирӗклетме" хутне йышӑннӑ<ref>{{cite web |title=UN Security Council resolution calls for Gaza ceasefire |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-68658415 |access-date=25 March 2024 |date=25 March 2024 |publisher=BBC News |archive-date=March 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240325151053/https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-68658415 |url-status=live }}</ref>. * [[Пуш, 30]]: ** [[Шенген зони]]не шыв тата сывлӑш ҫулӗсем тӑрӑх [[Румыни]]пе [[Болгари]] пӗрлешнӗ<ref>{{cite web|date=30 March 2024|title=Bulgaria and Romania join the Schengen area|url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_24_1722|access-date=30 March 2024|publisher=European Commission|archive-date=March 30, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240330150353/https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_24_1722|url-status=live}}</ref>. ** [[Турци]]ри вырӑн суйлавӗ<ref>{{Cite news |author1=Scott McLean |author2=Mohammed Tawfeeq |author3=Nadeen Ebrahim |date=2024-04-01 |title=Turkey's Erdogan dealt major election blow as opposition party wins big cities |url=https://www.cnn.com/2024/04/01/middleeast/turkey-local-election-blow-erdogan-opposition-mime-intl/index.html |access-date=2024-04-01 |publisher=CNN |language=en |archive-date=August 7, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240807103050/https://www.cnn.com/2024/04/01/middleeast/turkey-local-election-blow-erdogan-opposition-mime-intl/index.html |url-status=live }}</ref>. === Ака === * [[Ака, 1]] – [[Израиль]] [[Дамаск]]ри [[Иран]]ӑн элчӗлӗхне [[Дамаскри Иран элчӗлӗхне Израиль авиаҫапӑвӗ|авиаҫапу]] тунӑ, 16 ҫын вилнӗ<ref name="cghs2">{{Cite web |date=3 April 2024 |title=Woman and her son among 16 people killed in Israeli raid on building attached to Iranian embassy |url=https://www.syriahr.com/en/330101/ |access-date=2024-04-14 |publisher=Syrian Observatory For Human Rights |archive-date=April 3, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403193442/https://www.syriahr.com/en/330101/ |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 3]] – [[Тайвань|Тайванӗн]] тухӑҫ хӗрринче 7,4 магнитудӑллӑ [[Хуалянь ҫӗр чӗтрени (2024)|ҫӗр чӗтрени]] пулнӑ, унран цунами [[Япони]]н [[Окинава префектури]]ччен ҫитнӗ<ref>{{Cite web |date=2 April 2024 |title=Taiwan 7.7 magnitude earthquake sparks tsunami warning in Japan |url=https://www.theguardian.com/world/2024/apr/03/taiwan-earthquake-magnitude-tsunami-warning-japan-okinawa |access-date=3 April 2024 |website=The Guardian |archive-date=April 3, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403005317/https://www.theguardian.com/world/2024/apr/03/taiwan-earthquake-magnitude-tsunami-warning-japan-okinawa |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 4]] – [[Кувейт]]ри [[Кувейтри парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]. [[Наци ассамблейӗ (Кувейт)|Наци ассамблейӗнчи]] оппозици нумайрахӑш вырӑнсем илнӗ<ref name="ajresult">{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/5/few-changes-after-kuwait-holds-first-parliamentary-election-under-new-emir |title=Few changes after Kuwait holds first parliamentary election under new emir |publisher=Al Jazeera English |date=5 April 2024 |access-date=April 12, 2024 |archive-date=April 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240411170642/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/5/few-changes-after-kuwait-holds-first-parliamentary-election-under-new-emir |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 5]] – [[Эквадор]] полицийӗ [[Кито|Китӑри]] [[Мексика]] [[Эквадорти Мексика элчӗлӗхне тапӑнни (2024)|элчӗлӗхне тапӑннӑ]]. Полици Эквадорӑн иртнӗ вице-президентне [[Глас Хорхе|Хорхе Гласа]] арестленӗ, вӑл Мексика политика хӳтӗлӗхӗ илмеллеччӗ. Кун пек тапӑннисем [[Дипломатиллӗ ҫыхӑну Вена конвенцийӗ]] йӗркене пӑснӑран Мексикӑпа [[Никарагуа]] Эквадорпа дипломатиллӗ ҫыхӑну пӗтерсе татнӑ<ref>{{Cite web |last=Vélez |first=Roger |title=México rompe relaciones diplomáticas con Ecuador, tras irrupción policial en Embajada México rompe relaciones diplomáticas con Ecuador |url=https://www.primicias.ec/noticias/politica/mexico-policia-ecuador-roberto-canseco-embajada/ |access-date=6 April 2024 |website=Primicias |date=6 April 2024 |language=es |archive-date=April 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240406045205/https://www.primicias.ec/noticias/politica/mexico-policia-ecuador-roberto-canseco-embajada/ |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 6]] – [[Словаки]]ри [[Словакири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: иккӗмӗш хутра [[Пеллегрини Петер]] Словаки президенчӗ суйланӑ<ref>{{Cite web |title=Slovak presidency goes to government candidate |url=https://www.politico.eu/article/slovak-presidential-election-second-round/ |date=6 April 2024 |website=Politico |access-date=April 6, 2024 |archive-date=August 18, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240818233128/https://www.politico.eu/article/slovak-presidential-election-second-round/ |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 8]] – [[Ҫурҫӗр Америка|Ҫурҫӗр Америкӑра]] [[Хӗвел тӗттӗмленни (2024 акан 8)|Хӗвел тӗттӗмленнине]] курма пулнӑ<ref>{{citation |title=Where & When |url=https://science.nasa.gov/eclipses/future-eclipses/eclipse-2024/where-when/ |date=2024-04-06 |publisher=NASA |language=en |access-date=April 8, 2024 |archive-date=April 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240408053255/https://science.nasa.gov/eclipses/future-eclipses/eclipse-2024/where-when/ |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 9]] – [[Варадкар Лео|Лео Варадкар]] ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑ хыҫҫӑн [[Фине Гэл]] пуҫлӑхӗ [[Харрис Саймон|Саймон Харрис]] [[Ирланди]]н чи ҫамрӑк [[Тишек]]ӗ пулса тӑнӑ. Вӑл [[Дойл Эрен]] сасӑлавӗнче 69 сасӑсене хирӗҫ 88 сасӑсемпе суйланӑ тата [[Ирланди президенчӗ]] [[Хиггинс Майкл|Майкл Д. Хиггинс]] йышӑну тӑрӑх ӗҫе лартнӑ<ref>{{cite news|url=https://www.rte.ie/news/politics/2024/0409/1442464-harris-politics/|title=Simon Harris formally appointed Taoiseach after Dáil vote|publisher=RTÉ News|date=9 April 2024|access-date=April 11, 2024|archive-date=April 9, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240409130013/https://www.rte.ie/news/politics/2024/0409/1442464-harris-politics/|url-status=live}}</ref>. * [[Ака, 10]] – [[Кӑнтӑр Корей]]ри [[Кӑнтӑр Корейри парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[Демократиллӗ парти (Кӑнтӑр Корей, 2015)|Демократиллӗ партипе]] [[Корейӗн демократиллӗ альянсӗ|Демократиллӗ альянс]] 176 вырӑнсене ҫӗнтернӗ, анчах [[Халӑх вӑйӗ партийӗ (Кӑнтӑр Корей)|Халӑх вӑйӗпе]] [[Халӑх пуласлӑхӗ партийӗ|Халӑх пуласлӑхӗ]] (ӑҫта [[Кӑнтӑр Корей президенчӗ|президент]] [[Юн Сок Ёль]]) 108 вырӑнсене кӑна ҫӗнтернӗ<ref>{{cite news|url=https://www.csis.org/analysis/south-koreas-2024-general-election-results-and-implications/|title=South Korea's 2024 General Election: Results and Implications|publisher=CSIS|date=10 April 2024|access-date=April 13, 2024|archive-date=April 13, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240413000539/https://www.csis.org/analysis/south-koreas-2024-general-election-results-and-implications|url-status=live}}</ref>. * [[Ака, 13]] – [[Израиль|Израиле]] хирӗҫ [[Иран]]ӑн [[Израиле хирӗҫ Иранӑн ракет авиаҫапӑвӗсем (2024 Ака)|ракет ҫапнисем]]<ref>{{Cite web |last=Harris |first=Chris |date=2024-04-13 |title=Iran launches wave of drone attacks at Israel: report |url=https://nypost.com/2024/04/13/world-news/iran-launches-wave-of-drone-attacks-at-israel-report/ |access-date=2024-04-13 |website=New York Post |archive-date=August 18, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240818233029/https://nypost.com/2024/04/13/world-news/iran-launches-wave-of-drone-attacks-at-israel-report/ |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 16]] – [[Перс кӳлмекӗ]]нчи [[Перс кӳлмекӗнчи ҫӗр-шывсене шыв илни (2024)|ҫӗр-шывсене шыв илни]]. [[Ҫывӑх Тухӑҫ]]ра 32 яхӑн ҫын вилнӗ<ref>{{cite news|title=Dubai airport chaos as UAE and Oman reel from deadly storms|date=16 April 2024|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68831408|access-date=April 20, 2024|archive-date=April 17, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240417001907/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68831408|url-status=live}}</ref>. * [[Ака, 17]] ** [[Соломон утравӗсем|Соломон утравӗсенчи]] [[Соломон утравӗсенчи парламент суйлавӗ (2024)| парламент суйлавӗ]]: [[Пурлӑх, пӗрлӗх тата тивӗҫлӗх партийӗ|ППТ]] партийӗ нумайрахӑш вырӑнсене ҫӗнтернӗ<ref>{{Cite web |title=Solomon Islands pro-China PM Manasseh Sogavare fails to secure majority |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/24/solomon-islands-pro-china-pm-manasseh-sogavare-fails-to-secure-majority |access-date=2024-04-25 |publisher=Al Jazeera English |language=en |archive-date=April 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240424070504/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/24/solomon-islands-pro-china-pm-manasseh-sogavare-fails-to-secure-majority |url-status=live }}</ref>. ** [[Хорватири парламент суйлавӗ (2024)|Хорватири парламент суйлавӗ]]: [[Хорват демократиллӗ пӗрлешӗвӗ]] нумайрахӑш вырӑнсене ҫӗнтернӗ<ref>{{Cite news |last1=Henley |first1=Jon |date=2024-04-18 |title=Political uncertainty in Croatia as ruling party wins most seats but no majority |url=https://www.theguardian.com/world/2024/apr/18/croatia-election-results-hdz-democratic-union-pm-andrej-plenkovic-without-majority-sdp-homeland-movement |access-date=2024-04-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=April 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240422190025/https://www.theguardian.com/world/2024/apr/18/croatia-election-results-hdz-democratic-union-pm-andrej-plenkovic-without-majority-sdp-homeland-movement |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 19]] – [[Иран]]а хирӗҫ [[Израль|Израилӗн]] [[Ирана хирӗҫ Израилӗн авиаҫапӑвӗсем (2024 Ака)|авиаҫапӑвӗсем]]<ref>{{cite news |last1=Alkhshali |first1=Hamdi |title=Isfahan, Iran: Explosions Hear, Reports Say |url=https://www.cnn.com/2024/04/18/middleeast/isfahan-iran-explosion-intl-hnk |access-date=19 April 2024 |agency=CNN |archive-date=April 19, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240419021802/https://www.cnn.com/2024/04/18/middleeast/isfahan-iran-explosion-intl-hnk |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 25]] – [[Гаити]]н премьер-министрӗ ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑран патшалӑх пуҫлӑхӗн ӗҫӗсем [[Транзитлӗ президентлӗ канаш]] аллине килнӗ<ref name="sworn in">{{cite news |last=Robenson |first=Geffrard |date=2024-04-25 |title=Les membres du Conseil présidentiel de transition ont prêté serment, tôt jeudi 25 avril 2024, au Palais national |url=https://lenouvelliste.com/article/247858/les-membres-du-conseil-presidentiel-de-transition-ont-prete-serment-tot-jeudi-25-avril-2024-au-palais-national |newspaper=Le Nouvelliste |language=fr |access-date=April 27, 2024 |archive-date=April 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240426122820/https://lenouvelliste.com/article/247858/les-membres-du-conseil-presidentiel-de-transition-ont-prete-serment-tot-jeudi-25-avril-2024-au-palais-national |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 29]] ** [[Бразили]]н [[Риу-Гранди-ду-Сул]] штатӗнчи шыв илни<ref>{{Cite news |date=2024-05-01 |title=Brazil floods: Residents stranded on rooftops in Rio Grande do Sul |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68935249 |access-date=2024-05-09 |publisher=[[BBC News]] |language=en-GB |archive-date=May 9, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509013527/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68935249 |url-status=live }}</ref>. ** Нумай ҫумӑрсем ҫунӑран Кенипе Танзанире шыв илнине пула 488 ҫын вилнӗ, 503 000 ҫын куҫса кайтарнӑ<ref>{{Cite news |date=2024-04-29 |title=Kenya flooding: Around 50 killed in villages near Mai Mahiu town |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-68896456 |access-date=2024-05-10 |publisher=[[BBC News]] |language=en-GB |archive-date=April 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240429100348/https://www.bbc.com/news/world-africa-68896456 |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 30]] – [[Мӑн Ҫиччӗлӗх]] ҫӗр-шывӗсем 2030–2035 ҫулсем патне [[кӑмрӑк энергетики]]не усӑ курма чарма килӗшнӗ<ref>{{cite news |title=STATEMENT: G7 Leaders Agree to Shut Down Coal Plants |url=https://www.wri.org/news/statement-g7-leaders-agree-shut-down-coal-plants |date=30 April 2024 |access-date=8 May 2024 |publisher=World Resources Institute |archive-date=May 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240508145930/https://www.wri.org/news/statement-g7-leaders-agree-shut-down-coal-plants |url-status=live }}</ref>. === Ҫу === * [[Ҫу, 5]] – [[Панама|Панамӑри]] [[Панамӑри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Мулино Хосе Рауль|Хосе Рауль Мулино]] [[Панама президенчӗ|президент]] пулса тӑнӑ<ref>{{cite news|title=Panama's Mulino wins presidency with support from convicted former leader|url=https://www.reuters.com/world/americas/panamanians-vote-crowded-field-presidential-contenders-2024-05-05/|publisher=[[Reuters]]|date=May 5, 2024|author1=Valentine Hilaire |author2=Elida Moreno|access-date=6 May 2024|archive-date=6 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240506023850/https://www.reuters.com/world/americas/panamanians-vote-crowded-field-presidential-contenders-2024-05-05/|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫу, 6]] – [[Чад]]ри [[Чадри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Деби Махамат|Махамат Деби]] президент пулса тӑнӑ, унӑн ашшӗ [[Деби Идрисс|Идрисс Деби]] вырӑнне<ref>{{Cite web |date=2024-05-10 |title=Présidentielle au Tchad: premières réactions au lendemain de la victoire annoncée de Mahamat Idriss Déby |url=https://fr.news.yahoo.com/pr%C3%A9sidentielle-au-tchad-premi%C3%A8res-r%C3%A9actions-063040754.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240510080527/https://fr.news.yahoo.com/pr%C3%A9sidentielle-au-tchad-premi%C3%A8res-r%C3%A9actions-063040754.html |archive-date=10 May 2024 |access-date=2024-05-10 |website=Yahoo News |language=fr-FR}}</ref>. * [[Ҫу, 7]]–[[Ҫу, 11|11]] – [[Еврокурни]] [[Еврокурни-2024|2024]]: Юрӑ ӑмӑртӑвӗ [[Швеци]]н [[Мальмё]] хулинче пулнӑ<ref>{{Cite web |date=2023-07-07 |title=Malmö will host the 68th Eurovision Song Contest in May 2024 |url=https://eurovision.tv/story/malmo-will-host-68th-eurovision-song-contest-may-2024 |access-date=2023-07-07 |website=Eurovision.tv |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |archive-date=July 7, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230707133201/https://eurovision.tv/story/malmo-will-host-68th-eurovision-song-contest-may-2024 |url-status=live }}</ref>, швед юрӑҫӗ [[Nemo (юрӑҫ)|Немо]] "[[The Code (Nemo юрри)|The Code]]" юрӑпа ҫӗнтернӗ<ref>{{Cite web |date=2024-05-11 |title=Eurovision: Switzerland wins 2024 song contest |url=https://www.dw.com/en/eurovision-switzerland-wins-2024-song-contest/a-69054565 |access-date=2024-05-12 |publisher=[[Deutsche Welle]] |archive-date=September 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240905021036/https://www.dw.com/en/eurovision-switzerland-wins-2024-song-contest/a-69054565 |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫу, 8]] – [[Ҫурҫӗр Македони]]ри суйлавра сылтӑм парти [[Шал Македони революциллӗ йӗркелӗвӗ — Македонин халӑх пӗрлешӗвӗ демократиллӗ партийӗ|ВМРО-ДПМНЕ]] [[Ҫурҫӗр Македонири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗнче]] ҫӗнтернӗ. Унӑн президенте кандидат [[Силяновская-Давкова Гордана|Гордана Сильяновска-Давкова]] [[Ҫурҫӗр Македонири президент суйлавӗ (2024)|иккӗмӗш турта]] Ҫурҫӗр Македонин пӗрремӗш хӗрарӑм президент пулса тӑнӑ<ref name="apwoman">{{Cite web |date=9 May 2024 |title=North Macedonia elects first woman president as center-left incumbents suffer historic losses |url=https://apnews.com/article/north-macedonia-election-corruption-european-union-bulgaria-ac12182171ed7d46f160feeb469c7aa4 |access-date=9 May 2024 |publisher=Associated Press |language=en |archive-date=9 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509011558/https://apnews.com/article/north-macedonia-election-corruption-european-union-bulgaria-ac12182171ed7d46f160feeb469c7aa4 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=8 May 2024 |title=Претседателски и парламентарни избори 2024 – 8 May 2024 |url=https://rezultati.sec.mk/mk/parl/r |publisher=Државна Изборна Комисија |language=mk}}</ref>. * [[Ҫу, 10]] – [[ПНО|Пӗрлешнӗ Нацисен Организацийӗн]] [[ПНО Тӗп Ассамблейӗ|Тӗп Ассамблейӗн]] [[ПНО Тӗп Ассамблейӗн резолюцийӗ ES-10/23|резолюцийӗ]] тӑрӑх [[Палестина Патшалӑхӗ]] [[ПНО пайташ патшалӑхӗсем]] хушшинче алфавит йӗрки тӑрӑх лартма пултарать. Ку йышӑну ПНО-н Тӗп Ассамблейӗн сессинче 2024 авӑнӑн 10-мшӗнче вӑя кӗрет<ref>{{Cite news |date=2024-05-10 |title=UN general assembly calls on Security Council to admit Palestine as member |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68983650 |access-date=2024-05-10 |language=en-GB |archive-date=May 10, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240510184728/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68983650 |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫу, 15]] ** [[2004]] ҫултанпа [[Сингапур]] [[Сингапур премьер-министрӗ|премьер-министрӗ]] [[Ли Сянь Лун]] ӗлӗкхи премьер-министр [[Вонг Лоуренс|Лоуренс Вонг]] вырӑнне премьер-министр пулса тӑнӑ, пулас [[2025]] ҫулта пӗтӗм пӗрлехи суйлав валли<ref>{{cite news |last=Kok |first=Xinghui |date=15 May 2024 |title=Singapore to inaugurate new PM as Lee makes way after 20 years in charge |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/singapore-inaugurate-new-pm-lee-makes-way-after-20-years-charge-2024-05-15/ |access-date=16 May 2024 |publisher=[[Reuters]]}}</ref>. ** [[Гандлова|Гандловӑра]] [[Словаки]] [[Словаки премьер-министрӗ|премьер-министрӗ]] [[Фицо Роберт|Роберт Фицӑна]] [[Роберт Фицӑна вӗлерме тапӑнни|пертернӗ]], ӑна хӑвӑрт госпитализациленӗ<ref>{{Cite web |date=2024-05-15 |title=Slovak Prime Minister Robert Fico shot in head and chest, reports say |url=https://www.politico.eu/article/slovakia-prime-minister-robert-fico-shot-head-chest/ |access-date=2024-05-15 |website=Politico |language=en-GB |archive-date=May 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240515171305/https://www.politico.eu/article/slovakia-prime-minister-robert-fico-shot-head-chest/ |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫу, 19]] ** [[Доминикан Республики]]нчи [[Доминикан Республикинчи президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Абинадер Луи|Луи Абинадер]] иккӗмӗш хут [[Доминикан Республикин президенчӗ|президент]] пулса тӑнӑ<ref>{{cite news|title=Abinader logra un contundente triunfo en las elecciones de República Dominicana y será presidente 4 años más|url=https://www.bbc.com/mundo/articles/c899gzw3pero|date=May 20, 2024|access-date=May 21, 2024|publisher=BBC|language=es|archive-date=May 21, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240521015833/https://www.bbc.com/mundo/articles/c899gzw3pero|url-status=live}}</ref>. ** [[Иран]] [[Иран президенчӗ|президенчӗ]] [[Раиси Ибрахим|Ибрахим Раисипе]] Иран ютҫӗр ӗҫӗсен министрӗ [[Хосейн Амир Абдоллахиян]] тата экипажӑн урӑх ҫичӗ пассажир [[вертолёт]] [[Ибрахим Раиси вёртолечӗн аркатса ӳкни|арканнинче]] вилнӗ. Вӗҫекен транспорт [[Азербайджан–Иран чикки]] патӗнче ӳкнӗ<ref>{{Cite web |date=2024-05-20 |title=Iran's President Ebrahim Raisi killed in helicopter crash - state TV |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-middle-east-69035051 |access-date=2024-05-20 |publisher=BBC News |language=en |archive-date=June 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240611022712/https://www.bbc.com/news/live/world-middle-east-69035051 |url-status=live }}</ref>. ** [[Конго Демократиллӗ Республики]]нче патшалӑх пӑтӑрмахӗн хӑтлану. Унӑн пуҫнӑҫласшӑнччӗ [[Маланга Кристиан|Кристиан Маланга]] каланине пула [[Киншаса|Киншасӑра]] протестсем пуҫланчӗҫ<ref>{{Cite web |title=Three reported killed as DR Congo military averts 'attempted coup' |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/5/19/three-reported-killed-as-dr-congo-military-averts-attempted-coup |access-date=2024-05-20 |publisher=Al Jazeera English |language=en |archive-date=May 19, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240519131303/https://www.aljazeera.com/news/2024/5/19/three-reported-killed-as-dr-congo-military-averts-attempted-coup |url-status=live }}</ref>. Ертсе пыруллӑ салтакӗсем лару-тӑрӑва тӗрӗслесе тӑнинче тытаҫҫӗ<ref>{{Cite news |date=2024-05-19 |title=Shooting in Kinshasa is a failed coup d'état, says Congolese army |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/05/19/shooting-in-kinshasa-is-a-failed-coup-d-etat-says-congolese-army_6671940_124.html |access-date=2024-05-20 |work=Le Monde |language=en |archive-date=May 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520044053/https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/05/19/shooting-in-kinshasa-is-a-failed-coup-d-etat-says-congolese-army_6671940_124.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-05-19 |title='Several nationalities' including American and British involved in DRC coup attempt, say officials |url=https://www.voaafrica.com/a/7618509.html |access-date=2024-05-20 |publisher=Voice of America |language=en |archive-date=May 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520044048/https://www.voaafrica.com/a/7618509.html |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫу, 20]] – [[Тӗнчери уголовлӑ суд]]ӑн тӗп прокурорӗ [[Израиль]] [[Израиль премьер-министрӗ|премьер-министрне]] [[Нетаньяху Биньямин|Биньямин Нетаньяхупа]] [[ХАМАС]]ӑн [[Газа секторӗ]]нчи лидерне [[Синвар Яхья|Яхья Синвара]] арестлес тесе ордер кӑларнӑ. Иккӗшӗ те ҫар усал ӗҫӗсем тунӑран ордер пулса тӑнӑ<ref>{{Cite web |date=2024-05-20 |title=ICC prosecutor seeks arrest warrants for Netanyahu and Hamas leaders |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c3ggpe3qj6wo |access-date=2024-05-20 |publisher=BBC News |language=en-GB |archive-date=May 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520113528/https://www.bbc.co.uk/news/articles/c3ggpe3qj6wo |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫу, 24]] ** ПНО-н ҫӳллӗ сучӗ, [[ПНО-н тӗнчери сучӗ]]н йышӑнӑвӗ тӑрӑх [[Рафах]]ри [[Израилӗн хӳтӗлев ҫарӗ]]сен [[Рафаха тапӑну|тапӑнса кайни]] чарӑнмалла<ref>{{Cite web |date=2024-05-24 |title=UN's top court orders Israel to halt military operations in Rafah |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-69055989 |access-date=2024-05-24 |publisher=BBC News |language=en-GB |archive-date=May 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524141516/https://www.bbc.co.uk/news/live/world-69055989 |url-status=live }}</ref>. ** [[Папуа – Ҫӗнӗ Гвиней]]ри пысӑк [[Папуа – Ҫӗнӗ Гвинейӗн ҫӗр шуса анӑвӗ (2024)|ҫӗр шуса аннине]] пула 160 - 2000 ытла ҫын вилнӗ, тата ытлах ҫӗр айне пулса тӑнӑ<ref>{{cite news|title=Death toll in Papua New Guinea climbs to 2,000|url=https://thestreetjournal.org/death-toll-in-papua-new-guinea-climbs-to-2000/|newspaper=The Street Journal|date=27 May 2024|access-date=27 May 2024|archive-date=May 27, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240527144220/https://thestreetjournal.org/death-toll-in-papua-new-guinea-climbs-to-2000/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Dziedzic |first=Stephen |date=2024-05-31 |title='The earth is moving': PNG PM explains why he can't send excavators to site of landslide disaster |url=https://www.abc.net.au/news/2024-05-31/first-look-at-the-png-landslide-site/103920178 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240601132827/https://www.abc.net.au/news/2024-05-31/first-look-at-the-png-landslide-site/103920178 |archive-date=1 June 2024 |access-date=2024-05-31 |publisher=ABC News |language=en-AU}}</ref>. * [[Ҫу, 26]] – [[Литва]]ри [[Литвари президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: Хальхи президент [[Науседа Гитанас|Гитанас Науседа]] иккӗмӗш хут [[Литва президенчӗ]] пулса тӑнӑ<ref>{{Cite web|title=Lithuanian Nauseda calls victory in presidential election|work=Reuters |date=May 26, 2024 |url=https://www.reuters.com/world/europe/lithuanians-vote-presidential-election-overshadowed-by-russia-2024-05-26/|access-date=27 May 2024 |last1=Sytas |first1=Andrius |last2=Sytas |first2=Andrius }}</ref>. * [[Ҫу, 28]] – [[Испани]]пе [[Ирланди]] тата [[Норвеги]] [[Палестина Патшалӑхӗ|Палестина Патшалӑхне]] йышӑннӑ<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cl77drw22qjo|title=Spain, Norway and Ireland recognise Palestinian state|publisher=BBC News|date=28 May 2024|access-date=13 November 2024}}</ref>. * [[Ҫу, 29]] ** [[Кӑнтӑр Африка Республики]]нчи [[Кӑнтӑр Африка Республикинчи парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[Африка Наци Конгресӗ|АНК]] парти хӑй нумайрахӑшне ҫӗнтермен. КАР-н демократиллӗ историнчи ку суйлав, АНК нумайрахӑш илмен чух чи пӗрремӗш пулса тӑнӑ<ref>{{Cite news|date=31 May 2024|title=ANC facing worst result since end of apartheid|url=https://www.bbc.com/news/articles/cjll8nr6962o|publisher=BBC News|access-date=May 31, 2024|archive-date=May 30, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240530005713/https://www.bbc.com/news/articles/cjll8nr6962o|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Harper |first=Paddy |title=Historic losses for ANC open new era in South African politics |url=https://www.africanews.com/2021/11/06/historic-losses-for-anc-open-new-era-in-south-african-politics/ |access-date=2023-08-01 |work=Africanews |language=en |archive-date=1 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230801181438/https://www.africanews.com/2021/11/06/historic-losses-for-anc-open-new-era-in-south-african-politics/ |url-status=live }}</ref>. ** [[Мадагаскар]]ти [[Мадагаскарти парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: Президентӗн [[Радзуэлина Андри|Андри Радзуэлинӑн]] партийӗ [[Ҫамрӑк вирлӗ малагасисем|ҪВМ]] парти Наци Ассамблейӗнчи хӑй нумайрахӑшне 163 вырӑнтан 80 кӑна илсе пӗтнӗ<ref>{{Cite web|title=Madagascar ruling party loses parliament majority|url=https://www.africanews.com/2024/06/12/madagascar-ruling-party-loses-parliament-majority/|access-date=2024-12-05|website=Africanews|date=June 12, 2024 }}</ref>. * [[Ҫу, 30]] – [[АПШ]] ӗлӗкхи [[АПШ президенчӗ|Президенчӗ]] [[Трамп Дональд|Дональд Трампа]] хӑй вӑрттӑн укҫа енӗпе тунӑ судӗнче 34 айӑппа айӑпланӑ. АПШ историнче президент тӗлӗшне кун пек айӑплани пӗрремӗш хут<ref>{{Cite web |title=Donald Trump found guilty in historic New York hush money case |url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/donald-trump-verdict-hush-money-trial-rcna152492 |access-date=2024-05-30 |publisher=NBC News |date=30 May 2024 |language=en |archive-date=June 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629091334/https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/donald-trump-verdict-hush-money-trial-rcna152492 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=What Trump's guilty verdict means for the 2024 election |url=https://www.bbc.com/news/articles/cnll59r891xo |access-date=2024-05-30 |publisher=BBC News |date=May 30, 2024 |language=en-GB |archive-date=July 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720050748/https://www.bbc.com/news/articles/cnll59r891xo |url-status=live }}</ref>. === Ҫӗртме === * [[Ҫӗртме, 3]] – [[Грузи]]ри йышӑннӑ ютҫӗр агенчӗ пирки саккун вӑя кӗнӗ<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240603/gruziya-1950101108.html|title=В Грузии вступил в силу скандальный закон об иноагентах|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=2024-06-03|access-date=2024-06-06|archive-date=2024-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240606183441/https://ria.ru/20240603/gruziya-1950101108.html|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 5]] – "Тинькофф Банк" хӑйӗн ятне "Т-Банк" ҫине улӑштарнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/finances/05/06/2024/6660012c9a7947089a39bb0d|title=Тинькофф Банк поменял название|lang=ru|website=РБК|date=2024-06-05|access-date=2024-06-05|archive-date=2024-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20240605070708/https://www.rbc.ru/finances/05/06/2024/6660012c9a7947089a39bb0d|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 11]]–[[Ҫӗртме, 23|23]] – [[Хусан]]та [[БРИКС Вӑййисем]] пулнӑ. Ку Вӑйӑсенче [[БРИКС]] пӗрлешӳри пайташ ҫӗршывсем кӑна хутшӑнма пултараҫҫӗ<ref>{{Cite web|url=https://rsport.ria.ru/20240411/bars-1939406206.html|title=Барс по кличке Бриксик стал талисманом Игр БРИКС|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости Спорт|date=2024-04-11|access-date=2024-04-11|archive-date=2024-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20240411150939/https://rsport.ria.ru/20240411/bars-1939406206.html|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 12]] – [[Тури Карабах]]ран [[Раҫҫей]] нимеллӗ салтакӗсен тухни вӗҫленӗ<ref>{{Cite web|url=https://rtvi.com/news/rossijskie-mirotvorczy-pokinuli-nagornyj-karabah/|title=Российские миротворцы покинули Нагорный Карабах|lang=ru|website=RTVI|date=2024-06-12|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708184455/https://rtvi.com/news/rossijskie-mirotvorczy-pokinuli-nagornyj-karabah/|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 15]]–[[Ҫӗртме, 16|16]] – [[Швейцари]]ре [[Украина]] тӑнӑҫлӑ конференцийӗ иртнӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/66169d839a79473984e9b4fb|title=Швейцария пригласила Россию на мирную конференцию по Украине|lang=ru|website=РБК|date=2024-04-10|access-date=2024-04-11|archive-date=2024-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20240410172156/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/66169d839a79473984e9b4fb|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 16]] – [[Тан-ҫинчи-Ростов]]ри СИЗОра террористсем ҫынсене тыткӑна илнӗ<ref>{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2024/06/16/spetsnaz-likvidiroval-vseh-zahvatchikov-v-rostovskom-sizo/|title=Спецназ ликвидировал всех захватчиков в ростовском СИЗО|lang=ru|website=Lenta.RU|access-date=2024-06-16|archive-date=2024-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20240616093341/https://lenta.ru/news/2024/06/16/spetsnaz-likvidiroval-vseh-zahvatchikov-v-rostovskom-sizo/|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 23]]: ** [[Севастополь]] ҫийӗнчи [[Украина]] ракечӗ персе антарнӑран 153 ҫын аманнӑ, 4 ҫын вилнӗ<ref>{{Cite web|url=https://ua.krymr.com/a/uchkuivka-krym-viyna-ekspert-sevastopol/33011191.html|title=Кримський невивчений урок війни|lang=uk|website=Крым.Реалии|date=2024-06-26|access-date=2024-09-10|archive-date=2024-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240627095542/https://ua.krymr.com/a/uchkuivka-krym-viyna-ekspert-sevastopol/33011191.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pravda.com.ua/rus/news/2024/06/24/7462243/|title=Работа российской ПВО: оккупанты ввели в Севастополе “режим ЧС”|lang=ru|website=Украинская правда|access-date=2024-06-24|archive-date=2024-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240624165240/https://www.pravda.com.ua/rus/news/2024/06/24/7462243/|url-status=live}}</ref>. ** [[Дагестан]]ти [[Махачкала]]па [[Дербент]]ре [[Синагога|синагогӑсемпе]] [[чиркӳ]]сене тапӑннисем. 22 ҫын вилнӗ, 46 аманнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cl7771zvpj8o|title=Нападения в Махачкале и Дербенте: что известно на данный момент|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-06-23|access-date=2024-06-24|archive-date=2024-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240624164352/https://www.bbc.com/russian/articles/cl7771zvpj8o|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/6682a2959a79476568a468a1|title=Число погибших при терактах в Дагестане возросло до 22|lang=ru|website=РБК|date=2024-07-01|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708022913/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/6682a2959a79476568a468a1|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 25]] – [[Тӗнчери уголовлӑ суд]] [[Шойгу Сергей Кужугетович|Сергей Шойгу]]па [[Герасимов Валерий Васильевич|Герасимов Валерие]] арестлес тесе ордер кӑларнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cy008y2nny1o|title=Международный уголовный суд выдал ордеры на арест Шойгу и Герасимова|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-06-25|access-date=2024-06-26|archive-date=2024-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20240816072624/https://www.bbc.com/russian/articles/cy008y2nny1o|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 26]] – [[Суньига Хуан Хосе|Хуан Хосе Суньига]] [[Боливи]] тӗпкомандӑлавҫи [[Ла-Пас (Боливи)|Ла Паз]] хулинче [[Боливири патшалӑх пӑтӑрмахне тӑрӑшу (2024)|патшалӑх пӑтӑрмахне тума тӑрӑшнӑ]], анчах вӑл анӑҫсӑр пулнӑ<ref>{{Cite web |author1=Tara John |author2=Abel Alvarado |author3=Stefano Pozzebon |date=2024-06-26 |title=Attempted coup in Bolivia fails after president calls on country to mobilize in defense of democracy |url=https://www.cnn.com/2024/06/26/americas/bolivia-coup-attempt-claims-intl-latam/index.html |access-date=2024-06-27 |publisher=CNN |language=en |archive-date=June 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240626212756/https://www.cnn.com/2024/06/26/americas/bolivia-coup-attempt-claims-intl-latam/index.html |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫӗртме, 28]]: ** [[Иран]]ти [[Иранти президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: иккӗмӗш тура [[Пезешкиан Масуд|Масуд Пезешкианпа]] [[Джалили Саид|Саид Джалили]] тухнӑ<ref>[https://www.isna.ir/news/1403040905810/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D9%86%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%DB%B8-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B3-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%AC%D9%84%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%AD%D9%84%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%85 ISNA]</ref><ref>[https://www.iranintl.com/en/202406299085 IranIntl-1], [https://www.iranintl.com/en/liveblog/iran-voting-in-election-runoff-pezeshkian-vs-jalili IranIntl-2]</ref><ref>[https://tejaratnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C-15/920881-%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%87%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%AF Tejarat News]</ref>. ** [[Монголи]]ри [[Монголири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[Монголи халӑх партийӗ]] [[Аслӑ патшалӑх хуралӗ]]нче сахалрахӑш вырӑн илет, ун вырӑнне [[Демократиллӗ парти (Монголи)|Демократиллӗ парти]] вӑй пуҫтарать<ref>{{Cite web|last=Moritsugu|first=Ken|date=2024-07-01|title=Mongolia may return to coalition government after official results confirm setback for ruling party|url=https://apnews.com/article/mongolia-election-coalition-government-b42d1ada84dbbbf52595a015bed35041|access-date=2024-07-02|agency=Associated Press|language=en|archive-date=July 2, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240702112730/https://apnews.com/article/mongolia-election-coalition-government-b42d1ada84dbbbf52595a015bed35041|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫертме, 29]]: ** [[Мавритани]]ри [[Мавританири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: хальхи президент [[Газуани Мухаммед ульд|Мухаммед ульд аш-Шейх аль-Газуани]] иккӗмӗш срока суйланӑ<ref>{{Cite web|title=Mauritanian president comfortably wins re-election|url=https://www.bbc.com/news/articles/c9e9r7k8jdlo|access-date=2024-07-02|work=BBC News|date=July 2024 |archive-date=July 2, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240702112326/https://www.bbc.com/news/articles/c9e9r7k8jdlo|url-status=live}}</ref>. ** [[Нигери]]н [[Борно (штат)|Борно]] штачӗ [[Гвоза]] хулине [[Гвозӑна бомбӑлани (2024)|бомбӑлани]]: 30 ҫын вилнӗ тата 100 ҫын аманнӑ<ref>{{Cite news |last=Marama |first=Ndahi |date=30 June 2024 |title=30 feared dead, 100 injured in Borno as female suicide bombers hit wedding, funeral |url=https://www.vanguardngr.com/2024/06/30-feared-dead-100-injured-in-borno-as-female-suicide-bombers-hit-wedding-funeral/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=30 June 2024 |archive-date=July 4, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240704071211/https://www.vanguardngr.com/2024/06/30-feared-dead-100-injured-in-borno-as-female-suicide-bombers-hit-wedding-funeral/ |url-status=live |newspaper=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 30]] – [[Даниил (Болгари патриархӗ)|Даниил Николова]] [[Болгари]] [[Болгари православлӑ чиркӗвӗ|православлӑ чиркӗвӗн]] 29-мӗш патриархӗ суйланӑ<ref>{{cite web|title=Избран новый Предстоятель Болгарской Православной Церкви|url=http://www.patriarchia.ru/db/text/6141440.html|website=Патриархия.ru|date=2024-06-30}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 30]]–[[Утӑ, 7]] – [[Франци]]ри [[Францири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[сулахайлӑх|сулахай]] «[[Ҫӗнӗ халӑх фрончӗ]]» [[Францин наци пухӑвӗ|Наци пухӑвӗнче]] нумайрахӑш илет, [[Сылтӑмлӑх|сылтӑм]] «[[Наци пӗрлешӗвӗ (Франци)|Наци пӗрлешӗвӗ]]» пӗрремӗш турта нумайрахӑш илнӗ анчах суйлав пӗтӗмлетӗвӗсемпе парламентре ӑна сыхлайман<ref>{{Cite web|url=https://www.lefigaro.fr/politique/dissolution-assemblee-nationale-emmanuel-macron-elysee-coulisses-europennes-20240610|title=Dissolution de l’Assemblée : à l’Élysée, dans les coulisses de la décision surprise d’Emmanuel Macron|lang=fr|website=Le Figaro|date=2024-06-10|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708080242/https://www.lefigaro.fr/politique/dissolution-assemblee-nationale-emmanuel-macron-elysee-coulisses-europennes-20240610|url-status=live}}</ref>. === Утӑ === * [[Утӑ, 1]] — [[Тӑвӑл]]сене пӑхни историнчи 5-мӗш категориллӗ [[Берил тӑвӑлӗ|Берил]] чи малтанхи пулса тӑнӑ, вӑл [[Гренада|Гренадӑн]] [[Карриаку]] утравне аркатнӑ. * [[Утӑ, 3]] — [[Раҫҫей]] [[Европӑри хӑрушсӑрлӑх тата ҫыхӑнтару организацийӗ|ЕХҪО-н]] [[Европӑри хӑрушсӑрлӑх тата ҫыхӑнтару организацийӗ парламент ассамблейи|ПА]] тухнӑ. * [[Утӑ, 4]] — [[Аслӑ Британи]]ри [[Аслӑ Британири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: юлашки 14 ҫулсенчи [[Сэр]] [[Кир Стармер]] пуҫлӑхӗпе [[Лейборист партийӗ (Аслӑ Британи)|Лейборист партийӗ]] влаҫа таврӑннӑ. * [[Утӑ, 5]] — [[Иран]]ти [[Иранти президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗн иккӗмӗш турӗ]]: [[Пезешкиан Масуд|Масуд Пезешкиан]] [[Иран президенчӗ]] пулса тӑнӑ. * [[Утӑ, 8]] — [[Украинӑна Раҫҫей тапӑнса кӗни|Раҫҫей-Украина хирӗҫӗвӗ]]: [[Украина|Украинӑна]] [[2024 ҫулхи утӑн 8-мӗшӗнчи Украинӑна ракетӑллӑ ҫапу|массӑлллӑ ракетӑллӑ атакӑна]] пула 42 ҫын вилнӗ, 170 аманнӑ. * [[Утӑ, 9]]-[[Утӑ, 11|11]] — [[НАТО]]-н [[НАТО-н Вашингтон саммичӗ (2024)|33-мӗш саммичӗ]] [[АПШ]]-ӑн тӗп хулинче [[Вашингтон]]та иртнӗ. * [[Утӑ, 9]] — [[Европа пӗрлешӗвӗ]]н ертсе пырӑвӗ [[Грузи]] [[Европа пӗрлешӗвне Грузи кӗни|кӗнин процесне чарнӑ]]. === Ҫурла === === Авӑн === === Юпа === === Чӳк === === Раштав === == Ҫавӑн пекех == {{Çӳрев |Тема = 2024 çул |Портал = |Викисăмахсар = |Викикĕнеке = |Викикаларăш = |Викивулавăш = |Викитĕссем = |Викихыпар = Категори:2024 |Викиампар = Category:2024 |Метавики = |Проект = |Родовод = }} * [[2024 çул мусăкра]] * [[2024 çул литературăра]] == Асӑрхавсем == {{Асӑрхавсем|2}} {{year-stub}} [[Категори:2024 çул| ]] [[Категори:Пур хронологи ят-йышĕсем]] [[Категори:Викиампар каçă статьисем]] [[Категори:Викихыпар каçă статьисем]] [[Категори:Çулсем çинчен çырса пĕтермен статьясем]] [[Категори:2024 çул]] esbzpeytp7dkoq456s7okexzsy3454j 875767 875766 2026-07-22T19:11:51Z Max Tenche 25572 /* Утӑ */ хушни 875767 wikitext text/x-wiki {{Çулсем|2024|XX ĕмĕр|XXI ĕмĕр|XXII ĕмĕр}} '''2024 ҫул (икӗ пин те ҫирӗм тӑваттӑмӗш ҫул)''' — [[Кӗркури календарӗ]]пе — [[йӗкӗр ҫул]]. 2024 ҫул [[тунтикун]]ран пуҫланнӑ. Вӑл пирӗн эрӑн 2024-мӗш ҫулӗ. Вӑл 3-мӗш пин ҫулӑн [[XXI ӗмӗр]]ӗн 3-мӗш вун ҫулӑн 4-мӗш ҫулӗ, вӑл [[2020-мӗш ҫулсем|2020-мӗш ҫулсен]] 5-мӗш ҫулӗ. [[Чӑваш Республики]]нче вӑл '''[[Экологи]] культурин тата [[ҫутҫанталӑк]]па перекетлӗ усӑ курмалли ҫулталӑк'''<ref>[https://minpriroda.cap.ru/action/activity/2024-god-god-ekologicheskoj-kuljturi-i-berezhnogo ЧР ҫутҫанталӑк министрлӗхӗн сайчӗ]{{Ĕçлемен каçă|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://glava.cap.ru/doc/laws/2023/09/04/decree-120 Чӑваш Енӗн Пуҫлӑхӗн указӗ]{{Ĕçлемен каçă|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[ПНО]] йышӑнӑвӗпе ку ''[[Тӗве]]сен тӗнчери ҫулталӑкӗ''<ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/ru/sections/observances/international-years/|title=Международные годы|date=2015-01-06|publisher=www.un.org|lang=ru|accessdate=2020-01-13|archive-date=2020-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200113135546/https://www.un.org/ru/sections/observances/international-years/|url-status=live}}</ref>. [[Белоруси]]ре вӑл килӗшӳ, пултару та пахалӑх ҫулталӑкӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=_duWFEBChO0|title=Лукашенко объявил 2024-й Годом качества в Беларуси|lang=ru-RU|access-date=2023-09-30}}</ref>. [[Раҫҫей]]ре вӑл этеплӗх, ӳнер, кил-йыш та спорт ҫулталӑкӗ<ref>{{Cite web|url=https://ognov.ru/2024-god-obyavlen-prezidentom-godom-razvitiya-v-rossii/|title=2024 год объявлен президентом годом российской культуры и искусства|lang=ru-RU|last=controlistr|website=ognov.ru|date=2023-09-06|access-date=2023-10-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20231122/semya-1911067078.html|title=Путин объявил 2024 год годом семьи|lang=ru-RU|author=|website=РИА Новости|date=2023-11-21|access-date=2023-11-22|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/sport/19062137|title=Путин поддержал идею возобновления спортивных парадов на Красной площади|website=TACC|access-date=2023-12-17}}</ref>. [[Пӑхӑнман Патшалӑхсен Пӗрлешӗвӗ]]нче вӑл [[ниме]] юхӑмӗн ҫулталӑкӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.gosrf.ru/2024-god-stanet-godom-volonterskogo-dvizheniya-v-sng/|title=2024 год станет Годом волонтерского движения в СНГ|lang=ru-RU|first=Галатея|last=Петрова|website=Регионы России|date=2023-06-08|access-date=2023-10-08}}</ref>. == Пулса иртнӗ == === Кӑрлач === * [[Кӑрлач, 1]]: ** [[Тури Карабах]] [[Азербайджан]] йышне вӗҫлесе интеграциленӗ, [[Тури Карабах Республики]] пӑрахӑҫ кӑларнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/politics/2023/09/28/17653861.shtml|title=Республика Нагорный Карабах прекращает существование. Половина жителей бежали в Армению|lang=ru|website=Газета.Ru|date=2023-09-28|access-date=2023-10-01}}</ref>. ** [[Бразили]] [[ОПЕК+]] йӗркелӗве кӗнӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/business/934125|title=Источник сообщил, что Бразилия присоединится к ОПЕК+ с 2024 года|lang=ru|website=Interfax.ru|date=2023-11-30|access-date=2023-12-01}}</ref>. ** [[Египет]], [[Иран]], [[Пӗрлешӗннӗ Арап Эмирачӗсем]], [[Сауд Аравийĕ]] те [[Эфиопи]] [[БРИКС]]а кĕнĕ<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/18574863|title=В БРИКС в 2024 году войдут шесть новых стран|website=TACC|access-date=2023-10-01}}</ref>. ** [[Раҫҫей]]ри [[Чернобыль инкекӗ|Отчуждени зони]] пӑрахӑҫ кӑларнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/642740b89a79477b90634812|title=В России не станет зоны отчуждения|lang=ru|website=РБК|date=2023-04-01|access-date=2023-12-28}}</ref>. ** [[Steam]]-ӗн пулӑшу пултарни [[Windows 7]], [[Windows 8|8]], [[Windows 8.1|8.1]] валли вӗҫленӗ<ref>{{Cite web|url=https://steamcommunity.com/discussions/forum/26/3821910251180452380/|title=Steam перестанет работать на windows 7 :: Русскоязычный Форум|lang=ru|website=steamcommunity.com|access-date=2023-12-31}}</ref>. ** [[Япони тинӗсӗ]]нчи [[Япони тинӗсӗнчи ҫӗр чӗтрени (2024)|ҫӗр чӗтрени]], [[Япони]]ре 7,6-ччен магнитудӑллӑ ҫӗр чӗтрени пулнӑ. 73 ҫын вилнӗ<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/proisshestviya/19670537|title=Число жертв землетрясений в Японии увеличилось до 73|website=TACC|access-date=2024-01-03}}</ref>. ** [[Эфиопи]] [[Сомалиленд]]па [[Бербера]] порчӗн пӗтӗм усӑ курни валли килӗшӳ ҫырнӑ. Тата, Эфиопи Сомалилендӗн никамран пӑхӑнманлӑхне йышӑнчӗ, вӑл пӗрремӗш ҫӗр-шыв куна тунӑ пулса тӑнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/landlocked-ethiopia-signs-pact-use-somalilands-red-sea-port-2024-01-01/|title=Ethiopia signs pact to use Somaliland's Red Sea port|website=Reuters|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 2]]: ** [[Корей Республики]]нчи 3 уйӑх [[Корей Республикинчи парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]ччен [[Тобуро Демократи партийӗ]]н пуҫлӑхӗ [[Ли Джэмён|Ли Чжэ Мён]] ҫине [[Ли Джэмён ҫине вӗлерме тапӑнни|вӗлерме тапӑнни]] пулнӑ, унӑн мӑйне ҫӗҫӗпе амантнӑ<ref>{{Cite news|title=В Южной Корее совершено покушение на лидера оппозиции|url=https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2024/01/02/1013861-v-yuzhnoi-koree-pokushenie|website=Ведомости|access-date=2024-01-04|lang=ru}}</ref>. ** [[Маршалл утравӗсенчи пӗтӗм суйлав (2023)|Маршалл утравӗсенче пӗтӗм суйлавӗ]]: [[Маршалл утравӗсен саккун тӑвакан канашӗ]] [[Хайн Хильда|Хайн Хильдӑна]] президент иккӗмӗш хутпа суйланӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/505980/hilda-heine-sworn-in-as-president-of-the-marshall-islands|title=Hilda Heine sworn in as President of the Marshall Islands|lang=en-nz|website=RNZ|date=2024-01-03|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 3]] – [[Иран]]ти [[Керман теракчӗ|Керман масарӗнче теракт]] пулнӑ<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240103/terakt-1919604739.html|title=Путин выразил властям Ирана соболезнования после теракта в Кермане|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=20240103T1814|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 7]] – [[Бангладешри парламент суйлавӗ (2024)|Бангладешри парламент суйлавӗ]] пулнӑ<ref>{{Cite web|url=http://cikrf.ru/news/cec/54382/|title=Андрей Шутов принял участие в международном наблюдении за парламентскими выборами в Народной Республике Бангладеш|website=cikrf.ru|access-date=2024-01-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://bdnews24.com/bangladesh/5ps4txfm44|title=Bangladesh Election Commission schedules parliamentary polls for Jan 7|lang=en|first=Senior|last=Correspondent|website=bdnews24.com|access-date=2024-01-13}}</ref><ref>{{Cite news|title=Bangladesh election: PM Sheikh Hasina wins fourth term in controversial vote|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-67889387|date=2024-01-07|access-date=2024-01-13|lang=en-GB}}</ref>. * [[Кӑрлач, 8]] – [[Astrobotic Technology]] компанийӗ [[Peregrine (лартмалли модуль)|Перегрин]] коммерци уйӑха лартмалли модулне вӗҫтерсе яни тунӑ. Вӗҫтерсе яни ҫӗнӗ [[Vulcan (ракета-йӑтакан)|Vulcan]] ракета-йӑтакан пулӑшпа тунӑ<ref>{{Cite web|url=https://spacenews.com/vulcan-centaur-launches-peregrine-lunar-lander-on-inaugural-mission/|title=Vulcan Centaur launches Peregrine lunar lander on inaugural mission|lang=en-US|first=Jeff|last=Foust|website=SpaceNews|date=2024-01-08|access-date=2024-01-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/kosmos/19686899|title=ULA запустила к Луне ракету Vulcan с модулем Peregrine|website=TACC|access-date=2024-01-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.astrobotic.com/astrobotics-peregrine-launches-to-the-moon/|title=Astrobotic’s Peregrine Launches to the Moon|lang=en-US|last=alivia|website=Astrobotic|date=2024-01-08|access-date=2024-01-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-science-heads-to-moon-on-first-us-private-robotic-artemis-flight/|title=NASA Science Heads to Moon on First US Private Robotic Artemis Flight - NASA|lang=en-US|access-date=2024-01-08}}</ref>. * [[Кӑрлач, 9]] – [[Los Choneros]] картелӗн лидерӗ тӗрмерен тухса тарнӑран [[Эквадор]] президенчӗ [[Нобоа Даниэль|Даниэль Нобоа]] ҫӗр-шывра черетсӗр лару-тӑру йышӑннӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.kp.ru/online/news/5621351/|title=Президент Эквадора Нобоа ввёл режим внутреннего вооружённого конфликта в стране|lang=ru|first=|last=|website=kp.ru|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 11]] – Полици ӗҫлекенӗсемпе салтаксем валли ӗҫ укҫи суса тухнин йӑнӑшӗнчен [[Папуа — Ҫӗнӗ Гвиней]]ри [[Папуа — Ҫӗнӗ Гвинейри йӗркесӗрлӗхсем (2024)|йӗркесӗрлӗхсем]] пур ҫӗр-шыв тӑрӑх сиксе тухнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/506478/at-least-10-dead-after-looting-fires-on-port-moresby-s-darkest-day|title=At least 10 dead after looting, fires on Port Moresby's 'darkest day'|lang=en-nz|website=RNZ|date=2024-01-11|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 12]] – [[АПШ]]па [[Аслӑ Британи]] [[Йемене авиатапӑсем (2024)|Йемене авиатапӑсене]] тума пуҫланӑ та (ӗлӗкхине АПШ ҫакна тума пуҫланӑ)<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/us-britain-strikes-houthi-yemen-rcna133576|title=U.S. and Britain launch strikes against Houthi rebel targets in Yemen|lang=en|website=NBC News|date=2024-01-12|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 13]] – [[Китай Республикинчи президент суйлавӗ (2024)|Тайваньти президент суйлавӗ]]: [[Лай Циндэ]] 40% сасӑсемпе ҫӗнтернӗ<ref>{{Cite news|title=Taiwan elects Lai Ching-te, from incumbent pro-sovereignty party, as president|first=Helen|last=Davidson|url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/13/taiwan-ruling-partys-lai-ching-te-wins-presidential-election|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2024-01-13|access-date=2024-01-13|lang=en-GB}}</ref>. * [[Кӑрлач, 14]] – [[Маргрете II]] [[Дани]]н король хӗрӗ патшаран тухнӑ. [[Фредерик X]] Данин ҫӗнӗ королӗ патшана ларнӑ.<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/19661193|title=Королева Дании отречётся от престола 14 января|website=TACC|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 15]]—[[Кӑрлач, 18|18]] – [[Паймак]]ра, [[Пушкӑртстанти протестсем (2024)|Пушкӑртстанти протестсем]]<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/ce9m7p05pe0o|title=В Башкирии сотни людей пришли к суду поддержать активиста, защищавшего шихан Куштау|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-01-15|access-date=2024-01-17}}</ref><ref>{{Cite news|title=Экстремисты под видом экологов: кому нужны были беспорядки в Башкирии|url=https://lenta.ru/articles/2024/01/23/ekstremisty/|website=Lenta}}</ref>. * [[Кӑрлач, 24]] – [[Белгород облаҫӗнчи раҫҫей Ил-76 инкекӗ|Белгород облаҫӗнчи раҫҫей Ил-76 инкекӗ]]. * [[Кӑрлач, 26]] – [[Тувалури парламент суйлавӗ (2024)|Тувалури парламент суйлавӗ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.npr.org/2024/01/25/1227066448/voting-begins-in-tiny-tuvalu-in-election-that-reverberates-from-china-to-austral|title=Voting begins in tiny Tuvalu in election that reverberates from China to Australia|website=NPR|access-date=2024-01-27}}</ref>. * [[Кӑрлач, 28]] ** [[Буркина-Фасо]], [[Мали]] тата [[Нигер]] [[ЭКОВАС]]-ран тухнӑ<ref>[https://m.gazeta.ru/politics/news/2024/01/28/22209643.shtml?utm_source=yxnews&utm_medium=mobile&utm_referrer=https%3A%2F%2Fdzen.ru%2Fnews%2Fstory%2FBurkina-Faso_Mali_iNiger_vyshli_izEHkonomicheskogo_soobshhestva_Zapadnoj_Afriki--ad52dbc7fb298ecf82b6b6e499b26705 Три страны резко оборвали связь с ECOWAS]</ref>. ** [[Финляндири парламент суйлавӗ (2024)|Финляндири парламент суйлавӗ]]<ref>[http://vybor-naroda.rg/vn_exclusive/255673-v-finljandii-neizbezhen-vtoroj-tur-prezidentskih-vyborov.html?utm_source=yxnews&utm_medium=mobile&utm_referrer=https%3A%2F%2Fdzen.ru%2Fnews%2Fsearch%3Ftext%3D В Финляндии неизбежен второй тур президентских выборов]{{Ĕçлемен каçă|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * [[Кӑрлач, 31]] – [[Малайзи]] [[Янг ди-Пертуан Агонг|корольне суйланă]] [[Ибрагим Исмаил|Ибрагим Исмаилӗн]] престолӗнче ларни, татах вӑл [[Джохор|Джохор султанӗ]] пулса тӑнӑ<ref>{{Cite web|url=https://glasnarod.ru/mir/sultan-ibragim-stal-sledujushhim-koroljom-malajzii/|title=Султан Ибрагим стал следующим королём Малайзии|lang=ru-RU|first=|last=|website=Интернет-газета «Глас Народа»|date=2023-10-27|access-date=2024-01-13}}</ref>. === Нарӑс === * [[Нарӑс, 2]] – [[Бишкек]] [[Ӑшӑэлектроцентраль|ӐЭЦ]]ĕнчи шултра авари<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240202/kirgiziya-1924943848.html|title=Число пострадавших при аварии на ТЭЦ Бишкека возросло до пяти|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=20240202T0734|access-date=2024-02-05}}</ref>. * [[Нарӑс, 3]] – Тапнине пула [[Лисичанск]]ри ([[ЛХР]] — аннексиленĕ [[Луганск облаҫӗ]]) пекарня ишӗлсе аннӑ, 28 ҫын вилнĕ<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240204/lisichansk-1925337904.html|title=В Лисичанске завершили поисковую операцию|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=20240204T1633|access-date=2024-02-05}}</ref>. * [[Нарӑс, 4]] – [[Сальвадорти пӗтӗм суйлавӗ (2024)|Сальвадорти пӗтӗм суйлавӗ]]. * [[Нарӑс, 7]] – [[Азербайджан]]ти черетсӗр [[Азербайджанти президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/clle3dl9zy9o|title=В Азербайджане проходят очередные внеочередные выборы|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-02-07|access-date=2024-02-07}}</ref>. Хальхи президент [[Алиев Ильхам|Ильхам Алиев]] çӗнетсе суйланӑ пиллӗкмӗш срок ҫине, уншӑн 92,12% сасӑлакан ҫынсем сасӑ панӑ<ref>{{Cite web|url=https://apnews.com/article/azerbaijan-election-ilham-aliyev-39a3b0811de492afdcc96e2f17b6f797|title=Azerbaijan's Aliyev appears headed to a landslide win in election called after retaking Karabakh|lang=en|website=AP News|date=2024-02-07|access-date=2024-02-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240211/vybory-1926712011.html|title=Алиев победил на президентских выборах в Азербайджане|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=2024-02-11|access-date=2024-02-11}}</ref>. * [[Нарӑс, 8]]  ** [[Пакистан]]ти [[Пакистанри парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.dawn.com/news/1785760|title=President, ECP agree on holding elections on February 8|lang=en|first=|last=|website=DAWN.COM|date=2023-11-02|access-date=2024-01-13|archive-date=2024-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20240112120521/https://www.dawn.com/news/1785760|url-status=live}}</ref>. Никамран пӑхӑнман политиксен нумайрахӑшӗ — "Тӗрӗслӗхшӗн юхӑм" чарнӑ политика партийӗн хутшӑнаканӗсем Наци ассамблейӗнчи вырӑнсен чылайӑшӗ илнӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.ft.com/content/35a6dd5b-2924-40ad-a650-004ec6379e00|title=Imran Khan loyalists win shock victory in Pakistan election|website=www.ft.com|access-date=2024-02-11}}</ref>. ** Иртнӗ [[Бразили]] президенчӗ Жаир Болсонарӑва патшалӑх пӑтӑрмахӗ тума хӑтланнӑшӑн айӑплама арестленӗ<ref>{{Cite web|url=https://t.me/rian_ru/230726|title=РИА Новости|website=Telegram|access-date=2024-02-11}}</ref>. * [[Нарӑс, 10]] – [[Венгри]] президенчӗ [[Новак Каталин|Каталин Новак]] ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑ<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/19954637|title=Президент Венгрии подала в отставку|website=TACC|access-date=2024-02-11}}</ref>. * [[Нарӑс, 11]] – [[Финлянди]] президент суйлавӗн иккӗмӗш пайӗ<ref>{{Cite news|title=Финляндии предстоит второй тур президентских выборов|url=https://www.svoboda.org/a/finlyandii-predstoit-vtoroy-tur-prezidentskih-vyborov-/32795413.html|website=Радио Свобода|date=2024-01-28|access-date=2024-02-05|lang=ru}}</ref>. * [[Нарӑс, 12]]—[[Нарӑс, 18|18]] – [[Европа кӗрешӳ чемпионачӗ (2024)|Европа кӗрешӳ чемпионачӗ]] пулнӑ ([[Бухарест]], [[Румыни]])<ref>{{Cite web|url=https://uww.org/event/seniors-european-championships/results|title=Seniors european championships|lang=en|website=uww.org|access-date=2024-02-05}}</ref>. * [[Нарӑс, 14]] – [[Индонези]]ри [[Индонезири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]. * [[Нарӑс, 15]] – [[Белгород]]а [[2024 ҫулхи нарӑсӑн 15-мӗшӗнчи Белгорода персе тӑни|персе тăни]]. 7 ҫын вилнӗ, 20 ҫын аманнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/c89n5w2l1yyo|title=Белгород подвергся обстрелу, погибли семь человек, в том числе ребёнок. Что известно|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-02-15|access-date=2024-02-15}}</ref>. * [[Нарӑс, 16]] – [[ЯНАО]]-н [[Харп (хула евӗр посёлок)|Харп]] тӗрминчи Раҫҫей оппозиционерӗ [[Навальный Алексей Анатольевич|Алексей Навальный]] вилчӗ. * [[Нарӑс, 17]] – [[Украина хӗҫпӑшаллӑ вӑйӗсем|УХВ]] [[Авдеевка|Авдеевкӑран]] [[Авдеевка ҫапӑҫӑвӗ (2022—2024)|тухнӑ]]<ref>{{Cite news|title=Ukrainian forces withdraw from Avdiivka to avoid encirclement, army chief says|first=Shaun|last=Walker|url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/16/ukrainian-forces-give-up-some-positions-in-avdiivka-as-russian-assault-continues|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2024-02-17|access-date=2024-02-17|lang=en-GB}}</ref>. * [[Нарӑс, 22]] – [[Nova-C]] лартмалли модуль [[АПШ]]-н [[Intuitive Machines]] компани пӗрремӗш коммерци аппарачӗ [[Уйӑх (Ҫӗр ҫулташӗ)|Уйӑхра]] анса ларнӑ<ref>{{Cite news|title=Odysseus spacecraft lands on the moon as Nasa hails ‘giant leap forward’ – as it happened|first=|last=|url=https://www.theguardian.com/science/live/2024/feb/22/nasa-odysseus-moon-landing-intuitive-machines|website=the Guardian|id=0261-3077|date=2024-02-23|access-date=2024-02-25|lang=en-GB}}</ref>. * [[Нарӑс, 23]] – [[Эрмени]], [[де-факто]], хӑйӗн [[Коллективлӗ хӑрушсӑрлӑх килӗшӗвӗн йӗркелӗвӗ|КХКЙран]] хутшӑннине чарнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/6532171|title=Секретариат ОДКБ не получал заявлений от Армении о приостановке членства|lang=ru|website=Коммерсантъ|date=2024-02-23|access-date=2024-03-01}}</ref>. * [[Нарӑс, 25]] – [[Беларуҫ]]ри [[Беларуçри парламентр суйлавӗ (2024)|пӗтӗм сасӑлани кунӗ]]<ref>{{Cite web|url=https://rec.gov.by/ru/election-schedule-ru/view/elections-2024-edg#:~:text=%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%BD%20%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8%D0%B9%20%D0%BF%D0%BE,%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%2025%20%D1%84%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8F%202024%20%D0%B3.|title=Календарь выборов и референдумов {{!}} Русская версия|website=rec.gov.by|access-date=2023-12-26|archive-date=2023-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20231227181659/https://rec.gov.by/ru/election-schedule-ru/view/elections-2024-edg#:~:text=%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%BD%20%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8%D0%B9%20%D0%BF%D0%BE,%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%2025%20%D1%84%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8F%202024%20%D0%B3.|url-status=live}}</ref>. * [[Нарӑс, 26]] – [[Венгри]]ри [[Венгрири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240223/prezident-1929155145.html|title=Выборы нового президента Венгрии пройдут 26 февраля|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=2024-02-23|access-date=2024-02-26}}</ref>. [[Шуйок Тамаш|Тамаш Шуйок]]а суйланă<ref>{{Cite web|url=https://magyarnemzet.hu/belfold/2024/02/hamarosan-megvalasztja-az-orszaggyules-az-uj-koztarasagi-elnokot-kovesse-nalunk-eloben|title=Megválasztották Sulyok Tamást köztársasági elnöknek|lang=hu|first=|last=|website=Magyar Nemzet|date=2024-02-26|access-date=2024-03-01}}</ref>. * [[Нарӑс, 29]] – [[Израиль–ХАМАС вӑрҫи]]: [[Газа|Газӑри]] вӑрҫлакан [[Израиль хӳтӗленӳ вӑйӗсем]] [[гуманитарлӑ конвоя атака]] тунӑ. Атакӑна пула 100 ытла [[Палестина]] ҫыннисем вилнӗ. Палестина ҫухату тӳсӗвӗсем 30 пинччен ӳснӗ<ref>{{Cite web |date=2024-02-29 |title=More than 100 killed as Israeli troops open fire on Gazans crowded around aid convoy |url=https://www.nbcnews.com/news/world/israel-hamas-war-aid-convoy-gaza-city-dead-idf-opened-fire-rcna141195 |access-date=2024-02-29 |publisher=NBC News |language=en |archive-date=February 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240229215024/https://www.nbcnews.com/news/world/israel-hamas-war-aid-convoy-gaza-city-dead-idf-opened-fire-rcna141195 |url-status=live }}</ref>. === Пуш === * [[Пуш, 1]]: ** [[Казахстан]] [[Казахстан вӑхӑчӗ|хӑйӗн]] пур территоринче пӗр сехет зонине йышӑннӑ (ӗлӗкхи икӗ пулнӑ)<ref>{{Cite web|url=https://www.nur.kz/society/2063623-vremya-pereveli-na-chas-nazad-v-kazahstane/?|title=Время перевели на час назад в Казахстане|lang=ru|website=www.nur.kz|date=2024-02-29|access-date=2024-03-01}}</ref>. ** [[Иран]]ти [[Иранти парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]. ** [[Бразили]]ри шыв инкекӗ. 40 ҫын яхӑн вилнӗ<ref>[https://t.me/MIR24MOLDOVA/3214 Telegram: Contact @MIR24MOLDOVA]</ref>. ** [[Мускав]]ӑн [[Борисово масарӗ]]нчи [[Навальный Алексей Анатольевич|Алексей Навальный]] пытарӑвӗ пулнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/01/03/2024/65e1d3649a79474fb1498546|title=Алексея Навального похоронили в Москве|lang=ru|website=РБК|date=2024-03-01|access-date=2024-03-01}}</ref>. * [[Пуш, 7]] – Юлашки [[Скандинави]]ри ҫӗр-шыв, [[Швеци]], [[НАТО]]-на кӗнӗ<ref>{{cite web |title=Sweden officially joins NATO |url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_223446.htm |access-date=7 March 2024 |date=7 March 2024 |publisher=NATO |archive-date=March 31, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240331212531/https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_223446.htm |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Sweden finally joins Nato after nearly two-year wait |url=https://www.theguardian.com/world/2024/mar/07/sweden-joins-nato-after-ratification-hungary-drops-opposition |access-date=7 March 2024 |date=7 March 2024 |work=The Guardian |archive-date=June 9, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609045522/https://www.theguardian.com/world/2024/mar/07/sweden-joins-nato-after-ratification-hungary-drops-opposition |url-status=live }}</ref>. * [[Пуш, 10]] – [[Португалири парламент суйлавӗ (2024)|Португалири парламент суйлавӗ]]: [[Демократиллӗ альянс (Португали, 2024)|Демократиллӗ альянс]] нумайрахӑш вырӑнсене илет, тата сахалрахӑш ертсе пырӑвӗ йӗркелет. [[Социалист партийӗ (Португали)|Социалист партийӗ]] вырӑнсене пӗтет, сылтӑм парти [[Chega]] нумай вырӑнсене илет<ref>{{Cite web |date=2024-03-10 |title=Portugal election sees above-average turnout in very tight contest |url=https://www.politico.eu/article/portugual-election-above-average-participation/ |access-date=2024-03-10 |website=Politico |language=en |archive-date=March 10, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310154709/https://www.politico.eu/article/portugual-election-above-average-participation/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Vock |first=Ido |date=21 March 2024 |title=Luís Montenegro: Centre-right leader invited to form minority government |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-68622683 |archive-url=https://archive.today/20240321051720/https://www.bbc.com/news/world-europe-68622683 |archive-date=21 March 2024 |access-date=21 March 2024 |publisher=BBC News |language=en}}</ref>. * [[Пуш, 11]] – [[Гаити]]: [[Гаити премьер-министрӗ|премьер-министр]] ӗҫне вӑхӑтлӑ тӑваканӗ [[Анри Ариэль]] ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑ, мӗншӗн тесен ҫӗр-шывра [[Гаити кризисӗ (2018–халлӗхе)|бандит кризисӗ]] [[Гаитири бандит вӑрҫи|пуҫланнӑ]]<ref>{{Cite news |date=2024-03-12 |title=Haiti's prime minister Ariel Henry resigns as law and order collapses |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68541349 |access-date=2024-03-13 |language=en-GB |archive-date=March 13, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313111145/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68541349 |url-status=live }}</ref>. * [[Пуш, 13]] – [[Европа Пӗрлешӗвӗ]] [[хайлавлӑ ӑс-тӑн акчӗ]] йышӑннӑ. Ку пӗрремӗш [[хайлавлӑ ӑс-тӑн]]а ертсе пыракан хут<ref>{{cite web |title=World's first major act to regulate AI passed by European lawmakers |url=https://www.cnbc.com/2024/03/13/european-lawmakers-endorse-worlds-first-major-act-to-regulate-ai.html |access-date=13 March 2024 |date=14 March 2024 |publisher=CNBC |archive-date=March 13, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313120308/https://www.cnbc.com/2024/03/13/european-lawmakers-endorse-worlds-first-major-act-to-regulate-ai.html |url-status=live }}</ref>. * [[Пуш, 15]]–[[Пуш, 17|17]] – [[Раҫҫейри прзидент суйлавӗ (2024)|Раҫҫейри президент суйлавӗ]]: [[Путин Владимир Владимирович|Владимир Путин]] пиллӗкмӗш хут президент ӗҫне суйланӑ<ref>{{cite web|title=Putin wins Russia election in landslide with no serious competition|url=https://www.reuters.com/world/europe/russias-presidential-vote-starts-final-day-with-accusations-kyiv-sabotage-2024-03-17/|access-date=18 March 2024|date=18 March 2024|publisher=[[Reuters]]}}</ref>. * [[Пуш, 22]] – [[Ислам патшалӑхӗ – Хорасан вилаячӗ|Террористсем]] [[Мускав облаҫӗ]]н [[Красногорск (Мускав облаҫӗ)|Красногорск]]ри "Крокус Сити Холл"а атакӑланӑ. 145 ҫын вилнӗ, 551 аманнӑ<ref>{{Cite web |date=March 29, 2024 |title=Death toll from concert hall attack in Russia's Moscow region rises to 144 |publisher=Anadolu Agency |url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/death-toll-from-concert-hall-attack-in-russia-s-moscow-region-rises-to-144/3178519 |access-date=29 March 2024 |archive-date=30 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330062453/https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/death-toll-from-concert-hall-attack-in-russia-s-moscow-region-rises-to-144/3178519 |url-status=live }}</ref>. * [[Пуш, 25]] – [[ПНО Хӑрушсӑрлӑх Канашӗ]] [[Газа вӑрҫи]]нче "пени чарма" тата "тыткӑнти ҫынсене ирӗклетме" хутне йышӑннӑ<ref>{{cite web |title=UN Security Council resolution calls for Gaza ceasefire |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-68658415 |access-date=25 March 2024 |date=25 March 2024 |publisher=BBC News |archive-date=March 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240325151053/https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-68658415 |url-status=live }}</ref>. * [[Пуш, 30]]: ** [[Шенген зони]]не шыв тата сывлӑш ҫулӗсем тӑрӑх [[Румыни]]пе [[Болгари]] пӗрлешнӗ<ref>{{cite web|date=30 March 2024|title=Bulgaria and Romania join the Schengen area|url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_24_1722|access-date=30 March 2024|publisher=European Commission|archive-date=March 30, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240330150353/https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_24_1722|url-status=live}}</ref>. ** [[Турци]]ри вырӑн суйлавӗ<ref>{{Cite news |author1=Scott McLean |author2=Mohammed Tawfeeq |author3=Nadeen Ebrahim |date=2024-04-01 |title=Turkey's Erdogan dealt major election blow as opposition party wins big cities |url=https://www.cnn.com/2024/04/01/middleeast/turkey-local-election-blow-erdogan-opposition-mime-intl/index.html |access-date=2024-04-01 |publisher=CNN |language=en |archive-date=August 7, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240807103050/https://www.cnn.com/2024/04/01/middleeast/turkey-local-election-blow-erdogan-opposition-mime-intl/index.html |url-status=live }}</ref>. === Ака === * [[Ака, 1]] – [[Израиль]] [[Дамаск]]ри [[Иран]]ӑн элчӗлӗхне [[Дамаскри Иран элчӗлӗхне Израиль авиаҫапӑвӗ|авиаҫапу]] тунӑ, 16 ҫын вилнӗ<ref name="cghs2">{{Cite web |date=3 April 2024 |title=Woman and her son among 16 people killed in Israeli raid on building attached to Iranian embassy |url=https://www.syriahr.com/en/330101/ |access-date=2024-04-14 |publisher=Syrian Observatory For Human Rights |archive-date=April 3, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403193442/https://www.syriahr.com/en/330101/ |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 3]] – [[Тайвань|Тайванӗн]] тухӑҫ хӗрринче 7,4 магнитудӑллӑ [[Хуалянь ҫӗр чӗтрени (2024)|ҫӗр чӗтрени]] пулнӑ, унран цунами [[Япони]]н [[Окинава префектури]]ччен ҫитнӗ<ref>{{Cite web |date=2 April 2024 |title=Taiwan 7.7 magnitude earthquake sparks tsunami warning in Japan |url=https://www.theguardian.com/world/2024/apr/03/taiwan-earthquake-magnitude-tsunami-warning-japan-okinawa |access-date=3 April 2024 |website=The Guardian |archive-date=April 3, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403005317/https://www.theguardian.com/world/2024/apr/03/taiwan-earthquake-magnitude-tsunami-warning-japan-okinawa |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 4]] – [[Кувейт]]ри [[Кувейтри парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]. [[Наци ассамблейӗ (Кувейт)|Наци ассамблейӗнчи]] оппозици нумайрахӑш вырӑнсем илнӗ<ref name="ajresult">{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/5/few-changes-after-kuwait-holds-first-parliamentary-election-under-new-emir |title=Few changes after Kuwait holds first parliamentary election under new emir |publisher=Al Jazeera English |date=5 April 2024 |access-date=April 12, 2024 |archive-date=April 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240411170642/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/5/few-changes-after-kuwait-holds-first-parliamentary-election-under-new-emir |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 5]] – [[Эквадор]] полицийӗ [[Кито|Китӑри]] [[Мексика]] [[Эквадорти Мексика элчӗлӗхне тапӑнни (2024)|элчӗлӗхне тапӑннӑ]]. Полици Эквадорӑн иртнӗ вице-президентне [[Глас Хорхе|Хорхе Гласа]] арестленӗ, вӑл Мексика политика хӳтӗлӗхӗ илмеллеччӗ. Кун пек тапӑннисем [[Дипломатиллӗ ҫыхӑну Вена конвенцийӗ]] йӗркене пӑснӑран Мексикӑпа [[Никарагуа]] Эквадорпа дипломатиллӗ ҫыхӑну пӗтерсе татнӑ<ref>{{Cite web |last=Vélez |first=Roger |title=México rompe relaciones diplomáticas con Ecuador, tras irrupción policial en Embajada México rompe relaciones diplomáticas con Ecuador |url=https://www.primicias.ec/noticias/politica/mexico-policia-ecuador-roberto-canseco-embajada/ |access-date=6 April 2024 |website=Primicias |date=6 April 2024 |language=es |archive-date=April 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240406045205/https://www.primicias.ec/noticias/politica/mexico-policia-ecuador-roberto-canseco-embajada/ |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 6]] – [[Словаки]]ри [[Словакири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: иккӗмӗш хутра [[Пеллегрини Петер]] Словаки президенчӗ суйланӑ<ref>{{Cite web |title=Slovak presidency goes to government candidate |url=https://www.politico.eu/article/slovak-presidential-election-second-round/ |date=6 April 2024 |website=Politico |access-date=April 6, 2024 |archive-date=August 18, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240818233128/https://www.politico.eu/article/slovak-presidential-election-second-round/ |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 8]] – [[Ҫурҫӗр Америка|Ҫурҫӗр Америкӑра]] [[Хӗвел тӗттӗмленни (2024 акан 8)|Хӗвел тӗттӗмленнине]] курма пулнӑ<ref>{{citation |title=Where & When |url=https://science.nasa.gov/eclipses/future-eclipses/eclipse-2024/where-when/ |date=2024-04-06 |publisher=NASA |language=en |access-date=April 8, 2024 |archive-date=April 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240408053255/https://science.nasa.gov/eclipses/future-eclipses/eclipse-2024/where-when/ |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 9]] – [[Варадкар Лео|Лео Варадкар]] ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑ хыҫҫӑн [[Фине Гэл]] пуҫлӑхӗ [[Харрис Саймон|Саймон Харрис]] [[Ирланди]]н чи ҫамрӑк [[Тишек]]ӗ пулса тӑнӑ. Вӑл [[Дойл Эрен]] сасӑлавӗнче 69 сасӑсене хирӗҫ 88 сасӑсемпе суйланӑ тата [[Ирланди президенчӗ]] [[Хиггинс Майкл|Майкл Д. Хиггинс]] йышӑну тӑрӑх ӗҫе лартнӑ<ref>{{cite news|url=https://www.rte.ie/news/politics/2024/0409/1442464-harris-politics/|title=Simon Harris formally appointed Taoiseach after Dáil vote|publisher=RTÉ News|date=9 April 2024|access-date=April 11, 2024|archive-date=April 9, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240409130013/https://www.rte.ie/news/politics/2024/0409/1442464-harris-politics/|url-status=live}}</ref>. * [[Ака, 10]] – [[Кӑнтӑр Корей]]ри [[Кӑнтӑр Корейри парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[Демократиллӗ парти (Кӑнтӑр Корей, 2015)|Демократиллӗ партипе]] [[Корейӗн демократиллӗ альянсӗ|Демократиллӗ альянс]] 176 вырӑнсене ҫӗнтернӗ, анчах [[Халӑх вӑйӗ партийӗ (Кӑнтӑр Корей)|Халӑх вӑйӗпе]] [[Халӑх пуласлӑхӗ партийӗ|Халӑх пуласлӑхӗ]] (ӑҫта [[Кӑнтӑр Корей президенчӗ|президент]] [[Юн Сок Ёль]]) 108 вырӑнсене кӑна ҫӗнтернӗ<ref>{{cite news|url=https://www.csis.org/analysis/south-koreas-2024-general-election-results-and-implications/|title=South Korea's 2024 General Election: Results and Implications|publisher=CSIS|date=10 April 2024|access-date=April 13, 2024|archive-date=April 13, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240413000539/https://www.csis.org/analysis/south-koreas-2024-general-election-results-and-implications|url-status=live}}</ref>. * [[Ака, 13]] – [[Израиль|Израиле]] хирӗҫ [[Иран]]ӑн [[Израиле хирӗҫ Иранӑн ракет авиаҫапӑвӗсем (2024 Ака)|ракет ҫапнисем]]<ref>{{Cite web |last=Harris |first=Chris |date=2024-04-13 |title=Iran launches wave of drone attacks at Israel: report |url=https://nypost.com/2024/04/13/world-news/iran-launches-wave-of-drone-attacks-at-israel-report/ |access-date=2024-04-13 |website=New York Post |archive-date=August 18, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240818233029/https://nypost.com/2024/04/13/world-news/iran-launches-wave-of-drone-attacks-at-israel-report/ |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 16]] – [[Перс кӳлмекӗ]]нчи [[Перс кӳлмекӗнчи ҫӗр-шывсене шыв илни (2024)|ҫӗр-шывсене шыв илни]]. [[Ҫывӑх Тухӑҫ]]ра 32 яхӑн ҫын вилнӗ<ref>{{cite news|title=Dubai airport chaos as UAE and Oman reel from deadly storms|date=16 April 2024|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68831408|access-date=April 20, 2024|archive-date=April 17, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240417001907/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68831408|url-status=live}}</ref>. * [[Ака, 17]] ** [[Соломон утравӗсем|Соломон утравӗсенчи]] [[Соломон утравӗсенчи парламент суйлавӗ (2024)| парламент суйлавӗ]]: [[Пурлӑх, пӗрлӗх тата тивӗҫлӗх партийӗ|ППТ]] партийӗ нумайрахӑш вырӑнсене ҫӗнтернӗ<ref>{{Cite web |title=Solomon Islands pro-China PM Manasseh Sogavare fails to secure majority |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/24/solomon-islands-pro-china-pm-manasseh-sogavare-fails-to-secure-majority |access-date=2024-04-25 |publisher=Al Jazeera English |language=en |archive-date=April 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240424070504/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/24/solomon-islands-pro-china-pm-manasseh-sogavare-fails-to-secure-majority |url-status=live }}</ref>. ** [[Хорватири парламент суйлавӗ (2024)|Хорватири парламент суйлавӗ]]: [[Хорват демократиллӗ пӗрлешӗвӗ]] нумайрахӑш вырӑнсене ҫӗнтернӗ<ref>{{Cite news |last1=Henley |first1=Jon |date=2024-04-18 |title=Political uncertainty in Croatia as ruling party wins most seats but no majority |url=https://www.theguardian.com/world/2024/apr/18/croatia-election-results-hdz-democratic-union-pm-andrej-plenkovic-without-majority-sdp-homeland-movement |access-date=2024-04-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=April 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240422190025/https://www.theguardian.com/world/2024/apr/18/croatia-election-results-hdz-democratic-union-pm-andrej-plenkovic-without-majority-sdp-homeland-movement |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 19]] – [[Иран]]а хирӗҫ [[Израль|Израилӗн]] [[Ирана хирӗҫ Израилӗн авиаҫапӑвӗсем (2024 Ака)|авиаҫапӑвӗсем]]<ref>{{cite news |last1=Alkhshali |first1=Hamdi |title=Isfahan, Iran: Explosions Hear, Reports Say |url=https://www.cnn.com/2024/04/18/middleeast/isfahan-iran-explosion-intl-hnk |access-date=19 April 2024 |agency=CNN |archive-date=April 19, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240419021802/https://www.cnn.com/2024/04/18/middleeast/isfahan-iran-explosion-intl-hnk |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 25]] – [[Гаити]]н премьер-министрӗ ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑран патшалӑх пуҫлӑхӗн ӗҫӗсем [[Транзитлӗ президентлӗ канаш]] аллине килнӗ<ref name="sworn in">{{cite news |last=Robenson |first=Geffrard |date=2024-04-25 |title=Les membres du Conseil présidentiel de transition ont prêté serment, tôt jeudi 25 avril 2024, au Palais national |url=https://lenouvelliste.com/article/247858/les-membres-du-conseil-presidentiel-de-transition-ont-prete-serment-tot-jeudi-25-avril-2024-au-palais-national |newspaper=Le Nouvelliste |language=fr |access-date=April 27, 2024 |archive-date=April 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240426122820/https://lenouvelliste.com/article/247858/les-membres-du-conseil-presidentiel-de-transition-ont-prete-serment-tot-jeudi-25-avril-2024-au-palais-national |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 29]] ** [[Бразили]]н [[Риу-Гранди-ду-Сул]] штатӗнчи шыв илни<ref>{{Cite news |date=2024-05-01 |title=Brazil floods: Residents stranded on rooftops in Rio Grande do Sul |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68935249 |access-date=2024-05-09 |publisher=[[BBC News]] |language=en-GB |archive-date=May 9, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509013527/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68935249 |url-status=live }}</ref>. ** Нумай ҫумӑрсем ҫунӑран Кенипе Танзанире шыв илнине пула 488 ҫын вилнӗ, 503 000 ҫын куҫса кайтарнӑ<ref>{{Cite news |date=2024-04-29 |title=Kenya flooding: Around 50 killed in villages near Mai Mahiu town |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-68896456 |access-date=2024-05-10 |publisher=[[BBC News]] |language=en-GB |archive-date=April 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240429100348/https://www.bbc.com/news/world-africa-68896456 |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 30]] – [[Мӑн Ҫиччӗлӗх]] ҫӗр-шывӗсем 2030–2035 ҫулсем патне [[кӑмрӑк энергетики]]не усӑ курма чарма килӗшнӗ<ref>{{cite news |title=STATEMENT: G7 Leaders Agree to Shut Down Coal Plants |url=https://www.wri.org/news/statement-g7-leaders-agree-shut-down-coal-plants |date=30 April 2024 |access-date=8 May 2024 |publisher=World Resources Institute |archive-date=May 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240508145930/https://www.wri.org/news/statement-g7-leaders-agree-shut-down-coal-plants |url-status=live }}</ref>. === Ҫу === * [[Ҫу, 5]] – [[Панама|Панамӑри]] [[Панамӑри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Мулино Хосе Рауль|Хосе Рауль Мулино]] [[Панама президенчӗ|президент]] пулса тӑнӑ<ref>{{cite news|title=Panama's Mulino wins presidency with support from convicted former leader|url=https://www.reuters.com/world/americas/panamanians-vote-crowded-field-presidential-contenders-2024-05-05/|publisher=[[Reuters]]|date=May 5, 2024|author1=Valentine Hilaire |author2=Elida Moreno|access-date=6 May 2024|archive-date=6 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240506023850/https://www.reuters.com/world/americas/panamanians-vote-crowded-field-presidential-contenders-2024-05-05/|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫу, 6]] – [[Чад]]ри [[Чадри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Деби Махамат|Махамат Деби]] президент пулса тӑнӑ, унӑн ашшӗ [[Деби Идрисс|Идрисс Деби]] вырӑнне<ref>{{Cite web |date=2024-05-10 |title=Présidentielle au Tchad: premières réactions au lendemain de la victoire annoncée de Mahamat Idriss Déby |url=https://fr.news.yahoo.com/pr%C3%A9sidentielle-au-tchad-premi%C3%A8res-r%C3%A9actions-063040754.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240510080527/https://fr.news.yahoo.com/pr%C3%A9sidentielle-au-tchad-premi%C3%A8res-r%C3%A9actions-063040754.html |archive-date=10 May 2024 |access-date=2024-05-10 |website=Yahoo News |language=fr-FR}}</ref>. * [[Ҫу, 7]]–[[Ҫу, 11|11]] – [[Еврокурни]] [[Еврокурни-2024|2024]]: Юрӑ ӑмӑртӑвӗ [[Швеци]]н [[Мальмё]] хулинче пулнӑ<ref>{{Cite web |date=2023-07-07 |title=Malmö will host the 68th Eurovision Song Contest in May 2024 |url=https://eurovision.tv/story/malmo-will-host-68th-eurovision-song-contest-may-2024 |access-date=2023-07-07 |website=Eurovision.tv |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |archive-date=July 7, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230707133201/https://eurovision.tv/story/malmo-will-host-68th-eurovision-song-contest-may-2024 |url-status=live }}</ref>, швед юрӑҫӗ [[Nemo (юрӑҫ)|Немо]] "[[The Code (Nemo юрри)|The Code]]" юрӑпа ҫӗнтернӗ<ref>{{Cite web |date=2024-05-11 |title=Eurovision: Switzerland wins 2024 song contest |url=https://www.dw.com/en/eurovision-switzerland-wins-2024-song-contest/a-69054565 |access-date=2024-05-12 |publisher=[[Deutsche Welle]] |archive-date=September 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240905021036/https://www.dw.com/en/eurovision-switzerland-wins-2024-song-contest/a-69054565 |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫу, 8]] – [[Ҫурҫӗр Македони]]ри суйлавра сылтӑм парти [[Шал Македони революциллӗ йӗркелӗвӗ — Македонин халӑх пӗрлешӗвӗ демократиллӗ партийӗ|ВМРО-ДПМНЕ]] [[Ҫурҫӗр Македонири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗнче]] ҫӗнтернӗ. Унӑн президенте кандидат [[Силяновская-Давкова Гордана|Гордана Сильяновска-Давкова]] [[Ҫурҫӗр Македонири президент суйлавӗ (2024)|иккӗмӗш турта]] Ҫурҫӗр Македонин пӗрремӗш хӗрарӑм президент пулса тӑнӑ<ref name="apwoman">{{Cite web |date=9 May 2024 |title=North Macedonia elects first woman president as center-left incumbents suffer historic losses |url=https://apnews.com/article/north-macedonia-election-corruption-european-union-bulgaria-ac12182171ed7d46f160feeb469c7aa4 |access-date=9 May 2024 |publisher=Associated Press |language=en |archive-date=9 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509011558/https://apnews.com/article/north-macedonia-election-corruption-european-union-bulgaria-ac12182171ed7d46f160feeb469c7aa4 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=8 May 2024 |title=Претседателски и парламентарни избори 2024 – 8 May 2024 |url=https://rezultati.sec.mk/mk/parl/r |publisher=Државна Изборна Комисија |language=mk}}</ref>. * [[Ҫу, 10]] – [[ПНО|Пӗрлешнӗ Нацисен Организацийӗн]] [[ПНО Тӗп Ассамблейӗ|Тӗп Ассамблейӗн]] [[ПНО Тӗп Ассамблейӗн резолюцийӗ ES-10/23|резолюцийӗ]] тӑрӑх [[Палестина Патшалӑхӗ]] [[ПНО пайташ патшалӑхӗсем]] хушшинче алфавит йӗрки тӑрӑх лартма пултарать. Ку йышӑну ПНО-н Тӗп Ассамблейӗн сессинче 2024 авӑнӑн 10-мшӗнче вӑя кӗрет<ref>{{Cite news |date=2024-05-10 |title=UN general assembly calls on Security Council to admit Palestine as member |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68983650 |access-date=2024-05-10 |language=en-GB |archive-date=May 10, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240510184728/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68983650 |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫу, 15]] ** [[2004]] ҫултанпа [[Сингапур]] [[Сингапур премьер-министрӗ|премьер-министрӗ]] [[Ли Сянь Лун]] ӗлӗкхи премьер-министр [[Вонг Лоуренс|Лоуренс Вонг]] вырӑнне премьер-министр пулса тӑнӑ, пулас [[2025]] ҫулта пӗтӗм пӗрлехи суйлав валли<ref>{{cite news |last=Kok |first=Xinghui |date=15 May 2024 |title=Singapore to inaugurate new PM as Lee makes way after 20 years in charge |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/singapore-inaugurate-new-pm-lee-makes-way-after-20-years-charge-2024-05-15/ |access-date=16 May 2024 |publisher=[[Reuters]]}}</ref>. ** [[Гандлова|Гандловӑра]] [[Словаки]] [[Словаки премьер-министрӗ|премьер-министрӗ]] [[Фицо Роберт|Роберт Фицӑна]] [[Роберт Фицӑна вӗлерме тапӑнни|пертернӗ]], ӑна хӑвӑрт госпитализациленӗ<ref>{{Cite web |date=2024-05-15 |title=Slovak Prime Minister Robert Fico shot in head and chest, reports say |url=https://www.politico.eu/article/slovakia-prime-minister-robert-fico-shot-head-chest/ |access-date=2024-05-15 |website=Politico |language=en-GB |archive-date=May 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240515171305/https://www.politico.eu/article/slovakia-prime-minister-robert-fico-shot-head-chest/ |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫу, 19]] ** [[Доминикан Республики]]нчи [[Доминикан Республикинчи президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Абинадер Луи|Луи Абинадер]] иккӗмӗш хут [[Доминикан Республикин президенчӗ|президент]] пулса тӑнӑ<ref>{{cite news|title=Abinader logra un contundente triunfo en las elecciones de República Dominicana y será presidente 4 años más|url=https://www.bbc.com/mundo/articles/c899gzw3pero|date=May 20, 2024|access-date=May 21, 2024|publisher=BBC|language=es|archive-date=May 21, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240521015833/https://www.bbc.com/mundo/articles/c899gzw3pero|url-status=live}}</ref>. ** [[Иран]] [[Иран президенчӗ|президенчӗ]] [[Раиси Ибрахим|Ибрахим Раисипе]] Иран ютҫӗр ӗҫӗсен министрӗ [[Хосейн Амир Абдоллахиян]] тата экипажӑн урӑх ҫичӗ пассажир [[вертолёт]] [[Ибрахим Раиси вёртолечӗн аркатса ӳкни|арканнинче]] вилнӗ. Вӗҫекен транспорт [[Азербайджан–Иран чикки]] патӗнче ӳкнӗ<ref>{{Cite web |date=2024-05-20 |title=Iran's President Ebrahim Raisi killed in helicopter crash - state TV |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-middle-east-69035051 |access-date=2024-05-20 |publisher=BBC News |language=en |archive-date=June 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240611022712/https://www.bbc.com/news/live/world-middle-east-69035051 |url-status=live }}</ref>. ** [[Конго Демократиллӗ Республики]]нче патшалӑх пӑтӑрмахӗн хӑтлану. Унӑн пуҫнӑҫласшӑнччӗ [[Маланга Кристиан|Кристиан Маланга]] каланине пула [[Киншаса|Киншасӑра]] протестсем пуҫланчӗҫ<ref>{{Cite web |title=Three reported killed as DR Congo military averts 'attempted coup' |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/5/19/three-reported-killed-as-dr-congo-military-averts-attempted-coup |access-date=2024-05-20 |publisher=Al Jazeera English |language=en |archive-date=May 19, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240519131303/https://www.aljazeera.com/news/2024/5/19/three-reported-killed-as-dr-congo-military-averts-attempted-coup |url-status=live }}</ref>. Ертсе пыруллӑ салтакӗсем лару-тӑрӑва тӗрӗслесе тӑнинче тытаҫҫӗ<ref>{{Cite news |date=2024-05-19 |title=Shooting in Kinshasa is a failed coup d'état, says Congolese army |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/05/19/shooting-in-kinshasa-is-a-failed-coup-d-etat-says-congolese-army_6671940_124.html |access-date=2024-05-20 |work=Le Monde |language=en |archive-date=May 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520044053/https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/05/19/shooting-in-kinshasa-is-a-failed-coup-d-etat-says-congolese-army_6671940_124.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-05-19 |title='Several nationalities' including American and British involved in DRC coup attempt, say officials |url=https://www.voaafrica.com/a/7618509.html |access-date=2024-05-20 |publisher=Voice of America |language=en |archive-date=May 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520044048/https://www.voaafrica.com/a/7618509.html |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫу, 20]] – [[Тӗнчери уголовлӑ суд]]ӑн тӗп прокурорӗ [[Израиль]] [[Израиль премьер-министрӗ|премьер-министрне]] [[Нетаньяху Биньямин|Биньямин Нетаньяхупа]] [[ХАМАС]]ӑн [[Газа секторӗ]]нчи лидерне [[Синвар Яхья|Яхья Синвара]] арестлес тесе ордер кӑларнӑ. Иккӗшӗ те ҫар усал ӗҫӗсем тунӑран ордер пулса тӑнӑ<ref>{{Cite web |date=2024-05-20 |title=ICC prosecutor seeks arrest warrants for Netanyahu and Hamas leaders |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c3ggpe3qj6wo |access-date=2024-05-20 |publisher=BBC News |language=en-GB |archive-date=May 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520113528/https://www.bbc.co.uk/news/articles/c3ggpe3qj6wo |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫу, 24]] ** ПНО-н ҫӳллӗ сучӗ, [[ПНО-н тӗнчери сучӗ]]н йышӑнӑвӗ тӑрӑх [[Рафах]]ри [[Израилӗн хӳтӗлев ҫарӗ]]сен [[Рафаха тапӑну|тапӑнса кайни]] чарӑнмалла<ref>{{Cite web |date=2024-05-24 |title=UN's top court orders Israel to halt military operations in Rafah |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-69055989 |access-date=2024-05-24 |publisher=BBC News |language=en-GB |archive-date=May 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524141516/https://www.bbc.co.uk/news/live/world-69055989 |url-status=live }}</ref>. ** [[Папуа – Ҫӗнӗ Гвиней]]ри пысӑк [[Папуа – Ҫӗнӗ Гвинейӗн ҫӗр шуса анӑвӗ (2024)|ҫӗр шуса аннине]] пула 160 - 2000 ытла ҫын вилнӗ, тата ытлах ҫӗр айне пулса тӑнӑ<ref>{{cite news|title=Death toll in Papua New Guinea climbs to 2,000|url=https://thestreetjournal.org/death-toll-in-papua-new-guinea-climbs-to-2000/|newspaper=The Street Journal|date=27 May 2024|access-date=27 May 2024|archive-date=May 27, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240527144220/https://thestreetjournal.org/death-toll-in-papua-new-guinea-climbs-to-2000/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Dziedzic |first=Stephen |date=2024-05-31 |title='The earth is moving': PNG PM explains why he can't send excavators to site of landslide disaster |url=https://www.abc.net.au/news/2024-05-31/first-look-at-the-png-landslide-site/103920178 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240601132827/https://www.abc.net.au/news/2024-05-31/first-look-at-the-png-landslide-site/103920178 |archive-date=1 June 2024 |access-date=2024-05-31 |publisher=ABC News |language=en-AU}}</ref>. * [[Ҫу, 26]] – [[Литва]]ри [[Литвари президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: Хальхи президент [[Науседа Гитанас|Гитанас Науседа]] иккӗмӗш хут [[Литва президенчӗ]] пулса тӑнӑ<ref>{{Cite web|title=Lithuanian Nauseda calls victory in presidential election|work=Reuters |date=May 26, 2024 |url=https://www.reuters.com/world/europe/lithuanians-vote-presidential-election-overshadowed-by-russia-2024-05-26/|access-date=27 May 2024 |last1=Sytas |first1=Andrius |last2=Sytas |first2=Andrius }}</ref>. * [[Ҫу, 28]] – [[Испани]]пе [[Ирланди]] тата [[Норвеги]] [[Палестина Патшалӑхӗ|Палестина Патшалӑхне]] йышӑннӑ<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cl77drw22qjo|title=Spain, Norway and Ireland recognise Palestinian state|publisher=BBC News|date=28 May 2024|access-date=13 November 2024}}</ref>. * [[Ҫу, 29]] ** [[Кӑнтӑр Африка Республики]]нчи [[Кӑнтӑр Африка Республикинчи парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[Африка Наци Конгресӗ|АНК]] парти хӑй нумайрахӑшне ҫӗнтермен. КАР-н демократиллӗ историнчи ку суйлав, АНК нумайрахӑш илмен чух чи пӗрремӗш пулса тӑнӑ<ref>{{Cite news|date=31 May 2024|title=ANC facing worst result since end of apartheid|url=https://www.bbc.com/news/articles/cjll8nr6962o|publisher=BBC News|access-date=May 31, 2024|archive-date=May 30, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240530005713/https://www.bbc.com/news/articles/cjll8nr6962o|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Harper |first=Paddy |title=Historic losses for ANC open new era in South African politics |url=https://www.africanews.com/2021/11/06/historic-losses-for-anc-open-new-era-in-south-african-politics/ |access-date=2023-08-01 |work=Africanews |language=en |archive-date=1 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230801181438/https://www.africanews.com/2021/11/06/historic-losses-for-anc-open-new-era-in-south-african-politics/ |url-status=live }}</ref>. ** [[Мадагаскар]]ти [[Мадагаскарти парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: Президентӗн [[Радзуэлина Андри|Андри Радзуэлинӑн]] партийӗ [[Ҫамрӑк вирлӗ малагасисем|ҪВМ]] парти Наци Ассамблейӗнчи хӑй нумайрахӑшне 163 вырӑнтан 80 кӑна илсе пӗтнӗ<ref>{{Cite web|title=Madagascar ruling party loses parliament majority|url=https://www.africanews.com/2024/06/12/madagascar-ruling-party-loses-parliament-majority/|access-date=2024-12-05|website=Africanews|date=June 12, 2024 }}</ref>. * [[Ҫу, 30]] – [[АПШ]] ӗлӗкхи [[АПШ президенчӗ|Президенчӗ]] [[Трамп Дональд|Дональд Трампа]] хӑй вӑрттӑн укҫа енӗпе тунӑ судӗнче 34 айӑппа айӑпланӑ. АПШ историнче президент тӗлӗшне кун пек айӑплани пӗрремӗш хут<ref>{{Cite web |title=Donald Trump found guilty in historic New York hush money case |url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/donald-trump-verdict-hush-money-trial-rcna152492 |access-date=2024-05-30 |publisher=NBC News |date=30 May 2024 |language=en |archive-date=June 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629091334/https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/donald-trump-verdict-hush-money-trial-rcna152492 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=What Trump's guilty verdict means for the 2024 election |url=https://www.bbc.com/news/articles/cnll59r891xo |access-date=2024-05-30 |publisher=BBC News |date=May 30, 2024 |language=en-GB |archive-date=July 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720050748/https://www.bbc.com/news/articles/cnll59r891xo |url-status=live }}</ref>. === Ҫӗртме === * [[Ҫӗртме, 3]] – [[Грузи]]ри йышӑннӑ ютҫӗр агенчӗ пирки саккун вӑя кӗнӗ<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240603/gruziya-1950101108.html|title=В Грузии вступил в силу скандальный закон об иноагентах|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=2024-06-03|access-date=2024-06-06|archive-date=2024-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240606183441/https://ria.ru/20240603/gruziya-1950101108.html|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 5]] – "Тинькофф Банк" хӑйӗн ятне "Т-Банк" ҫине улӑштарнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/finances/05/06/2024/6660012c9a7947089a39bb0d|title=Тинькофф Банк поменял название|lang=ru|website=РБК|date=2024-06-05|access-date=2024-06-05|archive-date=2024-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20240605070708/https://www.rbc.ru/finances/05/06/2024/6660012c9a7947089a39bb0d|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 11]]–[[Ҫӗртме, 23|23]] – [[Хусан]]та [[БРИКС Вӑййисем]] пулнӑ. Ку Вӑйӑсенче [[БРИКС]] пӗрлешӳри пайташ ҫӗршывсем кӑна хутшӑнма пултараҫҫӗ<ref>{{Cite web|url=https://rsport.ria.ru/20240411/bars-1939406206.html|title=Барс по кличке Бриксик стал талисманом Игр БРИКС|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости Спорт|date=2024-04-11|access-date=2024-04-11|archive-date=2024-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20240411150939/https://rsport.ria.ru/20240411/bars-1939406206.html|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 12]] – [[Тури Карабах]]ран [[Раҫҫей]] нимеллӗ салтакӗсен тухни вӗҫленӗ<ref>{{Cite web|url=https://rtvi.com/news/rossijskie-mirotvorczy-pokinuli-nagornyj-karabah/|title=Российские миротворцы покинули Нагорный Карабах|lang=ru|website=RTVI|date=2024-06-12|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708184455/https://rtvi.com/news/rossijskie-mirotvorczy-pokinuli-nagornyj-karabah/|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 15]]–[[Ҫӗртме, 16|16]] – [[Швейцари]]ре [[Украина]] тӑнӑҫлӑ конференцийӗ иртнӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/66169d839a79473984e9b4fb|title=Швейцария пригласила Россию на мирную конференцию по Украине|lang=ru|website=РБК|date=2024-04-10|access-date=2024-04-11|archive-date=2024-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20240410172156/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/66169d839a79473984e9b4fb|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 16]] – [[Тан-ҫинчи-Ростов]]ри СИЗОра террористсем ҫынсене тыткӑна илнӗ<ref>{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2024/06/16/spetsnaz-likvidiroval-vseh-zahvatchikov-v-rostovskom-sizo/|title=Спецназ ликвидировал всех захватчиков в ростовском СИЗО|lang=ru|website=Lenta.RU|access-date=2024-06-16|archive-date=2024-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20240616093341/https://lenta.ru/news/2024/06/16/spetsnaz-likvidiroval-vseh-zahvatchikov-v-rostovskom-sizo/|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 23]]: ** [[Севастополь]] ҫийӗнчи [[Украина]] ракечӗ персе антарнӑран 153 ҫын аманнӑ, 4 ҫын вилнӗ<ref>{{Cite web|url=https://ua.krymr.com/a/uchkuivka-krym-viyna-ekspert-sevastopol/33011191.html|title=Кримський невивчений урок війни|lang=uk|website=Крым.Реалии|date=2024-06-26|access-date=2024-09-10|archive-date=2024-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240627095542/https://ua.krymr.com/a/uchkuivka-krym-viyna-ekspert-sevastopol/33011191.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pravda.com.ua/rus/news/2024/06/24/7462243/|title=Работа российской ПВО: оккупанты ввели в Севастополе “режим ЧС”|lang=ru|website=Украинская правда|access-date=2024-06-24|archive-date=2024-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240624165240/https://www.pravda.com.ua/rus/news/2024/06/24/7462243/|url-status=live}}</ref>. ** [[Дагестан]]ти [[Махачкала]]па [[Дербент]]ре [[Синагога|синагогӑсемпе]] [[чиркӳ]]сене тапӑннисем. 22 ҫын вилнӗ, 46 аманнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cl7771zvpj8o|title=Нападения в Махачкале и Дербенте: что известно на данный момент|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-06-23|access-date=2024-06-24|archive-date=2024-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240624164352/https://www.bbc.com/russian/articles/cl7771zvpj8o|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/6682a2959a79476568a468a1|title=Число погибших при терактах в Дагестане возросло до 22|lang=ru|website=РБК|date=2024-07-01|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708022913/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/6682a2959a79476568a468a1|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 25]] – [[Тӗнчери уголовлӑ суд]] [[Шойгу Сергей Кужугетович|Сергей Шойгу]]па [[Герасимов Валерий Васильевич|Герасимов Валерие]] арестлес тесе ордер кӑларнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cy008y2nny1o|title=Международный уголовный суд выдал ордеры на арест Шойгу и Герасимова|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-06-25|access-date=2024-06-26|archive-date=2024-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20240816072624/https://www.bbc.com/russian/articles/cy008y2nny1o|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 26]] – [[Суньига Хуан Хосе|Хуан Хосе Суньига]] [[Боливи]] тӗпкомандӑлавҫи [[Ла-Пас (Боливи)|Ла Паз]] хулинче [[Боливири патшалӑх пӑтӑрмахне тӑрӑшу (2024)|патшалӑх пӑтӑрмахне тума тӑрӑшнӑ]], анчах вӑл анӑҫсӑр пулнӑ<ref>{{Cite web |author1=Tara John |author2=Abel Alvarado |author3=Stefano Pozzebon |date=2024-06-26 |title=Attempted coup in Bolivia fails after president calls on country to mobilize in defense of democracy |url=https://www.cnn.com/2024/06/26/americas/bolivia-coup-attempt-claims-intl-latam/index.html |access-date=2024-06-27 |publisher=CNN |language=en |archive-date=June 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240626212756/https://www.cnn.com/2024/06/26/americas/bolivia-coup-attempt-claims-intl-latam/index.html |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫӗртме, 28]]: ** [[Иран]]ти [[Иранти президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: иккӗмӗш тура [[Пезешкиан Масуд|Масуд Пезешкианпа]] [[Джалили Саид|Саид Джалили]] тухнӑ<ref>[https://www.isna.ir/news/1403040905810/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D9%86%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%DB%B8-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B3-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%AC%D9%84%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%AD%D9%84%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%85 ISNA]</ref><ref>[https://www.iranintl.com/en/202406299085 IranIntl-1], [https://www.iranintl.com/en/liveblog/iran-voting-in-election-runoff-pezeshkian-vs-jalili IranIntl-2]</ref><ref>[https://tejaratnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C-15/920881-%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%87%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%AF Tejarat News]</ref>. ** [[Монголи]]ри [[Монголири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[Монголи халӑх партийӗ]] [[Аслӑ патшалӑх хуралӗ]]нче сахалрахӑш вырӑн илет, ун вырӑнне [[Демократиллӗ парти (Монголи)|Демократиллӗ парти]] вӑй пуҫтарать<ref>{{Cite web|last=Moritsugu|first=Ken|date=2024-07-01|title=Mongolia may return to coalition government after official results confirm setback for ruling party|url=https://apnews.com/article/mongolia-election-coalition-government-b42d1ada84dbbbf52595a015bed35041|access-date=2024-07-02|agency=Associated Press|language=en|archive-date=July 2, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240702112730/https://apnews.com/article/mongolia-election-coalition-government-b42d1ada84dbbbf52595a015bed35041|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫертме, 29]]: ** [[Мавритани]]ри [[Мавританири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: хальхи президент [[Газуани Мухаммед ульд|Мухаммед ульд аш-Шейх аль-Газуани]] иккӗмӗш срока суйланӑ<ref>{{Cite web|title=Mauritanian president comfortably wins re-election|url=https://www.bbc.com/news/articles/c9e9r7k8jdlo|access-date=2024-07-02|work=BBC News|date=July 2024 |archive-date=July 2, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240702112326/https://www.bbc.com/news/articles/c9e9r7k8jdlo|url-status=live}}</ref>. ** [[Нигери]]н [[Борно (штат)|Борно]] штачӗ [[Гвоза]] хулине [[Гвозӑна бомбӑлани (2024)|бомбӑлани]]: 30 ҫын вилнӗ тата 100 ҫын аманнӑ<ref>{{Cite news |last=Marama |first=Ndahi |date=30 June 2024 |title=30 feared dead, 100 injured in Borno as female suicide bombers hit wedding, funeral |url=https://www.vanguardngr.com/2024/06/30-feared-dead-100-injured-in-borno-as-female-suicide-bombers-hit-wedding-funeral/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=30 June 2024 |archive-date=July 4, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240704071211/https://www.vanguardngr.com/2024/06/30-feared-dead-100-injured-in-borno-as-female-suicide-bombers-hit-wedding-funeral/ |url-status=live |newspaper=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 30]] – [[Даниил (Болгари патриархӗ)|Даниил Николова]] [[Болгари]] [[Болгари православлӑ чиркӗвӗ|православлӑ чиркӗвӗн]] 29-мӗш патриархӗ суйланӑ<ref>{{cite web|title=Избран новый Предстоятель Болгарской Православной Церкви|url=http://www.patriarchia.ru/db/text/6141440.html|website=Патриархия.ru|date=2024-06-30}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 30]]–[[Утӑ, 7]] – [[Франци]]ри [[Францири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[сулахайлӑх|сулахай]] «[[Ҫӗнӗ халӑх фрончӗ]]» [[Францин наци пухӑвӗ|Наци пухӑвӗнче]] нумайрахӑш илет, [[Сылтӑмлӑх|сылтӑм]] «[[Наци пӗрлешӗвӗ (Франци)|Наци пӗрлешӗвӗ]]» пӗрремӗш турта нумайрахӑш илнӗ анчах суйлав пӗтӗмлетӗвӗсемпе парламентре ӑна сыхлайман<ref>{{Cite web|url=https://www.lefigaro.fr/politique/dissolution-assemblee-nationale-emmanuel-macron-elysee-coulisses-europennes-20240610|title=Dissolution de l’Assemblée : à l’Élysée, dans les coulisses de la décision surprise d’Emmanuel Macron|lang=fr|website=Le Figaro|date=2024-06-10|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708080242/https://www.lefigaro.fr/politique/dissolution-assemblee-nationale-emmanuel-macron-elysee-coulisses-europennes-20240610|url-status=live}}</ref>. === Утӑ === * [[Утӑ, 1]] — [[Тӑвӑл]]сене пӑхни историнчи 5-мӗш категориллӗ [[Берил тӑвӑлӗ|Берил]] чи малтанхи пулса тӑнӑ, вӑл [[Гренада|Гренадӑн]] [[Карриаку]] утравне аркатнӑ. * [[Утӑ, 3]] — [[Раҫҫей]] [[Европӑри хӑрушсӑрлӑх тата ҫыхӑнтару организацийӗ|ЕХҪО-н]] [[Европӑри хӑрушсӑрлӑх тата ҫыхӑнтару организацийӗ парламент ассамблейи|ПА]] тухнӑ. * [[Утӑ, 4]] — [[Аслӑ Британи]]ри [[Аслӑ Британири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: юлашки 14 ҫулсенчи [[Сэр]] [[Кир Стармер]] пуҫлӑхӗпе [[Лейборист партийӗ (Аслӑ Британи)|Лейборист партийӗ]] влаҫа таврӑннӑ. * [[Утӑ, 5]] — [[Иран]]ти [[Иранти президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗн иккӗмӗш турӗ]]: [[Пезешкиан Масуд|Масуд Пезешкиан]] [[Иран президенчӗ]] пулса тӑнӑ. * [[Утӑ, 8]] — [[Украинӑна Раҫҫей тапӑнса кӗни|Раҫҫей-Украина хирӗҫӗвӗ]]: [[Украина|Украинӑна]] [[2024 ҫулхи утӑн 8-мӗшӗнчи Украинӑна ракетӑллӑ ҫапу|массӑлллӑ ракетӑллӑ атакӑна]] пула 42 ҫын вилнӗ, 170 аманнӑ. * [[Утӑ, 9]]-[[Утӑ, 11|11]] — [[НАТО]]-н [[НАТО-н Вашингтон саммичӗ (2024)|33-мӗш саммичӗ]] [[АПШ]]-ӑн тӗп хулинче [[Вашингтон]]та иртнӗ. * [[Утӑ, 9]] — [[Европа пӗрлешӗвӗ]]н ертсе пырӑвӗ [[Грузи]] [[Европа пӗрлешӗвне Грузи кӗни|кӗнин процесне чарнӑ]]. * [[Утӑ, 12]]: ** [[Мускав облаҫӗ]]нчи [[Коломна]] хули ҫумӗнче [[Коломна ҫумӗнчи SSJ 100 арканӑвӗ|SSJ 100 арканӑвӗ]]: экипажӑн пур виҫӗ пайташӗ вилнӗ. ** [[Литва]] [[Литва президенчӗ|президенчӗн]] [[Науседа Гитанас|Гитанас Науседӑн]] инаугурацийӗ иртнӗ. * [[Утӑ, 13]]: ** [[АПШ]]-ри [[АПШ-ри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗн кампанийӗ вӑхӑтӗнче]] [[Пенсильвани]] штачӗн [[Батлер (Пенсильвани)|Батлер]] хули ҫумӗнче [[Дональд Трамп]]а [[Дональд Трампа Пенсильванири вӗлерме тӑрӑшу|вӗлерме тӑрӑшу]] пулнӑран унӑн сылтӑм хӑлхине амантнӑ, перекен ҫынна вӗлернӗ, пӗр ҫынна (хӳтӗлевҫе) амантнӑ. ** [[Газа вӑрҫи|Израиль-ХАМАС хирӗҫӗвӗ]]: [[Газа|Газӑри]] [[Хан-Юнис]] ҫумӗнчи [[Израилӗн хӳтӗлев армийӗ]]н [[Аль-Мавашие ҫапу (2024)|ҫапӑвне]] пула [[ХАМАС]] лидерӗ [[Дейф Мухаммад|Мухаммад Дейф]] вӗлернӗ. * [[Утӑ, 15]]: ** [[Сири]]ри [[Сирири паламент суйлавӗ (2024)|паламент суйлавӗ]]: [[Арап социалист баас партийӗ – Сири регионӗ|Баасист партийӗ]] хӑй нумайрахӑшӗ тепӗр хут (4 ҫуллӑ срок ҫине) ҫирӗплетнӗ. Анчах, [[Башар Асад]]ӑн президетлӗхӗнчи ку юлашки суйлавӗ пулнӑ. Кӑҫалхи раштавра вӑл [[2024 ҫулхи Сири оппозицийӗн тапӑнӑвӗ|влаҫ ҫухатнӑ]]. ** [[Руанда|Руандӑри]] [[Руадӑри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Кагаме Поль|Поль Кагаме]] тепӗр 4 ҫул ҫине суйланнӑ. === Ҫурла === === Авӑн === === Юпа === === Чӳк === === Раштав === == Ҫавӑн пекех == {{Çӳрев |Тема = 2024 çул |Портал = |Викисăмахсар = |Викикĕнеке = |Викикаларăш = |Викивулавăш = |Викитĕссем = |Викихыпар = Категори:2024 |Викиампар = Category:2024 |Метавики = |Проект = |Родовод = }} * [[2024 çул мусăкра]] * [[2024 çул литературăра]] == Асӑрхавсем == {{Асӑрхавсем|2}} {{year-stub}} [[Категори:2024 çул| ]] [[Категори:Пур хронологи ят-йышĕсем]] [[Категори:Викиампар каçă статьисем]] [[Категори:Викихыпар каçă статьисем]] [[Категори:Çулсем çинчен çырса пĕтермен статьясем]] [[Категори:2024 çул]] 0qj0tp9mevuf5lnk2qeqt8beaw7izba 875772 875767 2026-07-23T02:56:17Z Max Tenche 25572 /* Утӑ */ хушни 875772 wikitext text/x-wiki {{Çулсем|2024|XX ĕмĕр|XXI ĕмĕр|XXII ĕмĕр}} '''2024 ҫул (икӗ пин те ҫирӗм тӑваттӑмӗш ҫул)''' — [[Кӗркури календарӗ]]пе — [[йӗкӗр ҫул]]. 2024 ҫул [[тунтикун]]ран пуҫланнӑ. Вӑл пирӗн эрӑн 2024-мӗш ҫулӗ. Вӑл 3-мӗш пин ҫулӑн [[XXI ӗмӗр]]ӗн 3-мӗш вун ҫулӑн 4-мӗш ҫулӗ, вӑл [[2020-мӗш ҫулсем|2020-мӗш ҫулсен]] 5-мӗш ҫулӗ. [[Чӑваш Республики]]нче вӑл '''[[Экологи]] культурин тата [[ҫутҫанталӑк]]па перекетлӗ усӑ курмалли ҫулталӑк'''<ref>[https://minpriroda.cap.ru/action/activity/2024-god-god-ekologicheskoj-kuljturi-i-berezhnogo ЧР ҫутҫанталӑк министрлӗхӗн сайчӗ]{{Ĕçлемен каçă|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://glava.cap.ru/doc/laws/2023/09/04/decree-120 Чӑваш Енӗн Пуҫлӑхӗн указӗ]{{Ĕçлемен каçă|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[ПНО]] йышӑнӑвӗпе ку ''[[Тӗве]]сен тӗнчери ҫулталӑкӗ''<ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/ru/sections/observances/international-years/|title=Международные годы|date=2015-01-06|publisher=www.un.org|lang=ru|accessdate=2020-01-13|archive-date=2020-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200113135546/https://www.un.org/ru/sections/observances/international-years/|url-status=live}}</ref>. [[Белоруси]]ре вӑл килӗшӳ, пултару та пахалӑх ҫулталӑкӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=_duWFEBChO0|title=Лукашенко объявил 2024-й Годом качества в Беларуси|lang=ru-RU|access-date=2023-09-30}}</ref>. [[Раҫҫей]]ре вӑл этеплӗх, ӳнер, кил-йыш та спорт ҫулталӑкӗ<ref>{{Cite web|url=https://ognov.ru/2024-god-obyavlen-prezidentom-godom-razvitiya-v-rossii/|title=2024 год объявлен президентом годом российской культуры и искусства|lang=ru-RU|last=controlistr|website=ognov.ru|date=2023-09-06|access-date=2023-10-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20231122/semya-1911067078.html|title=Путин объявил 2024 год годом семьи|lang=ru-RU|author=|website=РИА Новости|date=2023-11-21|access-date=2023-11-22|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/sport/19062137|title=Путин поддержал идею возобновления спортивных парадов на Красной площади|website=TACC|access-date=2023-12-17}}</ref>. [[Пӑхӑнман Патшалӑхсен Пӗрлешӗвӗ]]нче вӑл [[ниме]] юхӑмӗн ҫулталӑкӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.gosrf.ru/2024-god-stanet-godom-volonterskogo-dvizheniya-v-sng/|title=2024 год станет Годом волонтерского движения в СНГ|lang=ru-RU|first=Галатея|last=Петрова|website=Регионы России|date=2023-06-08|access-date=2023-10-08}}</ref>. == Пулса иртнӗ == === Кӑрлач === * [[Кӑрлач, 1]]: ** [[Тури Карабах]] [[Азербайджан]] йышне вӗҫлесе интеграциленӗ, [[Тури Карабах Республики]] пӑрахӑҫ кӑларнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/politics/2023/09/28/17653861.shtml|title=Республика Нагорный Карабах прекращает существование. Половина жителей бежали в Армению|lang=ru|website=Газета.Ru|date=2023-09-28|access-date=2023-10-01}}</ref>. ** [[Бразили]] [[ОПЕК+]] йӗркелӗве кӗнӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/business/934125|title=Источник сообщил, что Бразилия присоединится к ОПЕК+ с 2024 года|lang=ru|website=Interfax.ru|date=2023-11-30|access-date=2023-12-01}}</ref>. ** [[Египет]], [[Иран]], [[Пӗрлешӗннӗ Арап Эмирачӗсем]], [[Сауд Аравийĕ]] те [[Эфиопи]] [[БРИКС]]а кĕнĕ<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/18574863|title=В БРИКС в 2024 году войдут шесть новых стран|website=TACC|access-date=2023-10-01}}</ref>. ** [[Раҫҫей]]ри [[Чернобыль инкекӗ|Отчуждени зони]] пӑрахӑҫ кӑларнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/642740b89a79477b90634812|title=В России не станет зоны отчуждения|lang=ru|website=РБК|date=2023-04-01|access-date=2023-12-28}}</ref>. ** [[Steam]]-ӗн пулӑшу пултарни [[Windows 7]], [[Windows 8|8]], [[Windows 8.1|8.1]] валли вӗҫленӗ<ref>{{Cite web|url=https://steamcommunity.com/discussions/forum/26/3821910251180452380/|title=Steam перестанет работать на windows 7 :: Русскоязычный Форум|lang=ru|website=steamcommunity.com|access-date=2023-12-31}}</ref>. ** [[Япони тинӗсӗ]]нчи [[Япони тинӗсӗнчи ҫӗр чӗтрени (2024)|ҫӗр чӗтрени]], [[Япони]]ре 7,6-ччен магнитудӑллӑ ҫӗр чӗтрени пулнӑ. 73 ҫын вилнӗ<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/proisshestviya/19670537|title=Число жертв землетрясений в Японии увеличилось до 73|website=TACC|access-date=2024-01-03}}</ref>. ** [[Эфиопи]] [[Сомалиленд]]па [[Бербера]] порчӗн пӗтӗм усӑ курни валли килӗшӳ ҫырнӑ. Тата, Эфиопи Сомалилендӗн никамран пӑхӑнманлӑхне йышӑнчӗ, вӑл пӗрремӗш ҫӗр-шыв куна тунӑ пулса тӑнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/landlocked-ethiopia-signs-pact-use-somalilands-red-sea-port-2024-01-01/|title=Ethiopia signs pact to use Somaliland's Red Sea port|website=Reuters|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 2]]: ** [[Корей Республики]]нчи 3 уйӑх [[Корей Республикинчи парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]ччен [[Тобуро Демократи партийӗ]]н пуҫлӑхӗ [[Ли Джэмён|Ли Чжэ Мён]] ҫине [[Ли Джэмён ҫине вӗлерме тапӑнни|вӗлерме тапӑнни]] пулнӑ, унӑн мӑйне ҫӗҫӗпе амантнӑ<ref>{{Cite news|title=В Южной Корее совершено покушение на лидера оппозиции|url=https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2024/01/02/1013861-v-yuzhnoi-koree-pokushenie|website=Ведомости|access-date=2024-01-04|lang=ru}}</ref>. ** [[Маршалл утравӗсенчи пӗтӗм суйлав (2023)|Маршалл утравӗсенче пӗтӗм суйлавӗ]]: [[Маршалл утравӗсен саккун тӑвакан канашӗ]] [[Хайн Хильда|Хайн Хильдӑна]] президент иккӗмӗш хутпа суйланӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/505980/hilda-heine-sworn-in-as-president-of-the-marshall-islands|title=Hilda Heine sworn in as President of the Marshall Islands|lang=en-nz|website=RNZ|date=2024-01-03|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 3]] – [[Иран]]ти [[Керман теракчӗ|Керман масарӗнче теракт]] пулнӑ<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240103/terakt-1919604739.html|title=Путин выразил властям Ирана соболезнования после теракта в Кермане|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=20240103T1814|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 7]] – [[Бангладешри парламент суйлавӗ (2024)|Бангладешри парламент суйлавӗ]] пулнӑ<ref>{{Cite web|url=http://cikrf.ru/news/cec/54382/|title=Андрей Шутов принял участие в международном наблюдении за парламентскими выборами в Народной Республике Бангладеш|website=cikrf.ru|access-date=2024-01-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://bdnews24.com/bangladesh/5ps4txfm44|title=Bangladesh Election Commission schedules parliamentary polls for Jan 7|lang=en|first=Senior|last=Correspondent|website=bdnews24.com|access-date=2024-01-13}}</ref><ref>{{Cite news|title=Bangladesh election: PM Sheikh Hasina wins fourth term in controversial vote|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-67889387|date=2024-01-07|access-date=2024-01-13|lang=en-GB}}</ref>. * [[Кӑрлач, 8]] – [[Astrobotic Technology]] компанийӗ [[Peregrine (лартмалли модуль)|Перегрин]] коммерци уйӑха лартмалли модулне вӗҫтерсе яни тунӑ. Вӗҫтерсе яни ҫӗнӗ [[Vulcan (ракета-йӑтакан)|Vulcan]] ракета-йӑтакан пулӑшпа тунӑ<ref>{{Cite web|url=https://spacenews.com/vulcan-centaur-launches-peregrine-lunar-lander-on-inaugural-mission/|title=Vulcan Centaur launches Peregrine lunar lander on inaugural mission|lang=en-US|first=Jeff|last=Foust|website=SpaceNews|date=2024-01-08|access-date=2024-01-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/kosmos/19686899|title=ULA запустила к Луне ракету Vulcan с модулем Peregrine|website=TACC|access-date=2024-01-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.astrobotic.com/astrobotics-peregrine-launches-to-the-moon/|title=Astrobotic’s Peregrine Launches to the Moon|lang=en-US|last=alivia|website=Astrobotic|date=2024-01-08|access-date=2024-01-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-science-heads-to-moon-on-first-us-private-robotic-artemis-flight/|title=NASA Science Heads to Moon on First US Private Robotic Artemis Flight - NASA|lang=en-US|access-date=2024-01-08}}</ref>. * [[Кӑрлач, 9]] – [[Los Choneros]] картелӗн лидерӗ тӗрмерен тухса тарнӑран [[Эквадор]] президенчӗ [[Нобоа Даниэль|Даниэль Нобоа]] ҫӗр-шывра черетсӗр лару-тӑру йышӑннӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.kp.ru/online/news/5621351/|title=Президент Эквадора Нобоа ввёл режим внутреннего вооружённого конфликта в стране|lang=ru|first=|last=|website=kp.ru|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 11]] – Полици ӗҫлекенӗсемпе салтаксем валли ӗҫ укҫи суса тухнин йӑнӑшӗнчен [[Папуа — Ҫӗнӗ Гвиней]]ри [[Папуа — Ҫӗнӗ Гвинейри йӗркесӗрлӗхсем (2024)|йӗркесӗрлӗхсем]] пур ҫӗр-шыв тӑрӑх сиксе тухнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/506478/at-least-10-dead-after-looting-fires-on-port-moresby-s-darkest-day|title=At least 10 dead after looting, fires on Port Moresby's 'darkest day'|lang=en-nz|website=RNZ|date=2024-01-11|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 12]] – [[АПШ]]па [[Аслӑ Британи]] [[Йемене авиатапӑсем (2024)|Йемене авиатапӑсене]] тума пуҫланӑ та (ӗлӗкхине АПШ ҫакна тума пуҫланӑ)<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/us-britain-strikes-houthi-yemen-rcna133576|title=U.S. and Britain launch strikes against Houthi rebel targets in Yemen|lang=en|website=NBC News|date=2024-01-12|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 13]] – [[Китай Республикинчи президент суйлавӗ (2024)|Тайваньти президент суйлавӗ]]: [[Лай Циндэ]] 40% сасӑсемпе ҫӗнтернӗ<ref>{{Cite news|title=Taiwan elects Lai Ching-te, from incumbent pro-sovereignty party, as president|first=Helen|last=Davidson|url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/13/taiwan-ruling-partys-lai-ching-te-wins-presidential-election|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2024-01-13|access-date=2024-01-13|lang=en-GB}}</ref>. * [[Кӑрлач, 14]] – [[Маргрете II]] [[Дани]]н король хӗрӗ патшаран тухнӑ. [[Фредерик X]] Данин ҫӗнӗ королӗ патшана ларнӑ.<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/19661193|title=Королева Дании отречётся от престола 14 января|website=TACC|access-date=2024-01-13}}</ref>. * [[Кӑрлач, 15]]—[[Кӑрлач, 18|18]] – [[Паймак]]ра, [[Пушкӑртстанти протестсем (2024)|Пушкӑртстанти протестсем]]<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/ce9m7p05pe0o|title=В Башкирии сотни людей пришли к суду поддержать активиста, защищавшего шихан Куштау|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-01-15|access-date=2024-01-17}}</ref><ref>{{Cite news|title=Экстремисты под видом экологов: кому нужны были беспорядки в Башкирии|url=https://lenta.ru/articles/2024/01/23/ekstremisty/|website=Lenta}}</ref>. * [[Кӑрлач, 24]] – [[Белгород облаҫӗнчи раҫҫей Ил-76 инкекӗ|Белгород облаҫӗнчи раҫҫей Ил-76 инкекӗ]]. * [[Кӑрлач, 26]] – [[Тувалури парламент суйлавӗ (2024)|Тувалури парламент суйлавӗ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.npr.org/2024/01/25/1227066448/voting-begins-in-tiny-tuvalu-in-election-that-reverberates-from-china-to-austral|title=Voting begins in tiny Tuvalu in election that reverberates from China to Australia|website=NPR|access-date=2024-01-27}}</ref>. * [[Кӑрлач, 28]] ** [[Буркина-Фасо]], [[Мали]] тата [[Нигер]] [[ЭКОВАС]]-ран тухнӑ<ref>[https://m.gazeta.ru/politics/news/2024/01/28/22209643.shtml?utm_source=yxnews&utm_medium=mobile&utm_referrer=https%3A%2F%2Fdzen.ru%2Fnews%2Fstory%2FBurkina-Faso_Mali_iNiger_vyshli_izEHkonomicheskogo_soobshhestva_Zapadnoj_Afriki--ad52dbc7fb298ecf82b6b6e499b26705 Три страны резко оборвали связь с ECOWAS]</ref>. ** [[Финляндири парламент суйлавӗ (2024)|Финляндири парламент суйлавӗ]]<ref>[http://vybor-naroda.rg/vn_exclusive/255673-v-finljandii-neizbezhen-vtoroj-tur-prezidentskih-vyborov.html?utm_source=yxnews&utm_medium=mobile&utm_referrer=https%3A%2F%2Fdzen.ru%2Fnews%2Fsearch%3Ftext%3D В Финляндии неизбежен второй тур президентских выборов]{{Ĕçлемен каçă|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * [[Кӑрлач, 31]] – [[Малайзи]] [[Янг ди-Пертуан Агонг|корольне суйланă]] [[Ибрагим Исмаил|Ибрагим Исмаилӗн]] престолӗнче ларни, татах вӑл [[Джохор|Джохор султанӗ]] пулса тӑнӑ<ref>{{Cite web|url=https://glasnarod.ru/mir/sultan-ibragim-stal-sledujushhim-koroljom-malajzii/|title=Султан Ибрагим стал следующим королём Малайзии|lang=ru-RU|first=|last=|website=Интернет-газета «Глас Народа»|date=2023-10-27|access-date=2024-01-13}}</ref>. === Нарӑс === * [[Нарӑс, 2]] – [[Бишкек]] [[Ӑшӑэлектроцентраль|ӐЭЦ]]ĕнчи шултра авари<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240202/kirgiziya-1924943848.html|title=Число пострадавших при аварии на ТЭЦ Бишкека возросло до пяти|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=20240202T0734|access-date=2024-02-05}}</ref>. * [[Нарӑс, 3]] – Тапнине пула [[Лисичанск]]ри ([[ЛХР]] — аннексиленĕ [[Луганск облаҫӗ]]) пекарня ишӗлсе аннӑ, 28 ҫын вилнĕ<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240204/lisichansk-1925337904.html|title=В Лисичанске завершили поисковую операцию|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=20240204T1633|access-date=2024-02-05}}</ref>. * [[Нарӑс, 4]] – [[Сальвадорти пӗтӗм суйлавӗ (2024)|Сальвадорти пӗтӗм суйлавӗ]]. * [[Нарӑс, 7]] – [[Азербайджан]]ти черетсӗр [[Азербайджанти президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/clle3dl9zy9o|title=В Азербайджане проходят очередные внеочередные выборы|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-02-07|access-date=2024-02-07}}</ref>. Хальхи президент [[Алиев Ильхам|Ильхам Алиев]] çӗнетсе суйланӑ пиллӗкмӗш срок ҫине, уншӑн 92,12% сасӑлакан ҫынсем сасӑ панӑ<ref>{{Cite web|url=https://apnews.com/article/azerbaijan-election-ilham-aliyev-39a3b0811de492afdcc96e2f17b6f797|title=Azerbaijan's Aliyev appears headed to a landslide win in election called after retaking Karabakh|lang=en|website=AP News|date=2024-02-07|access-date=2024-02-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240211/vybory-1926712011.html|title=Алиев победил на президентских выборах в Азербайджане|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=2024-02-11|access-date=2024-02-11}}</ref>. * [[Нарӑс, 8]]  ** [[Пакистан]]ти [[Пакистанри парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.dawn.com/news/1785760|title=President, ECP agree on holding elections on February 8|lang=en|first=|last=|website=DAWN.COM|date=2023-11-02|access-date=2024-01-13|archive-date=2024-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20240112120521/https://www.dawn.com/news/1785760|url-status=live}}</ref>. Никамран пӑхӑнман политиксен нумайрахӑшӗ — "Тӗрӗслӗхшӗн юхӑм" чарнӑ политика партийӗн хутшӑнаканӗсем Наци ассамблейӗнчи вырӑнсен чылайӑшӗ илнӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.ft.com/content/35a6dd5b-2924-40ad-a650-004ec6379e00|title=Imran Khan loyalists win shock victory in Pakistan election|website=www.ft.com|access-date=2024-02-11}}</ref>. ** Иртнӗ [[Бразили]] президенчӗ Жаир Болсонарӑва патшалӑх пӑтӑрмахӗ тума хӑтланнӑшӑн айӑплама арестленӗ<ref>{{Cite web|url=https://t.me/rian_ru/230726|title=РИА Новости|website=Telegram|access-date=2024-02-11}}</ref>. * [[Нарӑс, 10]] – [[Венгри]] президенчӗ [[Новак Каталин|Каталин Новак]] ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑ<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/19954637|title=Президент Венгрии подала в отставку|website=TACC|access-date=2024-02-11}}</ref>. * [[Нарӑс, 11]] – [[Финлянди]] президент суйлавӗн иккӗмӗш пайӗ<ref>{{Cite news|title=Финляндии предстоит второй тур президентских выборов|url=https://www.svoboda.org/a/finlyandii-predstoit-vtoroy-tur-prezidentskih-vyborov-/32795413.html|website=Радио Свобода|date=2024-01-28|access-date=2024-02-05|lang=ru}}</ref>. * [[Нарӑс, 12]]—[[Нарӑс, 18|18]] – [[Европа кӗрешӳ чемпионачӗ (2024)|Европа кӗрешӳ чемпионачӗ]] пулнӑ ([[Бухарест]], [[Румыни]])<ref>{{Cite web|url=https://uww.org/event/seniors-european-championships/results|title=Seniors european championships|lang=en|website=uww.org|access-date=2024-02-05}}</ref>. * [[Нарӑс, 14]] – [[Индонези]]ри [[Индонезири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]. * [[Нарӑс, 15]] – [[Белгород]]а [[2024 ҫулхи нарӑсӑн 15-мӗшӗнчи Белгорода персе тӑни|персе тăни]]. 7 ҫын вилнӗ, 20 ҫын аманнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/c89n5w2l1yyo|title=Белгород подвергся обстрелу, погибли семь человек, в том числе ребёнок. Что известно|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-02-15|access-date=2024-02-15}}</ref>. * [[Нарӑс, 16]] – [[ЯНАО]]-н [[Харп (хула евӗр посёлок)|Харп]] тӗрминчи Раҫҫей оппозиционерӗ [[Навальный Алексей Анатольевич|Алексей Навальный]] вилчӗ. * [[Нарӑс, 17]] – [[Украина хӗҫпӑшаллӑ вӑйӗсем|УХВ]] [[Авдеевка|Авдеевкӑран]] [[Авдеевка ҫапӑҫӑвӗ (2022—2024)|тухнӑ]]<ref>{{Cite news|title=Ukrainian forces withdraw from Avdiivka to avoid encirclement, army chief says|first=Shaun|last=Walker|url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/16/ukrainian-forces-give-up-some-positions-in-avdiivka-as-russian-assault-continues|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2024-02-17|access-date=2024-02-17|lang=en-GB}}</ref>. * [[Нарӑс, 22]] – [[Nova-C]] лартмалли модуль [[АПШ]]-н [[Intuitive Machines]] компани пӗрремӗш коммерци аппарачӗ [[Уйӑх (Ҫӗр ҫулташӗ)|Уйӑхра]] анса ларнӑ<ref>{{Cite news|title=Odysseus spacecraft lands on the moon as Nasa hails ‘giant leap forward’ – as it happened|first=|last=|url=https://www.theguardian.com/science/live/2024/feb/22/nasa-odysseus-moon-landing-intuitive-machines|website=the Guardian|id=0261-3077|date=2024-02-23|access-date=2024-02-25|lang=en-GB}}</ref>. * [[Нарӑс, 23]] – [[Эрмени]], [[де-факто]], хӑйӗн [[Коллективлӗ хӑрушсӑрлӑх килӗшӗвӗн йӗркелӗвӗ|КХКЙран]] хутшӑннине чарнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/6532171|title=Секретариат ОДКБ не получал заявлений от Армении о приостановке членства|lang=ru|website=Коммерсантъ|date=2024-02-23|access-date=2024-03-01}}</ref>. * [[Нарӑс, 25]] – [[Беларуҫ]]ри [[Беларуçри парламентр суйлавӗ (2024)|пӗтӗм сасӑлани кунӗ]]<ref>{{Cite web|url=https://rec.gov.by/ru/election-schedule-ru/view/elections-2024-edg#:~:text=%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%BD%20%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8%D0%B9%20%D0%BF%D0%BE,%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%2025%20%D1%84%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8F%202024%20%D0%B3.|title=Календарь выборов и референдумов {{!}} Русская версия|website=rec.gov.by|access-date=2023-12-26|archive-date=2023-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20231227181659/https://rec.gov.by/ru/election-schedule-ru/view/elections-2024-edg#:~:text=%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%BD%20%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8%D0%B9%20%D0%BF%D0%BE,%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%2025%20%D1%84%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8F%202024%20%D0%B3.|url-status=live}}</ref>. * [[Нарӑс, 26]] – [[Венгри]]ри [[Венгрири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240223/prezident-1929155145.html|title=Выборы нового президента Венгрии пройдут 26 февраля|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=2024-02-23|access-date=2024-02-26}}</ref>. [[Шуйок Тамаш|Тамаш Шуйок]]а суйланă<ref>{{Cite web|url=https://magyarnemzet.hu/belfold/2024/02/hamarosan-megvalasztja-az-orszaggyules-az-uj-koztarasagi-elnokot-kovesse-nalunk-eloben|title=Megválasztották Sulyok Tamást köztársasági elnöknek|lang=hu|first=|last=|website=Magyar Nemzet|date=2024-02-26|access-date=2024-03-01}}</ref>. * [[Нарӑс, 29]] – [[Израиль–ХАМАС вӑрҫи]]: [[Газа|Газӑри]] вӑрҫлакан [[Израиль хӳтӗленӳ вӑйӗсем]] [[гуманитарлӑ конвоя атака]] тунӑ. Атакӑна пула 100 ытла [[Палестина]] ҫыннисем вилнӗ. Палестина ҫухату тӳсӗвӗсем 30 пинччен ӳснӗ<ref>{{Cite web |date=2024-02-29 |title=More than 100 killed as Israeli troops open fire on Gazans crowded around aid convoy |url=https://www.nbcnews.com/news/world/israel-hamas-war-aid-convoy-gaza-city-dead-idf-opened-fire-rcna141195 |access-date=2024-02-29 |publisher=NBC News |language=en |archive-date=February 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240229215024/https://www.nbcnews.com/news/world/israel-hamas-war-aid-convoy-gaza-city-dead-idf-opened-fire-rcna141195 |url-status=live }}</ref>. === Пуш === * [[Пуш, 1]]: ** [[Казахстан]] [[Казахстан вӑхӑчӗ|хӑйӗн]] пур территоринче пӗр сехет зонине йышӑннӑ (ӗлӗкхи икӗ пулнӑ)<ref>{{Cite web|url=https://www.nur.kz/society/2063623-vremya-pereveli-na-chas-nazad-v-kazahstane/?|title=Время перевели на час назад в Казахстане|lang=ru|website=www.nur.kz|date=2024-02-29|access-date=2024-03-01}}</ref>. ** [[Иран]]ти [[Иранти парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]. ** [[Бразили]]ри шыв инкекӗ. 40 ҫын яхӑн вилнӗ<ref>[https://t.me/MIR24MOLDOVA/3214 Telegram: Contact @MIR24MOLDOVA]</ref>. ** [[Мускав]]ӑн [[Борисово масарӗ]]нчи [[Навальный Алексей Анатольевич|Алексей Навальный]] пытарӑвӗ пулнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/01/03/2024/65e1d3649a79474fb1498546|title=Алексея Навального похоронили в Москве|lang=ru|website=РБК|date=2024-03-01|access-date=2024-03-01}}</ref>. * [[Пуш, 7]] – Юлашки [[Скандинави]]ри ҫӗр-шыв, [[Швеци]], [[НАТО]]-на кӗнӗ<ref>{{cite web |title=Sweden officially joins NATO |url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_223446.htm |access-date=7 March 2024 |date=7 March 2024 |publisher=NATO |archive-date=March 31, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240331212531/https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_223446.htm |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Sweden finally joins Nato after nearly two-year wait |url=https://www.theguardian.com/world/2024/mar/07/sweden-joins-nato-after-ratification-hungary-drops-opposition |access-date=7 March 2024 |date=7 March 2024 |work=The Guardian |archive-date=June 9, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609045522/https://www.theguardian.com/world/2024/mar/07/sweden-joins-nato-after-ratification-hungary-drops-opposition |url-status=live }}</ref>. * [[Пуш, 10]] – [[Португалири парламент суйлавӗ (2024)|Португалири парламент суйлавӗ]]: [[Демократиллӗ альянс (Португали, 2024)|Демократиллӗ альянс]] нумайрахӑш вырӑнсене илет, тата сахалрахӑш ертсе пырӑвӗ йӗркелет. [[Социалист партийӗ (Португали)|Социалист партийӗ]] вырӑнсене пӗтет, сылтӑм парти [[Chega]] нумай вырӑнсене илет<ref>{{Cite web |date=2024-03-10 |title=Portugal election sees above-average turnout in very tight contest |url=https://www.politico.eu/article/portugual-election-above-average-participation/ |access-date=2024-03-10 |website=Politico |language=en |archive-date=March 10, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310154709/https://www.politico.eu/article/portugual-election-above-average-participation/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Vock |first=Ido |date=21 March 2024 |title=Luís Montenegro: Centre-right leader invited to form minority government |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-68622683 |archive-url=https://archive.today/20240321051720/https://www.bbc.com/news/world-europe-68622683 |archive-date=21 March 2024 |access-date=21 March 2024 |publisher=BBC News |language=en}}</ref>. * [[Пуш, 11]] – [[Гаити]]: [[Гаити премьер-министрӗ|премьер-министр]] ӗҫне вӑхӑтлӑ тӑваканӗ [[Анри Ариэль]] ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑ, мӗншӗн тесен ҫӗр-шывра [[Гаити кризисӗ (2018–халлӗхе)|бандит кризисӗ]] [[Гаитири бандит вӑрҫи|пуҫланнӑ]]<ref>{{Cite news |date=2024-03-12 |title=Haiti's prime minister Ariel Henry resigns as law and order collapses |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68541349 |access-date=2024-03-13 |language=en-GB |archive-date=March 13, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313111145/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68541349 |url-status=live }}</ref>. * [[Пуш, 13]] – [[Европа Пӗрлешӗвӗ]] [[хайлавлӑ ӑс-тӑн акчӗ]] йышӑннӑ. Ку пӗрремӗш [[хайлавлӑ ӑс-тӑн]]а ертсе пыракан хут<ref>{{cite web |title=World's first major act to regulate AI passed by European lawmakers |url=https://www.cnbc.com/2024/03/13/european-lawmakers-endorse-worlds-first-major-act-to-regulate-ai.html |access-date=13 March 2024 |date=14 March 2024 |publisher=CNBC |archive-date=March 13, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313120308/https://www.cnbc.com/2024/03/13/european-lawmakers-endorse-worlds-first-major-act-to-regulate-ai.html |url-status=live }}</ref>. * [[Пуш, 15]]–[[Пуш, 17|17]] – [[Раҫҫейри прзидент суйлавӗ (2024)|Раҫҫейри президент суйлавӗ]]: [[Путин Владимир Владимирович|Владимир Путин]] пиллӗкмӗш хут президент ӗҫне суйланӑ<ref>{{cite web|title=Putin wins Russia election in landslide with no serious competition|url=https://www.reuters.com/world/europe/russias-presidential-vote-starts-final-day-with-accusations-kyiv-sabotage-2024-03-17/|access-date=18 March 2024|date=18 March 2024|publisher=[[Reuters]]}}</ref>. * [[Пуш, 22]] – [[Ислам патшалӑхӗ – Хорасан вилаячӗ|Террористсем]] [[Мускав облаҫӗ]]н [[Красногорск (Мускав облаҫӗ)|Красногорск]]ри "Крокус Сити Холл"а атакӑланӑ. 145 ҫын вилнӗ, 551 аманнӑ<ref>{{Cite web |date=March 29, 2024 |title=Death toll from concert hall attack in Russia's Moscow region rises to 144 |publisher=Anadolu Agency |url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/death-toll-from-concert-hall-attack-in-russia-s-moscow-region-rises-to-144/3178519 |access-date=29 March 2024 |archive-date=30 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330062453/https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/death-toll-from-concert-hall-attack-in-russia-s-moscow-region-rises-to-144/3178519 |url-status=live }}</ref>. * [[Пуш, 25]] – [[ПНО Хӑрушсӑрлӑх Канашӗ]] [[Газа вӑрҫи]]нче "пени чарма" тата "тыткӑнти ҫынсене ирӗклетме" хутне йышӑннӑ<ref>{{cite web |title=UN Security Council resolution calls for Gaza ceasefire |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-68658415 |access-date=25 March 2024 |date=25 March 2024 |publisher=BBC News |archive-date=March 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240325151053/https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-68658415 |url-status=live }}</ref>. * [[Пуш, 30]]: ** [[Шенген зони]]не шыв тата сывлӑш ҫулӗсем тӑрӑх [[Румыни]]пе [[Болгари]] пӗрлешнӗ<ref>{{cite web|date=30 March 2024|title=Bulgaria and Romania join the Schengen area|url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_24_1722|access-date=30 March 2024|publisher=European Commission|archive-date=March 30, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240330150353/https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_24_1722|url-status=live}}</ref>. ** [[Турци]]ри вырӑн суйлавӗ<ref>{{Cite news |author1=Scott McLean |author2=Mohammed Tawfeeq |author3=Nadeen Ebrahim |date=2024-04-01 |title=Turkey's Erdogan dealt major election blow as opposition party wins big cities |url=https://www.cnn.com/2024/04/01/middleeast/turkey-local-election-blow-erdogan-opposition-mime-intl/index.html |access-date=2024-04-01 |publisher=CNN |language=en |archive-date=August 7, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240807103050/https://www.cnn.com/2024/04/01/middleeast/turkey-local-election-blow-erdogan-opposition-mime-intl/index.html |url-status=live }}</ref>. === Ака === * [[Ака, 1]] – [[Израиль]] [[Дамаск]]ри [[Иран]]ӑн элчӗлӗхне [[Дамаскри Иран элчӗлӗхне Израиль авиаҫапӑвӗ|авиаҫапу]] тунӑ, 16 ҫын вилнӗ<ref name="cghs2">{{Cite web |date=3 April 2024 |title=Woman and her son among 16 people killed in Israeli raid on building attached to Iranian embassy |url=https://www.syriahr.com/en/330101/ |access-date=2024-04-14 |publisher=Syrian Observatory For Human Rights |archive-date=April 3, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403193442/https://www.syriahr.com/en/330101/ |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 3]] – [[Тайвань|Тайванӗн]] тухӑҫ хӗрринче 7,4 магнитудӑллӑ [[Хуалянь ҫӗр чӗтрени (2024)|ҫӗр чӗтрени]] пулнӑ, унран цунами [[Япони]]н [[Окинава префектури]]ччен ҫитнӗ<ref>{{Cite web |date=2 April 2024 |title=Taiwan 7.7 magnitude earthquake sparks tsunami warning in Japan |url=https://www.theguardian.com/world/2024/apr/03/taiwan-earthquake-magnitude-tsunami-warning-japan-okinawa |access-date=3 April 2024 |website=The Guardian |archive-date=April 3, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403005317/https://www.theguardian.com/world/2024/apr/03/taiwan-earthquake-magnitude-tsunami-warning-japan-okinawa |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 4]] – [[Кувейт]]ри [[Кувейтри парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]. [[Наци ассамблейӗ (Кувейт)|Наци ассамблейӗнчи]] оппозици нумайрахӑш вырӑнсем илнӗ<ref name="ajresult">{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/5/few-changes-after-kuwait-holds-first-parliamentary-election-under-new-emir |title=Few changes after Kuwait holds first parliamentary election under new emir |publisher=Al Jazeera English |date=5 April 2024 |access-date=April 12, 2024 |archive-date=April 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240411170642/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/5/few-changes-after-kuwait-holds-first-parliamentary-election-under-new-emir |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 5]] – [[Эквадор]] полицийӗ [[Кито|Китӑри]] [[Мексика]] [[Эквадорти Мексика элчӗлӗхне тапӑнни (2024)|элчӗлӗхне тапӑннӑ]]. Полици Эквадорӑн иртнӗ вице-президентне [[Глас Хорхе|Хорхе Гласа]] арестленӗ, вӑл Мексика политика хӳтӗлӗхӗ илмеллеччӗ. Кун пек тапӑннисем [[Дипломатиллӗ ҫыхӑну Вена конвенцийӗ]] йӗркене пӑснӑран Мексикӑпа [[Никарагуа]] Эквадорпа дипломатиллӗ ҫыхӑну пӗтерсе татнӑ<ref>{{Cite web |last=Vélez |first=Roger |title=México rompe relaciones diplomáticas con Ecuador, tras irrupción policial en Embajada México rompe relaciones diplomáticas con Ecuador |url=https://www.primicias.ec/noticias/politica/mexico-policia-ecuador-roberto-canseco-embajada/ |access-date=6 April 2024 |website=Primicias |date=6 April 2024 |language=es |archive-date=April 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240406045205/https://www.primicias.ec/noticias/politica/mexico-policia-ecuador-roberto-canseco-embajada/ |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 6]] – [[Словаки]]ри [[Словакири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: иккӗмӗш хутра [[Пеллегрини Петер]] Словаки президенчӗ суйланӑ<ref>{{Cite web |title=Slovak presidency goes to government candidate |url=https://www.politico.eu/article/slovak-presidential-election-second-round/ |date=6 April 2024 |website=Politico |access-date=April 6, 2024 |archive-date=August 18, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240818233128/https://www.politico.eu/article/slovak-presidential-election-second-round/ |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 8]] – [[Ҫурҫӗр Америка|Ҫурҫӗр Америкӑра]] [[Хӗвел тӗттӗмленни (2024 акан 8)|Хӗвел тӗттӗмленнине]] курма пулнӑ<ref>{{citation |title=Where & When |url=https://science.nasa.gov/eclipses/future-eclipses/eclipse-2024/where-when/ |date=2024-04-06 |publisher=NASA |language=en |access-date=April 8, 2024 |archive-date=April 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240408053255/https://science.nasa.gov/eclipses/future-eclipses/eclipse-2024/where-when/ |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 9]] – [[Варадкар Лео|Лео Варадкар]] ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑ хыҫҫӑн [[Фине Гэл]] пуҫлӑхӗ [[Харрис Саймон|Саймон Харрис]] [[Ирланди]]н чи ҫамрӑк [[Тишек]]ӗ пулса тӑнӑ. Вӑл [[Дойл Эрен]] сасӑлавӗнче 69 сасӑсене хирӗҫ 88 сасӑсемпе суйланӑ тата [[Ирланди президенчӗ]] [[Хиггинс Майкл|Майкл Д. Хиггинс]] йышӑну тӑрӑх ӗҫе лартнӑ<ref>{{cite news|url=https://www.rte.ie/news/politics/2024/0409/1442464-harris-politics/|title=Simon Harris formally appointed Taoiseach after Dáil vote|publisher=RTÉ News|date=9 April 2024|access-date=April 11, 2024|archive-date=April 9, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240409130013/https://www.rte.ie/news/politics/2024/0409/1442464-harris-politics/|url-status=live}}</ref>. * [[Ака, 10]] – [[Кӑнтӑр Корей]]ри [[Кӑнтӑр Корейри парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[Демократиллӗ парти (Кӑнтӑр Корей, 2015)|Демократиллӗ партипе]] [[Корейӗн демократиллӗ альянсӗ|Демократиллӗ альянс]] 176 вырӑнсене ҫӗнтернӗ, анчах [[Халӑх вӑйӗ партийӗ (Кӑнтӑр Корей)|Халӑх вӑйӗпе]] [[Халӑх пуласлӑхӗ партийӗ|Халӑх пуласлӑхӗ]] (ӑҫта [[Кӑнтӑр Корей президенчӗ|президент]] [[Юн Сок Ёль]]) 108 вырӑнсене кӑна ҫӗнтернӗ<ref>{{cite news|url=https://www.csis.org/analysis/south-koreas-2024-general-election-results-and-implications/|title=South Korea's 2024 General Election: Results and Implications|publisher=CSIS|date=10 April 2024|access-date=April 13, 2024|archive-date=April 13, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240413000539/https://www.csis.org/analysis/south-koreas-2024-general-election-results-and-implications|url-status=live}}</ref>. * [[Ака, 13]] – [[Израиль|Израиле]] хирӗҫ [[Иран]]ӑн [[Израиле хирӗҫ Иранӑн ракет авиаҫапӑвӗсем (2024 Ака)|ракет ҫапнисем]]<ref>{{Cite web |last=Harris |first=Chris |date=2024-04-13 |title=Iran launches wave of drone attacks at Israel: report |url=https://nypost.com/2024/04/13/world-news/iran-launches-wave-of-drone-attacks-at-israel-report/ |access-date=2024-04-13 |website=New York Post |archive-date=August 18, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240818233029/https://nypost.com/2024/04/13/world-news/iran-launches-wave-of-drone-attacks-at-israel-report/ |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 16]] – [[Перс кӳлмекӗ]]нчи [[Перс кӳлмекӗнчи ҫӗр-шывсене шыв илни (2024)|ҫӗр-шывсене шыв илни]]. [[Ҫывӑх Тухӑҫ]]ра 32 яхӑн ҫын вилнӗ<ref>{{cite news|title=Dubai airport chaos as UAE and Oman reel from deadly storms|date=16 April 2024|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68831408|access-date=April 20, 2024|archive-date=April 17, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240417001907/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68831408|url-status=live}}</ref>. * [[Ака, 17]] ** [[Соломон утравӗсем|Соломон утравӗсенчи]] [[Соломон утравӗсенчи парламент суйлавӗ (2024)| парламент суйлавӗ]]: [[Пурлӑх, пӗрлӗх тата тивӗҫлӗх партийӗ|ППТ]] партийӗ нумайрахӑш вырӑнсене ҫӗнтернӗ<ref>{{Cite web |title=Solomon Islands pro-China PM Manasseh Sogavare fails to secure majority |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/24/solomon-islands-pro-china-pm-manasseh-sogavare-fails-to-secure-majority |access-date=2024-04-25 |publisher=Al Jazeera English |language=en |archive-date=April 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240424070504/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/24/solomon-islands-pro-china-pm-manasseh-sogavare-fails-to-secure-majority |url-status=live }}</ref>. ** [[Хорватири парламент суйлавӗ (2024)|Хорватири парламент суйлавӗ]]: [[Хорват демократиллӗ пӗрлешӗвӗ]] нумайрахӑш вырӑнсене ҫӗнтернӗ<ref>{{Cite news |last1=Henley |first1=Jon |date=2024-04-18 |title=Political uncertainty in Croatia as ruling party wins most seats but no majority |url=https://www.theguardian.com/world/2024/apr/18/croatia-election-results-hdz-democratic-union-pm-andrej-plenkovic-without-majority-sdp-homeland-movement |access-date=2024-04-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=April 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240422190025/https://www.theguardian.com/world/2024/apr/18/croatia-election-results-hdz-democratic-union-pm-andrej-plenkovic-without-majority-sdp-homeland-movement |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 19]] – [[Иран]]а хирӗҫ [[Израль|Израилӗн]] [[Ирана хирӗҫ Израилӗн авиаҫапӑвӗсем (2024 Ака)|авиаҫапӑвӗсем]]<ref>{{cite news |last1=Alkhshali |first1=Hamdi |title=Isfahan, Iran: Explosions Hear, Reports Say |url=https://www.cnn.com/2024/04/18/middleeast/isfahan-iran-explosion-intl-hnk |access-date=19 April 2024 |agency=CNN |archive-date=April 19, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240419021802/https://www.cnn.com/2024/04/18/middleeast/isfahan-iran-explosion-intl-hnk |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 25]] – [[Гаити]]н премьер-министрӗ ӗҫлеме вырӑнтан тухнӑран патшалӑх пуҫлӑхӗн ӗҫӗсем [[Транзитлӗ президентлӗ канаш]] аллине килнӗ<ref name="sworn in">{{cite news |last=Robenson |first=Geffrard |date=2024-04-25 |title=Les membres du Conseil présidentiel de transition ont prêté serment, tôt jeudi 25 avril 2024, au Palais national |url=https://lenouvelliste.com/article/247858/les-membres-du-conseil-presidentiel-de-transition-ont-prete-serment-tot-jeudi-25-avril-2024-au-palais-national |newspaper=Le Nouvelliste |language=fr |access-date=April 27, 2024 |archive-date=April 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240426122820/https://lenouvelliste.com/article/247858/les-membres-du-conseil-presidentiel-de-transition-ont-prete-serment-tot-jeudi-25-avril-2024-au-palais-national |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 29]] ** [[Бразили]]н [[Риу-Гранди-ду-Сул]] штатӗнчи шыв илни<ref>{{Cite news |date=2024-05-01 |title=Brazil floods: Residents stranded on rooftops in Rio Grande do Sul |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68935249 |access-date=2024-05-09 |publisher=[[BBC News]] |language=en-GB |archive-date=May 9, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509013527/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68935249 |url-status=live }}</ref>. ** Нумай ҫумӑрсем ҫунӑран Кенипе Танзанире шыв илнине пула 488 ҫын вилнӗ, 503 000 ҫын куҫса кайтарнӑ<ref>{{Cite news |date=2024-04-29 |title=Kenya flooding: Around 50 killed in villages near Mai Mahiu town |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-68896456 |access-date=2024-05-10 |publisher=[[BBC News]] |language=en-GB |archive-date=April 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240429100348/https://www.bbc.com/news/world-africa-68896456 |url-status=live }}</ref>. * [[Ака, 30]] – [[Мӑн Ҫиччӗлӗх]] ҫӗр-шывӗсем 2030–2035 ҫулсем патне [[кӑмрӑк энергетики]]не усӑ курма чарма килӗшнӗ<ref>{{cite news |title=STATEMENT: G7 Leaders Agree to Shut Down Coal Plants |url=https://www.wri.org/news/statement-g7-leaders-agree-shut-down-coal-plants |date=30 April 2024 |access-date=8 May 2024 |publisher=World Resources Institute |archive-date=May 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240508145930/https://www.wri.org/news/statement-g7-leaders-agree-shut-down-coal-plants |url-status=live }}</ref>. === Ҫу === * [[Ҫу, 5]] – [[Панама|Панамӑри]] [[Панамӑри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Мулино Хосе Рауль|Хосе Рауль Мулино]] [[Панама президенчӗ|президент]] пулса тӑнӑ<ref>{{cite news|title=Panama's Mulino wins presidency with support from convicted former leader|url=https://www.reuters.com/world/americas/panamanians-vote-crowded-field-presidential-contenders-2024-05-05/|publisher=[[Reuters]]|date=May 5, 2024|author1=Valentine Hilaire |author2=Elida Moreno|access-date=6 May 2024|archive-date=6 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240506023850/https://www.reuters.com/world/americas/panamanians-vote-crowded-field-presidential-contenders-2024-05-05/|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫу, 6]] – [[Чад]]ри [[Чадри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Деби Махамат|Махамат Деби]] президент пулса тӑнӑ, унӑн ашшӗ [[Деби Идрисс|Идрисс Деби]] вырӑнне<ref>{{Cite web |date=2024-05-10 |title=Présidentielle au Tchad: premières réactions au lendemain de la victoire annoncée de Mahamat Idriss Déby |url=https://fr.news.yahoo.com/pr%C3%A9sidentielle-au-tchad-premi%C3%A8res-r%C3%A9actions-063040754.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240510080527/https://fr.news.yahoo.com/pr%C3%A9sidentielle-au-tchad-premi%C3%A8res-r%C3%A9actions-063040754.html |archive-date=10 May 2024 |access-date=2024-05-10 |website=Yahoo News |language=fr-FR}}</ref>. * [[Ҫу, 7]]–[[Ҫу, 11|11]] – [[Еврокурни]] [[Еврокурни-2024|2024]]: Юрӑ ӑмӑртӑвӗ [[Швеци]]н [[Мальмё]] хулинче пулнӑ<ref>{{Cite web |date=2023-07-07 |title=Malmö will host the 68th Eurovision Song Contest in May 2024 |url=https://eurovision.tv/story/malmo-will-host-68th-eurovision-song-contest-may-2024 |access-date=2023-07-07 |website=Eurovision.tv |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |archive-date=July 7, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230707133201/https://eurovision.tv/story/malmo-will-host-68th-eurovision-song-contest-may-2024 |url-status=live }}</ref>, швед юрӑҫӗ [[Nemo (юрӑҫ)|Немо]] "[[The Code (Nemo юрри)|The Code]]" юрӑпа ҫӗнтернӗ<ref>{{Cite web |date=2024-05-11 |title=Eurovision: Switzerland wins 2024 song contest |url=https://www.dw.com/en/eurovision-switzerland-wins-2024-song-contest/a-69054565 |access-date=2024-05-12 |publisher=[[Deutsche Welle]] |archive-date=September 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240905021036/https://www.dw.com/en/eurovision-switzerland-wins-2024-song-contest/a-69054565 |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫу, 8]] – [[Ҫурҫӗр Македони]]ри суйлавра сылтӑм парти [[Шал Македони революциллӗ йӗркелӗвӗ — Македонин халӑх пӗрлешӗвӗ демократиллӗ партийӗ|ВМРО-ДПМНЕ]] [[Ҫурҫӗр Македонири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗнче]] ҫӗнтернӗ. Унӑн президенте кандидат [[Силяновская-Давкова Гордана|Гордана Сильяновска-Давкова]] [[Ҫурҫӗр Македонири президент суйлавӗ (2024)|иккӗмӗш турта]] Ҫурҫӗр Македонин пӗрремӗш хӗрарӑм президент пулса тӑнӑ<ref name="apwoman">{{Cite web |date=9 May 2024 |title=North Macedonia elects first woman president as center-left incumbents suffer historic losses |url=https://apnews.com/article/north-macedonia-election-corruption-european-union-bulgaria-ac12182171ed7d46f160feeb469c7aa4 |access-date=9 May 2024 |publisher=Associated Press |language=en |archive-date=9 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509011558/https://apnews.com/article/north-macedonia-election-corruption-european-union-bulgaria-ac12182171ed7d46f160feeb469c7aa4 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=8 May 2024 |title=Претседателски и парламентарни избори 2024 – 8 May 2024 |url=https://rezultati.sec.mk/mk/parl/r |publisher=Државна Изборна Комисија |language=mk}}</ref>. * [[Ҫу, 10]] – [[ПНО|Пӗрлешнӗ Нацисен Организацийӗн]] [[ПНО Тӗп Ассамблейӗ|Тӗп Ассамблейӗн]] [[ПНО Тӗп Ассамблейӗн резолюцийӗ ES-10/23|резолюцийӗ]] тӑрӑх [[Палестина Патшалӑхӗ]] [[ПНО пайташ патшалӑхӗсем]] хушшинче алфавит йӗрки тӑрӑх лартма пултарать. Ку йышӑну ПНО-н Тӗп Ассамблейӗн сессинче 2024 авӑнӑн 10-мшӗнче вӑя кӗрет<ref>{{Cite news |date=2024-05-10 |title=UN general assembly calls on Security Council to admit Palestine as member |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68983650 |access-date=2024-05-10 |language=en-GB |archive-date=May 10, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240510184728/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68983650 |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫу, 15]] ** [[2004]] ҫултанпа [[Сингапур]] [[Сингапур премьер-министрӗ|премьер-министрӗ]] [[Ли Сянь Лун]] ӗлӗкхи премьер-министр [[Вонг Лоуренс|Лоуренс Вонг]] вырӑнне премьер-министр пулса тӑнӑ, пулас [[2025]] ҫулта пӗтӗм пӗрлехи суйлав валли<ref>{{cite news |last=Kok |first=Xinghui |date=15 May 2024 |title=Singapore to inaugurate new PM as Lee makes way after 20 years in charge |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/singapore-inaugurate-new-pm-lee-makes-way-after-20-years-charge-2024-05-15/ |access-date=16 May 2024 |publisher=[[Reuters]]}}</ref>. ** [[Гандлова|Гандловӑра]] [[Словаки]] [[Словаки премьер-министрӗ|премьер-министрӗ]] [[Фицо Роберт|Роберт Фицӑна]] [[Роберт Фицӑна вӗлерме тапӑнни|пертернӗ]], ӑна хӑвӑрт госпитализациленӗ<ref>{{Cite web |date=2024-05-15 |title=Slovak Prime Minister Robert Fico shot in head and chest, reports say |url=https://www.politico.eu/article/slovakia-prime-minister-robert-fico-shot-head-chest/ |access-date=2024-05-15 |website=Politico |language=en-GB |archive-date=May 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240515171305/https://www.politico.eu/article/slovakia-prime-minister-robert-fico-shot-head-chest/ |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫу, 19]] ** [[Доминикан Республики]]нчи [[Доминикан Республикинчи президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Абинадер Луи|Луи Абинадер]] иккӗмӗш хут [[Доминикан Республикин президенчӗ|президент]] пулса тӑнӑ<ref>{{cite news|title=Abinader logra un contundente triunfo en las elecciones de República Dominicana y será presidente 4 años más|url=https://www.bbc.com/mundo/articles/c899gzw3pero|date=May 20, 2024|access-date=May 21, 2024|publisher=BBC|language=es|archive-date=May 21, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240521015833/https://www.bbc.com/mundo/articles/c899gzw3pero|url-status=live}}</ref>. ** [[Иран]] [[Иран президенчӗ|президенчӗ]] [[Раиси Ибрахим|Ибрахим Раисипе]] Иран ютҫӗр ӗҫӗсен министрӗ [[Хосейн Амир Абдоллахиян]] тата экипажӑн урӑх ҫичӗ пассажир [[вертолёт]] [[Ибрахим Раиси вёртолечӗн аркатса ӳкни|арканнинче]] вилнӗ. Вӗҫекен транспорт [[Азербайджан–Иран чикки]] патӗнче ӳкнӗ<ref>{{Cite web |date=2024-05-20 |title=Iran's President Ebrahim Raisi killed in helicopter crash - state TV |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-middle-east-69035051 |access-date=2024-05-20 |publisher=BBC News |language=en |archive-date=June 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240611022712/https://www.bbc.com/news/live/world-middle-east-69035051 |url-status=live }}</ref>. ** [[Конго Демократиллӗ Республики]]нче патшалӑх пӑтӑрмахӗн хӑтлану. Унӑн пуҫнӑҫласшӑнччӗ [[Маланга Кристиан|Кристиан Маланга]] каланине пула [[Киншаса|Киншасӑра]] протестсем пуҫланчӗҫ<ref>{{Cite web |title=Three reported killed as DR Congo military averts 'attempted coup' |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/5/19/three-reported-killed-as-dr-congo-military-averts-attempted-coup |access-date=2024-05-20 |publisher=Al Jazeera English |language=en |archive-date=May 19, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240519131303/https://www.aljazeera.com/news/2024/5/19/three-reported-killed-as-dr-congo-military-averts-attempted-coup |url-status=live }}</ref>. Ертсе пыруллӑ салтакӗсем лару-тӑрӑва тӗрӗслесе тӑнинче тытаҫҫӗ<ref>{{Cite news |date=2024-05-19 |title=Shooting in Kinshasa is a failed coup d'état, says Congolese army |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/05/19/shooting-in-kinshasa-is-a-failed-coup-d-etat-says-congolese-army_6671940_124.html |access-date=2024-05-20 |work=Le Monde |language=en |archive-date=May 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520044053/https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/05/19/shooting-in-kinshasa-is-a-failed-coup-d-etat-says-congolese-army_6671940_124.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-05-19 |title='Several nationalities' including American and British involved in DRC coup attempt, say officials |url=https://www.voaafrica.com/a/7618509.html |access-date=2024-05-20 |publisher=Voice of America |language=en |archive-date=May 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520044048/https://www.voaafrica.com/a/7618509.html |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫу, 20]] – [[Тӗнчери уголовлӑ суд]]ӑн тӗп прокурорӗ [[Израиль]] [[Израиль премьер-министрӗ|премьер-министрне]] [[Нетаньяху Биньямин|Биньямин Нетаньяхупа]] [[ХАМАС]]ӑн [[Газа секторӗ]]нчи лидерне [[Синвар Яхья|Яхья Синвара]] арестлес тесе ордер кӑларнӑ. Иккӗшӗ те ҫар усал ӗҫӗсем тунӑран ордер пулса тӑнӑ<ref>{{Cite web |date=2024-05-20 |title=ICC prosecutor seeks arrest warrants for Netanyahu and Hamas leaders |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c3ggpe3qj6wo |access-date=2024-05-20 |publisher=BBC News |language=en-GB |archive-date=May 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520113528/https://www.bbc.co.uk/news/articles/c3ggpe3qj6wo |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫу, 24]] ** ПНО-н ҫӳллӗ сучӗ, [[ПНО-н тӗнчери сучӗ]]н йышӑнӑвӗ тӑрӑх [[Рафах]]ри [[Израилӗн хӳтӗлев ҫарӗ]]сен [[Рафаха тапӑну|тапӑнса кайни]] чарӑнмалла<ref>{{Cite web |date=2024-05-24 |title=UN's top court orders Israel to halt military operations in Rafah |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-69055989 |access-date=2024-05-24 |publisher=BBC News |language=en-GB |archive-date=May 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524141516/https://www.bbc.co.uk/news/live/world-69055989 |url-status=live }}</ref>. ** [[Папуа – Ҫӗнӗ Гвиней]]ри пысӑк [[Папуа – Ҫӗнӗ Гвинейӗн ҫӗр шуса анӑвӗ (2024)|ҫӗр шуса аннине]] пула 160 - 2000 ытла ҫын вилнӗ, тата ытлах ҫӗр айне пулса тӑнӑ<ref>{{cite news|title=Death toll in Papua New Guinea climbs to 2,000|url=https://thestreetjournal.org/death-toll-in-papua-new-guinea-climbs-to-2000/|newspaper=The Street Journal|date=27 May 2024|access-date=27 May 2024|archive-date=May 27, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240527144220/https://thestreetjournal.org/death-toll-in-papua-new-guinea-climbs-to-2000/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Dziedzic |first=Stephen |date=2024-05-31 |title='The earth is moving': PNG PM explains why he can't send excavators to site of landslide disaster |url=https://www.abc.net.au/news/2024-05-31/first-look-at-the-png-landslide-site/103920178 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240601132827/https://www.abc.net.au/news/2024-05-31/first-look-at-the-png-landslide-site/103920178 |archive-date=1 June 2024 |access-date=2024-05-31 |publisher=ABC News |language=en-AU}}</ref>. * [[Ҫу, 26]] – [[Литва]]ри [[Литвари президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: Хальхи президент [[Науседа Гитанас|Гитанас Науседа]] иккӗмӗш хут [[Литва президенчӗ]] пулса тӑнӑ<ref>{{Cite web|title=Lithuanian Nauseda calls victory in presidential election|work=Reuters |date=May 26, 2024 |url=https://www.reuters.com/world/europe/lithuanians-vote-presidential-election-overshadowed-by-russia-2024-05-26/|access-date=27 May 2024 |last1=Sytas |first1=Andrius |last2=Sytas |first2=Andrius }}</ref>. * [[Ҫу, 28]] – [[Испани]]пе [[Ирланди]] тата [[Норвеги]] [[Палестина Патшалӑхӗ|Палестина Патшалӑхне]] йышӑннӑ<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cl77drw22qjo|title=Spain, Norway and Ireland recognise Palestinian state|publisher=BBC News|date=28 May 2024|access-date=13 November 2024}}</ref>. * [[Ҫу, 29]] ** [[Кӑнтӑр Африка Республики]]нчи [[Кӑнтӑр Африка Республикинчи парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[Африка Наци Конгресӗ|АНК]] парти хӑй нумайрахӑшне ҫӗнтермен. КАР-н демократиллӗ историнчи ку суйлав, АНК нумайрахӑш илмен чух чи пӗрремӗш пулса тӑнӑ<ref>{{Cite news|date=31 May 2024|title=ANC facing worst result since end of apartheid|url=https://www.bbc.com/news/articles/cjll8nr6962o|publisher=BBC News|access-date=May 31, 2024|archive-date=May 30, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240530005713/https://www.bbc.com/news/articles/cjll8nr6962o|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Harper |first=Paddy |title=Historic losses for ANC open new era in South African politics |url=https://www.africanews.com/2021/11/06/historic-losses-for-anc-open-new-era-in-south-african-politics/ |access-date=2023-08-01 |work=Africanews |language=en |archive-date=1 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230801181438/https://www.africanews.com/2021/11/06/historic-losses-for-anc-open-new-era-in-south-african-politics/ |url-status=live }}</ref>. ** [[Мадагаскар]]ти [[Мадагаскарти парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: Президентӗн [[Радзуэлина Андри|Андри Радзуэлинӑн]] партийӗ [[Ҫамрӑк вирлӗ малагасисем|ҪВМ]] парти Наци Ассамблейӗнчи хӑй нумайрахӑшне 163 вырӑнтан 80 кӑна илсе пӗтнӗ<ref>{{Cite web|title=Madagascar ruling party loses parliament majority|url=https://www.africanews.com/2024/06/12/madagascar-ruling-party-loses-parliament-majority/|access-date=2024-12-05|website=Africanews|date=June 12, 2024 }}</ref>. * [[Ҫу, 30]] – [[АПШ]] ӗлӗкхи [[АПШ президенчӗ|Президенчӗ]] [[Трамп Дональд|Дональд Трампа]] хӑй вӑрттӑн укҫа енӗпе тунӑ судӗнче 34 айӑппа айӑпланӑ. АПШ историнче президент тӗлӗшне кун пек айӑплани пӗрремӗш хут<ref>{{Cite web |title=Donald Trump found guilty in historic New York hush money case |url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/donald-trump-verdict-hush-money-trial-rcna152492 |access-date=2024-05-30 |publisher=NBC News |date=30 May 2024 |language=en |archive-date=June 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629091334/https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/donald-trump-verdict-hush-money-trial-rcna152492 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=What Trump's guilty verdict means for the 2024 election |url=https://www.bbc.com/news/articles/cnll59r891xo |access-date=2024-05-30 |publisher=BBC News |date=May 30, 2024 |language=en-GB |archive-date=July 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720050748/https://www.bbc.com/news/articles/cnll59r891xo |url-status=live }}</ref>. === Ҫӗртме === * [[Ҫӗртме, 3]] – [[Грузи]]ри йышӑннӑ ютҫӗр агенчӗ пирки саккун вӑя кӗнӗ<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20240603/gruziya-1950101108.html|title=В Грузии вступил в силу скандальный закон об иноагентах|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=2024-06-03|access-date=2024-06-06|archive-date=2024-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240606183441/https://ria.ru/20240603/gruziya-1950101108.html|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 5]] – "Тинькофф Банк" хӑйӗн ятне "Т-Банк" ҫине улӑштарнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/finances/05/06/2024/6660012c9a7947089a39bb0d|title=Тинькофф Банк поменял название|lang=ru|website=РБК|date=2024-06-05|access-date=2024-06-05|archive-date=2024-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20240605070708/https://www.rbc.ru/finances/05/06/2024/6660012c9a7947089a39bb0d|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 11]]–[[Ҫӗртме, 23|23]] – [[Хусан]]та [[БРИКС Вӑййисем]] пулнӑ. Ку Вӑйӑсенче [[БРИКС]] пӗрлешӳри пайташ ҫӗршывсем кӑна хутшӑнма пултараҫҫӗ<ref>{{Cite web|url=https://rsport.ria.ru/20240411/bars-1939406206.html|title=Барс по кличке Бриксик стал талисманом Игр БРИКС|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости Спорт|date=2024-04-11|access-date=2024-04-11|archive-date=2024-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20240411150939/https://rsport.ria.ru/20240411/bars-1939406206.html|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 12]] – [[Тури Карабах]]ран [[Раҫҫей]] нимеллӗ салтакӗсен тухни вӗҫленӗ<ref>{{Cite web|url=https://rtvi.com/news/rossijskie-mirotvorczy-pokinuli-nagornyj-karabah/|title=Российские миротворцы покинули Нагорный Карабах|lang=ru|website=RTVI|date=2024-06-12|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708184455/https://rtvi.com/news/rossijskie-mirotvorczy-pokinuli-nagornyj-karabah/|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 15]]–[[Ҫӗртме, 16|16]] – [[Швейцари]]ре [[Украина]] тӑнӑҫлӑ конференцийӗ иртнӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/66169d839a79473984e9b4fb|title=Швейцария пригласила Россию на мирную конференцию по Украине|lang=ru|website=РБК|date=2024-04-10|access-date=2024-04-11|archive-date=2024-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20240410172156/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/66169d839a79473984e9b4fb|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 16]] – [[Тан-ҫинчи-Ростов]]ри СИЗОра террористсем ҫынсене тыткӑна илнӗ<ref>{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2024/06/16/spetsnaz-likvidiroval-vseh-zahvatchikov-v-rostovskom-sizo/|title=Спецназ ликвидировал всех захватчиков в ростовском СИЗО|lang=ru|website=Lenta.RU|access-date=2024-06-16|archive-date=2024-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20240616093341/https://lenta.ru/news/2024/06/16/spetsnaz-likvidiroval-vseh-zahvatchikov-v-rostovskom-sizo/|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 23]]: ** [[Севастополь]] ҫийӗнчи [[Украина]] ракечӗ персе антарнӑран 153 ҫын аманнӑ, 4 ҫын вилнӗ<ref>{{Cite web|url=https://ua.krymr.com/a/uchkuivka-krym-viyna-ekspert-sevastopol/33011191.html|title=Кримський невивчений урок війни|lang=uk|website=Крым.Реалии|date=2024-06-26|access-date=2024-09-10|archive-date=2024-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240627095542/https://ua.krymr.com/a/uchkuivka-krym-viyna-ekspert-sevastopol/33011191.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pravda.com.ua/rus/news/2024/06/24/7462243/|title=Работа российской ПВО: оккупанты ввели в Севастополе “режим ЧС”|lang=ru|website=Украинская правда|access-date=2024-06-24|archive-date=2024-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240624165240/https://www.pravda.com.ua/rus/news/2024/06/24/7462243/|url-status=live}}</ref>. ** [[Дагестан]]ти [[Махачкала]]па [[Дербент]]ре [[Синагога|синагогӑсемпе]] [[чиркӳ]]сене тапӑннисем. 22 ҫын вилнӗ, 46 аманнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cl7771zvpj8o|title=Нападения в Махачкале и Дербенте: что известно на данный момент|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-06-23|access-date=2024-06-24|archive-date=2024-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240624164352/https://www.bbc.com/russian/articles/cl7771zvpj8o|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/6682a2959a79476568a468a1|title=Число погибших при терактах в Дагестане возросло до 22|lang=ru|website=РБК|date=2024-07-01|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708022913/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/6682a2959a79476568a468a1|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 25]] – [[Тӗнчери уголовлӑ суд]] [[Шойгу Сергей Кужугетович|Сергей Шойгу]]па [[Герасимов Валерий Васильевич|Герасимов Валерие]] арестлес тесе ордер кӑларнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cy008y2nny1o|title=Международный уголовный суд выдал ордеры на арест Шойгу и Герасимова|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-06-25|access-date=2024-06-26|archive-date=2024-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20240816072624/https://www.bbc.com/russian/articles/cy008y2nny1o|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 26]] – [[Суньига Хуан Хосе|Хуан Хосе Суньига]] [[Боливи]] тӗпкомандӑлавҫи [[Ла-Пас (Боливи)|Ла Паз]] хулинче [[Боливири патшалӑх пӑтӑрмахне тӑрӑшу (2024)|патшалӑх пӑтӑрмахне тума тӑрӑшнӑ]], анчах вӑл анӑҫсӑр пулнӑ<ref>{{Cite web |author1=Tara John |author2=Abel Alvarado |author3=Stefano Pozzebon |date=2024-06-26 |title=Attempted coup in Bolivia fails after president calls on country to mobilize in defense of democracy |url=https://www.cnn.com/2024/06/26/americas/bolivia-coup-attempt-claims-intl-latam/index.html |access-date=2024-06-27 |publisher=CNN |language=en |archive-date=June 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240626212756/https://www.cnn.com/2024/06/26/americas/bolivia-coup-attempt-claims-intl-latam/index.html |url-status=live }}</ref>. * [[Ҫӗртме, 28]]: ** [[Иран]]ти [[Иранти президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: иккӗмӗш тура [[Пезешкиан Масуд|Масуд Пезешкианпа]] [[Джалили Саид|Саид Джалили]] тухнӑ<ref>[https://www.isna.ir/news/1403040905810/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D9%86%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%DB%B8-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B3-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%AC%D9%84%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%AD%D9%84%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%85 ISNA]</ref><ref>[https://www.iranintl.com/en/202406299085 IranIntl-1], [https://www.iranintl.com/en/liveblog/iran-voting-in-election-runoff-pezeshkian-vs-jalili IranIntl-2]</ref><ref>[https://tejaratnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C-15/920881-%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%87%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%AF Tejarat News]</ref>. ** [[Монголи]]ри [[Монголири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[Монголи халӑх партийӗ]] [[Аслӑ патшалӑх хуралӗ]]нче сахалрахӑш вырӑн илет, ун вырӑнне [[Демократиллӗ парти (Монголи)|Демократиллӗ парти]] вӑй пуҫтарать<ref>{{Cite web|last=Moritsugu|first=Ken|date=2024-07-01|title=Mongolia may return to coalition government after official results confirm setback for ruling party|url=https://apnews.com/article/mongolia-election-coalition-government-b42d1ada84dbbbf52595a015bed35041|access-date=2024-07-02|agency=Associated Press|language=en|archive-date=July 2, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240702112730/https://apnews.com/article/mongolia-election-coalition-government-b42d1ada84dbbbf52595a015bed35041|url-status=live}}</ref>. * [[Ҫертме, 29]]: ** [[Мавритани]]ри [[Мавританири президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: хальхи президент [[Газуани Мухаммед ульд|Мухаммед ульд аш-Шейх аль-Газуани]] иккӗмӗш срока суйланӑ<ref>{{Cite web|title=Mauritanian president comfortably wins re-election|url=https://www.bbc.com/news/articles/c9e9r7k8jdlo|access-date=2024-07-02|work=BBC News|date=July 2024 |archive-date=July 2, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240702112326/https://www.bbc.com/news/articles/c9e9r7k8jdlo|url-status=live}}</ref>. ** [[Нигери]]н [[Борно (штат)|Борно]] штачӗ [[Гвоза]] хулине [[Гвозӑна бомбӑлани (2024)|бомбӑлани]]: 30 ҫын вилнӗ тата 100 ҫын аманнӑ<ref>{{Cite news |last=Marama |first=Ndahi |date=30 June 2024 |title=30 feared dead, 100 injured in Borno as female suicide bombers hit wedding, funeral |url=https://www.vanguardngr.com/2024/06/30-feared-dead-100-injured-in-borno-as-female-suicide-bombers-hit-wedding-funeral/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=30 June 2024 |archive-date=July 4, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240704071211/https://www.vanguardngr.com/2024/06/30-feared-dead-100-injured-in-borno-as-female-suicide-bombers-hit-wedding-funeral/ |url-status=live |newspaper=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 30]] – [[Даниил (Болгари патриархӗ)|Даниил Николова]] [[Болгари]] [[Болгари православлӑ чиркӗвӗ|православлӑ чиркӗвӗн]] 29-мӗш патриархӗ суйланӑ<ref>{{cite web|title=Избран новый Предстоятель Болгарской Православной Церкви|url=http://www.patriarchia.ru/db/text/6141440.html|website=Патриархия.ru|date=2024-06-30}}</ref>. * [[Ҫӗртме, 30]]–[[Утӑ, 7]] – [[Франци]]ри [[Францири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: [[сулахайлӑх|сулахай]] «[[Ҫӗнӗ халӑх фрончӗ]]» [[Францин наци пухӑвӗ|Наци пухӑвӗнче]] нумайрахӑш илет, [[Сылтӑмлӑх|сылтӑм]] «[[Наци пӗрлешӗвӗ (Франци)|Наци пӗрлешӗвӗ]]» пӗрремӗш турта нумайрахӑш илнӗ анчах суйлав пӗтӗмлетӗвӗсемпе парламентре ӑна сыхлайман<ref>{{Cite web|url=https://www.lefigaro.fr/politique/dissolution-assemblee-nationale-emmanuel-macron-elysee-coulisses-europennes-20240610|title=Dissolution de l’Assemblée : à l’Élysée, dans les coulisses de la décision surprise d’Emmanuel Macron|lang=fr|website=Le Figaro|date=2024-06-10|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708080242/https://www.lefigaro.fr/politique/dissolution-assemblee-nationale-emmanuel-macron-elysee-coulisses-europennes-20240610|url-status=live}}</ref>. === Утӑ === * [[Утӑ, 1]] — [[Тӑвӑл]]сене пӑхни историнчи 5-мӗш категориллӗ [[Берил тӑвӑлӗ|Берил]] чи малтанхи пулса тӑнӑ, вӑл [[Гренада|Гренадӑн]] [[Карриаку]] утравне аркатнӑ<ref>{{Cite news|date=July 1, 2024|last=Cappucci|first=Matthew|title=Caribbean island of Carriacou 'flattened' after Hurricane Beryl makes landfall|url=https://www.washingtonpost.com/weather/2024/07/01/hurricane-beryl-impacts-landfall-path/|newspaper=[[The Washington Post]]|url-access=subscription|access-date=July 1, 2024|archive-date=July 1, 2024|archive-url=https://archive.today/20240701172306/https://www.washingtonpost.com/weather/2024/07/01/hurricane-beryl-impacts-landfall-path/|url-status=live}}</ref>. * [[Утӑ, 3]] — [[Раҫҫей]] [[Европӑри хӑрушсӑрлӑх тата ҫыхӑнтару организацийӗ|ЕХҪО-н]] [[Европӑри хӑрушсӑрлӑх тата ҫыхӑнтару организацийӗ парламент ассамблейи|ПА]] тухнӑ<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/politika/21261785|title=СФ единогласно принял заявление о приостановке участия делегации РФ в ПА ОБСЕ|lang=ru|website=TACC|access-date=2024-07-03|archive-date=2024-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240703094233/https://tass.ru/politika/21261785|url-status=live}}</ref>. * [[Утӑ, 4]] — [[Аслӑ Британи]]ри [[Аслӑ Британири парламент суйлавӗ (2024)|парламент суйлавӗ]]: юлашки 14 ҫулсенчи [[Сэр]] [[Кир Стармер]] пуҫлӑхӗпе [[Лейборист партийӗ (Аслӑ Британи)|Лейборист партийӗ]] влаҫа таврӑннӑ<ref>{{Cite web |date=2024-07-05 |title=Keir Starmer: Labour leader to become UK prime minister |url=https://www.bbc.com/news/articles/crge8g9qxj3o |access-date=2024-07-05 |work=BBC News |language=en-GB |archive-date=July 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705211937/https://www.bbc.com/news/articles/crge8g9qxj3o |url-status=live }}</ref>. * [[Утӑ, 5]] — [[Иран]]ти [[Иранти президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗн иккӗмӗш турӗ]]: [[Пезешкиан Масуд|Масуд Пезешкиан]] [[Иран президенчӗ]] пулса тӑнӑ<ref>{{Cite web |last1=Cassini |first1=Farnaz |last2=Vinograd |first2=Cassandra |date=5 July 2024 |title=Reformist Candidate Wins Iran's Presidential Election |url=https://www.nytimes.com/2024/07/05/world/middleeast/iran-election-reformist-wins.html |access-date=5 July 2024 |website=The New York Times |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706034614/https://www.nytimes.com/2024/07/05/world/middleeast/iran-election-reformist-wins.html |url-status=live }}</ref>. * [[Утӑ, 8]] — [[Украинӑна Раҫҫей тапӑнса кӗни|Раҫҫей-Украина хирӗҫӗвӗ]]: [[Украина|Украинӑна]] [[2024 ҫулхи утӑн 8-мӗшӗнчи Украинӑна ракетӑллӑ ҫапу|массӑлллӑ ракетӑллӑ атакӑна]] пула 42 ҫын вилнӗ, 170 аманнӑ<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/live/cml23092jylt|title=Война в Украине: в результате ракетного удара погибли более 30 человек, в Киеве пострадала детская больница|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-07-08|access-date=2024-07-08|archive-date=2024-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20240709235515/https://www.bbc.com/russian/live/cml23092jylt|url-status=live}}</ref>. * [[Утӑ, 9]]-[[Утӑ, 11|11]] — [[НАТО]]-н [[НАТО-н Вашингтон саммичӗ (2024)|33-мӗш саммичӗ]] [[АПШ]]-ӑн тӗп хулинче [[Вашингтон]]та иртнӗ<ref>{{Cite web |url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_50115.htm |title=Информация о саммитах на сайте НАТО |access-date=2024-12-04 |archive-date=2024-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240225065500/https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_50115.htm |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=NATO leaders gather for 75th anniversary summit. Here's what to know |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/9/nato-leaders-gather-for-75th-anniversary-summit-heres-what-to-know |date=2024-07-09 |access-date=2024-07-09 |publisher=Al Jazeera |language=en |archive-date=October 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008123242/https://www.aljazeera.com/news/2024/7/9/nato-leaders-gather-for-75th-anniversary-summit-heres-what-to-know |url-status=live }}</ref>. * [[Утӑ, 9]] — [[Европа пӗрлешӗвӗ]]н ертсе пырӑвӗ [[Грузи]] [[Европа пӗрлешӗвне Грузи кӗни|кӗнин процесне чарнӑ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/world/969928|title=Евросоюз приостановил выделение помощи Минобороны Грузии в размере 30 млн евро|lang=ru|website=[[Интерфакс]]|date=2024-07-09|access-date=2024-07-09|archive-date=2024-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20240709122727/https://www.interfax.ru/world/969928|url-status=live}}</ref>. * [[Утӑ, 12]]: ** [[Мускав облаҫӗ]]нчи [[Коломна]] хули ҫумӗнче [[Коломна ҫумӗнчи SSJ 100 арканӑвӗ|SSJ 100 арканӑвӗ]]: экипажӑн пур виҫӗ пайташӗ вилнӗ. ** [[Литва]] [[Литва президенчӗ|президенчӗн]] [[Науседа Гитанас|Гитанас Науседӑн]] инаугурацийӗ иртнӗ<ref>{{Cite web|url=https://www.apollo.lv/8028429/galigie-rezultati-lietuvas-prezidenta-velesanas-parliecinosi-uzvar-nauseda|title=Galīgie rezultāti: Lietuvas prezidenta vēlēšanās pārliecinoši uzvar Nausēda|lang=lv|website=www.apollo.lv|date=2024-05-27|access-date=2024-05-27|archive-date=2024-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240527042431/https://www.apollo.lv/8028429/galigie-rezultati-lietuvas-prezidenta-velesanas-parliecinosi-uzvar-nauseda|url-status=live}}</ref>. * [[Утӑ, 13]]: ** [[АПШ]]-ри [[АПШ-ри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗн кампанийӗ вӑхӑтӗнче]] [[Пенсильвани]] штачӗн [[Батлер (Пенсильвани)|Батлер]] хули ҫумӗнче [[Дональд Трамп]]а [[Дональд Трампа Пенсильванири вӗлерме тӑрӑшу|вӗлерме тӑрӑшу]] пулнӑран унӑн сылтӑм хӑлхине амантнӑ, перекен ҫынна вӗлернӗ, пӗр ҫынна (хӳтӗлевҫе) амантнӑ. ** [[Газа вӑрҫи|Израиль-ХАМАС хирӗҫӗвӗ]]: [[Газа|Газӑри]] [[Хан-Юнис]] ҫумӗнчи [[Израилӗн хӳтӗлев армийӗ]]н [[Аль-Мавашие ҫапу (2024)|ҫапӑвне]] пула [[ХАМАС]] лидерӗ [[Дейф Мухаммад|Мухаммад Дейф]] вӗлернӗ. * [[Утӑ, 15]]: ** [[Сири]]ри [[Сирири паламент суйлавӗ (2024)|паламент суйлавӗ]]: [[Арап социалист баас партийӗ – Сири регионӗ|Баасист партийӗ]] хӑй нумайрахӑшӗ тепӗр хут (4 ҫуллӑ срок ҫине) ҫирӗплетнӗ. Анчах, [[Башар Асад]]ӑн президетлӗхӗнчи ку юлашки суйлавӗ пулнӑ. Кӑҫалхи раштавра вӑл [[2024 ҫулхи Сири оппозицийӗн тапӑнӑвӗ|влаҫ ҫухатнӑ]]. ** [[Руанда|Руандӑри]] [[Руадӑри президент суйлавӗ (2024)|президент суйлавӗ]]: [[Кагаме Поль|Поль Кагаме]] тепӗр 4 ҫул ҫине суйланнӑ<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/18793045|title=Президент Руанды заявил о решении переизбираться в 2024 году|website=TACC|access-date=2024-02-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/africa/rwanda-election-results-paul-kagame-b2580446.html|title=Paul Kagame set to win flawed Rwanda election with 99% of vote|lang=en|website=The Independent|date=2024-07-16|access-date=2024-07-28}}</ref>. === Ҫурла === === Авӑн === === Юпа === === Чӳк === === Раштав === == Ҫавӑн пекех == {{Çӳрев |Тема = 2024 çул |Портал = |Викисăмахсар = |Викикĕнеке = |Викикаларăш = |Викивулавăш = |Викитĕссем = |Викихыпар = Категори:2024 |Викиампар = Category:2024 |Метавики = |Проект = |Родовод = }} * [[2024 çул мусăкра]] * [[2024 çул литературăра]] == Асӑрхавсем == {{Асӑрхавсем|2}} {{year-stub}} [[Категори:2024 çул| ]] [[Категори:Пур хронологи ят-йышĕсем]] [[Категори:Викиампар каçă статьисем]] [[Категори:Викихыпар каçă статьисем]] [[Категори:Çулсем çинчен çырса пĕтермен статьясем]] [[Категори:2024 çул]] flzkgubzy0gvslsirp5c45389ri3exv 10 115670 875727 838356 2026-07-21T07:20:07Z CommonsDelinker 188 Replacing Flag_of_Cape_Verde.svg with [[File:Flag_of_Cape_Verde_(10-17).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Government standardized ratio is 2:3. For fu 875727 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|ялавлани/ялав</noinclude>}}} | alias = Кабо-Верде | flag alias = Flag of Cape Verde (10-17).svg | пысăкăш = {{{пысăкăш|}}} }}<noinclude></noinclude> 7sp5k2doizy43zz6f702pkea683sap2 0 124257 875768 848000 2026-07-22T19:13:26Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875768 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Ачамккă (пĕлтерĕшсем)}} {{Taxobox | name = Ачамккă | image file = Charadrius hiaticula tundrae Varanger.jpg | classis = | ordo = | familia = | genus = | species = | subspecies = | latin = Charadrius | wikispecies = | commons = | itis = | ncbi = | range map = }} [[File:Killdeer23.jpg|thumb|]][[File:Plover eggs.jpg|thumb|]] '''Ачамккă'''<ref name="КС">[http://lexicon.dobrohot.org/index.php/ЗУЙКИ Зуйки] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250216155011/http://lexicon.dobrohot.org/index.php/%D0%97%D0%A3%D0%99%D0%9A%D0%98 |date=2025-02-16 }} — Кольский Север. Энциклопедический лексикон.</ref> ({{lang-la|Charadrius}}) — [[Шăхран йышшисем]] ямахатри [[шыв чăххи]]сен речĕ, <big>Вĕçенкайăксен ячĕ вырăсла ята калькăласа куçарсан пулнă<ref name="КС"/>.</big> == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * John Marchant, Tony Prater, Peter Hayman. Shorebirds: An Identification Guide to the Waders of the World. — Houghton Mifflin Harcourt, 1991. — 412 с. — ISBN 0395602378. * Коблик Е. А. Т.2 // Разнообразие птиц (по материалам экспозиции Зоологического музея МГУ). — Москва: Издательство МГУ, 2001. — 396 с. * {{ВТ-ЭСБЕ|Зуек}} {{Тулаш каçăсем}} [[Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа]] [[Категори:Чĕрчунсем]] [[Категори:Кайăксем]] [[Категори:Вӗҫенкайăксен речӗсем]] [[Категори:Шăхран евĕрлисем]] [[Категори:Вӗҫенкайăксем]] 3bk6l8zq4lsovt9hvh3a7w7u27cuif1 0 124263 875774 848036 2026-07-23T07:39:27Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875774 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Ачамккă (пĕлтерĕшсем)}} {{Taxobox | name = Галстуклă ачамккă | image file = Charadrius hiaticula tundrae Varanger.jpg | classis = | ordo = | familia = | genus = | species = | subspecies = | latin = Charadrius hiaticula | wikispecies = | commons = | itis = | ncbi = | range map = }} '''Галстуклă ачамккă'''<ref name="КС">[http://lexicon.dobrohot.org/index.php/ЗУЙКИ Зуйки] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250216155011/http://lexicon.dobrohot.org/index.php/%D0%97%D0%A3%D0%99%D0%9A%D0%98 |date=2025-02-16 }} — Кольский Север. Энциклопедический лексикон.</ref><ref>Бёме Р. Л., Флинт В. Е. Пятиязычный словарь названий животных. Птицы. Латинский, русский, английский, немецкий, французский / Под общ. ред. акад. В. Е. Соколова. — М.: Русский язык, РУССО, 1994. — С. 80. — 2030 экз. — ISBN 5-200-00643-0.</ref> ({{lang-la|Charadrius hiaticula}}) — [[Шăхран йышшисем]] (''Charadriidae'') ямахатри Ачамккă (''Charadrius'') ретри вĕçенкайăк<ref name="ioc">Gill F., Donsker D. & Rasmussen P.[англ.] (Eds.): Buttonquail, thick-knees, sheathbills, plovers, oystercatchers, stilts, painted-snipes, jacanas, Plains-wanderer, seedsnipes (акăлч.). IOC World Bird List (v14.2) (14 август 2024). doi:10.14344/IOC.ML.14.2</ref>. <big>Вĕçенкайăкăн ячĕ вырăсла ята калькăласа куçарсан пулнă<ref name="КС"/>.</big> == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * John Marchant, Tony Prater, Peter Hayman. Shorebirds: An Identification Guide to the Waders of the World. — Houghton Mifflin Harcourt, 1991. — 412 с. — ISBN 0395602378. * Коблик Е. А. Т.2 // Разнообразие птиц (по материалам экспозиции Зоологического музея МГУ). — Москва: Издательство МГУ, 2001. — 396 с. * {{ВТ-ЭСБЕ|Зуек}} [[File:Charadrius hiaticula map.svg|thumb|300px|Charadrius hiaticula map]] {{Тулаш каçăсем}} [[Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа]] [[Категори:Чĕрчунсем]] [[Категори:Шăхран евĕрлисем]] [[Категори:Вӗҫенкайăксем]] [[Категори:Евразири вĕенкайăксем]] [[Категори:Африкăри вĕенкайăксем]] [[Категори:1758-мĕш çулта сырса кăтартнă вĕенкайăксем]] bycvow5am4q8vd4baiupd1s8vztwx3a 0 127297 875746 863443 2026-07-22T10:23:07Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875746 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Ĕнчĕ (пĕлтерĕшсем)}} [[File:NautilusCutawayLogarithmicSpiral.jpg|thumb|upright=1.2|The iridescent nacre inside a [[nautilus]] shell]] '''Ĕнчĕамăаш''', е '''Ĕнчĕ''', е '''Ĕнчĕк''', е '''Перламутр''' ({{lang-de|Perlmutter}} — «[[ĕнчĕ]] амăшĕ»<ref> Перламутр // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.</ref>) — моллюсксен хуранĕн шал енчи йăлтăртатса тăракан сийĕ. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * Андреева Р. П. Перламутр // Энциклопедия моды. — СПб. : Литера, 1997. — С. 282. — ISBN 5-86617-030-2. * Перламутр : [арх. 15 июня 2022] // П — Пертурбационная функция. — М. : Большая российская энциклопедия, 2014. — С. 700. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 25). — ISBN 978-5-85270-362-0. * Перламутр // Товарный словарь / И. А. Пугачёв (главный редактор). — М.: Государственное издательство торговой литературы, 1959. — Т. VI. — Стб. 856—857. == Каçăсем == {{wiktionary|перламутр}} * [http://www.pearlamour.ru/pearl_02.htm История украшений из перламутра и жемчуга с иллюстрациями] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190311053129/http://www.pearlamour.ru/pearl_02.htm |date=2019-03-11 }} * [http://www.catalogmineralov.ru/mineral/perlamutr.html Перламутр, строение и свойства] {{Тулаш каçăсем}} [[Категори:Чулсем]] [[Категори:Композитсем]] [[Категори:Моллюсксен анатомийĕ]] [[Категори:Моллюсксем]] l9d18m1wyp2gbewwk2kc1kmk05zovb7 0 130330 875775 875678 2026-07-23T09:56:39Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 875775 wikitext text/x-wiki :{{ан арпаштарăр|Гравитацилле таврăну|гравитацилле таврăнупа}} {| style="border:1px solid #c8ccd1; font-size:90%; margin-left:1em" cellspacing="0" cellpadding="0" align="right" |- |<gallery mode="packed" caption="Гравитацилле манёврпа усă курни:"> Ӳкерчĕк:Swingby dec anim.gif|вĕçеве вăрахлатма Ӳкерчĕк:Swingby acc anim.gif|вĕçеве хăвăртлатма — «гравитацилле чулрав», теççĕ </gallery> |} '''Гравитацилле манёвр''', сайрарах: '''пертурбацилле манёвр,''' == Çавăн пекех == * [[Вĕçсе иртÿ аномалийĕ]] (çывхару аномалийĕ)<ref>''Michael Martin Nieto, John D. Anderson'' [https://arxiv.org/abs/0910.1321 Earth Flyby Anomalies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200206042441/https://arxiv.org/abs/0910.1321 |date=2020-02-06 }} // arxiv.org, 7 Oct 2009</ref> == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * {{публикация|книга|заглавие=Детская энциклопедия|том=2|том заглавие=Мир небесных тел. Числа и фигуры|страницы=169—167|часть=Первые искусственные небесные тела|год=1965|место=М.|издательство=[[Просвещение (издательство)|Просвещение]]|ответственный=Глав. ред. [[Маркушевич, Алексей Иванович|А. И. Маркушевич]]|издание=2-е изд.|ref=Детская энциклопедия}} * {{публикация|книга |заглавие=Пионеры ракетной техники. Кибальчич, Циолковский, Цандер, Кондратюк |ссылка=https://books.google.ru/books?id=Y38yAAAAIAAJ |год=1964 |ответственный=[Ред.-сост. Б. Н. Воробьев, В. Н. Сокольский. Вступит. статья [[Мелкумян, Тигран Меликсетович|Т. М. Мелькумова]]] |издательство=[[Наука (издательство)|Наука]] |место=М. |страниц=671 |ref=«Пионеры ракетной техники» }} * {{публикация|книга |автор = Цандер |автор имя = Фридрих Артурович |автор линк = Цандер, Фридрих Артурович |заглавие = Проблема полёта при помощи ракетных аппаратов |подзаголовок = Межпланетные полёты |подзаголовок2 = Сборник статей |инфо = соч. 1925 года |издание = 2-я редакция |ответственный = ред. Л. К. Корнеев |ссылка = https://books.google.com/books?id=NdUuAAAAIAAJ |год = 1961 |издательство = Оборонгиз |страниц = 459 |место = М. |ref = Цандер }} * {{Статья|автор={{s|Ивашкин В. В.}}|заглавие=Лунные траектории космических аппаратов: пионерские работы в Институте прикладной математики и их развитие|ссылка=http://www.keldysh.ru/memory/okhotsimsky/ivashkin.pdf|ответственный={{s|Э. Л. Аким}} (гл. ред.)|издание=Прикладная небесная механика и управление движением|тип=сборник|место=М.|издательство=Институт прикладной математики {{s|им. М. В. Келдыша}} РАН|год=2010|страницы=73—106|isbn=978-5-98354-007-1|ref=Ивашкин}} * {{Книга|автор={{s|Левантовский В. И.}}|заглавие=Механика космического полёта в элементарном изложении|издание=изд. 3-е, доп. и перераб|место=М.|издательство=Наука|год=1980|страниц=512|ref=Левантовский}} * {{Книга|автор={{s|Richard L. Dowling,}} {{s|William J. Kosmann,}} {{s|Michael A. Minovitch,}} {{s|Rex W. Ridenoure}}|заглавие=History of Rocketry and Astronautics|ответственный=Volume Editor {{s|Frank H. Winter}}|место=San Diego, California|издательство=Univelt|год=2007|isbn=0-87703-539-3|isbn2=978-0-87703-539-8|часть=Chapter 15. The Effect of Gravity-Propelled Interplanetary Space Travel on the Exploration of the Solar System: Historical Survey, 1961 to 2000|серия=AAS History Series, Volume 28|ref=Dowling et al.|ссылка часть=http://www.gravityassist.com/IAF3-1/revisions083010/IAF3Pub.pdf|страниц=560|страницы=337—432|язык=en}} * {{h|Энеев и Аким|2007|{{cite web 2 |url = http://www.keldysh.ru/events/fly |title = Академик М. В. Келдыш |subtitle = Механика космического полёта |first = Тимур Магометович |last = Энеев |authorlink = Энеев, Тимур Магометович |first2 = Эфраим Лазаревич |last2 = Аким |authorlink2 = Аким, Эфраим Лазаревич |website = Институт прикладной математики им. М. В. Келдыша |websiteurl = http://www.keldysh.ru/ |year = 2007 |accessdate = 2018-06-09 }}}} == Каçăсем == {{Навигаци}} * {{публикация|книга |автор=Boris V. Rauschenbakh |автор2=Michael Yu. Ovchinnikov |автор3={{iw|Сьюзен Маккенна-Лоулор|Susan M. P. McKenna-Lawlor|en|Susan McKenna-Lawlor}} |заглавие=Essential Spaceflight Dynamics and Magnetospherics |ссылка=https://books.google.com/books?id=s8FRVu0blhgC |место=Dordrecht, Netherlands |издательство=Kluwer Academic Publishers |год=2002 |isbn=9781402010637 |ref=Rauschenbakh |язык=en |серия=Space Technology Library |pages=146—147 |allpages=397 |серия volume=15 }} * {{Статья|ссылка=http://crydee.sai.msu.ru/Universe_and_us/4num/v4pap2.htm|ref=Ксанфомалити|автор=[[Ксанфомалити, Леонид Васильевич|Ксанфомалити Л. В.]]|заглавие=Ценный дар небесной механики|год=2001|издание=Вселенная и мы|тип=журнал|номер=4}} {{Тулаш каçăсем}} {{Тӳпери механика}} [[Категори:Гравитаци|Манёвр]] [[Категори:Астродинамика]] [[Категори:СССРти ăçлайсем]] [[Категори:Тӳпери механика]] ekow3y4udfhlvx2xaa2qb5957xqfat0 0 130347 875722 2026-07-21T06:52:58Z Ellodanis5 17302 Ҫӗнӗ страница: « {{Пĕлтерĕшсем|Люцерна (пĕлтерĕшсем)}} {{Taxobox | name = Люцерна | image file = 20120918Medicago × varia4.jpg | regnum = | phylum = | classis = | ordo = | familia = | genus = | species = | subspecies = | latin = Medicago | wikispecies = | commons = | itis = | ncbi = | range map = }} '''Люце́рна''' ({{lang-la|Medicágo}})  — [[пăрçалла культура]], {{bt-ruslat|Пăрçа йы...» 875722 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Люцерна (пĕлтерĕшсем)}} {{Taxobox | name = Люцерна | image file = 20120918Medicago × varia4.jpg | regnum = | phylum = | classis = | ordo = | familia = | genus = | species = | subspecies = | latin = Medicago | wikispecies = | commons = | itis = | ncbi = | range map = }} '''Люце́рна''' ({{lang-la|Medicágo}})  — [[пăрçалла культура]], {{bt-ruslat|Пăрçа йышшисем|Fabaceae}} ямхатри [[кăк (биологи)|кăк]]. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=VIFA Боб садовый на сайте USDA NRCS]{{Ĕçлемен каçă|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-en}} <small>Проверено 24 ноября 2008 г.</small> {{Внешние ссылки|Растения}} <!--Требуется дополнительная простановка категорий флоры по континентам--> [[Категори:Пăрçалла культурăсем]] [[Категори:Люцерна]] [[Категори:Сиплĕ ӳсентăрансем]] [[Категори:Пыл паракансем]] [[Категори:Сидератсем]] [[Категори:Вăтаçĕр тинĕс таврашĕнчи флора]] [[Категори:Моделле организмсем]] 0b2kped9f0vye0k3brvxpx3x8kvo8ig 0 130348 875723 2026-07-21T06:57:18Z Ellodanis5 17302 [[Паранкă]] ҫине куҫарни 875723 wikitext text/x-wiki #перенаправление [[Паранкă]] 30io6n2mqrmt3hq3uf48addo0kv0dee 0 130349 875724 2026-07-21T07:06:32Z Ellodanis5 17302 Ҫӗнӗ страница: «[[File:Kuruma zukushi.jpg|thumb|Kuruma zukushi]] '''Турттарав''' [[Категори:Турттарав]]» 875724 wikitext text/x-wiki [[File:Kuruma zukushi.jpg|thumb|Kuruma zukushi]] '''Турттарав''' [[Категори:Турттарав]] 12vnnbdzakw171z8rcs74hl8x9bbh38 875730 875724 2026-07-21T08:17:41Z Ellodanis5 17302 875730 wikitext text/x-wiki [[File:Kuruma zukushi.jpg|thumb|Kuruma zukushi]] '''Турттарав''' (çавăн пекех ''илсе çитересси'', ''транспорт''<ref name="Большой_толковый ">Транспорт // Большой толковый словарь русского языка. Гл. ред. С. А. Кузнецов. 2014.</ref><ref name="Ефремова">[https://www.efremova.info/word/transport.html Транспорт] {{Wayback|url=https://www.efremova.info/word/transport.html |date=20230112215631 }} // Ефремова Т. Ф. Новый словарь русского языка. Толково-словообразовательный. – М.: Русский язык, 2000</ref>) == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} [[Категори:Турттарав]] [[Категори:Транспорт]] h6qaylqebxwrrjohqlh8p4a2ed0j569 0 130350 875731 2026-07-21T08:31:58Z Ellodanis5 17302 Ҫӗнӗ страница: « {{Taxobox | name = Судан курăкĕ | image file = Espigues sorgo CP2.JPG | regnum = | phylum = | classis = | ordo = | familia = | genus = | species = | subspecies = | latin = Sorghum ×drummondii | wikispecies = | commons = | itis = | ncbi = | range map = }} '''Судан курăкĕ'''{{sfn|Агабабян|1950|с=196}}{{sfn|Медведев, Сметанникова|1981|с=268}}{{sfn|Васько|2006|с=104}}, е '''суда...» 875731 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Судан курăкĕ | image file = Espigues sorgo CP2.JPG | regnum = | phylum = | classis = | ordo = | familia = | genus = | species = | subspecies = | latin = Sorghum ×drummondii | wikispecies = | commons = | itis = | ncbi = | range map = }} '''Судан курăкĕ'''{{sfn|Агабабян|1950|с=196}}{{sfn|Медведев, Сметанникова|1981|с=268}}{{sfn|Васько|2006|с=104}}, е '''суданка'''{{sfn|Агабабян|1950|с=196}}, е '''Судан сорго'''{{sfn|Рожевиц|1934|с=22}}{{sfn|Павлов|1947|с=33}}{{sfn|Агабабян|1950|с=196}}{{sfn|Медведев, Сметанникова|1981|с=268}}, '''Друммонд сорго'''{{sfn|Цвелёв|2016}} ({{lang-la|Sorghum × drummondii}})<ref>{{TPL|kew-443227|Sorghum × drummondii}}</ref>, е '''судак''' (''судак курăк'') == Литература == * Агабабян Ш. М. Кормовые растения сенокосов и пастбищ СССР : в 3 т. / под ред. И. В. Ларина. — М. ; Л. : Сельхозгиз, 1950. — Т. 1 : Споровые, голосеменные и однодольные. — С. 196–203. — 689 с. — 10 000 экз. * Васько В. Т. Кормовые культуры России. — СПб., 2006. — С. 104—108. — 328 с. — 1000 экз. * Медведев П. Ф., Сметанникова А. И. Кормовые растения европейской части СССР. — Л.: Колос, 1981. — С. 305—306. — 268—270 с. — 25 000 экз. * Павлов Н. В. Растительное сырье Казахстана / под ред. В. Л. Комарова. — М. Л.: АН СССР, 1947. — С. 33. — 551 с. — 2000 экз. * Рожевиц Р. Ю. Род 80. Сорго — SORGHUM // Флора СССР = Flora URSS : в 30 т. / гл. ред. В. Л. Комаров. — Л. : Изд-во АН СССР, 1934. — Т. 2 / ред. тома Р. Ю. Рожевиц, Б. К. Шишкин. — С. 22. — 778, XXXIII с. — 5175 экз. * Соловьев Б. Ф. Суданская трава. — М.: Сельхозгиз, 1960. — 63 с. * Томмэ М. Ф., Мартыненко Р. В. и др. Переваримость кормов. — М.: Колос, 1970. — С. 75, 291, 335. — 463 с. — 15 000 экз. * Однолетние кормовые культуры. — М.: Колос, 1967. — 351 с. * Суданская трава : [арх. 3 января 2023] / Цвелёв Н. Н. // Социальное партнёрство — Телевидение. — М. : Большая российская энциклопедия, 2016. — С. 384. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 31). — ISBN 978-5-85270-368-2. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=VIFA Боб садовый на сайте USDA NRCS]{{Ĕçлемен каçă|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-en}} <small>Проверено 24 ноября 2008 г.</small> {{Внешние ссылки|Растения}} <!--Требуется дополнительная простановка категорий флоры по континентам--> [[Категори:Судан курăкĕ]] [[Категори:Злаки]] [[Категори:Хлебные зерновые культуры]] [[Категори:Тропическое сельское хозяйство]] [[Категори:Кормовые растения]] tnzg5eo2fqwy8jipghqznamr4ipj6pv 10 130351 875735 2026-07-21T11:11:48Z Ymblanter 7764 Ҫӗнӗ страница: «Долина реки Нижняя Буйба, хребет Ергаки, Западный Саян, Красноярский край, Россия» 875735 wikitext text/x-wiki Долина реки Нижняя Буйба, хребет Ергаки, Западный Саян, Красноярский край, Россия b3pq6iu3w0hqhu2c2y3wfcukj2u13cs 10 130352 875736 2026-07-21T11:12:07Z Ymblanter 7764 Ҫӗнӗ страница: «Ergaki, Buiba Valley, Western Sayan Mountains, Krasnoyarsk Krai, Russia.jpg» 875736 wikitext text/x-wiki Ergaki, Buiba Valley, Western Sayan Mountains, Krasnoyarsk Krai, Russia.jpg 9702n7zj0e532pa3u71fdegtoaijztt 0 130353 875737 2026-07-21T12:48:24Z Ellodanis5 17302 Ҫӗнӗ страница: « {{Пĕлтерĕшсем|Люцерна (пĕлтерĕшсем)}} {{Taxobox | name = Акакан люцерна | image file = Alfalfa in a Field (2646191862).jpg | regnum = | phylum = | classis = | ordo = | familia = | genus = | species = | subspecies = | latin = Medicago sativa | wikispecies = | commons = | itis = | ncbi = | range map = }} '''Акакан люце́рна''' ({{lang-la|Medicágo sativa}})  — пăрçалла ку...» 875737 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Люцерна (пĕлтерĕшсем)}} {{Taxobox | name = Акакан люцерна | image file = Alfalfa in a Field (2646191862).jpg | regnum = | phylum = | classis = | ordo = | familia = | genus = | species = | subspecies = | latin = Medicago sativa | wikispecies = | commons = | itis = | ncbi = | range map = }} '''Акакан люце́рна''' ({{lang-la|Medicágo sativa}})  — [[пăрçалла культура]], {{bt-ruslat|Пăрçа йышшисем|Fabaceae}} ямахатри [[Люцерна]] [[кăк (биологи)|кăкри]] уйрăм биологилле тĕс. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=VIFA Боб садовый на сайте USDA NRCS]{{Ĕçлемен каçă|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-en}} <small>Проверено 24 ноября 2008 г.</small> {{Внешние ссылки|Растения}} <!--Требуется дополнительная простановка категорий флоры по континентам--> [[Категори:Пăрçалла культурăсем]] [[Категори:Люцерна]] [[Категори:Сиплĕ ӳсентăрансем]] [[Категори:Пыл паракансем]] [[Категори:Сидератсем]] [[Категори:Вăтаçĕр тинĕс таврашĕнчи флора]] [[Категори:Моделле организмсем]] 6q1qh7a018zm72qed33o93u1n9mp1di 1 130354 875738 2026-07-21T14:11:34Z Ellodanis5 17302 Ҫӗнӗ страница: «мĕн усси куччăр тенинче, енчен ямщик тенине çаплах хă'''варнă пулсан?''' ~~~~» 875738 wikitext text/x-wiki мĕн усси куччăр тенинче, енчен ямщик тенине çаплах хă'''варнă пулсан?''' [[Хутшăнакан:Ellodanis5|Ellodanis5]] ([[Хутшăнаканăн канашлу страници:Ellodanis5|сӳтсе явни]]) 14:11, 21 Утӑ уйӑхӗн 2026 (UTC) 0sesjm2n12sarkuf7pyzovr0q61wqob 10 130355 875747 2026-07-22T11:15:19Z Ymblanter 7764 Ҫӗнӗ страница: «Воскрешение Лазаря работы Михаэля Пахера (1471-1479), деталь алтаря приходской и паломнической церкви, Санкт-Вольфганг-им-Зальцкаммергут, Верхняя Австрия, Австрия» 875747 wikitext text/x-wiki Воскрешение Лазаря работы Михаэля Пахера (1471-1479), деталь алтаря приходской и паломнической церкви, Санкт-Вольфганг-им-Зальцкаммергут, Верхняя Австрия, Австрия lknplvi6z8vysw4yp3dnten3g2nkgmg 10 130356 875748 2026-07-22T11:16:34Z Ymblanter 7764 Ҫӗнӗ страница: «St. Wolfgang kath. Pfarrkirche Pacher-Altar Lazarus 01.jpg» 875748 wikitext text/x-wiki St. Wolfgang kath. Pfarrkirche Pacher-Altar Lazarus 01.jpg c0yb2uly9hmnbgqhusz7qo8myeixp8g 0 130357 875751 2026-07-22T11:56:50Z Ellodanis5 17302 Ҫӗнӗ страница: «[[Ӳкерчĕк:Florentine Wood Gatherers. (After Gioli.).jpg|thumb|right|250px|]] [[Ӳкерчĕк:Buying fuelwood.jpeg|thumb|right|250px|]] [[Ӳкерчĕк:Army Mules.jpg|thumb|right|250px|]][[Ӳкерчĕк:Pack and transport platoon of the Russian army. Southern Military District.jpg|thumb|250px|]] {{Пĕлтерĕшсем|Çăк (пĕлтерĕшсем)}} '''Çăк'''» 875751 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Florentine Wood Gatherers. (After Gioli.).jpg|thumb|right|250px|]] [[Ӳкерчĕк:Buying fuelwood.jpeg|thumb|right|250px|]] [[Ӳкерчĕк:Army Mules.jpg|thumb|right|250px|]][[Ӳкерчĕк:Pack and transport platoon of the Russian army. Southern Military District.jpg|thumb|250px|]] {{Пĕлтерĕшсем|Çăк (пĕлтерĕшсем)}} '''Çăк''' ronsg6299pjsj5iaq41l086c8sfhl6f 0 130358 875752 2026-07-22T14:58:36Z Max Tenche 25572 [[Утă, 5]] ҫине куҫарни 875752 wikitext text/x-wiki #redirect [[Утă, 5]] 3nthdzgh4m52jx9zg1vdb5j8rfb7q0t 0 130359 875754 2026-07-22T15:28:10Z Max Tenche 25572 [[Утă, 11]] ҫине куҫарни 875754 wikitext text/x-wiki #redirect [[Утă, 11]] qjyogobk2vysbwmc7j39coc9jgjp7lf 0 130360 875755 2026-07-22T15:28:29Z Max Tenche 25572 [[Утă, 12]] ҫине куҫарни 875755 wikitext text/x-wiki #redirect [[Утă, 12]] 56395oppw808pw72c0zjg6d7jnkbcac 0 130361 875756 2026-07-22T15:28:52Z Max Tenche 25572 [[Утă, 13]] ҫине куҫарни 875756 wikitext text/x-wiki #redirect [[Утă, 13]] 246c7ont1sgy5y2558c4ptjt8xscklk 0 130362 875757 2026-07-22T15:29:01Z Max Tenche 25572 [[Утă, 15]] ҫине куҫарни 875757 wikitext text/x-wiki #redirect [[Утă, 15]] twdo90eswmupo07p4cgcfglgfe03y1m 0 130363 875760 2026-07-22T18:22:15Z Ellodanis5 17302 Ҫӗнӗ страница: «'''Тăпсакай''' (сингармонизма пăхăннă хутлă сăмах: Тĕп Сак Ай): * [[Тăпсакай]] ** [[Техникăлла тăпсакай]] * [[Тăпсакай (фильм, 1927)]] == Çавăн пекех == * [[Тăпсакайлăх (политика)]] * [[Андеграунд (пĕлтерĕшсем)]] * [[Нӳхреп]] * [[Путвал]] {{disambig}} [[Категори:Тĕрлĕ пĕлтерĕшлисем]] К...» 875760 wikitext text/x-wiki '''Тăпсакай''' (сингармонизма пăхăннă хутлă сăмах: Тĕп Сак Ай): * [[Тăпсакай]] ** [[Техникăлла тăпсакай]] * [[Тăпсакай (фильм, 1927)]] == Çавăн пекех == * [[Тăпсакайлăх (политика)]] * [[Андеграунд (пĕлтерĕшсем)]] * [[Нӳхреп]] * [[Путвал]] {{disambig}} [[Категори:Тĕрлĕ пĕлтерĕшлисем]] [[Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем]] pa8lfq2h4ci9yloyjqp5s3uy8hha1xc 0 130364 875761 2026-07-22T18:27:43Z Max Tenche 25572 [[Тăвăл]] ҫине куҫарни 875761 wikitext text/x-wiki #redirect [[Тăвăл]] 0x4nbbvs2jd82e9on5g3zmm2dh380tt 0 130365 875762 2026-07-22T18:36:46Z Max Tenche 25572 [[Европа Пĕрлешĕвĕ]] ҫине куҫарни 875762 wikitext text/x-wiki #redirect [[Европа Пĕрлешĕвĕ]] icbfwvdg1rzbvu1uliqg0aroo3qu878 1 130366 875763 2026-07-22T18:39:03Z Ellodanis5 17302 Ҫӗнӗ страница: «Европа Пĕрлĕхĕ теççĕ. ~~~~» 875763 wikitext text/x-wiki Европа Пĕрлĕхĕ теççĕ. [[Хутшăнакан:Ellodanis5|Ellodanis5]] ([[Хутшăнаканăн канашлу страници:Ellodanis5|сӳтсе явни]]) 18:39, 22 Утӑ уйӑхӗн 2026 (UTC) hi9ftx7vfozbzfm22e1sbza8p2w0cik 875769 875763 2026-07-22T19:16:29Z Max Tenche 25572 /* */ Хурав 875769 wikitext text/x-wiki Европа Пĕрлĕхĕ теççĕ. [[Хутшăнакан:Ellodanis5|Ellodanis5]] ([[Хутшăнаканăн канашлу страници:Ellodanis5|сӳтсе явни]]) 18:39, 22 Утӑ уйӑхӗн 2026 (UTC) :Европа пӗрлӗхӗ вӑл European society пӗлтерет. European Union, Soviet Union = Европа пӗрлешӗвӗ, Совет (Канаш) пӗрлешӗвӗ [[Хутшăнакан:Max Tenche|Max Tenche]] ([[Хутшăнаканăн канашлу страници:Max Tenche|сӳтсе явни]]) 19:16, 22 Утӑ уйӑхӗн 2026 (UTC) 857b1hv32i8f2e128lgoj0gl079gaym 875770 875769 2026-07-22T19:19:10Z Max Tenche 25572 /* */ Хурав 875770 wikitext text/x-wiki Европа Пĕрлĕхĕ теççĕ. [[Хутшăнакан:Ellodanis5|Ellodanis5]] ([[Хутшăнаканăн канашлу страници:Ellodanis5|сӳтсе явни]]) 18:39, 22 Утӑ уйӑхӗн 2026 (UTC) :Европа пӗрлӗхӗ вӑл European society пӗлтерет. European Union, Soviet Union = Европа пӗрлешӗвӗ, Совет (Канаш) пӗрлешӗвӗ [[Хутшăнакан:Max Tenche|Max Tenche]] ([[Хутшăнаканăн канашлу страници:Max Tenche|сӳтсе явни]]) 19:16, 22 Утӑ уйӑхӗн 2026 (UTC) ::Теҫҫӗ е темеҫҫӗ, кунта сӑмахпа каласа юмахсен пуххи мар [[Хутшăнакан:Max Tenche|Max Tenche]] ([[Хутшăнаканăн канашлу страници:Max Tenche|сӳтсе явни]]) 19:19, 22 Утӑ уйӑхӗн 2026 (UTC) hpvijdi330uy2n66cw0z1u088kva8d0 0 130367 875764 2026-07-22T18:44:35Z Max Tenche 25572 [[АПШри президент суйлавĕ (2024)]] ҫине куҫарни 875764 wikitext text/x-wiki #redirect [[АПШри президент суйлавĕ (2024)]] kwgehiwr6v5mku2apkq3aerhbjp9v6j 0 130368 875765 2026-07-22T18:45:57Z Max Tenche 25572 [[Трамп Дональд]] ҫине куҫарни 875765 wikitext text/x-wiki #redirect [[Трамп Дональд]] gqv474ozrsx5b0fjq1ye51ktzu04ixl