Википеди cvwiki https://cv.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%C4%95%D0%BF_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Медиа Ятарлă Сӳтсе явасси Хутшăнакан Хутшăнаканăн канашлу страници Википеди Википеди сӳтсе явмалли Ӳкерчĕк Ӳкерчĕке сӳтсе явмалли MediaWiki MediaWiki сӳтсе явмалли Шаблон Шаблона сӳтсе явмалли Пулăшу Пулăшăва сӳтсе явмалли Категори Категорине сӳтсе явмалли TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 1221 878386 878063 2026-10-24T20:24:17Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 878386 wikitext text/x-wiki {{пĕлтерĕшсем}} {{Юханшыв |Ячĕ = Атӑл |Нацилле ячĕ = {{Lang-ru|Волга}} |Ӳкерчĕк = |Ӳкерчĕке ăнлантарни = Атăл [[Чĕмпĕр]] патĕнче |Тăршшĕ = 3530 |Бассейн лаптăкĕ = 1361000 |Бассейн = Каспи тинĕсĕ |Шыв тăкакĕ = 8060 |Виçнĕ вырăн = [[Волгоград]] патĕнче |Шыв пуçламăшĕ = |Шыв пуçламăшĕн вырнаçăвĕ = [[Волговерховье]] ялĕ, <br /> ([[Тĕвер облаçĕ]]н [[Тĕвер облаçĕн Осташково районĕ|Осташково районĕ]]) |Шыв пуçламăшĕн çӳллĕшĕ = 228 |s_lat_dir = N |s_lat_deg = 57 |s_lat_min = 15 |s_lat_sec = 04 |s_lon_dir = E |s_lon_deg = 32 |s_lon_min = 28 |s_lon_sec = 25 |Шыв вăрри = Каспи тинĕсĕ |Шыв вăррин вырнаçăвĕ = |Шыв вăррин çӳллĕшĕ = -28 |m_lat_dir = N |m_lat_deg = 45.697188|m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = E |m_lon_deg = 47.862525|m_lon_min = |m_lon_sec = |Юханшыв тайлăмĕ = 0,07 |Патшалăх = Раççей |Бассейн категорийĕ = Атăл бассейнĕ }} '''Атӑл''' ({{lang-mrj|Йыл}}, {{lang-mhr|Юл}}, {{lang-tt|Идел}}, {{lang-ru|Волга}}, {{lang-xal|Иҗил-һол}})— [[Раççей европа пайĕ|Европа пайĕннчи]] [[Раççей]]ри юханшыв. [[Атăл дельти]]н пĕчĕк пайĕ [[Казахстан]] территорине кĕрет. Çĕр çинче [[Юханшывсен ят-йышĕ, тăршшĕпе|чи пысăк юханшывсенчен]] пĕрри тата [[Европа|Европăра]] чи пысăкки. Тăршшĕ — 3530&nbsp;км (шыв усравĕсене тăвиччен — 3690&nbsp;км), бассейнăн шыв пухав лаптăкĕ — 1&nbsp;361&nbsp;000&nbsp;км². Атăл çинче таватă [[Раççейри миллионер-хуласем|миллионер-хула]] (пуçĕнчен вăррине çити): [[Чулхула]], [[Хусан]], [[Самар]], [[Волгоград]]. == Тавралăхĕ == [[Валдай çӳллĕшĕ]]нче пуçланса [[Каспи тинĕсĕ|Каспи тинĕсне]] юхса кĕрет. Европăра чи пысăк юханшыв шутланать. Тăршшĕ 3 530 çухрăм (шывусравĕсем туса хуриччен 3 690 çухрăм). Шыв-çĕрĕн лаптăкĕ 1 360 пин çм² çитет. === Атăл юпписем === [[Ӳкерчĕк:Volga river from NASA satellite.jpg|thumb|left|Атăл çийĕ, NASA спутникĕнчен сăнасан. Вăтам тата Анат Атăлçи хулисем курăнаççĕ.]] Атăла пурĕпе 200 пĕчĕкрех шыв юхса кĕрет. Чи пысăккисем [[Селижаровка (юханшыв)|Селижаровка]], [[Тверца (юханшыв)|Тверца]], [[Молога (юханшыв)|Молога]], [[Шексна (юханшыв)|Шексна]], [[Унжа (юханшыв)|Унжа]], [[Ока (юханшыв)|Ока]], [[Сăр (юханшыв)|Сăр]], [[Ветлуга]], [[Сĕве (юханшыв)|Сĕве]], [[Чулман Атăл]], [[Самар (юханшыв)|Самар]], [[Мăн Иргиз (юханшыв)|Мăн Иргиз]], [[Еруслан (юханшыв)|Еруслан]], [[Ахтупа (юханшыв)|Ахтупа]]. === Шыв пуçламăшĕ === === Вăтам Атăл === === Анат Атăл === == Юханшыв историйĕ == Атăл çинче нумай [[шывусрав]]а пĕвелесе электроэнерги хăватлăхне кăларакан станцисем туса лартнă. Вăтам ĕмĕрсенче юханшыва '''Итиль''' е '''Этель''', ĕлĕххи чăвашсем, хасарсем «Атăл» (вĕсен тĕп хули те Атăл ятлă пулнă) тенĕ. [[Аваллăх]]ра (хальхи эрăн I ĕмĕрĕсем) '''Ра''' тесе палăртнă. [[Ӳкерчĕк:Astrakhan-Razin_throws_persian_princess.jpg|thumb|right|300px|[[Степан Разин]] перси еликне Атăла пăрахать.]] == Этимологи == Юханшывăн «Атăл» ячĕ авахи хун-пăлхарсен Атăл Юхан-шыв çырма тенине пĕлтерет. [[Вырăссем]] тата Европăра ([[тĕнче]]ре те) юханшыва «Волга» теççĕ, çак сăмах вара [[çармăссем|çармăссен]] «çутă» тени пулать. Пăлхар (болгар е булгар) этнонимĕпе çыхăннă географи палăртăвĕсем (топонимсемпе гидронимсем) [[Çĕр (планета)|Çĕр]] çинче чылай. == Юханшывпа çыхăннă хуçалăх ĕçĕсем == === Юханшывпа çыхăннă ӳнер ĕçсем === <gallery> Ӳкерчĕк:Ivan Belonogov 04.jpg|«Вид уездного города Романов-Борисоглебска с юго-восточной стороны» — [[Белоногов Иван Михайлович|И. М. Белоногов]], ([[1838]]) Ӳкерчĕк:Bogolubov Krestn hod v.jpg|«Крестный ход в Ярославле» — [[Боголюбов Алексей Петрович|А. П. Боголюбов]], ([[1863]]) Ӳкерчĕк:Ilja Jefimowitsch Repin 010.jpg|«Бурлаки, идущие вброд» — [[Репин Илья Ефимович|И. Е. Репин]], ([[1872]]) Ӳкерчĕк:Tomb of the Volga (1874).jpg|«Могила на Волге» — [[Саврасов Алексей Кондратьевич|А. К. Саврасов]], ([[1874]]) Ӳкерчĕк:Abram Jefimowitsch Archipow 001.jpg|«На Волге» — [[Архипов Абрам Ефимович|А. Е. Архипов]], ([[1889]]) Ӳкерчĕк:Yar. strelka (Sabaneev, 1878).jpg|«Ярославль. Стрелка» — Г. П. Сабанеев, ([[1904]]) Ӳкерчĕк:Kustodiev promenade Volga.jpg|«Гулянье на Волге» — [[Кустодиев, Борис Михайлович|Б. М. Кустодиев]], ([[1909]]) Ӳкерчĕк:Stenka Razin by Vasily Surikov 1906.jpg|«Степан Разин» — [[Суриков Иван Захарович|И. З. Суриков]], [[1910]] тĕлн. Ӳкерчĕк:At Volga. Kustodiev.jpg|«На Волге» — [[Кустодиев Борис Михайлович|Б. М. Кустодиев]], ([[1922]]) |«На Волге» — [[Овчинников Владимир Иванович|В. И. Овчинников]], ([[1975]]) |«Лунная ночь на Волге» — [[Овчинников Владимир Иванович|В. И. Овчинников]], ([[1975]]) |«Волга. Ветреный день» — [[Овчинников Владимир Иванович|В. И. Овчинников]], ([[1970]]) </gallery> == Çав. пекех == * [[Атăл (хунсен çулпуçĕ)|Атăл]] — хунсен çулпуçĕ. * [[Тăван Атăл (журнал)|Тăван Атăл]] — [[чăвашсем|чăвашсен]] [[литература]], [[культура]], [[ӳнер]] [[журнал]]ĕ. == Вуламалли == * Рыбаков Б. А. Геродотова Скифия. М., 1979. == Каçăсем == {{викиампар|Category:Volga}} * [https://web.archive.org/web/20070930071409/http://www.bulgarlar.com/Toponim/Toponim.html Пăлхар этнонимĕ] * [http://www.museum.nnov.ru/river/rivmus.htm Музей речного флота Волжской Государственной Академии инженеров водного транспорта] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071224173435/http://www.museum.nnov.ru/river/rivmus.htm |date=2007-12-24 }} * [https://volga.guide/volga.htm Атăл: фотографисем, карттăсем, çулçурев кăтартуçисем] * [http://www.zavirie.ru Деревня Завирье на Волге. Фотографии Волги местных жителей] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170517033815/http://zavirie.ru/ |date=2017-05-17 }} * [http://www.novoskop.ru/news/v-rukave-volgi-poimana-piranya Атăлта пиранья пуллине тытнă] * [http://www.fishingguide.ru/vodrus/volga Атăл пулăçсемшĕн] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081106065040/http://www.fishingguide.ru/vodrus/volga/ |date=2008-11-06 }} {{Chuvash-geo-stub}} {{Раççей юханшывĕсем}} {{Атăлçи}} [[Категори:Атăл| ]] [[Категори:Чăваш Енĕн юханшывĕсем]] [[Категори:Раççей юханшывĕсем]] [[Категори:Европа юханшывĕсем]] mlj4kc88ho9zpyd1too0y7hxant96zz 0 10310 878397 855225 2026-10-25T09:51:44Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 878397 wikitext text/x-wiki {{Патшалăх ĕçченĕ | ят = Купрат | тăван ят = | ӳкерчĕк = Giudjenov Kubrat and his sons.jpg | ӳкерчĕк анлăшĕ = 275px | ӳкерчĕке ăнлантарни = Купрат тата унăн ывăлĕсем. <br> [[Гюдженов Димитр|Д. Гюдженов]] ӳкерчĕкĕ (1926 çул) | ĕç вырăнĕ = [[Правители Болгарии|хан Великой Болгарии]] | тапхăрпуçламăшĕ= [[632]] | тапхăрвĕçĕ = [[665]] | умĕнхи = | хыççăнхи = [[Питпуян]] | çуралнă вăхăт = | çуралнă вырăн = | вилнĕ вăхăт = [[665]] | вилнĕ вырăн = [[Аслă Пăлхар]] | ăрат = [[Тулă (ăру)|Дуло]] | ачасем = '''ывăлсем:''' [[Батбаян]], [[Котраг]], [[Аспарух]], [[Кубер]] и [[Альцек]] }} {{пĕлтерĕшсем}} '''Купрат''' ({{lang-bg|Кубрат}}, {{lang-el|Χουβρατις}}), ''Кроба́т'' ({{lang-bg|Кробат}})<ref name="Комар">''Комар А. В.'' [http://archaeology.kiev.ua/journal/030500/komar.htm Ранние хазары в Северном Причерноморье (постановка проблемы)]</ref>, ''Курба́т'', ''Курт'' ({{lang-bg|Куртъ}}) — [[Аслă Пăлхар]] патшалăхне йĕркелекенĕ, çав патшалăхăн патши, [[Тулă ăрăвĕ]]нчен тухнă ĕмпӳ. Вăл [[605]] çулта çуралнă. [[660]] çулта '''Аслă Купрат''' вилнĕ<ref>[http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=420 Чувашская энциклопедия]</ref>. == Истори çырăвĕсем, археологи чăнлавĕсем == [[Ӳкерчĕк:Pontic_steppe_region_around_650_AD.png|thumb|right|250px|Аслă Пăлхар, 650 ç.]] Купрат кăтригур пăлхар йăхĕсенчи Тулă ăрăвĕнчен тухнă. Пĕчĕкренех пулас паттăр ăс-хакалне Висанти император килĕнче пухса ӳснĕ, 12 çулта тĕне кĕнĕ. [[632]] çулта Купрат хăйĕн куккăшĕн — [[Урхан]]ăн астулне йышăнса юлнă. [[635]] çулта Купрат пуян грек çыннин хĕрне — Евдокие — качча илнĕ. [[Висанти]] императорĕ [[Иракли]] Купрата патрики ятне (санне) тивĕçтернĕ. Анчах та [[Христос тĕнĕ]] каганатра малалла сарăлайман. Купрат хăй те каярахпа [[пăлхарсем|пăлхарсен]] авалхи тĕнне таврăннă пулас. Купрат астулра ларнă чух Аслă Пăлхар [[аварсем|аварсенчен]] те, хасарсенчен ирĕклĕ пулнă. Епле те анăçран хăрушăлăх [[Авар хаканачĕ]] хавшакланнă май пĕтĕмпех иртнĕ пулсан, тухăç енчен пĕрмаях ахăр саманасем сиксе тухкаланă. Купрат хăй хуçаланнă вăхăтсенче пăлхар йăхĕсем пĕрлĕхре тытăнса тăнă та çавăнпа инкек-синкексене хирĕç тăма вăй çитернĕ. Вăл вилнĕ хыççăн вара Аслă Пăлхара [[Питпуян]], [[Кăтра Паттăр|Кăтра]], [[Аспарух]], [[Кувер]], [[Альших]] ывăлĕсем туртса пайланă. Купратăн кашни ывăлĕ патшалăха хăйнемайлă уртасене пайланă, вара пĕчченĕн вĕсен хасарсемпе тытăçма хăват пулман. [[Хасарсем]] тапăнса килсен Аслă Пăлхар аркансах каять, тĕрĕклĕ те аталануллă патшалăх саланса çухалать, вара [[Пăлхар цивилизацийĕ]] пайланса çĕр çинче уйрăммăн тăсăлать. Унăн вилтăприне [[1912]] çулта [[Украина]] çĕрĕнчи [[Полтава облаçĕ]]нчи [[Кĕçĕн Переçĕпĕн]] чиркӳллĕ ял çумĕнчи улăп тăпринче тупнă. Чылай ылтăн тата кĕмĕл япаласем, Купрат ячĕллĕ пичет çĕр айĕнче темиçе ĕмĕр упранса выртнă. Хальхи историксем тата ытти тĕпчевçĕсем валли ку тупăнусем иксĕлми те пархатарлă пихелсем пулаççĕ. [[File:Bulgarians_and_Slavs_VI-VII_century.png|500px|VI-VII ĕмĕрсенчи пăлхарсем куçса çӳрени.]] == Вуламалли == * [[Бичурин Никита Яковлевич|Бичурин Н.Я.]], «Собрание сведений». * Попов А., «Обзор хронографов русской редакции», [[1866]]. * «Летопись византийца Феофана от Диоклетиана до царей Михаила и его сына Феофилакта», [[1884]]-[[1887]]. * [[Комиссаров Гурий Иванович|Кури Вантер]], "Чăваш халахĕн историйĕ", [[Шупашкар]], "[[Ялав]]" библиотеки, [[1990]]. * Мизиев И.М., «История Карачаево-балкарского народа». * Артамонов М.И. * [[Иоахим Вернер]], "Захоронение в Малом Перещеннине и Кубрат, хан болгарский", "Софийские новости" [[хаçат]], [[1985]], [[кăрлач, 9]] кунĕ. * Ю. Немет, венгр тĕпчевçи, "" * Ив. Шишманов, Дунайçи болгар тĕпчевçи, "" * К. Иречек, "История болгар", [[Варшава]], [[1877]]. * [[Гумилев Лев Николаевич|Гумилев Л.Н.]], "Древние тюрки" * [[Каховский Василий Филиппович|Каховский В.Ф.]], "Происхождение чувашского народа", [[2003]]. * Халиков А.Х., "Кто мы — булгары или татары". * "Краткая история Болгарии (С древнейших времен до наших дней)", "Наука" кĕнеке кăларăвĕ, [[Мускав]], [[1987]]. * [[Евгени Константинов]], "Дрезговини" (Ӗнтрĕк), роман, [[София]], "Народна младеж" кĕнеке кăларăвĕ, [[1960]]. * [[Юхма Мишши]], «Авалхи чăвашсем», [[1996]], [[Шупашкар]]. == Курмалли == * "[[Аспарух]] хан", кинофильм, реж. (?), Евгени Константиновăн "Дрезговини" (Ӗнтрĕк) романĕ çийĕн, София, [[Болгари]]. * Купратăн икĕ ылтăн çĕрри тата ытти япаласем те; упраканĕ — [[Патшалăх Эрмитажĕ]], [[Санкт-Петербург]]. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.goldensands.bg/cultural/treasure-pres-ru.asp Клад из Перещепино. Могила хана Кубрата.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100108235518/http://www.goldensands.bg/cultural/treasure-pres-ru.asp |date=2010-01-08 }} * [http://www.kroraina.com/bulgar/bg_ha_atanas/index.html Болгаро-хазарская граница и болгаро-хазарская вражда с конца VII до середины IX века], Георги Атанасов * [http://odnapl1yazyk.narod.ru/pblang01.htm Надписи и алфавит протобулгар], П.Добрев * [http://real-alania.narod.ru/alanialand/B1/1qar/GunBolgar.htm Гунно-Болгарский этап формирования карачаевцев и балкарцев] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091208123305/http://real-alania.narod.ru/alanialand/B1/1qar/GunBolgar.htm |date=2009-12-08 }} * [https://web.archive.org/web/20070930071409/http://www.bulgarlar.com/Toponim/Toponim.html Топоним Булгар] {{Купрат ханăн ывăлĕсем}} [[Категори:Аслă Пăлхар]] 02lrd04xqfdd6nar6v8iuzln6hk7v5f 0 16505 878378 876340 2026-10-24T17:11:47Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 878378 wikitext text/x-wiki '''Çурçĕр вăрçи́''' ([[1700]]—[[1721]])&nbsp;— [[Раççей патшалăхĕ]]пе [[Швеци]] хушшинче [[Балти тинĕсĕ|Балти]] çинчи вăрçă. Хăш чух ăна '''Аслă Çурçĕр вăрçи́''' теççĕ. == Вăрçă сăлтавĕсем == [[Ӳкерчĕк:Sweden 1658.jpg|left|thumb|300px|Швеци XVII ĕмĕрĕн вĕçĕнче]] == Вăрçă пуçланни == [[Ӳкерчĕк:Narva (Gustaf Cederström) - Nationalmuseum - 18638.tif|thumb|left|300px|«Шведсен Нарва çумĕнчи çапăçăвĕнчи çĕнтерĕвĕ , [[1700]]». Густав Седерстрём, [[1910]]]] Вăрçăна кĕричченех саксон çарĕ [[Ригăна хупăрлани (1700)| Ригăна хупăрланă]]. Кĕçех Дани королĕ Фредерик IV Швеци çине вăрçăпа тухнине пĕлтернĕ те [[Шлезвиг]]ре [[Фридрихштадт (Германи)|Фридрихштадту]] патне пынă. Вырăс патши Пётр I [[Осман империйĕ|Осман империпе]] [[Константинополь лăпкăлăх килĕшĕвĕ (1700)|Константинополь лăпкăлăх килĕшĕвне]] тусанах [[Швеци империйĕ|Швецине]] вăрçăпа тухасса пĕлтернĕ те [[Нарва|Нарвăна]] харçăпа тухнă. === Ригăна хупăрлани === {{main|Ригăна хупăрлани (1700)}} == Раççей çине тапăнни == [[Ӳкерчĕк:Battle of Lesnaya.jpg|thumb|300px|«Лесная патĕнчи çапăçу» [[Натье, Жан-Марк|Жан-Марк Натье]], [[1717]]]] == Вăрçăн вĕçĕм тапхăрĕ (1718—1721) == == Вăрçăн пĕтĕмлетĕвĕсем == == Çав. пекех == {{Вырăс-турккă вăрçисем}} * [[Çурçĕр вăрçинчи Раççей флочĕн тинĕсри операцисем]] * [[Битва при Лесной]] * [[Нарва çумĕнчи çапăçу]] * [[Полтава çапăçăвĕ]] * [[Гангут çапăçăвĕ]] * [[Испани кăнарлăх вăрçисем]] == Вуламалли == * [[Павленко, Николай]]. Пётр Великий. — М.: Мысль, 1990 * [[Тарле, Евгений]]. Русский флот и внешняя политика Петра I. — СПб.: Фирма «БРАСК», Морской исторический сборник, 1994 * [[Энглунд, Питер]]. Полтава: Рассказ о гибели одной армии. М, 1995. * А.В, Шишов СТО ВЕЛИКИХ ВОЕНАЧАЛЬНИКОВ. — М.: «ВЕЧЕ», 2002 == Каçăсем == {{commons|Great Northern War}} * [[Тарле]] Е. В. [http://militera.lib.ru/h/tarle2/index.html Çурçĕр вăрçи тата шведсем Раççее тапăнни] * [[Штенцель]] А. [http://militera.lib.ru/h/stenzel/2_07.html Тинĕс вăрçисен историйĕ] * [http://lesson-history.narod.ru/mapr2.htm Авторские карты А.&nbsp;И.&nbsp;Чернова по истории XVII—XVIII веков] * [https://web.archive.org/web/20091010162437/http://battles.h1.ru/sevwar.shtml Аслă Çурçĕр вăрçи 1700—1721 çç.] * [http://offtop.ru/castles/v11_256872__.php?of406=6f2164bca30e7e4ef0d5f4d27b33e312 Çурçĕр вăрçи çинчен вуламалли] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928014838/http://offtop.ru/castles/v11_256872__.php?of406=6f2164bca30e7e4ef0d5f4d27b33e312 |date=2007-09-28 }} {{I Петĕр}} {{Эстони историйĕ}} [[Категори:Çурçĕр вăрçи| ]] [[Категори:Нарăсăн 12-мĕшĕнче пулнисем|1700]] [[Категори:1700 çулхи нарăс|12]] [[Категори:Çурлан 30-мĕшĕнче пулнисем|1721]] [[Категори:1721 çулхи çурла|30]] [[Категори:Дани вăрçисем]] [[Категори:Польша вăрçисем]] [[Категори:Прусси вăрçисем]] lveo8cunoix7tasl38pryzfb02k571j 10 23685 878383 837125 2026-10-24T19:00:10Z BFD-69 26486 ҫӗнетӳ 878383 wikitext text/x-wiki {{Регион |РегионЯчĕ= Краснодар Ен |РегионЯчĕКам= Краснодар Енĕн |Ялав= Flag of Krasnodar Krai.svg |Герб=Coat of Arms of Krasnodar Krai (official).svg |Центр= Краснодар |Хуласем=[[Абинск]] {{!}} [[Анапа]] {{!}} [[Апшеронск]] {{!}} [[Армавир (Раççей)|Армавир]] {{!}} [[Белореченск]] {{!}} [[Геленджик]] {{!}} {{nobr|[[Горячий Ключ]]}} {{!}} [[Гулькевичи]] {{!}} [[Ейск]] {{!}} [[Кореновск]] {{!}} [[Кропоткин (хула)|Кропоткин]] {{!}} [[Крымск]] {{!}} [[Курганинск]] {{!}} [[Лабинск]] {{!}} [[Новокубанск]] {{!}} [[Новороссийск]] {{!}} {{nobr|[[Славянск-Кубань-çинчи]]}} {{!}} [[Сочи]] {{!}} [[Темрӳк]] {{!}} [[Тимашёвск]] {{!}} [[Тинĕсçум-Ахтарск]] {{!}} [[Тихорецк]] {{!}} [[Туапсе]] {{!}} {{nobr|[[Усть-Лабинск]]}} {{!}} [[Хадыженск]] |Хула тăрăхĕсем= [[Краснодар]] {{!}} [[Анапа (муниципаллă йĕркеленӳ)|Анапа]] {{!}} [[Армавир (муниципаллă йĕркеленӳ)|Армавир]] {{!}} [[Геленджик (муниципаллă йĕркеленӳ)|Геленджик]] {{!}} [[Горячий Ключ (муниципаллă йĕркеленӳ)|Горячий Ключ]] {{!}} [[Новороссийск (муниципаллă йĕркеленӳ)|Новороссийск]] {{!}} [[Сочи (муниципаллă йĕркеленӳ)|Сочи]] |РайонЯчĕ= Муниципаллă район |РайонЯчĕНум= Муниципаллă районсем |Районсем= [[Аби районĕ|Аби]] {{!}} [[Анапа районĕ|Анапа]] {{!}} [[Апшерон районĕ (Раççей)|Апшерон]] {{!}} [[Белоглински районĕ|Белоглински]] {{!}} [[Белореченски районĕ|Белореченски]] {{!}} [[Брюховецкая районĕ|Брюховецкая]] {{!}} [[Выççăлкă районĕ|Выççăлкă]] {{!}} [[Гулькевич районĕ|Гулькевич]] {{!}} [[Дин районĕ|Дин]] {{!}} [[Ей районĕ|Ей]] {{!}} [[Кавказ районĕ|Кавказ]] {{!}} [[Калинин районĕ (Краснодар Ен)|Калинин]] {{!}} [[Канев районĕ (Раççей)|Канев]] {{!}} [[Кореновски районĕ|Кореновски]] {{!}} [[Красноармейск районĕ (Краснодар Ен)|Красноармейски]] {{!}} [[Крыловски районĕ|Крыловски]] {{!}} [[Крым районĕ|Крым]] {{!}} [[Курганин районĕ|Курганин]] {{!}} [[Кущёвски районĕ|Кущёвски]] {{!}} [[Лаба районĕ|Лаба]] {{!}} [[Ленинград районĕ (Краснодар Ен)|Ленинград]] {{!}} [[Мостовски районĕ (Краснодар Ен))|Мостовски]] {{!}} [[Çĕнĕ Кубань районĕ|Çĕнĕ Кубань]] {{!}} [[Çĕнĕ Покров районĕ (Краснодар Ен)|Çенĕ Покров]] {{!}} [[Отрада районĕ (Краснодар Ен)|Отрада]] {{!}} [[Павлă районĕ (Краснодар Ен)|Павлă]] {{!}} [[Север районĕ|Север]] {{!}} [[Славян районĕ (Краснодар Ен)|Славян]] {{!}} [[Староминск районĕ|Староминск]] {{!}} [[Тбилиси районĕ|Тбилиси]] {{!}} [[Темрӳк районĕ|Темрӳк]] {{!}} [[Тимашевски районĕ|Тимашевски]] {{!}} [[Тинĕсçум-Ахтар районĕ|Тинĕсçум-Ахтар]] {{!}} [[Тихорецки районĕ|Тихорецки]] {{!}} [[Туапсе районĕ|Туапсе]] {{!}} [[Успенски районĕ (Краснодар Ен)|Успенски]] {{!}} [[Усть-Лаба районĕ|Усть-Лаба]] {{!}} [[Щербиновски районĕ|Щербиновски]] }} <noinclude> [[Категори:Шаблонсем:Раççей Федераци субъекчĕсен администрациллĕ пайланăвĕ|{{PAGENAME}}]] </noinclude> etmw3uf9ktpfj3t39ibaxsmgoxh7q79 0 24495 878389 775794 2026-10-25T04:46:07Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 878389 wikitext text/x-wiki {{Сайт карточки | websitename = Ирçе Википедийĕ | логотип = [[File:Wikipedia-logo-v2-myv.svg|140px]] | URL = <span class="plainlinks">[http://myv.wikipedia.org/ myv.wikipedia.org]</span> | скриншот = | коммерци = Çук | тĕс = [[Тетел-энциклопеди проекчĕ|Эреш энциклопедийĕ]] | регистраци = Кирлех мар | чĕлхе(сем) = [[ирçе чĕлхи|ирçе]] | вырнаçни = [[Майами]], [[Флорида]] | харпăрçă = [[Фонд Викимедиа]] | автор = | ĕçе пуçланă вăхăт = [[2008]] çулхи [[çу, 26|çăвăн 26-мĕшĕ]] | ĕçе вĕçленĕ вăхăт = | хальхи статус = Ӗçлет, аталанса пырать | çаврăнăш = | таса тупăш = }} '''Ирçе Википедийĕ''' ({{lang-myv|Эрзянь Википедия}}) — [[Википеди]]н [[ирçе чĕлхи]]ллĕ уйрăмĕ. [[2008]] çулхи [[çу, 26|çăвăн 26-мĕшĕнче]] уçăлнă<ref name="erzia.saransk.ru">[http://www.erzia.saransk.ru/arhiv.php?n=2328&nom11=284 Газета "Эрзянь мастор" : Архив номеров<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171201041643/http://www.erzia.saransk.ru/arhiv.php?n=2328&nom11=284 |date=2017-12-01 }}</ref>. 2010 çулхи чӳк уйăхĕнче 1418 ытла статья пулнă. Ирçе уйрăмне [[Вырăс Википедийĕ|Вырăс уйрăмĕнчен]] чылай статья, ĕлке (шаблон) куçараççĕ. == Кун-çулĕ == {{main|Википеди:Ирçе уйрăмĕн кун-çулĕ}} [[2007]] çулта вырăс Википедин хутшанаканĕ Мускавра пурăнакан Андрей Суриков Викимедиа Фондне ирçе уйрăмне уçас тесе ыйтса çыру ярать. Инициативлă ушкăна çаплах Финляндире ирççе чĕлхине вĕрентекен американ лингвисчĕ Джак Рютер, [[Санкт-Петербург]] журналисчĕ Петрянь Андю (Андрей Петров) тата чĕмпĕр инженер-программисчĕ Михаил Степченко кĕнĕ<ref>[http://www.erzan.ru/news/erzjane-poluchajut-vikipediju-na-rodnom-jazyke Ирçесем тăван чĕлхеллĕ Википедие тăваççĕ| Эрзянь ки. Культурно-образовательный портал<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304130529/http://www.erzan.ru/news/erzjane-poluchajut-vikipediju-na-rodnom-jazyke |date=2016-03-04 }}</ref><ref>[http://www.encyclopedia.ru/news/enc/detail/38429/ Ирçе Википедийĕ ăнăçлă аталанса пырать<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. Нарăсăн 19-мĕшĕнче Википедин чĕлхе комитечĕ «Ирçе Википедине» ăнăçлă проект тесе йышăннă<ref>[http://www.encyclopedia.ru/news/enc/detail/17011/ Языковой комитет Википедии признал эрзянскую Википедию успешным проектом<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080404213205/http://www.encyclopedia.ru/news/enc/detail/17011/ |date=2008-04-04 }}</ref>. Çакăн хыççăн ăстаçăсем 4 уйăх хушшинче инкубаторти ăшлăха куçармалли вырăна хатĕрленĕ, статьясен чăнлăхне тĕрĕсленĕ<ref name="erzia.saransk.ru"/>. Ирçе уйрăмĕн администраторĕсем пулма 6 уйăхлăха Петрянь Андю, Андрей Суриков тата Джак Рютер хутшăнакансене суйланă<ref name="erzia.saransk.ru"/>. [[2010]] çулхи чӳк уйăхĕнче уйрăмра 1418 ытла статья. == Парнесем == == Сумлă çăлкуçсем == == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://erzianj.borda.ru/?1-18-0-00000026-000-10001-0 Мелькужо Эрзянь Мастор – Ирçе çĕршывăн канашлăвĕ] {{wiki-stub}} {{Финн-укăр Википедисем}} {{Википедисем 1000-10000}} {{Раççей Википедисем}} [[Категори:Ирçе чĕлхи]] 8ztzclxqiaf4e6g4vbso1evokztaqi1 0 26717 878384 837126 2026-10-24T19:23:49Z BFD-69 26486 ҫӗнетӳ 878384 wikitext text/x-wiki '''Краснодар Ен''' ([[Вырăс чĕлхи|выр.]] ''Краснодарский Край'') — [[Раççей Федерацийĕ|Раççей Федерацин]] субъекчĕ, [[Кăнтăр федераци тăрăхĕ|Кăнтăр федераци тăрăхне]] кĕрет. [[Ростов облаçĕ]]пе, [[Ставрополь Ен]]ĕпе, [[Карачай-Черкес Республики|Карачай-Черкесипе]], [[Адыгей]]пе тата [[Грузи]]пе<ref>Фактлӑ [[Абхази]]пе, ҫурма йышӑннӑ патшалӑх</ref> чикĕленет. Тинĕспе [[Крым]]па юнашар. Тӗп хули — [[Краснодар]] (646 пин çын). [[Авăн, 13]]-мӗшӗнче, [[1937]] ҫулта йӗркеленӗ. {{coord|45|22|N|39|26|E|type:state_region:RU|display=title}} {{РФ субъекчĕ |RuNm = Краснодар Ен |OfNm1 = Краснодарский край |RuPostfix = Ен |FSFlag = Flag of Krasnodar Krai.svg |FSCoA = Coat of Arms of Krasnodar Krai (official).svg |FlagLnk = Краснодар Енĕн ялавĕ |CoALnk = Краснодар Енĕн гербĕ |FSMap = Map of Russia (2014–2022) - Krasnodar Krai.svg |FSMapName = Krasnodar |FSCtrWhat = Администраци центрĕ |FSCtrNm = [[Краснодар]] |AreaRnk = 41-мĕш |TotArea = {{nobr|75 485}}<ref name="Kadastr2009">[http://www.rosreestr.ru/upload/www/files/gos_doclad_2008.pdf Министерство экономического развития Российской Федерации. Федеральное агентство кадастра объектов недвижимости. ГОСУДАРСТВЕННЫЙ (НАЦИОНАЛЬНЫЙ) ДОКЛАД О СОСТОЯНИИ И ИСПОЛЬЗОВАНИИ ЗЕМЕЛЬ В РОССИЙСКОЙ ФЕДЕРАЦИИ В 2008 ГОДУ МОСКВА, 2009 с.188]</ref> |WaterPrcnt = 5,1<ref name="Kadastr2009"/> |PopRnk = 3-й |PopQty = {{Рост}}{{nobr|5 229 177}}<ref>{{cite web| datepublished = 29 марта 2011 | url=http://www.gks.ru/bgd/free/b04_03/Isswww.exe/Stg/d01/65oz-shisl28.htm |title=Росстат. Об оценке численности постоянного населения на 1 января 2010г., на 1 января 2011г. и в среднем за 2010 год с учетом предварительных итогов Всероссийской переписи населения 2010г.|accessdate=2011-03-29}}</ref> |PopCtDate = 2011 |PopDens = 69,3 |GDP = {{ВРП|23}} |GDPCtDate = {{ВРП|Дата}} |GDP(PPP) = {{ВРП НДН|23}} |GDPRnk = 8-й |FedDistrNm = [[Раççей Федерацин Кăнтăр федераци тăрăхĕ|Кăнтăр]] |EcRegNm = [[Çурçĕр-Кавказ экономика районĕ|Çурçĕр-Кавказ]] |CadNo = 23, 93, 123 |HeadTtl = Администраци пуçлăхĕ |HeadNm = [[Ткачёв Александр Николаевич|Александр Николаевич Ткачёв]] |ViceTtl = Пĕрремĕш вице-кĕпернетĕр |ViceNm = {{s|[[Хатуов Джамбулат Хизирович|Джамбулат Хизирович Хатуов]]}} |LegislTtl = Саккун тăвакан председателĕ |LegislNm = {{s|[[Бекетов Владимир Андреевич|Владимир Андреевич Бекетов]]}} |FSAnthem = [[Краснодар енĕн гимнĕ]] |MSKS = 0 }} == Халăх йышĕ == Енре яхăн 5.125 пин çын ( 2002 ) пурăнать, чылайăш [[вырăссем]] - 86,6 % , [[эрменсем]] - 5,4 % тата [[украинсем]] - 2,6 %. Пысăк хулисем : * [[Краснодар]] - 646 пин çын ; * [[Сочи]] - 329 пин çын ; * [[Новороссийск]] - 232 пин çын ; * [[Армавир (Раççей)|Армавир]] - 194 пин çын; * [[Ейск]] - 86 пин çын. == Çавăн пекех пăхăр == * [[Краснодар Енĕн Уставĕ]] * [[Краснодар Енĕн район гербĕсем]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Вуламалли == * {{кĕнеке |автор = [[Горшенёв Константин Алексеевич|Горшенёв К. А.]] |пай = |пуçелĕк = Путешествия по Краснодарскому краю |тăван ят = |каçă = |яваплă = |кăларăм = |вырăн = М. |издательство = [[Физкультура и спорт (издательство)|Физкультура и спорт]] |çул = 1983 |том = |страницы = |страниц = 177 |сери = [[По родным просторам]] |isbn = |тираж = 50&nbsp;000 }} == Каçăсем == {{Çӳрев |Тема = {{PAGENAME}} |Викихыпар = Категори:{{PAGENAME}} |Викиампар = Category:Krasnodar Krai }} * [http://admkrai.kuban.ru/ Краснодар Енĕн администрацин официаллă сайчĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121130174354/http://admkrai.kuban.ru/ |date=2012-11-30 }} * [http://www.krasnodar.ru/ Краснодар Енĕн патшалăх влаçĕн ĕçтăвком органĕсен порталĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130616094400/http://www.krasnodar.ru/ |date=2013-06-16 }} * [http://www.smokk.ru/ Краснодар Енĕн муниципаллă йĕркелĕвĕсен канашĕ] {{Краснодар Ен}} {{Кăнтăр федераци тăрахĕ}} {{Раççей Федерацин субъекчĕсем}} {{Кавказ}} [[Категори:Краснодар Ен|*]] [[Категори:Çурçĕр Кавказ]] k1tu2te53wdpx2csvs0354f7z83cfjo 0 28694 878392 878182 2026-10-25T07:26:47Z Д.Ильин 10695 878392 wikitext text/x-wiki {| border="1" bgcolor="#ffffff" cellpadding="5" align="right" style="margin-left:10px" !bgcolor=#e7dcc3 colspan=2|Додекаэдр |- |align=center colspan=2|[[File:Dodecahedron.svg|200px|Dodecahedron]]<br />''Пысăклатас тесен, ӳкерчĕк çине шаклаттарăр.''<br />''Кĕлетке çаврăннине курас тесен [[:File:dodecahedron.gif|кунта]] шаклаттарăр.'' |- |bgcolor=#e7dcc3|Тĕс||[[Тĕрĕс нумайхысаклăх]] |- |bgcolor=#e7dcc3|Хысак||[[Тĕрĕс пиллĕккĕтеслĕх]] |- |bgcolor=#e7dcc3|Хысак||12 |- |bgcolor=#e7dcc3|Аяк пĕрчи||30 |- |bgcolor=#e7dcc3|Тăрă||20 |- |bgcolor=#e7dcc3|Тăрă çумĕнчи хысак||3 |- |bgcolor=#e7dcc3|[[Симметри пăнчă ушкăнĕ|Симметри ушкăнĕ]]||Икосаэдр (''I''_''h'') |- |bgcolor=#e7dcc3|[[Иккĕлле нумайхысаклăх]]||[[икосаэдр]] |} '''Додека́эдр''' ({{lang-el|δώδεκα}} — вуниккĕ тата εδρον — хысак) - вуниккĕ [[тĕрĕс пиллĕк-кĕтеслĕх]]рен тытăнса тăракан [[нумайхысаклăх|вуникхысаклăх]]. Додекаэдрăн кашни [[нумай кĕтеслĕх|тăрри]] тĕрĕс виççĕ пиллĕк-кĕтеслĕх тăрри шутланать. Çапла, додекаэдрăн 12 хысак (пиллĕк-кĕтеслĕ), 30 аяк пĕрчи тата 20 тăрă (кашнинче 3 аяк пĕрчи тĕл пулаççĕ). Кашни 20 тăрă çумĕнчи лаптак [[кĕтес]]сен сумми 324° тан пулать. Додекаэдрăн 3 [[çăлтăрлă нумайхысаклăх|çăлтăрлă ĕлке]]. [[File:Dodecahedron flat.svg|thumb|right|300px|<center>Додекаэдр [[салтăну|салтăнăвĕ]]</center>]] == Паллă формулăсем == Аяк пĕрчин тăршшĕ <math>a</math> пулсан, додекаэдр çийĕн лаптăкĕ: <math>S=3a^2\sqrt{5(5+2\sqrt{5})}</math> Додекаэдр калăпăшĕ: <math>V=\frac{a^3}{4}(15+7\sqrt{5})\approx 7.66a^3</math> Тулашĕпе çырнă сфера радиусĕ: <math>R=\frac{a}{4}(1+\sqrt{5})\sqrt{3}\approx 1.4a</math> Ăшне çырнă сфера радиусĕ: <math>r=\frac{a}{4}\sqrt{10+\frac{22}{\sqrt{5}}}\approx 1.11a</math> == Додекаэдр симметрин элеменчĕсем == * Додекаэдрăн симметри центрĕ, 15 симметри тĕнĕлĕ пур. Кашни тĕнĕлĕ хирĕçле выртакан аяк пĕрчин варрипе иртет. * Додекаэдрăн 15 симметри лаптакĕ. Симметрин кашни тикĕсĕ кашни хысака тăрри витĕр тата хирĕçле вырнаçнă аяк пĕрчи варрипе пырать. == Додекаэдр ĕлкиллĕ кĕлеткесем == * Додекаэдра [[рольсен сĕтел вăййи]]сенче ăнсăртран илев хисепсен генераторĕ вырăнне (урăх [[выляв шăмми|шăмăсемпе]] пĕрех) усă кураççĕ, кун чухне d12(dice — шăмăсем) пек палăртаççĕ. * [[Пентакор: хысаксен хуçисем|Пентакор]] вăйăра çак геометри фигури евĕр. ==Related polyhedra== {| class="wikitable" |- align=center !Picture |[[Image:Uniform polyhedron-53-t0.svg|100px]]<br>'''Dodecahedron''' |[[Image:Uniform polyhedron-53-t01.svg|100px]]<br>[[Truncated dodecahedron]] |[[Image:Uniform polyhedron-53-t1.png|100px]]<br>[[Icosidodecahedron]] |[[Image:Uniform polyhedron-53-t12.svg|100px]]<br>[[Truncated icosahedron]] |[[Image:Uniform polyhedron-53-t2.svg|100px]]<br>[[Icosahedron]] |- align=center ![[Coxeter-Dynkin diagram|Coxeter–Dynkin]] |{{CDD|node_1|5|node|3|node}} |{{CDD|node_1|5|node_1|3|node}} |{{CDD|node|5|node_1|3|node}} |{{CDD|node|5|node_1|3|node_1}} |{{CDD|node|5|node|3|node_1}} |} {| class="wikitable" |[[Image:POV-Ray-Dodecahedron.svg|100px]]<br>V3.3.3.3.3<br>(332) and (532) |[[Image:Pentagonalicositetrahedroncw.jpg|100px]]<br>[[Pentagonal icositetrahedron|V3.3.3.3.4]]<br>(432) |[[Image:Pentagonalhexecontahedroncw.jpg|100px]]<br>[[Pentagonal hexecontahedron|V3.3.3.3.5]]<br>(532) |[[Image:Tiling Dual Semiregular V3-3-3-3-6 Floret Pentagonal.svg|100px]]<br>[[Floret pentagonal tiling|V3.3.3.3.6]]<br>(632) |[[Image:Ord7 3 floret penta til.png|100px]]<br>V3.3.3.3.7<br>(732) |} ===Vertex arrangement=== {| class="wikitable" width=500 | [[Image:Great stellated dodecahedron.png|125px]]<br>[[Great stellated dodecahedron]] | [[Image:Small ditrigonal icosidodecahedron.png|125px]]<br>[[Small ditrigonal icosidodecahedron]] | [[Image:Ditrigonal dodecadodecahedron.png|125px]]<br>[[Ditrigonal dodecadodecahedron]] | [[Image:Great ditrigonal icosidodecahedron.png|125px]]<br>[[Great ditrigonal icosidodecahedron]] |- | [[Image:Compound of five cubes.png|125px]]<br>[[Compound of five cubes]] | [[Image:Compound of five tetrahedra.png|125px]]<br>[[Compound of five tetrahedra]] | [[Image:Compound of ten tetrahedra.png|125px]]<br>[[Compound of ten tetrahedra]] |} ===Stellations=== {| class="wikitable" width=500 ! !0 !1 !2 !3 |- |Stellation | [[Image:Dodecahedron.png|125px]]<br>''Dodecahedron'' | [[Image:Small stellated dodecahedron.png|125px]]<br>[[Small stellated dodecahedron]] | [[Image:Great dodecahedron.png|125px]]<br>[[Great dodecahedron]] | [[Image:Great stellated dodecahedron.png|125px]]<br>[[Great stellated dodecahedron]] |- |Facet diagram |[[File:Zeroth stellation of dodecahedron facets.svg|125px]] |[[File:First stellation of dodecahedron facets.svg|125px]]<!--using WP but a more consistent alternative exists at commons--> |[[File:Second stellation of dodecahedron facets.svg|125px]]<!--using WP but a more consistent alternative exists at commons--> |[[File:Third stellation of dodecahedron facets.svg|125px]] |} == Кăсăк фактсем == * 2003 çулта çуралнă гипотезăпа Çут Тĕнче додекаэдр евĕр пулать<ref>{{cite web|url=http://galspace.spb.ru/index77.html|title=Вселенная - додекаэдр, WMAP (Wil-kinson Microwave Anisotropy Ргоbе)|author=Михаил Прохоров, ф-м. ă. т.|lang=ru|accessdate=2012-02-12}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.membrana.ru/particle/5941|title=Вселенная имеет форму додекаэдра|date=юпа, 9 - 2003|publisher=membrana.ru|lang=ru|accessdate=2012-02-12}}</ref>. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Çавăн пекех пăхăр == * [[Пентагондодекаэдр]] — тĕрĕc мар додекаэдр * [[Рим додекаэдрĕ]] * [[Мегаминкс]] * [[Ромбододекаэдр]] * [[Ромбоикосододекаэдр]] * [[Вуниккĕхысаклăхсем]] {{Нумайхысаклăхсем}} {{Каçă çук|вăхăт=çу, 13 - 2011}} [[Категори:Тĕрĕс нумайхысаклăхсем]] qe0gtgu2yknf6qx53bktanvebhn9fho 878393 878392 2026-10-25T09:10:58Z Ellodanis5 17302 878393 wikitext text/x-wiki {| border="1" bgcolor="#ffffff" cellpadding="5" align="right" style="margin-left:10px" !bgcolor=#e7dcc3 colspan=2|Додекаэдр |- |align=center colspan=2|[[File:Dodecahedron.svg|200px|Dodecahedron]]<br />''Пысăклатас тесен, ӳкерчĕк çине шаклаттарăр.''<br />''Кĕлетке çаврăннине курас тесен [[:File:dodecahedron.gif|кунта]] шаклаттарăр.'' |- |bgcolor=#e7dcc3|Тĕс||[[Тĕрĕс нумайхысаклăх]] |- |bgcolor=#e7dcc3|Хысак||[[Тĕрĕс пилĕккĕтеслĕх]] |- |bgcolor=#e7dcc3|Хысак||12 |- |bgcolor=#e7dcc3|Аяк пĕрчи||30 |- |bgcolor=#e7dcc3|Тăрă||20 |- |bgcolor=#e7dcc3|Тăрă çумĕнчи хысак||3 |- |bgcolor=#e7dcc3|[[Симметри пăнчă ушкăнĕ|Симметри ушкăнĕ]]||Икосаэдр (''I''_''h'') |- |bgcolor=#e7dcc3|[[Иккĕлле нумайхысаклăх]]||[[икосаэдр]] |} '''Додека́эдр''' ({{lang-el|δώδεκα}} — вуниккĕ тата εδρον — хысак) - вуниккĕ [[тĕрĕс пилĕккĕтеслĕх]]рен тытăнса тăракан [[нумайхысаклăх|вуникхысаклăх]]. Додекаэдрăн кашни [[нумай кĕтеслĕх|тăрри]] тĕрĕс виççĕ пиллĕк-кĕтеслĕх тăрри шутланать. Çапла, додекаэдрăн 12 хысак (пиллĕк-кĕтеслĕ), 30 аяк пĕрчи тата 20 тăрă (кашнинче 3 аяк пĕрчи тĕл пулаççĕ). Кашни 20 тăрă çумĕнчи лаптак [[кĕтес]]сен сумми 324° тан пулать. Додекаэдрăн 3 [[çăлтăрлă нумайхысаклăх|çăлтăрлă ĕлке]]. [[File:Dodecahedron flat.svg|thumb|right|300px|<center>Додекаэдр [[салтăну|салтăнăвĕ]]</center>]] == Паллă формулăсем == Аяк пĕрчин тăршшĕ <math>a</math> пулсан, додекаэдр çийĕн лаптăкĕ: <math>S=3a^2\sqrt{5(5+2\sqrt{5})}</math> Додекаэдр калăпăшĕ: <math>V=\frac{a^3}{4}(15+7\sqrt{5})\approx 7.66a^3</math> Тулашĕпе çырнă сфера радиусĕ: <math>R=\frac{a}{4}(1+\sqrt{5})\sqrt{3}\approx 1.4a</math> Ăшне çырнă сфера радиусĕ: <math>r=\frac{a}{4}\sqrt{10+\frac{22}{\sqrt{5}}}\approx 1.11a</math> == Додекаэдр симметрин элеменчĕсем == * Додекаэдрăн симметри центрĕ, 15 симметри тĕнĕлĕ пур. Кашни тĕнĕлĕ хирĕçле выртакан аяк пĕрчин варрипе иртет. * Додекаэдрăн 15 симметри лаптакĕ. Симметрин кашни тикĕсĕ кашни хысака тăрри витĕр тата хирĕçле вырнаçнă аяк пĕрчи варрипе пырать. == Додекаэдр ĕлкиллĕ кĕлеткесем == * Додекаэдра [[рольсен сĕтел вăййи]]сенче ăнсăртран илев хисепсен генераторĕ вырăнне (урăх [[выляв шăмми|шăмăсемпе]] пĕрех) усă кураççĕ, кун чухне d12(dice — шăмăсем) пек палăртаççĕ. * [[Пентакор: хысаксен хуçисем|Пентакор]] вăйăра çак геометри фигури евĕр. ==Related polyhedra== {| class="wikitable" |- align=center !Picture |[[Image:Uniform polyhedron-53-t0.svg|100px]]<br>'''Dodecahedron''' |[[Image:Uniform polyhedron-53-t01.svg|100px]]<br>[[Truncated dodecahedron]] |[[Image:Uniform polyhedron-53-t1.png|100px]]<br>[[Icosidodecahedron]] |[[Image:Uniform polyhedron-53-t12.svg|100px]]<br>[[Truncated icosahedron]] |[[Image:Uniform polyhedron-53-t2.svg|100px]]<br>[[Icosahedron]] |- align=center ![[Coxeter-Dynkin diagram|Coxeter–Dynkin]] |{{CDD|node_1|5|node|3|node}} |{{CDD|node_1|5|node_1|3|node}} |{{CDD|node|5|node_1|3|node}} |{{CDD|node|5|node_1|3|node_1}} |{{CDD|node|5|node|3|node_1}} |} {| class="wikitable" |[[Image:POV-Ray-Dodecahedron.svg|100px]]<br>V3.3.3.3.3<br>(332) and (532) |[[Image:Pentagonalicositetrahedroncw.jpg|100px]]<br>[[Pentagonal icositetrahedron|V3.3.3.3.4]]<br>(432) |[[Image:Pentagonalhexecontahedroncw.jpg|100px]]<br>[[Pentagonal hexecontahedron|V3.3.3.3.5]]<br>(532) |[[Image:Tiling Dual Semiregular V3-3-3-3-6 Floret Pentagonal.svg|100px]]<br>[[Floret pentagonal tiling|V3.3.3.3.6]]<br>(632) |[[Image:Ord7 3 floret penta til.png|100px]]<br>V3.3.3.3.7<br>(732) |} ===Vertex arrangement=== {| class="wikitable" width=500 | [[Image:Great stellated dodecahedron.png|125px]]<br>[[Great stellated dodecahedron]] | [[Image:Small ditrigonal icosidodecahedron.png|125px]]<br>[[Small ditrigonal icosidodecahedron]] | [[Image:Ditrigonal dodecadodecahedron.png|125px]]<br>[[Ditrigonal dodecadodecahedron]] | [[Image:Great ditrigonal icosidodecahedron.png|125px]]<br>[[Great ditrigonal icosidodecahedron]] |- | [[Image:Compound of five cubes.png|125px]]<br>[[Compound of five cubes]] | [[Image:Compound of five tetrahedra.png|125px]]<br>[[Compound of five tetrahedra]] | [[Image:Compound of ten tetrahedra.png|125px]]<br>[[Compound of ten tetrahedra]] |} ===Stellations=== {| class="wikitable" width=500 ! !0 !1 !2 !3 |- |Stellation | [[Image:Dodecahedron.png|125px]]<br>''Dodecahedron'' | [[Image:Small stellated dodecahedron.png|125px]]<br>[[Small stellated dodecahedron]] | [[Image:Great dodecahedron.png|125px]]<br>[[Great dodecahedron]] | [[Image:Great stellated dodecahedron.png|125px]]<br>[[Great stellated dodecahedron]] |- |Facet diagram |[[File:Zeroth stellation of dodecahedron facets.svg|125px]] |[[File:First stellation of dodecahedron facets.svg|125px]]<!--using WP but a more consistent alternative exists at commons--> |[[File:Second stellation of dodecahedron facets.svg|125px]]<!--using WP but a more consistent alternative exists at commons--> |[[File:Third stellation of dodecahedron facets.svg|125px]] |} == Кăсăк фактсем == * 2003 çулта çуралнă гипотезăпа Çут Тĕнче додекаэдр евĕр пулать<ref>{{cite web|url=http://galspace.spb.ru/index77.html|title=Вселенная - додекаэдр, WMAP (Wil-kinson Microwave Anisotropy Ргоbе)|author=Михаил Прохоров, ф-м. ă. т.|lang=ru|accessdate=2012-02-12}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.membrana.ru/particle/5941|title=Вселенная имеет форму додекаэдра|date=юпа, 9 - 2003|publisher=membrana.ru|lang=ru|accessdate=2012-02-12}}</ref>. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Çавăн пекех пăхăр == * [[Пентагондодекаэдр]] — тĕрĕc мар додекаэдр * [[Рим додекаэдрĕ]] * [[Мегаминкс]] * [[Ромбододекаэдр]] * [[Ромбоикосододекаэдр]] * [[Вуниккĕхысаклăхсем]] {{Нумайхысаклăхсем}} {{Каçă çук|вăхăт=çу, 13 - 2011}} [[Категори:Тĕрĕс нумайхысаклăхсем]] dwmtynszkf7sdi02sjs7hjtf59pbjsf 0 38488 878396 814054 2026-10-25T09:18:14Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 878396 wikitext text/x-wiki {{Пайăр çын |ят = Кристина Ферейра |тăван ят = Cristina Ferreira |ӳкерчĕк = |анлăшĕ = |ӳкерчĕке анлантарни = |çуралнă чухнехи ят = Cristina Maria Jorge Ferreira |ĕçлев тĕсĕ = теле-ертӳç, журналист {{Португали ялавĕ}} |çуралнă вăхăт = [[авăн, 9]], [[1977]] |çуралнă вырăн = {{ÇуралнăВырăн|Торрес Ведрас|Торрес Ведрасра}}, [[Португали]] |гражданлăх = {{POR}} |пăхăнулăх = |вилнĕ вăхăт = |вилнĕ вырăн = |ашшĕ = |амăшĕ = |упăшка = Антонио Касинас |арăм = |ачасем = |чыславсемпе парнесем = |сайт = {{URL|http://dailycristina.com/}} |викиампар = }} '''Кристина Ферейра''' (1977 çулхи авăнăн 9-мĕшĕнче Торрес Ведрасра çур.) португал теле-ертӳçи тата журналисчĕ<ref>[http://www.tvi.iol.pt/programa/2015/artigo/1325627 ''Cristina Ferreira - apresentadora''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141226130114/http://www.tvi.iol.pt/programa/2015/artigo/1325627 |date=2014-12-26 }}</ref>. == Кун-çулĕ == [[Торрес Ведрас]]ра 1977 çулта çуралнă. Историк профессине алла илсе шкулта вĕрентнĕ. Каярахпа унăн журналист пулас ĕмĕт çуралать. Мануэль Луис Гоуча тата Юлия Пиньейра патĕнче пĕлӳ илсе телекуравра ĕçлеме тытăннă. == Телекарьера == * [[2002]] - Reporter in ''Olá Portugal'' * [[2003]] - ''Big Brother - Extra'' * [[2003]] - Reporter in ''Diário da Manhã'' * [[2004]]-today - ''Você na TV!'' * [[2011]] - ''Uma canção para ti IV'' * [[2012]] - ''A tua cara não me é estranha'' (3 edictions) * [[2011]]-[[2013]] - Somos Portugal == Çемье == Антонио Касинас футболиста качча кайса ывăла çуратнă. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == *{{IMDb name|2440053|Cristina Ferreira}} * [https://dailycristina.com/ Daily Cristina] {{commons category|Cristina Ferreira}} {{DEFAULTSORT:Ferreira, Cristina}} [[Категори:1977 çулта çуралнисем]] [[Категори:Торрес Ведрасра çуралнисем]] [[Категори:Португал теле-ертӳçисем]] [[Категори:Португал журналисчĕсем]] 2uzzcjzm85rt3xuzal2g0j67gyza2z0 0 38683 878375 854941 2026-10-24T12:48:38Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 878375 wikitext text/x-wiki '''Шурлăх тăмани''' — тăмана евĕрлисем шутне кĕрекен [[вĕçенкайăк]]. Хăлхи çинчи тĕкĕсем ку йышши тăманан кĕске, 3-4 çеç. Пуçĕпе кĕлетке çинчи тĕкĕсем йăрăм-йăрăм сăрă тата тĕксĕм сарă тĕслĕ, аяалла çуталаса пыраççĕ, хӳри вĕçĕнче урлă йĕрсем пур. Пурăнасса шурлăх тăмани пур çĕрте те пурăнать, анчах йĕпе вырăнсене килĕштерет, шăрăха юратмасть. Йăвине шурлăхлă вырăнта тăвать, пуслăхра 3-6 çăмарта пулать. Ку тăмана шăшисемпе, шыв таврашĕнче ĕрчекен вак кайăксемпе, хăш чух пулăпа та тăранать. [[File:Asio flammeus -Genovesa Island, Galapagos Islands, Ecuador-8.jpg|upright|right|thumb|Галапагос утравĕнче, [[Эквадор]]]] [[File:Flickr - Rainbirder - Short-eared Owl (Asio flammeus) (1).jpg|thumb|]] [[File:Flickr - Rainbirder - Short-eared Owl (Asio flammeus).jpg|thumb|]] [[File:Asio flammeus flammeus MHNT.ZOO.2010.11.155.1.jpg|thumb|''Asio flammeus flammeus'']] == Каçăсем == * [http://www.sevin.ru/vertebrates/index.html?birds/380.html Шурлăх тăмани] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150613193205/http://www.sevin.ru/vertebrates/index.html?birds%2F380.html |date=2015-06-13 }} == Каçăсем == {{Commons|Asio flammeus}} * [http://www.owlpages.com/owls.php?genus=Asio&species=flammeus The Owl pages; pictures, calls and information] * [http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Asio_flammeus.html ADW pictures and information] * [http://www.dec.ny.gov/animals/7080.html New York State Department of Environmental Conservation] * [https://web.archive.org/web/20090327005903/http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Short-eared_Owl.html Short-eared Owl Species Account] - Cornell Lab of Ornithology * [http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i3670id.html Short-eared Owl ''Asio flammeus''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091218064502/http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i3670id.html |date=2009-12-18 }} - USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter * [http://ibc.lynxeds.com/species/short-eared-owl-asio-flammeus Short-eared Owl videos, photos & sounds] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130726154348/http://ibc.lynxeds.com/species/short-eared-owl-asio-flammeus |date=2013-07-26 }} on the Internet Bird Collection * [http://www2.timesreview.com/NR/Stories/R032708_EPCAL_stef Riverhead, NY ''News Review'' article about the appearance of short-eared owls at EPCAL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080401050844/http://www2.timesreview.com/NR/Stories/R032708_EPCAL_stef |date=2008-04-01 }} * [http://www.ibercajalav.net/img/272_Asio_flammeus.pdf Ageing and sexing (PDF; 3.7 MB) by Javier Blasco-Zumeta & Gerd-Michael Heinze] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120127221139/http://www.ibercajalav.net/img/272_Asio_flammeus.pdf |date=2012-01-27 }} * [https://web.archive.org/web/20090327005903/http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Short-eared_Owl.html#map- Audio link 1] * [http://www.owlpages.com/owls.php?genus=Asio&species=flammeus Audio link 2] [[Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа]] [[Категори:Хăрушсăрлăхри тĕссем]] [[Категори:Хăлхаллă тăманасем]] [[Категори:Евразири вĕçен кайăксем]] [[Категори:1763 çулта çырнă чĕрчунсем]] slov4bqd6wr1w1jpj46kgywqrs4to6n 0 60589 878387 831164 2026-10-24T21:02:09Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 878387 wikitext text/x-wiki {{Паллă вырăн |Тĕс = ял пулнă вырăн |Чăвашла ят = Ахтапан |Ӳкерчĕк = |Ӳкерчĕке алпусни = Ахтапан |Ӳкерчĕк анлăшĕ = |Статус = Ял хуçалăх çĕрĕ |Патшалăх = РФ |Архитектура стилĕ = |Вырнаçун ячĕ = Ахтапан |Вырнаçу = Тутарстан, [[Теччĕ районĕ]] (ку — хальхи тăрăм; ял, пĕтиччен, [[Пăва районĕ]]нче шутланнă) |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min = 49|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 48|lon_min = 27|lon_sec = 00 |region = |CoordScale = |Архитектура стилĕ = |Проект авторĕ = |Скульптор = |Никĕслевçĕ = |Пĕрремĕш асăну = |Никĕсленĕ = |Паллă вăхăтсем = {{Паллă вырăн/Вăхăтсем||||||}} |Пăрахăçланă = |Тума тытăннă = |Туса пĕтернĕ = |Çуртсем = {{Паллă вырăн/Çуртсем||||||}} |Паллă пурăнакансем = |Тăрăм = |Сайт = |Commons = }} '''Ахтапан''' е '''Ахтапа''' — [[Тутарстан|Тутарстанти]] [[Теччĕ районĕ|Теччĕ районĕнчи]] тахçан çавăн ятлă [[вырăссем|вырăс]] [[ял|ялĕ]] пулнă [[вырăн]]. Ахтапана [[вырăс чĕлхи|вырăсла]] ''Кильна'' тенĕ<ref>[http://www.kremnik.ru/node/440260 Населенные пункты ТатАССР до 1941года. Больше-Тарханский район ТатАССР.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170709045941/http://www.kremnik.ru/node/440260 |date=2017-07-09 }}</ref>. Асăннă ял [[чăваш культури|чăваш культуринче]] те пысăк вырăн йышăннă. Ял пĕтсен ун [[истори|историлле]] çĕрĕсем хăш ялсене лекни халлĕхе уçăмлăнах паллă мар<ref>[http://www.antat.ru/ru/ite/publishing/novye-izdaniya/Исчезнувшие%20НП-2016.pdf Исчезнувшие населѐнные пункты Республики Татарстан: справочник] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220303135924/http://www.antat.ru/ru/ite/publishing/novye-izdaniya/%D0%98%D1%81%D1%87%D0%B5%D0%B7%D0%BD%D1%83%D0%B2%D1%88%D0%B8%D0%B5%20%D0%9D%D0%9F-2016.pdf |date=2022-03-03 }} / под ред. Р.В.Шайдуллина. – Казань: ОП «Институт татарской энциклопедии и регионоведения АН РТ», 2016. – 320 с.</ref>. == Этимологи == Ахтапан тени мĕне пĕлтернине ятарласа тĕпченĕ теме çук. Анчах та тĕрĕк чĕлхисенче Ак тата Табан пĕрле (актабан) «шурă тупан» пĕлтерĕшлĕ иккенне асăрхама пулать. == Тĕслĕхсем == [[Тихăн Петĕркки|Тиххăн Петĕркки]] çапла çырнă: {{Цитата пуçламăшĕ}} Ахтапан çулĕ. Ку çулпа кайсан, Хăят çывăхрах, теççĕ, анчах пĕр чăрмав пур: Кăннана юхса тухакан Киштек çырми урлă нихăçан та кĕпер хывмаççĕ, çыранĕ чăнкă... Ыраш пусси. Ыраш вăйлă кăçал, пĕкĕ курăнмасть. Лăнкă çилпе шыв пек хумханать. Хир тăрăх тăман евĕрлĕ ыраш шăрки вĕçет. Икĕ çухрăмран — Кĕçĕн Ур, кăшт кайсан — Аслă Ур, ун урлă каçсан — Хулаш, ырăсем пурăнакан вырăн. Хула пулнă кунта тахçан авал. Мĕн чухлĕ кирпĕч, мĕн чухлĕ чӳлмек катăкĕ! Урсенче шăмăсем нумай. Çӳллĕ вырăн. Сулахайра—Кăнна чăнкă çыранĕ, шыв тепĕр енче — Ахтапан ялĕ, инçе мар Сĕве курăнать.<ref>[[Тихăн Петĕркки|Тиххăн Петĕркки]]. [http://chuvash.org/lib/haylav/pay/6191.1.html Кушкă ачи :: Уяр аçи.]</ref> {{Цитата вĕçĕ}} [[Хыпар (хаçат)|"Хыпар" хаçатри]] статьяран: {{Цитата пуçламăшĕ}} И.Я.Яковлев Тăхăрьялсене Чĕмпĕрти тĕрлĕ кантурта çĕр пирки хускалнă ыйтусене татса пама пулăшнă. XX ĕмĕр пуçламăшĕнче вăл пулăшнипе, çине тăнипе çак ялсем Кăнна Кушки — 1186, Рункăпа Утрат — 430 теçеттин, Ахтапан — 225, Пимĕрсел 520 теçеттин çĕр илнĕ<ref>Хĕветке М. И.Яковлев тата Тăхăрьял. — Хыпар», 2006, авăн, 27</ref>. {{Цитата вĕçĕ}} == Хальхи тăрăм == Кунта унччен [[ял]] пулнине паянхи [[кун]] [[масар]] çеç аса илтерет. Тĕрĕссипе масар та мар ĕнтĕ, темиçе вилтăпри çеç, мĕншĕн тесен маларахри хĕрессемпе палăксен, тĕмескесен паллисем те юлманпа пĕрех. Вырăна [[Чăваш Чураппанĕ]] е [[Тутар Чураппанĕ]] урлă (машшынпа), çавăн пекех [[Вырăс Киштекĕ]] е [[Кăнна Кушки]] урлă (çуран) çитме пулать. ==Вуламалли== * ==Асăрхавсем== {{асăрхавсем}} ==Каçăсем== * {{Теччĕ районĕ}} {{Tatar-geo-stub}} [[Категори:Тутарстан]] [[Категори:Теччĕ районĕнчи пурăнан вырăнсем]] 7pu1n82v5m6wep46zroq22nbk45n2ed 0 77655 878385 770466 2026-10-24T19:56:02Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 878385 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Аслă Таркан |тăван çĕлĕк = |герб = Coat of arms of Tatarstan.svg |ялав = Flag of Tatarstan.svg |lat_deg = |lat_min =49 |lat_sec = |lon_deg = |lon_min =28 |lon_sec = |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Тутарстан |регион тапăлра = Тутарстан |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Теччĕ районĕ |район тапăлра = Теччĕ районĕ{{!}}Теччĕ |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = |пурăнан тăрăх тапăлра = ял тăрăхĕ{{!}} |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = |халăх çыравĕн çулĕ = |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = тутарсем |конфесси йышĕ = мăссăльмансем |этнохороним = аслăтаркансем |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = 422383 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 84373 |автомобиль кочĕ = 16, 116 |цифрăллă идентификатор = 92255000072 |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Аслă Таркан''' — [[Тутарстан]]ти [[Теччĕ районĕ]]нчи пысăк [[ял]]<ref>[http://www.kremnik.ru/node/440260 Населенные пункты ТатАССР до 1941года. Больше-Тарханский район ТатАССР.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170709045941/http://www.kremnik.ru/node/440260 |date=2017-07-09 }}</ref>. == Тавралăх == ==Вуламалли== * Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ. ==Асăрхавсем== {{асăрхавсем}} ==Каçăсем== {{Теччĕ районĕ}} [[Категори:Тутарстан]] [[Категори:Тутарстанри Теччĕ районĕн ялĕсем]] nsueyipfluqr4hizju1a96lqxibfx0k 0 88387 878388 694892 2026-10-25T01:30:20Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 878388 wikitext text/x-wiki {{Пайăр çын |ят = Гибатдинов Фарид Абдуллович |тăван ят = Гибатдинов Фарид Абдуллович |портрет = |калăпăш = |ăнлантару = |çуралнă чухнехи ят = |ĕçлев тĕсĕ = пĕрлĕх ĕçлевĕ, култура, мусăк |çуралнă вăхăт = [[1959]] çулхи [[чӳк, 1|чÿкĕн 1-мĕшĕ]] |çуралнă вырăн = [[Урмаел]], [[Комсомольски районĕ]], [[Чăваш Ен]]) |гражданлăх = Раççей |пăхăнулăх = |вилнĕ вăхăт = [[2020]] çулхи [[утă, 7|утăн 7-мĕшĕ]] |вилнĕ вырăн = [[Шупашкар]] хули |ашшĕ = |амăшĕ = |упăшка = |арăм = |ачасем = |чыславсемпе парнесем = |сайт = |тĕрли = |Commons = |Rodovid = }} '''Гибатдинов Фарид Абдуллович''' ([[1959]]-[[2020]]) — Чăваш Енри тутарсен наци-культура автономийĕн ертÿçи. == Пурнăçĕ == Чăваш Енри Комсомольски районенчи Урмаелĕнче çуралса ÿснĕ. Тăлăха юлнă пулнă, финанс йывăрлахĕсем пулнăран айккинелле ĕçлеме çÿреме тивнĕ. === Ăçта вĕренни === * Хусанти культура институчĕ ([[1982]]-[[1986]]) === Ăçта ĕçлени === == Чыславсем == == Вуламалли == *Альфред Мухаметрахимов, Линар Фархутдинов. [https://www.business-gazeta.ru/article/473977 «Да, к сожалению, умер от коронавируса»: новая жертва пандемии – член «Милли шура»] // „БИЗНЕС Online“ == Каçăсем == *[https://web.archive.org/web/20210108105241/https://bolgarradio.com/news/news-republic/died-the-head-of-the-autonomy-of-tatars-of-chuvash-republic-farit-gibatdinov/ Умер руководитель автономии татар Чувашии Фарит Гибатдинов] *[https://kazanfirst.ru/posts/522659 От двусторонней пневмонии умер председатель татарской автономии Чувашии Фарит Гибатдинов] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} [[Категори:Культура ĕçлевçисем, алфавитпа]] [[Категори:Пайăр çынсем:Чăваш Ен]] [[Категори:Пĕрлĕх ĕçченĕсем]] [[Категори:Раççей педагогĕсем]] [[Категори:1959 çулта çуралнисем]] [[Категори:Чӳкен 1-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:2020 çулта вилнисем]] [[Категори:Утан 7-мĕшĕнче вилнисем]] 51ne61oqyjmj0d8yt4foy3xxx8khvey 0 95930 878394 726662 2026-10-25T09:12:40Z Ellodanis5 17302 Ellodanis5 [[Тĕрĕс пиллĕккĕтеслĕх]] страницӑн ятне [[Тĕрĕс пилĕккĕтеслĕх]] ҫине улӑштарчӗ 726662 wikitext text/x-wiki [[File:Pentagon construct.gif|thumb|left|250px|]] [[File:Regular_Pentagon_Inscribed_in_a_Circle_240px.ogv|thumb|250px|]] '''Тĕрĕс пилĕккĕтеслех'''&nbsp;— енĕсем тата кĕтесĕсем тан [[пилĕккĕтеслĕх]]. Кĕтесĕсен сумми 540°, кашни кĕтесĕ 108°. == Каçăсем == * [https://втораяиндустриализация.рф/pyatiugolnik-vidyi-svoystva-i-formulyi/ Пятиугольник, виды, свойства и формулы] {{Нумай кĕтеслĕхсем}} [[Категори:Нумайкĕтеслĕхсем]] [[Категори:Стереометри]] p2u2ri1f95jn7ueztpnxtpvwspmmfrt 0 121510 878376 869633 2026-10-24T13:05:29Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 878376 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Ырă шăршăллă тăрна пăрçи | image file = Lathyrus odoratus Painted Lady.jpg | regnum = | phylum = | classis = | ordo = | familia = | genus = | species = | subspecies = | latin = Láthyrus odorátus | wikispecies = | commons = | itis = | ncbi = | range map = }} '''Ырă шăршăллă тăрна пăрçи''' ({{lang-la|Láthyrus odorátus}})  — {{bt-ruslat|пăрçа йышшисем|Fabaceae}} [[йыш (биологи)|ямахатри]] {{bt-ruslat|тăрна пăрçи|Lathyrus}} [[кăк (биологи)|кăкĕнчи (ретĕнчи)]] [[курăк]]ла тата [[чечеклĕ ӳсентăран|чечеклĕ ӳсентăран]], уйрăм тĕс. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * {{книга|заглавие=Однолетние цветочные растения|ответственный=Сост. Вакуленко В. В., Алейникова Т. М.|издание=Минсельхоз РСФСР, Акад. коммунального хоз-ва им. К. Д. Памфилова |издательство=МСХ РСФСР|год=1961|страницы=89-93|страниц=259}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20181008104735/http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?3691,3922 Jepson Manual Treatment] * [http://flower.onego.ru/annual/lathyr_o.htm Душистый горошек]{{ĕçлемен каçă|date=2018-06|bot=InternetArchiveBot }} в [http://flower.onego.ru/ Энциклопедии декоративных садовых растений] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121121070828/http://flower.onego.ru/ |date=2012-11-21 }} {{Тулаш каçăсем}} [[Категори:Тăрна пăрçи|ырă шăршăллă]] [[Категори:Евразири флора]] [[Категори:Клумба ӳсентăранĕсем]] [[Категори:Наркăмăшлă ӳсентăрансем]] [[Категори:Species Plantarum кĕнекере çырса кăтартнă ӳсентăрансем]] [[Категори:Ӳсентăрансем, алфавитпа]] [[Категори:Пăрçа йышшисем]] 3uz6xac7tr2jg4n53bbs4c3g0m4clz8 0 124377 878379 875011 2026-10-24T17:56:40Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 878379 wikitext text/x-wiki {{Пайăр çын |ят = Абу Хамид аль-Гарнати<br>أبو حامد الغرناطي |тăван ят = Абу Хамид аль-Гарнати |портрет = |калăпăш = |ăнлантару = |çуралнă чухнехи ят = |ĕçлев тĕсĕ = çулçуревçĕ, [[ислам]] [[миссионер]]ĕ |çуралнă вăхăт = [[1080]] |çуралнă вырăн = [[Гранада]], {{ÇВ|Альморавидсен патшалăхĕ|Альморавидсен патшалăхĕнче(Зиридсем вăхăтĕнче}} |гражданлăх = |пăхăнулăх = |вилнĕ вăхăт = [[1170]] |вилнĕ вырăн = {{ВВ|Дамаск|Дамаскра}}, [[Сельджукидсен патшалăхĕ]] |ашшĕ = |амăшĕ = |упăшка = |арăм = |ачасем = |чыславсемпе парнесем = |сайт = |тĕрли = |Commons = |Rodovid = }} [[File:Map Almoravid empire-en.svg|thumb|left|Map Almoravid empire<br>Абу Хамид аль-Гарнати çуралнă тĕл]] '''Абу́ Ха́мид аль-Гарна́ти''' ({{lang-ar|أبو حامد الغرناطي}};1080—1170) — [[Арапсем|араб]] çулçуревçи, [[ислам]] [[миссионер]]ĕ, [[Гранада|Гранадăран]], [[Аль-Андалус]]; [[Александрия|Александрия]] тата [[Каир]] ([[Египет]]) хулисенче мăссăльман тивĕç-ирĕкĕ ([[фикх]]) тĕлешпе вĕреннĕ. == Биографи == Абу Хамид аль-Гарнати 1080-мĕш çулта çуралнă. Унăн тулли ячĕ ''Абу Хамид Мухаммад ибн Абд ар-Рахим аль-Гарнати аль-Андалуси''. [[Юсуф ибн Ташфин]] тытăмçăра чухне унăн килйышĕн тăван сĕршывран, Аль-Андалусран, тухса кайма тивнĕ. 1106-мĕш çулта Египета çитеççĕ, унтан — Сирие. Сардини тата Сицили хыççан, 1115-мĕш çулта, аль-Гарнати Александрияра чарăнса тăрать. 1123-мĕш çул хыççăн аль-Гарнати тăватă çул [[Багдад]]ра п, каярах темиçе халифăн визирĕ пулса танă [[Ибн Хубайра]] патĕнче, пурăнать. Унта унăн пĕрремĕш ывăлĕ Хамид çуралать, хушаматри «Абу Хамид» (Хамида ашшĕ) шăпах çавна пĕлтерет ([[кунья (ят)|кунья]] теççĕ). 1130-мĕш çулта аль-Гарнати пысăк çулçÿрев пуçлать. Вăл [[Абхар]] тата [[Ардебиль]], [[Дербент]] хулисене çитет<ref>[https://books.google.ru/books?id=wsfUBQAAQBAJ&pg=PT9&dq=Абу+Хамид+аль-Гарнати+Дагестан&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwjmnb36lt7bAhXThKYKHezECXIQ6AEILjAB#v=onepage&q=Абу%20Хамид%20аль-Гарнати%20Дагестан&f=false Дагестанские святыни. Книга первая] 2017.</ref>. Тепĕр çулхине [[Саксин]] хулине пырса çитет<!--, в низовьях [[Волга|Волги]]. В [[Дербент]]е (или в одном из посёлков под [[Дербент]]ом) его принимает [[эмир]], которому он преподаёт уроки мусульманского права. В [[Саксин]]е у него собираются местные знатоки [[фикх]]а, которые приходят с вопросами по разрешению сложных случаев в юриспруденции-->. === [[Саксин]] === {{main|Саксин}} Саксин хулинче, тĕрлĕ çĕрелле çулçÿревсене тухса кайнă вăхăтсене те шутласан, мĕнпурĕ 20 çул хушши, Абу Хамид аль-Гарнати пурăннă. Çак хула çинчен анлă пĕлтеревсем хăварнă<ref>Васильев. Асăннă çăлкуç.</ref>. {{Цитата пуçламăшĕ}} '''<Чăвашла кĕске ăнлантару:''' Саджин хулинче пурнакансенчен ытларахăшĕ — огузсем, вĕсен 40 йăх. Аякри çĕрсенчен — Магриб таранах — килнĕ арабсем нумай. Тата — хазарсем, вĕсен те темиçе йăх. «Булгар хулин çыннисем» Саджин варринче пурăнаççĕ. «Сувар хулин çыннисем» текеннисем те пур. Ушкăнсем уйрăммăн пурăнаççĕ, кашни ушкăнăн хайĕн эмирĕ, факихĕсем, кадийĕсеем, хатибĕсем. Пурте — мăссăльмансем. Çак тăрăхран кăшт аяккарах тăварлă çĕрсем пур, çав тăвара пуçтарса карапсем çине тиеççĕ те Булгар хулине ăсатаççĕ. Унта çитмешкĕн мĕнпурĕ 40 кун каймалла. '''>''' '''<Вырăсла куçару:'''...И отправился я по морю к стране хазар. И прибыл к огромной реке, которая больше Тигра во много-много раз, она будто море, из которого вытекают большие реки. На ней находится город, который называют Саджсин, в нем сорок племен гузов, и у каждого племени - отдельный эмир. У них большие дворы, а в каждом дворе - покрытый войлоками шатер, огромный, как большой купол, один вмещающий сто и больше человек. А в городе купцов разных народностей и чужеземцев и арабов из Магриба - тысячи, не счесть их числа. И есть в нем соборные мечети, в которых совершают пятничное моление хазары, которых тоже несколько племен. А в середине города живет эмир жителей Булгара, у них есть большая соборная мечеть, в которой совершается пятничное моление, и вокруг нее живут булгарцы. И есть еще соборная мечеть, другая, в которой молится народность, которую называют "жители Сувара", она тоже многочисленна. А в день праздника выносят многочисленные мимбары, и каждый эмир молится с многочисленными народностями. И у каждой народности есть кадии, и факихи, и хатибы; и все толка Абу Ханифы, кроме "магрибинцев", которые толка Малика, иноземцы же толка Шафи'и, и дом мой сейчас среди них, и среди них невольницы-матери, и мои сыновья, и мои дочери. А эта область очень холодная. И в этой реке есть такие виды рыб, подобных которым я вообще не видел на свете, одну рыбу может снести только сильный мужчина, и еще такой вид рыбы, что ее может снести только сильный верблюд. Но есть среди них также и маленькие. В такой рыбе нет мелких косточек и нет костей даже в голове, и зубов у нее нет. Эту рыбу пекут и кладут в нее рис, и становится она вкуснее жирной баранины и курятины. Покупают такую рыбину, в которой сто маннов, за полданика. И извлекают из ее живота жир, которого хватает для светильника на месяц, а из желудка выходит полманна и больше рыбьего клея. И вялят ее ломтями, и становится она лучше всякого на свете вяленого мяса, цвета красного, просвечивающегося янтаря, ее едят с хлебом, как она есть, не нужно ни варить, ни жарить. У них имеет хождение олово, каждые восемь багдадских маннов стоят динар, разрезают его на куски и покупают на него что хотят из фруктов, хлеба и мяса. А мясо у них дешевое, так что бывают бараны, когда приходят караваны неверных, один баран за полданика, а ягненок за тассудж. И у них столько разных сортов фруктов, что больше не бывает, и в том числе чрезвычайно сладкие дыни, и есть сорт дынь, который держится зимой. А зима у них очень холодная. Их зимние дома - из больших бревен сосны, положенных один поверх другого, а их крыши и потолки из деревянных досок. И разводят они в домах огонь, двери же у них маленькие, завешиваемые бараньими шкурами с мехом, и внутри домов жарко, как в бане, а дров у них много. И замерзает эта река так, что становится, как земля, ходят по ней лошади и телята, и всякий домашний скот. И на этом льду они сражаются. И прошел я эту реку в ширину, когда она замерзла, и была ширина ее, без рукавов, которые вытекают из этой реки, 1000 шагов и 840 с чем-то шагов моими шагами. А джинны сделали Сулайману рядом с этой рекой тысячу рек, каждая река размером в милю, и вынули из них землю, и стало так, будто около этой реки гора, ширина ее - полет стрелы, а рядом с ней похожих на нее тысяча гор и тысяча рек, рек глубоких, наполненных водой из этой реки. И размножается в них рыба, и становится [многочисленной], подобно праху. И любое судно, которое приходит в одну из этих рек, ставит сеть в устье реки, и вводят они суда [в устье], наполняя суда [рыбой]. Даже если бы судов была бы сотня, то и они заполнились бы из одной реки разными видами рыбы, а эти реки не были бы исчерпаны. Нет ничего подобного этому. А за этими реками и горами на несколько дней пути протянулась земля, вся покрытая солью, красной, и белой, и синей, и разных других цветов. Наполняют ею суда и везут по этой реке в Булгар. А между Саджсином и Булгаром по этой реке [надо плыть] сорок дней'''>''' {{oq|ar| }} {{Цитата вĕçĕ}} == Чыслав == == Литература == * Pons Borgues, Francisco (1993). ''Historiadores y geógrafos arábigo-españoles''. Madrid: Ollero y Ramos Editores, S.L. ISBN 84-7895-017-6. * ''Большаков О. Г.'' [http://www.vostlit.info/Texts/rus4/Garnati/frametext1.htm Путешествие Абу Хамида ал-Гарнати в Восточную и Центральную Европу (1131—1153 гг.)] / О. Г. Большаков, А. Л. Монгайт. — М.: Главная редакция восточной литературы издательства «Наука», 1971. — 134 с. * ''Пачкалов А. В.'' Аль-Гарнати // Ислам в Поволжье. Энциклопедический словарь. Вып. 5. М. Нижний Новгород, 2012. [[File:Seljuk Empire locator map.svg|thumb|285px|Seljuk Empire locator map<br>Абу Хамид аль-Гарнати вилнĕ тĕл]][[File:Grand Empire seldjoukide.jpg|thumb|285px|Grand Empire seldjoukide]] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.gasi.archives21.ru/default.aspx?page=./3699/3953/5738 Государственный архив современной истории Чувашской Республики → Прокопьев Леонид Прокопьевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210930101857/http://www.gasi.archives21.ru/default.aspx?page=./3699/3953/5738 |date=2021-09-30 }} * [https://web.archive.org/web/20131105000211/http://www.nasledie.nbchr.ru/personalii/gos-dejateli/prokopev-leonid-prokopevich/ Культурное наследие Чувашии → Прокопьев Леонид Прокопьевич] * https://kprf.ru/pravda/issues/2006/1/article-10348/ * http://archiv.council.gov.ru/files/encycl/896_3004_793054178/index{{Ĕçлемен каçă|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * https://regnum.ru/news/polit/570546.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211030121457/https://regnum.ru/news/polit/570546.html |date=2021-10-30 }} * http://nasledie.nbchr.ru/personalii/gos-dejateli/prokopev-leonid-prokopevich/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250210185137/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/gos-dejateli/prokopev-leonid-prokopevich/ |date=2025-02-10 }} * https://web.archive.org/web/20250120200903/http://www.labyrinth.ru/content/card.asp?cardid=15538 {{Тулаш каçăсем}} [[Категори:Арабсем]] [[Категори:Араб çулçÿревçисем]] [[Категори:Абу Хамид аль-Гарнати]] 42qkwiwnkkempol0fofh0yg45cwpb63 0 131000 878391 878258 2026-10-25T07:17:34Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 878391 wikitext text/x-wiki '''Квазипĕрчĕсен ят-йышĕ''' == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * Давыдов А. С. Теория твердого тела. М.:Наука, 1976.-636с. * {{книга |заглавие=Statistical Mechanics, A Set of Lectures |год=1982 |издательство=The Benjamin/Cummings Publishing Company, Inc. |место=Reading, Massachusetts |isbn=Clothbound: 0-8053-2508-5, Paperbound: 0-8053-2509-3 |страницы=159 |ref=Feynman |язык= |автор=Feynman, Richard P.}} * ''{{nobr|Брандт Н. Б.}}, {{nobr|Кульбачинский В. А.}}'' — Квазичастицы в физике конденсированного состояния. — {{М.}}: ФИЗМАТЛИТ, 2005 * {{nobr|Агранович В. М.}}, {{nobr|[[Гинзбург, Виталий Лазаревич|Гинзбург В. Л.]]}} Кристаллооптика с учётом пространственной дисперсии и теория экситонов, М., 1965 * {{nobr|Нокс Р.}} Теория экситонов, М., Мир, 1966 * {{nobr|Воронов В. К.}}, {{nobr|Подоплелов А. В.}} Современная физика, М., КомКнига, 2005, ISBN 5-484-00058-0 * {{статья |автор = В.П. Кочерешко, L. Besombes, R.T. Cox, H. Mariette, Т. Wojtowicz, G. Karczewski, J. Kossut |заглавие = Спиновые свойства трионов в плотном 2DEG |ссылка = http://www.mifp.eu/SOLAB/images/info/publications/spin_trions.pdf |язык = ru |издание = |тип = |год = |том = |номер = |страницы = }} * Р. Фейнман Статистическая механика, М., Мир, 1975 * Поляроны, сб. под ред. Ю. А. Фирсова, М., Наука, 1975 * C. Kittel, ''Introduction to Solid State Physics'', 7th edition (Wiley, 1995). ISBN 0-471-11181-3. * F. Bloch, Z. Physik '''61''', 206 (1930). * T. Holstein and H. Primakoff, Phys. Rev. '''58''', 1098 (1940). [http://dx.doi.org/10.1103/PhysRev.58.1098 online] * F. J. Dyson, Phys. Rev. '''102''', 1217 (1956). [http://dx.doi.org/10.1103/PhysRev.102.1217 online] * B. N. Brockhouse, Phys. Rev. '''106''', 859 (1957). [http://dx.doi.org/10.1103/PhysRev.106.859 online] * J. Van Kranendonk and J. H. Van Vleck, Rev. Mod. Phys. '''30''', 1 (1958). [http://dx.doi.org/10.1103/RevModPhys.30.1 online] * T. Nikuni, M. Oshikawa, A. Oosawa, and H. Tanaka, Phys. Rev. Lett. '''84''', 5868 (1999). [http://dx.doi.org/10.1103/PhysRevLett.84.5868 online] * P. Schewe and B. Stein, Physics News Update '''746''', 2 (2005). [http://www.aip.org/pnu/2005/split/746-2.html online] * E.Saltoh et al, [[Nature]], 410, 180 (2001) * P.J. Steinhardt and S. Ostlund The Physics of Quasicrystals (Singapore: World Scientific, 1987) * D. P. DiVincenzo and P. J. Steinhardt, eds. ''Quasicrystals: The State of the Art''. Directions in Condensed Matter Physics, Vol 11. ISBN 981-02-0522-8, 1991. * M. Senechal,'' Quasicrystals and Geometry'', Cambridge University Press, 1995. * J. Patera,'' Quasicrystals and Discrete Geometry '', 1998. * E. Belin-Ferre et al., eds. ''Quasicrystals'', 2000. * Hans-Rainer Trebin ed., ''Quasicrystals: Structure and Physical Properties '' 2003. * A.O. Gogolin, A.A. Nersesyan, A.M. Tsvelik Bosonization and Strongly Correlated Systems (Cambridge University Press, 1998) * Y. Jompol, C.J.B. Ford, et al. Probing Spin-Charge Separation in a Tomonaga-Luttinger Liquid [http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/325/5940/597 Science 31 July 2009: Vol. 325. no. 5940, pp. 597—601] * [https://web.archive.org/web/20090802012634/http://science.compulenta.ru/445998/ Физики разделили электроны на две квазичастицы], «Компьюлента», 31 июля 2009 года. == Каçăсем == * https://web.archive.org/web/20060302045114/http://home.hccnet.nl/ja.marquart/BasicSPR/BasicSpr01.htm * https://web.archive.org/web/20030423045410/http://www.qub.ac.uk/mp/con/plasmon/sp1.html * https://web.archive.org/web/20060117021324/http://www.photonics.com/spectra/research/XQ/ASP/preaid.101/QX/read.htm * [http://www.newscientist.com/article.ns?id=dn7164 Plasmonic computer chips move closer] * [http://news-service.stanford.edu/news/2005/march16/plasmon-031605.html Progress at Stanford for use in computers] * [[Slashdot]]: [http://science.slashdot.org/science/05/04/04/219236.shtml?tid=126&tid=137&tid=14 A Plasmonic Revolution for Computer Chips?] * [http://focus.aps.org/story/v15/st3 A Microscope from Flatland] ''Physical Review Focus'', January 24 2005 * [[n:en:Invisibility shield gets blueprint]] * http://issp.ras.ru/Control/Inform/perst/2008/8_17/n.asp?file=perst.htm&label=D_8_17_4 {{Ĕçлемен каçă|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * http://ufn.ru/ufn82/ufn82_3/Russian/r823d.pdf * [https://web.archive.org/web/20041014225307/http://www.scientific.ru/journal/news/n140301.html Экспериментальное наблюдение орбитальных волн]. {{квазипĕрчĕсем}} [[Категори:Ят-йышсем:Физика|Квазипĕрчĕсем]] [[Категория:Квазипĕрчĕсем| ]] [[Категори:Ят-йышсем пирки статьясем]] [[Категори:Ят-йышсем, тематикăпа]] qzau5twrk7xjltxeq40b54mau3q4se7 0 131017 878377 878296 2026-10-24T13:59:38Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 878377 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Сасă (пĕлтерĕшсем)}} [[Ӳкерчĕк:Izdisaj.jpg|192px|left|]] [[Ӳкерчĕк:Human voice spectrogram.jpg|thumb|right|]] [[Ӳкерчĕк:Gray1204.png|thumb|right|]] '''Этем сасси''' — [[тип пыр]]та майлашăнакан [[сасă]]. == Литература == * Розенталь Д. Э., Теленкова М. А. Словарь-справочник лингвистических терминов. — 3-е. — Москва: Просвещение, 1985. — 399 с. * ''Дмитриев Л.'' Основы вокальной методики — М., 2000 * ''Емельянов В. В.'' Развитие голоса. Координация и тренинг. — СПб. : Изд-во «Лань», 2006. — 192 с. — ISBN 5-8114-0207-4. * * ''Огороднов Д. Е.'' Музыкально-певческое воспитание детей в общеобразовательной школе. — Музична Україна, 1981. * ''Огороднов Д. Е.'' Воспитание певца в самодеятельном ансамбле. — Музична Україна, 1980. * {{ВТ-ЭСБЕ|Голос, в физиологическом смысле|[[Тарханов, Иван Романович|Тарханов И. Р.]]}} * Рудин Л. Б. Основы голосоведения. М.: Граница, 2009 г., 104 с. https://voiceacademy.ru/images/files/nauch_trudi/osnovy-golosovedenija-2009.pdf * Насретдинов А. Физика и анатомия музыки. 2015 г. М.: Бослен, 224 с == Каçăсем == * ''Пекерская Е. М.'' Вокальный букварь / М.,1996 г., 234 с. * [https://web.archive.org/web/20200715073929/http://shift7.ru/health/146-propal-golos.html Почему исчезает голос]. [[Категори:Дыхательная система]] [[Категори:Речевая коммуникация]] [[Категори:Юрлани]] [[Категори:Логопеди]] [[Категори:Фониатри]] kj39naksn5r89zwfyvia3c62mesxj8q 0 131041 878380 2026-10-24T18:01:37Z Ellodanis5 17302 Ҫӗнӗ страница: «[[File:Tensor field.png|thumb|600px|Working up to a tensor field]] '''Тензорла уй''' тесе пĕр-пĕр уçлăхăн кашни пăнчине пĕр-пĕр [[тензор]]а тĕл килтерекен куçарăва (функцие) калаççĕ. == Литература == * Математическая энциклопедия / Под ред. И. М. Виноградова. — М.: Мир, 1965. — Т. 5. — С. 333. — 1060...» 878380 wikitext text/x-wiki [[File:Tensor field.png|thumb|600px|Working up to a tensor field]] '''Тензорла уй''' тесе пĕр-пĕр уçлăхăн кашни пăнчине пĕр-пĕр [[тензор]]а тĕл килтерекен куçарăва (функцие) калаççĕ. == Литература == * Математическая энциклопедия / Под ред. И. М. Виноградова. — М.: Мир, 1965. — Т. 5. — С. 333. — 1060 с. * Рашевский, П. К. Риманова геометрия и тензорный анализ. — 3-е изд. — М.: Наука, 1967. — 664 с. [[Категори:Тензорла шутлав]] [[Категори:Дифференциаллă геометри тата топологи]] d3bh3rxmjk1cayxn81b5evxf91qiet5 10 131042 878381 2026-10-24T18:14:44Z Ymblanter 7764 Ҫӗнӗ страница: «Солнечные лучи пробиваются через деревья, Вальхвиль, Цуг, Швейцария» 878381 wikitext text/x-wiki Солнечные лучи пробиваются через деревья, Вальхвиль, Цуг, Швейцария gzys6z693yciwf8f0lefhh3fgr9ipx1 10 131043 878382 2026-10-24T18:14:57Z Ymblanter 7764 Ҫӗнӗ страница: «CH.ZG.Walchwil Walchwilerberg Heumoosegg 2016-10-30 OrigX-R gp.jpg» 878382 wikitext text/x-wiki CH.ZG.Walchwil Walchwilerberg Heumoosegg 2016-10-30 OrigX-R gp.jpg sv627qp5mo11l6gu9yicpjpn4cy1i5u 0 131044 878390 2026-10-25T07:06:21Z Ellodanis5 17302 Ҫӗнӗ страница: «'''Бинарлă матрица''' ('''иккĕлле матрица''', '''(0, 1)-матрица''') — [[матрица (математика)|матрица]], элеменчĕсем унăн <math>\{0,1\}.</math> йышран, урăхла каласан, 1 тата 0 хисепсенчен тăраççĕ. <math>\begin{pmatrix} 0&0&0&1 \\ 0&1&0&1 \\ 1&1&0&0 \end{pmatrix}</math> — <math>3 \times 4</math> хапаллă бинарлă матриц...» 878390 wikitext text/x-wiki '''Бинарлă матрица''' ('''иккĕлле матрица''', '''(0, 1)-матрица''') — [[матрица (математика)|матрица]], элеменчĕсем унăн <math>\{0,1\}.</math> йышран, урăхла каласан, 1 тата 0 хисепсенчен тăраççĕ. <math>\begin{pmatrix} 0&0&0&1 \\ 0&1&0&1 \\ 1&1&0&0 \end{pmatrix}</math> — <math>3 \times 4</math> хапаллă бинарлă матрица == Тĕслĕхсем == * [[Пĕрчĕлле матрица]] (тăваткал матрица, унăн тĕп диагональ тăршшĕнчи «пайташĕсем» (элеменчĕсем) пурте уйăн пĕрчипе (пĕррепе) тан, ыттисем вара пурте нуль.). * [[Нуль-матрица]] (мĕнпур элеменчĕсем нуль). * [[Пĕрресен матрици]] (мĕнпур элеменчĕсем пĕррепе тан). * [[Шутарав матрици]] (единицы на главной наддиагонали или поддиагонали, остальные элементы нулевые). * [[Майлашу матрици]] — бинарная матрица, в каждом столбце и строке которой в точности один элемент равен единице, а все остальные элементы равны 0. * В [[Теория графов|теории графов]] ''[[Матрица смежности|матрицей смежности]]'' ''[[Словарь терминов теории графов#П|простого]]'' графа называется бинарная матрица, на пересечении <math>i</math>-ой строки и <math>j</math>-го столбца которой стоит 1, если вершины <math>i, j</math> соединены ''[[Словарь терминов теории графов#Р|ребром]]'' (или ''[[Словарь терминов теории графов#Д|дугой]]''), и 0 в противном случае. ''[[Матрица инцидентности]]'' неориентированного графа и ''[[матрица достижимости]]'' орграфа также являются бинарными матрицами. {{Куçармалла|en|Logical matrix}} [[Категори:Матрицăсен тĕлĕшĕсем]] oavh3xfzba2rlxjkwafj0wf5hak8zsw 0 131045 878395 2026-10-25T09:12:40Z Ellodanis5 17302 Ellodanis5 [[Тĕрĕс пиллĕккĕтеслĕх]] страницӑн ятне [[Тĕрĕс пилĕккĕтеслĕх]] ҫине улӑштарчӗ 878395 wikitext text/x-wiki #перенаправление [[Тĕрĕс пилĕккĕтеслĕх]] 5p1ddiuo47z8uybmzjm76jppny9w72l