Регули Антал

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="cv">
  <siteinfo>
    <sitename>Википеди</sitename>
    <dbname>cvwiki</dbname>
    <base>https://cv.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%C4%95%D0%BF_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.1</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Ятарлă</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Сӳтсе явасси</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Хутшăнакан</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Хутшăнаканăн канашлу страници</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википеди</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википеди сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Ӳкерчĕк</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Ӳкерчĕке сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Шаблона сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Пулăшу</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Пулăшăва сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категори</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Категорине сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Обсуждение модуля</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Регули Антал</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3230</id>
    <revision>
      <id>878505</id>
      <parentid>653600</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T10:16:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>878505</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3096" sha1="bqdfu8hti90p5sp4zb80pn8ptil82d8" xml:space="preserve">{{Капăрлатмалла}}
'''Регули Антал''', — [[венгрсем|венгр]] чĕлхеçи тата историкĕ, çулçӳревçĕ, танлаштаруллă [[финн-укăр чĕлхисем|финн-угр чĕлхе]] пĕлĕвне пуçараканĕ. [[1819]] çулхи [[çĕртме, 11|çĕртме уйăхĕн 11-мĕшĕнче]] [[Венгри]]ри [[Зирц]] хулинче çуралнă. [[1858]] çулхи [[çурла, 23|çурла уйăхĕн 23-мĕшĕнче]] [[Венгри]]ри [[Буда]] хулинче вилнĕ.

== Пурнăçĕ ==
[[1841]] çулта [[Венгри]]ри ăслăлăхсен академийĕ хушнипе [[Раççей|Раççее]] венгрсен тăхăмĕсем пурăннă вырăнсене тĕпчеме килнĕ. [[Петербург]]ра икĕ çул хушши [[Атăл]]па [[Чулман Атăл]] тăрăхĕнче, [[Урал]]та тата [[Çĕпĕр]]те пурăнан [[халăх]]сем çинчен çырнă тĕрлĕ литературăпа паллашнă, [[чĕлхе]]сене вĕреннĕ.

[[1843]] çулхи [[утă]] уйăхĕнче [[Мускав]]па [[Чулхула]] витĕр [[Çĕпĕр]]е тухса кайнă. Çав вăхăтра тĕпчевçĕ [[Чикме уесĕ|Чикме]], [[Етĕрне уесĕ|Етĕрне]], [[Шупашкар уесĕ|Шупашкар]] тата [[Çĕрпӳ уесĕ|Çĕрпӳ]] уесĕсенче [[чăваш чĕлхи]]н [[вырăнти калаçу|вырăнти калаçăвĕсене]], [[фольклор]]па [[этнографи]] материалĕсене çыра-çыра илнĕ. Ку ĕçре ăна чăвашсен пĕрмĕш çыравçи, историкĕ тата этнографĕ [[Михайлов Спиридон Михайлович|С.М.Михайлов]] ([[1821]]—[[1861]]) нумай пулăшнă. Пухнă мĕнпур материала пичетлесе кăларма Антал Регули хăй йĕркелесе çитереймен. Çав ĕçе финн-укăр чĕлхисен тепĕр паллă тĕпчевçи [[Иозеф Буденц]] ([[1836]]— [[1892]]) пурнăçланă.

== Вуламалли ==
* Федотов М.Р. Исследователи чувашского языка. Ч., 1987;
* Дмитриева Ю., Адягаши К. Hungarotschuwashica. Ч.,2001.
* Пик Антала Регули// Мир путешествий, 1991, №12
* Z. Fallenbüchl: Reguly Antal. In: Österreichisches Biographisches Lexikon 1815–1950 (ÖBL). Band 9, Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 1988, ISBN 3-7001-1483-4, S. 19 f. (Direktlinks auf S. 19, S. 20).

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
* [https://web.archive.org/web/20200924212944/http://www.babel.gwi.uni-muenchen.de/index.php?abfrage=prominentresearchers_ru#Papay_ru Обь-укăр чĕлхисен тĕпчевçисем]

[[Категори:Венгр чĕлхеçисем]]</text>
      <sha1>bqdfu8hti90p5sp4zb80pn8ptil82d8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ленин Владимир Ильич</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13240</id>
    <revision>
      <id>878501</id>
      <parentid>878273</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T00:09:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>878501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52947" sha1="k8kfkzx2y4ch3zhtqb8qqz6f7sgdmds" xml:space="preserve">{{Персона}}
'''Владимир Ильич Ленин''' (паспорчĕпе — '''Ульянов'''; [[ака, 22]] [[1870]], [[Чĕмпĕр]] — [[кăрлач, 21]] [[1924]], [[Горки Ленинские|Горки усадьби]], [[Мускав кĕперни]]) — [[раççей]] [[пролетариат|пролетариачĕн]] профессиллĕ сумлӑ [[революционер]]ĕ, публицисчӗ, [[марксизм]] юхăмĕн теоретикĕ, [[Марксизм-ленинизм]] никĕсне хураканĕ, [[Раççей рабочисен социал-демократи партийĕ (большевиксен)|большевиксен партине]] тата [[СССР|Совет патшалăхне]] никĕслекенĕ, [[РСФСР Халăх Комиссарĕсен Канашĕ]]н председателĕ; тĕнчери коммунистсен юхăмĕн пайташӗ; [[XX ĕмĕр]]ти паллă политиксенчен пĕри. 

== Çемье ==
[[Ӳкерчĕк:La famiglia Ul'janov.jpg|200px|thumb|right|&lt;center&gt;Ульяновсен çемйи]]
[[XX ĕмĕр]]ĕн паллă революционерĕн çемйи тĕрлĕ ăратлă, çапах та ытларах тĕрлĕ чинлă [[интеллигенци]]рен пулнă. Ленинра темиçе халăх юнĕ юхнă — вырăс, калмăк, чăваш, еврей, нимĕç тата швед.

Владимир Ильичăн асатти, Николай Васильевич Ульянов, чăваш, Чулхула кĕперни крепăç хресченĕ. [[Аçтăрхан (хула)|Аçтăрхан]] куçса кайса çĕвĕç-ал ăстаçи ĕçĕпе пурăннă. Çитĕнсе çитнĕ çын Анна Алексеевна Смирновăна (ашшĕ [[калмăксем|калмăк]] пулнă, амăшĕ — вырăс, пулас) качча илнĕ.

{| align=left
|
&lt;center&gt;'''Ленинăн йăх йĕркин йывăççи&lt;ref&gt;http://historydoc.edu.ru/attach.asp?a_no=918 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070108082317/http://historydoc.edu.ru/attach.asp?a_no=918 |date=2007-01-08 }}&lt;/ref&gt;'''&lt;/center&gt;

                  ┌──Григорий Ульянин
              ┌──Никита Григорьевич Ульянин
          ┌──Василий Никитович Ульянин
      ┌──Николай Васильевич Ульянов (Ульянин)
      │   └──Анна Симеоновна Ульянина
  ┌──Илья Николаевич Ульянов (1831—86)
  │   │       ┌──Лукьян Смирнов
  │   │   ┌──Алексей Лукьянович Смирнов
  │   └──Анна Алексеевна Смирнова
  │
 '''Владимир Ильич Ульянов (1870—1924)'''
  │
  │       ┌──Мошка Ицкович Бланк
  │   ┌──Александр Дмитриевич (Израиль) Бланк
  │   │   └──Мириам Бланк
  └──Мария Александровна Бланк (1835—1916)
      │   ┌──Юган Готлиб (Иван Фёдорович) Гросшопф
      └──Анна Ивановна Гроншопф
          │       ┌──Карл Рейнгальд Эстедт
          │   ┌──Карл Фредерик Эстедт
          │   │   └──Беата Элеонора Ниман
          └──Анна Беатта (Анна Карловна) Эстедт
              │   ┌──Карл Борг
              └──Анна Кристина Борг
                  │   ┌──Симон Новелиус
                  └──Анна Бригитта Новелиа
                      └──Екатерина Аренберг
|}

Илья Николаевич Ульянов çуралнă çул Николай Васильевич Ульянов 60 çула кайнă. Николай Васильевич вилсен Ильяна Василий Никитович Ульянов пиччĕшĕ пăхса çитĕнтернĕ, вăлах Ильяна пĕлӳ пухса [[Хусан университечĕ]]н физикă-математика факультетне кĕме пулăшнă. Университетран [[1854]] çулта вĕренсе тухсан Илья Николаевич Ульянов [[Пенза|Пензăра]] тата [[Чулхула]]ра гимназисенче, институтсенче тата училищăсенче математикăпа физикăна вĕрентет, [[1869]] çултанпа Чĕмпĕр кĕпернин халах училищисен инспектăрĕ тата ертӳçи пулса ĕçлет. Таса Улатимĕрĕн III-мĕш степеньлĕ орденне тивĕçсен, Ленин ашшĕне [[1882]] çулта кăнарлă дворян ятне панă.

Владимир Ильичăн кукаçи [[Бланк Александр Дмитриевич|Александр Дмитриевич Бланк]] (Христос тĕнне кĕриччен Израиль Мойшевич Бланк) пулнă.

== Çамрăклăх. Революци ĕçлевне пуçлани ==
[[Ӳкерчĕк:Lenin-circa-1887.jpg|left|thumb|&lt;center&gt;Чĕмпĕр гимназинчен вĕренсе тухнă Владимир Ульянов. [[1887]] çул.&lt;/center&gt;]]
[[1879]]—[[1887]] çулсенче [[Чĕмпĕр]] гимназинче вĕреннĕ. [[1887]]çулта Ленин ылтăн медальпе гимназирен вĕренсе тухса [[Хусан|Хусан университечĕн]] юридици факультне вĕренме кĕрет, анчах ăна студентсен пăлхавĕсене хутшăннăшăн Хусан кĕпернинчи Кукушкă ялне тăванĕсем патне кăларса яраççĕ. Пиччĕшне [[Ульянов Александр Ильич|Александра]] [[1887]] çулта [[Халăх ирĕк кăмăлĕ (ушкăн)|Халăх ирĕк кăмăлĕ]] ушкăнĕн революци ĕçлĕхне хутшăннăшăн айăпласа çакса вĕлереççĕ. Çакăн хыççăн Владимир Ульянов хăйĕн паллă сăмахĕсене калать: ''«Эпир урăх çулпа кайăпăр»''. [[1888]] ç. кĕркунне Владимир Ильича Хусана таврăнма ирĕк параççĕ. Кунта вăл Н. Е. Федосеев йĕркеленĕ марксисчĕсен ушкăнĕн пухăнăвĕсене çӳреме тытăнать, К. Маркс, Ф. Энгельс, Г. В. Плеханов ĕçĕсене вуласа тĕпчет. Маркспа Энгельсăн кĕнекисем Ленинăн ăс-тăн курăмлăхĕн аталанăвĕнче никĕс хураççĕ — çапла вăл шантаруллă марксист пуласа тăрать. 1889 çулхи кĕркунне Ульяновсен çемйи [[Самар]]а куçать, кунта Ленин вырăнти революционерсемпе тачă çыхăнура тăрать.

1891 çулта Владимир Ульянов экстерн меслечĕпе [[Санкт-Петербург университечĕ]]н юридици факультетĕнче экзамена ăнăçлă тытать. Волькенштейн адвокат патне ĕçĕ кĕрет, анчах юридици ĕçĕ-хĕлĕпе нумаях хăтланмасть. Çак ĕçре хăйĕн кăмăлĕн туртăмне тупаймасăр, хастар [[марксисăм|марксист]] революци юхăмне кĕрсе каять.

1895 çу уйăхĕнче пĕрремĕш хут ют çĕре каять. [[Швейцари]]ре [[Плеханов Георгий Валентинович|Плехановпа]], Германире — В. Либкнехтпа, Францире —П. Лафаргпа тата ытти тĕнчери ĕçтĕшсен юхăмĕн паллă ĕçченĕсемпе тĕл пулать, Раççее таврăнсан тĕп хулара [[1895]] çулта [[Цедербаум Юлий Осипович|Цедербаум-Мартов]] ертсе пынипе «[[Союз борьбы за освобождение рабочего класса]]» туса хурать. «Союз борьбы» хула ĕçтĕшĕсем хушшинче хастар пропагандă ĕçлĕхе ертсе пырать, вăл 70 ытла çулçак (листовкă) кăларать. 

[[1895]] раштавра Ленина арĕслеççĕ те тепĕр икĕ çултан та икĕ уйăхран [[Енисей кĕпернийĕ]]н [[Шушенское]] ялне 3 çуллăха кăларса яраççĕ. Çакăнта Ленин [[Крупская Надежда Константиновна|Н. К. Крупскăйпа]] ([[1898]] утă уйăхĕнче) çырăнать. Кунтах вăл халăхлăх теорине хирĕçлĕ «Развитие капитализма в России» кĕнеке çырать, чылай ĕçе ытти чĕлхесенчен куçарать, статьясем хатĕрлет. Çак тапхăрта вăл 30 ытла ĕç çырать, Петербург, Мускав, Чулхула, Воронежа тата ытти хуласенчи социал-демократсемпе çыхăну тытса тăрать.

== Пĕрремĕш эмиграци: [[1900]] - [[1905]] ==
[[1900]] ç. нарăсра Ленинăн кăларса янă вăхăчĕ тухать. Ленин Раççейĕн Европă пайне тавранать, пĕр вăхăт Псковра чарăнать, раççей хулисем тăрăх харпăр тата ĕçлĕх çӳревĕсем тăвать те утă вĕçĕнчеШвейцарине каять Плехановпа каласӳ ирттерсен, Мюнхена куçать те Плехановпа, Мартовпа, Аксельродпа, Засуличпе, Парвуспа пĕрле [[Мӳнхен]]ре марксисăма янравлакан [[Искра (хаçат)|«Искра»]] (Хĕлхем) хаçатпа «Заря» (Шурăмпуç) журнала никĕс хурать. Çулти вăтам тиражĕ — 8000 экз. Хаçат [[Раççей империйĕ|Раççей империн]] территоринче марксистлă вăрттăн ушкăнсене йĕркелеме пулăшать.

[[1901]] раштавра хăйĕн пĕр статйине Ленин (унăн çаплах В. Ильин, В. Фрей, Ив. Петров, К. Тулин, Карпов тата ытти суя ятсем пулнă) ятпа кĕртет. [[1902]] çулта [[Что делать? (Ленин)|«Что делать? Наболевшие вопросы нашего движения»]] ĕçĕнче Ленин хăйĕн партии тăвас концепцине кăтартать. Партие вăл тĕпе чăмăртаннă çăр ушкăнĕ («Дайте нам организацию революционеров и мы перевернем Россию!») евĕр курать.

== 1903 ç. РСДРП II съезчĕн ĕçне хутшăнни ==
Съезд уçăлсанах парти пайташĕсем пĕр майлă марри çие тухать, Ленин майлисем — «çирĕп» хĕлхемçĕсемпе пĕр енчен тата унпа хирĕçлисем — «çемçе» хĕлхемçĕсем, «экономистсем» — хушшинче тавлашу хĕрӳленсе каять. Ленин çине тăрсах пролетариатăн диктатури, партии пайташĕсенчен питĕ хытарса ыйтмалла тесе хистет. Унăн шучĕпе, парти пайташĕн программăна йышăнса, пурлăхпа пулăшса тăмалла çеç мар, унăн пĕрмаях парти ячейкин кулленхи ĕçне хутшăнмалла. [[Мартов]] шучĕпе, парти пайташĕн программăна вырăна хурса, укçа-тенкĕпе партие куллен пулăшса тăнипе те çитет. Малтан Мартовăн çак сĕнĕвĕ 28 майлă сасă, 22 хирĕçле тата 1 никам майли сасă пуçтарнă. Каярах съездран 2 «экономист» тата 5 [[бунд]] çыннисем тухса каяççĕ, çавăнпа ĕнтĕ Ленин хăйĕн ушкăнĕпе партин ТК тата «Искра» редакцийĕн суйлавĕнче çĕнтерет. Çакăнтанпа вĕсене [[большевик|«большевиксем»]] теççĕ, хирĕçлисене [[меньшевик|«меньшевиксем»]] терминпа палăртаççĕ (тĕплĕнрех [[РСДРП II съезчĕ]] статья).

[[1903]] çулхи утă, 17 — çурла, 10 года [[Лондон]]ра [[РСДРП II съезчĕ]] иртнĕ. Ленин ăна питĕ тӳсĕмсĕр кĕтнĕ, мĕншĕн тесен 5 çул каялла пуçтарăннă I съезчĕ ĕç тĕпĕпе партине туса хурайман: программăна йышăнман, пролетариатăн революциллĕ вăйĕсене тĕреклетмен; пĕрремĕш съезчĕн Тĕп Комитетне тӳрех аресленĕ. Ленин съезда хăй йĕркелеме пикенет.

== 1905 çулхи революци ==
[[1905-07 çулсенчи революцийĕ]] çулăма кĕнĕ чух Ленин ют çĕрте, [[Швейцари]]ре пурăннă. Партин вырăнти йĕркеленнĕ ушкăнĕсен хыпарĕсем тăрăх вăл революци хумĕ çĕкленни пирки пĕлсе тăнă. 1905 çулхи нарăс уйăхĕнче Раççейре РСДРП ТК пĕтĕм пайташĕсене аресленĕ, икĕ çынна çеç - [[Красин]]па Любимова çеç тытса хупайман. Вĕсем большевиксен &quot;Бюро комитетов большинства&quot; ушкăнĕ шутне кĕреççĕ, партин III съезчĕн хатĕрлев ĕçĕсене туса пыраççĕ. Çапла вара РСДРП пĕтĕм ертӳлĕхĕ Ленинăн тата унăн юлташĕсем майлă пулса тăрать.

Раштав хĕçпашаллă пăлхавĕ пăчланнă пулин те, Ленин унăн пысăк усăллăхне, большевиксем революцире пĕтĕм мелĕсемпе хистесе ĕçленине палăртать.

== Иккĕмĕш эмиграци: [[1908]] - [[1917]] ==
[[Ӳкерчĕк:Памятник Ленину в Смольном.jpg|[[В. И. Ленин палăкĕ]] [[Смольнăй институчĕ|Смольнăй]] умĕнче, [[Санкт-Петербург]]|thumb|right]]
[[1908]] ç. Кăрлачăн пĕрремĕш кунĕсенче Ленин Женевăна [[Швейцари]] таврăнать. [[1905-07 çулхи революци]] хăйĕн ĕç тĕллевне çитейменнипе вăл ал усса ларман, революци çулăмĕ тепре ялкăшасса шаннă. «Разбитые армии хорошо учатся», — çырать Ленин.

[[1908]]ç. вĕçĕнче Ленин хăйĕн пĕр тĕллевçисемпе [[Зиновьев Григорий Евсеевич|Зиновьевпа]] тата [[Каменев Лев Борисович|Каменевпа]] пĕрле Париса куçса каять. Çакăнта вăл [[Арманд Инесса Фёдоровна|Инесса Армандпа]] паллашать. 1909 ç. хăйĕн тĕп философиллĕ ĕçне «[[Материалисăм тата эмпириокритицисăм]]а» çырать.

[[1912]] çулта вăл [[РСДРП]] легализацилесшĕн [[меньшевиксем|меньшевиксенчен]] тĕплĕнех уйрăлать.

[[1912]] ç. Çу, 5 большевиксен саккунпа тӳрĕллĕ «Правда» хаçатне каларма тытăнать. Унăн тĕп редакторĕ вырăнĕнче Ленин ĕслет. Вăл кашни кунах «Правдăна» статьясем çырать, çырусем ярать, вĕрентет, сĕнӳсем парать, редакции йынăшĕсене тӳрлетсе пырать. 2 çул хушшинче «Правдăра» Ленинăн 270 статйисемпе çырса хăварнисене пичетленнĕ. Эмиграцире çакăн пекех Ленин IV-мĕш [[Патшалăх шухăшлавĕ]]нчи большевиксен ĕçлĕхне йĕркелесе пырать, [[II-мĕш Интернационал]]ра [[РСДРП]] элчи пулнă, парти тата наци ыйту-ĕçĕсемпе статьясем хатĕрленĕ, [[философи]] ĕçесене тĕпченĕ.

[[1912]] ç. вĕçĕнчен Ленин [[Австри|Австри-Венгри]]н çĕрĕнче, Галицире Поронин вырăнĕнче пурăннă, унтах вăл [[Пĕрремĕш Тĕнче вăрçи]] пуçланнине пĕлет. Австри жандармĕсем Ленина ареслеççĕ, патша шпионĕ шутне çыраççĕ. Ирĕке кăларас ĕçре австри парламенчĕн депутачĕ В. Адлер социалист пулăшать. [[1914]] çулхи [[çурла, 6]] Ленина тĕрмерен хăтараççĕ, тепĕр 17 кунтан вăл [[Швейцари]]не çитет.
Кунта çитсенех Ленин большевик-эмигранчĕсен ушкăнĕн пуххинче вăрçă тезисĕсемпе паллаштарать. Вăрçă империалисăмлă, икĕ енчен те тӳррĕ мар, ĕçлекен çыншăн ним те ырлă мар пулнине кăтартать.

Парти конференцийĕнче Циммервальд ([[1915]]) тата Кинталь ([[1916]]) хулисенче Ленин хăйĕн тезисне — империалисăм вăрçине [[граждан вăрçи]]не куçарассине пурнăçа кĕртес ĕç-пуçпа тăрăшмалла тесе хистект, çав хушăрах [[Раççей]]ре социаллă революции çĕнтерессине шантарса калать.
&lt;blockquote&gt;
Социалисты должны разъяснять массам, что для них нет спасения вне революционного низвержения „своих“ правительств и что затруднения этих правительств в теперешней войне надо использовать именно для этой цели».&lt;/blockquote&gt;&lt;ref&gt;''Ленин В. И.'' Социализм и война (отношение РСДРП к войне).&lt;!--Точное место цитаты в работе Ленина: &lt;/ref&gt;

Ленин 1915 çулта пацифисăм тата лăпкăлăх лозунгĕсем пирки çапла çырать:
&lt;blockquote&gt;
Настроение масс в пользу мира часто выражает начало протеста, возмущения и сознания реакционности войны. Использовать это настроение&amp;nbsp;— долг всех с.-д. Они примут самое горячее участие во всяком движении и во всякой демонстрации на этой почве, но они не будут обманывать народ допущением мысли о том, что, при отсутствии революционного движения, возможен мир без аннексий, без угнетения наций, без грабежа, без зародыша новых войн между теперешними правительствами и господствующими классами. Такой обман народа был бы лишь на руку тайной дипломатии воюющих правительств и их контрреволюционным планам. Кто хочет прочного и демократического мира, тот должен быть за гражданскую войну против правительств и буржуазии.&lt;ref&gt;''Ленин В. И.'' Социализм и война (отношение РСДРП к войне).&lt;!--Точное место цитаты в работе Ленина:
Глава I: «Принципы социализма и война 1914-1915 гг.», пункт: «О пацифизме и лозунге мира» --&gt; // Полное собрание сочинений, том 26, страницы 307-350&lt;!--эти страницы охватывают всю работу!--&gt;&lt;/ref&gt;
&lt;/blockquote&gt;

1916 çулхи нарăсра Ленин Бернран Цӳрихе куçать. Кунта вăл хăйĕн «Империализм как высшая стадия капитализма» ĕçне çырать, швейцари социал-демокрачĕсемпе (вĕсен хушшинче сулахай радикал Франц Платтен) хастар ĕçлет, вĕсем ирттерекен пур пухăва хутшăнать. Çакăнтах вăл февраль революцийĕ пирки пĕлтерӳ илет.

== «Пломбăланă вакун» ==
[[Ӳкерчĕк:Lenin.Nerman.Lindhagen.Stockholm..jpg|frame|left|200px|Ленин, [[Туре Нерман]] тата [[Карл Линдхаген]]. Стокгольм 1917.]]
Февраль революцийĕ Лениншăн кĕтмен çĕртен пулса тухнă. Революци пуçланиччен темиçе кун каялла Ленин Раççее «Европăри чи мещан çĕршывĕ» тесе шутланă.

[[1917 çулхи Февраль революцийĕ]] (çакăн çинчен Ленин хаçатсенчен пĕлет) хыççăн герман влаçĕсем (([[Александр Парвус]] пулăшăвĕпе) Ленин 35 парти пайташĕсемпе пĕрле, вĕсем хушшинче [[Крупская Надежда Константиновна|Крупская]], [[Зиновьев Григорий Евсеевич|Зиновьев]], [[Лилина Злата Ионовна|Лилина]], [[Арманд Инесса Фёдоровна|Арманд]], [[Сокольников Григорий Яковлевич|Сокольников]], [[Радек Карл Бернгардович|Радек]] тата ыттисем, Швейцарирен пуйăспа [[Германи]] витĕр тухса каять. Ленин вырнаçнă вакун экстерриториллĕ шутланнă, эрешлĕ каласан, «пломбăланă вакун» тенĕ, ун пирки çапла çырнă: «Германи правительстви пирĕн вакунăн экстерриториаллăхне лояльлĕ сыхланă»&lt;ref&gt;В.А.Карпинский патне янă телеграммă//ПСС, т.49, стр.433&lt;/ref&gt;. Каярахпа Людендорф хăйĕн асилĕвĕсенче çапла çырать: «Ленина Раççее ярса, пирĕн ертӳлĕх хăй çине уйрăм явăплăх илнĕ.

Халиччен те тĕпчевçĕсем Ленин нимĕçсенчен укçа-тенкĕ илнине палăртакан финансă хутне тупайман.

== «[[Апрель тезисĕсем]]» ==
[[Ӳкерчĕк:Lenin-last-underground, 1917.jpg|right|thumb|В. И. Ленин, грим тунă, юлашки пытанчăк ĕçре. К. П. Иванов ячĕпе хатĕрленĕ хут, унпа Ленин вăрттăн 1917 ç. утă кунĕсем хыççăн пурăннă.]]

Ленин [[1917]] çулхи [[ака, 3]] Раççее таврăнать, меньшевик-эсерĕсен Канашĕ ăна самодержавипе чаплă кĕрешӳçĕ тесе хисеппĕн кĕтсе илет. Тепĕр кунне Ленин большевиксем умĕнче сăмах тытать, тезисене &quot;Правда&quot; хаçат пичетлет. Çак вара паллă «[http://www.akm1917.org/teo/lenin/proletar.htm Апрель тезисĕсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080420052210/http://www.akm1917.org/teo/lenin/proletar.htm |date=2008-04-20 }}»пулаççĕ &lt;ref&gt;[http://www.rian.ru/mainline/20070412/63541427.html «Апрель тезисĕсем таврашĕнчи тытăçу»]. — Петр Романов, «РИА Новости» политикă ертӳç &lt;/ref&gt;. Çак докладра Ленин Раççей социал-демократийĕн тата большевиксен ĕç кăмăлĕсене хирĕç вăрçать, уйрăмах буржуази демокрачĕсем революцине сарса пынине, Вăхăтлă ертӳлĕх майлă пулнине, вĕсем революциллĕ тăван çĕршыва вăрçăра хӳтĕлеме йыхравланине тиркет. Ленин &quot;Вăхăтлăх ертӳлĕхе нимĕнле пулăшу та&quot; тата &quot;Пĕтĕм влаçа – Канашсене&quot; лозунгĕсене мала кăларать: çаплах вăл буржуази революцине пролетари революци шайне куçарас тĕллеве палăртать, буржуази влаçне антарса пăрахма тата патшалăх тытăмне Канашсене пролетариата ярса илме хистет, çара, полицине тата чиновниксене салатса яма сĕнет; юлашкинчен вара, вăрçăна хирĕç вăйлă пропагандă ирттерме хушать, мĕншĕн тесен Вăхăтлă правительство енчен тăсăлса пыракан вăрçă империсен тата çаратуллă пулнине кăтартать. [[РСДРП|РСДРП(б)]] тытăмне хăй аллине илсе, Ленин çак тăвас ĕçе пурнăçа кĕртме тытăнать. [[1917]] ака-утă уйăхĕсенче вăл 170 ытла статья, брошюрă хайлать, большевиксен конференцисеимпе партин ТК резолюци проекчĕсене, чĕнсе каланисене çырать. 

Ленин чăннипех хăй тĕллĕ вăйланса пыракан правительствăна хирĕç тухнине йĕркелесе пынă [[утă, 3|утăн 3-мĕшĕнче]], кăшт васкавлăрах пулин те. ([[1917 çулхи утăри пăлхав]]). Пăлхав пынă чух Вăхăтлă правительство большевиксем нимĕçсемпе вăрттăн килĕшӳ тунă тесе элек сарнă ([[утă, 5]]). [[Утă, 20|Утă, 7/20]] [[Вăхăтлă правительство]] Ленина тата ытти паллă большевиксене патшалăха сутнă, хĕçпăшаллă пăлхав йĕркеленĕ тесе айăпласа ареслеме хутай кăларать. Ленинăн каллех вăрттăн ĕçлĕхе кайма тивет. [[Петроград]]ра вăл çав чух 17 вăрттăн хваттер улăштарать, тепĕртакран, [[1917]] çулта [[çурла, 21|çурлан 21-мĕшĕнче]] (ĕлĕкхи стильпе  [[çурла, 8|çурлан 8-мĕшĕнче]]) Зиновьевпе пĕрле [[Петроград]]ран инçех мар — Разлив кӳлли çумĕнче, ӳплере пурăнать; юлашкинчен — юпа уйăхĕчченех — [[Финлянди]] çĕрĕнче ([[Ялкала]], [[Гельсингфорс]], [[Выборг]]) пурăнать.

== 1917 çулхи Октябрь революцийĕ ==
''Тĕп статья: [[Аслă Октябрь социаллă революцийĕ]]''
[[Ӳкерчĕк:Lenin.gif|thumb|125px|right|&lt;center&gt;В. И. Ленин халăх умĕнче сăмах тытать.&lt;/center&gt;]]
[[1917]] çулхи [[чӳк, 24]] Ленин [[Смольнăй]]а хуралçисене вăрттăнлăхпа улталаса (Троцкий ăна кĕме чарнă) пырса кĕрет те тӳрех пăлхава хатĕрлес ĕçĕ йĕркелесе ярать. [[Керенский Александр Фёдорович|А. Ф. Керенский]] ертӳлĕхне сирпĕнтерме икĕ кун çеç кирлĕ пулать. [[Чӳк, 7|юпа, 25/чӳк, 7]]) Ленин [[Вăхăтлă ертӳлĕх]]е аяла хунă пирки чĕнсе калать. Çав кунах 2-мĕш Пур раççей Канашĕсен съезчĕ уçăлать, унта Ленин лапкăлăх тата çĕр декречĕсем çинчен хыпарлать, хула тата ял ĕçченĕсен ертӳлĕхне — Ленинăн Халăх Комиссаррĕсен Канашне— йĕркелесе хураççĕ.

== Революци хыççăнхи ĕçĕ-хĕлĕ: [[1917]]—[[1924]] ==

[[Ӳкерчĕк:Lenin-last-photo.jpg|right|thumb|В. И. Ленин во время болезни. Мускав тулашĕнчи Горки. 1923 çул.]]

[[Лăпкăлăх декречĕ]]н йĕркине тытса пырса, Ленинăн Раççее [[Пĕрремĕш Тĕнче вăрçи]]нчен туртса кăлармалла пулнă. [[Петроград]]а нимĕç çарĕсем пырса кĕме пултарнă, çавăнпа ĕнтĕ Ленин сĕнĕвĕпе [[Совнарком]] тата РКП(б) ТК [[Мускав]]а — Совет Раçсейĕн çĕнĕ тĕп хулине — куçаççĕ.

Аманнипе тата хăйне шеллемесĕр ĕçленипе Ленин сусăрлансах çитет. [[1922]] çулхи пуш уйăхĕнче Ленин [[РКП(б)]] 11-мĕш съезчĕн ĕçне йĕркелесе пырать, хăй те тухса калаçать. [[1922]] çу уйăхĕнче йывăр чире кĕрет, çапах та юпа уйăхĕнче ĕçе тухать. Çынсем умĕнче юлашки хут Ленин [[чӳк, 20]] [[1922]] [[Моссовет]] пленумĕнче калаçать. [[1922]] çулхи [[раштав, 16]] унăн сывлăхĕ каллех сасартăк япăхланать, [[1923]] çу уйăхĕнче амака пула Мускав тулашĕнчи [[Горки Ленинские|Горкине]] пурăнма куçать. Мускавра юлашки хут Ленин юпа, 18-19 [[1923]] пулать.

Хăй вилессе пĕлсе тата коммунистсен парти шăпишĕн хумханса, В. И. Ленин [[1923]] çулта «пуласлăх валли»: «Коопераци пирки», «Как нам реорганизовать [[Рабочи-çĕр ĕçтеш инспекцийĕ|рабкрин]]», «Лучше меньше, да лучше», статьясем çырать, вĕсенче вăл Совет патшалахĕн хуçалăхэкономика политики хăйĕн курăнăвне палăртать тата патшалăхăн, партин аппарачĕн ĕçне лайăхлатас сĕнӳсене парать.
[[Ӳкерчĕк:Lenin dead.jpg|left|thumb|&lt;center&gt;В. И. Ленин Горкăра вилнине пĕлтерни &lt;br /&gt;1924 çулхи кăрлач, 21.&lt;/center&gt;]]
[[1924]] çулхи кăрлачра Ленинăн сывлăхĕ сасартăк питĕ начарланать, [[1924]] çулхи, [[кăрлач, 21]], каçхи 6 сех. 50 мин. Владимир Ильич Ульянов (Ленин) куçĕсене ĕмĕрлĕхех хупать.

== Раççей хуçалăвĕн аталанăвĕ ==
''Тĕплĕнрех [[ГОЭЛРО]] статьяна вулăр. ''

В.И. Ленин хуçалăхне аталантарас ĕçре питĕ тимлĕ тăрăшнă. Влаç а илсенех вăл тӳрех вăрçăпа ишĕлнĕ хуçалăха йĕркелесе аталантарас ыйтăва пĕрмаях хистесе пырать. Ленин патшалăхран корпорации туса хуни çеç хуçалăха çĕклетме пултарать тесе шутланă:
&lt;blockquote&gt;
Учет и контроль - вот главное, что требуется для &quot;налажения&quot;, для правильного функционирования первой фазы коммунистического общества. Все граждане превращаются здесь в служащих по найму у государства, каковым являются вооруженные рабочие. Все граждане становятся служащими и рабочими одного всенародного, государственного &quot;синдиката&quot;.&lt;/blockquote&gt;&lt;ref&gt;&quot;Государство и революция&quot;, В.И. Ленин (1917)&lt;/ref&gt; 

[[1922]] çулта В. И. Ленин хушнипе Маркс хулинче (Сарăту кĕпернинче) «Чĕрĕлӳ» трактăр заводне тума тытăнаççĕ. Кунтах ся Я. В. Мамин конструкциленĕ 8,8 кВт (12 л. В.) хăватлă «Карлик» трактăрне кăларма пуçлаççĕ. Çак вăхăтрах Коломнăри тата Брянскри завочĕсем Е. Д. Львов шутласа кăларнă чылайах мар серисемпе «Коломенец-1»чтлă трактăрсем хатĕрлеççĕ. Паллах, çак çителĕксĕр пулнă, çавăнпа та Совет ертӳлĕхĕ «Фордзон» америка трактăрне тумалли лицензине илме хушу парать. 

== Ленинăн тĕп шухăшĕсем-ĕмĕчĕсем ==
[[Ӳкерчĕк:Lenin proclaims Soviet power(2).jpg|thumb|&lt;center&gt;&quot;Ленин Совет влаçне пĕлтерет&quot;&lt;br /&gt; (ӳнерçĕ [[Серов Владимир Александрович|В. А. Серов]], 1947).&lt;br /&gt;Ӳкерчĕкре Ленин хыçĕнче &lt;br /&gt;И. В. Сталин, Я. М. Свердлов тата&lt;br /&gt; Ф. Э. Дзержинский тăраççĕ&lt;/center&gt;.]]
* Ленин ĕмĕтленнĕ тăрăх, коммунисăм 1930—1950 çулсенче çĕнтеремелле пулнă. Вăл хăйĕн «Задачи союзов молодёжи» ([[1920]]) çапла шантарнă:
&lt;blockquote&gt;
Тому поколению, представителям которого теперь около 50 лет, нельзя рассчитывать, что оно увидит коммунистическое общество. До тех пор это поколение перемрет. А то поколение, которому сейчас 15 лет, оно и увидит коммунистическое общество, и само будет строить это общество. И оно должно знать, что вся задача его жизни есть строительство этого общества…
И вот, поколение, которому теперь 15 лет и которое через 10-20 лет будет жить в коммунистическом обществе, должно все задачи своего учения ставить так, чтобы каждый день в любой деревне, в любом городе молодежь решала практически ту или иную задачу общего труда, пускай самую маленькую, пускай самую простую.
&lt;/blockquote&gt;

[[ӲКерчĕк:Lenin and stalin crop.jpg|thumb|Ленин [[Сталин]]па]]

== Ленин пурнăçĕнчи тĕрлĕ тĕслĕхсем ==
* «Любая кухарка способна управлять государством» цитатăна улăштарса кăтартнă. Тĕрĕсси —[http://vivovoco.rsl.ru/VV/PAPERS/VLADLEN/VIL_01.HTM#sic «Удержат ли большевики государственную власть»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930183649/http://vivovoco.rsl.ru/VV/PAPERS/VLADLEN/VIL_01.HTM#sic |date=2007-09-30 }} статьяра (Пĕтĕм çырнисен пуххи, т. 34, с. 315) Ленин çапла çырнă:
&lt;BLOCKQUOTE&gt;
Мы не утописты. Мы знаем, что любой чернорабочий и любая кухарка '''не''' способны сейчас же вступить в управление государством. В этом мы согласны и с кадетами, и с Брешковской, и с Церетели. Но мы отличаемся от этих граждан тем, что требуем немедленного разрыва с тем предрассудком, будто управлять государством, нести будничную, ежедневную работу управления в состоянии только богатые или из богатых семей взятые чиновники. Мы требуем, чтобы обучение делу государственного управления велось сознательными рабочими и солдатами и чтобы начато было оно немедленно, то есть к обучению этому немедленно начали привлекать всех трудящихся, всю бедноту.
&lt;/BLOCKQUOTE&gt;
Çавăн пекех Ленин «Советсен влаçĕ» ĕмĕчĕн ăшне ăнлантарать: &lt;blockquote&gt;Он (…)начал читать целую передовую статью о пользе парламента, о том, что демократии предстоит еще широкое будущее, что класс буржуазии далеко не сказал еще своего последнего слова и не скоро его скажет, что диктатура рабочего класса пока еще химера, что Учредительное собрание есть реальная, глубоко затаенная мечта всего русского народа, без различия классовых и иных перегородок, и что оно является необходимым этапом к установлению того правления, которое будет угодно суверенному, свободному народу.
— Ну, а вы, мой мудрый Эдип, уже решили вопрос об этом правлении! Какого черта созывать Учредительное собрание, когда товарищ Саня сам уже решил все!.. Советы, говорите вы? Великолепно, да здравствуют советы и все вообще идеи господ Троцких, Хрусталевых и иже с ними!.. Слава и вам, товарищ Саня, хотя... ах, «муж многоопытный, губит тебя твоя мудрость»...&lt;ref&gt;[http://www.hrono.info/libris/lib_s/solo06.html Георгий Соломон. Ленин и его семья (Ульяновы)]&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;
* Ленин сифилис чирĕпе асапланнă пирки нумай çырни тӳрри-тĕрĕссине палăртайман. Ленинăн миме тата гистологи тĕпчевĕсене ирттернĕ хыççăн çак чир пурине çирĕплетеймен. Ленинăн сывлăх консультанчĕ Макс Нонне, классикăллă «Сифилис и нервная система» хыпарлă кĕнеке авторĕ, питĕ ятлă-сумлă ятарлă ăстаçă, çапла çырать: «Абсолютно ничто не свидетельствовало о сифилисе»&lt;ref&gt;[http://www.znanie-sila.ru/online/issue_2542.html Александр Грудинкин В поисках тайны Ленина Журнал «Знание — сила» 2004 г. № 1]&lt;/ref&gt;. Илтӳ сăмахĕсем малтанхи диакнăса пула сарăлнă пулнă. Ăна тĕрĕс мар — кăнарлă сифилис тесе лартнă, çакна тĕрĕслес тĕллевпе ятарлă экспедици Ленинăн тăванĕсен, несĕлĕсен хучĕсене тĕрĕсленĕ.
[[Ӳкерчĕк:Сталинские 100 рублей 1947 г. Аверс.jpg|right|250px|thumb|1947 çулхи СССР-ти çĕр тенкĕ]]
* [[1917]] çулта [[Норвеги]] Владимир Ленина [[Нобель преми]]не парас сĕнӳпе«За торжество идей мира» тенĕ, Совет Раççейĕ «[[Лăпкăлăх декречĕ]]» кăларнăшăн, [[Пĕрремĕш Тĕнче вăрçи]]нчен хăй тĕллĕн уйрăлса тухнăшăн, анчах Нобель комитечĕ çакăнпа килĕшмен [http://www.peoples.ru/family/children/ulianova/index.html].
* Владимир Ленина наркăмăшлă пульăпа амантни пирки чылай вăхăт çӳренĕ шухăш [http://www.stel.ru/museum/costin/kostin0.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090503083436/http://stel.ru/museum/costin/kostin0.htm |date=2009-05-03 }} хăйĕн тӳррĕлĕхне тухайман [https://web.archive.org/web/20040106232709/http://www.fsb.ru/history/ob/news/jertv.html]. 

== Ӗçĕсем ==

=== Тĕп ĕçĕсем ===
* «[https://web.archive.org/web/20130128155912/http://libelli.ru/works/1-1.htm Что такое „друзья народа“ и как они воюют против социал-демократов?]» ([[1894]]);
* «[http://www.magister.msk.ru/library/lenin/len03v00.htm Развитие капитализма в России] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080215070941/http://www.magister.msk.ru/library/lenin/len03v00.htm |date=2008-02-15 }}» ([[1899]]);
* «[https://web.archive.org/web/20020407140233/http://www.geocities.com/CapitolHill/Parliament/7345/lenin/ogl6.htm Что делать?]» ([[1902]]);
* «[https://web.archive.org/web/20080228030736/http://libelli.ru/works/8-12.htm Шаг вперёд, два шага назад]» ([[1904]]);
* «Партийная организация и партийная литература» ([[1905]]);
* «[http://www.magister.msk.ru/library/lenin/len14v00.htm Материализм и эмпириокритицизм] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304190627/http://www.magister.msk.ru/library/lenin/len14v00.htm |date=2016-03-04 }}» ([[1909]]);
* «Три источника и три основные части марксизма» ([[1913]]);
* «[https://web.archive.org/web/20080310214413/http://www.libelli.ru/works/25-9.htm О праве наций на самоопределение]» ([[1914]]);
* «Карл Маркс (краткий биографический очерк с изложением марксизма)» ([[июль-ноябрь1914]]);
* «[https://web.archive.org/web/20080310214446/http://www.libelli.ru/works/26-6.htm Социализм и война]» ([[1915]]);
* «[http://libelli.ru/z/27_1.zip Империализм как высшая стадия капитализма (популярный очерк)]{{Ĕçлемен каçă|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}» ([[1916]]);
* «[http://www.magister.msk.ru/library/lenin/lenin007.htm Государство и революция] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171201031617/http://www.magister.msk.ru/library/lenin/lenin007.htm |date=2017-12-01 }}» ([[1917]]);
* «О двоевластии» ([[1917]]);
* «Как организовать соревнование» ([[1918]]);
* «Великий почин» ([[1919]]);
* «[http://www.marxists.org/russkij/lenin/1920/leftwing/index.htm Детская болезнь „левизны“ в коммунизме]» ([[1920]]);
* «[http://vivovoco.rsl.ru/VV/PAPERS/VLADLEN/VIL_03.HTM Задачи союзов молодёжи] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930231831/http://vivovoco.rsl.ru/VV/PAPERS/VLADLEN/VIL_03.HTM |date=2007-09-30 }}» ([[1920]])
* «Странички из дневника», «О кооперации» ([[1923]]);
* «[[Wikisource:О погромной травле евреев (Ленин)|О погромной травле евреев]]» ([[1924]]);
* «[[Wikisource:Что такое советская власть? (Ленин)|Что такое советская власть?]]»

== Çавăн пекех пăхăр ==
* [[Хĕрлĕ террор]]
* [[Шурă террор]]
* [[Диалектикă материалисăмĕ]]
* [[Марксисăм-ленинисăм]]
* [[В.И. Ленинăн музей-мемориалĕ]]
* [[В. И. Ленин музейĕ (Мускав)]]
* [[Ленин мавзолейĕ]]
* [[Ленин орденĕ]]
* [[Телеграмма В. И. Ленина от 11.08.1918 о подавлении кулацкого восстания]]
* [[Ленин палăкĕ]]
* [[Поездка В. И. Ленина в Кашино]]
* [[Нечаев Сергей Геннадьевич]]
; «Ленин» ячĕллисем:
* танк «[[Борец за свободу товарищ Ленин]]»
* [[Ленин (атомй ледокол)|ледокол «Ленин»]]
* [[ГОЭЛРО]]
* «[[Электроника ВЛ-100]]»
* [[Владилена (астероид)|Владилена]] ([[пĕчĕк планетăсен шучĕсем|852 Wladilena]]) — пĕчĕк планета.

== Çăлкуçĕсем ==
{{асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
* [http://www.nemruthaber.com/detay.asp?hid=1467 Ленин чăваш мар-и, Lenin çuvaş mıydı? (турккăла)]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://ussr.km.ru/rulers/lenin/museum.html В. И. Ленин музейĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080314180521/http://ussr.km.ru/rulers/lenin/museum.html |date=2008-03-14 }}
* [http://oldgazette.ru/pedia/lenin/lenin.html Кив хаçатсем. Ленин Владимир Ильич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080201061106/http://www.oldgazette.ru/pedia/lenin/lenin.html |date=2008-02-01 }}
* [http://www.rus-sky.com/history/library/arutnv1.htm ''Арутюнов А. А.'' Досье Ленина без ретуши. Докуменчĕсем. Фактсем. Кăтарса çырнисем. — М.: Вече, 1999. — 656 с.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170806021934/http://rus-sky.com/history/library/arutnv1.htm |date=2017-08-06 }} — ISBN 5-7838-0530-0.
* [http://rus-sky.com/history/library/reading.htm Солоухин В.А. Читая Ленина (глава из книги «Последняя ступень»)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120201063822/http://rus-sky.com/history/library/reading.htm |date=2012-02-01 }}
* [http://rus-sky.com/history/library/bylight.htm Солоухин В.А. При свете дня] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080207095524/http://rus-sky.com/history/library/bylight.htm |date=2008-02-07 }}
* [http://rus-sky.com/history/library/laststep.htm Солоухин В.А. Последняя ступень. Исповедь вашего современника] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080317090403/http://rus-sky.com/history/library/laststep.htm |date=2008-03-17 }}
* [[Кара-Мурза Сергей Георгиевич|Сергей Кара-Мурза]]:
** [http://www.situation.ru/app/rs/books/articles/verdug.html «„Проект Ленина“&amp;nbsp;— путь к обрыву или к спасению?»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041108171412/http://www.situation.ru/app/rs/books/articles/verdug.html |date=2004-11-08 }}
** [http://www.situation.ru/app/rs/books/articles/ns10_99k-m.html «Плодотворные ошибки Ленина»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050405183120/http://www.situation.ru/app/rs/books/articles/ns10_99k-m.html |date=2005-04-05 }}
* [http://web.mit.edu/people/fjk/Rogovin/ Первый том] шеститомного исследования [[Роговин, Вадим Захарович|Вадима Захаровича Роговина]] «Была ли альтернатива?»: «„Троцкизм“ — взгляд через годы»
* [http://www.monulent.ru/ Фотогалерея: фотографии памятников Ленину — 290 памятников в 200 городах 12 стран!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130917150907/http://monulent.ru/ |date=2013-09-17 }}
* [http://ocd.narod.ru/ В. И. Ленин Различные статьи на сайте ком. движения.]
* [http://www.lenin.ru Мавзолей В. И. Ленинa]
* [http://www.vilenin.info/ В.И.Ленин.info] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060902171658/http://www.vilenin.info/ |date=2006-09-02 }}
* [http://scepsis.ru/library/id_680.html Виталий Старцев «Политик и человек»] (1990)
* [http://solovki.ca/camp_20/butcher_lenin.htm Роль Ленина в создании соловецких лагерей]
* [http://redeurasia.narod.ru/biblioteka/lenin5.html Политический реализм Ленина. Рустем Вахитов]
* [http://www.alternativy.ru/ru/node/146 А. И. Колганов. Миф о «немецком золоте»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090924011821/http://www.alternativy.ru/ru/node/146 |date=2009-09-24 }}
* [http://scepsis.ru/library/id_689.html Илья Смирнов «Биография Ленина в новом ракурсе»]
* [http://klein.zen.ru/pravda/NPF_Strategy.htm Александр Клейн «Ленин, «Искра», партия «нового типа» и Стратегия»]
* [https://web.archive.org/web/20070420014852/http://www.rian.ru/zabytoe/20070412/63541427.html Хорошо забытое. Схватка вокруг апрельских тезисов]
* [http://scepsis.ru/library/id_1498.html Октябрьская революция: главное событие XX века или трагическая ошибка?]
* [http://scepsis.ru/library/id_1577.html «Послесловие» [[к сборнику «В. И. Ленин. Неизвестные документы. 1891-1922гг.»]]

{{Марксизм}}

[[Категори:Владимир Ленин]]
[[Категори:Хула ятне тивĕçнĕ çынсем]]
[[Категори:Марксистсем]]
[[Категори:Хусанăн хисеплĕ çыннисем]]
[[Категори:Политэмигрантсем]]
[[Категори:Раççей юрисчĕсем]]
[[Категори:РСФСР юрисчĕсем]]
[[Категори:ССКП пайташĕсем]]</text>
      <sha1>k8kfkzx2y4ch3zhtqb8qqz6f7sgdmds</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лиссабон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15749</id>
    <revision>
      <id>878490</id>
      <parentid>804555</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T12:19:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kent Wang</username>
        <id>41147</id>
      </contributor>
      <comment>Roof terrace of Igreja de São Vicente de Fora towards the spires 823.jpg</comment>
      <origin>878490</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1540" sha1="lqi5maf8obbhujppt9qhq39lgz3h3jr" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|official_name = Лиссабон
|settlement_type = хула
|image_skyline = Poster Lisbon.jpg
|image_blank_emblem = Coat_of_Arms_of_Lisbon.svg
|coordinates_region = 
|website = 
}}
'''Лиссабо́н''' ({{lang-pt|Lisboa}}; {{IPA|/liʒ'boɐ/}}) — [[Португали]]н тĕп хули, çаплах çĕршывăн тĕп порчĕ пулать.

&lt;br&gt;&lt;gallery class=center caption=&quot;Лиссабон - Lisboa&quot;&gt;
Lissabon-Sao Vicente de Fora-02-Panteao Nacional-vom Meer-2011-gje.jpg
Roof terrace of Igreja de São Vicente de Fora towards the spires 823.jpg
Lissabon-Sao Domingos-02-2011-gje.jpg
Lissabon-Ascensor da Bica-16-2011-gje.jpg
Lissabon-Ginjinha-08-2011-gje.jpg
Lissabon-102-Rossio-1983-gje.jpg
Lissabon-Bankhaus Totta&amp;Acores-02-Loewe-2011-gje.jpg
Lissabon-Solar do Duque-04-2011-gje.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Халăхĕ, чĕлхи, тĕнĕ ==

== Каçăсем ==
* [http://www.jordibusque.com/Index/Stories/AlfamaCastelo/AlfamaCastelo_01.html Alfama &amp; Castelo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070513053242/http://www.jordibusque.com/Index/Stories/AlfamaCastelo/AlfamaCastelo_01.html |date=2007-05-13 }}
* [http://portugal.destinations.ru/lisbon Лиссабон] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080915012316/http://portugal.destinations.ru/lisbon |date=2008-09-15 }} Хула тăрăх çул кăтартакан (вырăсла)

{{Европăри тĕп хуласем}}

[[Категори:Лиссабон]]
[[Категори:Португали хулисем]]</text>
      <sha1>lqi5maf8obbhujppt9qhq39lgz3h3jr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Македон Википедийĕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22115</id>
    <revision>
      <id>878502</id>
      <parentid>767628</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T01:53:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>878502</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5911" sha1="7xke68r7nfcckt50v2t3zyoykg4i0k8" xml:space="preserve">{{Сайт карточки
| ят = Македон Википедийĕ
| логотип = [[Ӳкерчĕк:Wikipedia-logo-v2-mk.svg|Македон Википедин логотипĕ]]
| URL = &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[http://mk.wikipedia.org/ mk.wikipedia.org]&lt;/span&gt;
| скриншот = 
| коммерциллĕх = Çук
| тĕс = [[Интернет-энциклопеди проекчĕ|Эреш энциклопедийĕ]]
| регистраци = Кирлех мар
| чĕлхесем = македон чĕлхи
| вырнаçни = [[Майами]], [[Флорида]], [[АПШ]]
| харпăрçă = [[Фонд Викимедиа]]
| автор = 
| ĕçе пуçланă вăхăт =  [[2001]] çулхи [[нарăс, 3|нарăсăн 3-мĕшĕ]]
| ĕçе вĕçленĕ вăхăт =
| хальхи статус = Ӗçлет, аталанса пырать
| çаврăнăш =
| таса тупăш =
| телефон =
}}

'''[[:mk:|Македон Википедийĕ]]''' ({{lang-mk|Македонската Википедија}}) — [[Википеди]]н [[македон чĕлхи]]лле уйрăмĕ.

Уйрăма [[2003]] çулхи авăн уйăхĕнче уçнă, [[2007]] çулта 10000 статья шутĕнчен иртсе каять. [[2010]] çулхи [[нарăс, 3|нарăсăн 3-мĕшĕнче]] [[2010]] 38235 статья çырса кĕртнĕ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%B8:%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B8||title=Специјални:Statistics|author=Macedonian Wikipedia|accessdate=2010-02-03}}&lt;/ref&gt;.

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
* [http://www.selotejp.com/2009/04/30000.html Википедија на македонски јазик со над 30.000 статии] {{ref-mk}}
* [http://www.mia.com.mk/default.aspx?vId=64237537&amp;lId=1 Над 30.000 статии на македонски јазик досапни на Википедија] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110906045918/http://www.mia.com.mk/default.aspx?vId=64237537&amp;lId=1 |date=2011-09-06 }} {{ref-mk}}
* [http://www.mrt.com.mk//index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=18510&amp;Itemid=27 Википедија на македонски јазик надмина 30.000 статии] {{ref-mk}}
* [http://www.forum.com.mk/#_tools/article/2218/view Википедија на македонски јазик надмина 30 илјади статии] {{ref-mk}}
* [https://web.archive.org/web/20120127170301/http://365.com.mk/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=3979&amp;Itemid=2 Википедија на македонски јазик ја надмина бројката од 30.000 статии] {{ref-mk}}
* [http://www.a1.com.mk/vesti/default.aspx?VestID=107888 Википедија на македонски јазик надмина 30.000 статии] {{ref-mk}}
* [http://tera.mk/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=7233&amp;Itemid=106 Википедија на македонски јазик надмина 30.000 статии] {{ref-mk}}
* [http://time.mk/story_2fb755abbd_article_ced52fed10.html Википедија на македонски јазик со над 30.000 статии]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-mk}}
* [http://www.mia.com.mk/default.aspx?vId=59049925&amp;lId=1&amp;pmId= Википедија на македонски јазик ја надмина бројката од 20.000 статии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110906045838/http://www.mia.com.mk/default.aspx?vId=59049925&amp;lId=1&amp;pmId= |date=2011-09-06 }} {{ref-mk}}
* [http://www.idividi.com.mk/Futurama/InternetIT/482920/index.html Википедија на македонски јазик со над 20.000 статии] {{ref-mk}}
* [http://www.kirilica.com.mk/vest.asp?id=18590 Википедија на македонски јазик според бројот на статии на 59-то место во светот]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-mk}}
* [http://www.a1.com.mk/vesti/default.aspx?VestID=89652 Википедија на македонски јазик надмина 15.000 статии] {{ref-mk}}
* [http://www.dnevnik.com.mk/default.asp?ItemID=3F4377FFE488DD49BADBF17B809F0505 На македонска Википедија 15.000 статии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110929035641/http://www.dnevnik.com.mk/default.asp?ItemID=3F4377FFE488DD49BADBF17B809F0505 |date=2011-09-29 }} {{ref-mk}}
* [http://utrinski.com.mk/?ItemID=F8029CA151825A49B12F913171DA08DA Со тематски портали до факти за Македонија] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120127061301/http://utrinski.com.mk/?ItemID=F8029CA151825A49B12F913171DA08DA |date=2012-01-27 }} {{ref-mk}}
* [http://www.idividi.com.mk/Futurama/InternetIT/390407/index.html Википедија на македонски јазик надмина 10.000 статии ] {{ref-mk}}
* [https://web.archive.org/web/20120127172447/http://365.com.mk/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1775&amp;Itemid=2 Македонската Википедија надмина 10.000 статии] {{ref-mk}}
* [http://www.vreme.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&amp;tabid=1&amp;EditionID=1016&amp;ArticleID=66883 Консензуалната демократија на Википедија] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110824044530/http://www.vreme.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&amp;tabid=1&amp;EditionID=1016&amp;ArticleID=66883 |date=2011-08-24 }} {{ref-mk}}

{{Википедисем 10000-50000}}
{{Славян Википедисем}}

[[Категори:Википеди уйрăмĕсем]]
[[Категори:Македон чĕлхи]]</text>
      <sha1>7xke68r7nfcckt50v2t3zyoykg4i0k8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сив курăкĕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22782</id>
    <revision>
      <id>878491</id>
      <parentid>719506</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T12:44:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>188</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Cykoria_podroznik_pokroj.jpg with [[File:Cichorium_intybus_Cykoria_podróżnik_pokrój_2005-07_Sołtysowice.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR1|Criterion 1]] (original uploader’s</comment>
      <origin>878491</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3844" sha1="qvqj5uj16hxstk3w5ztblpiitur4wcs" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Сив курăкĕ
| image file = Cichorium intybus Cykoria podróżnik pokrój 2005-07 Sołtysowice.jpg
| image descr = [[Сив курăкĕ çĕр çум ?]]
| regnum = Ӳсентăрансем
| divisio = [[Покрытосеменные]]
| classis = [[Двудольные]]
| ordo = [[Астра тĕслисем]]
| familia = [[Астра йышшисем]]
| genus = '''Сив курăкĕ'''
| latin = ''Cichorium intybus'' ([[Линней Карл|L.]])
| section name = Тĕссем
| section text =
* [[Салат сив курăкĕ]], [[Эндивий]] (C.endivia)
* [[Ахаль сив курăкĕ]] (C.intybus)
* [[Сив курăкĕ çĕр çум]] (C.pumilum)
| wikispecies = Cichorium
| commons = Category:Cichorium
| itis = 36762
| ncbi = 13426
}}

'''Сив курăкĕ''', çавăн пекех '''ахаль циккорий''' ({{lang-la|Cichorium intybus}}) — [[Астра йышшисем|астра, е кăткăс чечеклисен]] йышне тата [[циккорий]] евĕрлисен ретне кĕрекен икĕ çул е нумай çул ӳсекен [[курăк]] [[тĕс (биологи)|тĕсĕ]]. Рет шутĕнче килте ӳстермелли икĕ тата 4-6 хăй тĕллĕ ӳсекен тĕс.

== Пĕрлехи хыпарсем ==
[[Тăпра]]ра тарăн вăрăм çирĕп тĕнĕл [[тымар]] яракан ӳсентăран.  Хытă вертикальлĕ çĕре кĕнĕ [[кĕпçе|кĕпçи]] иккĕмĕш [[çулла|çура]] кăна тухать. [[Чечек]]кисем чĕлхе евĕр, пысăк, икĕ арлăхлă, ытларах кăвак тĕслĕрех, сайрарах кĕрен е шурă тĕслĕ, вĕсем çулçăн çӳлти пайĕнчен çитĕнекен кĕске кĕпçи çинче вырнаçнă. Чечекĕсем икĕ хутчен хупланă карçинккара, тулаш çулçисем кĕскерех, каялла тавăрса хунăскерсем, шалтисем тӳррĕн тăраканнисем. Чечексем умлă-хыçлăн çӳлелле уçăлаççĕ, çумăрлă çанталăкра тăтăшах хупă. [[Улма|Улми]] кĕске хупăллă пиллĕк енлĕ хохолок. Сив курăк нӳрĕке юратать, ытла çумăрлă çанталăка камăлламасть.

== Усă курни ==
Сив курăкĕн икĕ тĕсне — [[салат сив курăкĕ|салат сив курăкĕпе]] [[ахаль сив курăкĕ|ахаль сив курăкне]] — çитĕнтереççĕ. Ӳсентăранăн тачкаланнă тымарĕнче нумай [[углевод|углеводăн]] [[инулин]]ĕ, сезонăн тулли тапхăрĕнче типĕтнĕ тымарĕнче 75 % [[инулин]] пур.&lt;ref name=&quot;inulin&quot;&gt;Baert, J.R.A. &amp; Bockstaele, E.L. Cultivation and breeding of chicory root for inulin production. 1993. Industrial Crops and Products.&lt;/ref&gt; Çакна пула ĕнтĕ ӳсентăранăн тымарне кофе вырăнне ĕçеççĕ. Çаплах типĕтнĕ тата ăшаласа илнĕ тымара натуральлĕ кофепе тутине пахалатас тесе хутăштараççĕ.

Лартса ӳстернĕ икĕ тĕслĕ курăкăн çулçисене тĕрлĕ салата яраççĕ.

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
{{wiktionary|сив курăкĕ}}
* {{GRIN|genus|2603}}
* ''Clapham, A.R., Tutin T.G. &amp; Moore, D.M.'' Flora of the British Isles. 3rd Edition. 1987. Cambridge University Press
{{ЭСБЕ}}

[[Категори:Астра йышшисем]]
[[Категори:Еврази флори]]</text>
      <sha1>qvqj5uj16hxstk3w5ztblpiitur4wcs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ржев çапăçăвĕ (1942-1943)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25365</id>
    <revision>
      <id>878506</id>
      <parentid>876758</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T10:29:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>878506</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29647" sha1="mvyajomljd9ge335kgah4hdcmbumo8a" xml:space="preserve">{|align=right
|{{Çапăçу карточки
|Çапăçу ячĕ = Ржев çапăçăвĕ (1942–1943)
|Кампани       = 
|Сăрăллă схема = background:#ffccaa;color:#000000
|Ӳкерчĕк    = 
| Пуçелĕк=
|Хирĕçӳ       = [[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи]],&lt;br /&gt;[[Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи]]
|Вăхăт           = [[1942]] çулхи [[кăрлач, 8]]&lt;ref&gt; [[1941]] çулхи [[юпа, 14]] Ржева нимĕç çарĕсем йышăннă. Хăшпĕр тĕпчевçĕсем çак вăхăта Ржев районĕнчи çапăçусен пуçламăшĕ теççĕ.&lt;/ref&gt; — [[1943]] çулхи [[пуш, 31]]&lt;ref&gt;Ржев хулине совет çарĕсем [[1943]] çулхи [[пуш, 3]] ирĕке кăларнă.&lt;/ref&gt;
|Вырăн          = [[Ржев]], [[СССР]] 
|Пĕтĕмлетӳ           = Икĕ енчен те хăвата пĕтерекен çапăçусем &lt;br /&gt;СССР çĕнтерĕвĕ
|Ен1       = {{СССР ялавĕ|23px}} [[СССР]]
|Ен2 = {{Виççĕмĕш райх ялавĕ|23px}} [[Виççĕмĕш райх|Германи]]
|Командир1 = {{СССР ялавĕ|22px}} [[Жуков Георгий Константинович|Г. К. Жуков]]&lt;br /&gt;
{{СССР ялавĕ|22px}} [[Конев Иван Степанович|И. С. Конев]]&lt;br /&gt;{{СССР ялавĕ|22px}} [[Пуркаев Максим Алексеевич|М. А. Пуркаев]]&lt;br /&gt;{{СССР ялавĕ|22px}} [[Ефремов Михаил Григорьевич|М. Г. Ефремов]]
&lt;br /&gt;{{СССР ялавĕ|22px}} [[Соколовский Василий Данилович|В. Д. Соколовский]]
|Командир2 = {{Виççĕмĕш райх ялавĕ|22px}} [[Клюге Гюнтер фон|Г. фон Клюге]]&lt;br /&gt; {{Виççĕмĕш райх ялавĕ|22px}} [[Модель Вальтер|В. Модель]]
|Вăйсем1 =
|Вăйсем2 =
|Çухатусем1 = Официаллă совет хыпарĕсемпе — 433 пин çын вилнĕ, пĕтĕмĕшле çухатусем — более 1,5 млн çын.&lt;ref&gt;[http://rutube.ru/tracks/1565452.html «Ржев. Неизвестная битва Георгия Жукова»] документалă фильм. — [[НТВ]], 2009.&lt;/ref&gt;
|Çухатусем2 =
}}
|-
|{{Ржев çапăçăвĕ}}
|-
|{{Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи}}
|}
{{Кĕртни
|Пуçелĕк      = [[Я убит подо Ржевом]]
|Танлаштарни=right
|Татăлмасăр=1
|Шрифт калăпăшĕ=0.9em
|Ăшлăхĕ=&lt;poem&gt;
Я убит подо Ржевом,
В безымянном болоте,
В пятой роте, на левом,
При жестоком налёте.
Я не слышал разрыва,
Я не видел той вспышки, –
Точно в пропасть с обрыва –
И ни дна ни покрышки.
…
Летом, в сорок втором,
Я зарыт без могилы.
…&lt;/poem&gt;
|Алпусни=[[Твардовский Александр Трифонович|Твардовский А. Т.]][http://lib.ru/POEZIQ/TWARDOWSKIJ/rzhev.txt]
}}

'''[[Ржев]] çапăçăвĕ''' — 2004 çултанпа йышăннă ăнлав&lt;ref&gt;[[Большая российская энциклопедия]].М, изд. «Российская энциклопедия». Çак энциклопедире Ржевшăн çапăçнă ĕçсене кăтартнă, анчах та «Ржев çапăçăвĕ» термин çук&lt;/ref&gt;, унăн шутне [[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи]]нче [[Хĕвел анăç фрончĕ (Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи)|Хĕвел анăç]] тата [[Калинин фрончĕ|Калинин]] фрончĕсен çарĕсем [[«Центр» çарĕсен ушкăнĕ]] хирĕçле Ржев-Сычёвка-Вязьма тĕлĕнче 1942 çулхи кăрлачăн 8-мĕшĕнче пуçласа 1943 çулхи пушăн 31-мĕшĕччен ирттернĕ уйрăм 4 тапăну операцине кĕртнĕ.

Çакна асра тытмалла:  операцисем Ржев тĕлĕнчи пĕрлехи тапăну пайĕсем пулман, вĕсене кашнине хăйне май йеркеленĕ, хушшинчи тăхтавсем уйăх çурăран виççе уйăха çити тăсăлнă. Тĕслĕхрен, Ржев-Вязьма операцине çаплах Ржев çапăçăвĕ шутне мар, [[Мускав çапăçăвĕ]] шутне кĕртеççĕ.

== Термин пулса тухни ==
«Ржев çапăçăвĕ» термина [[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи]]н  историографине раççей историкĕсен — [[Герасимова Светлана Александровна|С. А. Герасимовăн]], О. Кондратьевăн тата ур. ĕçĕсенче кĕртнĕ. Официаллă совет тата раççей историографинче 1942—1943 çулхи ржев мăкăрăлчăкĕнчи кĕрешӳсене кашни хăй майлĕ совет тапăну операци пек асăннă.&lt;ref&gt;{{кĕнеке
|автор          = [[Герасимова Светлана Александровна|Герасимова С.А.]]
|пай          = 
|пуçелĕк       = Ржевская бойня. Потерянная победа Жукова
|тăван ят       = 
|каçă         = 
|яваплă  = 
|кăларăм        = 
|вырăн          = {{М}}
|издательство = Яуза, Эксмо
|çул = 2009
|том =
|страница = 5
|страницăсем = 320
|сери =
|isbn = 978-5-699-35203-6
|тираж = 4000
}}&lt;/ref&gt;

Совет салтакĕн астăвĕмĕнче ржев мăкăрăлчăкĕ, «ржев пĕкки», «ржев ашваклавĕ», «прорва» ятпа юлать. Ржев таврашĕнчи ялсенче «Ржев патне хăваланă» сăмах çаврăнăшĕ пур. Çаплах нимĕçсен вăрçă  ветеранĕсем халĕ те «Ржев таврашĕнчи» çапăçусене çӳçенсе асилеççĕ.&lt;ref&gt;{{кĕнеке
|автор          = [[Герасимова Светлана Александровна|Герасимова С.А.]]
|пай          = 
|пуçелĕк       = Ржевская бойня. Потерянная победа Жукова
|тăван ят       = 
|каçă         = 
|яваплă  = 
|кăларăм        = 
|вырăн          = {{М}}
|издательство = Яуза, Эксмо
|çул = 2009
|том =
|страница = 247—248
|страницăсем = 320
|сери =
|isbn = 978-5-699-35203-6
|тираж = 4000
}}&lt;/ref&gt;

== Ржев çапăçăвĕн тапхăрĕсем ==
Совет çарĕсен ржев мăкăрăлчăкĕн районĕнчи тапăну операцисенче пĕрлехи тĕллĕ ĕçсем пулнă: нимĕçсен [[«Центр» çарĕсен ушкăнĕ]]н тĕп вăйĕсене [[Ржев]]—[[Вязьма]] патĕнче аркатса, Ржев, [[Сычёвка]], Вязьма тата урăх хуласене ирĕке кăалрмалла, çакăнпа вара ржев мăкарăлчăкне пĕтермелле. Чылай вăхăт тăршшĕ, 15 уйăх, совет çарĕсем 8 уйăх пынă пĕрин хыççăн теприне тăваттă пысăк тапăну операцине ирттернĕ. Нимĕç енĕ çав вăхăтра [[Иккĕмĕш Тĕнче вăрçин Хĕвел тухăç фрончĕн вăрçă театрĕ|Хĕвел тухăç фрончĕн]] варринчи стратеги енчен тупăшлă плацдарма тытса тăма тăрăшнă.&lt;ref&gt;{{кĕнеке
|автор          = [[Герасимова Светлана Александровна|Герасимова С.А.]]
|пай          = 
|пуçелĕк       = Ржевская бойня. Потерянная победа Жукова
|тăван ят       = 
|каçă         = 
|яваплă  = 
|кăларăм        = 
|вырăн          = {{М}}
|издательство = Яуза, Эксмо
|çул = 2009
|том =
|страница = 219—228
|страницăсем = 320
|сери =
|isbn = 978-5-699-35203-6
|тираж = 4000
}}
&lt;/ref&gt;

=== Совет çарĕсен операцисем ===
# [[Ржев-Вязьма операцийĕ (1942)|Ржев-Вязьма стратегиллĕ тапăну операцийĕ]] [[Калинин фрончĕ|Калинин]] тата [[Хĕвел анăç фрончĕ (Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи)|Хĕвел анăç]] фрончĕсем {{0}} — {{0}}[[кăрлач, 8|8.01]]−[[ака, 20|20.04]].[[1942]]
#: [[Хĕвел анăç фрончĕ (Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи)|Хĕвел анăç]] фронтăн Белов генерал ертсе пынă çар ушкăнĕн хӳтĕлев операцийĕ  — çу-çĕртме, 1942
#: [[Калинин фрончĕ|Калинин]] фронт çарĕсен Белого хула патĕнчи [[Холм-Жирковская хӳтĕлев операцийĕ|Çарсен хӳтĕлев операцийĕ]] — утăн 2—27-мĕшĕсем, 1942
# [[Хĕвел анăç фрончĕ (Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи)|Хĕвел анăç]] тата [[Калинин фрончĕ|Калинин]] фронт çарĕсен [[Пĕрремĕш Ржев-Сычёвка операцийĕ|Пĕрремĕш Ржев-Сычёвка (Гжатск) тапăну операцийĕ]] — [[утă, 30|30.07]]−{{0}}[[юпа, 1|1.10]].[[1942]] (урăх хыпарпа — 1942 çулхи авăнăн 30мĕшĕччен)
# [[Хĕвел анăç фрончĕ (Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи)|Хĕвел анăç]] тата [[Калинин фрончĕ|Калинин]] фронт çарĕсен [[Иккĕмĕш Ржев-Сычёва операцийĕ|Иккĕмĕш Ржев-Сычёвка тапăну операцийĕ]] («Марс») — [[чӳк, 25|25.11]]−[[раштав, 20|20.12]].[[1942]]
#: Пĕр харăс: [[Калинин фрончĕ|Калинин]] фронт çарĕсен пайĕн [[Великолук операцийĕ]] — 1942 çулхи чӳкĕн 24-мĕшĕ — 1943 çулхи кăрлачăн 20-мĕшĕ.
# [[Хĕвел анăç фрончĕ (Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи)|Хĕвел анăç]] тата [[Калинин фрончĕ|Калинин]]  фрончĕсен [[Ржев-Вязьма операцийĕ (1943)|Ржев-Вязьма тапăну операцийĕ]]  {{0}} — {{0}}[[пуш, 2|2.03]]−[[пуш, 31|31.03]].[[1943]]
#: Пĕр харăс: Брянск тата Вăта фронт çарĕсен тапăнăвĕ.

=== Нимĕç çарĕсен операцисем ===
# Ржева илни — юпа, 1941.
# Ржевшăн хĕллехи çапăçусем — кăрлач-нарăс, 1942.
#: «Ганновер-I» тата «Ганновер-II» операцисем — çу-çĕртме, 1942.
# «Зейдлиц» операци — утă, 2-12, 1942.
# Ржевшăн çуллахи çапăçусем — утă вĕçĕ — юпа вари, 1942.
# 9-мĕш çарĕн блокĕ таврашĕнчи хĕллехи çапăçăвĕсем — чӳк, 25  — раштав, 15, 1942.
#: «Буйвол» ({{Lang-de|Büffel}}) операци — нарăс, 1943.
# Пуш уйăхĕнчи ултăмĕш çапăçу, 1943.

=== [[Ржев-Вязьма операцийĕ (1942)]] ===
'''Ржев-Вязьма операцийĕ''' ([[1942]] çулхи [[кăрлач, 8]] — [[ака, 20]]) — [[Калинин фрончĕ|Калинин]] (генерал-полковник [[Конев Иван Степанович|И. С. Конев]]) тата [[Хĕвел анăç фрончĕ (Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи)|Хĕвел анăç]] (çар генералĕ [[Жуков Георгий Константинович|Г. К. Жуков]]) фрончĕсен çарĕсен, [[Çурçĕр-Хĕвел анăç фрончĕ (Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи)|Çурçĕр-Хевел анăç]] тата [[Брянск фрончĕ|Брянск]] фрончĕсем пулăшнипе ирттернĕ  тапăну операцийĕ.

Совет çарĕсен [[1941]]/[[1942]] хĕллехи стратегиллĕ тапăнăвĕн пайĕ шутланнă. Унăн тĕлĕ нимĕçсен [[«Центр» çарĕсен ушкăнĕ|«Центр» çарĕсен ушкăнне]] (çарпуçĕ — [[генерал-фельдмаршал]] [[Клюге Гюнтер фон|Г. фон Клюге]]) çапса аркатасси пулнă. Вĕçленмен пулсан, операци [[РÇХÇ|Хĕрлĕ Çарăн]] тапăнăвĕн паллă пайĕ шутланать. Совет çарĕсем тăшмана хĕвел анăç тĕлĕнче 80—250 çм çити тапса янă, [[Мускав облаçĕ|Мускав]] тата [[Тулă облаçĕ|Тулă]] облаçĕсене, [[Калинин облаçĕ|Калинин]] тата [[Смулен облаçĕ|Смулен]] облаçĕсен нумай районе ирĕке кăларнă.

1942 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕнчен пуçласа пушăн 30-мĕшĕччен «Центр» ушкăнĕ 330 пин ытла çынна çухатнă.

Совет çарĕсем операцире, официаллă хыпарсемпе килĕшӳллĕ, 776&amp;nbsp;889 çынна çитнĕ, вĕсенчен тавăрусăрри 272&amp;nbsp;320, е 25,7 %&lt;ref name=&quot;Потери_1&quot;&gt;[http://moshkow.cherepovets.ru/cgi-bin/html-KOI.pl/MEMUARY/1939-1945/KRIWOSHEEW/poteri.txt#w06.htm-_Toc536603371/ Россия и СССР в войнах XX века: Потери вооружённых сил / Под ред. Г. Ф. Кривошеева.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090211195528/http://moshkow.cherepovets.ru/cgi-bin/html-KOI.pl/MEMUARY/1939-1945/KRIWOSHEEW/poteri.txt#w06.htm-_Toc536603371/ |date=2009-02-11 }}&lt;/ref&gt;.

=== [[Пĕрремĕш Ржев-Сычёвка операцийĕ]] ===
Пĕрремĕш Ржев-Сычёвка операцийĕ, е '''Ржевшăн иккĕмĕш çапăçу''' ([[1942]] çулхи [[утă, 30]] — [[юпа, 1]]) — [[Калинин фрончĕ|Калинин]] ([[Конев Иван Степанович|И. С. Конев]]) тата [[Хĕвел анăç фрончĕ (Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи)|Хĕвел анăç]] ([[Жуков Георгий Константинович|Г. К. Жуков]], вăлах пĕтĕм операцине ертсе пынă) фрончĕсен çарĕсем нимĕçсен [[Ржев-Вязьма мăкăрăлчăкĕ]]нче хӳтĕленнĕ [[9-мĕш çар (Германи)|9-мĕш çарне]] (генерал-полковник [[Модель Вальтер|В. Модель]]) аркатас тĕллевпе ирттернĕ çапăçусем.

Операцинчи совет çарĕсен пĕтĕмĕшле çухатăвĕсем 300&amp;nbsp;000 яхăн çынна, е операцине хутшăннă РÇХÇ ушкăнĕсен йышĕн 60 %. 1085 яхăн танка çухатнă. [[30-мĕш çар (СССР)|30-мĕш çарăн]] Ржевшăн çапăçнă чухнехи (1942 çулхи утăн 30-мĕшĕ — юпан 1-мĕшĕ) хăйĕн çухатăвĕсем  99&amp;nbsp;820 çынпа танлашнă&lt;ref name=&quot;Потери_2&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20060701215426/http://rshew-42.narod.ru/1rso.html/ ''С. Герасимова''. Первая Ржевско-Сычёвская наступательная операция 1942 года (çĕнĕ тишкерӳ)]&lt;/ref&gt;.

Нимĕçсем мĕн чухлĕ çухатни паллă мар.

=== [[Иккĕмĕш Ржев-Сычёвка операцийĕ]] ===
Иккĕмĕш Ржев-Сычёвка операцийĕ, е '''«Марс» операцийĕ''' ([[чӳк, 25]] — [[раштав, 20]], [[1942]] çул) — [[Калинин фрончĕ|Калинин]] ([[Пуркаев Максим Алексеевич|М. А. Пуркаев]]) тата [[Хĕвел анăç фрончĕ (Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи)|Хĕвел анăç]] ([[Конев Иван Степанович|И. С. Конев]]) фрончĕсен нимĕçсен 9-мĕш çарне аркатас тесе ирттернĕ операци. Операцие çар генералĕ [[Жуков Георгий Константинович|Г. К. Жуков]] йеркелесе пынă.

Д. Гланц хыпарланипе, «Марс» операцин виçĕ эрнинче совет çарĕсен 100 пине яхăн салтакпа офицерĕ вилнĕ е пĕр хыпарсăр çухалнă тата 235 пин çын аманнă.

А. С. Орлов урăх цифрăсене палăртать: тавăрусăр çухатусем 70,4 пин çынна çитнĕ, 1366 танк çуннă.&lt;br /&gt;
Нимĕçсен енчен 40&amp;nbsp;000 çын тата 400 танкпа штурм кĕпçи пĕтнĕ.

== Ржева ирĕке кăларни ==
[[1943]] çулхи çулла нимĕçсен [[Модель Вальтер|В. Моделĕн]] [[9-мĕш çар (Германи)|9-мĕш çарĕ]] [[Ржев-Вязьма мăкăрăлчăкĕ|Ржев-Вязьма мăкăрăлчăкне]] хăвараççĕ. Çарсене малтанах хатĕрлесе хунă йĕре илсе каяс [[«Бюффель» операцийĕ|«Буйвол» (''Buffel'')]] операцие ирттернĕ. 

Нимĕç çарпуçлăхĕн тактикă енчен тирпейлĕ ĕçĕсене пула нимĕç çарĕсем  хупăрлав хăрушлăхран тухма пултараççĕ («Buffel» операцие халĕ нумай патшалăхри çар училищисенче тĕрĕс ирттернĕ чакса пымалли операци тесе вĕрентеççĕ). Тапăнса пырса Хĕрлĕ Çар пушă хулана кĕрет, унта 9-мĕш çарăн арьергарчĕ кăна юлнă пулнă.

Кĕçех 9-мĕш нимĕç çарĕн штабĕ Курск мăкăрăлчакĕн çурçĕр фасне ертсе пырать.

[[Калинин фрончĕ|Калинин]] ([[Пуркаев Максим Алексеевич|А. М. Пуркаев]]) тата [[Хĕвел анăç фрончĕ (Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи)|Хĕвел анăç]] ([[Соколовский Василий Данилович|В. Д. Соколовский]]) фрончĕсен совет çарĕсем тăшмана хăвалама тытăнаççĕ; çакна  [[Ржев-Вязьма операцийĕ (1943)|1943 çулхи Ржев-Вязьма операцийĕ]] ([[пуш, 2|2]] — [[пуш, 31]]) тенĕ. Совет çарĕсем фронт йĕррине [[Мускав]]ран татах 130—160 çм куçарнă.

Официаллă хыпарсемпе, совет çарĕсем операцинче 38&amp;nbsp;862 çынна çухатнă&lt;ref name=&quot;Потери_4&quot;&gt;[http://moshkow.cherepovets.ru/cgi-bin/html-KOI.pl/MEMUARY/1939-1945/KRIWOSHEEW/poteri.txt#w06.htm-_Toc536603408/ Россия и СССР в войнах XX века: Потери вооружённых сил / Под ред. Г. Ф. Кривошеева.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090211195528/http://moshkow.cherepovets.ru/cgi-bin/html-KOI.pl/MEMUARY/1939-1945/KRIWOSHEEW/poteri.txt#w06.htm-_Toc536603408/ |date=2009-02-11 }}&lt;/ref&gt;. 

Ржев хулине 1943 çулхи [[пуш, 3|пушăн 3-мĕшĕнче]] Хĕвел анăç фронтăн [[30-мĕш çар (СССР)|30-мĕш çарĕ]] ирĕке кăларать.

[[Пуш, 4|Пушăн 4-мĕшĕнче]] британ премьер-министрĕ [[Черчилль Уинстон|Уинстон Черчилль]] хăйĕн çырăвĕпе [[Сталин Иосиф Виссарионович|И. В. Сталина]] Ржева илнипе саламлать:&lt;ref name=&quot;Черчилль&quot;&gt;[http://lend-lease.by.ru/stalin/vol1/sc43_03.htm/ Строго секретное и личное послание от премьер-министра г-на Уинстона Черчилля г-ну Сталину от 4 марта 1943 года]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
{{Цитата пуçламăшĕ}}Ржева илнĕ ячĕпе манран чи хĕрӳллĕ саламсем йышăнăр. Çурла уйăхĕнчи пирĕн калаçуран Сирĕншĕн çак пурăнан вырăна ирĕклени епле пысăк пулнине эпĕ пĕлетĕп…{{Цитата вĕçĕ}}

[[1943]] çулхи çурла уйăхĕнче Ржев районне Сталин вăрçăра фронта пĕртен-пĕр тухать.

== Синематографра ==

=== Документалă фильмсем ===
* [http://my-hit.ru/film/4273/online «Ржев. Неизвестная битва Георгия Жукова».] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090430070506/http://my-hit.ru/film/4273/online |date=2009-04-30 }} [[НТВ]], 2009.

== Пĕтĕмлетӳсем ==
Ржев патĕнчи çапăçусем [[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи]]н чи нумай юн юхтаруллă эпизочĕ шутланать. Хĕрлĕ Çарăн пĕтĕмĕшле çухатăвĕсем, официаллă хыпарсемпе, мильон çынран ытла пулнă. Юлашки, вăрçă историкĕсен официаллă мар шутлавĕпе, 800—900 пин çын вилнĕ тата 1,5 млн яхăн — суранланнă. [[Исаев, Алексей Валерьевич|Алексей Исаевăн]] архивсене тĕпчесе тунă ĕçĕсенче, хĕвел анăç тĕлĕнчи операцисенче 1942/кăрлач 1943/пуш тапхăрĕнче çакăн чухле çухату пулнă: тавăрусăр - 392 554 çын; санитари - 768 233 çын&lt;ref&gt;[http://actualhistory.ru/isaev-rzhev2 Алексей Исаев. К ВОПРОСУ О ПОТЕРЯХ СОВЕТСКИХ ВОЙСК В БОЯХ ЗА РЖЕВСКИЙ ВЫСТУП. Актуальная история&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120106132651/http://actualhistory.ru/isaev-rzhev2 |date=2012-01-06 }}&lt;/ref&gt;.

[[Ржев]]а, юнашар хуласемпе ялсене аркатнă, çунтарнă. 17 уйăх хушшинче [[Ржев]]а  тĕппипех, ытларах, Хĕрлĕ çарăн артиллерипе авиацийĕ ирĕке кăларнă чухне, çĕмернĕ. Оккупацине тăрса юлнă 20 пин çынран&lt;ref&gt;Вăрçăччен хулара 56 çын пурăннă&lt;/ref&gt;, ирĕке кăларнă кун — 1943 çулхи пушăн 3-мĕшĕнче — 150, районĕпе пĕрле — 362 чĕрĕ юлнă. [[Ржев]]ри 5443 пурăнан çуртран 297 кăна тĕрĕс-тĕкел ларса юлнă. Вăрçă ĕçĕсенчи хулапа района кӳнĕ материаллă шырлăх, Ятарлă Патшалăх комиссин шутлавĕпе, пĕр миллиард çурă тенкĕпе танлашнă.

== Астăвăм ==
[[Ӳкерчĕк:Rzhev town of military glory.jpg|thumb|170px|&lt;center&gt;Ржева «Вăрçă мухтавĕн хули» чыслă хисепе тивĕçтерекен диплом&lt;/center&gt;]]

[[СССР Аслă Канашĕн Президиумĕ]]н 1978 çулхи [[пуш, 2|пуш уйăхĕн 2-мĕшĕнчи]] хутайĕпе Ржев хулине Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçинче нимĕç фашисчĕсемпе кĕрешнĕ чухне хастарлăхшăн,хуçалăх тата культура аталанăвĕнче пысăк çитĕнӳсем тунăшăн  [[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин орденĕ|Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин I степеньлĕ орденĕпе]] чысланă.

«Хула хӳтĕлевçисем Тăван çершывăн ирĕклĕхĕпе пăхăнманлăхĕшĕн кĕрешӳре хăюлăх, çирĕплĕх тата массăллă паттăрлăх кăтартнăшăн» [[Раççей Федерацин Президенчĕ]]н [[2007]] çулхи [[юпа, 8|юпан 8-мĕшĕнчи]]  1345 № хутайĕпе Ржев хулине «[[Вăрçă мухтавĕн хули]]» чыс хисепе тивĕçтернĕ .

«Ржев ашваклавĕ» пирки [[Твардовский Александр Трифонович|А. Т. Твардовский]] «[[Я убит подо Ржевом]]» паллă сăвă ăсталать.&lt;ref&gt;[http://www.world-war.ru/article_616.html Я убит подо Ржевом.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120103213010/http://world-war.ru/ya-ubit-podo-rzhevom/ |date=2012-01-03 }} А. Раков.&lt;/ref&gt; Вăрçăна хутшăннăскер, [[Астафьев Виктор Петрович|В.&amp;nbsp;П. Астафьев]] çыравçă, «[[Прокляты и убиты (роман)|Прокляты и убиты]]» роман авторĕ, шалт çапса каланă: «Эпир вĕсене юхан юн шывĕсемпе вилем тăвĕсем айне турăмăр».

[[2009]] çулхи [[нарăс, 23]] [[НТВ]] телеканалĕнче [[Алексей Пивоваров|Алексей Пивоваровăн]] «[[Ржев. Неизвестная битва Георгия Жукова]]» документалă фильмĕн премьерине кăтартнă . Фильма историллĕ мар,  çăлкуçсене тĕрĕслемен тесе тиркенĕ. Хашпĕр публицистсемпе историксен шухăшĕпе, фильмра нумай фактсене йăнăш кăтартнă, автор ăна идеологи туйăмĕпе кăна хайланă.&lt;ref&gt;[http://army.lv/ru/Retsenziya-A.Isaeva-na-film-Rzhev.-Neizvestnaya-bitva-Georgiya-Zhukova/1705/4655 Алексей Исаев &quot;Ржев. Неизвестная битва Георгия Жукова&quot; фильма рецензилени] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111004161625/http://army.lv/ru/Retsenziya-A.Isaeva-na-film-Rzhev.-Neizvestnaya-bitva-Georgiya-Zhukova/1705/4655 |date=2011-10-04 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.apn-spb.ru/publications/article4935.htm Глеб Таргонский Ржевская битва и «черные копатели» с НТВ ]&lt;/ref&gt;

== Вуламалли ==
* ''[[Гланц Дэвид|Гланц Д.]]'' Крупнейшее поражение Жукова. Катастрофа Красной Армии в операции «Марс» 1942 г. — М.: АСТ, Астрель, 2006. — 672 с. — ISBN 5-17-034382-5.
* {{кĕнеке
|автор          = [[Герасимова Светлана Александровна|Герасимова С.А.]]
|пай          = 
|пуçелĕк       = Ржевская бойня. Потерянная победа Жукова
|тăван ят       = 
|каçă         = 
|яваплă  = 
|кăларăм        = 
|вырăн          = {{М}}
|издательство = Яуза, Эксмо
|çул = 2009
|том =
|страницçăсем =
|страница = 320
|сери =
|isbn = 978-5-699-35203-6
|тираж = 4000
}}

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
{{Commons|Category:Battles of Rzhev}}
* [http://www.volk59.narod.ru/Rzhev.htm Ржевшăн çапăçнисем.]
* [http://rshew-42.narod.ru Ржевская битва (1941—43). Исследования историков и мемуары генералов]
* [https://web.archive.org/web/20121023121428/http://supernovum.ru/public/index.php?doc=71 Çĕнтерӳн тĕп çапăçăвĕ.]
* [http://militera.lib.ru/poetry/russian/tvardovsky/02.html [[Твардовский Александр Трифонович|А. Твардовскмн]] «Я убит подо Ржевом» сăвви.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110513082246/http://militera.lib.ru/poetry/russian/tvardovsky/02.html |date=2011-05-13 }}
* [http://xlt.narod.ru/texts/splinters3.html Данные о раскопках на местах сражений за Ржев.]

{{Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи}}

[[Категори:Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин çапăçăвĕсем]]
[[Категори:СССР çапăçăвĕсем]]
[[Категори:Германи çапăçăвĕсем]]
[[Категори:Ржев çапăçăвĕ (1942-1943)|*]]</text>
      <sha1>mvyajomljd9ge335kgah4hdcmbumo8a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ричард Басс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38735</id>
    <revision>
      <id>878507</id>
      <parentid>718491</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T10:37:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>878507</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6930" sha1="fh5zr4qx7yy211f8jet67sf73m5xonn" xml:space="preserve">{{пĕр хушаматлисем|Басс}}
{{Пайăр çын
 |ят                  = Ричард «Дик» Басс
 |тăван ят       = Richard «Dick» Bass
 |ӳкерчĕк          = 
 |анлăшĕ               = 
 |ӳкерчĕке ăнлантарни = 
 |çуралнă чухнехи ят     = Ричард Даниэль Басс&lt;br /&gt;''Richard Daniel Bass
 |ĕçлев тĕсĕ     = усламçă&lt;br /&gt;альпинист
 |çуралнă вăхăт        = [[раштав, 21]] - [[1929]]
 |çуралнă вырăн       = {{ÇуралнăВырăн|Талса|Талсара}}, [[Оклахома]], [[АПШ]]
 |гражданлăх          = {{USA}}
 |пăхăнулăх           = 
 |вилнĕ вăхăт          = 
 |вилнĕ вырăн         = 
 |ашшĕ                 = 
 |амăшĕ                 = 
 |уаăшка               = 
 |арăмĕ              = 
 |ачасем                 = 
 |чыславсемпе парнесем     = 
 |сайт                 = 
 |викиампар           = 
}}
'''Ричард «Дик» Басс''' ({{lang-en|Richard «Dick» Bass}}) — «Сноубёрд» (''[[:en:Snowbird, Utah|Snowbird]]'') туçи курорчĕн харпăрçи, Аляскăри чи пысăк кăмрăк шахтин {{en|Chuitna Coal Project}} пĕр харпăрçи, çаплах тĕнчери  [[Çиччĕ тăрă]]на — [[тĕнче пайĕсем|тĕнче пайĕсен]] чи çӳллĕ мĕнпур тăррине — парăнтарнăскер.

== Биография ==
Ричард Басс 1929 çулхи раштавăн 21-мĕшĕнче [[Талса]] хулара çуралнă. 1932 çулта унăн çемьи пурăнма [[Техас]]а куçса каять, унтах вăл Сăваплă Марк шкулĕнче (''[[:en:St. Mark's School (Texas)|St. Mark's School]]'') вăтам пĕлӳ пухса , 16 çулта [[Йель университечĕ|Йель университетне]] вĕренме кĕрет, 1950 çулта «Геологи» ăсталăха тивĕçет. 1951—1953 çулсенче  [[АПШ тинĕс-çар вăйĕсем|флотрп]] хĕсметре тăнă, [[USS Essex (CV-9)|«Эссекс»]] авианосец çинче [[Корей вăрçи|Корейри çапăçусене]] хутшăннă. Хĕсметрен Техаса таврăнса çемьен услам ĕçне (нефть, газ, выльăх) пуçăнать.

1971 çулта Басс хăйĕн услам ĕçне пикенет — «Сноубёрд» (''[[:en:Snowbird, Utah|Snowbird]]'') туçи курорта туянать. 1980-мĕш çулсен пуçламăшĕнче [[Çиччĕ тăрă]]на — тĕнче пайĕсенчи мĕнпур çиччĕ тăрăна — парăнтарас кăмăла пурнăçлас ĕмĕтпе пурăнать. Пĕрремĕш хут [[Эльбрус]] çине 1981 çулта хăпарма пикенет, анчах ăнăçу тупаймасть. 1983 çулхи кăрлачăн 21-мешĕнче тинех вăл [[Аконкагуа]] тăррине — Çиччĕ тăрăран пĕрремĕшне — 1985 çулхи акан 30-мĕшĕнче (тăваттăмĕш хăтлавран &lt;ref&gt;Басс юлташĕ, Фрэнк Уэллс та «Çиччĕ тăрăна пĕрремĕш парăнтаркан» лаврине тивĕçме пултарнă, анчах та Эверест çине улăхнă чухне  виççĕмĕш хут ăнăçу пулман хыççăн  [http://www.carstenszpapua.com/7summits-history.html вăл çак ĕмĕте пăрахатăп тесе арăмне шантарнă] та сăмахне тытнă. Çапла, Уэллс çиччĕ тăрăран улттăшне çеç çĕнтерет.&lt;/ref&gt;) юлашкине, [[Джомолунгма|Эвереста]] ([[Бришерс Дэвид|Дэвид Бришерс]] ({{en|David Breashears}} ертӳçпе), вал Эвереста иккĕ хутчен парăнтарнă перремĕш  американ шутланнă). Çакăн пек, çак кун Басс тĕнчен иккĕ рекордне палăртнă: Çиччĕ тăрăна парăнтарнă пĕрремĕш çын тата Эверест çине хăпарна чи ватă çын (ун чухне вăл аллă пиллĕк çул çурăра пулнă). Унăн юлашки хисепĕ 1994 çулчен сыхласа юлать, Эвереста утмăл çулхи венесуэл çынни хăпариччен. 2003 çулхи пуш уйăхĕнче 73 çула çитнĕ Басс çак титула хăйне тавăрасшăн тăрăшнă, анчах та Эверест çине тепĕр хут хăпарма май килмен&lt;ref&gt;[http://www.k2news.com/everestnews3/bass.htm Восхождение на Эверест Ричарда Басса в 2003 году] на сайте ''k2news.com&lt;/ref&gt;.

Хăй ту тăррисене хăпарнă пирки Ричард Басс, [[Уэллс Фрэнк|Фрэнк Уэллс]] ({{en|Frank Wells}}) тата Рик Риджуэйпе пĕрле çырса 1986 çулта «Çиччĕ тăрă» кĕнекене çутта кăларнă&lt;ref&gt;[http://www.amazon.com/exec/obidos/ASIN/0446385166/the7summitscom/ Книга «Семь вершин»] на сайте ''amazon.com&lt;/ref&gt;.

== Çавăн пекех ==
* [[7 тăрă клубĕ]]
* [[:en:List of climbers and mountaineers|Альпинистсен ят-йышĕ]] {{ref-en}}

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
* [http://7summits.com/statistics/Bass Ричард Басс] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180402063504/http://7summits.com/statistics/Bass |date=2018-04-02 }} ''7summits.com сайтĕнче
* [https://web.archive.org/web/20130827084819/http://7summits.com/info/files/DMagazineDallas-FortWorth.htm Largemouth Bass]  ''7summits.com сайчĕ çинче
* [http://www.everestnews.com/history/climbers/dickbass.htm Ричард Басс]  ''everestnews.com сайтĕнче
* [http://www.forbes.com/2003/11/12/cz_jc_1112sport.html The Adventurer: Dick Bass' Many Summits] ''forbes.com сайтĕнче
* [http://www.people.com/people/archive/article/0,,20087057,00.html Movie Mogul Frank Wells and Financier Dick Bass Become the Old Men of Seven Mountains] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141011023010/http://www.people.com/people/archive/article/0,,20087057,00.html |date=2014-10-11 }} на сайте ''people.com'', нарăсăн 13-мĕшĕ, 1984

{{Çиччĕ тăрă}}

[[Категори:Йель университетĕнче вĕренсе тухнăскерсем]]
[[Категори:АПШ усламçисем]]
[[Категори:АПШ альпинисчĕсем]]</text>
      <sha1>fh5zr4qx7yy211f8jet67sf73m5xonn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Модернизм</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65083</id>
    <revision>
      <id>878503</id>
      <parentid>780335</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T03:31:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>878503</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4684" sha1="2ysk8kdrn6xnvaf91v0zbuuz9emoyg4" xml:space="preserve">Ан пăтраштарăр [[Модерн|модернпа]] (XIX ĕмĕр вĕçĕн - XX ĕмĕр пуçламăшĕнче ÿнер тĕсĕ)
[[Ӳкерчĕк:Picasso Outside 1.jpg|мини|справа|[[Пабло Пикассо]] ĕçĕ]]
'''Модернизм''' ({{lang-it|modernismo}} — «хальхи юхăм»; {{lang-la|modernus}} — «хальхи») —
XIX ĕмĕр вĕçĕ - XX ĕмĕр пуçламăшĕнчи ÿнер юхăмĕ, илемлĕ пултарулăхра иртни кун-çул пулăмĕсенчен хăпса, ÿнерте çĕнĕ, унччен пулманнине
, ÿнер калăпăшне пĕр чарăнми çĕнетнине, тата уйрăммăн пăхнă схемалла ÿнер майне ала илни). 
Хĕвеланăç аталăвĕн XX ĕмĕрĕн пĕрремĕш çурринче ĕртсе пынă модернистлă парадигма ĕмĕрĕн иккĕмĕш çурринче вара вăйлă тиркеве лекнĕ.

Вырăс эстетикинче «модерн» тени историллĕ XIX ĕмĕр вĕçĕн - XX ĕмĕр пуçламăшĕнче модернизм умĕн пынă ÿнер тĕсĕ пулать (вырăс модернĕ, ар нуво, югендстиль, сецессион тата ыт. те), çавăнпа та ку ăнланусене
пăтраштарма ан пултăр тесе, вĕсене тĕрĕс уйăрса илмелле.

== Илемлĕ ÿнерти модернизм ==
*[[Пабло Пикассо]]
*[[Анри Матисс]]
*[[Бенуа Александр Николаевич|Александр Бенуа]]
*[[Кандинский Василий Васильевич|Василий Кандинский]]

== Кĕвĕри модернизм ==
* Сергей Прокофьев

== Çыравлăхри модернизм ==
*[[Ахматова Анна Андреевна|Анна Ахматова]] (1889-1966)
*[[Уильям Фолкнер]] (1897-1962)
*[[Эрнест Хемингуэй]] (1899-1961) 
*[[Томас Манн]] (1875-1955)
*[[Джеймс Джойс]] (1882-1941) 
*[[Марсель Пруст]] (1871-1922)
 
== Ӳнерти модернистлă юхăмсем ==
*[[Абстракционизм]]
*Абстрактный экспрессионизм
*[[Авангард]]
*Акмеизм
*Дадаизм
*[[Кубизм]]
*Постимпрессионизм
*[[Сюрреализм]]
*Фовизм
*Футуризм
*Экспрессионизм
*Символизм
*Примитивизм

== Тиркев ==
Модернизма хирĕç Максим Горький тата Михаил Лифшиц пулнă.

== Татах пăхăр ==
*[[Модерн]]

== Вуламалли ==
*Нильссон Нильс Оке. Архаизм и модернизм // Поэзия и живопись: Сборник трудов памяти Н. И. Харджиева / Составление и общая редакция М. Б. Мейлаха и Д. В. Сарабьянова. — М.: Языки русской культуры, 2000. — С. 75—82. — ISBN 5-7859-0074-2.

== Каçăсем ==
* [http://www.zdanija.ru/TermsM4/p2_articleid/2071 МОДЕРНИЗМ: архитектура и архитекторы модернизма]
* Лифшиц М. А. [https://web.archive.org/web/20161228035045/http://libelli.ru/works/mih_mif/modernis.htm Модернизм]
* [http://7iskusstv.com/2014/Nomer5/Probshtejn1.php Романтики как предтечи модернизма]

{{Çӳрев
|Тема = Модернизм
|Викиампар=CCategory:Modernism
}}

* [http://www.russianparis.com/paris/promenades.htm Статья «Ар нуво, метро и Гимар»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190511140321/http://www.russianparis.com/paris/promenades.htm |date=2019-05-11 }}
* [http://content.cdlib.org/xtf/view?docId=ft1g5004bj&amp;chunk.id=0 Brumfield W.C. The Origins of Modernism in Russian Architecture]. — Berkley: University of California Press, 1991.
* [http://www.designstory.ru/style/modern/ Модерн. С сайта «История дизайна»]
* [http://cih.ru/am/m1.html «Русская архитектура 1830—1910-х годов»] — Е. И. Кириченко, Москва 'Искусство' 1978

{{Постимпрессионизм}}

[[Категори:Модернизм]]
[[Категори:Модернизм ӳнерĕ|*]]
[[Категори:Ӳнер юхăмĕсем]]
[[Категори:Эстетика]]
[[Категори:Ӳнер]]
[[Категори:Шухăш юхăмĕсем]]</text>
      <sha1>2ysk8kdrn6xnvaf91v0zbuuz9emoyg4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кустăрма (алгебра)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81279</id>
    <revision>
      <id>878493</id>
      <parentid>669238</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T15:16:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>878493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2185" sha1="ar2942iey3ll45fib346j2kxxjghkhk" xml:space="preserve">{{Пĕлтерĕшсем|Кустăрма (пĕлтерĕшсем)}}
'''Кустăрма''' ({{lang-en|Wheel theory}} — «кустăрма теорийĕ», е «ролик»&lt;ref&gt;С. Л. БЛЮМИН. [http://www.mtas.ru/uploads/bl8.pdf РАЗВИТИЕ ПОНЯТИЯ О «ЧИСЛЕ». НЕКОТОРЫЕ СОВРЕМЕННЫЕ ПРЕДСТАВЛЕНИЯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331140316/http://www.mtas.ru/uploads/bl8.pdf |date=2020-03-31 }}, Липецк: 2005 — стр 13-17 «„РАЗВИТИЕ ПОНЯТИЯ О ЧИСЛЕ“ ДО ДЕЛЕНИЯ НА НУЛЬ И ПРОБЛЕМЫ ДИСТРИБУТИВНОСТИ» (Новые технологии в образовании: Междунар. электрон. науч. конф. Сб. науч. тр. — Воронеж: ВГПУ, 2001. — С.52-54.){{ref-ru}}&lt;/ref&gt;) — [[Универсаллă алгебра|алгебра]] тĕсĕ, унта пайлас операци яланах пур. Сăмахран, унта [[Нуль çине пайласси]]н те пĕлтерĕшĕ çук мар. Чăн хисепсене кустăрма таран анлăлатма пулать, хуть те мĕнле [[коммутативлă ункă]] тĕлĕшпе пекех.
== Каçăсем ==
* {{Citation|title=Wheels|year=1997|last=Setzer|first=Anton|url=http://www.cs.swan.ac.uk/~csetzer/articles/wheel.pdf}} (проект)
* {{Citation|title=Wheels – On Division by Zero|year=2004|last=Carlström|first=Jesper|journal=Mathematical Structures in Computer Science|volume=14|issue=1|pages=143–184|publisher=[[Cambridge University Press]]|doi=10.1017/S0960129503004110|DOI=10.1017/S0960129503004110}} (çавăн пекех [http://www2.math.su.se/reports/2001/11/ онлайн верси]).
* Евгений Капи́нос. [https://habr.com/post/247635/  Делить на ноль — это норма. Часть 1 ], [https://habr.com/post/249431/ Часть 2], 2015{{ref-ru}}
== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}
{{math-stub}}

[[Категори:Пĕтĕмĕшле алгебра]]
[[Категори:Алгебра]]
[[Категори:Ноль]]</text>
      <sha1>ar2942iey3ll45fib346j2kxxjghkhk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ла-Сен-сюр-Мер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84557</id>
    <revision>
      <id>878494</id>
      <parentid>681672</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T15:41:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>878494</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1136" sha1="e14e3hrgrikdzupdhajbtvb1ivttm1g" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|official_name = Ла-Сен-сюр-Мер
|settlement_type = коммуна
|image_skyline = Port la seyne.JPG 
|image_blank_emblem = Blason La-Seyne-sur-Mer.svg 
|coordinates_region = 
|website = [http://www.la-seyne.fr Официальный сайт мэрии коммуны Ла-Сен-сюр-Мер] {{ref-fr}} 
}}

'''Ла-Сен-сюр-Мер''' ({{lang-fr|La Seyne-sur-Mer}}) -  Францири кӑнтӑр-хӗвелтухӑҫӗнчи Прованс — Альпем — Сенкер ҫыран регионӗнчи, Вар департаменчӗн, [[Тулон]] тавралӑхӗн коммуни, Ла-Сен-сюр-Мер-1и Ла-Сен-сюр-Мер-2 кантонӗсем. Тулонӑн хулаҫумӗ.

== Кун-ҫулӗ ==

== Паллӑ ҫынӗсем ==

== Тӑванлӑ хуласем ==
* 
== Вуламалли ==
*
== Каҫӑсем ==
* [https://web.archive.org/web/20090823054227/http://www.la-seyne.fr/ Официальный сайт мэрии коммуны Ла-Сен-сюр-Мер] {{ref-fr}} 


[[Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа]]</text>
      <sha1>e14e3hrgrikdzupdhajbtvb1ivttm1g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Руперт Банни</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86032</id>
    <revision>
      <id>878508</id>
      <parentid>874909</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T11:02:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>878508</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3651" sha1="6o1vyxzxcfu9gtnbqjbx16rds582wsb" xml:space="preserve">{{Ӳкерçĕ
 |фон                  = 
 |ят                   = Руперт Банни
 |тăван ят             =  {{lang-en|Rupert Bunny}}
 |çуралнă чухнехи ят   =  
 |ӳкерчĕк              = Bunny-selfFXD.jpg
 |анлăшĕ               = 
 |ӳкерчĕке ăнлантарни  = Хӑйне ӳкерни
 |çуралнă вăхăт        = [[1864]], [[çурла, 29]]
 |çуралнă вырăн        = {{ÇВ|Мельбурн|Мельбурнра}}
 |вилнĕ вăхăт          = [[1947]], [[çу, 25]] 
 |вилнĕ вырăн          = {{ВВ|Мельбурн|Мельбурнра}}
 |пулса тухни          =
 |гражданлăх           =  
 |жанр                 = 
 |вĕренӳ               = 
 |стиль                =  
 |ĕçсем                = 
 |сĕм                  =  
 |сĕм янă              = 
 |викиампар            =  Category:Rupert Bunny
}}
[[Ӳкерчĕк:Rupert Bunny, 1920 - self-portraitFXD.jpg|мини|Хӑйне ӳкерни]]
'''Руперт Чарльз Вульстен Банни''' ({{lang-en|Rupert Charles Wulsten Bunny}}; 29 авӑн 1864 ― 25 ҫу 1947) — Австрали ӳнерҫи.
Халаплӑх тата тӗн тӑрӑх чылай ӳкерчӗксем ӑсталанӑ.
== Кун-ҫулӗ ==

== Пултарулӑхӗ ==
&lt;gallery perrow=6 widths=200 heights=200&gt;
File:Rupert Bunny - Angels Descending - Google Art Project.jpg|Пирӗштисем анни
File:Rupert Bunny - The Rape of Persephone - Google Art Project.jpg|[[Персефона]]на вӑрлани
File:Rupert Bunny - Poseidon and Amphitrite - Google Art Project.jpg|[[Посейдон]]па [[Амфитрита]]
File:Rupert Bunny, Summer Time, c. 1907. Art Gallery of New South Wales.jpg|Ҫуллахи вӑхӑт
File:Rupert Bunny - On the beach (Royan) - Google Art Project.jpg|Ҫыранта
File:The Garden Bench.jpg|Пахчари сак
File:Rupert Bunny - Idle hours.jpg|Вӑхӑт ирттерни
File:Rupert Bunny - Apres le Bain, 1913.jpg|Шыва кӗнӗ хыҫҫӑн
&lt;/gallery&gt;

== Вуламалли ==
* Deborah Edwards, &quot;Rupert Bunny – An Exotic in the History of Australian Art&quot; in Look magazine (Art Gallery Society of New South Wales), November 2009, pp. 28–32
== Каҫӑсем ==
* [http://www.artgallery.nsw.gov.au/collection/artists/bunny-rupert/ Rupert Bunny] at the Art Gallery of New South Wales
* [http://www.philipbacongalleries.com.au/artists_and_stockroom?id=452548 Biography] at Philip Bacon Galleries
* [https://web.archive.org/web/20110716154237/http://www.evabreuerartdealer.com.au/bunny.html Short biography] and some pictures at Eva Breuer gallery
* [http://www.artcyclopedia.com/artists/bunny_rupert.html Artcyclopedia]
* [http://www.theaustralian.com.au/news/arts/rupert-bunny-what-lies-beneath/story-e6frg8n6-1225808304568 &quot;Rupert Bunny: what lies beneath?&quot;] {{Ĕçлемен каçă|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} by Christopher Allen, ''The Australian'', 12 December 2009

[[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]]
[[Категори:Символизм ӳкерçисем]]
[[Категори:Ӳкерçĕсем, алфавитпа]]
[[Категори:Авăнăн 29-мĕшĕнче çуралнисем]]
[[Категори:1864 çулта çуралнисем]]
[[Категори:Çăвăн 25-мĕшĕнче вилнисем]]
[[Категори:1947 çулта вилнисем]]
[[Категори:Ӳкерçĕсем, патшалăхсемпе|Австрали]]
[[Категори:Ӳкерçĕсем, алфавитпа]]</text>
      <sha1>6o1vyxzxcfu9gtnbqjbx16rds582wsb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Культурăлла географи</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92181</id>
    <revision>
      <id>878492</id>
      <parentid>708151</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T14:51:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>878492</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2923" sha1="tqxyw8x9pr6jfjngft6ao3ihbzpwpnp" xml:space="preserve">'''Культурăлла географи''' — [[социалла-экономикăлла географи]]н пĕр енĕ, вăл культура уйрăмлăхĕсем уçлăхра (çĕр çинче, тĕрлĕ территорисенче) еплерех валеçĕннине тишкерет.
== Çавăн пекех ==
* [[Гуманитарла географи]]

== Вуламалли ==
* ''[[Каганский, Владимир Леопольдович|Каганский В. Л.]]'' [https://web.archive.org/web/20141024183745/http://www.biosemiotica.ru/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=80&amp;Itemid=67 Культурный ландшафт: основные концепции в российской географии] // [[Обсерватория культуры]]. — 2009. — № 1. — С. 62-70.
* ''[[Калуцков, Владимир Николаевич|Калуцков В. Н.]]'' Ландшафт в культурной географии. — М.: Новый хронограф, 2008. — 320 с. — ISBN 978-5-94881-062-1
* ''[[Новиков, Алексей Викторович|Новиков А. В.]]'' [https://istina.msu.ru/download/165379538/1gdYI4:pRhXn41VGnQTw_6HIC_wQmc1P0c/ Культурная география как интерпретация территории] // [[Вопросы экономической и политической географии зарубежных стран]]. Вып. 13. — М.: [[Московский государственный университет|МГУ]], [[Институт Латинской Америки РАН|ИЛА РАН]], 1993. — С. 84-93.
* ''[[Стрелецкий, Владимир Николаевич|Стрелецкий В. Н.]]'' Культурная география в России: особенности формирования и пути развития // [[Известия РАН. Серия географическая]]. — 2008. — № 5.
* ''[[Зелинский, Вильбур|Zelinsky W.]]'' A Prologue to Population Geography. Englewood Cliffs, N.J.: PrenticeHall. 150 pp., 1966.
* ''Zelinsky W.'' The Cultural Geography of the United States. Englewood Cliffs, N.J.: Prentice-Hall. 1973.
* ''Zelinsky W.'' This Remarkable Continent: An Atlas of North American Society and Cultures. (with John F. Rooney, Jr., Dean Louder, and John D. Vitek) College Station: Texas A&amp;M University Press. 1982.
== Каçăсем ==
{{Wiktionary}}
* [https://web.archive.org/web/20210711034845/https://kulturgeographie.org/ Tagungsreihe „Neue Kulturgeographie“] – seit 2004 jeweils Ende Januar stattfindende Tagungsreihe. Die Internetseite dokumentiert über eine Tagungschronik die inhaltliche Entwicklung der deutschsprachigen „Neuen Kulturgeographie“ in den letzten Jahren.


[[Категория:Культурăлла географи| ]]</text>
      <sha1>tqxyw8x9pr6jfjngft6ao3ihbzpwpnp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Интернсем</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102230</id>
    <revision>
      <id>878495</id>
      <parentid>875819</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T16:27:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-57638-69</username>
        <id>41296</id>
      </contributor>
      <comment>/* Рольсенче */</comment>
      <origin>878495</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7137" sha1="d26kovnnh4nt9lnqvfnrxwbxguop0o8" xml:space="preserve">{{Телесериал
| RusTitle = Интернсем
| OrigTitle = Интерны
| image = 
| caption = 
| format = камит
| runtime = 25 мин.
| creator = 
| producer = [[Джанибекян Артур Отариевич|Артур Джанибекян]]&lt;br&gt;[[Дусмухаметов Вячеслав Зарлыканович|Вячеслав Дусмухаметов]]&lt;br&gt;[[Слепаков Семён Сергеевич|Семён Слепаков]]&lt;br&gt;[[Александр Дулерайн]]&lt;br&gt;Таймураз Бадзиев&lt;br&gt;[[Левин Андрей Александрович|Андрей Левин]]
| dir = [[Пежемский Максим Гелиевич|Максим Пежемский]]&lt;br&gt;[[Болотаев Заур|Заур Болотаев]]&lt;br&gt;Милан Килибарда&lt;br&gt;Евгений Невский&lt;br&gt; Радда Новикова
| script = 
| starring = [[Охлобыстин Иван Иванович|Иван Охлобыстин]]&lt;br&gt;[[Глинников Илья Ильич|Илья Глинников]]&lt;br&gt;[[Байрон Один|Один Байрон]]&lt;br&gt;[[Камынина Светлана Сергеевна|Светлана Камынина]]&lt;br&gt;[[Демчог Вадим Викторович|Вадим Демчог]]&lt;br&gt;[[Асмус Кристина Игоревна|Кристина Асмус]]&lt;br&gt;[[Пермякова Светлана Юрьевна|Светлана Пермякова]]&lt;br&gt;[[Гурьянова Яна Анатольевна|Яна Гурьянова]]&lt;br&gt;[[Ляпин Александр Юрьевич|Александр Ляпин]]&lt;br&gt;[[Шидловский Илья Владимирович|Илья Шидловский]]&lt;br&gt;[[Назаренко-Благая Юлия Юрьевна|Юлия Назаренко-Благая]]&lt;br&gt;[[Шаракоис Дмитрий Владимирович|Дмитрий Шаракоис]]&lt;br&gt;[[Ильин Александр Александрович (актёр)|Александр Ильин]]&lt;br&gt;[[Мусагалиев Азамат Тахирович|Азамат Мусагалиев]]&lt;br&gt;[[Тарасова Дарья-Аглая Викторовна|Аглая Тарасова]]
| country = [[Раççей]]
| network = [[ТНТ]]
| first_aired = [[пуш, 31]] [[2003]]
| last_aired = [[нарăс, 25]] [[2004]]
| num_seasons = 14
| num_episodes = 280
| imdb_id = 1647423
}}
'''Интернсем''' ({{lang-ru|Интерны}}) — нумай сериллĕ илемлĕ телесериал.

== Сюжет ==
{{Çырмалла}}

== Çав. пекех ==
* [[Клиника (телесериал)|Клиника]]
* [[Хаус тухтăр]]

== Рольсенче ==
* [[Охлобыстин Иван Иванович|Иван Охлобыстин]]
* [[Глинников Илья Ильич|Илья Глинников]]
* [[Байрон Один|Один Байрон]]
* [[Камынина Светлана Сергеевна|Светлана Камынина]]
* [[Демчог Вадим Викторович|Вадим Демчог]]
* [[Асмус Кристина Игоревна|Кристина Асмус]]
* [[Пермякова Светлана Юрьевна|Светлана Пермякова]]
* [[Гурьянова Яна Анатольевна|Яна Гурьянова]]
* [[Ляпин Александр Юрьевич|Александр Ляпин]]
* [[Оксана Акиньшина]] 
* [[Шидловский Илья Владимирович|Илья Шидловский]]
* [[Назаренко-Благая Юлия Юрьевна|Юлия Назаренко-Благая]]
* [[Шаракоис Дмитрий Владимирович|Дмитрий Шаракоис]]
* [[Ильин Александр Александрович (актёр)|Александр Ильин]]
* [[Мусагалиев, Азамат Тахирович|Азамат Мусагалиев]]
* [[Тарасова Дарья-Аглая Викторовна|Аглая Тарасова]]

== Ӳнерлекен ушкăн ==
* Рада Новикова — режиссёр
* Ольга Чернышова — режиссёр ассистенчĕ
* Евгений Калабин — йĕркелекен режиссёр
* Олег Николаев — кастинг-директор
* Марина Лёвкина — кастинг-директор
* Оксана Кусова — кастинг-директора пулăшаканĕ
* Татьяна Огнерубова — режиссёр ассистенчĕ

== Каçăсем ==
* {{imdb title | id=1647423 | title=«Интернсем»}}
* {{cite web|url=http://interny.tnt-online.ru/ |title=Страница сериала «Интерны» на сайте телеканала «ТНТ» |lang=ru |accessdate=2013-08-22}}
* {{cite web|url=http://rutube.ru/video/person/12120/ |title=Официальный канал на [[Rutube]] |accessdate=2013-08-22}}
* {{cite web |url=http://exclusive.tnt-online.ru/?program=Interny |title=Интервью с актёрами |lang=ru |accessdate=2010-07-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100406022440/http://exclusive.tnt-online.ru/?program=Interny |archivedate=2010-04-06 |deadlink=yes }}
* {{cite web |url=http://internitv.com/quote/ |title=Цитаты из сериала по сериям |lang=ru |accessdate=2011-01-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110112031309/http://internitv.com/quote/ |archivedate=2011-01-12 |deadlink=yes }}
* [http://asfera.info/news/one-46388.html Подробное интервью Ильи Глинникова журналисту Никите Кислякову] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200927040303/http://www.asfera.info/news/one-46388.html |date=2020-09-27 }}
&lt;!-- Материалы для дополнения статьи--&gt;
* {{cite web|url=http://www.telekritika.ua/telekino/2011-01-31/59691|title=ПостХаусное кино|author=Валерий Зайцев.|date=2011-01-31|publisher=«Телекритика»|accessdate=2011-03-06|archiveurl=https://www.webcitation.org/6753p2p9w?url=http://www.telekritika.ua/telekino/2011-01-31/59691|archivedate=2012-04-21}}
* {{cite web|url=http://kinoart.ru/archive/2010/11/n11-article7|title=Лики Быкова — сериал «Интерны»|author=Ольга Ганжара.|date=Искусство Кино|accessdate=2011-03-07|archiveurl=https://www.webcitation.org/6753r5gZ9?url=http://kinoart.ru/2010/n11-article7.html|archivedate=2012-04-21}}

{{ТНТ сериалĕсем}}
{{Заур Болотаевăн фильмĕсем}}
{{Comedy Club Production проекчĕсем}}
{{Максим Пежемскин фильмĕсем}}

[[Категори:ТНТ телеканалăн телесериалĕсем]]
[[Категори:Раççейĕн камит телесериалĕсем]]
[[Категори:Раççейĕн медицина телесериалĕсем]]
[[Категори:Раççейĕн ситком телесериалĕсем]]
[[Категори:Студентсем пирки телесериалсем]]</text>
      <sha1>d26kovnnh4nt9lnqvfnrxwbxguop0o8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>878496</id>
      <parentid>878495</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T16:29:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-57638-69</username>
        <id>41296</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>878496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7227" sha1="e4icqeppgb3dxkq67f625odco14h747" xml:space="preserve">{{Телесериал
| RusTitle = Интернсем
| OrigTitle = Интерны
| image = 
| caption = 
| format = камит
| runtime = 25 мин.
| creator = 
| producer = [[Джанибекян Артур Отариевич|Артур Джанибекян]]&lt;br&gt;[[Дусмухаметов Вячеслав Зарлыканович|Вячеслав Дусмухаметов]]&lt;br&gt;[[Слепаков Семён Сергеевич|Семён Слепаков]]&lt;br&gt;[[Александр Дулерайн]]&lt;br&gt;Таймураз Бадзиев&lt;br&gt;[[Левин Андрей Александрович|Андрей Левин]]
| dir = [[Пежемский Максим Гелиевич|Максим Пежемский]]&lt;br&gt;[[Болотаев Заур|Заур Болотаев]]&lt;br&gt;Милан Килибарда&lt;br&gt;Евгений Невский&lt;br&gt; Радда Новикова
| script = 
| starring = [[Охлобыстин Иван Иванович|Иван Охлобыстин]]&lt;br&gt;[[Глинников Илья Ильич|Илья Глинников]]&lt;br&gt;[[Байрон Один|Один Байрон]]&lt;br&gt;[[Камынина Светлана Сергеевна|Светлана Камынина]]&lt;br&gt;[[Демчог Вадим Викторович|Вадим Демчог]]&lt;br&gt;[[Асмус Кристина Игоревна|Кристина Асмус]]&lt;br&gt;[[Пермякова Светлана Юрьевна|Светлана Пермякова]]&lt;br&gt;[[Гурьянова Яна Анатольевна|Яна Гурьянова]]&lt;br&gt;[[Ляпин Александр Юрьевич|Александр Ляпин]]&lt;br&gt;[[Акиньшина Оксана Сергеевна|Оксана Акиньшина]]&lt;br&gt;[[Шидловский Илья Владимирович|Илья Шидловский]]&lt;br&gt;[[Назаренко-Благая Юлия Юрьевна|Юлия Назаренко-Благая]]&lt;br&gt;[[Шаракоис Дмитрий Владимирович|Дмитрий Шаракоис]]&lt;br&gt;[[Ильин Александр Александрович (актёр)|Александр Ильин]]&lt;br&gt;[[Мусагалиев Азамат Тахирович|Азамат Мусагалиев]]&lt;br&gt;[[Тарасова Дарья-Аглая Викторовна|Аглая Тарасова]]
| country = [[Раççей]]
| network = [[ТНТ]]
| first_aired = [[пуш, 31]] [[2003]]
| last_aired = [[нарăс, 25]] [[2004]]
| num_seasons = 14
| num_episodes = 280
| imdb_id = 1647423
}}
'''Интернсем''' ({{lang-ru|Интерны}}) — нумай сериллĕ илемлĕ телесериал.

== Сюжет ==
{{Çырмалла}}

== Çав. пекех ==
* [[Клиника (телесериал)|Клиника]]
* [[Хаус тухтăр]]

== Рольсенче ==
* [[Охлобыстин Иван Иванович|Иван Охлобыстин]]
* [[Глинников Илья Ильич|Илья Глинников]]
* [[Байрон Один|Один Байрон]]
* [[Камынина Светлана Сергеевна|Светлана Камынина]]
* [[Демчог Вадим Викторович|Вадим Демчог]]
* [[Асмус Кристина Игоревна|Кристина Асмус]]
* [[Пермякова Светлана Юрьевна|Светлана Пермякова]]
* [[Гурьянова Яна Анатольевна|Яна Гурьянова]]
* [[Ляпин Александр Юрьевич|Александр Ляпин]]
* [[Оксана Акиньшина]] 
* [[Шидловский Илья Владимирович|Илья Шидловский]]
* [[Назаренко-Благая Юлия Юрьевна|Юлия Назаренко-Благая]]
* [[Шаракоис Дмитрий Владимирович|Дмитрий Шаракоис]]
* [[Ильин Александр Александрович (актёр)|Александр Ильин]]
* [[Мусагалиев, Азамат Тахирович|Азамат Мусагалиев]]
* [[Тарасова Дарья-Аглая Викторовна|Аглая Тарасова]]

== Ӳнерлекен ушкăн ==
* Рада Новикова — режиссёр
* Ольга Чернышова — режиссёр ассистенчĕ
* Евгений Калабин — йĕркелекен режиссёр
* Олег Николаев — кастинг-директор
* Марина Лёвкина — кастинг-директор
* Оксана Кусова — кастинг-директора пулăшаканĕ
* Татьяна Огнерубова — режиссёр ассистенчĕ

== Каçăсем ==
* {{imdb title | id=1647423 | title=«Интернсем»}}
* {{cite web|url=http://interny.tnt-online.ru/ |title=Страница сериала «Интерны» на сайте телеканала «ТНТ» |lang=ru |accessdate=2013-08-22}}
* {{cite web|url=http://rutube.ru/video/person/12120/ |title=Официальный канал на [[Rutube]] |accessdate=2013-08-22}}
* {{cite web |url=http://exclusive.tnt-online.ru/?program=Interny |title=Интервью с актёрами |lang=ru |accessdate=2010-07-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100406022440/http://exclusive.tnt-online.ru/?program=Interny |archivedate=2010-04-06 |deadlink=yes }}
* {{cite web |url=http://internitv.com/quote/ |title=Цитаты из сериала по сериям |lang=ru |accessdate=2011-01-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110112031309/http://internitv.com/quote/ |archivedate=2011-01-12 |deadlink=yes }}
* [http://asfera.info/news/one-46388.html Подробное интервью Ильи Глинникова журналисту Никите Кислякову] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200927040303/http://www.asfera.info/news/one-46388.html |date=2020-09-27 }}
&lt;!-- Материалы для дополнения статьи--&gt;
* {{cite web|url=http://www.telekritika.ua/telekino/2011-01-31/59691|title=ПостХаусное кино|author=Валерий Зайцев.|date=2011-01-31|publisher=«Телекритика»|accessdate=2011-03-06|archiveurl=https://www.webcitation.org/6753p2p9w?url=http://www.telekritika.ua/telekino/2011-01-31/59691|archivedate=2012-04-21}}
* {{cite web|url=http://kinoart.ru/archive/2010/11/n11-article7|title=Лики Быкова — сериал «Интерны»|author=Ольга Ганжара.|date=Искусство Кино|accessdate=2011-03-07|archiveurl=https://www.webcitation.org/6753r5gZ9?url=http://kinoart.ru/2010/n11-article7.html|archivedate=2012-04-21}}

{{ТНТ сериалĕсем}}
{{Заур Болотаевăн фильмĕсем}}
{{Comedy Club Production проекчĕсем}}
{{Максим Пежемскин фильмĕсем}}

[[Категори:ТНТ телеканалăн телесериалĕсем]]
[[Категори:Раççейĕн камит телесериалĕсем]]
[[Категори:Раççейĕн медицина телесериалĕсем]]
[[Категори:Раççейĕн ситком телесериалĕсем]]
[[Категори:Студентсем пирки телесериалсем]]</text>
      <sha1>e4icqeppgb3dxkq67f625odco14h747</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>878497</id>
      <parentid>878496</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T16:30:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-57638-69</username>
        <id>41296</id>
      </contributor>
      <comment>/* Рольсенче */</comment>
      <origin>878497</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7277" sha1="l76o94b7ymx7fyqmhtf7b9qgx8f8zdf" xml:space="preserve">{{Телесериал
| RusTitle = Интернсем
| OrigTitle = Интерны
| image = 
| caption = 
| format = камит
| runtime = 25 мин.
| creator = 
| producer = [[Джанибекян Артур Отариевич|Артур Джанибекян]]&lt;br&gt;[[Дусмухаметов Вячеслав Зарлыканович|Вячеслав Дусмухаметов]]&lt;br&gt;[[Слепаков Семён Сергеевич|Семён Слепаков]]&lt;br&gt;[[Александр Дулерайн]]&lt;br&gt;Таймураз Бадзиев&lt;br&gt;[[Левин Андрей Александрович|Андрей Левин]]
| dir = [[Пежемский Максим Гелиевич|Максим Пежемский]]&lt;br&gt;[[Болотаев Заур|Заур Болотаев]]&lt;br&gt;Милан Килибарда&lt;br&gt;Евгений Невский&lt;br&gt; Радда Новикова
| script = 
| starring = [[Охлобыстин Иван Иванович|Иван Охлобыстин]]&lt;br&gt;[[Глинников Илья Ильич|Илья Глинников]]&lt;br&gt;[[Байрон Один|Один Байрон]]&lt;br&gt;[[Камынина Светлана Сергеевна|Светлана Камынина]]&lt;br&gt;[[Демчог Вадим Викторович|Вадим Демчог]]&lt;br&gt;[[Асмус Кристина Игоревна|Кристина Асмус]]&lt;br&gt;[[Пермякова Светлана Юрьевна|Светлана Пермякова]]&lt;br&gt;[[Гурьянова Яна Анатольевна|Яна Гурьянова]]&lt;br&gt;[[Ляпин Александр Юрьевич|Александр Ляпин]]&lt;br&gt;[[Акиньшина Оксана Сергеевна|Оксана Акиньшина]]&lt;br&gt;[[Шидловский Илья Владимирович|Илья Шидловский]]&lt;br&gt;[[Назаренко-Благая Юлия Юрьевна|Юлия Назаренко-Благая]]&lt;br&gt;[[Шаракоис Дмитрий Владимирович|Дмитрий Шаракоис]]&lt;br&gt;[[Ильин Александр Александрович (актёр)|Александр Ильин]]&lt;br&gt;[[Мусагалиев Азамат Тахирович|Азамат Мусагалиев]]&lt;br&gt;[[Тарасова Дарья-Аглая Викторовна|Аглая Тарасова]]
| country = [[Раççей]]
| network = [[ТНТ]]
| first_aired = [[пуш, 31]] [[2003]]
| last_aired = [[нарăс, 25]] [[2004]]
| num_seasons = 14
| num_episodes = 280
| imdb_id = 1647423
}}
'''Интернсем''' ({{lang-ru|Интерны}}) — нумай сериллĕ илемлĕ телесериал.

== Сюжет ==
{{Çырмалла}}

== Çав. пекех ==
* [[Клиника (телесериал)|Клиника]]
* [[Хаус тухтăр]]

== Рольсенче ==
* [[Охлобыстин Иван Иванович|Иван Охлобыстин]]
* [[Глинников Илья Ильич|Илья Глинников]]
* [[Байрон Один|Один Байрон]]
* [[Камынина Светлана Сергеевна|Светлана Камынина]]
* [[Демчог Вадим Викторович|Вадим Демчог]]
* [[Асмус Кристина Игоревна|Кристина Асмус]]
* [[Пермякова Светлана Юрьевна|Светлана Пермякова]]
* [[Гурьянова Яна Анатольевна|Яна Гурьянова]]
* [[Ляпин Александр Юрьевич|Александр Ляпин]]
* [[Акиньшина Оксана Сергеевна|Оксана Акиньшина]]
* [[Шидловский Илья Владимирович|Илья Шидловский]]
* [[Назаренко-Благая Юлия Юрьевна|Юлия Назаренко-Благая]]
* [[Шаракоис Дмитрий Владимирович|Дмитрий Шаракоис]]
* [[Ильин Александр Александрович (актёр)|Александр Ильин]]
* [[Мусагалиев, Азамат Тахирович|Азамат Мусагалиев]]
* [[Тарасова Дарья-Аглая Викторовна|Аглая Тарасова]]

== Ӳнерлекен ушкăн ==
* Рада Новикова — режиссёр
* Ольга Чернышова — режиссёр ассистенчĕ
* Евгений Калабин — йĕркелекен режиссёр
* Олег Николаев — кастинг-директор
* Марина Лёвкина — кастинг-директор
* Оксана Кусова — кастинг-директора пулăшаканĕ
* Татьяна Огнерубова — режиссёр ассистенчĕ

== Каçăсем ==
* {{imdb title | id=1647423 | title=«Интернсем»}}
* {{cite web|url=http://interny.tnt-online.ru/ |title=Страница сериала «Интерны» на сайте телеканала «ТНТ» |lang=ru |accessdate=2013-08-22}}
* {{cite web|url=http://rutube.ru/video/person/12120/ |title=Официальный канал на [[Rutube]] |accessdate=2013-08-22}}
* {{cite web |url=http://exclusive.tnt-online.ru/?program=Interny |title=Интервью с актёрами |lang=ru |accessdate=2010-07-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100406022440/http://exclusive.tnt-online.ru/?program=Interny |archivedate=2010-04-06 |deadlink=yes }}
* {{cite web |url=http://internitv.com/quote/ |title=Цитаты из сериала по сериям |lang=ru |accessdate=2011-01-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110112031309/http://internitv.com/quote/ |archivedate=2011-01-12 |deadlink=yes }}
* [http://asfera.info/news/one-46388.html Подробное интервью Ильи Глинникова журналисту Никите Кислякову] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200927040303/http://www.asfera.info/news/one-46388.html |date=2020-09-27 }}
&lt;!-- Материалы для дополнения статьи--&gt;
* {{cite web|url=http://www.telekritika.ua/telekino/2011-01-31/59691|title=ПостХаусное кино|author=Валерий Зайцев.|date=2011-01-31|publisher=«Телекритика»|accessdate=2011-03-06|archiveurl=https://www.webcitation.org/6753p2p9w?url=http://www.telekritika.ua/telekino/2011-01-31/59691|archivedate=2012-04-21}}
* {{cite web|url=http://kinoart.ru/archive/2010/11/n11-article7|title=Лики Быкова — сериал «Интерны»|author=Ольга Ганжара.|date=Искусство Кино|accessdate=2011-03-07|archiveurl=https://www.webcitation.org/6753r5gZ9?url=http://kinoart.ru/2010/n11-article7.html|archivedate=2012-04-21}}

{{ТНТ сериалĕсем}}
{{Заур Болотаевăн фильмĕсем}}
{{Comedy Club Production проекчĕсем}}
{{Максим Пежемскин фильмĕсем}}

[[Категори:ТНТ телеканалăн телесериалĕсем]]
[[Категори:Раççейĕн камит телесериалĕсем]]
[[Категори:Раççейĕн медицина телесериалĕсем]]
[[Категори:Раççейĕн ситком телесериалĕсем]]
[[Категори:Студентсем пирки телесериалсем]]</text>
      <sha1>l76o94b7ymx7fyqmhtf7b9qgx8f8zdf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акиньшина Оксана Сергеевна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103553</id>
    <revision>
      <id>878498</id>
      <parentid>784531</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T16:32:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-57638-69</username>
        <id>41296</id>
      </contributor>
      <comment>/* Биографи */</comment>
      <origin>878498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5556" sha1="naug5x20ypzor5a9ynfy4hshiyemh2y" xml:space="preserve">{{Кинематографист
 |Ят                   = Оксана Акиньшина
 |Ӳкерчĕк              = Oksana Akinshina (cropped) (cropped).jpg
 |Ӳкерчĕке ăнлантарни  = 
 |Çуралнă чухнехи ят   = Оксана Сергеевна Акиньшина
 |Çуралнă вăхăт        = [[1987]] [[ака, 19]]
 |Çуралнă вырăн        = {{ÇуралнăВырăн|Ленинград|Санкт-Петербургра}}
 |Вилнĕ вăхăт          = 
 |Вилнĕ вырăн          = 
 |Професси             = раççей актёрĕ
 |Хастар çулсем        = 
 |Амплуа               = 
 |Театр                = 
 |Рольсем              = 
 |Спектакльсем         = 
 |Чыславсем            = 
}}
'''Оксана Сергеевна Акиньшина''' (19.4.1987, [[Ленинград]]) — раççей кино актриса. 
== Биографи ==
{{Çырмалла}}В 2010 году Оксана Акиньшина снялась в телесериале «&lt;nowiki/&gt;[[Интернсем|Интерны]]&lt;nowiki/&gt;»&lt;ref&gt;2&lt;/ref&gt;.

== Фильмографи ==
{{ФильмраÇӳл|ру}}
{{Фильмра|2001| [[Сёстры (фильм, 2001)|Сёстры]] | Света |5=ру}}
{{Фильмра|2002| [[Лиля навсегда]] / ''Lilja 4-ever''| Лиля |5=ру}}
{{Фильмра|2002| [[В движении]] | Аня |5=ру}}
{{Фильмра|2003| [[Игры мотыльков]] | Зойка |5=ру}}
{{Фильмра|2003| [[Юг (фильм, 2004)|Юг]] / ''Het Zuiden'' | Зоя |5=ру}}
{{Фильмра|2003| [[Каменская 3]] | {{abbr|Ира Терехина|эпизод «Иллюзия греха»|0}} |5=ру}}
{{Фильмра|2004| [[Превосходство Борна]] / ''The Bourne Supremacy'' | Ирена Нески |5=ру}}
{{Фильмра|2004| [[Женщины в игре без правил]] | Алка |5=ру}}
{{Фильмра|2005| [[Женский роман (телесериал)|Женский роман]] | Ксения |5=ру}}
{{Фильмра|2006| [[Капитанские дети]] | Полина Гринёва |5=ру}}
{{Фильмра|2006| [[Москва-ноль]] | Люба |5=ру}}
{{Фильмра|2006| [[Обратный отсчёт (фильм, 2006)|Обратный отсчёт]] | Анна |5=ру}}
{{Фильмра|2006| [[Волкодав из рода Серых Псов]] | Кнесинка Елень |5=ру}}
{{Фильмра|2008| [[Стиляги (фильм, 2008)|Стиляги]] | Полина «Польза» |5=ру}}
{{Фильмра|2008| [[Райские птицы (фильм)|Райские птицы]] | Катенька |5=ру}}
{{Фильмра|2008| [[Враг номер один (фильм)|Враг номер один]] | Катя |5=ру}}
{{Фильмра|2009| [[Я (фильм)|Я]] | Нина |5=ру}}
{{Фильмра|2010| [[Метель (фильм, 2010)|Метель]] | Варя |5=ру}}
{{Фильмра|2011| [[Высоцкий. Спасибо, что живой]] | Татьяна |5=ру}}
{{Фильмра|2012| [[8 первых свиданий]] | Вера |5=ру}}
{{Фильмра|2012| [[Самоубийцы (фильм)|Самоубийцы]] | Марина |5=ру}}
{{Фильмра|2012| [[Некуда спешить]] | {{abbr|мотоциклистка|в новелле «Солярий»|0}} |5=ру}}
{{Фильмра|2013| [[Анталия (фильм)|Анталия]] | |5=ру}}
{{Фильмра|2015| [[8 новых свиданий]] | Вера |5=ру}}
{{Фильмра|2015| [[SOS, Дед Мороз, или Всё сбудется!]] | Ольга |5=ру}}
{{Фильмра|2015|| [[Петля Нестерова (телесериал)|Петля Нестерова]] |Ольга, дочь Королёва|5=ру}}
{{Фильмра|2016| [[СуперБобровы]]|Светлана Боброва|5=ру}}
{{Фильмра|2016| [[Каждому своё (телесериал)|Каждому своё]] | Оксана, мать Клима |5=ру}}
{{Фильмра|2016| [[Молот (фильм)|Молот]] | Вера |5=ру}}
{{Фильмра|2018| [[СуперБобровы. Народные мстители]]|Светлана Боброва|5=ру}}
{{Фильмра|2019| [[Рассвет (фильм, 2019)|Рассвет]]|Мария Коннова|5=ру}}
{{Фильмра|2019| [[Куда течёт море]]|мать |5=ру}}
{{Фильмра|2020| [[Спутник (фильм)|Спутник]]|Татьяна Климова|5=ру}}
{{Фильмра|2020|[[Беспринципные (сериал)|Беспринципные]]|Людмила, жена Славика|5=ру}}
{{Фильмра|2021| [[Чернобыль (фильм, 2021)|Чернобыль]]|Ольга Савостина|5=ру}}
{{Фильмра|2021|[[Полёт (сериал)|Полёт]]|Ира Ковалёва|5=ру}}
{{Фильмра|2021|[[Контейнер (телесериал)|Контейнер]]|Саша|5=ру}}
{{Фильмра|2022| [[Тайна (фильм, 2022)|Тайна]]|Светлана Боева|5=ру}}
{{Фильмра|2022| [[The Тёлки (сериал)|The Тёлки]] | Лена, жена Андрея |5=ру}}
{{ФильмраАял}}

== Каçăсем ==
* {{Imdb name|0968541}}

[[Категори:1987 çулта çуралнисем]]
[[Категори:Акан 19-мĕшĕнче çуралнисем]]</text>
      <sha1>naug5x20ypzor5a9ynfy4hshiyemh2y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мукусев Владимир Викторович</title>
    <ns>0</ns>
    <id>109691</id>
    <revision>
      <id>878504</id>
      <parentid>877927</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T03:50:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>878504</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4918" sha1="b0fy4q584a5e8cdpj2mx454fybnqjcv" xml:space="preserve">[[File:Vladimir Mukusev 1989.jpg|thumb|Vladimir Mukusev [[1989]]]]
'''Владимир Викторович Мукусев''' (1951 çур., Ленинград) — журналист.

Унăн ашшĕ, Виктор Дмитриевич Мукусев&lt;ref&gt;Мукусев В. В. [http://www.belousenko.com/books/publicism/mukusev_razberemsya.pdf РАЗБЕРЕМСЯ.. : ФРАГМЕНТЫ ИНТЕРВЬЮ, ВЫСТУПЛЕНИЙ, СТАТЬИ, СЦЕНАРИИ И РАССЛЕДОВАНИЯ РАЗНЫХ ЛЕТ: ПУБЛИЦИСТИКА].  2018, , ФЛИНТА («От автора» сыпăка пăхмалла)&lt;/ref&gt;, Тутарстанти Элкел районĕнчи Сиктĕрме ятлă чăваш ялĕнчен тухнă çын. 

Çапла вара, Раççейри паллă [[журналист]]ăн Владимир Викторович Мукусевăн [[тымар]]ĕсем Сиктĕрмерен. Унăн ашшĕ, тинĕс-çар [[офицер]]ĕ, кунта çуралса ÿснĕ. Журналист хăйĕн &quot;Парламент России&quot; кĕнекине ашшĕн тăван [[ял]]не парнеленĕ. Çав [[кĕнеке]] халь аçта упранни паллă мар.

Çав ялти ытти хăшпĕр  Мукусевсем&lt;ref&gt;[https://tatfrontu.ru/taxonomy/term/97/97/м Виртуальный музей Великой Отечественной войны Республики Татарстан] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230513154349/https://tatfrontu.ru/taxonomy/term/97/97/%D0%BC |date=2023-05-13 }}&lt;/ref&gt;:
* МУКУСЕВ (МУКУСОВ) СТЕПАН ДМИТРИЕВИЧ (1912-?)
* МУКУСЕВ ВАСИЛИЙ ДМИТРИЕВИЧ (1924-1985)
* МУКУСЕВА АНАСТАСИЯ ДМИТРИЕВНА (1919-1999)

Асăннă çăлкуçранах çав хушаматлă тепĕр çын ятне курма пулать — МУКУСЕВ МИХАИЛ ЯКОВЛЕВИЧ (хăш çулсенче пурăнни паллă мар, 1941-45-мĕш çулсенче вăрçăра çапăçнă). Анчах та вăл çын Сиктĕрмерен мар, хайхи Элкел районĕнчи тепĕр чăваш ялĕнчен, [[Кивĕ Матак]]ран. 

== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
* [http://persona.km.ru/interview/index.asp?data=25.06.2001%2012:58:00&amp;archive=on Интервью Владимира Мукусева 2001 года]{{Ĕçлемен каçă|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.ren-tv.com/news/incidents/5458-2009-06-19-17-49-37 Сюжет «Прощание с Олегом Вакуловским»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090706152637/http://www.ren-tv.com/news/incidents/5458-2009-06-19-17-49-37 |date=2009-07-06 }}
* [http://www.aero-don.ru/articles/s/17/i/38/ «Взгляд» Владимира Мукусева]{{Ĕçлемен каçă|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://old.echo.msk.ru/guests/207/ В эфире «Эха Москвы»]{{Ĕçлемен каçă|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{статья |автор = [[Евгений Додолев]] |пуçелĕк = «В КАДРЕ ВСЕСОЮЗНАЯ ЖАЛОБНАЯ КНИГА» |оригинал = |каçă = http://www.pnp.ru/newspaper/20100122/1791.html |кăларăм = «[[Парламентская газета]]» |тĕс = хаçат |вырăн = Мускав |çул = 2009 |том =
|номер = 02 |страницы = 17 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20100926164212/http://pnp.ru/newspaper/20100122/1791.html
|archivedate = 2010-09-26}}
* [http://new.jf.pu.ru/index/146-1417.html Владимир Мукусев: «Власть напрасно боится журналистов в прямом эфире»]{{Ĕçлемен каçă|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.ourt.ru/rubrika2.php?row_id=3819 Пресс-конференция Владимира Мукусева]{{Ĕçлемен каçă|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://web.archive.org/web/20201010115906/https://svpressa.ru/society/article/21833/ Владимир Мукусев в интервью Евгению Ю. Додолеву вспоминает, как и когда он в последний раз общался с Владом Листьевым, 2010 год]

[[Категори:ССРП телеертӳçисем]]
[[Категори:Раççей журналисчĕсем]]
[[Категори:ССРП журналисчĕсем]]
[[Категори:Репортёрсем]]
[[Категори:Раççей публицисчĕсем]]
[[Категори:ССРП Журналистсен пĕрлешĕвĕн пайташĕсем]]</text>
      <sha1>b0fy4q584a5e8cdpj2mx454fybnqjcv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Potd/2026-11-3 (cv)</title>
    <ns>10</ns>
    <id>131073</id>
    <revision>
      <id>878499</id>
      <timestamp>2026-10-28T19:22:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ymblanter</username>
        <id>7764</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «Оранжевополосый балистап, национальный парк Гебель-Эльба, Красное Море, Египет»</comment>
      <origin>878499</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="145" sha1="q9kswvd4917jyxftpsghoam0qgvjfhe" xml:space="preserve">Оранжевополосый балистап, национальный парк Гебель-Эльба, Красное Море, Египет</text>
      <sha1>q9kswvd4917jyxftpsghoam0qgvjfhe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Potd/2026-11-3</title>
    <ns>10</ns>
    <id>131074</id>
    <revision>
      <id>878500</id>
      <timestamp>2026-10-28T19:23:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ymblanter</username>
        <id>7764</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «Pez ballesta ondulado (Balistapus undulatus), mar Rojo, Egipto, 2023-04-15, DD 45.jpg»</comment>
      <origin>878500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85" sha1="8pmg1iokfjv20qcrrvzk2ajwace6c6g" xml:space="preserve">Pez ballesta ondulado (Balistapus undulatus), mar Rojo, Egipto, 2023-04-15, DD 45.jpg</text>
      <sha1>8pmg1iokfjv20qcrrvzk2ajwace6c6g</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>