Википеди cvwiki https://cv.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%C4%95%D0%BF_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter Медиа Ятарлă Сӳтсе явасси Хутшăнакан Хутшăнаканăн канашлу страници Википеди Википеди сӳтсе явмалли Ӳкерчĕк Ӳкерчĕке сӳтсе явмалли MediaWiki MediaWiki сӳтсе явмалли Шаблон Шаблона сӳтсе явмалли Пулăшу Пулăшăва сӳтсе явмалли Категори Категорине сӳтсе явмалли TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 8680 878530 878473 2026-10-30T00:09:25Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 878530 wikitext text/x-wiki {{Капăрлатмалла}} {{ПВ Чăваш Ен |ячĕ='''Шуршăл''' '''Šuršăl''' |вырăсла_ячĕ = {{lang-ru|Шоршелы}} |ял-хула_тĕсĕ = [[Ял]] |муниципаллă_район = [[Сĕнтĕрвăрри районĕ]] |муниципаллă_пĕрлĕх = [[Шуршăл ял тăрăхĕ]] |халăх_йышĕ = 995 (2012) |никĕсленнин_вăхăчĕ = [[1562]] |latd = 56 |latm = 00 |lats = 23 |longd = 47 |longm = 35 |longs = 07 |почта_индексĕ = 429584 |телефон_префиксĕ = +783542 |ОКАТО_кочĕ = 97 229 850 001 }} '''Шуршăл''', '''Šuršăl''' (вырăсла ''Шоршелы'', маларах ''Байбахтино'' тата ''Шоршулы'' тенĕ<ref name="Дубанов">Дубанов И. С. Географические названия Чувашской Республики : краеведческий словарь. — Чебоксары : Чăваш кĕнеке издательстви, 2017. — С. 527. — 575 с. — {{ISBN|978-5-7670-2541-1}}.</ref>) — [[Чăваш Ен]]ĕн [[Сĕнтĕрвăрри районĕ]]нчи [[ял]], [[Шуршăл ял тăрăхĕ]]н администраци центрĕ. [[Çавал (юханшыв)|Çавал]] хĕрринче вырнаçнă. Кунта СССР космонавчĕ № 3, икĕ хутчен Совет Союзĕн Паттăрĕ [[Николаев Андриян Григорьевич|Андриян Николаев]] çуралнă, кунтах ăна пытарнă та. Ялта вăтам шкул, ача сачĕ, модельлĕ вулавăш, халăх пултарулăхĕн çурчĕ, пĕтĕмĕшле практикăллă врач офисĕ, çыхăну уйрăмĕ, сбербанк уйрăмĕ, ветеринари участокĕ, лавкасем, А. Г. Николаева асăнакан мемориаллă комплекс пур. == Тавралăхĕ == Шуршăл [[Çавал (юханшыв)|Çавал]] юханшывĕ хĕрринче, Çавал Атăла юхса кĕриччен, вырнаçнă. Авал ял патĕнче тепĕр юханшыв та — Шур шыв — юхнă: ун çинче шыв арманĕсем тăнă, каярахпа вăл типсе ларнă, арман йывăçĕсем çыран хĕрринче çеç юлнă<ref name="ялсайчӗ">[http://shorshely.narod.ru/ «История села» // село Шоршелы сайчӗ]</ref>. Ял таврашĕнчи çăлсенчен таса, тăрă шыв тухать; çавăнпа ăна «Çутă çăлсем» теççĕ<ref name="ялсайчӗ" />. === Этимологи === Авалхи преданипе, Çавал хĕрринчи «Шур сал» (Шур çăл) текен вырăна Мăн Камаево ялĕнчен Байбах, Атлас, Камай тата вĕсен тăванĕсем кил-йышĕсемпе куçса ларнă. Яла вырăн ячĕпе Шоршелы (Шуршăл) тенĕ, официаллă вара ăна никĕслекенĕн ятне кура Байбахтино тенĕ. Пурăнакансене «шоршулăсем» тенĕ — каярахлах çак сăмахăнчен ялăн хальхи ячĕ пулса тăнă: Шоршулы, чăвашла Шуршăл<ref name="ялсайчӗ" /><ref name="Дубанов" />. «Шор» сăмахĕ шурлăха, «шу», «шыв» — шыва пĕлтерет<ref name="ялсайчӗ" />. И. С. Дубанов словарĕнче ялăн тепĕр авалхи ячĕ те — Чирĕклĕ Шоршăл — çырăннă<ref name="Дубанов" />. === Топономика === Историксен шучĕпе, пулас ялăн пĕрремĕш çурчĕ [[1562]] çулта Киреметь ту çинче лартнă; хальхи ята ял [[1767]] çулта илнĕ<ref name="ялсайчӗ" />. Преданипе, Камай ăрăвĕнчен Мăн Камаево (Уплер) тата Кĕçĕн Камаево (Шёнерпус) ялĕсем, Байбах ăрăвĕнчен — Ельниково (Чарашкасси), Кочино (Кĕтĕквар) тата Анаткасы (Анаткас) ялĕсем аталаннă<ref name="ялсайчӗ" />. == Халăх йышĕ, ял тытăмĕ == [[1873]] çулта ялта 60 çурт пулнă<ref name="ялсайчӗ" />. [[2006]] çулхи кăрлач уйăхĕн 1-мĕшĕ тĕлне — 947 çын, [[2010]] çулхи переписьпе — 865 çын (396 арçын, 469 хĕрарăм)<ref name="ВПН2010">[http://elbibw.nbchr.ru/ellib/kkrd/kkrd_1_0000255.pdf Численность и размещение населения Чувашской Республики : итоги Всероссийской переписи населения 2010 года : стат. бюллетень. — Шупашкар : Чувашстат, 2011.]</ref>, [[2012]] çулхи кăрлач уйăхĕн 1-мĕшĕ тĕлне — 995 çын<ref name="ЧС2012">Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2012 года : стат. бюллетень. — М. : Росстат, 2012.</ref> пурăннă. Ытларах енĕпе чăвашсем пурăнаççĕ. == Геральдика == Шуршăл ял тăрăхĕн хăйĕн гербĕпе ялавĕ пур. [[2007]] çулта ăна çĕр-шывăн герольмейстерĕ Г. В. Вилинбахов йышăннă. == Кун-çулĕ == === Шуршăл ялĕ [[XVIII ĕмĕр]]те === XVIII ĕмĕрте ялта Емельян Пугачёв ертсе пынă хресчен пăлхавĕнче ([[1773]]—[[1775]]) шуршăлсем хутшăннă текен предани сыхланса юлнă<ref name="ялсайчӗ" />. === Шуршăл ялĕ [[XIX ĕмĕр]]те === [[1873]] çулта Шуршăлта 60 çурт шутланнă<ref name="ялсайчӗ" />. [[1884]] çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕнче ялта пĕрремĕш шкул уçăлнă; ăна Шуршăлсем те кĕнĕ Акулево приходĕн священникĕ М. М. Некрасов хистенипе уçнă. Пĕрремĕш вĕренӳ çулĕнче (1884/85) шкулта 74 арçын ача тата 3 хĕр ача вĕреннĕ; çав вăхăтра кунта 410 ревизилĕ чун çине çыру пĕлекен икĕ çын кăна пулнă<ref name="ялсайчӗ" />. [[1904]] çулта ялта йывăç чиркӳ хăпартнă<ref name="ялсайчӗ" />. === Шуршăл ялĕ [[XX ĕмĕр]]те === [[1917]] çултанпа [[1927]] çулчен [[Шупашкар уесĕ]]н [[Шемшер вулăсĕ|Шемшер вулăсне]] кĕнĕ. [[1927]] çулхи [[юпа, 1|юпа уйăхĕн 1]] [[Сĕнтĕрвăрри районĕ|Сĕнтĕрвăрри районне]], [[1962]] çулхи [[раштав, 20|раштав уйăхĕн 20]] хыççăн [[Чăваш Енĕн Шупашкар районĕ|Шупашкар районне]] кĕнĕ. [[1965]] çулхи [[Пуш, 14|пуш уйăхĕн 14]] хыççăн пуçласа хальхи вăхăтчен [[Сĕнтĕрвăрри районĕ|Сĕнтĕрвăрри районне]] кĕрет<ref>[http://zakupki.cap.ru/kladr/book/ш.htm http://zakupki.cap.ru/kladr/book/м.htm Чăваш Ен пурăнан вырăнсем]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[1921]] çулта Акулево пăлхавĕ вăхăтĕнче Шуршăл чиркĕвĕн священникне персе вĕлернĕ; [[1929]] çулхи раштав уйăхĕнче чиркĕве хупнă, [[1930]] çулта унăн çуртĕнче шкул вырнаçтарнă<ref name="ялсайчӗ" />. 1930-мĕш çулсенче ялта колхозсем йĕркеленеççĕ, вулавăш çурчĕ (изба-читальня) ĕçлет, колхоз двигателĕпе электроçутă кĕртнĕ, хор, драма тата струнă кружокĕсем ĕçленĕ<ref name="ялсайчӗ" />. [[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи]] вăхăтĕнче ([[1941]]—[[1945]]) ял 63 çынна çухатнă<ref name="ялсайчӗ" />. [[1962]] çулхи çурла уйăхĕн 11—15-мĕшĕсенче Шуршăлта çуралнă [[Николаев Андриян Григорьевич|Андриян Николаев]] «Восток-3» космос карапĕнче космоса вĕçнĕ<ref name="музей">[http://kosmos-memorial.narod.ru/ Шоршелский музей космонавтики — А. Г. Николаев лётчик-космонавчĕн мемориаллă комплексĕ]</ref>. [[1972]] çулхи раштав уйăхĕн 14-мĕшĕнче шкул директорĕ М. Я. Гаврилов хистенипе шкул çуртĕнче космонавтика музейĕ уçăлнă; [[1978]] çулхи авăн уйăхĕнчен вăл [[Чăваш наци музейĕ]]н филиалĕ пулса тăнă<ref name="музей" />. [[1992]] çулхи пуш уйăхĕнче Шуршăлта Раççей Тĕп Канашĕн Председателĕ Р. И. Хасбулатов пулнă<ref name="Хасбулатов">Миронова Г. «Хасбулатов посетил наш район» // Ленинское знамя (Мариинский Посад). — 1992. — Пуш уйăхĕ.</ref>. === Шуршăл ялĕ [[XXI ĕмĕр]]те === [[2001]] çулхи чӳк уйăхĕн 2-мĕшĕнче музей çĕнĕ, ятарласа ăшăн хăпартнă çурта куçнă; уçу уявĕнче Андриян Николаев хăй те, космонавтсем В. Горбатко, П. Климук, М. Манаров, Н. Бударин, Ю. Батурин та хутшăннă<ref name="музей" />. [[2004]] çулхи утă уйăхĕнче, Андриян Николаева Шуршăлта пытарнă самантра, яла Раççейĕн пĕрремĕш президенчĕ Борис Ельцин килнĕ<ref name="Ельцин">[https://marpos.cap.ru/news/2004/07/06/12-02-pervij-prezident-rossii-beljcin-otdast-danj «Первый Президент России Б. Ельцин отдаст дань памяти Андрияну Николаеву» // Мариинско-Посадский муниципаллă округĕн сайчĕ, 2004 çулхи утă уйăхĕн 6] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230830093541/https://marpos.cap.ru/news/2004/07/06/12-02-pervij-prezident-rossii-beljcin-otdast-danj |date=2023-08-30 }}</ref>. [[2006]] çулхи юпа уйăхĕнче комплекса «А. Г. Николаев лётчик-космонавчĕн мемориаллă комплексĕ» ята куçарнă. Унăн йышне космонавтика музейĕ, «Ракета» стела, бронзă бюст, Николаевсен кил-музейĕ, [[1962]] çулта никĕсленĕ космонавтсен аллейĕллĕ сад-парк тата [[2005]] çулхи çĕртме уйăхĕн 25-мĕшĕнче уçнă, çӳллĕшĕ 16,5 метрлă часовня-усыпальница кĕрет<ref name="музей" /><ref name="часовня">[http://www.chnm.ru/news/?id=15 «Открытие часовни в селе Шоршелы» // Чăваш наци музейĕн сайчĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303170506/http://www.chnm.ru/news/?id=15 |date=2016-03-03 }}</ref>. Музейра 6 пин ытла экспонат — «Восток-3» тата «Союз-9» борт журналĕсенчен пуçласа космонавт скафандрĕччен, космосра пулнă «Восток» карапăн 2,4 тонналлă анса лартаракан аппарачĕччен — упранать; унăн экспозицийĕпе 2 млн ытла çын паллашнă<ref name="музей" />. [[2019]] çулхи нарăс уйăхĕнче комплекса Раççей культура министрĕ В. Р. Мединский тата Чăваш Ен пуçлăхĕ килсе курнă<ref name="Мединский">[http://chgtrk.ru/news/22051 «Владимир Мединский вместе с главой республики побывал в музее космонавтики в Шоршелах» // ГТРК «Чувашия», 2019 çулхи нарăс уйăхĕн 14]</ref>. == Хуçалăх == Ял халăхĕ ял хуçалăхĕпе аппаланать: колхоз тапхăрĕ 1930-мĕш çулсенчен пуçланать. Хальхи вăхăтра ялта ял хуçалăхĕн предприятийĕсем (СХПК) ĕçлеççĕ, суту-илӳ тĕпĕсем пур<ref name="ялсайчӗ" />. == Паллă çынсем == * Белов Николай Семёнович ([[1908]]—[[1972]]) — Социаллă Ĕç Паттăрĕ. * [[Николаев Андриян Григорьевич]] ([[1929]]—[[2004]]) — СССР космонавчĕ № 3, икĕ хутчен Совет Союзĕн Паттăрĕ, авиаци генерал-майорĕ. Икĕ хутчен космоса вĕçнĕ: [[1962]] çулхи çурла уйăхĕн 11—15-мĕшĕсенче «Восток-3» карапĕнче (Павел Поповичăн «Восток-4» карапĕпе пĕрле — тĕнчере пĕрремĕш группăлла вĕçӳ), [[1970]] çулхи çĕртме уйăхĕн 1—19-мĕшĕсенче «Союз-9» карапĕнче (Виталий Севастьяновпа пĕрле). Шуршăлта çуралнă, кунтах пытарнă та<ref name="музей" />. * Марков Аким Маркович ([[1893]]—[[1962]]) — совет çар пуçĕ, генерал-майор ([[1940]]). * Николаева Людмила Васильевна — чăваш [[сăвăç]]и. == Çавăн пекех пăхăр == * [[Николаев Андриян Григорьевич]] * [[Чăваш наци музейĕ]] * [[Çавал (юханшыв)]] * [[Шурлăх]] == Вуламалли == * Дубанов И. С. Географические названия Чувашской Республики : краеведческий словарь. — Шупашкар : Чăваш кĕнеке издательстви, 2017. — 575 с. — {{ISBN|978-5-7670-2541-1}}. * Борзунина Т. Г., Михайлова С. Ю. Энциклопедия Мариинско-Посадского района. — Шупашкар, 2023. — 624 с. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://shorshely.narod.ru/ Шуршăл ялĕн сайчĕ] * [http://kosmos-memorial.narod.ru/ Шуршăлри космонавтика музейĕн сайчĕ] {{Сĕнтĕрвăрри районĕ}} [[Категори:Сĕнтĕрвăрри районĕн ялĕсем]] gvd5rp5w646t7ezvti7bd00ku1146c3 0 11813 878514 768927 2026-10-29T14:44:15Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 878514 wikitext text/x-wiki '''Тĕплĕх пасарĕ''' (е '''Акцисен пасарĕ''', [[акăлчан чĕлхи|акăлч.]] Stock márket) — [[Хаклă хут|хаклă хутсен]] пасарĕн пĕр пайĕ; [[акцисем]]пе сутă-илӳ ирттермелли вырăнĕ<ref>[https://fx-cartel.com/fondovyy-rynok-dlya-nachinayuschih-azy-investirovaniya Фонд рыно: инвестици азӗсем]</ref>.<ref>[https://gidfinance-ru.ru/stocks/ Тӗнчери фонд рынокӗсен акцийӗсен котировкисем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230129123346/https://gidfinance-ru.ru/stocks/ |date=2023-01-29 }}</ref> ''Тĕплĕх пасарĕ'' — [[Абстракци|абстрактлă]] [[палăрту]], вăл акцисен, сутă-илӳ ирттермелли механизмĕсен пĕтĕмлетĕвне пĕлтерет. Çапах ăна ''[[Тĕплĕх биржи]]'' терминпа ылмаштармалла мар. == Истори == Хаклӑ хучӗсене рынок историйӗ темиҫе ӗмӗр шутлать. Вӑл сиксе тухни час—часах патшалӑхӑн хаклӑ хучӗсене рынокри XV-XVI ӗмӗрте пултарнипе ҫыхӑннӑ. Ҫак тапхӑрта патшалӑх патшалӑх нушисем валли укҫа-тенкӗ ҫитменнипе усӑ курма кирлӗ хушма укҫа-тенкӗ явӑҫтарма ҫӗршыв ӑшчиккине те, чикӗ леш енне те хаклӑ хутсем кӑларма тата вырнаҫтарма пуҫланӑ. Сӑмахран, 1556 ҫулта Анверпенра биржа пуҫланнӑ, унта патшалӑхӑн хаклӑ хучӗсене вырнаҫтармалли операцисем пурнӑҫланнӑ. XVI в.суту-илӳ операцийӗсен эволюцийӗ фонд биржи пуҫланнӑ. 1531 ҫулта итальян купсисем брюггра биржа евӗрлӗ тунӑ, вӑл тӗнчери суту-илӳре пысӑк вырӑн йышӑннӑ. Биржа брюггра пӗтӗм тӗнчери сутуҫӑсене пӑхасси ҫине пысӑк тимлӗх уйӑрнӑ. Биржа операцийӗсен техникине лайӑхлатни биржа бюллетеньне, официаллӑ биржа курсӗсене ӑнлантарни патне илсе ҫитернӗ. Ҫав биржӑра 1592 ҫулта асӑннӑ биржӑра сутакан хаклӑ хутсен списокне пӗрремӗш хут тупнӑ. Ку ҫул фонд биржи хаклӑ хутсем сутакан ятарлӑ организацисем пулса ҫурални шутланать. XVII в. биржа суту-илӗвӗн центрӗ Нидерландӑна куҫса кайнӑ, унта 1611 ҫулта тавар биржинче хаклӑ хутсем суту-илӳ тума пуҫланӑ. Ку биржӑн пӗрремӗш бюллетеньне нидерландири 25 заем тата акӑлчан патшалӑх облигацийӗн тӑватӑ тӗсӗ кӗнӗ. Патшалӑхӑн чи малтанхи хаклӑ хучӗсем XVII ӗмӗрте Амстердам биржинче пичетленсе тухнӑ. Акцисен пуҫламӑшӗ биржӑра Ост-Индири суту-илӳ компанийӗ хунӑ, вӑл компани усламӗсене хутшӑнни ҫинчен пӗлтернӗ. Ост-Инди компанийӗ Индире суту-илӳ правине, ҫавӑн пекех Нидерланд республикинче индире тытса тӑракан мӗнпур правӑна панӑ. Ҫакӑ компани хучӗсене пурне те интереслентернӗ, Вара Амстердам биржи Ост-Инди компанийӗн тӗп рынокӗ пулса тӑнӑ. Биржӑра Амстердамри хаклӑ хутсемпе укҫа-тенкӗне тӳлессишӗн кӑна мар, васкавлӑ килӗшӳсем тунӑшӑн та тунӑ, ҫакӑ вара биржа рынокне йӗркелеме пулӑшнӑ. Биржӑсемпе пӗрлех Бельгипе Нидерландсенче европӑри ытти патшалӑхсенче хаклӑ хутсем ҫуралаҫҫӗ. XVII — XVIII в. вӗҫӗнче Англире тӗрлӗ акционерлӑ предприятисем тата акцисем биржӑна тухаҫҫӗ. Ҫав вӑхӑтрах тулашри рынок (урамри рынок теекен) та сиксе тухать, лондонри брокерсем кофейньӑсенче е урамрах ӗҫлеҫҫӗ. Акцисен анлӑ сарӑлакан суту-илӗвӗ Лондон биржине йӗркелеме тата чечекленме пулӑшнӑ. Лондонри брокерсем 1773 ҫулта Лондонри фонд биржине йӗркеленӗ Король биржин пӗр пайне тара илнӗ. Францире ФОНД рынокне ЙӖРКЕЛЕССИ XVIII ӗмӗрте те пуҫланнӑ. Правительство пуҫарнипе 1724 ҫулта Парижра вексельпе фонд биржи йӗркеленӗ. Ку биржӑра тунӑ килӗшӳсене официаллӑ маклерсене кӑна ирттерме ирӗк панӑ. Француз биржин пӗрремӗш специфики биржӑри суту-илӳ хакӗсемпе процедурисем уҫӑ пӗлтерӳ механизмӗ ҫукки пулнӑ. Каярахпа 1777 ҫулта ҫав биржӑра хаклӑ хутсемпе суту-илӳ тумалли ятарлӑ площадка йӗркеленӗ тата уҫӑ пӗлтерӳсен хакне палӑртмалли правилӑна кӗртнӗ. Париж биржин организацийӗпе ӗҫӗ-хӗлне правительство асӑрхавне пӑхӑнтарнӑ, ҫакӑ ҫӗршыв фонд рынокне тӗрӗслесе тӑма палӑртнӑ. Германири, Австри-Венгрири хаклӑ хутсен рынокне аталантарнипе ТАТА АПШРА универсаллӑ, тавар-Фондлӑ, специализациленӗ фонд биржисем те явӑнма пуҫланӑ. Пӗрремӗш америка фонд биржи 1791 ҫулта Филадельфире пуҫланнӑ, 1792 ҫулта вара нью-йоркри 24 брокер алӑ пуснӑ килӗшӗве пула Нью-Йорк биржи ҫуралнӑ. Европӑра XIX ӗмӗр пуҫламӑшӗнче Лондон тата Франкфурт биржисем тӗп фонд рынокӗсем пулнӑ. Банковски секторне аталантармалли тата чукун ҫулсем тумалли тапхӑр малалла кайнӑ тапхӑр фонд рынокне малалла аталантарма, унта унта муниципалитет пӗрлӗхӗсем хутшӑнакансем пулса тӑнӑ. Биржа суту-илӗвӗн аталанӑвӗнче хаклӑ хутсемпе пӗрешкел туртӑмсем, аталаннӑ ҫӗршывсенчен нумайӑшӗшӗн характерлӑ пулӑмсем, палӑрнӑ. Малтан биржӑра ытларах правительство, муниципалитетсем, чугун ҫул компанийӗсем кӑларакан облигацисем суту-илӳ тӑватчӗҫ, акцисен тӳпи вара пысӑках марччӗ. Анчах ТА XIX ӗмӗр вӗҫӗнче акци харпӑрлӑхӗн акционерла формине аталантарнипе биржӑра питӗ хаклӑ хутсем ытларах пулнӑ. XX ӗмӗр варринчен пуҫласа вӗсем вырӑнне опционсемпе фьюерссем, XXI ӗмӗр пуҫламӑшӗнче вара - синтезлӑ деривативсем, сӑмахран, кредитпа кӑлтӑксӑр пуҫсем, килнӗ. XX ӗмӗрте фонд рынокӗ йышпа кӑна мар, пахалӑхпа та аталаннӑ, ҫӗнӗ технологисем уҫӑлнине пула. XX ӗмӗрӗн иккӗмӗш ҫурринче компьютер технологийӗсенче йӗркеленӗ пысӑк мар рынок йӗркелени палӑрать. == Хаклӑ хутсен рынокӗн кӑтартӑвӗсем == Хаклӑ хут рынокӗн лару-тӑрӑвне акцисен рынокӗшӗн тата парӑм инструменчӗсен рынокӗшӗн (уйрӑмах облигацисем) тунӑ темиҫе тӗп кӑтартупа хаклама пулать. Вӗсенче ТӖПРЕН илсен акцисен (облигацисен) рынокне пурнӑҫлани (ВВП-ра тивӗҫлӗ хаклӑ хучӗсен калӑпӑшӗн пӗлтерӗшне ӑнлантарса параҫҫӗ). Акцисен (облигацисен) рынокӗсем ҫӗршывсем валли йӗркеленекен тата укҫа-тенкӗ рынокӗсене аталантаракан йывӑрлӑхсемпе танлаштарни ҫав рыноксене тӗп туни е икӗ питлӗ хӑтланманнине кӑтартса парать. Ҫавна пула акцисен (е облигацисен) пӗтермелли массин виҫине пӗтермелли пӗтӗмӗшле калӑпӑшӗ шутне кӗмест. Ҫавӑнпа хаклӑ хутсен наци рынокӗн чӑн-чӑн пахалӑхӗ тата унӑн ҫирӗплӗх шайӗ акцисене (облигацисене) улӑштармалли калӑпӑша капитализаци калӑпӑшӗпе пӗрле тишкернӗ май ҫакӑ рынок тӗп пулнине палӑртма пулать. Пасара пӗтермелли шайра тивӗҫлӗ финанс инструменчӗн ҫаврӑнӑшӗн калӑпӑшӗ пасара капитализацилес ӗҫ калӑпӑшӗ ҫине мӗнле пӑхнине палӑртаҫҫӗ. == Çав. пекех == == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * {{кĕнеке|автор= Александр Турбанов, Александр Тютюнник.|пуçелĕк = Банковское дело. Операции, технологии, управление|издательство= «[[Альпина Паблишер]]» |çул=2010|вырăн = М.|страниц=688|isbn= 978-5-9614-1082-2|ref= А. Турбанов, А. Тютюнник}} * {{кĕнеке|автор= |пуçелĕк = Фондовый рынок. Курс для начинающих|оригинал= An Introduction to Equity Markets |издательство= «[[Альпина Паблишер]]»|год= 2011|вырăн = М. |сери= Reuters для финансистов|страниц= 280|isbn= 978-5-9614-1460-8|ref= Фондовый рынок. Курс для начинающих}} * {{кĕнеке |автор = Берзон Н. И. и др. |пуçелĕк = Фондовый рынок |каçă = http://lib.mexmat.ru/books/11123 |кăларăм = Учебное пособие для вузов экономического профиля |ответственный = Под ред. проф. Н. И. Берзона |вырăн = М. |издательство = Вита-Пресс |çул = 1998 |том = |страницы = |страниц = |isbn = 5-7755-0057-1 }} * {{кĕнеке |автор = Галанов В. А. |пуçелĕк = Рынок ценных бумаг |оригинал = |каçă = http://institutiones.com/download/books/698-rinok-cennih-bumag.html |кăларăм =2-мĕш кăл. |вырăн = М. |издательство = Финансы и статистика |çул = 2006 |том = |страницы = |страниц =448 |isbn = }} * {{кĕнеке |автор = Мошенский С. З. |пуçелĕк = Рынок ценных бумаг: трансформационные процессы |оригинал = каçă = http://books.google.com.ua/books?id=85UxMFSEqWsC&lpg=PA6&dq=%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%BA%20%D1%86%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%B1%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%B3&hl=ru&pg=PA6#v=onepage&q&f=false |вырăн = М. |издательство = Экономика |çул = 2010 |том = |страницы = |страниц =240 |isbn =9785282030433 }} * {{кĕнеке |автор = Мошенский С. З. |пуçелĕк = Между Лондоном и Парижем. Рынок ценных бумаг индустриальной эпохи |каçă = https://books.google.com.ua/books?id=YWpoCgAAQBAJ&pg=PA266&dq=%22%D0%9C%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D1%83+%D0%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC+%D0%B8+%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BC%22&hl=ru&sa=X&ved=0CBwQ6AEwAGoVChMIjOyFnpnMxwIVQp1yCh3MkwA_#v=onepage&q=%22%D0%9C%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D1%83%20%D0%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%20%D0%B8%20%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BC%22&f=false |вырăн = Hampton, New Hampshire |издательство = Mindstir Media |çул = 2015 |страниц =777 |isbn =9780996461535 }} * {{кĕнеке |автор=Мошенский С. З.|пуçелĕк=Зарождение финансового капитализма. Рынок ценных бумаг доиндустриальной эпохи     =|каçă=https://books.google.com.ua/books/about/Зарождение_финансово.html?id=jEXyCwAAQBAJ&redir_esc=y|издание=|ответственный=|вырăн=К.: Планета|издательство=|çул=2016|том=|страницы=|страниц=269|isbn=978-966-8851-08-7}} [[Категори:Бизнес]] [[Категори:Тĕплĕх пасарĕ]] rqeazmdh1ckd5cok31rx5dtnxfdu48t 0 13753 878522 874016 2026-10-29T19:33:45Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 878522 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Mythology.png|мини|Тӗрлӗ халӑхсен халаплăхӗсен паттӑрӗсем]] '''Халаплăх''' е '''мифологи''' (гр. μυθολογία, гр. μύθος — «''халап, юмах''» тата гр. λόγος — «''сăмах, калав, вĕрентӳ''» сăмахĕсенчен), — [[Тĕн|религи]] шутне кĕрекен [[халап]]сен пуххи. Тепĕр майлă каласан [[турă]]семпе паттăрсем çинчен, асамлă чĕрчунсемпе сывлăшсем çинчен каласа паракан халапсем. Ку термина çавăн пекех халапсене тĕпчекен ăслăлăха палăртма усă кураççĕ. == Тĕрлĕ халӑхсен халаплăхсем == [[Ӳкерчĕк:Penelope-Homer-Odyssey-Project Gutenberg eText.jpg|thumb|180px| [[Авалхи грек халаплăхĕ|Грек халаплăхĕ]], [[Пенелопа]].]] * [[Чăваш халаплăхĕ]] * [[Авалхи грек халаплăхĕ]] * [[Авалхи Рим халаплăхĕ]] * [[Эрмен халаплăхĕ]] * [[Авалхи Египет халаплăхĕ]] * [[Германипе скандинави халаплăхĕ]] * [[Кельт халаплăхĕ]] * [[Китай халаплӑхӗ]] * [[Славянсен халаплăхĕ]] * [[Шумер халаплăхĕ]] * [[Майя халаплахĕ]] * [[Алтай халаплăхĕ]] * [[Ацтек халаплăхĕ]] == Халапсен тĕрлĕ тĕсĕсем == * [[Космогони халапĕсем]] ** [[Хĕвел халапĕсем]] ** [[Уйăх халапĕсем]] ** [[Çăлтăр халапĕсем]] ** [[эсхатологи халапĕсем]] * [[Антропогони халапĕсем]] ** [[Этеплĕ паттăр]] * [[Календарлă халапсем]] * [[Чĕр-чун халапĕсем]] * [[Этеп халапĕсем]] == Çавăн пекех пăхăр == * [[Шутласа кăларнă чĕрчунсем]] == Вуламалли == * [[Берёзкин, Юрий Евгеньевич|Берёзкин Ю.Е.]] 2007. Мифы заселяют Америку. М.: ОГИ. * [[Берёзкин, Юрий Евгеньевич|Берёзкин Ю.Е.]] 2007. Ареальное распределение фольклорно-мифологических мотивов // [http://edurss.ru/cgi-bin/db.pl?cp=&page=Book&id=53132&lang=Ru&blang=ru&list=Found История и математика: Анализ и моделирование социально-исторических процессов]. М.: КомКнига, 2007. С.205-232. * [[Семёнов, Юрий Иванович|Семенов Ю. И.]] Тотемизм, первобытная мифология и первобытная религия // Скепсис. № 3/4. Весна 2005. С. 74-78. == Каçăсем == * [http://izbakurnog.historic.ru/ Чăх уриллĕ çурт —халаплăх энциклопедийĕ] (вырăсла) * [http://mith.ru Миф.Ру] — мифология и эпос Древнего Мира, средневековой Европы, славян, Кавказа, Сибири, Индии, Японии, Америки * [http://godsbay.ru «Планета Gods Bay». Мифология Древнего Мира. Энциклопедия с иллюстрациями] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100823043659/http://godsbay.ru/ |date=2010-08-23 }} * [http://ml.volny.edu «Мифы нашего мира». Мифы и легенды народов мира] — разработан и поддерживается Интернет-лабораторией Псковского Вольного института * [http://bestiary.us «Bestiary: энциклопедия вымышленных существ» — любительский проект, собравший большое количество описаний из различных литературных источников] * [https://web.archive.org/web/20090220151953/http://sacrament.h1.ru/ Авалхи тĕнчесен кăнарлăхĕ] * [http://hometown_._aol_._co_._uk/myths2004/ Тĕнче халаплăхĕ]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.pantheon.org/ Халплăх энциклопедийĕ (акăлчанла)] * [[Берёзкин, Юрий Евгеньевич|Березкин Ю. Е.]] [http://www.ruthenia.ru/folklore/berezkin/index_left.htm «Темăллă классификаци тата халăх халаплăхĕн тĕрлĕ çерсенчи юхăмĕсем»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101128142335/http://ruthenia.ru/folklore/berezkin/index_left.htm |date=2010-11-28 }} * [http://scepsis.ru/library/id_393.html Юрий Семёнов «Тотем, авалхи кулленхи халаплăх тата авалхи тĕнлĕх»] * [http://myfhology.narod.ru/ Шутласа кăларнă чун-чĕмсемпе чĕрчунсен энциклопедийĕ] [[Категори:Халаплăх]] fa8i9x92sidgom0hurhxnvmg23c7f2s 0 15293 878515 713160 2026-10-29T15:47:31Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 878515 wikitext text/x-wiki :''Ку ăнлава '''[[Тирĕк]]''' тенипе патраштармалла мар'' {{Taxobox | name = Тирек | image file = Populier Populus canadensis.jpg | image title = Канад тирекĕ | image descr = [[Канад тирекĕ]]. <br />Ӳснĕ ӳсентăранăн пĕтĕмĕшле ĕлки. | regnum = Ӳсентăрансем | divisio = [[Покрытосеменные]] | classis = [[Двудольные]] | ordo = [[Мальпиги чечек йышшисем]] | familia = [[Хăва йышшисем]] | genus = '''Тирек''' | latin = {{btname|Populus|[[L.]]}}, 1753 | wikispecies = Populus | commons = Category:Populus | section name = Секцисем | section text = * ''Abaso'' * ''Aegiros'' * ''Leucoides'' * ''Populus'' * ''Tacamahaca'' * ''Turanga'' | itis = 22444 | ncbi = 3689 }} '''Тирек''' ({{lang-la|Pópulus}}) —{{bt-ruslat|Хăва йышшисем|Salicaceae}} [[çемьи]]нчи хăвăрт ӳсекен [[йывăç]]сен [[Ăрат|ăрачĕ]]. Халăх пухăвĕсене ирттернĕ вырăн йĕри-тавра лартнине пула ăрачĕн ятне {{lang-la|populus}} — ''халăх'' сăмахран илнĕ. Çав палăртупах [[Гораци]] çырăвĕнче тĕл пулать. == Сарăлни тата экологи == == Ботаника енчен çырни == {{Биофото|Illustration Populus nigra0.jpg|left|ш=225|[[Хура тирек]]. <br />{{Бот.кап.|3}}}} == Паллăлăхĕ тата усă курни == [[Ӳкерчĕк:Biei-tree2 2003.jpg|left|thumb]] == Классификаци == === Секцисемпе тĕссем === === Хутăш тĕсĕсем === * {{bt-latrus|Populus acuminata{{!}}Populus ×acuminata|aut=[[Rydb.]]|}} * {{bt-latrus|Populus berolinensis{{!}}Populus ×berolinensis|aut=[[Dippel]]|}} — Лавр çулçиллĕ тирекпе Хура тирекĕн хутăшĕ * {{bt-latrus|Populus canadensis{{!}}Populus ×canadensis|aut=[[Moench]]|Канад тирекĕ}} — Дельта евĕр тирекпе Хура тирекĕн хутăшĕ * {{bt-latrus|Populus canescens{{!}}Populus ×canescens|aut=([[Aiton]]) [[Sm.]]|Сăрă тирек}} — Шурă тирекпе Ăвăсăн хутăшĕ * {{bt-latrus|Populus generosa{{!}}Populus ×generosa|aut=[[A. Henry]]|}} * {{bt-latrus|Populus jackii{{!}}Populus ×jackii|aut=[[Sarg.]]|}} — Дельта евĕр тирекпе Бальзам тирекĕн хутăшĕ * {{bt-latrus|Populus moskoviensis{{!}}Populus ×moskoviensis|aut=[[R. I. Schrod.]]|}} — Шăршăллă тирекпе Лавр çулçиллĕ тирекĕн хутăшĕ * {{bt-latrus|Populus petrowskiana{{!}}Populus ×petrowskiana|aut=[[R. I. Schrod.]] [[Ex (таксономи)|ex]] [[Regel]]|}} * {{bt-latrus|Populus rasumowskiana{{!}}Populus ×rasumowskiana|aut=([[R. I. Schrod.]] [[Ex (таксономия)|ex]] [[Regel]]) [[Dippel]]|}} * {{bt-latrus|Populus vernirubens{{!}}Populus ×vernirubens|aut=[[A. Henry]]|}} * {{bt-latrus|Populus woobstii{{!}}Populus ×woobstii|aut=([[R. I. Schrod.]] [[Ex (таксономи)|ex]] [[Regel]]) [[Dode]]|}} — Лавр çулçиллĕ тирекпе Бальзам тирекĕн хутăшĕ == Çав. пекех == * [[Тирĕк]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Вуламалли == * {{кĕнеке |автор = |пай = |пуçелĕк = Деревья и кустарники СССР. Дикорастущие, культивируемые и перспективные для интродукции.|тăван ят = |каçă = |яваплă = Редактор С. Я. Соколов|кăларăм = |вырăн = М.—Л.|издательство = Изд-во Академии наук СССР|çул = 1951|том = II. Покрытосеменные|страницăсем = 174-217|страниц = 610|сери = |isbn = |тираж = 2 500}} * {{кĕнеке|автор=|пай=|пуçелĕк=Флора СССР. В 30-ти т.|каçă=|яваплă=Ботанический институт Академии наук СССР; Главный редактор и редактор пятого тома акад. В. Л. Комаров|вырăн=Л.|издательство=Изд-во Академии наук СССР|çул=1936|том=V|страницăсем=216—242|страницаXXVI+762|тираж=5 175}} == Каçăсем == {{wiktionary|тирек}} * {{GRIN|genus|9759|{{V|06|10|2009}}}} * {{EOL|39565|{{V|06|10|2009}}}} * [http://compulenta.ru/286568/ Учёные расшифровали ДНК тополя — портал «Компьютерра–Онлайн»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513115326/http://www.compulenta.ru/286568/ |date=2008-05-13 }} <small>{{v|5|6|2009}}</small> * [https://web.archive.org/web/20080329153544/http://ecoportal.ru/news.php?id=26827 Тополя способны устранять последствия загрязнения окружающей среды — Всероссийский Экологический портал] <small>{{v|5|6|2009}}</small> {{stub}} [[Категори:Еврази флори]] [[Категори:Ӳсентăрансем]] [[Категори:Хăвалисем]] [[Категори:Йывăçсем]] gxe3ehhuz18m9a8q2f8pk34shzrpbm2 0 15739 878523 833392 2026-10-29T20:24:55Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 878523 wikitext text/x-wiki ''' Хула евĕр посёлок''' ('''х.е.п.''') — [[СССР]] тата [[Раççей|РФ]] хула тăвас политикинче пурăну вырăнĕн тĕсĕ. Хăйĕн калăпăшĕпе [[хула]]па [[ял]] хушшинче шутланать. Халăх йышĕ унта [[хула]]ран сахалтарах, [[ял]]тан ытларах. Паçулкăра вăтамран 5-50 пин çын пурăнать. == Критерисем == Ялпа танлаштарсан, çак паççулкăсенче пурăнакан халăх (85 % сахал мар) [[ял хуçалăх]] ĕçĕнче пулмалла мар. Х.е.п. совет тапхăрĕнче 3 пин çынтан сахал мар пурăнмалла, хулара — 12 пин çынтан сахал мар тесе палăртса хунă. Час-часах х.е.п. пĕр тĕп («хула тăвакан») завод пулнă. Çав хушăрах «''рабочи паççулки''» палăрту та пур. Чылай çĕрте çак ăнланусем (Раççей, 1991 çулччен — [[РСФСР]]та) пĕр пекех. Çав чухнех пурнăçра тĕрлĕ çĕрте усă кураççĕ. Х.е.п. — паçсулкă тĕсне кăтартакан географи терминĕ, рабочи паççулки (р.п.) — административлă-хуçалăх ăнланăвĕ. == ХЕП Раççейре == Хальхи вăхăтра хăш пурăну вырăнне посёлок шайне кĕртмелли пирки йĕрке çук. Ку ыйтăва вырăнти администраци татса парать. 2006 çул пуçламăшĕ тĕлне [[Раççей]]ре пурĕ 1359 хула евĕрлĕ посёлок шутланнă. 2002 çулхи çырав тăрăх Раççейри чи пысăк посёлок [[Краснодар Ен]]ĕнчи [[Пашковски]] пулнă. Унти халăх йышĕ 43,0 пинпе танлашнă. 104 пĕчĕк посёлокра пĕр пинрен кая çын пурăнать. Тата вунпĕррĕшĕнче — 100 çынран та сахалтарах. === ХЕП Чăваш Енче === [[Çĕнĕ Лапсар]], [[Вăрнар]], [[Вăрмар]], == ХЕП постсовет урăх çĕршывĕсенче == Çак тĕс [[СССР]] йышĕнчи урăх республикăсенче те сыхланса юлнă. [[Белоруси]]ре ''«Гарадскі пасёлак»'' терминологипе усă кураççĕ. == ХЕП Польшăра == [[Польша|Польшăра]], совет хула тăвас моделĕпе, çакăн евĕр пурăну вырăнĕсем 1954—1972 çç. пулнă. Халĕ унта пур пурăну вырăнĕсем икĕ категорине çеç уйрăлаççĕ: [[хула]]па ял. == Çавăн пекех == * [[Халăх йышĕпе йĕркеленĕ хула евĕр посёлоксен ят-йышĕ]] == Каçăсем == * [http://www.tur.samara.ru/allrussia/2004/pgt.shtml Поселки городского типа России. Справочник-каталог по убыванию численности населения и экономическим районам на 1.01.2005 г.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200918062301/http://www.tur.samara.ru/allrussia/2004/pgt.shtml |date=2020-09-18 }} * [http://rugorod.ru/ Ссылки на сайты поселков городского типа России] * [http://zakon1.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=1654%2D10 Положення про порядок вирішення питань адміністративно-територіального устрою Української РСР, затведженне Указом Президії Верховної Ради Української РСР від 12 березня 1981 року N 1654-X.] {{Ĕçлемен каçă|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.lawbelarus.com/repub/sub22/texe3119.htm Закон Республики Беларусь от 5 мая 1998 г. № 154-З «Об административно-территориальном делении и порядке решения вопросов административно-территориального устройства Республики Беларусь»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094819/http://www.lawbelarus.com/repub/sub22/texe3119.htm |date=2016-03-04 }}. == Вуламалли == * ''Проценко С. М.'' Селище міського типу // Географічна енциклопедія України. — Т. 3. — К., 1993. — С. 173. {{Урам тĕсĕсем}} {{Пурăнан вырăнсем}} [[Категори:Пурăну вырăнĕсем]] [[Категори:Хула евĕр паçулкăсем|*]] gjo7eiptp957mfn5yykgtkxmuuhzrmw 0 17686 878510 869813 2026-10-29T13:00:07Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 878510 wikitext text/x-wiki {{Çар ĕçченĕ |ят = Смородинов Иван Васильевич |çуралнă вăхăт = {{ÇуралнăВăхăт|31|8|1894}} (19) |вилнĕ вăхăт = {{ВилнĕВăхăт|8|11|1953}} |çуралнă вырăн = [[Раççей Империйĕ]] [[Хусан кĕперни]] {{ÇуралнăВырăн|Спаск уесĕ|Спаск уесĕнче}} [[Кивĕ Матак]] (халь Тутарстанăн [[Элкел районĕ(]] |вилнĕ вырăн = {{ВилнĕВырăн|Мускав|Мускавра}} [[СССР]] |ӳкерчĕк = Smorodinov_I_V.jpg |анлăш = |ӳкерчĕке ăнлантарни = |витлев = |пăхăнулăх = {{Ялавлани|Раççей Империйĕ}} {{Ялавлани|СССР}} |хĕсмет çулĕсем = 1915-1953 |хисеп = {{СССР, генерал-полковник}} |çар ăрачĕ = |командăланă = |чаç = |çапăçусем =[[Пĕрремĕш Тĕнче вăрçи]] [[Раççейри граждан вăрçи]] [[Совет-фин вăрçи]] [[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи|Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи]] |чыславсем = {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Ленин орденĕ}} {{!!}} {{Ленин орденĕ}} {{!!}} {{Хĕрлĕ Ялав орденĕ}} {{!!}} {{Хĕрлĕ Ялав орденĕ}} {{!}}- {{!}} {{Хĕрлĕ Ялав орденĕ}} {{!!}} {{1 степеньлĕ Суворов орденĕ}} {{!!}} {{1 степеньлĕ Кутузов орденĕ}} {{!!}} {{Ĕçтеш-Çĕрĕçтеш Хĕрлĕ Çарĕ XX çулта медаль}} {{!}}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Грюнвальд Хĕресĕн 2 степеньлĕ орденĕ}} {{!}}} |çыхăнусем = |отставкăра = }} '''Иван Васильевич Смородинов''' — (31.08.1894 – 10.10.1953), генерал-полковник ==Кунçулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ== Иван Васильевич 1894-мĕш çулхи çурлан 31-мĕшĕнче [[Тутарстан]] Республикин [[Тутарстанăн Сăпас районĕ|Сăпас районĕнчи]] [[Кивĕ Матак]] ялĕнче, чăваш çĕр ĕçчен çемйинче, çуралнă. [[Пĕрремĕш Тĕнче вăрçи]]не тата [[Раççейри граждан вăрçи|граждан вăрçине]] хутшăннă. [[1917]] çул вĕçĕнче 184-мĕш пехота дивизи штабĕн пуçлăхĕ. Хĕрлĕ Çарта – [[1918]] çулхи пуш уйăнчен пуçласа, [[1924]] çулта аслă командирсен вăрçă-академи курсĕсенче тата 1928 çулта аслă командирсен пĕлӳне ӳстерекен курсĕсене вĕренсе пĕтернĕ. Ӗç вырăнĕсем: стрелок полкĕн командирĕ (раштав, [[1928]] - юпа, 1929), стрелок корпус штабĕн пуçлăхĕ (юпа, [[1929]] – кăрлач, 1931), РÇХÇ управлени штабĕн пуçлăхĕн çумĕ (кăрлач, [[1931]] – кăрлач, 1933), кăрлач, [[1933]] – чӳк, 1937 — РВК ВТХК административлă-хуçалăх уйрăмĕн тата СССР (ХХК) Хӳтĕлев Халăх Комиссарĕн Ӗç тытăмлăхĕн пуçлăхĕн çумĕ (НКО) СССР. [[1937]] çулхи чӳк – 1938 çулхи чӳк уйăхĕ тапхăрĕнче Харьков тата Кейӳ вăрçă тăрăхĕсен штаб пуçлăхĕ пулса тăрать, чӳк, 1938 – кăрлач, 1941 тапхăрĕнче Хĕрлĕ Çарăн Тĕп штаб пуçлăхĕн çумĕ, 1940 кăрлач, 7 пуçласа шурă финсемпе пулса иртнĕ вăрçăна Çурçĕр-Анăç фрончĕн штаб пуçлăхĕ пулса хутшăнать. [[1941]] çулхи кăрлач – 1943, çĕртме тапхăрĕнче Инçет Тухăç Фрончĕн (ИТФ) штабĕн пуçлăхĕ пулса ĕçлет, [[1943]], авăн – 1953, çу: СССР Хĕçпăшаллă Вăйĕсен Тĕп Управленин пуçлăхĕ, Тĕп штаб пуçлăхĕн çумĕ. [[1953]] çулхи çу уйăхĕнче И. В. Смородинов чире пула хĕсметрен тухать. [[Ӳкерчĕк:Могила генерал-полковника Ивана Смородинова.JPG|200px|thumb|left|Мускаври Новодевичьи масарти Смородинов И.В. вилтăпри]] == Отзывы == {{цитата|автор= начальник Ржевского военно-революционного штаба (1918)|«Товарищ Смородинов – выдающийся пролетарский самородок без специального военного образования, но прошедший суровую школу гражданской войны. Со всеми поручениями заданиями справляются хорошо. Особенно ценным является в области организационной и мобилизационной работы. Энергичной, исполнительной трудоспособный». «Достоин на выдвижение на должность начальника управления, начальника штаба округа и начальника управления центрального аппарата»}}{{нет АИ|5|06|2014}} {{Цитата|автор= [[Сандалов Леонид Михайлович]]. Пережитое. — М.: [[Воениздат]], 1961|Представившись и доложив о цели своего приезда начальнику штаба фронта комкору И. В. Смородинову, одному из крупных в то время военных деятелей, я попросил ознакомить меня с обстановкой и позволить мне два-три дня поработать под его руководством. Иван Васильевич Смородинов был назначен на этот пост с должности заместителя начальника Генерального штаба. Работал он, как мне рассказали, не менее двадцати часов в сутки, и поэтому выглядел очень усталым.}} ==Чысланисем== 7 орденпе, нумай медальпе чысланă. == Литература == * Изоркин, А. Паллă çар начальникĕ / А. Изоркин // Тăван Атăл. — 1984. — № 8. — С. 52—53. * Иван Васильевич Смородинов : 1894—1953. С боями — от Волги до Тихого океана // Военачальники. — Чебоксары, 2004. — С. 55—66. * Изоркин, А. «Выдающийся пролетарский самородок» / А. Изоркин // Они боролись за счастье народное. — Чебоксары, 1988. — Вып. 4. — С. 51—57. * Смородинов Иван Васильевич // Чуваши Татарстана = Тутарстан чăвашĕсем : [кн.-альбом]. — Чебоксары, 2006. — C. 450—451. * {{Кĕнеке:Командный и начальствующий состав Красной Армии в 1940-1941 гг|}} ==Каçăсем== * [http://gov.cap.ru/hierarhy_cap.asp?page=./2167/2732/2736 Пирĕн паттăрсем] * [http://www.lib.cap.ru/date_may_05_3.asp Ефимов, Л. А. Чăваш Ен Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçинче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090127023634/http://www.lib.cap.ru/date_may_05_3.asp |date=2009-01-27 }} * [http://history.chuvashia.org/glava01c.htm Чăваш Ен кун-çулĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090331102940/http://history.chuvashia.org/glava01c.htm |date=2009-03-31 }} *[https://web.archive.org/web/20180310201501/http://tatfrontu.ru/person/smorodinov-ivan-vasilevich Смородинов И.В. Виртуальный музей отечественной войны республики Татарстан] *[http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=1263 * Изоркин, А. Смородинов Иван Васильевич / А. Изоркин // Краткая чувашская энциклопедия. — Чебоксары, 2001. — С. 379.] *[https://biografiaru.wordpress.com/с/смородинов-иван-васильевич-1894-1953/ Биографии командиров РККА. Смородинов И.В.] [[Категори:Ятлă-сумлă чăвашсем]] [[Категори:Чăвашран тухнă генералсем]] [[Категори:Мускаври Новодевичье масарĕнче пытарнă чăвашсем]] t2ntejbyop8ee39830deac3ic0oj3rv 0 17729 878511 858308 2026-10-29T13:01:09Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 878511 wikitext text/x-wiki {{Чыслав карточки |Ячĕ = Совет Союзĕн Паттăрĕ |Ӳкерчĕк = Hero of the USSR Gold Star.png |ӲкерчĕкХăю = |Ӳкерчĕк2ст = |ӲкерчĕкХаю2ст = |Ӳкерчĕк3ст = |ӲкерчĕкХăю3ст = |Ӳкерчĕк пысăкăшĕ = 85px |Хăю пысăкăшĕ = |OriginalName = |Патшалăх = {{Ялавлани|СССР}} |Тĕс = [[ССРП çӳлти палăрту степенĕсем|Çӳлти хисеп]] |КамаТивĕçтереççĕ = |ЧысланиСăлтавĕ = |Статус = тивĕçтермеççĕ |Параметрсем = |ЙĕркеленĕВăхăт = [[ака, 16]], [[1934]] çул |ПĕрремĕшЧыслани = [[ака, 20]], [[1934]] çул |ЮлашкиЧыслани = [[раштав, 24]], [[1991]] çул |Шучĕ = 12 777<ref>{{cite web|url=http://www.warheroes.ru/stats.asp|title=Статистика по Героям Советского Союза|author=Статистическая справка подготовлена А. А. Симоновым при помощи В. П. Воробьёва|lang=ru|accessdate=2012-03-09|archiveurl=http://www.webcitation.org/66YQ2sjfx|archivedate=2012-03-30}}. Следует учитывать, что в это число не входят: 72 человека, которым было законно присвоено звание Героя Советского Союза и впоследствии за порочащие проступки (в подавляющем числе за преступления) они были лишены звания Героя; 13 человек, по которым Указ о присвоении отменён (необоснованное представление к присвоению звания), 26 присвоений звания Героя Советского Союза так называемым двойникам (лицам, дважды включённым в Указы); исключены также награждения званием 12 городов и 1 крепости.</ref> |АслăЧыслав = |КĕçĕнЧыслав = |Танлашать = }} '''Совет Союзĕн Паттăрĕ''' — [[СССР]]-ти çӳллĕ палла тухнин степенĕ. Çак тивĕç ятпа вăрçăри çапăçусенче е, лăпкă саманара та, паттăрлă ĕç тунăшăн чыслаççĕ. Тивĕç ята пĕрремĕш [[СССР Тĕп Ӗçтăвакан Комитечĕ|СССР ТӖК]] [[1934]] çулхи [[ака, 16|акан 16-мĕшĕнчи]] Йышăнăвĕпе, Совет Союзĕн Паттăрĕ валли хушма паллă — [[«Ылтăн Çăлтăр» медаль|«Ылтăн Çăлтăр» медале]] [[СССР Аслă Канаш Президиумĕ]]н [[1939]] çулхи [[çурла, 1|çурлан 1-мĕшĕнчи]] Хушăвĕпе çирĕплетнĕ. == «Совет Союзĕн Паттăрĕ» пирки çирĕплетсе çырни == == Фактсем == Паттăр ятне [[1934]] çулхи [[ака, 20]] тивĕçнĕ пĕрремĕш çын — [[Ляпидевский Анатолий Васильевич|Анатолий Ляпидевский]] вĕçевçĕ, çак чыса ăна шара лекнĕ [[Челюскин (пăрахут)|«Челюскин»]] пăрахут экипажĕпе пасажирĕсене çăлнăшăн панă. Çак ырă ĕçшĕн паттăр ятне тивĕçнĕ: [[Леваневский Сигизмунд Александрович|Сигизмунд Леваневский]], [[Молоков Василий Сергеевич|Василий Молоков]], [[Каманин Николай Петрович|Николай Каманин]], [[Слепнёв Маврикий Трофимович|Маврикий Слепнёв]], [[Водопьянов Михаил Васильевич|Михаил Водопьянов]], [[Доронин Иван Васильевич|Иван Доронин]]. ..... [[1941]] çул тĕлне Паттăр ятне 600 ытла çын тивĕç пулать, вĕсенчен пиллĕкĕшĕ — икĕ хут (''[[:Категори:Совет Союзĕн Паттăрĕсем]]'' пăхăр). [[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи]] тапхăрĕнче тăшман тылĕнче паттăр, хастар ĕçсем тунăшăн Паттăр хисепне 234 [[совет партизанĕсем|партизан юхăмĕнче]] кĕрешнĕ çынна, çав шутра 24 [[хĕрарăм]]а; икĕ хут Паттăр ятне [[совет партизанĕсем|ирĕке кăларакан текĕрчĕсене]] йĕркелекенсем [[Ковпак Сидор Артемьевич|С. А. Ковпакпа]] [[Фёдоров Алексей Фёдорович|А. Ф. Фёдоров]]. Икĕ хут Совет Союзĕн Паттарĕ хисепне (çурла, 29, 1939) [[Грицевец Сергей Иванович|Грицевец С. И.]] тата [[Кравченко Григорий Пантелеевич|Кравченко Г. П.]] вĕçевçĕсем тивĕç пулнă. .... [[1982]] çул пуçламĕшĕ тĕлне Паттăр ятне 12500 ытла çынна панă, вĕсенчен 141 икĕ хут, виççĕшне — виçĕ хут, иккĕшне — тăватă [[«Ылтăн Çăлтăр» медаль|«Ылтăн Çăлтăр» медалĕпе]] чысланă. [[Афган вăрçи|Афганистан территоринчи çапăçусенче]] 66 салтак-[[интернационал тивĕçĕ|интернационалист]] Совет Союзĕн Паттарĕ пулса тăрать, вĕсенчен 23 çак чыса вилнĕ хыççăн тивĕçтернĕ. [[СССР]] тытăнса тăнă вăхăтра Совет Союзĕн Паттăрĕ чыса 12772 çынна тивĕçтернĕ, çав шутра икĕ хут — 153; [[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи]]нчи паттăрлăхшăн — пурĕпе 11695, çав шутра икĕ хут 115. Совет Союзĕн Паттăрĕсен шутĕнче — 91 [[хĕрарăм]]. .... Анчах та, парне панă самантра [[1992]] çулхи [[кăрлач, 16]] [[СССР]] 22 кун каялла пĕтсе ларнă пулнă. Устава улăштарман, [[СССР]] ята асăнма Солодков тĕрĕс мар шутласа, парнепе тивĕçтернĕ [[Шапошников Евгений Иванович|Е. И. Шапошников]] [[Çар ăрачĕн маршалĕ|авиаци маршалне]] «''Тавтапуç''» çеç терĕ. [[СССР]] [[СССР арканăвĕ|аркансан]] «Совет Союзĕн Паттăрĕ» хисепе пăрахăçланă. Халĕ [[Раççей]]ре [[Раççей Паттăрĕ|«Раççей Федерацийĕн паттăрĕ»]] хисеппе чыслаççĕ, ăна Тăван çĕршывшăн чаплă ĕç тунăшăн тивĕçтереççĕ. Юридициллĕ Союз паттăрĕсен прависем Раççей паттăр правиисемпе танах. .... == Çав. пекех == * [[Социализм Ĕçĕн Паттăрĕ]] * [[Раççей Федерацин Паттăрĕ]] * [[Орденшĕн тӳлени]] * [[Халăх Паттăрĕн орденĕ]] * [[Паттăрсен аллейи (Санкт-Петербург, Мускав Çĕнтерӳ паркĕ)]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.warheroes.ru Совет Союзĕн Паттăрĕсен тата Раççей Федерацин Паттăрĕсен Тĕп сайчĕ] * [http://www.ravnenie-na-pobedu.ru/regions/24/heroy.htm Совет Союзĕн Паттăрĕсем, Красноярск]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20070929141320/http://www.rustrana.ru/print.php?nid=333 Совет Союзĕн Паттăрĕ пирки панă хут хыпар] * [http://www.volfoto.ru/volgograd/alley_of_heroes/ Волгоградри Совет Союзĕн Паттăрĕсен аллейи] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111109005818/http://www.volfoto.ru/volgograd/alley_of_heroes/ |date=2011-11-09 }} * [http://bezh.asobezh.ru/bezechane/geroi/geroi.htm Совет Союзĕн Паттăрĕсем, Бежецк хули]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100313160741/http://bezh.asobezh.ru/bezechane/geroi/geroi.htm |date=2010-03-13 }} * [https://web.archive.org/web/20131008064346/http://ivanovo1945.ru/hero.html Совет Союзĕн Паттăрĕсем, Иваново хули] {{Совет Союзĕн Паттăрĕсем}} [[Категори:Совет Союзĕн Паттăрĕсем| ]] fau058tx66gsrq69u97j0gr5h2anws2 0 22826 878528 527795 2026-10-29T22:37:45Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 878528 wikitext text/x-wiki [[File:1988 CPA Cover 131.jpg|thumb|210px|||<small>[[Гашение первого дня|Специальное гашение]] и марка в честь 70-летия погранвойск. [[1988]]</small>]] '''Чикĕ хуралçин кунĕ''' — [[Раççей]] [[чикĕ хурал çарĕсем|чикĕ хурал çарĕсенче]] хĕсметре тăраканнисен [[професси уявĕ]]. Çулсерен çавна [[çу, 28|çăвăн 28-мĕшĕнче]] палăртаççĕ. == Кун-çулĕ == [[СССР Халăх Комиссарĕсен Канашĕ|Совхалкомăн]] [[1918]] çулхи çăвăн 28-мĕшĕнчи [[Декрет|декречĕпе]] [[РСФСР чикĕ хуралĕ|РСФСР чикĕ сыхлавне]] йĕркеленĕ. Çавăн чухнех Чикĕ хуралĕн тĕп тытăмне туса хунă, унта мĕнпур йышĕпех Раççейĕн малтанхи чикĕ хуралĕн уйрăм [[корпус]]ĕн Тытăмĕнчи [[офицер]]сене хĕсмете куçарнă. [[1993]] çулхи [[раштав, 30|раштавăн 30-мĕшĕнчи]] [[Раççей Федераци Президенчĕн Хутайĕ|Раççей Президенчĕн Хутайĕпе]] тунă [[Раççей Федерацин чикĕ хĕсмечĕ]] çак структурăсен право еткерĕ пулать. Раççей Федерацийĕ вунсаккăр [[патшалăх]]па (урăх нимле [[патшалăх]]ăн çакăн чухлĕ кӳршĕ çĕршыв çук). Чикĕри пĕрлехи ĕçлĕхе вăтăр иккĕ ют патшалăхпа палăртнă та килĕшӳ хучĕсемпе çирĕплетнĕ. Хăй уявĕ çак çар ăрачĕн çапăçу хăватне кăтартать, çаплах тăван çĕршыва хӳтĕлекен [[салтак]]сен чун кăмăлне çĕклет. Çак кун тăван çĕршыва хӳтĕлесе [[паттăрла ĕç]]е тунă, хăйĕн пурнăçне, сывлăхне хĕрхенмен маттурсене аса илеççĕ. == Чикĕ хуралçи кунĕ малтанхи совет тапхăрĕнче == [[СССР]] йышĕнче пулнă хăшпĕр республикăра халĕ те çак уява, хăйсен салтакĕсен паттăрлăхне чысласа, савăнаççĕ. Так, в [[Беларуç]]ре,<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/48/7/ День пограничника в Белоруссии]</ref> [[Киргизи]]ре,<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/48/31/ День пограничника в Кыргызстане]</ref>, [[Украина|Украинăра]]<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/48/6/ День пограничника на Украине]</ref>, «''чикĕ хуралçи кунне''» Раççей Федерацинчи пекех, çу уйăхĕн 28-мĕшĕнче, ирттереççĕ. == Каçăсем == * [http://www.calend.ru/holidays/0/0/48/1/ Раççей чикĕ хуралçин кунĕ] * [http://www.calend.ru/holidays/0/0/2028/ Эрмени чикĕ хуралçин кунĕ] * [http://www.calend.ru/holidays/0/0/2579/ Молдова чикĕ хуралçин кунĕ] * [https://web.archive.org/web/20100606062224/http://kprazdnikam.ru/kat/pozdravlenija/112 Чикĕ хуралçин кунĕпе саламланисем] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} [[Категори:Çăвăн 28-мĕшĕнчи пулăмсем]] [[Категори:Професси уявĕсем|Чикĕ хуралçи кунĕ]] [[Категори:Раççей уявĕсем]] [[Категори:Чикĕ хуралĕн çарĕсем]] [[Категори:Çар ăрачĕсен кунĕсем]] [[Категори:Çăвăн 28-мĕшĕнчи уявсем]] t2rmg44l09h7gyreedvbmm2eh146inx 0 22954 878517 875898 2026-10-29T16:58:24Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 878517 wikitext text/x-wiki {{Пайăр çын |ят = Тутанхамон |тăван ят = |портрет = Tutanchamun Maske.jpg |портрета ăнлантарни = |ĕçлев тĕсĕ = |çуралнă вăхăт = |çуралнă вырăн = |гражданлăх = |пăхăнулăх = |вилнĕ вăхăт = |вилнĕ вырăн = |амăшĕ = |ашшĕ = |упăшка = |арăм = |ачасем = |парнесемпе чыславсем = |сайт = |викиампар = }} '''Тутанхамо́н''' ('''Тутанхато́н''') — XVIII ăрăвĕнчен тухнă, пирĕн эрăччен '''[[пирĕн эрăччен 1333|1333]]''' — '''[[пирĕн эрăччен 1323|1323]]''' çулсенче [[Авалхи Икĕпат]]а тытса тăнă [[Фараон (титул)|фараон]]. == Ертсе пыни == == Ят == [[Ӳкерчĕк:Tut cartouche infofocalpoint.gif|210p|thumb|Пайăр ят (сулахайра) тата астулри ят (сылтăмра)]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Вуламалли == * {{Кĕнеке:История Древнего Востока. Зарождение древнейших классовых обществ и первые очаги рабовладельческой цивилизации|2}} * ''Картер Г. Гробница Тутанхамона / Пер. с англ.— М., 1959'' * ''Керам М. Боги, гробницы, ученые. Роман археологии.— М., 1986'' * ''Кацнельсон И. С. Тутанхамон и сокровища его гробницы.— М., 1976, 1979'' * ''Перепёлкин Ю. Я. Тайна золотого гроба.— М., 1968'' * ''[[Солкин]] В. В. Тутанхамон. / Древний Египет. Энциклопедия.— М., 2005'' * ''Тутанхамон и его время.— М., 1976.'' * ''James T.G.H. Tutankhamun.— Cairo, 2001.'' * ''Reeves N. The Complete Tutankhamun.— London, 1990.'' * Г.П. Кеннаман, "Египет. Его роль в становлении государств в Европе, Азии и Африке", [[Шупашкар]], [[2005]], ISBN 5-900425-17-7. * Мăн Кенна, "Скифы", Шупашкар, 2001,ISBN 5-900425-09-6. == Каçăсем == * [http://ru-egypt.com/lexicon/tutankhamun Тутанхамон] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240228082018/http://ru-egypt.com/lexicon/tutankhamun |date=2024-02-28 }} — энциклопедическая статья с сайта Древний Египет * [http://ru-egypt.com/sources/restoration_stela Реставрационная стела Тутанхамона] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240228084914/http://ru-egypt.com/sources/restoration_stela |date=2024-02-28 }} — перевод [[Перепелкин, Юрий Яковлевич|Перепёлкина Ю.Я.]] * [http://maat.org.ru/news/2002/2002-09-29.shtml Кто убил Тутанхамона?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090802010529/http://maat.org.ru/news/2002/2002-09-29.shtml |date=2009-08-02 }} * [http://arheo.manefon.org/?p=129 Тутанхамон: фотографии 1922 — 1923 годов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090124111702/http://arheo.manefon.org/?p=129 |date=2009-01-24 }} * [http://pero-maat.ru/goldtut1.htm Сокровища фараона глазами первооткрывателей] — раритетные фото времён открытия гробницы * [https://web.archive.org/web/20231209144157/http://cheshuyka.ru/rub_Ludi-i-sud1by_091111171112.html Загадки жизни и смерти Тутанхамона] * [http://gigadrom.ru/mythic/pharaon/1/ Проклятое золото фараонов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100226140249/http://gigadrom.ru/mythic/pharaon/1/ |date=2010-02-26 }} {{Авалхи икĕпатсем}} {{Африка порталĕ}} [[Категори:Авалхи Египет]] [[Категори:Вунсаккăрмĕш ăрăвăн фараонĕсем]] [[Категори:Маляри чирĕпе вилнисем]] [[Категори:Фараонсем, алфавитпа]] 83m8qddhgowx6sgs5eiouhaqjlzdv8w 0 26118 878518 878192 2026-10-29T17:28:26Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 878518 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Apollo 11 Crew During Training Exercise - GPN-2002-000032.jpg|thumb|[[Олдрин Базз|Олдрин]] и [[Армстронг Нил Олден|Армстронг]] Çĕр çинче уйăх модулĕн макечĕпе юнашар ĕçлеме хăнăхаççĕ]] [[Ӳкерчĕк:369234main lroc apollo11labeled 256x256.jpg|thumb|[[Аполлон-11|Аполлона-11]] анса ларнă вырăн ([[Lunar Reconnaissance Orbiter|LRO]], 2009)]] [[Ӳкерчĕк:LRO Apollo14 landing site 369228main ap14labeled 540.jpg|right|thumb|[[Аполлон-14]] анса ларнă вырăн (LRO, 2009)]] '''«Уйăх каварĕ»''' — «[[уйăхшăн ăмăртни|уйăхшăн ăмăртнă]]» чухне [[АПШ|американ]] «[[Аполлон (программа)|Аполлон]]» [[Космонавтика|космос программи]] ([[1969]]—[[1972]]) вăхăтĕнче çынсене [[Уйăх (спутник)|Уйăх]] çине антарман — фотографисенче, киноклипсенче тата ытти документлă материалсенче [[АПШ федераци правительстви|АПШ правительстви]] [[Фальсификаци|суйса кăтартнă]], [[СССР правительстви]] АПШ-на политка енчен хĕсес тĕллевпе тăрă шыва кăларакан фактсене халăха пĕлтермен, [[кавар теорийĕ]]<ref>[http://www.manonmoon.ru/articles/st9.htm Как мог произойти сговор СССР и США по лунной программе (çăлкуçсене кăтартнă).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101121054343/http://www.manonmoon.ru/articles/st9.htm |date=2010-11-21 }}</ref>. == Истори == Çак теорин авторĕ тесе [[Кейсинг Билл|Билл Кейсинг]] американ çыравçăна шутлаççĕ, вăл 1976 çулта «Эпир нихăçан та Уйăх çинче пулман» кĕнекене çырса кăларнă ({{lang-en|We never went to the moon}})<ref>{{cite web|url=http://www.worldcat.org/title/we-never-went-to-the-moon/oclc/52390067|title=Мы никогда не были на Луне|last=Кейсинг|first=Билл|origyear=First published 1976|archiveurl=https://www.webcitation.org/6JNWRZjuT|archivedate=2013-09-04}}</ref>. Çапах та, 1970 тата 1976 çулсенче халăхран ыйтса тĕпченипе,<ref>[http://wiki.lucho.dreamhosters.com/wiki/Moon_Hoax Moon Hoax] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120310052714/http://wiki.lucho.dreamhosters.com/wiki/Moon_Hoax |date=2012-03-10 }} wiki</ref>, Уйăх çине чăнах аннă пирки иккĕленекенсен проценчĕ Кейсинг кĕнеки тухичченех питĕ пысăк шутланнă. Чи малтанах çак фальсификацие тăрă шыв çине кăларакан статьяна The New York Times хаçатра 1969 çулхи раштавăн 18-мĕшĕнче публикациленĕ. Унта шӳтлĕ Нихăçан та Вĕçеймен Этеме Асăнмалăх Пĕрлĕхĕн пайташĕсем Чикаго барĕнче тĕлпулнине çырса кăтартнă. Тĕлпулура НАСА ĕçтешĕ ĕçкеленĕ юлташĕсене астронавтсем Çĕр çинче хатĕрленнĕ чухне çапса илнĕ фото тата видео кăтартнă. Çав документсем çинчи кадрсем каярах Уйăх çинче ӳкернисемпе пĕрех пулни тӳрех курăннă<ref>[http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F20F12F739581B7493CAA81789D95F4D8685F9 A Moon Landing? What Moon Landing?] // NYTimes.com</ref>. И уже в [[1970]] çулта Дж. Крайни математикăн кĕнеке тухнă<ref>«Did man land on the Moon?» James J. Cranny, Johnson City, Texas, 1970</ref>, çак вара спутник çине аннă факт чăн марринине пĕлтерет. [[Кейсинг Билл|Билл Кейсинг]] хăйĕн кĕнекинче Уйăх каварĕ теорин тĕп аргуменчĕсене палăртнă: * Ун чухне НАСА технологи енĕпе Уйăх çине çына яма пултарайман. * Уйăх çинче çапса илнĕ фото çинче çăлтăрсем çук<ref>{{ref-en}} ''Kaysing'', We Never Went to the Moon, 2002:20,21,22,23,24)</ref>. * Астронавтсен фотоçурхахĕ Уйăх çинче кăнтăрлахи температурăра ирĕлсе каймалла пулнă. * Фотографисем çинче тĕрлĕрен оптика аномалисем пур<ref>(Kaysing 2002:23,25)</ref>. * Вакуумра ялав ялкăшни * Ларнă вырăнĕ тӳрем пулнă, аннă хыççăн кратерсем юлмалла пулнă. [[1996]] çултанпа Уйăх каварĕпе каллех, çав шутра Раççей Федерацинче, интересленме тытăннă. Ун чухнех Уйăх каварĕ пытаракан операци пулнă текен контртеори çуралнă. == Совет Союзĕн ролĕ == Совет Союзĕ американсем Уйăх çине кайса килнине йышăннине ăнланасси «Уйăх каварĕ» теорин аспекчĕсенчен пĕрри шутланать. «Уйăх каварĕ» теорипе пурăнакансем шухăшланипе Совет Союзĕ [[НАСА]] фальсификацисене тăрă шыв çине кăларма фактсем тупайман, агентура разведки кăштах тупнисем каярах килнĕ. Çаплах СССР тата АПШ пулас аферăна пытарма калаçса татăлнă теççĕ. Çак сăлтавăн çакăн пек версисем пур: Совет Союзне «Уйăх каварне» явăçтармалла<ref name="forums">[http://mo---on.narod.ru/ «Американсем нихçан та Уйăх çинче пулман.»]</ref>, [[советсен уйăх программи|хăйĕн Уйăха çаврăнса килес тата Уйăх çине анмалли программăсене]] юлашки утăмсенче чармалла<ref name=autogenerated1>[http://www.supernovum.ru/public/index.php?doc=107 «Лунная гонка — договорная игра?»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110302104136/http://www.supernovum.ru/public/index.php?doc=107 |date=2011-03-02 }}</ref>: # СССР аферăна тӳрех тавçăрса илеймен. # СССР ертӳçисем американсене политикăра хĕсме аргумент туяннă (афера пирки тĕнчене каласа кăтартассипе хăратнă)<ref>[http://www.manonmoon.ru/articles/st9.htm Как мог произойти сговор СССР и США по лунной программе (приведён список первоисточников).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101121054343/http://www.manonmoon.ru/articles/st9.htm |date=2010-11-21 }}</ref>. # Шарламаншăн СССР экономика хутшăнăвĕсенче çăмăллăхсене тивĕçнĕ (Америкнсем тулăна йӳнĕ хакпа сутнă татаГермание нефтьпе газ сутма ирĕк панă. Çав шутрах — советсен пуçлăхĕсене парнесем панă). # Совет Союзĕн ертӳçисем çине АПШ пуçлăхĕсем компромат тупнă. # Юрий Гагарин космослăхра пулман, советсемпе американсем пĕр-пĕринпе шарламăпăр тесе калаçса татăлнă. == Çав. пекех == * [[Халапсене пĕтерекенскерсем (7 сезон)#Ятаркăларăм 104 NASA Уйăх çинче.|Ятаркăларăм № 104 «NASA Уйăх çинче»]] «[[Халапсене пĕтерекенскерсем]]» телекăларăмра * [[Козерог-1 (фильм)]] — «уйăх каварĕ» теорин çăлкуçĕ * [[Омон Ра]] — «тӳнтерле кавар» — [[Пелевин Виктор Олегович|Виктор Пелевинăн]] совет космос каварĕ пирки фантастика повеçĕ. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем|2}} == Вуламалли == === Уйăх каварĕ майлисен ĕçĕсем === * «Американцы на Луне. Великий прорыв или космическая афера?». Автор: Попов, Александр Иванович, Издательство: Вече, Год выпуска: 2009 г., ISBN 978-5-9533-3315-3, Тираж: 5000 экз. * «Как NASA показало Америке Луну». Автор: Ральф Рене, Издательство: НЦ ЭНАС, Год выпуска: 2009 г., ISBN 978-5-93196-921-3, Тираж: 2500 экз. * {{кĕнеке |автор = [[Пернатьев Юрий Сергеевич|Юрий Пернатьев]]. |пай = ч.2: Приключения американцев на Луне |пуçелĕк = «Великие загадки истории» |каçă = |яваплă = ред. С.Силяр |вырăн = Харьков |издательство = Книжный клуб |çул = 2006 |страниц = 416 |isbn = 966-343-411-2 |тираж = 20 000 }} * «ПОПАСТЬ НА ЛУНУ АМЕРИКАНЦЫ НЕ МОГЛИ». Автор: С. Г. Покровский, к.т. н. Статья в журнале «Актуальные проблемы современной науки», номер 5, 2007 г. c.152-166, ISSN 1680—2721. == Каçăсем == === Уйăх каварĕ майлисем === * Аркадий Велюров. [http://www.free-inform.narod.ru/ «ПЕПЕЛАЦЫ» летят на Луну!] * [http://mo---on.narod.ru/ «Американцы никогда не были на Луне»] — изложение аргументации сторонников теории заговора, собранное с различных дискуссий на интернет-форумах. * [http://my-hit.ru/film/3357/online «Тайны века. Обратная сторона луны. Фальсификация полета американцев» ГТРК «Останкино» 2004 год.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721000225/http://my-hit.ru/film/3357/online |date=2011-07-21 }} * ''[[Мухин, Юрий Игнатьевич|Ю. И. Мухин]]''. [http://www.sciteclibrary.ru/rus/catalog/pages/7025.html «Были ли американцы на Луне?»]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * ''Вячеслав Капрельянц''. «Пепелацы в Океане Бурь». Харьков: [[2008]] * ''[[Попов, Александр Иванович]]''. [http://www.manonmoon.ru/ «Американцы на Луне, великий прорыв или космическая афера?»] * С. Г. Покровский. [https://web.archive.org/web/20110502110508/http://supernovum.ru/public/index.php?doc=5 «Попасть на Луну американцы не могли»] * David McGowan. [http://www.davesweb.cnchost.com/ "Wagging the Moondoggie"]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === Уйăх каварĕн альтернативлă версисем === * [http://www.rutv.ru/video.html?tvpreg_id=115243&cid=125&d=0&mid=14 «Луна. Секретная зона»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100125175134/http://www.rutv.ru/video.html?tvpreg_id=115243&cid=125&d=0&mid=14 |date=2010-01-25 }} (Версия о присутствии на Луне внеземных цивилизаций) === Уйăх кавар теорин тиркевĕ === * [http://www.skeptik.net/conspir/moonhoax.htm «Летали ли американцы на Луну?»] — подробный разбор аргументов сторонников теории заговора. * [http://apollofacts.wikidot.com/ Факты программы «Аполлон»] — описание программы «Аполлон» и критика теории заговора. * [http://www.moonhoax.lipi.at/index.htm «Moon hoax or Moon landing?»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090131063245/http://moonhoax.lipi.at/index.htm |date=2009-01-31 }} — подробный разбор аргументов на английском и немецком. * [http://www.starmission.ru/blog/space_expedition/34.html Японское агентство аэрокосмических исследований (JAXA) подтвердило, что американцы были на Луне] * [http://www.starmission.ru/blog/space_expedition/57.html LROC сфотографировал посадочные площадки, следы астронавтов и модули Аполлонов на луне], 17 июля 2009 г. * [https://web.archive.org/web/20100115120244/http://www.izvestia.ru/news/news214621 Индийский спутник доказал первенство американцев в «освоении» Луны], 03.09.09. * [http://news.mail.ru/society/2752355/ Алексей Леонов развеял слухи о том, что американцы не были на Луне] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090723012709/http://news.mail.ru/society/2752355/ |date=2009-07-23 }} 20.07.09. * Расследование корреспондентов «[[Комсомольская правда|Комсомольской правды]]» «Американцы все-таки были на Луне» [http://www.kp.ru/daily/23285/29189/ 27.05.2004 (1)], [http://www.kp.ru/daily/23290/29385/ 03.06.2004 (2)], [http://www.kp.ru/daily/23295/29559/ 10.06.2004 (3)], [http://www.kp.ru/daily/23299/29724/ 17.06.2004 (4)] * [http://www.bbc.co.uk/russian/radio/radio_bbseva/2009/07/090716_bbseva_apollo.shtml Би-Би-Си: «Первый человек на Луне — 40 лет спустя» (Интервью акад. Роальда Сагдеева)] * [http://www.epizodsspace.narod.ru/bibl/raketostr3/obl.html Итоги науки и техники из серии Ракетостроение, том 3.] Шунейко И. И. Пилотируемые полёты на Луну, конструкция и характеристики Saturn V Apollo МОСКВА 1973 {{Уйăх (спутник)}} [[Категори:«Аполлон» программи]] [[Категори:Кавар теорийĕ]] i0n2um1c8u79epratc6025iwrkqd47q 0 39958 878526 873225 2026-10-29T21:34:08Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 878526 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Чăваш Менчи |тăван çĕлĕк = {{lang-ru|Чувашская Менча}} |герб = Coat of arms of Tatarstan.svg |ялав = Flag of Tatarstan.svg |lat_deg = 54|lat_min = 27|lat_sec = 34 |lon_deg = 50|lon_min = 44|lon_sec = 24 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Тутарстан |регион тапăлра = Тутарстан |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Нурлат районĕ |район тапăлра = Нурлат районĕ{{!}}Нурлат |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял хутлăхĕ |пурăнан тăрăх = Ахмет ял хутлăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Ахмет ял хутлăхĕ{{!}} Ахмет |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = XVIII-мĕш ĕмĕр |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 421 |халăх çыравĕн çулĕ = 2002 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = [[чăвашсем]] |конфесси йышĕ = христиансем |этнохороним = чăвашменчисем |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 84344 |автомобиль кочĕ = 16, 116 |цифрăллă идентификатор = |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Чăваш Менчи''', — [[Тутарстан]]ăн [[Тутарстанăн Нурлат районĕ|Нурлат районĕнчи]] чăваш [[ял]]ĕ. [[Уксумлă (юханшыв)|Уксумлă]] юханшыв хĕрринче вырнаçнă <ref>[http://enc.cap.ru/?t=world&lnk=1988 Чăваш энциклопедийĕ] </ref>. Çавăн пекех [[Вăтам Менча]], [[Çĕнĕ Менча]], [[Пушкино (Нурлат районĕ)|Пушкино]]<ref>[http://ru.esosedi.org/RU/TA/1000145150/pushkino/#lat=54444654&lng=50735852&z=14&mt=0&v=1 Пушкино]{{Ĕçлемен каçă|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[http://www.kremnik.ru/node/440581 Форумы Справочник Населенные пункты ТатАССР до 1941года Октябрьский (Нурлатский) район ТатАССР] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190125180535/http://www.kremnik.ru/node/440581 |date=2019-01-25 }}</ref> тенисем пур, вĕсем пурте '''Чăваш Менчи''' шутне кĕреççĕ пулмалла. == Тавралăхĕ == == Халăх йышĕ, ял тытăмĕ == ==Кун-çулĕ== [[Хуралту]] ялĕ çыннисем никĕсленĕ<ref>[http://enc.cap.ru/?t=world&lnk=1988 Чăваш энциклопедийĕ] </ref>. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} ==Вуламалли== * Мадуров Е.В. Аксу тăрăхĕнчи ойконимсемпе микротопонимсем. Шупашкар, 2003 ==Каçăсем== * [] {{Нурлат районĕ}} {{Tatar-geo-stub}} {{Тутарстанри чăваш ялĕсем}} [[Категори:Нурлат районĕнчи пурăнан вырăнсем]] n0x81006r201z4skdbwod9nn2pniqqz 0 66569 878532 873243 2026-10-30T01:56:18Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 878532 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Ямпулат |тăван çĕлĕк = Ямбулатово |герб = Coat of arms of Tatarstan.svg |ялав = Flag of Tatarstan.svg |lat_deg =55.492380 |lat_min = |lat_sec = |lon_deg =48.774271 |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Тутарстан |регион тапăлра = Тутарстан |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Тури Услон районĕ |район тапăлра = Тури Услон районĕ{{!}}Тури Услон |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Ямпулат ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Ямпулат ял тăрăхĕ{{!}}Ямпулат |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = 1904 |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 108 |халăх çыравĕн çулĕ = 2010 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = вырăссем, чăвашсем |конфесси йышĕ = православсем |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = 422587 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 84379   |автомобиль кочĕ = 16, 116 |цифрăллă идентификатор = 92220000070 |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Ямпулат''' — [[Тутарстан]]ăн [[Тури Услон районĕ]]нчи [[ял]]. Хальхи вăхăтра Крестниково ялĕпе пĕрлешсе кайнă. 3 км ĕрлĕ Çыр (КАЗЫЛЪЯРЫ) чăваш ялĕ вырнаçнă. Ялта "Заря" агрофирма, пуçламăш шкул, вулавăш, культура çурчĕ пур. == Кунçул == [[1904]]-мĕш çулта хальхи Чăваш Республикин [[Вăрмар районĕ]]нчи Ямпулат ялĕ çыннисем ялĕпех Крестниково вырăс ялĕ çумне куçса кайнă <ref>[ http://uslon-cbs.ru/index.php/2012-05-30-09-30-19] </ref> Хальхи вăхăтра хайхи Вăрмар районĕнче "Ямпулат" текен ял чăнах та çук. Анчах та кÿршĕлле [[Тăвай районĕ]]нче [[Анаткас Тушкил]] (вырăсла — "Ямбулатово") пур. Вăл пĕр вăхăт Вăрмар районĕнче шутланнă. Çавна май кунта çăлкуçсене çĕнĕрен тĕпчес шухăш та çуралать. 1920-мĕш çулччен [[Хусан кĕперни]]н [[Сĕве уесĕ]]н Иваново вулăсне кенĕ, 1920-мĕш çултан ТАССР Сĕве кантонне кĕрет. 14.2.1927 хыççăн Теньково районне, 20.10.1931 хыççăн [[Тури Услон районĕ|Тури Услон районне]], 10.2.1935 хыççăн Теньково районне, 16.7.1958 Тури Услон районне, 1.2.1963 хыççан Зеленодольск районне, 12.1.1965 хыççăн Тури Услон районне кĕрет.<ref>[http://www.ite.antat.ru/articles/punkt_ya/ya_025.shtml Тутар энциклопедин институчĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181024232341/http://www.ite.antat.ru/articles/punkt_ya/ya_025.shtml |date=2018-10-24 }}</ref> ==Халăх йышĕ== Пурăнан халăх 2002 мĕш çулхи çыравпа вырăссем - 61%, чăвашсем - 37%. Халăх шучĕ: 1908 - 173, 1920 - 161, 1938 - 170, 1949 - 122, 1958 - 131, 1970 - 135, 1979 - 151, 1989 - 154, 2002 - 129 çын. Çапла вара хальхи вăхăтра ялта ытларах [[чăвашсем]] мар, [[вырăссем]] пурăннă пек пулса тухать. Мĕнпе çыхăннă-ха ку? Чăн малтанах юнашарти [[Крестниково (Тури Услон районĕ)|Крестниково]] вырăс ялне '''Ямпулатпа''' пĕрлештернине асăнмалла. Çапла вара паянхи кун çав Крестниково вырăсĕсем те Ямпулат çыннисем пекех шутланса тăраççĕ. == Паллă çынсем, ытти харкамлăхсем == * [[Коновалов Семён Васильевич]] - [[Совет Союзĕн Паттăрĕ]], "Несокрушимый" кинофильмри тĕп персонажăн прототипĕ. * Укатеров Григорий Николаевич (22.04.1922 çур.)<ref>[http://tatfrontu.ru/person/ukaderov-grigoriy-nikolaevich Укадеров Григорий Николаевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190518124346/http://tatfrontu.ru/person/ukaderov-grigoriy-nikolaevich |date=2019-05-18 }}</ref> * Укадеров Григорий Николаевич (1915 çур.) * Укадеров Илья Кондратевич (1913 çур.) * Укадерова Елиферия Николаевна (1926 çур.)<ref>[http://vuslon.ru/index.php/news/obschestvo/lyudi-verhneuslonskogo-rayona-dolgozhitel-iz-yambu Люди Верхнеуслонского района. Долгожитель из Ямбулатова Елиферия Укадерова] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190518124346/http://vuslon.ru/index.php/news/obschestvo/lyudi-verhneuslonskogo-rayona-dolgozhitel-iz-yambu |date=2019-05-18 }}</ref> * Укадеров Валерий Григорьевич — фермер<ref>[http://www.list-org.com/company/8687000 ФЕРМЕРСКОЕ ХОЗЯЙСТВО "ТРУЖЕНИК" ПРЕДПРИНИМАТЕЛЯ УКАДЕРОВА ВАЛЕРИЯ ГРИГОРЬЕВИЧА]{{Ĕçлемен каçă|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Вуламалли == *Верхний Услон: край родной, навек любимый...:научно-популярное издание / Под ред.Л.Г. Абрамова.- Казань: По городам и весям, 2001,- 362 с. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} {{Тури Услон районĕ}} [[Категори:Тутарстан]] [[Категори:Тутарстанри Тури Услон районĕн ялĕсем]] ir31i6lf4nclnzs0twr9d76gbf4twe6 0 76449 878536 640790 2026-10-30T11:00:10Z Ellodanis5 17302 Ellodanis5 [[Хамăрйăш]] страницӑн ятне [[Ямахат]] ҫине улӑштарчӗ 640790 wikitext text/x-wiki '''Хамăрйăш''' — нумайпĕлтерĕшлĕ сăмах, унăн синонимĕсем: [[коммуна]] ([[:en:Commune]]) тата [[пĕрпĕрлĕх]] ([[:en:Community]]); палăртнă тĕне тытакан, çĕршыври, хулари пĕр наци çыннисен нумайлăхĕ (тĕн, наци хамăрйăшĕ). == Тĕслĕхсем == * [[Хамăрйăш (йăла)|Хамăрйăш]] — социаллă организацин йăларан пыракан форми. ** [[Йăх хамăрйăшĕ]] (йăх) — çынсен пĕрлĕх организацин тахçанхи (пĕрремĕш) форми. * [[Хамăрьял]] — чăвашсен ялта пурнăçа, хуçалăха пĕр-пĕрне пулăшса тытса пыма кирлĕ нумайлăхĕ. * «[[Община (журнал)|Хамăрйăш]]» — XIX ĕмĕрти вырăссен революци журналĕ. == Çав. пекех == * [[Пĕрлĕх]] * [[Пĕрпĕрлĕх]] * [[Диаспора]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} {{disambig}} ilb11u6527ai4se7aznub5fm8se7qeh 878540 878536 2026-10-30T11:03:44Z Ellodanis5 17302 878540 wikitext text/x-wiki '''Ямахат''': * Ямахат — [[килйыш]] * Ямахат — [[ялйыш]] * Ямахат — [[йыш]] ** Ямахат — [[йыш (биологи)]] '''Хамăрйăш''' — нумайпĕлтерĕшлĕ сăмах, унăн синонимĕсем: [[коммуна]] ([[:en:Commune]]) тата [[пĕрпĕрлĕх]] ([[:en:Community]]); палăртнă тĕне тытакан, çĕршыври, хулари пĕр наци çыннисен нумайлăхĕ (тĕн, наци хамăрйăшĕ). == Тĕслĕхсем == * [[Хамăрйăш (йăла)|Хамăрйăш]] — социаллă организацин йăларан пыракан форми. ** [[Йăх хамăрйăшĕ]] (йăх) — çынсен пĕрлĕх организацин тахçанхи (пĕрремĕш) форми. * [[Хамăрьял]] — чăвашсен ялта пурнăçа, хуçалăха пĕр-пĕрне пулăшса тытса пыма кирлĕ нумайлăхĕ. * «[[Община (журнал)|Хамăрйăш]]» — XIX ĕмĕрти вырăссен революци журналĕ. == Çав. пекех == * [[Пĕрлĕх]] * [[Пĕрпĕрлĕх]] * [[Диаспора]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} {{disambig}} tfw6f0gzqxbfsk9t72j9ccjzo6ef6jw 878542 878540 2026-10-30T11:21:57Z Ellodanis5 17302 /* Çав. пекех */ 878542 wikitext text/x-wiki '''Ямахат''': * Ямахат — [[килйыш]] * Ямахат — [[ялйыш]] * Ямахат — [[йыш]] ** Ямахат — [[йыш (биологи)]] '''Хамăрйăш''' — нумайпĕлтерĕшлĕ сăмах, унăн синонимĕсем: [[коммуна]] ([[:en:Commune]]) тата [[пĕрпĕрлĕх]] ([[:en:Community]]); палăртнă тĕне тытакан, çĕршыври, хулари пĕр наци çыннисен нумайлăхĕ (тĕн, наци хамăрйăшĕ). == Тĕслĕхсем == * [[Хамăрйăш (йăла)|Хамăрйăш]] — социаллă организацин йăларан пыракан форми. ** [[Йăх хамăрйăшĕ]] (йăх) — çынсен пĕрлĕх организацин тахçанхи (пĕрремĕш) форми. * [[Хамăрьял]] — чăвашсен ялта пурнăçа, хуçалăха пĕр-пĕрне пулăшса тытса пыма кирлĕ нумайлăхĕ. * «[[Община (журнал)|Хамăрйăш]]» — XIX ĕмĕрти вырăссен революци журналĕ. == Çав. пекех == * [[Пĕрлĕх]] * [[Пĕрпĕрлĕх]] * [[Диаспора]] * [[Джамаат]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} {{disambig}} 590t99mjtniodcent8uuy3aeqdae2cs 0 77645 878529 840597 2026-10-29T23:14:55Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 878529 wikitext text/x-wiki {{Гибрид | name = Сулимов анчăкĕ | image =Jackal training - RBTHvideo - 10.png | regnum = Чĕрчунсем | hybridparent1 = ''[[Canis lupus familiaris]]'' | hybridparent2 = ''[[Canis aureus]]'' }} '''Сулимов анчăкĕ''' е '''Шалайка'''— [[РФ|Раççейре]] [[Сулимов Клим Тимофеевич|Клим Сулимов]] ĕрчетсе кăларнă [[шакал]]па [[йытă]] хутăш чĕрчун (гибрид). == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Литература == === Клим Сулимов кăларнисем === * {{статья |автор=[[Сулимов Клим Тимофеевич|Сулимов К. Т.]] |пуçелĕк=Особенности гибридизации домашней собаки |кăларăм=[[Друг (журнал)|Друг]] |çул=2003 |месяц= |число= |том= |номер=5 |страницы= |doi= |issn=}} === Клим Сулимовпа калаçни === * ''Богуславская Ольга''. [http://1001.ru/arc/mk/issue329/ Запах зла. Собачий нос может помочь даже там, где генетическая экспертиза бессильна] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140713071856/http://1001.ru/arc/mk/issue329/ |date=2014-07-13 }} // [[Московский комсомолец]]. — [[2007]]. — [[23 марта]]. === Урăх публикацисем === * [http://www.novayagazeta.ru/society/14825.html Шабака такая] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111203232145/http://www.novayagazeta.ru/society/14825.html |date=2011-12-03 }} // [[Новая газета]]. — № 87. — [[2002]]. — [[25 ноября]]. * [http://www.eg.ru/daily/x-files/5682/ Шакал овчарку обскакал] // [[Экспресс-газета]]. — [[2004]]. — [[7 июня]]. * ''catta''. [http://catta.livejournal.com/36974.html Собачья работа] // [[Живой Журнал]]. — [[2006]]. — [[2 мая]]. == Каçăсем == * [https://www.youtube.com/watch?v=LMgzdUfAljs «Суперсобака Сулимова». Телепрограмма «Популярная наука»] * [https://web.archive.org/web/20181225031134/http://chelny-week.ru/2012/08/shalajka-speshit-na-pomoshh/ ШАЛАЙКА СПЕШИТ НА ПОМОЩЬ! ГАЗЕТА «НОВАЯ НЕДЕЛЯ», ВЫПУСК 24.08.2012] [[Категори:Сывлăшри куçăмăн хăрушсăрлăхĕ]] [[Категори:Йытăпа хутăшшисем]] [[Категори:Аэрофлот]] aime2eifluloawyluwlcz9qxyq58154 0 77793 878525 837765 2026-10-29T21:32:27Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 878525 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Чăваш Культури (пĕлтерĕшсем)}} {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Чăваш Культури |тăван çĕлĕк = [[File:Рогоз около берега. Кама. Саконы. Алексеевский р-н. РТ. Декабрь 2014 - panoramio.jpg|290px|thumb|Куйбышев шыв усравĕн таврашĕ. Декабрь, [[2014]]]] |герб = Coat of arms of Tatarstan.svg |ялав = Flag of Tatarstan.svg |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăккăшĕ = |район карттин пысăккăшĕ = |регион = Тутарстан |регион тапăлра = Тутарстан |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Алексеевски районĕ |район тапăлра = Алексеевски районĕ{{!}}Алексеевски |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = ял тăрăхĕ{{!}}Ромодан |шалти пайлану = урамсем |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = Ял |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = |халăх çыравĕн çулĕ = |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = [[чăвашсем]] |конфесси йышĕ = православсем |этнохороним = чăвашкультурисем |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = 422909 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = |автомобиль кочĕ = 16 |цифрăллă идентификатор = 92206000046 |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Чăваш Культури''' ({{lang-tt|Чуаш Културасы}}, {{lang-ru|Чувашская Культура}}) — [[Тутарстан]]ăн [[Алексеевски районĕ]]нчи [[1950]]-мĕш çулсемччен пулнă [[ял]]. Кайран вăл [[Куйбышев шыв усравĕ]] тĕпне юлнă. (Ун чухне ăна "Жигули шыв управĕ тенĕ" Алексеевски районĕнчи кунашкал ялсем: *Вăрманкас *Солонцы (ялăн чăвашла ячĕ пулни-пулманни паллă мар) *Чăваш Культури Çак пулнă ялсен координачĕсем те халлĕхе паллă мар. == Тавралăх == == Ял тытăмĕ, йышĕ == ==Истори== Тутарстанти Алексеевски районĕнчи чăваш ялĕсен йышĕн пĕр версийĕ ак çапла: Ерыкла, Пӳлер (Билярск), Ҫӑлкуҫ (Родник), Чӑваш Майни (Чувашская Майна), Чикан Пӑлак (Тиганбуляк), Шеме (Шама)<ref>[https://chuvash.org/wiki/Тутарстанри%20чӑваш%20ялӗсем Тутарстанри чӑвашсем ҫак ялсенче пурӑнаҫҫӗ.]</ref>. Çăлкуçра ак çапла каланă: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|По плану чувашские посёлки Солонцы, Вурман-Косы и Чув. культура Алексеевского района (всего 126 дворов) должны были переселить в с. Ромодан.}}<Куçару: [[План]] тăрăх Солонцы, Вăрманкасси, Чăваш Культури текен чăваш [[ял]]ĕсене (мĕнпурĕ 126 [[кил]]) Ромодан текен [[ял]]а куçармалла пулнă.> {{Цитата вĕçĕ}} Чăннипе вара куçса каясси урахларах пулса иртнĕ<ref>[https://finance.rambler.ru/economics/16275223-vo-vremya-rozliva-kuybyshevskogo-vodohranilischa-v-tatarstane-zatopilo-129-naselennyh-punktov/ Во время розлива Куйбышевского водохранилища в Татарстане затопило 129 населенных пунктов]</ref><ref>[http://www.kazan.aif.ru/society/details/85719 55 лет Куйбышевскому водохранилищу: как в Татарстане затопили 130 деревень] — "Аргументы и Факты" № 45 07/11/[[2012]]</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|«Нашу семью переселили в 1953 г. из чувашского п. Вурман-Косы, но не в Ромодан, а в Савинский посёлок (на границе с Алькеевским районом), где жили наши родственники, - рассказывает Константин Максимов. - Я сам в армии был, мне сестра рассказывала, что большинство жителей Солонцов переехали в с. Лебедино, часть в Ромодан, другие в Савинский посёлок, некоторые вернулись на историческую родину - в Чувашию. Старались переселяться поближе к своим. На переезд уходило не меньше месяца. Тем, кто далеко переезжал, дома не перевозили, а выплачивали компенсацию.}} <Куçару: Пирĕн [[килйыш]]а [[1953]]-мĕш çулта Вăрманкасран куçарчĕç, анчах Ромодана мар, Элкел районĕ çумĕнчи Савинские, унта пирĕн тăвансем пурнатчĕç, — тет Константин Максимов, — эп хам [[салтак]]раччĕ, тăван каласа пачĕ, Солонцы текеннин çыннисем Лебедино ялне куçнă, хăшĕсем Ромодана, тата теприсем Савинские. [[Истори]]лле тăван çĕршыва, [[Чăваш Ен]]е, таврăнакансем те пулнă. Тăвансем патне çывăхарах вырнаçма тăрăшнă. Куçасси пĕр [[уйăх]]ран кая мар вăхăтра иртнĕ. Аякка куçакансем çурт куçарассипе аппаланман, компенсаци илнипех çырлахнă.> {{Цитата вĕçĕ}} Малалалла çапла каланă: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|Недовольные, конечно, были. Не хотелось из обжитых мест переселяться. Ведь даже при обычном переезде что-то теряется или ломается, а тут такое! Были те, кто недавно построил новые дома, двух лет не успели пожить спокойно и опять строиться пришлось, уже на новом месте… Но мы были вынуждены переехать, не тонуть же! Да и государственную политику тогда поддерживали беспрекословно. Ни домов, ни производственных помещений, ни колхозных строений – ничего под водой не осталось, кроме погребов, колодцев, да разве что колышков каких. Всё, что не перевезли, снесли подчистую».}}<Куçару: Кăмăлсăррисем паллах пулнă. Хăнахнă [[вырăн]]тан куçасси савăнтарман. Ахаль куçнă чухне те мĕн чуль япала çухалать, кунта вара ак мĕнле! Хашĕсем нумаях пулмасть çеç çĕнĕ пÿрт лартнă, икĕ [[çул]] та иртмен — каллех куçмалла! Ара, [[шыв]] айне путса вилейместĕн вĕт! Çапах та [[патшалăх]] политикинчен çынсем иртме шутламан. Куçнă чухне ним те вырăнта хăварман. [[Нӳхреп]]сем, пусăсем юлнă, анчах ыттине, [[турпас]] таранччен, йăлт пĕрле илнĕ.> {{Цитата вĕçĕ}} == Паллă çынсем тата ытти харкамлăхсем == ==Вуламалли== * Научный отчет по проекту "Чуваши Приволжского округа". Чебоксары, 2002. 192 с. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20250221214023/https://tatfrontu.ru/personi/5?page=8 ВОВ виртуаллă музейĕ] (вырăсла) * [http://nailtimler.com/rayony_pages/verhneuslonsky_rayon/verhneuslon_big_memi.html Аслă Мами ялĕн историйĕ (вырăсла)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161112003638/http://nailtimler.com/rayony_pages/verhneuslonsky_rayon/verhneuslon_big_memi.html |date=2016-11-12 }}. * [http://nailtimler.com/rayony_pages/verhneuslonsky_rayon/verhneuslon_kanash.html Канаш ялĕн историйĕ (вырăсла)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201019235413/https://nailtimler.com/rayony_pages/verhneuslonsky_rayon/verhneuslon_kanash.html |date=2020-10-19 }}. * [http://nailtimler.com/rayony_pages/buinsky_rayon/buinsky_rayon_kozlovka_1.html Куславкка ялĕн историйĕ (вырăсла)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170115040006/http://nailtimler.com/rayony_pages/buinsky_rayon/buinsky_rayon_kozlovka_1.html |date=2017-01-15 }}. * [http://nailtimler.com/rayony_pages/buinsky_rayon/buinsky_rayon_old_burunduki.html Кивĕ Пăрăнтăк историйĕ (вырăсла)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201125161656/https://nailtimler.com/rayony_pages/buinsky_rayon/buinsky_rayon_old_burunduki.html |date=2020-11-25 }}. {{Алексеевски районĕ}} {{Tatar-geo-stub}} [[Категори:Çухалнă чăваш ялĕсем]] 5frfvq4swmzxxb5awhyml84wjwvorc7 0 77795 878512 837722 2026-10-29T13:08:57Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 878512 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Солонцы (пĕлтерĕшсем)}} {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Солонцы |тăван çĕлĕк = [[File:Рогоз около берега. Кама. Саконы. Алексеевский р-н. РТ. Декабрь 2014 - panoramio.jpg|290px|thumb|Куйбышев шыв управĕн таврашĕ. Декабрь, [[2014]]]] |герб = Coat of arms of Tatarstan.svg |ялав = Flag of Tatarstan.svg |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăккăшĕ = |район карттин пысăккăшĕ = |регион = Тутарстан |регион тапăлра = Тутарстан |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Алексеевски районĕ |район тапăлра = Алексеевски районĕ{{!}}Алексеевски |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = ял тăрăхĕ{{!}}Ромодан |шалти пайлану = урамсем |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = Ял |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = |халăх çыравĕн çулĕ = |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = [[чăвашсем]] |конфесси йышĕ = православсем |этнохороним = чăвашкультурисем |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = 422909 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = |автомобиль кочĕ = 16 |цифрăллă идентификатор = 92206000046 |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Солонцы''' ({{lang-tt|Солонцы}}, {{lang-ru|Солонцы}}) — [[Тутарстан]]ăн [[Алексеевски районĕ]]нчи [[1950]]-мĕш çулсемччен пулнă [[ял]]. Кайран вăл [[Куйбышев шыв управĕ]] тĕпне юлнă. (Ун чухне ăна "Жигули шыв управĕ тенĕ" Алексеевски районĕнчи кунашкал ялсем: *Вăрманкас *Солонцы (ялăн чăвашла ячĕ пулни-пулманни паллă мар) *Чăваш Культури Çак пулнă ялсен координачĕсем те халлĕхе паллă мар. Солонцы ялĕн чăн-чăн чăвашла ячĕ те пулма пултарнă. Анчах та вăл паллă мар. Тупансан — статья ятне те улăштарма тивет. == Тавралăх == == Ял тытăмĕ, йышĕ == ==Истори== Тутарстанти Алексеевски районĕнчи чăваш ялĕсен йышĕн пĕр версийĕ ак çапла: Ерыкла, Пӳлер (Билярск), Ҫӑлкуҫ (Родник), Чӑваш Майни (Чувашская Майна), Чикан Пӑлак (Тиганбуляк), Шеме (Шама)<ref>[https://chuvash.org/wiki/Тутарстанри%20чӑваш%20ялӗсем Тутарстанри чӑвашсем ҫак ялсенче пурӑнаҫҫӗ.]</ref>. Çăлкуçра ак çапла каланă: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|По плану чувашские посёлки Солонцы, Вурман-Косы и Чув. культура Алексеевского района (всего 126 дворов) должны были переселить в с. Ромодан.}}<Куçару: [[План]] тăрăх Солонцы, Вăрманкасси, Чăваш Культури текен чăваш [[ял]]ĕсене (мĕнпурĕ 126 [[кил]]) Ромодан текен [[ял]]а куçармалла пулнă.> {{Цитата вĕçĕ}} Чăннипе вара куçса каясси урахларах пулса иртнĕ<ref>[https://finance.rambler.ru/economics/16275223-vo-vremya-rozliva-kuybyshevskogo-vodohranilischa-v-tatarstane-zatopilo-129-naselennyh-punktov/ Во время розлива Куйбышевского водохранилища в Татарстане затопило 129 населенных пунктов]</ref><ref>[http://www.kazan.aif.ru/society/details/85719 55 лет Куйбышевскому водохранилищу: как в Татарстане затопили 130 деревень] — "Аргументы и Факты" № 45 07/11/[[2012]]</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|«Нашу семью переселили в 1953 г. из чувашского п. Вурман-Косы, но не в Ромодан, а в Савинский посёлок (на границе с Алькеевским районом), где жили наши родственники, - рассказывает Константин Максимов. - Я сам в армии был, мне сестра рассказывала, что большинство жителей Солонцов переехали в с. Лебедино, часть в Ромодан, другие в Савинский посёлок, некоторые вернулись на историческую родину - в Чувашию. Старались переселяться поближе к своим. На переезд уходило не меньше месяца. Тем, кто далеко переезжал, дома не перевозили, а выплачивали компенсацию.}} <Куçару: Пирĕн [[килйыш]]а [[1953]]-мĕш çулта Вăрманкасран куçарчĕç, анчах Ромодана мар, Элкел районĕ çумĕнчи Савинские, унта пирĕн тăвансем пурнатчĕç, — тет Константин Максимов, — эп хам [[салтак]]раччĕ, тăван каласа пачĕ, Солонцы текеннин çыннисем Лебедино ялне куçнă, хăшĕсем Ромодана, тата теприсем Савинские. [[Истори]]лле тăван çĕршыва, [[Чăваш Ен]]е, таврăнакансем те пулнă. Тăвансем патне çывăхарах вырнаçма тăрăшнă. Куçасси пĕр [[уйăх]]ран кая мар вăхăтра иртнĕ. Аякка куçакансем çурт куçарассипе аппаланман, компенсаци илнипех çырлахнă.> {{Цитата вĕçĕ}} Малалалла çапла каланă: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|Недовольные, конечно, были. Не хотелось из обжитых мест переселяться. Ведь даже при обычном переезде что-то теряется или ломается, а тут такое! Были те, кто недавно построил новые дома, двух лет не успели пожить спокойно и опять строиться пришлось, уже на новом месте… Но мы были вынуждены переехать, не тонуть же! Да и государственную политику тогда поддерживали беспрекословно. Ни домов, ни производственных помещений, ни колхозных строений – ничего под водой не осталось, кроме погребов, колодцев, да разве что колышков каких. Всё, что не перевезли, снесли подчистую».}}<Куçару: Кăмăлсăррисем паллах пулнă. Хăнахнă [[вырăн]]тан куçасси савăнтарман. Ахаль куçнă чухне те мĕн чуль япала çухалать, кунта вара ак мĕнле! Хашĕсем нумаях пулмасть çеç çĕнĕ пÿрт лартнă, икĕ [[çул]] та иртмен — каллех куçмалла! Ара, [[шыв]] айне путса вилейместĕн вĕт! Çапах та [[патшалăх]] политикинчен çынсем иртме шутламан. Куçнă чухне ним те вырăнта хăварман. [[Нӳхреп]]сем, пусăсем юлнă, анчах ыттине, [[турпас]] таранччен, йăлт пĕрле илнĕ.> {{Цитата вĕçĕ}} == Паллă çынсем тата ытти харкамлăхсем == ==Вуламалли== * Научный отчет по проекту "Чуваши Приволжского округа". Чебоксары, 2002. 192 с. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20250221214023/https://tatfrontu.ru/personi/5?page=8 ВОВ виртуаллă музейĕ] (вырăсла) * [http://nailtimler.com/rayony_pages/verhneuslonsky_rayon/verhneuslon_big_memi.html Аслă Мами ялĕн историйĕ (вырăсла)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161112003638/http://nailtimler.com/rayony_pages/verhneuslonsky_rayon/verhneuslon_big_memi.html |date=2016-11-12 }}. * [http://nailtimler.com/rayony_pages/verhneuslonsky_rayon/verhneuslon_kanash.html Канаш ялĕн историйĕ (вырăсла)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201019235413/https://nailtimler.com/rayony_pages/verhneuslonsky_rayon/verhneuslon_kanash.html |date=2020-10-19 }}. * [http://nailtimler.com/rayony_pages/buinsky_rayon/buinsky_rayon_kozlovka_1.html Куславкка ялĕн историйĕ (вырăсла)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170115040006/http://nailtimler.com/rayony_pages/buinsky_rayon/buinsky_rayon_kozlovka_1.html |date=2017-01-15 }}. * [http://nailtimler.com/rayony_pages/buinsky_rayon/buinsky_rayon_old_burunduki.html Кивĕ Пăрăнтăк историйĕ (вырăсла)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201125161656/https://nailtimler.com/rayony_pages/buinsky_rayon/buinsky_rayon_old_burunduki.html |date=2020-11-25 }}. {{Алексеевски районĕ}} {{Tatar-geo-stub}} [[Категори:Çухалнă чăваш ялĕсем]] me3lhaps59ynwuljstm9ax0otwna7zi 0 78149 878519 834949 2026-10-29T18:15:22Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 878519 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Rue, Choisy-le-Roi.jpg|300px|справа|Уҫӑ ҫыру, Франци]] [[Ӳкерчĕк:1905DuPontMillpcardback.jpg|300px|справа|Уҫӑ ҫыру, 1905]] '''Уҫӑ ҫыру''' (чи малтанах — уҫӑ ҫыру)— пушта карточкин конвертсӑр уҫӑ ҫырӑвӗ валли ятарлӑ тӗсӗ. Пӗрремӗш хут вӗсем Австрире 1869 ҫулхи юпа уйăхĕн 1-мӗшӗнче тухнӑ. Уҫӑ ҫырусене пухнине филокарти теҫҫӗ<ref>[https://otkritkis.ru/s-dnem-rozhdeniya-zhenshchine/ Ҫуралнӑ кун ячӗпе саламлӑ открыткӑсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210929194335/https://otkritkis.ru/s-dnem-rozhdeniya-zhenshchine/ |date=2021-09-29 }}</ref>.<ref>[https://prazdnoteka.ru/sozdat-otkrytku-s-dnyom-rozhdeniya/ Открыткӑсем тӑвакан сервис-конструктор] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220427134208/https://prazdnoteka.ru/sozdat-otkrytku-s-dnyom-rozhdeniya/ |date=2022-04-27 }}</ref> == Ăнлантарни == Открыткӑн сулахай енче пӗр-пӗр тулли калӑпӑшлӑ (пӗтӗм лаптăкне йышӑнакан) ӳкерчӗксем пур, унӑн тепӗр пайне вара илекенпе ӑсатаканӑн пӗлтерӗвӗсемпе адресӗсене ҫырмашкăн, ҫавӑн пекех почта марккине ҫыпӑҫтарма палӑртнӑ. Час-часах марккă тӳррӗн открытка ҫинче пичетленет, почта пухӑвне вара сутнӑ чухне юлашки хакпа илеҫҫӗ. Открытка почтăн марри те пулма пултарать. Кун пек чухне унта почта маркки те ҫук, адрес валли вырӑн та хӑварман; ку вӑл хулӑм хутран тунӑ карточка е картонран тунӑ ахаль ҫыру пысӑкӑш пулать. == Вуламалли == *Ассоциация художников революции: каталог почтовых карточек, 1922—1932 / Общ. ред. В. Б. Загорского. — СПб.: Стандарт-Коллекция, 2006. — 104 с. — ISBN 5-902275-20-2. *Белицкий Я. М., Глезер Г. Н. Рассказы об открытках. — М.: Радио и связь, 1986. — 144 с. — 100 000 экз. *Кимры на старых открытках: каталог / Сост. А. Н. Семёнов; Авт. вступ. ст. В. И. Коркунов. — Тверь: Серии б/и, буква Т, 2004. — 92 с. — (Тверская губерния на почтовых открытках; Вып. 4). *Ларина А. Н. Иллюстрированная открытка: вопросы атрибуции // Вестник РГГУ: научный журнал. — М.: Российский государственный гуманитарный университет, 2012. — № 6. — С. 214—224. — (Сер. «Исторические науки. Региональная история. Краеведение»). — ISSN 1998-6769. (Проверено 4 февраля 2017) Архивировано 4 февраля 2017 года. *Меньшикова А. Имперские мотивы. «Россика» — распространённая тема в оформлении почтовых отправлений // Независимая газета. — 2005. — № 98 (3494). — 20 мая. *Орлов В. Открытые письма // Филателия СССР. — 1969. — № 5. — С. 18—19. *Открытое письмо // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. *Перфильева Л. Открытие открытки // Секрет фирмы. — 2003. — 29 сентября. *Почта // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. *Сашенков Е. Почтовая открытка — иностранка. К вопросу о коллекционной ценности // Независимая газета. — 2005. — № 98 (3494). — 20 мая. *Стальбаум Б. К. Что надо знать филателисту. — М.: ЦФА «Союзпечать», 1968 — С. 50. *Степченков Л. Л. Каталог видовых открыток городов Смоленской губернии 1900—1918 гг. — Смоленск: Б/и, 1999. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * «Открытка старая и всегда новая» — статья Р. И. Боровиковой на сайте [http://literra.websib.ru/index.html «Литературно-художественная антология культурной жизни Сибири»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110820040106/http://literra.websib.ru/index.html |date=2011-08-20 }} (ЛИ''terra''): ** [http://literra.websib.ru/borovikova/text_article.htm?52 Часть I] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080606224043/http://literra.websib.ru/borovikova/text_article.htm?52 |date=2008-06-06 }} ** [http://literra.websib.ru/borovikova/text_article.htm?82 Часть II] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061015013605/http://literra.websib.ru/borovikova/text_article.htm?82 |date=2006-10-15 }} ** [http://literra.websib.ru/borovikova/text_article.htm?97 Часть III] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080606224113/http://literra.websib.ru/borovikova/text_article.htm?97 |date=2008-06-06 }} * [http://www.adwizer.ru/media-01-article997otkrytka.htm «История открытки»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210929210834/http://adwizer.ru/media-01-article997otkrytka.htm |date=2021-09-29 }} — статья Ксении Смольниковой на сайте [http://adwizer.ru/ «adwizer.ru»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101119072947/http://adwizer.ru/ |date=2010-11-19 }} * [http://www.museum.com.ua/project/oldodessa/ant_otkr/ant_otkritki_ru_svyat.html «Антикварные открытки»] и [http://www.museum.com.ua/project/club/otkritki/europe_01.html «Мир на открытках»] на сайте [[Одесский музей нумизматики|Одесского музея нумизматики]]{{ref-ru}}{{ref-uk}}{{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20071217224512/http://www.sovetika.ru/gallery1/ Советские открытки] разных лет и тематик на сайте [http://www.sovetika.ru/ «Sovetika.ru»] * [http://www.davno.ru/ Открытки советского периода] — коллекция из более 2000 открыток на сайте Davno.ru * [https://web.archive.org/web/20090413085012/http://www.pinakoteka.ru/blog/ Живопись на открытках] — собрание открыток с репродукциями картин российских и зарубежных художников на сайте [http://www.pinakoteka.ru/ «PINAKOTEKA.ru»] * [http://www.mazaika.com/postcard01.html Новогодние открытки] времен [[СССР|Советского Союза]] на сайте [http://www.mazaika.com/index.html «Mazaika.com»] * Сайт [https://web.archive.org/web/20070809054802/http://www.brazilpostcard.com.br/ «Old Postcards from Brazil»] (старые открытки [[Бразилия|Бразилии]] и других стран){{ref-en}}{{ref-pt}} * [http://www.advertology.ru/article26044.htm Женщины посылают виртуальные открытки чаще мужчин.] — CNews, Advertology.ru * [http://postcards-xx.ru Музей открытки 20 века] * [http://lithuaniapostcards.com/ Онлайн каталог открыток Литвы]{{ref-lt}} {{Почта}} {{Филатели}} [[Категори:Почтăпа янисем]] [[Категори:Филокарти]] [[Категори:Кăларăмсем]] {{спам-каçăсем|1= * www.philately.h14.ru |2=1}} gtmfxxq7ed4k6altbehp2f8dn0ixlea 0 82065 878531 847743 2026-10-30T00:24:57Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 878531 wikitext text/x-wiki '''Ылттăн Уртари хурăн хуппи алçырăвĕ ''' — хальхи Саратов обласĕнчи Атăлăн сулахай çыранĕнче вырнаçнă Терновка ялĕ çывăхĕнче тупнă [[алçыру]]. Вăл хурăн хуппинчен тунă кунтăкра вырнаçнă пулнă, çырăвĕ — хурăн хуппи çинче. Юнашарах — çырмалли [[калем]] тата чернил савăчĕ. Çак пĕтĕм пурлăха кунта пытарнă çынпа пĕрле чиксе хунă. Çырăвĕ монгол тата уйгур чĕлхисемпе. == Вуламалли == * Поппе Н. Н. Золотоордынская рукопись на берёсте // Советское востоковедение. — М., Л., 1941. — Т. 2. — С. 81-159. Архивировано 16 января 2017 года. *Малов Н. М., Пилипенко С. А., Сергеева О. В. Погребение золотоордынского писца с берестяной книжечкой около сел Подгорное—Терновка// АВЕС. Саратов: СГУ. 2013. Вып. 10. с. 382—396. * Григорьев А. П. [http://annales.info/volga/small/zolang.htm Официальный язык Золотой Орды XIII—XIV вв.] Тюркологический сборник–1977. М., 1981. [[File:GoldenHorde1300.png|thumb|left|GoldenHorde1300]] == Каçăсем == * [https://hystory.mediasole.ru/zolotoordynskaya_rukopis_na_berste Золотоордынская рукопись на берёсте]{{Ĕçлемен каçă|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.orientalstudies.ru/rus/index.php?option=com_content&task=view&id=6988&Itemid=48 Золотоордынская рукопись на берёсте ] — Хĕвелтухăç алçырăвĕсен институчĕ * [https://infourok.ru/proekt-dari-afonkovoy-avtor-unikalnoy-zolotoordinskoy-rukopisi-na-bereste-2400986.html Проект Дарьи Афоньковой "Автор уникальной золотоордынской рукописи на бересте"] * [https://web.archive.org/web/20200813075142/http://historicaldis.ru/blog/43111742342/Unikalnaya-zolotoordyinskaya-rukopis-na-bereste-(nachalo-XIV-vek?utm_referrer=mirtesen.ru Уникальная золотоордынская рукопись на бересте (начало XIV века).] — 25.06.2015 в 18:22 * [http://asiarussia.ru/news/15572/ Монгольские рукописи на бересте] [[Категори:Ылтăн Урта]] [[Категори:Монголсем]] o2i170i4l5wz0s5gvbaksxg6jdpdo2f 0 85035 878533 773263 2026-10-30T06:20:34Z Surajr7 39425 878533 wikitext text/x-wiki {{Театр ĕçченĕ | Ят = Жанна Самари | Таван ят = {{lang-fr|Jeanne Samary}} | Ӳкерчĕк = Jeanne Samary.jpg | Анлăшĕ = 255px | Çуралнă чухнехи ят = | Çуралнă вăхăт = | Çуралнă вырăн = | Вилнĕ вăхăт = | Вилнĕ вырăн = | Професси = театр актриси | Гражданлăх = | Хастар çулсем = | Театр = | Спектакльсем = | Чыславсем = | imdb_id = | Сайт = | Алпусни = }} '''Жанна Самари''' ({{lang-fr|Léontine Pauline Jeanne Samary}}; 4 пуш 1857, [[Нёйи-сюр-Сен]] — 18 авăн 1890, Париж) — франци актриси. == Кун-ҫулӗ == == Ӳнер ӗҫӗсенче == <gallery perrow=6 widths=200 heights=200> File:Jeanne Samary portrait by Louise Abbéma.jpg| Луиза Аббема ӗҫӗ File:Jeanna Samary-Renoir.png|Пьер Огюст Ренуар ӗҫӗ File:Renoir - Portrait of Jeanne Samary (1877 Pushkin Museum).jpg|[[Пьер Огюст Ренуар]] ӗҫӗ </gallery> == Вуламалли == * Henry Lyonnet, «Dictionnaire des comédiens français» Vol. 2, Genève : Bibliothèque de la Revue universelle internationale illustrée, [19??] — С. 632. == Каҫӑсем == * [https://books.google.ru/books?id=T_XUi40rTz4C&pg=PA487&lpg=PA487&dq=Jeanne+Samary&source=bl&ots=C7w3MDqhbB&sig=1dxZJWVXMKB-AEeUo9pdQbK66i4&hl=ru&ei=p4epSen2EKSW1QW09fXYAg&sa=X&oi=book_result&resnum=3&ct=result#PPA487,M1 Биография (англ.) в Dictionary of Artists' Models ] [[Категори:Пайăр çынсем:Франци]] [[Категори:Франци хĕрарăмĕсем]] [[Категори:Актёрсем, алфавитпа]] [[Категори:1857 çулта çуралнисем]] [[Категори:1890 çулта вилнисем]] lp6nll7nkbbny9moiuwxfl6atzzvhfn 0 85345 878534 684035 2026-10-30T06:20:36Z Surajr7 39425 878534 wikitext text/x-wiki {{ӳнер ĕçĕ |тĕс = |файл = Renoir - Portrait of Jeanne Samary (1877 Pushkin Museum).jpg |пысăкăш = 250px |ячĕ = Жанна Самари актрисан сӑнарӗ |автор = |çул = |материал = Пир |техника = ҫу сӑрри |çӳллĕш = 56 |анлăш = 46 |вырнаçтарнă = [[Мускав]] |музей = Патшалӑх А. С. Пушкин ячӗллӗ ӳнер музейӗ }} '''Жанна Самари актрисан сӑнарӗ''' — [[Пьер Огюст Ренуар|Огюст Ренуар]] ӳнерҫӗн «Комеди Франсез» театрӗн ҫамрӑк актрисан Жанна Самарин 1877 ҫулхи сӑнарӗ. Мускавра, Патшалӑх А. С. Пушкин ячӗллӗ ӳнер музейӗнче упранать. (инв. Ж-3405). 1877—1878 ҫулсенче Ренуар [[Жанна Самари]]не тӑватӑ хутчен те ӳкернӗ. Вӗсем пӗр пӗринчен пур енчен те уйӑрӑлса тӑраҫҫӗ. == Каласа пани == == Вуламалли == * Государственный музей изобразительных искусств имени А. С. Пушкина. Галерея искусства стран Европы и Америки XIX—XX веков. — М.: Красная площадь, 2007. — С. 96. — ISBN 978-5-900743-34-9. == Каҫӑсем == * [[Категори:Ӳнер]] [[Категори:Ӳкерчĕксем, алфавитпа]] 168ym3u9fb7nnpwmsntlvn29dp3iseg 1 105274 878538 803277 2026-10-30T11:00:11Z Ellodanis5 17302 Ellodanis5 [[Сӳтсе явасси:Хамăрйăш]] страницӑн ятне [[Сӳтсе явасси:Ямахат]] ҫине улӑштарчӗ 803277 wikitext text/x-wiki Хамăрй'''ы'''ш темелле пуль ĕнтĕ кăна. [[Хутшăнакан:Ellodanis5|Ellodanis5]] ([[Хутшăнаканăн канашлу страници:Ellodanis5|сӳтсе явни]]) 09:01, 10 Чӳк уйӑхӗн 2022 (UTC) :Хамăрăш. [[Хутшăнакан:Viktor|Viktor]] ([[Хутшăнаканăн канашлу страници:Viktor|сӳтсе явни]]) 19:58, 10 Чӳк уйӑхӗн 2022 (UTC) == Мерекке == Мерекке [[Хутшăнакан:Ellodanis5|Ellodanis5]] ([[Хутшăнаканăн канашлу страници:Ellodanis5|сӳтсе явни]]) 15:09, 17 Юпа уйӑхӗн 2023 (UTC) == Юхма Мишши == Юхма Мишши çак япалана '''ямахат''' тенĕ пулĕччĕ. [[Хутшăнакан:Ellodanis5|Ellodanis5]] ([[Хутшăнаканăн канашлу страници:Ellodanis5|сӳтсе явни]]) 15:12, 17 Юпа уйӑхӗн 2023 (UTC) *Ашмарин сăмахсарĕнче пур. --[[Хутшăнакан:Ellodanis5|Ellodanis5]] ([[Хутшăнаканăн канашлу страници:Ellodanis5|сӳтсе явни]]) 15:22, 17 Юпа уйӑхӗн 2023 (UTC) 4kncmd112t007dup8akunteo7d8faxn 0 108174 878527 785583 2026-10-29T21:58:34Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 878527 wikitext text/x-wiki '''Чăваш полицитемийĕ'''<ref>Стругов В.В. Чувашская полицитемия: [Электронный ресурс] // ГЕНОКАРТА Генетическая энциклопедия. 2019. – URL: https://www.genokarta.ru/disease/Chuvashskaya_policitemiya {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230307180255/https://www.genokarta.ru/disease/Chuvashskaya_policitemiya |date=2023-03-07 }}. (Дата обращения: 07.03.2023)</ref> (акăлч. Chuvash polycythemia), çавăн пекех ăна '''2-мĕш тĕрлĕ килйыш эритроцитозĕ''' (МКБ-10: D75.1) теççĕ – сайра тĕл пулакан тата несĕлпе çыхăннă чир, вăл юнăн хĕрлĕ пĕрчисем (эритроцитсем) тата юнри гемоглобин ытларах концентраципе пулнипе палăрса тăрать, эритропоэтин гормонĕн шайĕ çÿллĕ, кунсăр пуçне вилеслĕх те иртерех. Чирлисен 25% йышĕ 40 çула çитеймесĕрех вилет<ref>"Gordeuk VR, Sergueeva AI, Miasnikova GY, Okhotin D, Voloshin Y, Choyke PL, Butman JA, Jedlickova K, Prchal JT, Polyakova LA. Congenital disorder of oxygen sensing: association of the homozygous Chuvash polycythemia VHL mutation with thrombosis and vascular abnormalities but not tumors. Blood. 2004 May 15; 103(10):3924-32."</ref>. Ытларах чухне вилесси ишемилле е геморрагилле инсульта тата ытти тромбозла кăткăсланусене пула килсе тухать<ref>"Sergeyeva A, Gordeuk VR, Tokarev YN, Sokol L, Prchal JF, Prchal JT. Congenital polycythemia in Chuvashia. Blood. 1997 Mar 15;89(6):2148-54." </ref>. == Çавăн пекех == * [[Полицитеми]] == Вуламалли == * Краснов Михаил Васильевич, Павлова Галина Петровна, Сметанина Наталья Сергеевна, Краснов Владимир Михайлович. [https://cyberleninka.ru/article/n/epidemiologiya-etno-territorialnye-geneticheskie-osobennosti-semeynogo-nasledstvennogo-eritrotsitoza-u-detey-chuvashskoy-respubliki Эпидемиология, этно-территориальные, генетические особенности семейного наследственного эритроцитоза у детей чувашской Республики.]] // Вестник Чувашского университета. 2011, №3. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} [[Категори:Чирсем]] 6iiox7fpmjyzxn3a1djl6tjfmvpuwxx 0 123127 878524 877404 2026-10-29T20:56:11Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 878524 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Хусан ĕмпӳлĕхĕ}} [[File:Казанская эмблема, царский титулярник, 1672.jpg|thumb|left|Хусан эмблеми, патша титулярникĕ, 1672]] [[File:Kazan Cap - by shakko 02.JPG|thumb|[[Хусан çĕлĕкĕ]]]] [[Ӳкерчĕк:Russian Empire 1745 (Map IX HQ).jpg|thumb|Раçсейри пĕрремĕш карттăран. Хусан таврашĕнчи уессем (1745)</br>«Царство Казанское с Окольными Провинциями и Частью Реки Волги» — çапла кăтартнă атласра. Эппин, ку вăхăтра та "Хусан ĕммпÿлĕхĕ" тени чĕлхерен кайман]] '''Хусан ĕмпӳлĕхĕ (1552-мĕш çул хыççăн)'''<ref>[https://runivers.ru/newenc/184875/ Казанское царство] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250513084908/https://runivers.ru/newenc/184875/ |date=2025-05-13 }} — Новая энциклопедия.</ref><ref>Всиленко Н. Казанское царство. Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона. Издатели Ф. А. Брокгауз, И. А. Ефрон / Под ред. проф. И. В. Андреевского, К. К. Арсеньева, Ф. Ф. Петрушевского. - СПб., 1891 (Кунта 1552-мĕш çул хыççăнхи тапхăр пирки нимех те каламан темелле, анчах ăнлавĕ хăй (ĕмпÿлĕх) пур.)</ref>, Хусан ханлăхне тĕп тунă хыççăн та кунти çĕрсене Вырăс патшалăхĕнче ĕмпÿлĕх тенĕ пирки. 1552-мĕш çулта Хусан ханлăхне тĕп тунă пулин те, унчченех пулнă емпÿлĕх ăнлав хăйĕн символла сăнарне сыхласа хăварнă. Вăл, сăмахран, Хаяр Иван IV патшан титулĕ çумне «Хусан ĕмпĕвĕ» текен титула хушнинче те палăрнă. Ку титул патшасен 1917-мĕш çулхи революцичченех упраннă<ref>[https://imperialhouse.ru/rus/imperialhouse/vdr/1.html Основные государственные законы Российской Империи. изд. 1906 г.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241112023024/https://imperialhouse.ru/rus/imperialhouse/vdr/1.html |date=2024-11-12 }} Статья 59</ref>. Патша валли ятарласа [[Хусан çĕлĕкĕ]] текенскерне çĕлеттернĕ. == Çавăн пекех == * [[Хусан çĕлĕкĕ]] * [[Хусан ханлăхĕ]] == Çăлкуçсем == * [https://dzen.ru/a/ZsrkGjB8mgIMh4Hs Титулы Ивана Грозного] * [http://www.nasledie-rus.ru/podshivka/7402.php Светлана Долгова, Наталья Болотина, Антонина Кононова «…Как время катится в Казани золотое…»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241212232517/http://www.nasledie-rus.ru/podshivka/7402.php |date=2024-12-12 }} * [https://web.archive.org/web/20250113162134/https://real-kremlin.ru/node/343 Казанская история / История о Казанском царстве] * [https://www.business-gazeta.ru/article/464733 Индус Тагиров: «Казань пала, но Европа все еще воспринимала Русь как Тартарию»] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} [[Категори:Хусан]] [[Категори:Раççей историйĕ]] csd13te7dlnyv0aa9l73g0t76qnm809 0 129574 878513 873608 2026-10-29T13:16:56Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 878513 wikitext text/x-wiki [[File:Idn.duke.edu Soviet propaganda poster 1920s - Achievements of Russia under Communism Что дала крестьянству диктатура пролетариата No known copyright.jpg|thumb|Idn.duke.edu Soviet propaganda poster 1920s - Achievements of Russia under Communism Что дала крестьянству диктатура пролетариата No known copyright]] '''Социаллă тивĕçтерӳ''' (''[[Аббревиатура|абр.]]'' '''собе́с''') — патшалăх палăртнă çынсем тĕлĕшпе йĕркеленĕ пулăшу. == Каçăсем == * [https://www.consultant.ru/popular/pensia/pensiahelp/ Право социального обеспечения, пенсионное законодательство РФ (подборка документов)] * [https://www.glossary.ru/cgi-bin/gl_sch2.cgi?RRu.ogr;tul!uhlxvl,ltol Глоссарий социального обеспечения] * [https://web.archive.org/web/20090608181229/http://www.infousa.ru/society/socialsec.htm Система социального обеспечения в Америке] * [http://www.ksocpol.rags.ru/soc_st.htm Концепция социального государства Российской Федерации] * [https://web.archive.org/web/20260109211036/http://www.xserver.ru/user/rzoso/ Развитие законодательства о социальном обеспечении: новые подходы] * [http://www.minzdravsoc.ru/ Министерство здравоохранения и социального развития РФ. Официальный сайт] * [http://mytaiwan.ru/node/28 Социальное обеспечение в Тайване]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.youtube.com/watch?v=z3Dp3iRwdLw Пенсионные системы Франции, Италии, Великобритании, США, Китая, Японии, Индии] * [https://pfrf.ru/ Пенсионный фонд Российской Федерации] * [http://kremlin.ru/acts/bank/14146 Федеральный Закон «О государственной социальной помощи» от 17 июля 1999 г. № 178-ФЗ] {{Внешние ссылки}} {{Çын тивĕç-ирĕкĕсем}} [[Категори:Социаллă хӳтĕлев]] [[Категори:Экономика]] 2v41n5w5216fredaz4w761y9yim1rmh 0 131056 878516 878470 2026-10-29T16:49:41Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 878516 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Au dessus du ciel (Piton de la Fournaise, Ile de la Réunion).jpg|мини|Туристсен ушкӑнӗ Реюньон утравӗнчи вулкан тӑрринче]] '''Туризм''' — çынсен хӑйсен яланхи пурӑнакан вырӑнӗнчен инҫе вырӑнсене канма, курма, пӗлӳ пухма ҫӳресси<ref name="brit">[https://www.britannica.com/topic/tourism ''Tourism'' — Encyclopædia Britannica]</ref>. Турист шутне çакӑншкал çула тухнӑ ҫын кӗрет, анчах ку çулта ӗҫлеме, тупӑшма тӑраканни кӗмест. Туризм тӗнче экономикӗн пысӑк отраслӗсенчен пӗри: [[2024]] çулта çӗршывсен хушшинче çул çÿрекен туристсен йышӗ 1,4 миллиарда çитнӗ<ref name="un">[https://www.untourism.int/un-tourism-world-tourism-barometer-data ''World Tourism Barometer'' — UN Tourism]</ref>, отраслӗ тӗнче экономикинчен 10 процента яхӑн тӑрать<ref name="wttc">[https://wttc.org/news/global-travel-and-tourism-is-strong-despite-economic-headwinds ''Global Travel & Tourism is Strong Despite Economic Headwinds'' — WTTC]</ref>. Туризмӑн тӗп палӑрӑмӗсем: çын хӑйӗн яланхи пурӑнакан вырӑнӗнчен 12 уйӑхран каярах вӑхӑтлӑха урӑх вырӑна кайса канать, ӗç укҫипе мар, хӑйӗн укҫипе çÿрет<ref name="ru"/>. == Ячӗ пулни == «Туризм» сӑмахӗ франц чӗлхинчи ''tourisme'' сӑмахӗнчен пулнӑ, вӑл вара ''tour'' («ҫӳрев», «çавра çÿресси») тенисенчен тӑрать; латтынла ''tornus'' — «çаврашка, ҫавӑнмалли станок» пулать<ref name="etym">[https://www.etymonline.com/word/tourism ''Tourism'' — Online Etymology Dictionary]</ref>. «Турист» сӑмаха акӑлчан чӗлхинче [[1772]] ҫултанпа усӑ курма тытӑннӑ, «tourism» сӑмахӗ [[1811]] ҫулта ҫуралнӑ<ref name="etym"/>. «Туризм» сӑмаха франц çыравҫи Стендаль кӗртнӗ те теҫҫӗ<ref name="ru"/>. Чӑвашла ку ӑнлава «çулçÿрев» сӑмахпа та кӑтартма пулать. == Истори == Ҫул çÿресси авалтанпах пулнӑ: ҫынсем суту-илÿшӗн, вӗренÿшӗн, тӗн ӗҫӗшӗн ҫула тухнӑ. Авалхи Грецире çынсем спорт кӑтартӑвӗсене — Олимп вӑййисене — пăхма çӗршывран çӗршывне çÿренӗ. Авалхи Римӗн пуянӗсем, аристокрачӗсем хӑйсен вилисене, тинӗс хӗррине, ту хӗррине канма çÿренӗ. Суту-илÿ аталаннӑ майӑн ҫулсене, ҫул хӗрринчи кану вырӑнӗсене тата тавернасене нумай тунӑ<ref name="ru">[https://ru.wikipedia.org/wiki/Туризм ''Туризм'' — Вырӑс Википедийӗ]</ref>. Ӑслӑлӑх ҫулҫÿревӗ те авалтанпах пулнӑ: ӑсчахсем тӗрлӗ çӗршывсене тӗпчесе çÿренӗ<ref name="ru"/>. Вӑтам ӗмӗрсенче питӗ сарӑлнӑ ҫулçÿрев тӗсӗ — сӑваплӑ вырӑнсене çÿресси (паломничество): христиансем Иерусалима, Рима çÿренӗ, мӑсӑльмансем Меккӑна кайнӑ. Сӑвап тăвакан çулҫÿревҫӗсем (паломниксем) хӑйсен ҫулӗ ҫинчен кӗнекесем те ҫырнӑ — ҫаксем пӗрремӗш ҫулçÿрев кӗнекисем пулса тӑнӑ<ref name="ru"/>. Ҫавӑн пекех вӑтам ӗмӗрсенче университетсене çÿрекен студентсем — вагантсем — тӗрлӗ çӗршывра çӳренӗ, вӗсене пӗтӗм Европӑра пӗр пек латтын чӗлхи ҫыхӑнтарнӑ<ref name="ru"/>. [[1471]] çулта Римра Капитолий керменӗнче авалхи статуйӑсене кӑтартмалла пӗрремӗш музей залӗсене уҫнӑ<ref name="ru"/>. Ҫӗнӗ саманара (Ренессанс тӑрӑх) çулçÿреве вӗренÿ тӗллевӗсемпе те ҫÿренӗ. XVII–XVIII ӗмӗрсенче акӑлчан аристокрачӗсен ачисем вӗренÿ пайӗ пек «Мӑн ҫӳреве» (Grand Tour) тунӑ: вӗсем ҫулсем вӑрӑмӗпе Франципе Италие, Грецие çÿренӗ, авалхи культурӑпа, ӳнерпе паллашнӑ. Ҫак ҫулҫÿреврен маларах та çӗршывсен хушшинче вӗренÿ тӗллевӗсемпе çÿренӗ. Ҫак ҫулçÿревсене ҫӗнӗ саманари туризмӑн пуҫламӑшӗ те теҫҫӗ<ref name="grand">[https://www.britannica.com/topic/grand-tour ''Grand tour'' — Encyclopædia Britannica]</ref>. Ҫавах йӗркелӗмлӗ туризм XIX ӗмӗрте ҫуралнӑ: [[1841]] ҫулта Аслӑ Британире Томас Кук 570 ҫынлӑ чукун ҫул экскурсине йӗркеленӗ — ҫакӑ пӗрремӗш халӑх валли пӗлтернӗ экскурси пулнӑ, ун хыҫҫӑн пӗрремӗш турист агентстви (Thomas Cook) ӗҫлеме пуҫланӑ<ref name="cook">[https://www.britannica.com/biography/Thomas-Cook ''Thomas Cook'' — Encyclopædia Britannica]</ref>. Каярах ҫӗршывсене чукун ҫулсем питӗ ҫыхӑнтараҫҫӗ, çулҫÿрев кӗнекисем тухаҫҫӗ, отельсен йышӗ ӳсет<ref name="ru"/>. XX ӗмӗрте туризм массӑллӑ пулса тӑнӑ: тÿлӗмлӗ ӗҫ канӑвӗсене кӗртни, пароходпа чукун ҫулӑн, кайран самолетсен аталанӑвӗ туризма пӗтӗм халӑхшӑн çÿреме май парать<ref name="ru"/>. [[1936]] çулта Францире ӗçлекенсемшӗн тӳлевлӗ кану кунӗсене саккунпа кӗртнӗ, кайран ҫак майлашу ытти çӗршывсене сарӑлнӑ<ref name="ru"/>. 1950-мӗш ҫулсенче реактив самолечӗсем тухни ҫӗршывсен хушшинчи ҫулҫÿреве питӗ ҫӑмӑллӑх кӗртнӗ. [[1950]] çулта çӗршывсен хушшинче 25 миллион ҫулҫÿревҫӗ кӑна пулнӑ, [[2019]] çулта вӗсен йышӗ 1,5 миллиарда ҫитнӗ<ref name="ru"/>. Совет саманинче те массӑллӑ туризм аталаннӑ: ҫӗршывра турбазӑсем, кану ҫурчӗсем, ҫулҫÿрев обществисем йӗркеленӗ<ref name="ru"/>. 1929 çулта «Интурист» йӗркеленӗ: вӑл çӗршывсен хушшинчи çулçÿреве йӗркелеме пуҫланӑ<ref name="ru"/>. [[2020]] ҫулта COVID-19 [[Эпидеми|эпидемийӗ]] сӑлтавӗпе туризм пӗтӗмпех чарӑлса тӑнӑ: çӗршывсен хушшинче килнисен йышӗ 74 процента ӳкнӗ, миллиард ҫын ытла çулçÿреве тухайман. Ҫак ҫул туризм историйӗнчи чи хаяр ҫул пулса тӑнӑ<ref name="covid">[https://www.untourism.int/news/2020-worst-year-in-tourism-history-with-1-billion-fewer-international-arrivals ''2020: Worst Year in Tourism History'' — UN Tourism]</ref>. Кайран туризм ҫӗнӗрен аталанма пуҫланӑ: [[2024]] çулта 1,4 миллиард ытла турист тӗнче ҫӗршывӗсене çÿренӗ<ref name="un"/>. == Туризм тӗсӗсем == Туризм тӗллевӗсене кура нумай тӗслӗ пулать; чылай тӗссене ҫакӑншкал уйӑрма пулать<ref name="ru"/>: Ҫак пайлавӑн тӗпӗнче — туристӑн çула тухнӑ тӗллевӗ: мӗншӗн çула тухнӑ, çавӑ ҫулҫÿрев тӗсӗн ячӗ пулать. * '''экскурси туризмӗ''' — паллӑ вырӑнсене, историлле хуласене, архитектура палӑкӗсене курасси; * '''культура туризмӗ''' — музейсене, театрсене çÿресси, вырӑнти йӑла-йӗркепе, ӳнерпе паллашасси; * '''экотуризм''' — çутҫанталӑк сыхлавӗн вырӑнӗсенче канасси; ҫак туризм çутҫанталӑха пӗр кантур та сиенлетмен пулмалла; * '''ял туризмӗ''' — ялсенче канасси, халӑх йӑли-йӗркипе, вырӑнти апат-ҫимӗҫпе паллашасси; * '''спорт туризмӗ''' — ту çÿресси, шывпа çÿресси, утса çÿресси, велосипедпа çÿресси; * '''сывлӑх туризмӗ''' — санаторисемпе курортсенче сывлӑха чӗрӗлтересси; * '''тӗн туризмӗ''' — сӑваплӑ тӗн вырӑнӗсене çÿресси; * '''ӗç туризмӗ''' — ĕç тӗллевӗсемпе, съездсемпе, выставкӑсемпе çула тухасси; * '''гастрономи туризмӗ''' — вырӑнти апат-ҫимӗҫе тата ӗҫмӗсене тӗпчетесси; * '''уяв туризмӗ''' — халӑх уявӗсене, фестивалӗсене, пысӑк ӗҫсене курма килесси; * '''круиз туризмӗ''' — теплоходпа тӗнче ҫÿресси; * '''ӑслӑх туризмӗ''' — ӑслӑлӑх тӗпчевӗсемпе ҫыхӑннӑ ҫулçÿрев; * '''экстремаллӑ туризмӗ''' — хӑйӗн хӑрушлӑхӗпе, вӑйӗпе кӑсӑклӑ ҫулçÿрев. Ҫӗршыв чиккисене кура туризм икӗ пая пайӑнать: шалти туризм (çӗршывӑн шалӗнче çÿресси) тата тӗнче туризмӗ (ытти çӗршывсене çÿресси)<ref name="ru"/>. Кану вӑхӑтӗн тӑрӑхӗпе, укҫа-тенкӗпе тата ытти палӑрӑмӗсемпе ҫӗнӗ тӗссем те ӳсеҫҫӗ. Ӗç тӗллевӗсемпе, сӑмахран командировкӑпа çÿрекенсене те ӗç туризмӗнче шутлаҫҫӗ<ref name="ru"/>. == Туризмӗн пӗлтерӗшӗ == Туризм çынна ӗçрен канма парать, вӑй-хӑла ҫӗнетет. Çын ҫӗнӗ вырӑнсене курать, пӗлÿҫӗ ӳсет, урӑх чӗлхесемпе культурӑсене вӗренет. Туризм çӗршывсене, халӑхсене пӗр-пӗринпе паллаштарать: турист ҫӗнӗ çӗршывӑн кун-ҫулӗпе, йӑли-йӗркипе паллашать, çакӑ халӑхсен хушшинчи ӑс-хакӑл ҫыхӑнӑвӗсене вӑйлатать<ref name="brit"/>. Çамрӑксеншӗн туризм — тӗнчене курмалли, пӗлÿ пухмалли лайӑх ҫул: ҫулҫÿрев вӗсене хӑйсем тӗллӗн пурӑнма, ҫӗнӗ ҫынсемпе паллашма вӗрентет<ref name="ru"/>. Сывлӑх туризмӗ санаторисемпе курортсем урлӑ ҫынна сывлӑха чӗрӗлтерме пулӑшает. Ҫӗнӗ вырӑнсем, ҫӑмӑл ҫӳрев, таса сывлӑш ҫынна ҫӗнеҫҫӗ. Ял туризмӗ ялсен аталанӑвне пулӑшает: вырӑнти ӑстасен ӗҫӗсене — тӗрӗ тӗррисене, тум-тире, ҫӗҫ хатӗрӗсене — хаклаканнисем пулаҫҫӗ<ref name="ru"/>. Ҫулҫÿрев халӑхӑн кӑмӑл-туйӑмӗсене ҫӗнетет; ҫемьепе пӗрле тунӑ ҫулҫÿрев ҫемьене пӗр-пӗринпе ҫывӑхлатать. Туризм чӗлхесене вӗренме те пулӑшать: ҫӗнӗ çӗршывра çын урӑх чӗлхене илтсе паллашать. Ҫӗнӗ маршрутсем паллӑ мар вырӑнсене те паллӑ параҫҫӗ: çав вырӑнсен экономики те ӳсет. == Туризм индустрийӗ == Туризм индустрийӗ — ҫулçÿреве хатӗрлекен тата ӑна тивӗҫтерекен предприятийӗсен пухӑвӗ. Ҫавсен шутӗнче: туроператорсем (çулçÿрев хатӗрлекен компанийӗсем), турист агентствисем (çулçÿреве, билете сутаканнисем), хӑна ҫурчӗсем (отельсем), транспорт компанийӗсем, апат-ҫимӗç предприятийӗсем, гидсемпе экскурсоводсем. Паян ҫулҫÿреве планламалли ӗçре ҫулҫÿрев кӗнекисем те, интернет-сервиссем те, смартфон приложенийӗсем те пысӑк пулӑшу параҫҫӗ. Раççейре туризм ĕçӗ-хӗлӗн никӗсӗсене [[1996]] çулхи [[чӳк, 24]] кӗртнӗ «Туризм ĕçӗ-хӗлӗн никӗсӗсем ҫинчен» саккунӗ (№ 132-ФЗ) палӑртать<ref name="fz">[http://www.consultant.ru/document/cons_doc_LAW_12462/ ''Федеральный закон от 24.11.1996 № 132-ФЗ «Об основах туристской деятельности в РФ»]</ref>. == Туризм экономикӑра == Туризм тӗнче экономикӑн чи пысӑк отраслӗсенчен пӗри. World Travel &amp; Tourism Council (WTTC) хыпарӗсемпе, [[2024]] çулта отраслӗ тӗнче экономикине 10,9 триллион доллар парать — ҫакӑ тӗнче экономикинчен 10 процента яхӑн пулать. Туризмра тата ҫыхӑннӑ отрасльсенче 357 миллион ҫын ӗҫлет: тӗнчери ӗҫ вырӑнӗсенчен пӗри ҫак отрасльре пулать<ref name="wttc"/>. Туризм аталанӑвне кӑтартакан тӗп палӑрӑмсем: килнӗ туристсен йышӗ, вӗсенчен çӗршыва илсе килнӗ укҫа-тенке, хӑна ҫурчӗсенче каннӑ кунсен йышӗ<ref name="ru"/>. Нумай çӗршывшӑн туризм — тупӑшӑн пысӑк ҫӑлкуҫӗ: туристсем укҫана хӑйсен çӗршывӗнчен ҫӗнӗ ҫӗршыва илсе кӗреҫҫӗ, ҫавӑ ҫӗршывӑн «экспорчӗ» пек шутланать. Туризм аталансан çулсем, аэропортсем, чарӑнусем, хӑна ҫурчӗсем, апат-ҫимӗç предприятийӗсем ҫӗнӗрен ӳсеҫҫӗ — ҫакӑ ял хуҫалӑхӗпе суту-илÿве те аталанма хистет. Çавӑн пекех туризм хуласенпе ялсен пӗтӗмӗшле тӗсӗне (инфраструктурине) улшӑнать. == Тӗнче туризмӗ == [[2024]] çулта чи нумай турист йышӑнакан çӗршывсем: [[Франци]] — 100 миллион ытла килекен (çак кӑтартӑва çӗршывсенчен пӗрремӗшӗхине çитнӗ), [[Испани]] — 94 миллион яхӑн, [[АПШ]] — 72 миллион яхӑн<ref name="rank">[https://en.wikipedia.org/wiki/World_Tourism_rankings ''World Tourism rankings'' — English Wikipedia]</ref>. Пандемия хыҫҫӑн тӗнче туризмӗ хӑйӗн вӑйне каялла тавӑнать: [[2024]] çулта килнисен йышӗ пандемия умӗнхи [[2019]] çултахинчен 1 процент кӑна ҫурӑхать, ҫак вӑхӑтрах [[2023]] çултахинчен 11 процент ытла ӳсет. Чи вӑйлӑ аталанакан регион — Вӑтам Тухӑҫ: кунта [[2024]] çулта пандемия умӗнчинчен те 32 процент ытла турист килнӗ; Африкӑра ӳсӗм 7 процент, Европӑра — 1 процент пулнӑ<ref name="un2024">[https://www.untourism.int/news/international-tourism-recovers-pre-pandemic-levels-in-2024 ''International tourism recovers pre-pandemic levels in 2024'' — UN Tourism]</ref>. Европӑ тӗнчери чи нумай ҫын çÿрекен регионӗ пулса юлать: тӗнче туристсен ҫурри ытла кунта килет. Франци нумай ҫул хушшинче пӗрремӗш вырӑнта тӑрать. Раҫҫейре те туризм аталанать: Мускавпа Санкт-Петербург хулисем, Атӑл тӑрӑхӗ, Байкал кӳлли тата ытти вырӑнсем туристсене илӗртеҫҫӗ. Тӗнче туризмӗн аталанӑвӗнче Пӗтӗм тӗнче туризм организацийӗ (UN Tourism, малтан UNWTO) пысӑк вырӑн йышӑнать: ӑна [[1975]] çулта йӗркеленӗ, тӗп вырӑнӗ Мадрид хулинче, [[2003]] çултан вӑл Пӗрлешӳллӗ Нацисен Организацийӗн ятарлӑ учрежденийӗ пулса тӑнӑ<ref name="ru"/>. Ҫулсерен [[авӑн, 27]] Пӗтӗм тӗнче туризм кунӗ иртет<ref name="wtd">[https://www.untourism.int/world-tourism-day ''World Tourism Day'' — UN Tourism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251007175150/https://www.untourism.int/world-tourism-day |date=2025-10-07 }}</ref>. == Çутҫанталӑхӑшӑн витӗмӗ == Туризм çутҫанталӑха лайӑх та, усал та витӗм хурать. Лайӑх енчен: туристсен укҫи çутҫанталӑк сыхлавӗн вырӑнӗсене — наци паркӗсене, заповедниксене — ӗҫе ярать, ҫынсене çутҫанталӑха сыхлама вӗрентет, халӑха ҫак вырӑнсен хаклӑхӗсене кӑтартать. Усал енчен: нумай турист çутҫанталӑка аркатать, шывра, ҫӗрте каяшӑк лартать, чӗрчунсене хӑратать. Чи пысӑк ыйтӑвӗсенчен пӗри — туризм ытлашшилӗхӗ (overtourism): Венеципе Барселона пек хуласене кӗрекен туристсен йышӗ хула халӑхӗнчен нумайрах пулать. [[2024]] çулхи ака уйӑхӗнче Венеци пилотла майпа пӗр кун кӑна килсе ҫӳлекенсемшӗн 5 еврокӗрен кӗрес тӳлев кӗртнӗ<ref name="venice">[https://apnews.com/article/venice-daytripper-tax-tourism-canals-e0a741e5e439fb8c027387534b086380 ''Venice tests an entry fee for day-trippers'' — AP News]</ref>. Тӗнче транспортӗнчен тухакан каяшӑк та пысӑк ыйтӑвӗ пулать: самолетсенчен тухакан CO&#8322; тӗнче каяшӑкӗнчен 2,5 процента яхӑн йышӑнать, ӑшӑранине 4 процента яхӑн парать<ref name="co2">[https://ourworldindata.org/global-aviation-emissions ''What share of global CO₂ emissions come from aviation?'' — Our World in Data]</ref>. Ҫакна кура экотуризм аталанать, çӗршывсем туристсен йышӗн чиккисене лартаҫҫӗ, ҫӗнӗ ҫӑмӑл транспорт тӗрӗслеҫҫӗ. == Чăваш Енре == Чӑваш Енре туризм аталанать. Республикӑн тӗп хули [[Шупашкар]] Атӑл хӗрринче ларать: кунта [[Шупашкар кӳлмекĕ]], Чӑваш наци музейӗ, Чӑваш патшалӑх ӳнер музейӗ, çавӑн пекех Атӑл хӗрринчи этнопарк «Сувар» — унта 130 яхӑн йывӑҫ скульптура, ҫав шутра чӑваш халӑх тӗнӗн турӑсене кӑтартаканнисем. Этнопарка [[1993]] çулта скульптор Николай Балтаев йӗркеленӗ<ref name="suvar">[https://slavtradition.com/svodki-smi/stati/7862-etnopark-suvar ''Этнопарк Сувар'']</ref>. Паркра виҫӗ пай пур — ылтӑн, кӗмӗл тата пӑхӑр туҫи; вӗсем чӑваш тӗнӗнчи Тури, Вӑтам тата Анат тӗнчесене кӑтартаҫҫӗ<ref name="suvar"/>. Туристсене çавӑн пекех [[Акатуй]] пек халӑх уявӗсем, [[Сурхури]], чӑваш тумӗсемпе [[Чăваш тĕрри|тӗрри]] илӗртеҫҫӗ. Республикӑра туризмӑн тӗрлӗ тӗсӗсем аталанаҫҫӗ: Атӑл тӑрӑхӗнчи круиз туризмӗ, халӑх уявӗсене курма килекен уяв туризмӗ, çутҫанталӑк туризмӗ, санатори-курорт канӑвӗ. Шупашкарта çулсерен пысӑк Акатуй уявӗ иртет; ҫавӑн пекех кунта тӗрлӗ фестивалӗсем, конкурсӗсем ирттереҫҫӗ, çакӑ хулари турист юхӑмне вӑйлатать<ref name="strat"/>. Шупашкар М7 «Атӑл» федераллӑ автомобиль ҫулӗ ҫинче ларать. Атӑл тӑрӑх теплоходсемпе тӗнче ҫÿрекен круиз туризмӗ аталанать: вӑл [[Сĕнтĕрвăрри]] районӗнчи [[Патша сăрчĕ]] патнелле те пырать<ref name="cheb">[https://chebnovosti.rchuv.ru/ekonomika-i-turizm-chuvashii-itogi-goda-i-plans ''Экономика и туризм Чувашии: итоги года и планы'' — chebnovosti.rchuv.ru]</ref>. Çутҫанталӑк туризмӗшӗн «Чӑваш вӑрманӗ» наци паркӗ ([[1993]] çулта йӗркеленӗ, [[Шӑмӑршӑ]] районӗнче, 25 пин га яхӑн ҫӗр йышӑнать, кунта 8 ҫӑмӑл майпа çÿремелли маршрут)<ref name="varmane">[https://ru.wikipedia.org/wiki/Чаваш_Вармане ''Чаваш Вармане'' — Вырӑс Википедийӗ]</ref> тата Присурский заповедникӗ (Алатыр районӗнче)<ref name="prisur">[https://ru.wikipedia.org/wiki/Присурский_заповедник ''Присурский заповедник'' — Вырӑс Википедийӗ]</ref> пысӑк пӗлтерӗшлӗ. [[2023]] ҫулта республикӑна 800 пин яхӑн турист килнӗ<ref name="strat">[https://kozlovka.bezformata.com/listnews/po-razvitiyu-turizma/140624331 ''В Чувашии приняли Стратегию по развитию туризма до 2030 года'' — cap.ru]</ref>. [[2024]] ҫулта туристсен йышӗ миллиона яхӑн ҫитнӗ, ҫӗр пинӗ ытла ҫулҫÿревҫӗ теплоходсемпе килнӗ<ref name="itogi">[https://www.grani21.ru/news/v-chuvashii-podveli-itogi-razvitiya-turizma-za-2024-god ''В Чувашии подвели итоги развития туризма за 2024 год'' — Грани]</ref>. [[2024]] ҫулхи раштавра республикӑра туризма [[2030]] ҫулчен аталантармалли Стратегие ҫирӗплетнӗ: тӗллевӗ — ҫулсерен 1,7 миллион турист йышӑнмалли тата Раҫҫейӗн топ-20 регионӗсен шутне кӗмелли<ref name="strat"/>. [[2025]] ҫулта круиз туризмӗ аталантарӑнаҫҫӗ: Мариинский Посадпа Козловкара ҫӗнӗ причалсем тума планлаштараҫҫӗ<ref name="cheb"/>. == Çавăн пекех пăхăр == * [[Акатуй]] * [[Сурхури]] * [[Чăваш тĕрри]] * [[Чăваш тумĕ]] * [[Шупашкар кӳлмекĕ]] * [[Патша сăрчĕ]] * [[Вăрман]] * [[Çутçанталăк]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} [[Категори:Туризм]] osx65lwagh83rjluiz1s8u5b0nrw1vb 0 131075 878509 2026-10-29T12:45:37Z Ellodanis5 17302 Ҫӗнӗ страница: « '''Нумай хапаллă ăнсăрт кап''' е ăнсăрт вектор ([[математика]], [[пулаяслăх]] тата [[статистика]]) — паллă мар математикăлла капсен йышĕ. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * Stark, Henry; Woods, John W. (2012). "Random Vectors". Probability, Statistics, and Random Processes for Engineers (Fourth ed.). Pearson. pp. 295–...» 878509 wikitext text/x-wiki '''Нумай хапаллă ăнсăрт кап''' е ăнсăрт вектор ([[математика]], [[пулаяслăх]] тата [[статистика]]) — паллă мар математикăлла капсен йышĕ. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * Stark, Henry; Woods, John W. (2012). "Random Vectors". Probability, Statistics, and Random Processes for Engineers (Fourth ed.). Pearson. pp. 295–339. ISBN 978-0-13-231123-6. [[Категори:Нумай хапаллă статистика]] lm3l8hubrm0w9rtujn8ju072xmr8nxk 10 131076 878520 2026-10-29T19:24:17Z Ymblanter 7764 Ҫӗнӗ страница: «Плакат книжного фестиваля Swing into books 1964 года, Нью-Йорк, США» 878520 wikitext text/x-wiki Плакат книжного фестиваля Swing into books 1964 года, Нью-Йорк, США pvd2txhc2wls8pp26dzih0nq0koh1rd 10 131077 878521 2026-10-29T19:24:33Z Ymblanter 7764 Ҫӗнӗ страница: «Swing into books, Book week, November 1-7, 1964.jpg» 878521 wikitext text/x-wiki Swing into books, Book week, November 1-7, 1964.jpg levejqwzuhy50735krr2r3qnlzrm6fa 0 131078 878535 2026-10-30T09:15:03Z Ellodanis5 17302 Ҫӗнӗ страница: « [[Ӳкерчĕк:KorovinS NaMiru.jpg|thumb|400px|right|''Йыш'', [[Коровин Сергей Алексеевич|Сергей Коровин]]]] {{Пĕлтерĕшсем|Йыш (пĕлтерĕшсем)}}{{Пĕлтерĕшсем|Ямахат)}} '''Ялйыш''' == Çавăн пекех == * [[Хамăрьял]] == Каçăсем == * Письмо [[Маркс, Карл|Карла Маркса]] Засулич, Вера Ивановна|Вере Засу...» 878535 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:KorovinS NaMiru.jpg|thumb|400px|right|''Йыш'', [[Коровин Сергей Алексеевич|Сергей Коровин]]]] {{Пĕлтерĕшсем|Йыш (пĕлтерĕшсем)}}{{Пĕлтерĕшсем|Ямахат)}} '''Ялйыш''' == Çавăн пекех == * [[Хамăрьял]] == Каçăсем == * Письмо [[Маркс, Карл|Карла Маркса]] [[Засулич, Вера Ивановна|Вере Засулич]]: [http://www.marksizm.info/content/view/4046/40/ Письмо Карла Маркса Вере Засулич от 8 марта 1881 г.] {{Тулаш каçăсем}} [[Категори:Административные единицы России]] [[Категори:Местное самоуправление в Российской империи]] [[Категори:Государственное устройство Российской империи]] [[Категори:Ямахат]] [[Категори:Сельские общества|*]] adwfx9bj8x6ebfmxerr7m7lulxtwa3u 0 131079 878537 2026-10-30T11:00:10Z Ellodanis5 17302 Ellodanis5 [[Хамăрйăш]] страницӑн ятне [[Ямахат]] ҫине улӑштарчӗ 878537 wikitext text/x-wiki #перенаправление [[Ямахат]] i9rphhxt0tff3ffn0q4io8pmuo0q7j7 1 131080 878539 2026-10-30T11:00:11Z Ellodanis5 17302 Ellodanis5 [[Сӳтсе явасси:Хамăрйăш]] страницӑн ятне [[Сӳтсе явасси:Ямахат]] ҫине улӑштарчӗ 878539 wikitext text/x-wiki #перенаправление [[Сӳтсе явасси:Ямахат]] cj3au4im5ihgak6oc16rz55rjftlwp8 0 131081 878541 2026-10-30T11:19:42Z Ellodanis5 17302 Ҫӗнӗ страница: «[[File:Yenibosna, Bahçelievler İstanbul Zaman gazetesi genel müdürlüğü binası.JPG|thumb|]] :{{ан арпаштарăр|Ямахат|Ямахатпа}} {{Пĕлтерĕшсем|Джамаат (пĕлтерĕшсем)}} '''Джамаа́т''' ({{lang-ar|جماعة}} «пĕрлĕх, коллектив, ямахат») — мăссăльмансен ушкăнланăвĕ, пĕрлешĕвĕ. == Каçăсем == * {{cite web|url=http://werawolw.ru/?p=237...» 878541 wikitext text/x-wiki [[File:Yenibosna, Bahçelievler İstanbul Zaman gazetesi genel müdürlüğü binası.JPG|thumb|]] :{{ан арпаштарăр|Ямахат|Ямахатпа}} {{Пĕлтерĕшсем|Джамаат (пĕлтерĕшсем)}} '''Джамаа́т''' ({{lang-ar|جماعة}} «пĕрлĕх, коллектив, ямахат») — мăссăльмансен ушкăнланăвĕ, пĕрлешĕвĕ. == Каçăсем == * {{cite web|url=http://werawolw.ru/?p=2373|title=Что такое джамаат?|date=2005-02-21|publisher=Живой Ростов|accessdate=2013-04-10 |archiveurl=http://www.peeep.us/70df5e07|archivedate=2013-04-10}} * [http://www.kavkaz-uzel.ru/articles/68544/ ''Игорь Добаев: «Конфессиональные факторы — не ключевая причина войны на Северном Кавказе. Для стабилизации ситуации государству необходимо быть более социально направленным»''] // «[[Кавказский узел]]», декабрь 2004. * ''Тришин В. Н.'' {{книга|заглавие=Словарь синонимов ASIS.|часть=джамаат|год=2013|автор=В.Н. Тришин|язык=ru}} // Словарь синонимов ASIS, 2010. * {{книга|заглавие=Советская историческая энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия|часть=Джамаат|год=1973—1982|автор=Под ред. Е. М. Жукова|язык=ru}} // [[Советская историческая энциклопедия]]. — М.: [[Советская энциклопедия]]. Под ред. [[Е. М. Жуков]]а. 1973—1982. * Джамаат // Этнографический словарь. 2000. {{islam-stub}} {{Тулаш каçăсем}} [[Категори:Ислам терминĕсем]] [[Категори:Ислам]] cv4c8gtkpv4xc7i9l4ob0gq6vm7hkd8 0 131082 878543 2026-10-30T11:51:52Z Ellodanis5 17302 Ҫӗнӗ страница: «{{Пĕлтерĕшсем|Ямахат|Коммуна}} [[Ӳкерчĕк:Atkinson Village-council 1803.jpg|мини|280пкс|«Ял канашĕ», [[Аткинсон Джон Огастес|Дж. А. Аткинсон]], XVIII ĕмĕр]] '''Ямахат''' ('''комму́на''') — килыйшран çÿлерех пĕрлĕх.» 878543 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Ямахат|Коммуна}} [[Ӳкерчĕк:Atkinson Village-council 1803.jpg|мини|280пкс|«Ял канашĕ», [[Аткинсон Джон Огастес|Дж. А. Аткинсон]], XVIII ĕмĕр]] '''Ямахат''' ('''комму́на''') — килыйшран çÿлерех пĕрлĕх. 47xff9lo60nunxmpfdq7s1rc4n8igpj