Акатуй

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="cv">
  <siteinfo>
    <sitename>Википеди</sitename>
    <dbname>cvwiki</dbname>
    <base>https://cv.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%C4%95%D0%BF_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.1</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Ятарлă</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Сӳтсе явасси</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Хутшăнакан</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Хутшăнаканăн канашлу страници</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википеди</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википеди сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Ӳкерчĕк</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Ӳкерчĕке сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Шаблона сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Пулăшу</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Пулăшăва сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категори</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Категорине сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Обсуждение модуля</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Акатуй</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2326</id>
    <revision>
      <id>878599</id>
      <parentid>832477</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T10:36:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <origin>878599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2646" sha1="i6etmfs6wzmnv6yin6byhwhylcp5k2l" xml:space="preserve">[[Ӳкерчĕк:Akatuy Moscow.JPG|right|thumb|200px| Мускавра иртекен уяв]]
[[File:Всечувашский «Акатуй» отпраздновали в этнокомплексе «Амазония».webm|thumb|]]
'''Акатуй''', — чăваш халăхĕн авалхи [[уяв]]ĕ. Ку уява уйхирти ака ĕçĕсене пĕтернĕ хыççăн уявланă. 

Акатуя халĕ те иртереççĕ. Халĕ çак уявра турнирсем, çамрăксен вăйисене курма пулать. Малтан вара ку уяв йăла-йĕрке уявĕ пулнă, çынсем çак уява турăсене халалланă, ушкăнпа юрăсем юрланă. Авал чăвашсем çурхи ĕçсем ирттерес умĕн акатуя ирттернĕ, кайран çак ĕçсене пĕтернĕ хыççăн ăна чаплăн вĕçленĕ. Акатуй - çĕр ĕç уявĕ. Уяври çĕнтерӳçĕсем валли ятарласа кашни килрен парне пуçтарнă. Акатуйри ăмăртусенчен чи палли - кĕрешӳ. [[Кĕрешӳ]] - [[чăвашсем|чăвашсен]] авалхи çапăçу системи.

Акатуя чăвашсем кăна мар уявлаççĕ. [[Тутарсем]] ăна ''Сабантуй'' теççĕ; [[пушкăртсем]] — ''Һабантуй''. Иккĕшĕн пĕлтерĕшĕ - ака туйĕ. 
== Çавăн пекех ==
* [[Акатуй-Сапантуй]]
* [[Фестиваль (Тури Туçари)]]
== Вуламалли ==
*  Элле, Кузьма Васильевич. Акатуй / К. В. Элле ; Чуваш. науч.-исслед. ин-т соц.-культур. стр-ва. - Чебоксары : Чувашское государственное издательство, 1935. - 43, [1] с.
==Каçăсем==
* [http://www.youtube.com/watch?v=8iqu9YUVHRo Акатуй Красноярск Енче, 2011]ван
* [http://www.youtube.com/watch?v=KCUSGv7OQlQ Сарăту чăвашĕсем Акатуя уявлаççĕ]
* [https://chuvash.org/news/15872.html Тĕменти Акатуя каяссишĕн икĕ кун çĕрулми сутнă]
* [https://chuvash.org/news/15942.html Элтепер Акатуйра наци тумне тăхăнма сĕннĕ]
* [https://chuvash.org/news/12560.html Чĕмпĕрти чăваш Акатуйĕнче Поповпа Угаслова кĕтеççĕ]
{{Тулаш каçăсем}}
{{Чăваш уявĕсем}}

[[Категори:Чăваш уявĕсем]]</text>
      <sha1>i6etmfs6wzmnv6yin6byhwhylcp5k2l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хусан метрополитенĕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16302</id>
    <revision>
      <id>878585</id>
      <parentid>871234</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T17:01:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>878585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4417" sha1="6p1krq1e7zhmm3tw9nnqjaoabdwlpv2" xml:space="preserve">[[Ӳкерчĕк:Kazan Metro ProspektPobedy 08-2016.jpg|мини|300px]]
'''Хусан метрополитенĕ''' ({{lang-tt|Казан метрополитены, Qazan Metropolitenı}}) — [[Хусан]] çĕр айĕнчи чукун çулĕн ([[метрополитен]]) чукун йĕркелĕхĕ  ([[Раççей]], [[Тутарстан]]).

[[2005]] çулхи [[çурла, 27]], [[Хусан]]ăн пинçуллăхĕ тĕлне ĕçе кĕртнĕ, ку вара СССР араканнă хыççăнхи тунă пĕрремĕш метрополитен пулать. Хусан метрополитенĕ [[Раççей]]ре çиччĕмĕш, [[СНГ]]-ра вунпиллĕкĕмĕш шутланать.

== Истори ==
Хусан метрополитен проекчĕсене [[1930-мĕш çулсем|1930-мĕш]] çулсенчех хатĕрленĕ пулнă. Анчах та [[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи]] пуçланнипе çак ĕçе кая хăварнă. Метрополитена тавас тесе 1960-мĕш çулсенче аса илнĕ, ун чух хулара пурăну çурчĕсене анлă хăпартма тытăннă. [[1979]] çулта Хусанта миллионмĕш çын çуралать. Çăна пула та хулара метро çулне хурасси мала тухать: СССР-та метрополитена миллионлă хулара тунă.

Анчах та тăвас ĕçне хатĕрлеме [[1983]] çулта çеç тапранаççĕ. Пĕрремĕш йĕрĕн маршручĕ малтанхи проекчĕнчи пекех юлнă. Çак маршрут кăнтăр-тухăç Горки районĕсене хула варрипе тата çурçĕр промăçлă зонипе çыхăнтарать, çаплах Мускав тата Авиа тăвакан районсем виттĕр каять. [[1988]] çулта ĕç пуçланать. Анчах та Мускаври 1991 çулхи асар-писер ĕçсене пула метрополитена манăçа хураççĕ.

=== Тăвас ĕçĕсем ===
Хусан метрополитене тăвас ĕç малалла тăсассине [[Раççей]] президенчĕ [[Борис Ельцин]]  [[1996]] çулта уçса парать, укçине уйăрса парасси [[1997]] çулта тапранать.

Метро ĕçене тĕплĕ тăвасси1997 çулхи [[çурла, 27]] пуçланать. Çĕр айĕнчи туннелсене чакалама  [[2000]] çулхи çу уйăхĕнче пуçлаççĕ.  

Станцисене çĕр уçсах «[[Казметрострой МУП|Казметрострой]]» туса хунă.  Тĕп проектировщикĕ — институт «[[Казгражданпроект]]», субподряд ĕçне «[[Ленметрогипротранс]]» институчĕ&lt;ref&gt;[http://www.metrokazan.newmail.ru/  www.metrokazan.newmail.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150323034151/http://www.metrokazan.newmail.ru/ |date=2015-03-23 }}&lt;/ref&gt; хутшăнать.

== Каçăсем ==
{{Commonscat|Kazan Metro}}
* [http://www.kazanmetro.ru/ МУП «Метроэлектротранс» Хусан официаллă сайчĕ]
* [https://web.archive.org/web/20030604062130/http://kazantransport.by.ru/metro/ Хусан метрополитенĕн тĕплĕ официаллă мар сайчĕ]
* [http://www.metrokazan.newmail.ru Хусан метрополитен сайчĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150323034151/http://www.metrokazan.newmail.ru/ |date=2015-03-23 }}
* [http://www.rosmetrostroy.ru Хусан метрополитенне ĕçлесе туни, «Метрострой» сайтĕнче]
* [http://www.urbanrail.net/eu/kaz/kazan.htm Хусан метрополитенĕ Urbanrail.net сайтĕнче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070210115030/http://www.urbanrail.net/eu/kaz/kazan.htm |date=2007-02-10 }}
* [https://web.archive.org/web/20110830035258/http://k-metro.ruz.net/ Официаллă мар сайт К-Метро]

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

{{Раççей метрополитенĕсем}}

[[Категори:Хусан метрополитенĕ|*]]</text>
      <sha1>6p1krq1e7zhmm3tw9nnqjaoabdwlpv2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Метрополитен</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19769</id>
    <revision>
      <id>878577</id>
      <parentid>875152</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T12:27:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>878577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21635" sha1="hmj2k7r9rcl8soldwogohkpoqfcumbo" xml:space="preserve">'''Метрополите́н''' ({{lang-fr|métropolitain}}), е кĕскен '''метро́''' — урамсенчен уйрăм, ытларах çĕр айĕнче вырнаçнă трассăллă рельс [[этем пĕрлĕ транспорчĕ]]. 


{{Транспорт хатĕрĕ|[[Ӳкерчĕк:Metro wagon 81-720.jpg|250px|]]|[[электродвигатель]] 1890 çултанпа|1863 çултанпа|20—100 км/сех|çĕр айĕнчи (çĕр çийĕнчи) [[этем пĕрлĕ транспорчĕ]]|рельсă çулĕ, контакт эрешĕ}}
[[Ӳкерчĕк:Farringdon tube station platforms.jpg|thumb|250px|right|[[Лондон метрополитенĕ]] (малти планра) тата хулаçум йĕрĕсем (уйăракан хыççăн)]]

[[Ӳкерчĕк:Metro SPB Line1 Avtovo.jpg|thumb|250px|right|«[[Автово (метро чарăнăвĕ)|Автово]]» метро чарăнăвĕ.]]
[[Ӳкерчĕк:Schwebebahn G15.jpg|right|250px|thumb|[[Вупперталь çакса хунă çул|çакса хунă çул]] (монорельс). Вăл метрополитен шутланать.]]

== [[СССР]] хулисенчи ĕçлекен метро ==
=== [[Азербайджан]] ===
* [[Баку]] ([[1967]]): ''[[Баку метрополитенĕ]]''

=== [[Эрмени]] ===
* [[Ереван]] ([[1981]]): ''[[Ереван метрополитенĕ]]

=== [[Белоруси]] ===
* [[Минск]] ([[1984]]): ''[[Минск метрополитенĕ]]''

=== [[Грузи]] ===	
* [[Тбилиси]] ([[1966]]): ''[[Тбилиси метрополитенĕ]]''

=== [[Раççей]] ===
# [[Мускав]] ([[1935]]; çаплах [[çăмăл метро]] тата [[монорельс]] ĕçе кĕртнĕ): ''[[Мускав метрополитенĕ]]''
# [[Санкт-Петербург]] ([[1955]]; çаплах [[çăмăл метро]] — [[çĕр çи экспресĕ]] тума палăртнă): ''[[Санкт-Петербург метрополитенĕ]]''
# [[Чулхула]] ([[1985]]): см. статью ''[[Чулхула метрополитенĕ]]''
# [[Çĕн Çĕпĕр]] ([[1986]]): ''[[Çĕн Çĕпĕр метрополитенĕ]]''
# [[Самар]] ([[1987]]): ''[[Самар метрополитенĕ]]''
# [[Екатеринбург]] ([[1991]]): ''[[Екатеринбург метрополитенĕ]]''
# [[Хусан]] ([[2005]]): ''[[Хусан метрополитенĕ]]''

=== [[Узбекистан]] ===
* [[Ташкент]] ([[1977]]): ''[[Ташкент метрополитенĕ]]'' статьяна вулăр.

=== [[Украина]] ===
# [[Кейӳ]] ([[1960]]; [[хăвăрт трамвай]]): ''[[Кейӳ метрополитенĕ]]''
# [[Харьков]] ([[1975]]): ''[[Харьков метрополитенĕ]]''
# [[Днепропетровск]] ([[1995]]): см. статью ''[[Днепропетровск метрополитенĕ]]''

== Халĕ ĕçлекен метрополитен системине тунă хронологи ==
* 1863 – [[Лондон метрополитенĕ|Лондон (Аслă Британи)]]
* 1869 – [[Афина метрополитенĕ|Афина (Греци)]]
* 1875 – [[Тӳнел|Истамбул (Турци)]]
* 1885 – [[Çĕнĕ Йорк метрополитенĕ|Çĕнĕ Йорк (АПШ)]]
* 1892 - [[Чикаго метрополитенĕ|Чикаго (АПШ)]]
* 1896 – [[Глазго метрополитенĕ|Глазго (Аслă Британи)]]
* 1896 – [[Будапешт метрополитенĕ|Будапешт (Венгри, ун чухне Австри-Венгри империйĕ)]]
* 1897 – [[Бостон метрополитенĕ|Бостон (АПШ)]]
* 1898 – [[Вена метрополитенĕ|Вена (Австри, ун чухне Австри-Венгри империйĕ)]]
* 1900 – [[Парис метрополитенĕ|Парис (Франци)]]
* 1901 – [[Вупперталь çакса хунă çулĕ|Вупперталь (Рейн-Рур конурбацийĕ, Германи)]]
* 1902 – [[Берлин метрополитенĕ|Берлин (Германи)]]
* 1907 – [[Филадельфи метрополитенĕ|Филадельфи (АПШ)]]
* 1912 – [[Гамбург метрополитенĕ|Гамбург (Германи)]]
* 1913 – [[Буэнос-Айрес метрополитенĕ|Буэнос-Айрес (Аргентина)]]
* 1919 – [[Мадрид метрополитенĕ|Мадрид (Испани)]]
* 1924 – [[Барселона метрополитенĕ|Барселона (Испани)]]
* 1927 – [[Токио метро|Токио (Япони)]]
* 1928 – [[Осло метрополитенĕ|Осло (Норвеги)]]
* 1933 – [[Осака метрополитенĕ|Осака (Япони)]]
* 1935 – [[Мускав метрополитенĕ|Мускав (Раççей, ун чухне СССР)]]
* 1943 – [[Чикаго метрополитенĕ|Чикаго (АПШ)]]
* 1950 – [[Стокгольм метрополитенĕ|Стокгольм (Швеци)]]
* 1955 – [[Кливленд метрополитенĕ|Кливленд (АПШ)]], [[Рим метрополитенĕ|Рим (Итали)]], [[Санкт-Петербург метрополитенĕ|Санкт-Петербург (Раççей, ун чухне СССР)]]
* 1956 – [[Торонто метрополитенĕ|Торонто (Канада)]]
* 1957 – [[Нагоя метрополитенĕ|Нагоя (Япони)]]
* 1959 – [[Лиссабон метрополитенĕ|Лиссабон (Португали)]], [[Кармелит|Хайфа (Израиль)]]
* 1960 – [[Киевский метрополитен|Киев (Украина, тогда СССР)]]
* 1964 – [[Милан метрополитенĕ|Милан (Итали)]]
* 1966 – [[Монреаль метрополитенĕ|Монреаль (Канада)]], [[Тбилиси метрополитенĕ|Тбилиси (Грузи, ун чухне СССР)]]
* 1967 – [[Баку метрополитенĕ|Баку (Азербайджан, ун чухне СССР)]]
* 1968 – [[Кёльн метрополитенĕ|Кёльн (Германи)]], [[Роттердам метрополитенĕ|Роттердам (Нидерландсем)]]
* 1969 – [[Мехико метрополитенĕ|Мехико (Мексика)]], [[Пекин метрополитенĕ|Пекин (Китай)]]
* 1970 – [[Франкфурт-Майн-çинчи метрополитенĕ|Франкфурт-Майн-çинчи (Германи)]]
* 1971 – [[Мӳнхен метрополитенĕ|Мӳнхен (Германи)]], [[Саппоро метрополитенĕ|Саппоро (Япони)]], [[Сеул метрополитенĕ|Сеул (Корей)]]
* 1972 – [[Иокогама метрополитенĕ|Иокогама (Япони)]], [[Нӳрнберг метрополитенĕ|Нюрнберг (Германи)]]
* 1973 – [[Пхеньян метрополитенĕ|Пхеньян (КХДР)]], [[Bay Area Rapid Transit|Сан-Франциско (АПШ)]]
* 1974 – [[Сан-Паулу метрополитенĕ|Сан-Паулу (Бразили)]], [[Прага метрополитенĕ|Прага (Чехи)]], [[Сеул метрополитенĕ (Кăнтăр Корей)]]
* 1975 – [[Антверпен трамвайĕ|Антверпен (Бельги)]], [[Çĕнĕ Афон ту хăвăл чукун çулĕ|Çĕнĕ Афон (Абхази, ун чухне СССР)]], [[Сантьяго метрополитенĕ|Сантьяго (Чили)]], [[Харьков метрополитенĕ|Харьков (Украина, ун чухне СССР)]]
* 1976 – [[Вашингтон метрополитенĕ|Вашингтон (АПШ)]], [[Брӳссел метрополитенĕ|Брӳссел (Бельги)]], [[Вена метрополитенĕ|Вена (Австри)]]
* 1977 – [[Амстердам метрополитенĕ|Амстердам (Нидерландсем)]], [[Кобе метрополитенĕ|Кобе (Япони)]], [[Марсель метрополитенĕ|Марсель (Франци)]], [[Ташкент метрополитенĕ|Ташкент (Узбекистан, ун чухне СССР)]]
* 1978 – [[Лион метрополитенĕ|Лион (Франци)]], [[Мумбаи метрополитенĕ|Мумбаи (Инди)]], [[Эдмонтон метрополитенĕ|Эдмонтон (Канада)]]
* 1979 – [[Атланта метрополитенĕ|Атланта (АПШ)]], [[Бухарест метрополитенĕ|Бухарест (Румыни)]], [[Гонконг метрополитенĕ|Гонконг (Китай, ун чухне Аслă Британи)]], [[Рио-де-Жанейро метрополитенĕ|Рио-де-Жанейро (Бразили)]]
* 1980 – [[Ньюкасл-апон-Тайн метрополитенĕ|Ньюкасл-апон-Тайн (Аслă Британи)]], [[Тяньцзинь метрополитенĕ|Тяньцзинь (Китай)]]
* 1981 – [[Ереван метрополитенĕ|Ереван (Эрмени, ун чухне СССР)]], [[Киото метрополитенĕ|Киото (Япони)]], [[Фукуока метрополитенĕ|Фукуока (Япони)]]
* 1982 – [[Хельсинки метрополитенĕ|Хельсинки (Финлянди)]]
* 1983 – [[Каракас метрополитенĕ|Каракас (Венесуэла)]], [[Лиль метрополитенĕ|Лилль (Франци)]], [[Шарлеруа метрополитенĕ|Шарлеруа (Бельги)]]
* 1984 – [[Волгоград метротрамĕ|Волгоград (Раççей, ун чухне СССР)]], [[Калькутта метрополитенĕ|Калькутта (Инди)]], [[Майами метрополитенĕ|Майами (АПШ)]], [[Манила метрополитенĕ|Манила (Филиппинсем)]], [[Минск метрополитенĕ|Минск (Белоруси, ун чухне СССР)]]

* 1985 – [[Китакюсю метрополитенĕ|Китакюсю (Япони)]], [[Чулхула метрополитенĕ|Чулхула (Раççей)]], [[Порту-Алегри метрополитенĕ|Порту-Алегри (Бразили)]], [[Пусан метрополитенĕ|Пусан (Корей)]], [[Ресифт метрополитенĕ|Ресифи (Бразили)]], [[Штутгарт метрополитенĕ|Штутгарт (Германи)]]
* 1986 – [[Белу-Оризонти метрополитенĕ|Белу-Оризонти (Бразили)]], [[SkyTrain (Ванкувер)|Ванкувер (Канада)]], [[Кривой Рог метротрамĕ|Кривой Рог (Украина, ун чухне СССР)]], [[Çĕн Çĕпĕр метрополитенĕ|Çĕн Çепĕр (Раççей, ун чухне СССР)]]
* 1987 – [[Балтимор метрополитенĕ|Балтимор (АПШ)]], [[Детройт метрополитенĕ Детройта|Детройт (АПШ)]], [[Каир метрополитенĕ|Каир (Египет)]], [[Самар метрополитенĕ|Самар (Раççей, ун чухне СССР)]], [[Сэндай метрополитенĕ|Сэндай (Япони)]], [[Сингапур метрополитенĕ|Сингапур (Сингапур)]]
* 1988 – [[Валенси метрополитенĕ (Испани)|Валенси (Испани)]], [[Питсбург метрополитенĕ|Питтсбург (АПШ)]]
* [[1990]] – [[Генуй метрополитенĕ|Генуй (Итали)]]
* [[1991]] – [[Екатеринбург метрополитенĕ|Екатеринбург (Раççей, ун чухне СССР)]], [[Лозанна метрополитенĕ|Лозанна (Швейцари)]], [[Монтеррей метрополитенĕ|Монтеррей (Мексика)]]
* [[1992]] – [[Тулуза метрополитенĕ|Тулуза (Франци)]]
* [[1993]] – [[Лос-Анджелес метрополитенĕ|Лос-Анджелес (АПШ)]], [[Неаполь метрополитенĕ|Неаполь (Итали)]], [[Сент-Луис метрополитенĕ|Сент-Луис (АПШ)]]
* [[1994]] – [[Гвадалахара метрополитенĕ|Гвадалахара (Мексика)]], [[Хиросима метрополитенĕ|Хиросима (Япони)]]
* [[1995]] – [[Бильбао метрополитенĕ|Бильбао (Испани)]], [[Варшава метрополитенĕ|Варшава (Польша)]], [[Днепропетровск метрополитенĕ|Днепропетровск (Украина)]], [[Медельин метрополитенĕ|Медельин (Колумби)]], [[Лас-Вегас метрополитенĕ|Лас-Вегас (АПШ)]], [[Ченнай метрополитенĕ|Ченнай (Инди)]], [[Шанхай метрополитенĕ|Шанхай (Китай)]]
* [[1996]] — [[Анкара метрополитенĕ|Анкара (Турци)]], [[Куала-Лумпур метрополитенĕ|Куала-Лумпур (Малайзи)]], [[Тайбэй метрополитенĕ|Тайбэй (Тайвань)]]
* [[1997]] — [[Гуанчжоу метрополитенĕ|Гуанчжоу (Китай)]], [[Джэксонвилл метрополитенĕ|Джэксонвилл (АПШ)]], [[Тэгу метрополитенĕ|Тэгу (Корей)]]
* [[1998]] — [[Софи метрополитенĕ|София (Болгари)]]
* [[1999]] — [[Бангкок метрополитенĕ|Бангкок (Таиланд)]], [[Инчхон метрополитенĕ|Инчхон (Корей)]], [[Катани метрополитенĕ|Катани (Итали)]], [[Тегеран метрополитенĕ|Тегеран (Иран)]]
* [[2000]] — [[Измир метрополитенĕ|Измир (Турци)]]
* [[2001]] — [[Бразилиа метрополитенĕ|Бразилиа (Бразили)]]
* [[2002]] — [[Бурса метрополитенĕ|Бурса (Турци)]], [[Дели метрополитенĕ|Дели (Инди)]], [[Копенгаген метрополитенĕ|Копенгаген (Дани)]], [[Лима метрополитенĕ|Лима (Перу)]], [[Ренн метрополитенĕ|Ренн (Франци)]]
* [[2003]] — [[Далянь метрополитене|Далянь (Китай)]], [[Наха метрополитенĕ|Наха (Япони)]]
* [[2004]] — [[Гаага метрополитенĕ|Гаага (Нидерландсем)]], [[Кванджу метрополитенĕ|Кванджу (Корей)]], [[Миннеаполис метрополитенĕ|Миннеаполис (АПШ)]], [[Ухань метрополитенĕ|Ухань (Китай)]]
* [[2005]] — [[Вальпараисо метрополитенĕ|Вальпараисо (Чили)]], [[Хусан метрополитенĕ|Хусан (Раççей)]], [[Метрополитен Нанкина|Нанкин (Китай)]], [[Порту метрополитенĕ|Порту (Португали)]], [[Сан-Хуан метрополитенĕ|Сан-Хуан (Пуэрто-Рико; АПШ)]], [[Чунцин метрополитенĕ|Чунцин (Китай)]]
* [[2006]] — [[Валенси метрополитенĕ (Венесуэла)|Валенси (Венесуэла)]], [[Турин метрополитенĕ|Турин (Итали)]], [[Тэджон метрополитенĕ|Тэджон (Корей)]]
* [[2007]] — [[Маракайбо метрополитенĕ|Маракайбо (Венесуэла)]], [[Пальма-де-Мальорки метрополитенĕ|Пальма-де-Мальорка (Испани)]]
* [[2008]] — [[Гаосюн метрополитенĕ|Гаосюн (Тайвань)]], [[Перуджа метрополитенĕ|Перуджа (Итали)]] 
* [[2009]] — [[Алма-Ата метрополитенĕ|Алма-Ата (Казахстан)]], [[Санто-Доминго метрополитенĕ|Санто-Доминго (Доминикан Республики)]], [[Севильский метрополитен|Севилья (Испани)]], [[Адана метрополитенĕ|Адана (Турци)]], [[Шеньян метрополитенĕ|Шеньян (Китай)]]
* [[2010]] — [[Омск метрополитенĕ|Омск (Раççей)]]

== Каçăсем ==
* [http://metro.ru/ Артемий Лебедев студи сайчĕ] Мускав метро тата метрополитсем çинчен пĕтĕмпех, авторĕсем Артемий Лебедев, Александр Попов (Russos).
* [http://vagon.metro.ru/ Метровагоны] — метрополитен вакунĕсем, авторĕсем: Иван Васин, Олег Бодня, Михаил Березин тата Михаил Кончиц .
* [http://news.metro.ru/ Мускав метро çĕнĕ хыпарĕсем].
* [http://voices.metro.ru/ Сайт «Голоса подземелья»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090129161331/http://voices.metro.ru/ |date=2009-01-29 }} — о звуках и голосах метро, автор [[Ломов, Артемий Юрьевич|Тёма Ломов]].
* [http://sights.metro.ru/ Сайт «Метро не с первого взгляда»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090129181114/http://sights.metro.ru/ |date=2009-01-29 }} — автор Тёма Ломов.
* [http://cartoon.metro.ru/ Чукун çул карикатури] — авторĕ [[Зимин Василий Геннадиевич|Василий Зимин]].
* [http://meta.metro.ru/ СССР метрополитенĕсем çинчен пĕтĕмпех].
* [http://www.metromap.ru/ Мускав метро картти] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110102073543/http://www.metromap.ru/samara/ |date=2011-01-02 }} тата [http://www.metromap.ru/samara/ Самар метро картти] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110102073543/http://www.metromap.ru/samara/ |date=2011-01-02 }}.
* [http://www.urbanrail.net/index.html Роберт Швандль метроэнциклопедийĕ]{{ref-en}}.
* [http://metroblog.ru/ Метроблог] — метро тата хула транспорт çĕнĕ хыпарĕсем.
* [http://mic-ro.com/metro/ Метро Битс (Metro Bits) — Various aspects of the world’s metros] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131009161128/http://www.mic-ro.com/metro/ |date=2013-10-09 }}{{ref-en}}.
* [http://www.metrosoyuza.net/ Станции метро на территории бывшего СССР: архитектура, схемы линий, история, будущее] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202082147/http://www.metrosoyuza.net/ |date=2017-02-02 }}.
* [http://www.parovoz.com/rrr/index.php?CAT=SUBW&amp;LANG=RU&amp;ORDERBY=3 Метрополитены]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} на сайте «Железнодорожное кольцо».
* [https://web.archive.org/web/20220411170425/http://metroworld.ruz.net/ Метро тĕнчи (Дмитрий Аксеновăн СССР метрополитенĕсем çинчен)].
* [https://web.archive.org/web/20070105101535/http://xussrsubways.by.ru/ СССР метрополитенĕсем çинчен сайт].
* [http://www.rosmetrostroy.ru/ Метрострой].
* [http://www.amadeus.net/home/new/subwaymaps/en/index.htm Метро схемисен пуххи (тĕнче хулисем тăрăх)].
* [http://www.paleometro.ru Палеометро.ру — окаменелости в облицовке станций московского метрополитена].
* [http://www.youtube.com/watch?v=ISt_F8T64JY &quot;Сваи забили в туннель московского метро&quot;], видеорепортаж на канале Россия.
* {{lj_comm|ru_metro}} — [[Живой журнал|ЖЖ]]-коммьюнити, которое ведут пассажиры метрополитена. Интересные наблюдения, истории, фотографии.
* {{lj_comm|foto_metro}} — [[Живой журнал|ЖЖ]]-коммьюнити о фотографиях метро.
* [[pMetro]] — интерактивлă Мускав тата урăх хуласен метро сайчĕ.
* [http://www.metroschemes.narod.ru Сайт истории метрополитенов в схемах].
* [http://transportmorro.narod.ru/HWR1959/hwm1959.html История подземных железных дорог 1959 год].
* http://www.mosmetro.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201003152733/https://www.mosmetro.ru/ |date=2020-10-03 }} Мускав метрополитенĕ. Официаллă сайт.

{{Пĕрлĕх транспорчĕ}}

[[Категори:Метрополитен|*]]
[[Категори:Çĕрай çурт-йĕрĕ]]</text>
      <sha1>hmj2k7r9rcl8soldwogohkpoqfcumbo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чăваш Республикин администрациллĕ-территориллĕ пайланăвĕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24902</id>
    <revision>
      <id>878586</id>
      <parentid>808532</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T17:09:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>878586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25524" sha1="nui8zmvfm8m2mdqf6qegv4fdf48zy0m" xml:space="preserve">[[Ӳкерчĕк:Coat of Arms of Chuvashia.svg|140px|right]]
[[Ӳкерчĕк:Admin-map-Chuvashia-region-big.gif|478 px|right|thumb|Чăваш Республикин администрациллĕ картти]]
'''Чăваш республикинче:'''
* 21 [[ район]], 
* 9 [[хула]], 
* 8 [[хула евĕр  паççулкă]], 
1700 яхăн  ял [[пурăнан вырăн]].

Чăваш Республикин 37-мĕш № ([[2004]] çулхи [[чӳк, 24|чӳкĕн 24-мешĕнче]]) «Об установлении границ муниципальных образований Чувашской Республики и наделении их статусом городского, сельского поселения, муниципального района и городского округа» саккунĕпе килĕшӳллĕ
республикăра администраци реформи иртнĕ. Çакăн хыççăн ял тăрăхĕсен шучĕ чакнă &lt;ref&gt;[http://gov.cap.ru/home/49/baner/samouprav/z-37.rtf Закон Чувашской Республики № 37 от 24 ноября 2004 года]&lt;/ref&gt; 

''Реформа хыççăн''' 7 хула тăрăхĕ, 2874 ял тăрăхĕ юлнă.

Чăваш Республикин тĕп хули — [[Шупашкар]].

== Администрациллĕ пайланăвăн кун-çулĕ ==
Малтанах [[Чăваш автономи облаçĕ]] 3 уесран тытăнса тăнă:
[[Шупашкар уесĕ]], [[Çĕрпӳ уесĕ]] тата [[Етĕрне уесĕ]].

Кĕçех Çĕрпӳ уесĕнче Йĕпреç районне тăваççĕ. [[1921]] çулта  Йĕпреç районне  Çĕрпӳ уесĕнчен кăларса [[Патăрьел уесĕ|Патăрьел уесне]] (хăшпĕр документсенче Йĕпреç уесĕ) туса хураççĕ. 

[[1925]] çулхи çу уйăхĕн 21-мĕшĕнче Чăваш автономи облаçĕнчен Чăваш автономи совет социаллă республика туса хураççĕ. Çавна май [[Чĕмпĕр кĕпернинчен]] территории илсе  ЧАССР йышне куçараççĕ. Малтан ăна Çĕнĕ Улатăр уесĕ, [[1926]] çулта [[Улатăр уесĕ]] тесе палăртаççĕ.

[[1927]] çулта уессене пĕтерсе 17 район туса хураççĕ: Улатăр, Элĕк, Аслă Патăръел, Вăрнар, Йĕпреç, Канаш, Куславкка, Хĕрлĕ Чутай, Кĕçĕн Елчĕк, Сĕнтĕрвăрри, Пăрачкав, Тутаркасси, Вăрмар, Çĕрпӳ, Шупашкар, Шăмăршă тата Етĕрне. 

[[1929]] çулта  [[Шăнкăртам тутар наци районĕ|Шăнкăртам тутар наци районне]] туса хураççĕ.

[[1935]] çулта [[Аслă Патăръел районĕ|Аслă Патăръел районĕн]] ятне [[Патăръел районĕ]], [[Кĕçĕн Елчĕк районĕ|Кĕçĕн Елчĕк районĕн]] [[Елчĕк районĕ]] тесе улăштараççĕ. Çав çулах Ишлей, Кувакин, Турхан, Трак, Шăхасан, Çĕмĕрле тата Тăвай районĕсене йĕркелеççĕ.

[[1939]] çулта каллех улшăнусем пулаççĕ: Патăрьелпе Шăнкăртам районĕсене пĕтереççĕ, Калинин, Комсомольски, Октябрьски, Советски, Чкаловски (1957-мĕш çултанпа Патăрьел) районĕсене туса хураççĕ. Турхан районне Первомайски ятпа улăштараççĕ, Тутаркас районне - Сĕнтĕр районĕ. Тепĕр çултан Трак районне Красноармейски ят параççĕ. [[1944]] çулта Муркашпа Чурачăк районĕсем тăваççĕ.

[[1956]] çулта районсен шучĕ чакма тытăнать. Чи малтан Калинин, Кувакин, Совет тата Шăхасан районĕсене пĕтереççĕ. [[1959]] çулта Ишлей, Муркаш, Октябрьски, Первомайски, [[Чурачăк районĕ|Чурачăк районĕсене]]; [[1962]] çулта — Элĕк, Йĕпреç, Куславкка, Комсомольски, Красноармейски, Хĕрлĕ Чутай, Сĕтĕрвăрри, Пăрачкав, Сĕнтĕр, Шăмăршă, Елчĕк, Етĕрне районесенне.

[[1964]] çулта каллех районсен шучĕ ӳсме тытăнать. Малтан Муркаш районне каялла тавăраççĕ. 

[[1965]] çулта Элĕк, Йĕпреç, Куславкка, Комсомольски, Красноармейски, Хĕрлĕ Чутай, Сĕнтĕрвăрри, Пăрачкав, Шăмăршă, Елчĕк тата Тăвай районĕсене çĕнĕрен тăваççĕ. 
Çемĕрле районне 1965-мĕш çулта пĕтереççĕ, анчах 1966-мĕш çулта çĕнĕрен тăваççĕ. Çав вăхăтран районсен пайланăвне улăштарман.

== Муниципаллă районĕсем ==
=== [[Улатăр районĕ]] ===
[[Ӳкерчĕк:Герб Алатырского муниципального округа.svg|100 px|right]]
* Администраци центрĕ —  [[Улатăр]] хули
* ОКАТО кочĕ — 97 203 000 000 
'' Муниципаллă йĕркелĕвĕсем'' 

# [[Алтышево ял тăрăхĕ]]
# [[Атрать ял тăрăхĕ]] 
# [[Ахматово ял тăрăхĕ]] 
# [[Восход ял тăрăхĕ|Восходс ял тăрăхĕ]]
# [[Иваньково-Ленино ял тăрăхĕ]]
# [[Кивĕ Эйпеç ял тăрăхĕ]]
# [[Кире ял тăрăхĕ]] 
# [[Кувакино ял тăрăхĕ|Кувакин ял тăрăхĕ]]
# [[Междуречье ял тăрăхĕ|Междуреченски ял тăрăхĕ]]
# [[Мирёнки ял тăрăхĕ|Миренки ял тăрăхĕ]]
# [[Октябрьски ял тăрăхĕ (Улатăр районĕ)|Октябрьски ял тăрăхĕ]] 
# [[Первомайски тăрăхĕ (Улатăр районĕ)|Первомайски ял тăрăхĕ]]
# [[Стемас ял тăрăхĕ]] 
# [[Суйкăн ял тăрăхĕ]] 
# [[Çĕнĕ Эйпеç ял тăрăхĕ (Улатăр районĕ)|Çĕнĕ Эйпеç ял тăрăхĕ]]
# [[Чуварлей ял тăрăхĕ]]

=== [[Элĕк районĕ]] ===
[[Ӳкерчĕк:Герб Аликовского района (Чувашия).png|100 px|right]]
* Администраци центрĕ —  [[Элĕк]] сали
* ОКАТО кочĕ  — 97 205 000 000
''Муниципаллă йĕркелĕвĕсем''
# [[Ехремкасси ял тăрăхĕ]] 
# [[Йăлкăш ял тăрăхĕ]] 
# [[Крымсарайкă ял тăрăхĕ]] 
# [[Мăн Выла ял тăрăхĕ]] 
# [[Питĕшкасси ял тăрăхĕ]] 
# [[Тавăт ял тăрăхĕ]] 
# [[Тени ял тăрăхĕ]] 
# [[Ураскилт ял тăрăхĕ]] 
# [[Чăваш Сурăм ял тăрăхĕ]] 
# [[Шĕмшеш ял тăрăхĕ]] 
# [[Юнтапа ял тăрăхĕ]] 
# [[Элĕк ял тăрăхĕ]] 
----

=== [[Патăрьел районĕ]] ===
[[Ӳкерчĕк:Герб Батыревского района (Чувашия).png|100 px|right]]
* Администраци тĕпĕ — [[Патăрьел]] сали
* ОКАТО кочĕ  — 97 207 000 000
''Муниципаллă йĕркелĕвĕсем''
# [[Алманчă ял тăрăхĕ]] 
# [[Аслă Чемен ял тăрăхĕ]] 
# [[Ишлĕ-Шетмĕ ял тăрăхĕ]] 
# [[Ксыл-Чишма ял тăрăхĕ]] 
# [[Нăрваш-Шăхаль ял тăрăхĕ]] 
# [[Пăлапуç Пашъел ял тăрăхĕ]] 
# [[Патăрьел ял тăрăхĕ]] 
# [[Первомайски ял тăрăхĕ]] 
# [[Сăкăт ял тăрăхĕ]] 
# [[Çĕнĕ Ахпӳрт ял тăрăхĕ]] 
# [[Çĕнъял ял тăрăхĕ (Патăръел районĕ)|Çĕнъял ял тăрăхĕ]] 
# [[Тăрăн ял тăрăхĕ (Патăрьел районĕ)|Тăрăн ял тăрăхĕ]] 
# [[Тури Туçа ял тăрăхĕ]] 
# [[Турхан ял тăрăхĕ(Патăръел районĕ)|Турхан ял тăрăхĕ]] 
# [[Тутар Сăкăт ял тăрăхĕ]] 
# [[Хирти Пикшик ял тăрăхĕ]] 
# [[Шăхач ял тăрăхĕ]] 
# [[Шăнкăртам ял тăрăхĕ]] 
# [[Ыхра Çырми ял тăрăхĕ]] 
----

=== [[Вăрнар районĕ]] ===
* Администраци центрĕ — [[Вăрнар]] хеп
* ОКАТО кочĕ  — 97 210 000 000
''Муниципаллă йĕркелĕвĕсем''
# '''[[Вăрнар хула тăрахĕ]]''' 
# [[Аçăм Çырми ял тăрăхĕ]] 
# [[Вăрманкас ял тăрăхĕ (Вăрнар районĕ)|Вăрманкас ял тăрăхĕ ]] 
# [[Ершепуç ял тăрăхĕ]] 
# [[Кĕçĕн Кипек ял тăрăхĕ]] 
# [[Нурăс ял тăрăхĕ]]
# [[Кульцав ял тăрăхĕ]] 
# [[Мăн Турхан ял тăрăхĕ]] 
# [[Мăн Явăш ял тăрăхĕ (Вăрнар районĕ)|Мăн Явăш ял тăрăхĕ]]  
# [[Малти Ишек ял тăрăхĕ]] 
# [[Пăртас ял тăрăхĕ]] 
# [[Санарпуç ял тăрăхĕ]] 
# [[Çĕрпел ял тăрăхĕ]]
# [[Çавалкас ял тăрăхĕ]] 
# [[Уйкас Кипек ял тăрăхĕ]] 
# [[Упнер ял тăрăхĕ]] 
# [[Хирпуç ял тăрăхĕ]] 
# [[Шĕнер Ишек ял тăрăхĕ]] 
# [[Ярмушка ял тăрăхĕ]] 
----

=== [[Йĕпреç районĕ]] ===
* Администраци центрĕ — [[Йĕпреç]] хеп
* ОКАТО кочĕ  — 97 213 000 000
''Муниципаллă йĕркелĕвĕсем''
# '''[[Йĕпреç  хула тăрахĕ]]''' 
# [[Ирçе Çармăс ял тăрăхĕ]] 
# [[Кĕлĕмкасси ял тăрăхĕ]] 
# [[Киров ял тăрăхĕ (Йĕпреç районĕ)|Киров ял тăрăхĕ]] 
# [[Пăвакасси ял тăрăхĕ]] 
# [[Пучинке ял тăрăхĕ]] 
# [[Пысăк Упакасси ял тăрăхĕ]] 
# [[Хурăнлăх ял тăрăхĕ (Йĕпреç районĕ)|Хурăнлăх ял тăрăхĕ]] 
# [[Хурамал ял тăрăхĕ]] 
# [[Чăваш Тимеш ял тăрăхĕ]]
# [[Шăрттан ял тăрăхĕ]] 
# [[Эйпеç ял тăрăхĕ]] 
# [[Энтриел ял тăрăхĕ (Йĕпреç районĕ)|Энтриел ял тăрăхĕ]] 
----

=== [[Канаш районĕ]] ===
* Администраци центрĕ — [[Канаш]] хули
* ОКАТО кочĕ  — 97 216 000 000
''Муниципаллă йĕркелĕвĕсем''
# [[Ăвăспӳрт Кипеч ял тăрăхĕ]] 
# [[Çĕнĕ Чăлкасси ял тăрăхĕ]]
# [[Çеçпĕл ял тăрăхĕ]] 
# [[Асхва ял тăрăхĕ]] 
# [[Атнаш ял тăрăхĕ]] 
# [[Ачча ял тăрăхĕ]] 
# [[Вăрăмпуç ял тăрăхĕ]] 
# [[Вăрманкас Ухман ял тăрăхĕ]] 
# [[Вăтакас Кипеч ял тăрăхĕ]] 
# [[Вăтапуç ял тăрăхĕ]] 
# [[Кăшнаруй ял тăрăхĕ]] 
# [[Карăклă ял тăрăхĕ]] 
# [[Пайкилт ял тăрăхĕ]] 
# [[Сиккасси ял тăрăхĕ]] 
# [[Сухайкасси ял тăрăхĕ]] 
# [[Уçырма ял тăрăхĕ]] 
# [[Хучел ял тăрăхĕ]] 
# [[Чакаç ял тăрăхĕ]] 
# [[Чарпуç ял тăрăхĕ]] 
# [[Шăхасан ял тăрăхĕ]]
# [[Шаккăл ял тăрăхĕ]] 
# [[Шелттĕм ял тăрăхĕ]] 
# [[Энтрияль ял тăрăхĕ]]
# [[Янкăлч ял тăрăхĕ]] 
----

=== [[Куславкка районĕ]] ===
* Администраци центрĕ — [[Куславка]] хули
* ОКАТО кочĕ  — 97 219 000 000
'''Муниципаллă йĕркелĕвĕсем''
# '''[[Куславка хула тăрăхĕ ]]''' 
# [[Елчĕк ял тăрăхĕ (Куславкка районĕ)|Елчĕк ял тăрăхĕ]] 
# [[Карач ял тăрăхĕ]] 
# [[Кармăш ял тăрăхĕ]] 
# [[Кунер ял тăрăхĕ]] 
# [[Куснар ял тăрăхĕ]] 
# [[Пăрмас ял тăрăхĕ]] 
# [[Тĕмшер ял тăрăхĕ]] 
# [[Тĕрлемес ял тăрăхĕ]] 
# [[Энтри Пасар ял тăрăхĕ]] 
----
=== [[Комсомольски районĕ]] ===
* Администраци центрĕ — [[Каçал|Комсомольски]] сали
* ОКАТО кочĕ  — 97 221 000 000
''Муниципаллă йĕркелĕвĕсем'''
# [[Александровка ял тăрăхĕ|Александровски ял тăрăхĕ]]
# [[Асанкасси ял тăрăхĕ]] 
# [[Аслă Çĕрпӳел ял тăрăхĕ]] 
# [[Кайнлăк ял тăрăхĕ]] 
# [[Комсомольски ял тăрăхĕ]] 
# [[Тукай ял тăрăхĕ|Чăваш Тукай ял тăрăхĕ]]
# [[Урмаел ял тăрăхĕ]] 
# [[Хирти Сĕнтĕр ял тăрăхĕ]] 
# [[Хырхĕрри ял тăрăхĕ]] 
# [[Чăваш Элпуç ял тăрăхĕ]] 
# [[Чĕчкен ял тăрăхĕ]] 
# [[Шурут ял тăрăхĕ]] 
----

=== [[Трак ен районĕ]] ===
* Администраци центрĕ — [[Красноармейски]] сали
* ОКАТО кочĕ  — 97 224 000 000
''Муниципаллă йĕркелĕвĕсем'''
# [[Алманч ял тăрăхĕ]]
# [[Еншик Чуллă ял тăрăхĕ]] 
# [[Карай ял тăрăхĕ]] 
# [[Кĕçĕн Шетмĕ ял тăрăхĕ]] 
# [[Красноармейски ял тăрăхĕ|Красноармейси ял тăрăхĕ]]
# [[Мăн Шетмĕ ял тăрăхĕ]]
# [[Пикшик ял тăрăхĕ]] 
# [[Упи ял тăрăхĕ]] 
# [[Чатукасси ял тăрăхĕ]] 
----

=== [[Хĕрлĕ Чутай районĕ]] ===
[[Ӳкерчĕк:Герб Красночетайского района (Чувашия).png|100 px|right]]
* Администраци центрĕ — [[Хĕрлĕ Чутай]] сали
* ОКАТО кочĕ  — 97 226 000 000
''Муниципаллă йĕркелĕвĕсем'''
# [[Акчикасси ял тăрăхĕ]] 
# [[Атнар ял тăрăхĕ]] 
# [[Кивĕ Атикасси ял тăрăхĕ]] 
# [[Мăн Этмен ял тăрăхĕ]] 
# [[Пантьăк ял тăрăхĕ]] 
# [[Питĕркасси ял тăрăхĕ]] 
# [[Тралькасси ял тăрăхĕ]] 
# [[Хĕрлĕ Чутай ял тăрăхĕ]] 
# [[Хусанушкăнь ял тăрăхĕ]] 
# [[Штанаш ял тăрăхĕ]] 
----

=== [[Сĕнтĕрвăрри районĕ]] ===
* Администраци центрĕ — [[Сĕнтĕрвăрри]] хули
* ОКАТО кочĕ  — 97 229 000 000
''Муниципаллă йĕркелĕвĕсем''
# '''[[Сĕнтĕрвăрри  хула тăрăхĕ]]'''
# [[Аксарин ял тăрăхĕ]]
# [[Атăлçум ял тăрăхĕ]] – [[Нерятăв]] сали.
# [[Карапаш ял тăрăхĕ]]
# [[Кукашни ял тăрăхĕ]]
# [[Октябрьски ял тăрăхĕ]]
# [[Сĕнтĕрпуç ял тăрăхĕ]]
# [[Урхас Кушкă ял тăрăхĕ]]
# [[Хуракасси ял тăрăхĕ]]
# [[Шĕнерпуç ял тăрăхĕ]] 
# [[Шуршăл ял тăрăхĕ]]
# [[Чăнкасси ял тăрăхĕ]]
----

=== [[Муркаш районĕ]] ===
* Администраци тĕпĕ — [[Муркаш]] сали
* ОКАТО кочĕ  — 97 232 000 000
''Муниципаллă йĕркелĕвĕсем:'''
# [[Çатракасси ял тăрăхĕ]] 
# [[Йӳçкасси ял тăрăхĕ]] 
# [[Ильинка ял тăрăхĕ]] 
# [[Катькас ял тăрăхĕ]]
# [[Мăн Сĕнтĕр ял тăрăхĕ]]
# [[Москакасси ял тăрăхĕ]]
# [[Муркаш ял тăрăхĕ]] 
# [[Оринин ял тăрăхĕ]] 
# [[Турай ял тăрăхĕ]] 
# [[Уйкас Янасал ял тăрăхĕ]] 
# [[Хĕтеркасси ял тăрăхĕ]] 
# [[Хорнуй ял тăрăхĕ]] 
# [[Чуманкасси ял тăрăхĕ]] 
# [[Шетмĕпуç ял тăрăхĕ|Шĕтмепуç ял тăрăхĕ]]
# [[Юнкă ял тăрăхĕ]] 
# [[Ярапайкасси ял тăрăхĕ]] 
----

=== [[Пăрачкав районĕ]] ===
* Администраци центрĕ — [[Пăрачкав]]
* ОКАТО кочĕ  — 97 235 000 000
'''Муниципаллă йĕркелĕвĕсем'''
# [[Напольное ял тăрăхĕ|Алвеле ял тăрăхĕ]]
# [[Анастасово ял тăрăхĕ]] 
# [[Кудеиха ял тăрăхĕ]] 
# [[Козловка ял тăрăхĕ|Куславкка ял тăрăхĕ]]
# [[Мишуково ял тăрăхĕ]] 
# [[Никулино ял тăрăхĕ|Никулин ял тăрăхĕ]]
# [[Октябрьски ял тăрăхĕ (Пăрачкав районĕ)|Октябрьски ял тăрăхĕ]] 
# [[Пăрачкав ял тăрăхĕ]]
# [[Рындино ял тăрăхĕ|Рындин ял тăрăхĕ]]
# [[Семёновски ял тăрăхĕ]] 
# [[Сиява ял тăрăхĕ]] 
# [[Сыреç ял тăрăхĕ]] 
----

=== [[Вăрмар районĕ]] ===
* Администраци центрĕ — [[Вăрмар]] хеп
* ОКАТО кочĕ  — 97 238 000 000
'''Муниципаллă йĕркелĕвĕсем':'''
# '''[[Вăрмар хула тăрăхĕ]]''' 
# [[Арапуç ял тăрăхĕ]] 
# [[Аслă Пинер ял тăрăхĕ]] 
# [[Аслă Чак ял тăрăхĕ]]
# [[Кавал ял тăрăхĕ]] 
# [[Кĕлкеш ял тăрăхĕ]] 
# [[Кĕтеснер ял тăрăхĕ]] 
# [[Кивĕ Вăрмар ял тăрăхĕ]] 
# [[Мăнçырма ял тăрăхĕ]] 
# [[Пысăк Енккасси ял тăрăхĕ]]
# [[Хĕрлĕçыр ял тăрăхĕ]] 
# [[Чулкаç ял тăрăхĕ]]
# [[Чупай ял тăрăхĕ]] 
# [[Шăхаль ял тăрăхĕ]] 
# [[Энĕшпуç ял тăрăхĕ]] 
# [[Энтрияль ял тăрăхĕ]]
----

=== [[Çĕрпӳ районĕ]] ===
* Администраци центрĕ — [[Çĕрпӳ]] хули
* ОКАТО кочĕ  — 97 241 000 000
'''Муниципаллă йĕркелĕвĕсем:'''
# '''[[Çĕрпӳ хула тăрăхĕ]]'''
# [[Апакасси ял тăрăхĕ]] 
# [[Вăрманкас Кĕçтемĕр ял тăрăхĕ]]
# [[Йĕкĕрвар ял тăрăхĕ]] 
# [[Конар ял тăрăхĕ]] 
# [[Метикасси ял тăрăхĕ]] 
# [[Михайловка ял тăрăхĕ]] 
# [[Опытный ял тăрăхĕ]] 
# [[Паваркасси ял тăрăхĕ]]
# [[Патăрьел ял тăрăхĕ (Çĕрпӳ районĕ)|Патăрьел ял тăрăхĕ]]
# [[Рынкă ял тăрăхĕ]]
# [[Çырмапуç ял тăрăхĕ]] 
# [[Тавăшкасси ял тăрăхĕ]] 
# [[Туçи ял тăрăхĕ]]
# [[Чиричкасси ял тăрăхĕ|Чӳречкасси  ял тăрăхĕ]]
# [[Чурачăк ял тăрăхĕ]] 
# [[Ямаш ял тăрăхĕ (Çĕрпӳ районĕ )|Ямаш ял тăрăхĕ ]]
----

=== [[Шупашкар  районĕ]] ===
* Администраци центрĕ — [[Кӳкеç]] хеп
* ОКАТО кочĕ  — 97 244 000 000
'''Муниципаллă йĕркелĕвĕсем:':'''
# [[Апаш ял тăрăхĕ]] 
# [[Атайкасси ял тăрăхĕ]] 
# [[Вăрман Çĕктер ял тăрăхĕ|Вăрманкасси ял тăрăхĕ]]
# [[Ишек ял тăрăхĕ]] 
# [[Ишлей ял тăрăхĕ]] 
# [[Кăшăваш ял тăрăхĕ]] 
# [[Кӳкеç ял тăрăхĕ]] 
# [[Лапсар ял тăрăхĕ]] 
# [[Сарапакасси ял тăрăхĕ]] 
# [[Çĕньял Покровски ял тăрăхĕ|Çĕнъял Покровски ял тăрăхĕ]]
# [[Çĕньял ял тăрăхĕ (Шупашкар районĕ)|Çĕнъял ял тăрăхĕ]] 
# [[Çырмапуç ял тăрăхĕ]] 
# [[Тутаркасси ял тăрăхĕ]] 
# [[Чăрăшкасси ял тăрăхĕ|Чиршкасси ял тăрăхĕ]]
# [[Шĕнерпуç ял тăрăхĕ]]
# [[Шемшер ял тăрăхĕ]] 
# [[Янăш ял тăрăхĕ]] 
----

=== [[Шăмăршă районĕ]] ===
* Администраци центрĕ — [[Шăмăршă]] сали
* ОКАТО кочĕ  — 97 247 000 000
'''Муниципаллă йĕркелĕвĕсем:':'''
# [[Анат Чаткас ял тăрăхĕ]] 
# [[Васан ял тăрăхĕ]] 
# [[Карапай Шăмăршă ял тăрăхĕ|Карпай-Шăмăршă ял тăрăхĕ]]
# [[Кивĕ Чукал ял тăрăхĕ]] 
# [[Пăчăрлă Пашьел ял тăрăхĕ|Пăчăрлă Пашъел ял тăрăхĕ]]
# [[Палтиел ял тăрăхĕ]] 
# [[Пуянкасси ял тăрăхĕ]] 
# [[Чукал ял тăрăхĕ]] 
# [[Шăмăршă ял тăрăхĕ]] 
----
=== [[Çĕмĕрле районĕ]] ===
* Администраци центрĕ — [[Çĕмĕрле]] хули
* ОКАТО кочĕ  — 97 250 000 000
'''Муниципаллă йĕркелĕвĕсем:':'''
# [[Анат Кăмаша ял тăрăхĕ]]
# [[Вырăс Улхаш ял тăрăхĕ]] 
# [[Краснооктябрьски ял тăрăхĕ]]
# [[Мăн Улхаш ял тăрăхĕ]]
# [[Макарин ял тăрăхĕ]] 
# [[Çĕмĕрле ял тăрăхĕ]] 
# [[Тăванкасси ял тăрăхĕ]] 
# [[Турхан ял тăрăхĕ (Çĕмĕрле районĕ)|Турхан ял тăрăхĕ ]] 
# [[Хутар ял тăрăхĕ]] 
# [[Юманай ял тăрăхĕ]] 
# [[Якуртушкăнь ял тăрăхĕ]] 
----

=== [[Етĕрне районĕ]] ===
* Администраци центрĕ — [[Етĕрне]] хули
* ОКАТО кочĕ  — 97 253 000 000
'''Муниципаллă йĕркелĕвĕсем:'''
# '''[[Етĕрне хула тăрăхĕ]]'''
# [[Йăванкасси ял тăрăхĕ (Етĕрне районĕ)|Йăванкасси ял тăрăхĕ]] 
# [[Ирçĕ ял тăрăхĕ]] 
# [[Кăкшăм ял тăрăхĕ]] 
# [[Кивĕ Тинкеш ял тăрăхĕ]] 
# [[Килтĕш ял тăрăхĕ]]
# [[Мăн Сĕнтĕр ял тăрăхĕ (Етĕрне районĕ)|Мăн Сĕнтĕр ял тăрăхĕ]] 
# [[Мăн Чăрăш ял тăрăхĕ]] 
# [[Мăн Шемертен ял тăрăхĕ]]
# [[Мăн Явăш ял тăрăхĕ (Етĕрне районĕ)|Мăн Явăш ял тăрăхĕ]]
# [[Мучар ял тăрăхĕ (Етĕрне районĕ)|Анат Мучар ял тăрăхĕ]]
# [[Пĕрçырлан ял тăрăхĕ]] 
# [[Пушкăрт ял тăрăхĕ]] 
# [[Советски ял тăрăхĕ (Етĕрне районĕ)|Советски ял тăрăхĕ]] 
# [[Стрелецки ял тăрăхĕ]] 
# [[Урпаш ял тăрăхĕ]] 
# [[Хучаш ял тăрăхĕ]] 
# [[Чирĕккасси ял тăрăхĕ]] 
----

=== [[Елчĕк районĕ]] ===
[[Ӳкерчĕк:Герб Яльчикского района (Чувашия).png|100 px|right]]
* Администраци центрĕ — [[Елчĕк]] сали
* ОКАТО кочĕ  — 97 255 000 000
'''Муниципаллă йĕркелĕвĕсем:''''
# [[Аслă Елчĕк ял тăрăхĕ]]
# [[Аслă Пăла Тимеш ял тăрăхĕ]] 
# [[Аслă Таяпа ял тăрăхĕ]] 
# [[Елчĕк ял тăрăхĕ]] 
# [[Кĕçĕн Таяпа ял тăрăхĕ]] 
# [[Курнавăш ял тăрăхĕ]] 
# [[Лаç Таяпа ял тăрăхĕ]] 
# [[Çирĕклĕ Шăхаль ял тăрăхĕ]] 
# [[Тăрăм ял тăрăхĕ]] 
----

=== [[Тăвай районĕ]] ===
* Администраци центрĕ — [[Тăвай]] сали
* ОКАТО кочĕ  — 97 258 000 000
'''Муниципаллă йĕркелĕвĕсем:''''
# [[Енĕш Нăрваш ял тăрăхĕ]] 
# [[Йăнтăрччă ял тăрăхĕ]] 
# [[Мучар ял тăрăхĕ]] 
# [[Çĕнĕ Пуянкасси ял тăрăхĕ]]
# [[Тăвай ял тăрăхĕ]]
# [[Тăрмăш ял тăрăхĕ]]
# [[Тĕмер ял тăрăхĕ]] 
# [[Турикас Тушкил ял тăрăхĕ]]
# [[Чутей ял тăрăхĕ]]
# [[Элпуç ял тăрăхĕ]]

== Асăрхавсем ==
 {{асăрхавсем}}

== Çавăн пекех ==
* [[ОКАТО]]

== Каçăсем==
* [http://gov.cap.ru/default.asp?gbranch_id=2 Местное самоуправление на портале органов власти Чувашской Республики]
* [https://web.archive.org/web/20131202235155/http://www.mosclassific.ru/mClass/okato_view.php Актуальный список ОКАТО]
*[http://www.okato.su/ Справочник территорий (ОКАТО)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090707081215/http://www.okato.su/ |date=2009-07-07 }}

{{Чăваш Ен темăсенче}}
[[Категори:Чăваш Ен]]

[[it:Ciuvascia#Suddivisioni]]</text>
      <sha1>nui8zmvfm8m2mdqf6qegv4fdf48zy0m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пьемонт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26027</id>
    <revision>
      <id>878579</id>
      <parentid>788922</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T13:26:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>878579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1175" sha1="oghwy7pno61gmeytzppzhu4d7juu2yg" xml:space="preserve">[[Ӳкерчĕк:Italy Regions Piedmont Map.png|right|300px|Пьемонт]]
'''Пьемонт''' ( {{lang-it|Piemonte}} } - Çурçĕр [[Итали|Италири]] административнай облаçĕ.Тĕп хули - [[Турин]].Ертуçи - Роберто Кота ( 2010 çултан ).

== Хуçалăх ==
* Пьемонт облаçра паллă эрехтăвакан тăрăхĕсем вырнаçнă : [[Бароло (эрехтăвакан тăрăх)|Бароло]], [[Барбареско(эрехтăвакан тăрăх)|Барбареско]], [[Асти]], Ланге, [[Гави (эрехтăвакан тăрăх)|Гави]].

== Каçăсем ==
* {{ВТ-ЭСБЕ|Пьемонт}}
* [http://italia-ru.com/page/piemonte Информация о Пьемонте{{ref-ru}}]
* [https://web.archive.org/web/20110225110327/http://www.regione.piemonte.it/ Официаллă Пьемонт облаçĕн администраци сайчĕ]

{{Итали облаçĕсем}}
{{Пьемонт провинцисем|nocat=1}}

[[Категори:Европăри тахçанхи облаçсем]]
[[Категори:Пьемонт| ]]</text>
      <sha1>oghwy7pno61gmeytzppzhu4d7juu2yg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тăва чĕлхи</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26314</id>
    <revision>
      <id>878581</id>
      <parentid>712986</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T14:52:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>878581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6235" sha1="bigfeywbgtgjmyti16jdamtb09tmm0v" xml:space="preserve">{{Чĕлхе
|тĕс = алтай
|ят =Тăва чĕлхи
|тăван ят =Тыва дыл
|патшалăхсем =[[РФ]], [[Монголи]], [[Китай]]
|регионсем =[[Тăва]]
|официаллă чĕлхе ={{Ялавлани|Тăва}}
|йĕркелекен =
|калаçакан йышĕ =253 673&lt;ref&gt;[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab6.xls Перепись-2010]&lt;/ref&gt;
|рейтинг =
|статус =
|çухалнă =
|категори = [[Еврази чĕлхисем]]
|классификаци =
''[[Алтай чĕлхисем]]'' (тавлашуллă)
:[[Тĕрĕк чĕлхисем|Тĕрĕк турачĕ]]
::[[Саян чĕлхисем|Саян группи]]
|çыру = [[кириллица]] ([[тăва çырулăхĕ]])
|ГОСТ 7.75—97 =тув 690
|ISO2 =tyv
|ISO3 =tyv
}}
'''Тăва чĕлхи''' (тыв. ''тыва дыл'') — [[тувинсем|тăва]] халăхĕн чĕлхи.&lt;ref&gt;[http://www.ethnologue.com/language/tyv Ethnologue]&lt;/ref&gt;

Код: '''тув''', '''tyv''' ([[ISO 639]]).

== Уйрăмлăхĕсем ==
Вăрăм уçă сасăллă.

Лексикăра [[монгол чĕлхи]]н сĕмĕ сисĕнет.

== Литературный язык ==
XX ĕмĕрте тыва чĕлхипе ĕçленĕ авторсем:
* [[Арапчор Алексей Дугерович]] (1924)
* [[Артык Ховалыг Хом-Оттуковна]] (1951)
* [[Даржай Александр Александрович]] (1944)
* [[Донгак Эдуард Люндупович]] (1941)
* [[Монгуш Доржу Баянович]] (1939—1992)
* [[Олчей-оол Монгуш Кунгаевич]] (1934—1996)
* [[Ооржак Маннай Намзыраевич]] (1892—1968)
* [[Ооржак Чанчы-Хоо Чапаажыкович]] (1895—1962)
* [[Саган-оол Олег Карламович]] (1913—1971)
* [[Серен-оол Владимир Седипович]] (1942—1994)
* [[Сувакпит Олег Одербеевич]] (1926)
* [[Сюрюн-оол Салим Сазыгович]] (1924—1995)
* [[Танова Екатерина Дуктуг-ооловна]] (1930)
* [[Тока Салчак Калбакхорекович]] (Кол Тыыкы) (1901—1973)
* [[Тюлюш Баазанай Халдааевич]] (1890—1951)
* [[Ховенмей Байкара Дамчаевич]] (1915—1972)
* [[Чадамба Леонид Борандаевич]] (1918—1987)
* [[Черлиг-оол Куулар Чашпынмаевич]] (1940)

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Литература ==
* {{кĕнеке
 | автор         = [[Сат Шулуу Чыргал-оолович|Сат Ш. Ч.]]
 | пай           = Тувинский язык 
 | пуçелĕк       = Языки народов СССР: В 5-ти томах: Т. 2: Тюркские языки
 | яваплă        = Яв. ред. [[Баскаков Николай Александрович|Н. А. Баскаков]]
 | ваырăн         = М.
 | издательство  = [[Наука (издательство)|Наука]]
 | çул           = 1966
 | том           = 
 | страницы      = 
 | страниц       = 532
 | серия         = 
 | тираж         = 6200
 | ref           = 
}} (в пер.)
* {{кĕнеке
 | автор         = [[Исхаков Фазыл Гарипович|Исхаков Ф. Г.]], [[Пальмбах, Александр Адольфович|Пальмбах А. А.]]
 | пуçелĕк       = Грамматика тувинского языка:  Фонетика и морфология
 | вырăн         = М.
 | издательство  = [[Издательство восточной литературы]]
 | çул           = 1961
 | страницы      = 
 | страниц       = 472
 | тираж         = 
 | ref           = 
}} (куç.)
* {{кĕнеке
 | автор         = [[Татаринцев Борис Исакович|Татаринцев Б. И.]]
 | пуçелĕк       = Этимологический словарь тувинского языка
 | яваплă        = Яв. ред. филол. ăслăх. канд. [[Монгуш Доруг-оол Алдын-оолович|Д. А. Монгуш]]; [[Тыва гуманитари тĕпчевĕсен институчĕ]] (ТИГИ)
 | вырăн         = [[Çĕн Çĕпĕр]]
 | издательство  = Наука
 | çул           = 2000, 2002, 2004, 2009
 | том           = 1 - 4 (5-й том готовится)
 | страницы      = 
 | страниц       = 
 | серия         = 
 | isbn          = 5-02-032303-9
 | тираж         = 
 | ref           = 
}} (куç.)

== Каçăсем ==
{{wiktionarycat|type= тувинского языка|category=Тыва чĕлхи}}
* [https://web.archive.org/web/20150929123602/http://tuvan.swarthmore.edu/ English-Tuvan, Tuvan-English online talking dictionary]
* [http://tyvaportal.ru/ Самоучитель тувинского языка «Поговорим по-тувински»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130622001400/http://tyvaportal.ru/ |date=2013-06-22 }} {{deadlink|число=28|месяц=09|год=2013 |url=http://tyvaportal.ru/ |id=20130622001400}}. [[Бичелдей, Каадыр-оол Алексеевич|Каадыр-оол Бичелдей]]
* [http://www.swarthmore.edu/SocSci/dharris2/ Tuvan language and folklore materials]
* [[TyvaWiki:Category:Language|TyvaWiki Language Articles]]
* [http://www.ethnologue.com/language/tyv Ethnologue: Tuvin]
* [http://lingsib.unesco.ru/ru/languages/tofa.shtml.htm О кек-мончакском языке] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080923115544/http://lingsib.unesco.ru/ru/languages/tofa.shtml.htm |date=2008-09-23 }} {{deadlink|число=28|месяц=09|год=2013 |url=http://lingsib.unesco.ru/ru/languages/tofa.shtml.htm |id=20070309123255}}

{{Раççей патшалăх чĕлхисем}}
{{Тĕрĕк чĕлхисем}}
{{lang-stub}}

[[Категори:Тĕрĕк чĕлхисем]]
[[Категори:Тыва чĕлхи|*]]</text>
      <sha1>bigfeywbgtgjmyti16jdamtb09tmm0v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тичино</title>
    <ns>0</ns>
    <id>71896</id>
    <revision>
      <id>878583</id>
      <parentid>872717</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T15:28:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>878583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9319" sha1="isvm3d2c4wh597q9xjolum4r24zp5fg" xml:space="preserve">{{Урăх пĕлтерĕшсем}}
{{Администрациллĕ виçе
|Тĕс1                            = {{тĕс|Швейцари}}
|Чăвашла ячĕ           = Тичино
|Тăван ячĕ             = {{lang-it|Ticino}}, {{lang-de|Tessin}}, {{lang-fr|Tessin}}, {{lang-rm|Tessin}}
|Герб = Wappen Tessin matt.svg
|Флаг = Flag of Canton of Tessin.svg
|Патшалăх = {{Швейцари ялавĕ}} [[Швейцари]]
  |lat_dir = N |lat_deg = 46 |lat_min = 19 |lat_sec = 
  |lon_dir = E |lon_deg = 08 |lon_min = 49 |lon_sec = 
  |region     = CB
  |шай    = 1
|Гимн =
|Статус = Кантон
|Кĕрет =
|Ун шутĕнче = 8 тăрăх
|Тĕп хула = [[Беллинцона]]
|Чи шĕкĕр хула =
|Шĕкĕр хуласем =
|Вăхăт = 1291
|Пуçлăх = 
  |Пуçлăх ячĕ           = 
|Пуçлăх2                =
  |Пуçлăх ячĕ2          = 
|ШВП                    =
  |Çулт ВВП             = 
  |ШВП вырăнĕ           = 
  |Пĕр çын ШВП          = 
  |Пĕр çын ШВП вырăнĕ   = 
|Чĕлхе =
|Чĕлхесем = итал
|Пурăнан халăх                    = 341 652 çын
  |Халăх çырав çулĕ               = 2012
  |Процент, пурăнан халăхран      = 
  |Вырăн, пурăнан халăхпа         = 8
  |Йышлăх                         = 2812,5
  |Йышлăх вырăнĕ                  = 5
  |Наци йышĕ                      = 
  |Конфесси йышĕ                  = 
|Лаптăк = 3402
  |Процент, лаптăкран             = 
  |Вырăн, лаптăкпа                = 12
|Максималлă çӳллĕш                = 3402
|Вăтам çӳллĕш                     =
|Минималлă çӳллĕш                 =
|Анлăшĕ                           =
|Долгота                          =
|Карттă                           = Swiss Canton Map TI.png
 |Карттă пысăкăшĕ                 = 
|Администрациллĕ виçен картти     =
|Вăхăт тăрăхĕ                     = {{CET}}
|Аббревиатура                     =
|ISO                              = CH-TI
|FIPS                             =
|Телефон кочĕ                     =
|Почтă индексĕсем                 =
|Тетел-домен                      =
|Автомобиль номерĕсен кочĕ        = TI
|Сайт                             = http://www.ti.ch/
}}

'''Тичи́но''' ({{lang-it|Ticino}}, {{lang-de|Tessin}}, {{lang-fr|Tessin}}, {{lang-rm|Tessin}}) — [[Швейцари|Швейцарин]] кăнтăр енчи итал чĕлхиллĕ [[Швейцарин администрациллĕ пайланăвĕ|кантонĕ]]. Администраци центрĕ — [[Беллинцона]] хула. 341 652 çын пурăнать (8-мĕш вырăн кантонсем хушинче; [[2012]] ç.).

== Географи ==
2812 км² территорие йышăнать (5-мĕш вырăнта, кантонсем хушшинче).

== Истори ==
Кантон [[1803]] çулта Швейцари конфедерацине кĕнĕ. Тичино кантонĕ [[Беллинцона (кантон)|Беллинцона]] тата [[Лугано (кантон)|Лугано]] кантонĕсен çĕрĕсенчен чăмăрланнă.

== Пурăнан халăх ==
Кантонра ытларах [[италошвейцарсем]] пурăнаççĕ. Тĕн енĕпе ытларахăшĕ — [[католиксем]].

2013 çулхи авăн уйăхĕнче Тичино кантонĕнче пурăнакансем Швейцарире пĕрремĕш  [[паранджа|паранджапа]] [[никаб]]а пĕрлĕхлĕ вырăнсенче тăхăнса çӳреме чармаллишĕн сасăланă (65 % яхăн, [[референдум]]а хутшăннисенчен)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://9tv.co.il/news/2013/09/22/159246.html|title=В швейцарском кантоне Тичино запрещено ношение паранджи в общественных местах|accessdate=2013-09-23}}&lt;/ref&gt;.

== Патшалăх тытăмлăхĕ ==
Саккун тăвакан орган — Мăн канащ (''Gran Consiglio''), ĕçтăвакан орган — Патшалăх канашĕ (''Consiglio di Stato''), апелляци инстанцин сучĕ — Апелляци трибуналĕ (''Tribunale di appello''), пĕрремĕш инстанцин сучĕсем — пĕрремĕш инстанцин пуçиле сучĕсем, суд системин кĕçĕн сыпăкĕ — миравайсем.

== Администрацилле пайлани ==
[[File:Karte Kanton Tessin Bezirke.png|thumb|right|300px|Кантон администрацилле пайланни.]]
Тичино кантон 8 иăрăха пайланать:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! colspan=&quot;1&quot; bgcolor=&quot;#EFEFEF&quot; | '''Герб'''
!align=&quot;left&quot; bgcolor=&quot;#EFEFEF&quot; width=&quot;100&quot; | '''Тăрăх'''
!align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#EFEFEF&quot; | '''Пурăнан халăх'''&lt;br /&gt;çын (2012)
!align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#EFEFEF&quot; | '''Халăх&lt;br /&gt;йышлăхĕ'''&lt;br /&gt;çын/км²
!align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#EFEFEF&quot; | '''Лаптăк&lt;br /&gt;км²'''
!align=&quot;left&quot; bgcolor=&quot;#EFEFEF&quot; width=&quot;85&quot; | '''Тĕп&lt;br /&gt;хула'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[File:CHE Lugano COA.svg|35px|Лугано]]
| '''[[Лугано (тăрăх)|Лугано]]''' || align=&quot;center&quot; | 146 045 || align=&quot;right&quot; | 439,89 || align=&quot;right&quot; | 332
| [[Лугано (хула)|Лугано]]
|-
| align=&quot;center&quot; | [[File:CHE Locarno COA.svg|35px|Локарно]]
| '''[[Локарно (тăрăх)|Локарно]]''' || align=&quot;center&quot; | 62 787 || align=&quot;right&quot; | 106,06 || align=&quot;right&quot; | 592
| [[Локарно]]
|-
| align=&quot;center&quot; | [[File:CHE Mendrisio COA.svg|35px|Мендризио]]
| '''[[Мендризио (тăрăх)|Мендризио]]''' || align=&quot;center&quot; | 49 557 || align=&quot;right&quot; | 490,66 || align=&quot;right&quot; | 101
| [[Мендризио]]
|-
| align=&quot;center&quot; | [[File:CHE Bellinzona COA.svg|35px|Беллинцона]]
| '''[[Беллинцона (тăрăх)|Беллинцона]]''' || align=&quot;center&quot; | 49 473 || align=&quot;right&quot; | 233,36 || align=&quot;right&quot; | 212
| [[Беллинцона]]
|-
| align=&quot;center&quot; | [[File:Riviera-coat of arms.svg|35px|Ривьера]]
| '''[[Ривьера (тăрăх)|Ривьера]]''' || align=&quot;center&quot; | 12 731 || align=&quot;right&quot; | 76,69 || align=&quot;right&quot; | 166
| [[Биаска]]
|-
| align=&quot;center&quot; | [[File:CHE Leventina COA.svg|35px|Левентина]]
| '''[[Левентина (тăрăх)|Левентина]]''' || align=&quot;center&quot; | 9524 || align=&quot;right&quot; | 19,84 || align=&quot;right&quot; | 480
| [[Фаидо]]
|-
| align=&quot;center&quot; | [[File:Vallemaggia-coat of arms.svg|35px|Валлемаджа]]
| '''[[Валлемаджа (тăрăх)|Валлемаджа]]''' || align=&quot;center&quot; | 5944 || align=&quot;right&quot; | 10,45 || align=&quot;right&quot; | 569
| [[Кевио]]
|-
| align=&quot;center&quot; | [[File:Blenio-coat of arms.svg|35px|Бленио]]
| '''[[Бленио (тăрăх)|Бленио]]''' || align=&quot;center&quot; | 5591 || align=&quot;right&quot; | 15,49 || align=&quot;right&quot; | 361
| [[Акуаросса]]
|- bgcolor=&quot;#dddddd&quot;
|    || Пурĕпе || align=right | 341 652 || align=right | 121,45 || align=right | 2813 ||
|}

== Ăслăх тата пĕлӳ илни ==
* [[Ньос астрономи обсерваторийĕ]]

== Культура ==

== Паллă вырăнсем ==
[[File:Morcote ticino.jpg|мини|Тичинăри [[Моркоте]] хула.]]
* [[Беллинцоны карман çурт-йĕрĕсем]] — Тĕнчери ЮНЕСКО еткерлĕх объекчĕ.

== Паллă çынсем ==
* кинорежиссёр [[Лаффранчи Клаудиа|Клаудиа Лаффранчи]].
* Паллă архитекторсем
** [[Франческо Борромини]],
** [[Доменико Фонтана]] 
** [[Карло Мадерно]]. 
** [[Доменико Трезини]] — Санкт-Петербургăн пĕрремĕш архитекторĕ.

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
* [https://web.archive.org/web/20120123032538/http://www.ti.ch/ Официаллă сайт] {{ref-it}}
* [http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/en/index/regionen/regionalportraets/tessin/blank/kennzahlen.html.html Информация о Тичино на сайте Статистического бюро Швейцарии]
* [http://www.ticino-tourism.ch/control;?language=3 Официальный сайт туристической организации кантона] {{ref-it}}
* [http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=CH Языки Швейцарии], [[этнология|этнологический]] отчёт.
* [http://www.euromag.ru/switzerland_specproject/9861.html Маленькая Италия в Швейцарии]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Switzerland-geo-stub}}

{{Швейцари кантонĕсем}}

[[Категори:Тичино| ]]</text>
      <sha1>isvm3d2c4wh597q9xjolum4r24zp5fg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ферма Пьер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74519</id>
    <revision>
      <id>878584</id>
      <parentid>627497</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T16:22:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>878584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5160" sha1="divv8n7g56t3kllcr1emdmvgtuxnw0l" xml:space="preserve">{{Ăсчах
|Ят= Ферма Пьер
|Тăван ят = {{lang-fr|Pierre de Fermat}}
| Ӳкерчĕк= Pierre de Fermat.jpg
| Анлăшĕ= 260px
| Ӳкерчĕке ăнлантарни    =
|Алпусни = 
|Çуралнă вăхăт = {{ÇуралнăВăхăт|17|8|1601}}
|Çуралнă вырăн =Бомон-де-Ломань
|Вилнĕ вăхăт= {{ВилнĕВăхăт|12|1|1665}}
|Вилнĕ вырăн= {{ВилнĕВырăн|Кастр|Кастрта (Тарн)}}
|Гражданлăх= Франци
|Ăслăх сфери = [[математика]]
| Ĕçлев вырăнĕ =   
| Ăсчах степенĕ=
| Ăсчах хисепĕ= 
|Альма-матер= [[Тулуза университечĕ]]
|Ăслăлăх ертӳçи = 
|Паллă вĕренекенсем   =
|Паллă= Ферман аслă теоремин авторĕ
|Чыславсемпе парнесем =
|Сайт =
}}

''' Пьер де Ферма ''' ({{lang-fr|Pierre de Fermat}}) – (17.08.1601, Бомон-де-Ломань-  12.01.1665, Кастр) - Франци математикĕ, [[аналитика геометрийĕ|аналитика геометрине]], [[Математика анализĕ|математика анализне]], [[пулаяслăх теорийĕ|пулаяслăх теорине]] тата [[хисепсен теорийĕ|хисепсен теорине]] никĕслекенсенчен пĕри. Профессипе [[юрист]], [[1631 çул]]тан —  [[Тулуза]] парламенчĕн канаш параканĕ. [[полиглот]].  Ферман аслă теоремин авторĕ{{sfn |Альварес|2015|с=15}}.

== Вырăсла куçарнă ĕçĕсем==
* ''Ферма П.'' Исследования по теории чисел и диофантову анализу. М.: Наука, 1992. ISBN 5-02-014121-6. Переиздания: 2007, 2015.

== Литература ==
* {{статья |автор=Альварес Л. Ф. А. |пуçелĕк=Самая сложная задача в мире. Ферма. Великая теорема Ферма
  |издание=Наука. Величайшие теории |выпуск=18 |issn=2409-0069 |страниц=168 |ref=Альварес
  |место=М. |издательство=Де Агостини |год=2015 }}
* ''Башмакова И. Г.'' Диофант и Ферма (к истории метода касательных и экстремумов). [[Историко-математические исследования]], 17, 1966, С. 185—207.
* ''Башмакова И. Г., Славутин Е. И.'' История диофантова анализа от Диофанта до Ферма. М.: Наука, 1984.
* {{Кĕнеке |автор=[[Белл Эрик Темпл|Белл Э. Т.]] |пуçелĕк=Творцы математики |ref=Белл Э. Т. Творцы математики
  |место=М. |издательство=Просвещение |год=1979 |страниц=256 }}
* ''[[Ван дер Варден Бартель Леендерт|Ван дер Варден Б. Л.]]'' Переписка между Паскалем и Ферма по вопросам теории вероятностей. ИМИ, 21, 1976, С. 228—232.
* {{Кĕнеке |часть=Математика XVII столетия
  |пуçелĕк=История математики |ссылка часть=http://ilib.mccme.ru/djvu/istoria/istmat2.htm
  |ответственный=Под редакцией [[Юшкевич Адольф Павлович|А.&amp;nbsp;П.&amp;nbsp;Юшкевича]], в трёх томах
  |место=М. |издательство=Наука |год=1970 |том=II |ref=История математики, том II }}
* {{ВТ-ЭСБЕ|Ферма}}
* ''Фрейман Л. С.'' Ферма, Торричелли, Роберваль. В кн.: У истоков классической науки. М.: Наука, 1968, С. 173—254.
* {{Кĕнеке:Храмов Ю. А.:Физики|часть = Ферма Пьер (Pierre de Fermat)|с =275|ссылка часть = 1336}}
* [[Шаль Мишель|Шаль]]. [[s:Исторический обзор происхождения и развития геометрических методов/Ферма/ДО|Исторический обзор происхождения и развития геометрических методов]]. Гл. 2, § 10-14. М., 1883.

==Каçăсем==
{{Commons|}}
* {{MacTutor Biography|id=Fermat}}
* [http://fermatslasttheorem.blogspot.com/2005/05/fermats-achievements.html Fermat’s Achievements]
* [https://web.archive.org/web/20110111162140/http://www.maths.tcd.ie/pub/HistMath/People/Fermat/RouseBall/RB_Fermat.html The Life and times of Pierre de Fermat (1601—1665)] from W. W. Rouse Ball’s History of Mathematics
* [https://web.archive.org/web/20040803221632/http://cgd.best.vwh.net/home/flt/flt01.htm The Mathematics of Fermat’s Last Theorem]


== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

[[Категори:Математиксем]]</text>
      <sha1>divv8n7g56t3kllcr1emdmvgtuxnw0l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вăтăрасси</title>
    <ns>0</ns>
    <id>77878</id>
    <revision>
      <id>878589</id>
      <parentid>790339</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T20:00:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ellodanis5 [[Усăкураслăх]] страницӑн ятне [[Вăтăрасси]] ҫине улӑштарчӗ</comment>
      <origin>790339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1126" sha1="pk5fy0wu8dphjsifoeu0fvwll3qjec7" xml:space="preserve">'''Усăкураслăх''', экономикăлла [[категори]] — [[кирлĕлĕх]]сене тивĕçтернĕ май тĕрлĕ продуктсемпе усă курни. 
== Вуламалли ==
== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}
== Каçăсем ==
* [[Бодрийяр Ж.]] [http://ec-dejavu.ru/c/Consumption.html Потребление] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190113042717/http://ec-dejavu.ru/c/Consumption.html |date=2019-01-13 }} // Бодрийар Ж. Система вещей. М., 1995, с. 164-168
* Ильин В. И. [http://socnet.narod.ru/library/authors/Ilyin/consumption/content.htm Поведение потребителей.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090422153002/http://socnet.narod.ru/library/authors/Ilyin/consumption/content.htm |date=2009-04-22 }}. Сыктывкар: Изд-во [[СыктГУ]], 1968. 
* Ильин В. И. Потребление как дискурс. // СПб: Интерсоцис, 2008.

[[Категори:Экономика терминĕсем]]
[[Категори:Социологи]]</text>
      <sha1>pk5fy0wu8dphjsifoeu0fvwll3qjec7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>878591</id>
      <parentid>878589</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T20:02:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <origin>878591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1221" sha1="gn5irqup7f18mvs7g4q8hnq38ah7rcn" xml:space="preserve">'''Вăтăрасси''', '''Вăтăраслăх''', '''Усăкураслăх''', экономикăлла [[категори]] — [[кирлĕлĕх]]сене тивĕçтернĕ май тĕрлĕ продуктсемпе усă курни. 
== Вуламалли ==
== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}} 
== Каçăсем ==
* [[Бодрийяр Ж.]] [http://ec-dejavu.ru/c/Consumption.html Потребление] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190113042717/http://ec-dejavu.ru/c/Consumption.html |date=2019-01-13 }} // Бодрийар Ж. Система вещей. М., 1995, с. 164-168
* Ильин В. И. [http://socnet.narod.ru/library/authors/Ilyin/consumption/content.htm Поведение потребителей.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090422153002/http://socnet.narod.ru/library/authors/Ilyin/consumption/content.htm |date=2009-04-22 }}. Сыктывкар: Изд-во [[СыктГУ]], 1968. 
* Ильин В. И. Потребление как дискурс. // СПб: Интерсоцис, 2008.

[[Категори:Экономика терминĕсем]]
[[Категори:Социологи]]
[[Категори:Вăтăрасси]]</text>
      <sha1>gn5irqup7f18mvs7g4q8hnq38ah7rcn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Салма яшки</title>
    <ns>0</ns>
    <id>113112</id>
    <revision>
      <id>878580</id>
      <parentid>807092</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T14:01:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>878580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1457" sha1="6i8c2nwp663y7a6xfvq1p8j6zfehb80" xml:space="preserve">{{Çиме
|ячĕ                = Салма яшки
|ӳкерчĕк            = Kliocky 017.jpg
|алпусни            = Салма яшки
|тăван çĕршывĕ      = 
|наци кухни         = 
|кирлĕ компонентсем = аш-какай, чуста
|май пур компонентсем =  
|пĕрпек çимесем     = 
}}
'''Салма яшки''' — [[салма|унаçсем]] хатĕрлесе çавсене ярса пĕçернĕ [[яшка]].
 
== Çавăн пекех ==
* [[Салма]]

== Çăлкуçсем ==
* Kleski // Kratkaya ensiklopediya domashnego xozyaystva. — M.: Gosudarstvennoe Nauchnoe izdatelstvo „Bolshaya Sovetskaya ensiklopediya“, 1959.
* Poxlyobkin V. V. Klyotski // Kulinarniy slovar. — M.: Izdatelstvo „E“, 2015. — S. 159—160. — 456 s. — 4000 ekz. — ISBN 978-5-699-75127-3.
* Ratushniy A. S. Klyotski // Vsyo o ede ot A do Ya: Ensiklopediya. — M.: Izdatelsko-torgovaya korporatsiya „Dashkov i K°“, 2016. — S. 178. — 440 s. — 300 ekz. — ISBN 978-5-394-02484-9.
* Toman Inga. „Dobroporyadochnie kleski“ // Toman Inga. Xristianskie prazdniki v nemeskix traditsiyax, literature i iskusstve. — M.: MSNK-Press, 2006. -S. 214—216 https://web.archive.org/web/20250119154256/https://bibliothek.rusdeutsch.ru/catalog/4775

{{Food-stub}} 

[[Категори:Тутар кухни]]
[[Категори:Казах кухни]]</text>
      <sha1>6i8c2nwp663y7a6xfvq1p8j6zfehb80</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тĕлĕш (биологи)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>113901</id>
    <revision>
      <id>878582</id>
      <parentid>822563</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T14:59:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>878582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3163" sha1="jzzuv1v81ikpsqziqtekec3iw82fos3" xml:space="preserve">[[File:Biological classification L Pengo vflip.svg|thumb|]]

{{Пĕлтерĕшсем|Тĕлĕш}}
'''Тĕлĕш''', çавăн пекех '''касăк''' е '''касăм''' ({{lang-la|phylum}}) —  [[зоологи|зоологи]]ри таксономилле иерархири чи аслă [[Ранг (биологилле систематика)|рангсенчен]] пĕри.  [[Ботаника|ботаникăра]], [[Микологи|микологире]] тата [[Бактериологи|бактериологире]] унпа  '''уйрăм''' ({{lang-la|divisio}}) термин тĕл килет.

&lt;!--В иерархии таксономических категорий тип и отдел находятся выше [[Класс (биология)|класса]] и ниже [[Царство (биология)|царства]].

Примеры:
* [[Класс (биология)|класс]] [[Насекомые]] (Insecta) относится к типу [[Членистоногие]] (Arthropoda).
* [[Класс (биология)|класс]] {{bt-ruslat|Однодольные|Liliopsida}} относится к отделу {{bt-ruslat|Покрытосеменные{{!}}Покрытосеменные, или Цветковые|Magnoliophyta}}.

Иногда используются также производные ранги:
* в зоологии:
** '''надтип''' ({{lang-la|superphylum}}) — ранг выше типа,
** '''[[подтип]]''' ({{lang-la|subphylum}}) — ранг ниже типа,
** '''инфратип''' ({{lang-la|infraphylum}}) — ранг ниже подтипа;
* в ботанике:
** '''надотдел''' ({{lang-la|superdivisio}}) — ранг выше отдела,
** '''подотдел''' ({{lang-la|subdivisio}}) — ранг ниже отдела.--&gt;

== Çавăн пекех ==
* [[Биномла номенклатура]]
* [[Таксон]]
* [[Номенклатурăлла касăк]]

== Литература ==
* ''Джеффри, Чарлз''. Биологическая номенклатура: Пер. с англ. — М.: Мир, 1980. — С. 16, 24—25.

== Каçăсем ==
* [https://web.archive.org/web/20191216164849/https://www.iapt-taxon.org/nomen/main.php International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants (Shenzhen Code, 2018)]{{ref-en}} &lt;small&gt;Актуализировано 30 августа 2022 г.&lt;/small&gt;
* [https://web.archive.org/web/20060822093707/http://www.iczn.org/iczn/ International Code of the Zoological Nomenclature (4-е издание, 2000)]{{ref-en}} &lt;small&gt;Проверено 30 августа 2022 г.&lt;/small&gt;
* [https://www.microbiologyresearch.org/content/journal/ijsem/10.1099/ijsem.0.000778  International Code of Nomenclature of Prokaryotes (2008 revision, 2019)] &lt;small&gt;Актуализировано 30 августа 2022 г.&lt;/small&gt;
* [https://ictv.global/about/code The International Code of Virus Classification and Nomenclature (2021)]{{ref-en}} &lt;small&gt;Актуализировано 30 августа 2022 г.&lt;/small&gt;

[[Категори:Таксономилле рангсем]]</text>
      <sha1>jzzuv1v81ikpsqziqtekec3iw82fos3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шывамăш атомĕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130975</id>
    <revision>
      <id>878578</id>
      <parentid>878136</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T12:57:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Д.Ильин</username>
        <id>10695</id>
      </contributor>
      <origin>878578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1196" sha1="1ktktuay3wm1xkftmmn67j0f362dus9" xml:space="preserve">[[Ӳкерчĕк:Bohr model hydrogen-ru.svg|thumb|]]
'''Шывамăш атомĕ''', физикăлла-химилле тытăм.
== Çавăн пекех ==
* [[Шывамăш]]
* [[Шывамăш евĕрлĕ атом]]
* [[Квантла механика]]
* [[Квантла хими]]
* [[Уйăн квантла теорийĕ]]
* [[Квантла тăрăм]]
* [[Уçăмсăрлăх принципĕ|Паллăмарлăх принципĕ]]
* [[Хумла функци]]
* [[Электронла пĕлĕт]]
* [[Ридберг атомĕ]]

== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}

== Литература ==
* 

== Каçăсем ==
* 
* [http://scienceworld.wolfram.com/physics/HydrogenAtom.html Физика атома водорода на Scienceworld]
* [https://web.archive.org/web/20080420071119/http://webphysics.davidson.edu/faculty/dmb/hydrogen/ Графическое представление орбиталей]
* [http://www.falstad.com/qmatom/ Апплет, изображающий орбитали атома водорода]

[[Категори:Атомсем]]
[[Категори:Квантла механика]]
[[Категори:Шывамăш]]</text>
      <sha1>1ktktuay3wm1xkftmmn67j0f362dus9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>878594</id>
      <parentid>878578</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T04:37:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <origin>878594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1262" sha1="a34oreacynr0itq0kp5c4ybuqqmgk73" xml:space="preserve">[[Ӳкерчĕк:Bohr model hydrogen-ru.svg|thumb|Шывамăш атомĕн пĕр протонлă изотопĕ]]
'''Шывамăш атомĕ''', физикăлла-химилле тытăм.
== Çавăн пекех ==
* [[Шывамăш]]
* [[Шывамăш евĕрлĕ атом]]
* [[Квантла механика]]
* [[Квантла хими]]
* [[Уйăн квантла теорийĕ]]
* [[Квантла тăрăм]]
* [[Уçăмсăрлăх принципĕ|Паллăмарлăх принципĕ]]
* [[Хумла функци]]
* [[Электронла пĕлĕт]]
* [[Ридберг атомĕ]]

== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}

== Литература ==
* 

== Каçăсем ==
* 
* [http://scienceworld.wolfram.com/physics/HydrogenAtom.html Физика атома водорода на Scienceworld]
* [https://web.archive.org/web/20080420071119/http://webphysics.davidson.edu/faculty/dmb/hydrogen/ Графическое представление орбиталей]
* [http://www.falstad.com/qmatom/ Апплет, изображающий орбитали атома водорода]

[[Категори:Атомсем]]
[[Категори:Квантла механика]]
[[Категори:Шывамăш]]</text>
      <sha1>a34oreacynr0itq0kp5c4ybuqqmgk73</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Potd/2026-11-6 (cv)</title>
    <ns>10</ns>
    <id>131087</id>
    <revision>
      <id>878587</id>
      <timestamp>2026-10-31T19:17:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ymblanter</username>
        <id>7764</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «Детёныш короткошёрстного вомбата, остров Марайа, Тасмания, Австралия»</comment>
      <origin>878587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="127" sha1="kx2vh1dwn4cj1ps1jlysrry20atofdh" xml:space="preserve">Детёныш короткошёрстного вомбата, остров Марайа, Тасмания, Австралия</text>
      <sha1>kx2vh1dwn4cj1ps1jlysrry20atofdh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Potd/2026-11-6</title>
    <ns>10</ns>
    <id>131088</id>
    <revision>
      <id>878588</id>
      <timestamp>2026-10-31T19:17:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ymblanter</username>
        <id>7764</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «Common wombat (Vombatus ursinus tasmaniensis) juvenile Maria Island.jpg»</comment>
      <origin>878588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71" sha1="28lypojmduk6hexg3u5sdtmautcqws3" xml:space="preserve">Common wombat (Vombatus ursinus tasmaniensis) juvenile Maria Island.jpg</text>
      <sha1>28lypojmduk6hexg3u5sdtmautcqws3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Усăкураслăх</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131089</id>
    <revision>
      <id>878590</id>
      <timestamp>2026-10-31T20:00:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <comment>Ellodanis5 [[Усăкураслăх]] страницӑн ятне [[Вăтăрасси]] ҫине улӑштарчӗ</comment>
      <origin>878590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54" sha1="7pz22uizfqqe8ud7kom2rqssspnrm5g" xml:space="preserve">#перенаправление [[Вăтăрасси]]</text>
      <sha1>7pz22uizfqqe8ud7kom2rqssspnrm5g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>878592</id>
      <parentid>878590</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T20:13:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <comment>[[Вăтăрасси]] ҫине каҫаракан каҫӑна пӗтертӗмӗр</comment>
      <origin>878592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="813" sha1="10ljskv0i8k3qw3wiv4i429ukyi0ee9" xml:space="preserve">
'''Усăкураслăх''' е '''Усă курасси''' — юридици терминĕ. 

== Çавăн пекех ==
* [[Харпăрлăх тивĕç-ирĕкĕ]]
* [[Право владения]]
* [[Право распоряжения]]
* [[Иск о признании вещного права]]

== Литература ==
* ''Азрилиян А. Н., Азрилиян О. М., Калашникова Е. В., Квардакова О. В.'' Новый экономический словарь: 26 500 терминов / Под ред. А. Н. Азрилияна. — 7-е изд., доп. — М.: Институт новой экономики, 2011. — 1 472 с. — ISBN 978-5-8937-8012-3.

{{Внешние ссылки}}

{{law-stub}}

[[Категори:Япала тивĕç-ирĕкĕ]]</text>
      <sha1>10ljskv0i8k3qw3wiv4i429ukyi0ee9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вăтăравçă</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131090</id>
    <revision>
      <id>878593</id>
      <timestamp>2026-11-01T04:32:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «[[Ӳкерчĕк:Продавец промтоваров за работой.JPG|thumb|250px|[[Сутăçă]] тата туянавçă. [[Туянавçă]] кунта [[вăтăравçă]] пулса тăрать]]  '''Вăтăравçă''', хăй валли тата килйыш валли таварсем тата пулăшусем илекен (туянакан) çын.  Çавнах услам тăвас шутпа пурнăçлакан вара вă...»</comment>
      <origin>878593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1435" sha1="r0a2pjxpk9wbk8gjmkd5xqw4zr3r4vp" xml:space="preserve">[[Ӳкерчĕк:Продавец промтоваров за работой.JPG|thumb|250px|[[Сутăçă]] тата туянавçă. [[Туянавçă]] кунта [[вăтăравçă]] пулса тăрать]]

'''Вăтăравçă''', хăй валли тата килйыш валли таварсем тата пулăшусем илекен (туянакан) çын.

Çавнах услам тăвас шутпа пурнăçлакан вара вăтăравçă шутланмасть. 
== Çавăн пекех ==
* [[Туянавçă]]
* [[Вăтăравçăсен тивĕç-ирĕкĕсене хӳтĕлесси]]
* [[Вăтăравçăсен тивĕç-ирĕкĕсене хӳтĕлессин Раççейри саккунĕ]]
* [[Вăтăравçăсен тивĕç-ирĕкĕсене хӳтĕлессин тĕнчери кунĕ]]
* [[Пулăшу]]
* [[Тăратавçă]]
== Каçăсем ==
* [http://consumers.narod.ru/content.html Социология потребления], Ильин Владимир Иванович, Профессор кафедры социологии культуры и коммуникаций Санкт-Петербургского университета. consumers.narod.ru {{тĕрĕсленĕ|11|4|2010}}

{{Внешние ссылки}}

[[Категори:Вăтăравçăсен тивĕç-ирĕкĕсем]]
[[Категори:Элтешле тивĕç-ирĕк]]</text>
      <sha1>r0a2pjxpk9wbk8gjmkd5xqw4zr3r4vp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Туянавçă</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131091</id>
    <revision>
      <id>878595</id>
      <timestamp>2026-11-01T05:12:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «[[File:Покупатель без маски в Перекрестке 1 апреля 2021 года.jpg|thumb|Туянавçă пат-çимĕç лавккинче]] '''Туянавçă''' == Çавăн пекех == * [[Тӳлевçĕ]] * [[Илевçĕ]] * [[Вăтăравçă]] * [[Сутăçă]] * [[Суту-илÿ]] {{econ-stub}}  [[Категори:Суту-илӳ]] [[Категори:Маркетинг]] Категори:Пăркаланмилĕхл...»</comment>
      <origin>878595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="554" sha1="jtxugn0heol88dloacezqqxrpd27cqn" xml:space="preserve">[[File:Покупатель без маски в Перекрестке 1 апреля 2021 года.jpg|thumb|Туянавçă пат-çимĕç лавккинче]]
'''Туянавçă'''
== Çавăн пекех ==
* [[Тӳлевçĕ]]
* [[Илевçĕ]]
* [[Вăтăравçă]]
* [[Сутăçă]]
* [[Суту-илÿ]]
{{econ-stub}}

[[Категори:Суту-илӳ]]
[[Категори:Маркетинг]]
[[Категори:Пăркаланмилĕхле тивĕç-ирĕк]]
[[Категори:Маркетинг терминологийĕ]]</text>
      <sha1>jtxugn0heol88dloacezqqxrpd27cqn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>878596</id>
      <parentid>878595</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T05:15:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <origin>878596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="554" sha1="lkpnnuhdlb3qchoqbj4f3nnwrhg3yk9" xml:space="preserve">[[File:Покупатель без маски в Перекрестке 1 апреля 2021 года.jpg|thumb|Туянавçă пат-çимĕç лавккинче]]
'''Туянавçă'''
== Çавăн пекех ==
* [[Тӳлевçĕ]]
* [[Илевçĕ]]
* [[Вăтăравçă]]
* [[Сутăçă]]
* [[Суту-илӳ]]
{{econ-stub}}

[[Категори:Суту-илӳ]]
[[Категори:Маркетинг]]
[[Категори:Пăркаланмилĕхле тивĕç-ирĕк]]
[[Категори:Маркетинг терминологийĕ]]</text>
      <sha1>lkpnnuhdlb3qchoqbj4f3nnwrhg3yk9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>878597</id>
      <parentid>878596</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T05:17:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <origin>878597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="632" sha1="057dk5mzyyge5bdpjvwj979hiw9t8eu" xml:space="preserve">[[File:Покупатель без маски в Перекрестке 1 апреля 2021 года.jpg|thumb|Туянавçă пат-çимĕç лавккинче]]
'''Туянавçă''', укçа парса е урăх меслетпе тÿлесе илекен. 
== Çавăн пекех ==
* [[Тӳлевçĕ]]
* [[Илевçĕ]]
* [[Вăтăравçă]]
* [[Сутăçă]]
* [[Суту-илӳ]]
{{econ-stub}}

[[Категори:Суту-илӳ]]
[[Категори:Маркетинг]]
[[Категори:Пăркаланмилĕхле тивĕç-ирĕк]]
[[Категори:Маркетинг терминологийĕ]]</text>
      <sha1>057dk5mzyyge5bdpjvwj979hiw9t8eu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сутă</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131092</id>
    <revision>
      <id>878598</id>
      <timestamp>2026-11-01T07:50:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «[[File:Thrift store goodies.jpg|thumb|[[Used good]]s for sale at a [[charity shop]]]]  '''Сутă''' е '''Суту''' (синонимсем, анчах нюанссем те пур), '''Сутасси'''  == Çавăн пекех == * [[Фьючерс]] * [[Бронь (экономика)]] * [[Аванс|Умтÿлев]] * [[Гиперсегментлă сутă]]  == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}}  == Литература == * Пол Че...»</comment>
      <origin>878598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1019" sha1="peye7wbfglo3vud5wssvokt23afdzo5" xml:space="preserve">[[File:Thrift store goodies.jpg|thumb|[[Used good]]s for sale at a [[charity shop]]]]

'''Сутă''' е '''Суту''' (синонимсем, анчах нюанссем те пур), '''Сутасси'''

== Çавăн пекех ==
* [[Фьючерс]]
* [[Бронь (экономика)]]
* [[Аванс|Умтÿлев]]
* [[Гиперсегментлă сутă]]

== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}

== Литература ==
* Пол Черри. Продающие вопросы. Эффективный способ выяснить, чего действительно хотят ваши клиенты = Paul Cherry. Questions That Sell: The Powerful Process for Discovering What Your Customer Really Wants. — М.: Интеллектуальная Литература, 2021. — 174 с. — ISBN 978-5-9614-6094-0.

{{Тулаш каçăсем}}
{{-}}{{Маркетинг}}

[[Категори:Коммерци]]
[[Категори:Маркетинг]]
[[Категори:Сутă]]</text>
      <sha1>peye7wbfglo3vud5wssvokt23afdzo5</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>