Википеди cvwiki https://cv.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%C4%95%D0%BF_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter Медиа Ятарлă Сӳтсе явасси Хутшăнакан Хутшăнаканăн канашлу страници Википеди Википеди сӳтсе явмалли Ӳкерчĕк Ӳкерчĕке сӳтсе явмалли MediaWiki MediaWiki сӳтсе явмалли Шаблон Шаблона сӳтсе явмалли Пулăшу Пулăшăва сӳтсе явмалли Категори Категорине сӳтсе явмалли TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 2975 878644 866758 2026-11-03T06:28:49Z Ellodanis5 17302 878644 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Каланăлăх (пĕлтерĕшсем)}}{{Пĕлтерĕшсем|Çирĕплетӳ}} '''Каланăлăх''' (''калани'' тени сумсăртарах, солидлă мар пулнă пулĕччĕ), '''Çирĕплетӳ''' — [[пуплерĕшĕн тĕп пайташĕсем|пуплерĕшĕн тĕп пайташĕсенчен]] пĕри. [[1920-мĕш çулсем|1920]]-[[1930-мĕш çулсем|1930]] çулсенче шкулти вĕренӳ кĕнекисенче '''калав''' терминпе усă курнă. Чылай [[вăхăт]] ăна '''сказуемăй''' теесси йăлара пулнă. Вăл каланин содержанине чăнлăхпа çыхăнтарать ([[предикат|предикаци]] тăвать) тата [[пуплерĕш]]ри [[сăмах]]сене хăй тавра пĕрлештерсе тăрать. Çак сăлтава пула сказуемăя пуплерĕшĕн пĕртен-пĕр тĕп пайташĕ теме юрать. Каланире пуплерĕшĕн сăпатпа хисеп формисем палăрма пултараççĕ. Çак формăсене йышăннă [[глагол]]ăн [[подлежащи]]ĕ çук чухне те сказуемăй пулать, пуплерĕш хăй тĕллĕнех йĕркелет: ''Сан умăнта хама айăплă туятăп'' (Н.Пет.). Калани хăй пĕлтерĕшлĕ ытти пуплев пайĕсенчен те пулма пултарать: ''Çанталăк уяр. Пичче инженер. Мăнукăм тăваттăра. Çаран ян! та ян!'' (Энтип) ''Ӗç кунĕ кашни журналистăн хăйне евĕр'' (С.Пав.). Ун пек чухне каланине мĕнле те пулин предикаци пĕлтерĕшĕ пурри тăрăх (вăхăт, вырăн, хисеп, япала камăн е мĕнĕн пулни, хăш ушкăна кĕни тата ыттисем те) уйăраççĕ. Предикаци палли пуплерĕшĕн шухăш тытăмне кура пĕр сăмах çинчен тепри çине куçма пултарать. Акă прогрессиллĕ йĕркере ''Айăпли эп'' пуплерĕшĕн калани тесе ''эп'' сăмаха пăхмалла, регрессиллĕ йĕркере — ''айăпли'' сăмаха. Йăлана кĕнĕ теорипе килĕшӳллĕн, калани пĕлтерĕш енчен тулли сăмах пулмалла. Енчен те уйрăм сăмахăн пĕлтерĕшĕ конкретлă пулмасан, ытти сăмахсен çыхăнăвĕнче кăна уçăмлансан ăна кӳршĕри сăмахсемпе пĕрле илеççĕ: ''Куççуль килсе тухрĕ Кириле пиччен. Вăл çара пуçăн.'' Хутсăр тата хутлă каланисене уйăрни вырăнсăр, мĕншĕн тесессĕн кĕçĕн пайташсене çавăн пек ушкăнламаççĕ. ''Юлташпа — юлташла, тăшманпа — тăшманла'' (Ват.сăм.); ''Манăн чĕрере лăпкă мар'' (Салампек) йышши пуплерĕшсем пурри тĕп пайташсене (çав шутра сказуемăа та) анлă ăнланма хистет е вĕсем çинчен калаçма сăлтав пачах çуккине пĕлтерет. == Терминăн çăлкуçĕ == '''Каланăлăх''' тени [[Вырăс чĕлхи|вырăсла]] ''сказуемое'' тенине тÿреммĕн калькăласа [[Чăваш чĕлхи|чăвашла]] куçарнинчен пулнă. Апла тунине ниепле те тиркеме май çук. ==Литература== * Андреев И.А. Чăваш синтаксисĕн ыйтăвĕсем. 2 пайлă. I пайĕ. Ш., 1973; * Андреев И.А. Предикативность как конструктивный признак простого и сложного предложений // Известия НАНИ ЧР. 2002. № 4. {{Пуплерĕш пайташĕсем}} {{Синтаксис}} [[Категори:Пуплерĕш пайташĕсем]] [[Категори:Синтаксис]] 0myi5qgtq8milfad2yydt8k6aw3e0xa 0 8460 878641 805958 2026-11-03T03:22:47Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 878641 wikitext text/x-wiki {{РФ субъекчĕ |RuNm = Мускав облаçĕ |OfNm1 = Московская область |OfNm2 = &nbsp; |FSFlag = Flag of Moscow oblast.svg |FSCoA = Coat of arms of Moscow Oblast (large).svg |FlagLnk = Мускав облаçĕн ялавĕ |CoALnk = Мускав облаçĕн гербĕ |FSMap = Moscow_Oblast_in_Russia.svg |FSCtrWhat = Тĕп хули |FSCtrNm = [[Мускав]] (де-факто), [[Красногорск]] (патшалăх влаçĕ органĕсен пайĕ) |AreaRnk = 55 |TotArea = 44 329 |WaterPrcnt = 0,4 |PopRnk = 2 |PopQty = 8 591 736 |PopCtDate = 2023 |PopDens = 193,82 çын |FedDistrNm = [[Вăта федераци тăрăхĕ]] |EcRegNm = [[Вар экономика районĕ]] |CadNo = 50, 90, 150 |LangLangs = s |OfLangs = [[Вырăс чĕлхи|вырăс]] |HeadTtl = Губернатор |HeadNm = [[Воробьёв Андрей Юрьевич|Андрей Воробьёв]] |ViceTtl = Министрсен кабинечĕн председателĕ |ViceNm = [[Брынцалов Игорь Юрьевич]] |LegislTtl = |LegislNm = |FSAnthem = [[Мускав облаçĕн гимнĕ]] |FSUTC = +0300 }} '''Мускав облаçĕ''' ({{lang-ru|Московская область}}) — [[Раççей]] облаçĕ, Раççейре халăх йышĕпе иккĕмĕш йышăнать: 46 пин км² лаптăк çинче (Мускавсăр пуçне) 6628,1 пин патнелле çын пурăнать ([[2006]], Мускава шутламасăр). ОКАТО кочĕ — 46. [[Хĕвелтухăç Европа айлăмĕ]]н варринче вырнаçнă, [[Ока (юханшыв)|Окапа]] [[Атăл]] хушшинче сарăлса выртать. == Хуласем == Мускав облаçĕнчи хуласем: [[Апрелевка]], [[Балашиха (хула тăрăхĕ)|Балашиха]], [[Бронницы]], [[Верея]], [[Видное]], [[Волоколамск]], [[Воскресенск]], [[Высоковск]], [[Голицыно]], [[Дедовск]], [[Дзержинский (хула)|Дзержинский]], [[Дмитров]], [[Долгопрудный]], [[Домодедово (хула)|Домодедово]], [[Дрезна]], [[Дубна]], [[Егорьевск]], [[Железнодорожный (хула)|Железнодорожный]], [[Жуковский (хула тăрăхĕ)|Жуковский]], [[Зарайск]], [[Звенигород]], [[Ивантеевка (хула)|Ивантеевка]], [[Истра (хула)|Истра]], [[Кашира]], [[Климовск]], [[Клин (хула)|Клин]], [[Коломна]], [[Королёв (хула тăрăхĕ)|Королёв]], [[Котельники]], [[Красноармейск (Мускав облаçĕ)|Красноармейск]], [[Красногорск (Мускав облаçĕ)|Красногорск]], [[Краснозаводск]], [[Краснознаменск (Мускав облаçĕ)|Краснознаменск]], [[Кубинка]], [[Куровское]], [[Ликино-Дулёво]], [[Лобня]], [[Лосино-Петровский]], [[Луховицы]], [[Лыткарино]], [[Люберцы]], [[Можайск]], [[Московский (хула)|Московский]], [[Мытищи]], [[Наро-Фоминск]], [[Ногинск]], [[Одинцово]], [[Ожерелье (хула)|Ожерелье]], [[Озёры]], [[Орехово-Зуево]], [[Павловский Посад]], [[Пересвет (хула)|Пересвет]], [[Подольск]], [[Протвино]], [[Пушкино]], [[Пущино]], [[Раменское]], [[Реутов]], [[Рошаль (город)|Рошаль]], [[Руза]], [[Сергиев Посад]], [[Серпухов]], [[Солнечногорск]], [[Кивĕ Купавна]], [[Ступино]], [[Талдом]], [[Троицк (Мускав облаçĕ)|Троицк]], [[Фрязино]], [[Химки]], [[Хотьково]], [[Черноголовка (хула тăрăхĕ)|Черноголовка]], [[Чехов (Мускав облаçĕ)|Чехов]], [[Шатура (хула)|Шатура]], [[Щёлково]], [[Щербинка]], [[Электрогорск]], [[Электросталь]], [[Электроугли]], [[Юбилейный]], [[Яхрома (хула)|Яхрома]]. == Административлă-территори пайланăвĕ == Мускав облаçĕн пайланăвĕ : * 36 районĕсем, 33 хулисем, 5 [[Хупă хула тăрăхĕсем|хупă хула тăрахĕсем]]. [[Ӳкерчĕк:Moscow_Oblast_Divisions.svg|thumb|200px]] == Пултару == * [[Мускав облаçра вырнаçнă театрсем]] == Мускаври чăваш наци-этеплĕх автономийĕ == Мускаври чăваш наци-этеплĕх автономийĕ<ref>http://www.nasledie21.ru/etnos/chuvashi/rasselenie/cfo/mchnka/{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} чăваш наци этеплĕхĕн автономийĕ</ref> 2000 çулхи кăрлачăн 16-мĕшĕнче йĕркеленĕ. Автономи [[Акатуй]] уявне ирттерет. Адрес: 109017, Мускав, Большая Ордынка ур., 46 çурт , 1 пӳрт. Ертӳçи: Григорьев Анатолий Иванович. === Мускаври чăваш этеплĕх пĕрлĕхĕ === * Мускаври чăваш хорĕ «Туслăх» (халĕ «Атăл») * ачасен ташă ушкăнĕ «Шăнкăрав» * вырсарникун чăваш шкулĕ Ертӳçи: Смирнова Лира Петровна * [http://www.nasledie21.ru/etnos/chuvashi/rasselenie/cfo/ochk/ Мускаври чăваш этеплĕх пĕрлĕхĕ]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Транспорт системи == === Чукун çулĕ === Облаçра яхăн 2 740 çухрăм чукун çулĕ, 500 ытла чарăну вырăнĕсем (2011). == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == {{commons|Category:Moscow Oblast}} * [http://www.mosreg.ru/ Мускав облаçĕн правительстви] * [http://www.mosoblduma.ru/ Мускав облаçĕн Думи] * [http://www.online.zakonia.ru/ Мускав облаçĕн Ертӳлĕхĕн пайташĕсен онлайн-йышăнăвĕсем] * [http://terrus.ru/cgi-bin/allrussia/v3_index.pl?act=reg&id=50 Мускав облаçĕ «Вся Россия» хыпар каталогĕн кĕнекинче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101231085728/http://terrus.ru/cgi-bin/allrussia/v3_index.pl?act=reg&id=50 |date=2010-12-31 }} * [https://web.archive.org/web/20110609223344/http://www.reforma-mo.ru/userdata/docs/abc_np_03_08_06.zip Мускав облаçĕн муниципаллă районĕсен пурăну вырăнĕсем] * [https://web.archive.org/web/20120114154412/http://www.isles.ru/depository/region_50.html Мускав облаçĕн архитектура палăкĕсен хыпар пуххи] * [http://www.ecomo.ru Мускав облаçĕн çутçанталăка сыхлав этем пĕрлĕхĕ] * [http://www.classbase.ru/okato/index/parent/12705 Мускав облаçен йышĕ, ОКАТО йĕркипе] {{Мускав облаçĕ}} {{Мускав облаçĕн райцентрĕсем}} {{Тĕп федераллă округ}} {{Раççей Федераци субъекчĕсем}} {{Мускав облаçĕ темăсенче}} [[Категори:Мускав облаçĕ]] f6iosjqvmowxuszn1ve6ah2wlk96onk 0 11928 878623 727464 2026-11-02T15:20:53Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 878623 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Great Men and Famous Women Volume 1 - Cyrus the Great.png|мини|справа|Аслă Кир II]] [[Ӳкерчĕк:Faravahar.png|thumb]] '''Кир II''' е '''Аслă Кир''' — ([[авалхи перси чĕлхи]]пе ''Куруш'', — ''Kuruš'', Κῦρος), (пирĕн эрăччен 590—530 ç.ç.) — [[Ахеменидсем|Ахеменидсен]] Перси империне никĕслекенĕ, [[Камбиз I]] ывăлĕ. == Кун-çулĕ == [[Ӳкерчĕк:Кир II.jpg|thumb|Аслă Кир тупăкĕн çурчĕ. Пасаргад ишĕлчĕкĕсем, Иран, халĕ ЮНЕСКО Пĕтĕмтĕнчери кăнарлăхĕ шутĕнче ([[2007]]).]] Кирăн амăшĕ [[Мити патшалахĕ|митисен]] [[Иштувегу]] (Астиага) патшин хĕрĕ пулнă. Кир вара пирĕн эрăччен 550 çулта аслашшĕне хирĕç пăлхав çĕкленĕ, виçĕ çул вăрçнă хыççăн çĕнтерӳ туяннă. Ăна çак кĕрешӳре митисен ятлă-сумлă çыннисем пулăшу панă. Çакăн хыççăн, Кир [[Иран туçийĕ]]нчи пĕтĕм çĕрĕсене пухса пĕрлештерет. Анчах йĕркеленсе чăмăртаннă Перси патшалăхне хирĕç кӳршĕ çĕр-шывсен пĕрлĕхĕ тухнă: [[Лидия]] патши [[Крёз (Лидия патши)|Крёз]], [[Авалхи Египет|Египетăн]] [[фараон]]ĕ [[Амасис II]] [[Çĕнĕ Вавилон патшалăхĕ|Çĕнĕ Вавилон]] патши Набонид . Çавах та Кир хăйĕн тăшманĕсене пĕрин хыççăн теприне çапса çĕмĕрнĕ. [[Лидия|Лидия]] патшалăхĕн тăрăнĕ [[Крёз (Лидия патши)|Крёз]] (пирĕн эрăччен 560—546 çулсем) пуян пулнă, ăна перссем [[пирĕн эрăччен 546]] çулта çĕнтернĕ. Кĕрĕс тыткăна лекнĕ, Кир ăна хăйĕн канашçĕ вырăнне лартать; перс патши хăйне парăннă çынсемшĕн аслă ырă пулнă. [[Пирĕн эрăччен 540]] çулта (Вавилон) хирĕç тухнă. Ун чухне [[Набонид]] патша арави оазисне [[Тейма|Теймăна]] [[пирĕн эрăччен 549]] çулта тухса кайнă пулнă, хăй вырăнне ывăлне — [[Валтасар]]а хăварнă. [[Пирĕн эрăччен 539]] çулхи юпа, 12 çĕрле [[Вавилон]], авалхи историн чаплă хули, перси çарĕсен тапăнăвне чарса тăрайман — пуçне тайма тивнĕ. Кивĕ Халалта та çакăн çинчен çырса кăтартнă. Хулана чее меслетпе туртса илнĕ. Çĕрле Вавилонпа юнашар юхан шывăн юхăмне урăх еннелле куçарнă: шывсăрланнă шыв урлă сасартăк каçса, перссем хулана кĕрсе кайнă. Кир вара Вавилон патши пулса тăрать. [[Камбиз II]] хыççăн астула Кир ларнă. Патша пулас шутпа вăл хăйĕн тăван пиччĕшне — кăнар тиккине — Партие вĕлерет. Унӑн виллине массагетсене тавӑрса панӑ та аслашшӗсене пытарнӑ ҫӗре леҫнӗ, [[Пасаргады]]на. Мургаб çумĕнче (Кирăн авалхи [[Пасаркат]] тĕп хули çывăхĕнче) халиччен те Кирăн çурт евĕр чуллă тупăкĕ пур, ун çине патшан сăнне ӳкернĕ тата çапла çырнă: «Эпĕ Ахеменид, Кир патша». [[Македони Александрĕ]] тапхăрĕченех унта патшан вили сыхланса юлнă, пĕрмай ялкăш кăвайт çуннă. Эксемер [[Инди]]не харçăпа тухсан, ахăр самана (анархи) тапранса кайнă, вăрăсем тупăка ухтарса çаратнă. Македони çарпуçĕ таврăнсан, тустаракансене айăпласа вилĕме янă. Тепĕр тесен, вăрă-тустарçăсем тупăкра нимĕнле хаклă япаласене тупайман, çак этеплĕх Алексантăра питĕ тĕлĕнтернĕ. == Çавăн пекех пăхăр == == Вуламалли == * [[Николаев Василий Васильевич|Николаев В. В.]], "Чуваши. Этническая история и традиционная культура.", [[Мускав]], [[2000]]. * Николаев В. В., "История предков чувашей. XXX в. до н.э. — XV в.н.э.", [[Шупашкар]], [[2005]]. * М.П.Петров-Тенехпи, «О происхождении чуваш» * [[Егоров Геннадий Петрович|Г. П. Кеннаман]], "Египет. Его роль в становлении государств в Европе, Азии и Африке", [[Шупашкар]], [[2005]]. * [[Егоров Геннадий Петрович|Мăн Кенна]], "Скифы", [[Çĕрпӳ]], [[2001]]. * [[Геродот]]. [[История (Геродот)|История]]. [https://web.archive.org/web/20110912134820/http://www.vehi.net/istoriya/grecia/gerodot/01.html Книга I, Главы 73—216] * {{Кĕнеке:Тураев Б.А.: История древнего Востока|2}} * {{Кĕнеке:Белявский В. А.: Вавилон легендарный и Вавилон исторический}} * {{кĕнеке |автор = Дандамаев М. А. |пай = |пуçелĕк = Политическая история Ахеменидской державы |оригинал = |каçă = |яваплă = |кăларăм = |вырăн = М. |издательство = [[Наука (издательство)|Наука]] |çул = 1985 |том = |страница = |страница= 319 |сери = |isbn = |тираж = 10000. }} * {{Кĕнеке:Эрлихман В.В.: Правители мира|1|1}} ==Каçăсем== * [http://russian.irib.ir/radioculture/iran/history/item/77434 О чем повествует Курош в своей хартии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110420063404/http://russian.irib.ir/radioculture/iran/history/item/77434 |date=2011-04-20 }} * [http://www.e-reading.org.ua/bookreader.php/1001697/Ksenofont_-_Kiropediya.html Ксенофонт. Киропедия (перевод Янчевецкого, 1882 г.)] * {{Кĕнеке:История древнего мира|3|2||''[[Дандамаев Мухаммед Абдулкадырович|Дандамаев М. А.]]'' [http://historic.ru/books/item/f00/s00/z0000002/st07.shtml Мидия и Ахеменидская Персия]}} {{Иран шахиншахĕсем}} [[Категори:Ахеменидсем]] [[Категори:Перси тăрăмĕсем]] [[Категори:Азири п. эрч. VI ĕмĕрти тăрăмĕсем]] [[Категори:Исай пӳлĕхçĕ кĕнеки]] [[Категори:Ездра кĕнеки]] [[Категори:Çарпуçсем]] [[Категори:Истори]] 5t87zqvrwis4klq8za4vnvuw3zrthtp 0 12724 878631 784733 2026-11-02T18:35:51Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 878631 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Hh-boerse.jpg|thumb|Биржа çурчĕ]] '''Гамбургри фондсен биржи (Hamburg Stock Exchange)''' — [[1558]] çулта йĕркеленĕ Германи биржи. [[Германи]]ри 8 [[фондсен биржи]]сенчен чи ватти шутланать. [[Гамбург]] хулинче вырнаçнă. == Истори == [[1999]] çулта Ганноверти фондсен биржипе пĕрлешĕннĕ. == Çав. пекех == * [[Европа тĕплĕх биржисен ят-йышĕ]] == Каçăсем == {{Commonscat|Hamburger Börse}} * [https://web.archive.org/web/20160610191144/http://www.hamburger-boerse.de/ Биржа официаллă сайчĕ] {{Company-stub}} {{Германи биржисем}} [[Категори:Фондсен биржисем]] [[Категори:Германи экономики]] [[Категори:Вăта Европăри фондсен биржисем]] [[Категори:Гамбург]] rcbo471dhr1g0xsshuov2ldyvy7kptr 0 13812 878626 878302 2026-11-02T15:49:32Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 878626 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} '''Çурçĕр Осети — Алани''' (''Çурçĕр Осети'', [[осетин чĕлхи|осет.]] ''Республикæ Цæгат Ирыстон — Алани'') — [[Раççей|Раççей Федерацийĕ]]н субъекчĕ, [[Кăнтăр федераллă округ]]а кĕрет. Тĕп хули — [[Владикавказ]]. [[1924]] çулти утăн 7-мĕшĕнче йĕркеленĕ. Ҫурҫӗр Осетийӗн ялавӗ: [[File:Flag of North Ossetia.svg|100px]] == Географи == [[Image:North ossetia alania map.png|thumb|250px|right]] Ҫурҫӗр Осетийӗн картти: == Тавралăхĕ == [[Кабардино-Балкари Республики]], [[Ставрополь Ен]]ĕпе, [[Чечня|Чечен Республикипе]], [[Ингушети|Ингуш Республикипе]] тата [[Грузи]]пе чикĕ тытать. == Халăх йышĕ == [[Ӳкерчĕк:LocationNorthOssetia-Alania.png|frame|Çурçĕр Осети Кăнтăр федераллă округĕн картти çинче]] Пурăнакан халăх йышĕ — 704 400 çын ([[2005]]), йышлăхĕ — 88,1 çын/çм² ([[2005]]), хула çыннисен пайĕ — 65,4 % ([[2005]]). Çурçĕр Осети Раççей Федерацийĕн чи йышлă субъекчĕ пулать. Тĕп вырăнĕнче халăх йышлăхĕ 140 çын/çм² ытла. Республикăри 48 % халăхĕ [[Владикавказ]]ра пурăнать. {| class="standard" !Халăх ||Йышĕ, [[2002]] çул, пин ([http://www.perepis2002.ru/index.html?id=17 *] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120126074108/http://www.perepis2002.ru/index.html?id=17 |date=2012-01-26 }}) |- |[[Осетинсем]]|| 445,3 (62,7 %) |- |[[Вырăссем]]|| 164,7 (23,2 %) |- |[[Ингушсем]]|| 21,4 (3,0 %) |- |[[Эрменсем]]|| 17,1 (2,4 %) |- |[[Кумыксем]]|| 12,7 (1,8 %) |- |[[Грузинсем]]|| 10,8 (1,5 %) |- |[[Украинсем]]|| 5,2 |- |[[Чеченсем]]|| 3,4 |- |[[Кабардинсем]]|| 2,8 |- |[[Турккăсем]]|| 2,8 |- |<small> кунта 2500 ытла йышлă халăха кăтартнă </small> |} === Пурăнан вырăнсем === <div align="center"> {| class="toccolours" style="margin: 0 2em 0 2em" |- | bgcolor="#C0C0C0" | '''5 пин ытла çынлă пурăну вырăнĕсем'''<br />[[2007]] çулăн кăрлач, 1 тĕлне |- | <table width="600" border="0" cellspacing="1" cellpadding="0"> <tr align="left"> <td width="35%" style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Владикавказ]]</td> <td width="15%" style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">313,8</td> <td width="35%" style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Михайловское (Северная Осетия)|Михайловское]]</td> <td width="15%" style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">10,3 (2003)</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Моздок]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">40,8</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Чермен (Çурçĕр Осети)|Чермен]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">8,4 (2003)</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Беслан]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">35,8</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Кизляр (Çурçĕр Осети)|Кизляр]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">8,4 (2003)</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Алагир]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">19,9</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Архонская]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">7,9 (2003)</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Ардон (Çурçĕр Осети)|Ардон]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">16,9</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Камбилеевское]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">7,6 (2003)</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Заводской (Çурçĕр Осети)|Заводской]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">15,0</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Гизель (Çурçĕр Осети)|Гизель]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">7,1 (2003)</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Эльхотово]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">12,2 (2003)</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Чикола]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">7,0 (2003)</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Ногир]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">11,3 (2003)</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Змейская]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">6,4 (2003)</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Сунжа (ял)|Сунжа]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">11,3 (2003)</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Павлодольская]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">5,7 (2003)</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Дигора]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">11,2</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Луковская]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">5,2 (2003)</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Октябрьское (Çурçĕр Осети)|Октябрьское]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">10,6 (2003)</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Майское (Çурçĕр Осети)|Майское]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">5,1 (2003)</td> </tr> </table> |} </div> == Административлă-территори пайланăвĕ == {| | width="40 %" align="center" valign="middle" bgcolor="#A6FFA6" | '''Район''' | width="39 %" align="center" valign="middle" bgcolor="#A6FFA6" | '''Административлă тĕпĕ''' | width="7 %" align="center" valign="middle" bgcolor="#A6FFA6" | '''Халăх йышĕ, пин çын (кăрлач, 1, [[2005]])''' | width="7 %" align="center" valign="middle" bgcolor="#A6FFA6" | '''Лаптăкĕ, пин çм²''' | width="7 %" align="center" valign="middle" bgcolor="#A6FFA6" | '''Халăх йышлăхĕ''' |- | width="40 %" | [[Çурçĕр Осети Алагир районĕ|Алагир районĕ]] | width="39 %" | [[Алагир]] хула | width="7 %" | 36,6 | width="7 %" | 2,01 | width="7 %" | 18,2 |- | bgcolor="#C0C0C0" | [[Çурçĕр Осети Ардон районĕ|Ардон районĕ]] | bgcolor="#C0C0C0" | г.&nbsp; [[Ардон]] | bgcolor="#C0C0C0" | 27,9 | bgcolor="#C0C0C0" | 0,36 | bgcolor="#C0C0C0" | 77,5 |- | [[Çурçĕр Осети Дигор районĕ|Дигор районĕ]] | г.&nbsp; [[Дигора]] | 20,4 | 0,64 | 31,9 |- | bgcolor="#C0C0C0" | [[Çурçĕр Осети Ираф районĕ|Ираф районĕ]] | bgcolor="#C0C0C0" | с.&nbsp;[[Чикола]] | bgcolor="#C0C0C0" | 15,4 | bgcolor="#C0C0C0" | 1,37 | bgcolor="#C0C0C0" | 11,2 |- | [[Çурçĕр Осети Киров районĕ|Киров районĕ]] | с.&nbsp;[[Эльхотово]] | 26,9 | 0,36 | 74,7 |- | bgcolor="#C0C0C0" | [[Çурçĕр Осети Моздок районĕ|Моздок районĕ]] | bgcolor="#C0C0C0" | г.&nbsp; [[Моздок]] | bgcolor="#C0C0C0" | 87,6 | bgcolor="#C0C0C0" | 1,08 | bgcolor="#C0C0C0" | 81,1 |- | [[Çурçĕр Осети Сылтăм Çыр районĕ|Сылтăм Çыр районĕ]] | г.&nbsp; [[Беслан]] | 55,6 | 0,38 | 146,3 |- | bgcolor="#C0C0C0" | [[Çурçĕр Осети Хулаçум районĕ|Хулаçум районĕ]] | bgcolor="#C0C0C0" | с.&nbsp; [[Октябрьское]] | bgcolor="#C0C0C0" | 102,3 | bgcolor="#C0C0C0" | 1,46 | bgcolor="#C0C0C0" | 70,0 |} == Хуçалăхĕ == [[Ӳкерчĕк:North ossetia map Rus.png|right|thumb|250px|Çурçĕр Осети картти]] == Çавăн пекех == * [[Осетин-ингуш хирĕçĕвĕ]] == Каçăсем == {{commons|Category:North Ossetia-Alania}} * [http://rso-a.ru/ Çурçĕр Осети-Алани республики Ертĕвĕн официаллă сайчĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080413162033/http://www.rso-a.ru/ |date=2008-04-13 }} * [http://terrus.ru/cgi-bin/allrussia/v3_index.pl?act=reg&id=15 Çурçĕр Осети - Алани "Пĕтĕм Раççей" хыпарлăх-каталогра] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927182555/http://terrus.ru/cgi-bin/allrussia/v3_index.pl?act=reg&id=15 |date=2007-09-27 }} * [http://www.noar.ru Постоянное представительство Республики Северная Осетия - Алания при Президенте РФ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140625083837/http://www.noar.ru/ |date=2014-06-25 }} * [http://fandag.ru/ fandag.ru/ Осетинсем, Осети, Алани, Аланин геральдики, скифсем, сарматсем, истори, Нарт кăссайĕ, форум] * [http://alania.clan.su/ Алани: истори, этеплĕх, йалисем, çыннисем] * [http://region15.ru/ Çурçĕр-Осети хыпар-кану порталĕ «15-мĕш регион»] * [http://fc-alania.ru/ ФК «Алания» Владикавказ: Официаллă сайт] * [http://alaniya.spektr.info/ Осети УçăллăРаççейĕн Кăнтăрĕ порталĕнче]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20120111000440/http://gallery.darial-online.ru/ «Осети-Алани»] фотогалерея * [https://web.archive.org/web/20080416214141/http://ossetians.com/rus/ «Осетинсем»] {{Çурçĕр Осети}} {{Çурçĕр Арамаçи федераци тăрăхĕ}} {{Раççей Федераци субъекчĕсем}} {{stub}} [[Категори:Çурçĕр Осети-Алани]] s3pdloppw9o56uwljb5p2nqxxrxplj2 0 21740 878630 715092 2026-11-02T17:18:43Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 878630 wikitext text/x-wiki {{Çын | ят = Анджела Бизли | тăван ят = Angela Beesley | портрет = Angela Beesley.jpg | çырни = Вице-президент компании [[Wikia]]<ref name="TheAge">{{cite web|title=Запрос на универсальную вики|url=http://www.theage.com.au/news/next/quest-for-the-universal-wiki/2005/11/21/1132421577605.html|publisher=The Age|author=Adam Turner.|date=2005-11-22|accessdate=2006-07-13}}</ref><br />(фотоӳкерчĕке 2005, чӳк тунă) | çуралнă вăхăт = 3.08.1977 | çуралнă вырăн = [[Норвич]], [[Аслă Британи]] | вилнĕ вăхăт = | вилнĕ вырăн = }} '''Анджела Бизли Старлинг''' ({{lang-en|Angela Beesley Starling}}; [[1977]] çулхи [[çурла, 3]] [[Норвич]]ре, [[Аслă Британи]], çуралнă<ref>http://www.nndb.com/people/827/000124455/</ref>) — британ [[тетел]]-[[усламçă]]. Вăл [[Wikia]] проект никĕслевçи, проектăн этем пĕрлĕхĕпе çыхăну тытакан [[вице-президент|вице-президенчĕ]]. [http://www.wikia.com wikia.com] администраторĕ тата стюарчĕ. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == {{Навигаци |Тема = Анджела Бизли |Портал = |Викисăмахсар = |Викивĕрентӳкĕнеки = |Викицитатник = |Викивулавăш = |Викитĕссем = |Викиçĕнхыпарсем = en:Category:Angela Beesley |Викисклад = Category:Angela Beesley |Метавики = |Проект = |Родовод = }} == Каçăсем == * [http://wikiangela.com/ Анжела Бизли сайчĕ]{{ref-en}} * [http://meta.wikimedia.org/wiki/Election_candidates_2005/En#Angela_Beesley 2005 Board candidacy presentation]{{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20121024233552/http://www.wired.com/wired/archive/13.03/wiki.html?topic=wiki The Book Stops Here]{{ref-en}} — Бизли пирки хыпар 4-мĕш стр. * [http://www.ourmedia.org/node/207160 Co-founder Angela Beesley on Wikia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220023335/http://www.ourmedia.org/node/207160 |date=2008-12-20 }}{{ref-en}} brief video interview during [http://sbforum.blogspot.com/ SB Forum on Digital Transitions] (18 MB) [[ака, 10]]-[[2006]] * [http://www.principledinnovation.com/blog/2006/07/18/pi-interview-2-six-questions-for-angela-beesley-long-post/ Six questions for Angela Beesley] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110715112957/http://www.principledinnovation.com/blog/2006/07/18/pi-interview-2-six-questions-for-angela-beesley-long-post/ |date=2011-07-15 }}{{ref-en}}, ''Principled Innovation'', [[утă, 18]] [[2006]] {{stub}} {{Фонд Викимедиа}} {{Википеди}} [[Категори:Викимедиа]] [[Категори:Норвичре çуралнисем]] d0qjl8dxc48kcnq8kml2ed9v0b8zmvo 0 26890 878638 777962 2026-11-02T23:55:44Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 878638 wikitext text/x-wiki [[File:National-atlas-1970-1810-loupurchase-1.png|thumb|300px|right|АПШ Луизианăна сутăн илнĕ чухнехи çĕрсем]] [[File:Louisiana1804a.jpg|thumb|right|Луизиана картти]] '''Луизианăна сутăн илни''' — [[АПШ|Пĕрлешĕннĕ Штатсем]] [[Çурçĕр Америка|Çурçĕр Америкăри]] [[Франци Луизиани|франци харпăр çĕрĕсене]] [[1803]] çулта сутăн илне ĕç-пуç. Туяннă территорин пысăккăшĕ, хаклавсемпе, 530 мильон [[акр]]па (828 000 [[мильă|милăпа]]² е 2 100 000 км²) тан. Суту ĕçĕн хакĕ 15 мильон американ [[АПШ долларĕ|долларĕ]] е 80 мильон франци [[Франк (валюта)|франкĕ]] (тĕплĕнрех, АПШ-шăн , кивçен проценчĕсене шута илсен, 23&nbsp;213&nbsp;568 американ долларĕ) пулнă. Çакна пула пĕр акрăн хакĕ 3 [[цент]] (7 цент [[гектар]]шăн). 1803 çулхи килĕшӳпе АПШ йышне кĕнĕ территорисенче халĕ çак штатсем вырнаçнă: # [[Арканзас]], # [[Миссури (штат)|Миссури]], # [[Айова]], # [[Оклахома]], # [[Канзас]], # [[Небраска]], # [[Миннесота]] штатăн кăнтăр пайĕ, # [[Çурçĕр Дакота]] штатăн чылайăш пайĕ, # [[Кăнтăр Дакота]] штачĕ пĕтĕмпех темелле , # [[Çĕнĕ Мексико]] штатăн çурçĕр-тухăç пайĕ, # [[Монтана]] штатăн чылай пайĕ, # [[Вайоминг]] штатăн пайĕ, # [[Техас]] штатăн пайĕ, # [[Колорадо]] штатăн тухăç çурри, # [[Луизиана]] штатăн пайĕ (Миссисипи юханшывăн икĕ çыранĕнче), çав шутра [[Çĕнĕ Орлеан]] хула та. == Çавăн пекех пăхăр == * [[Аляскăна сутни]] * [[Пĕтĕм тĕнче куравĕ (1904)]] == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20210413205507/http://www.archives.gov/exhibits/american_originals/louistxt.html Text of the Louisiana Purchase Treaty] * [http://www.loc.gov/rr/program/bib/ourdocs/Louisiana.html Louisiana Purchase Treaty and related resources at the Library of Congress] * [http://www.ericdigests.org/2004-1/purchase.htm Teaching about the Louisiana Purchase] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210505001848/http://www.ericdigests.org/2004-1/purchase.htm |date=2021-05-05 }} * [http://www.louisianapurchase2003.com/ Louisiana Purchase Bicentennial 1803—2003] * The Louverture Project: [http://thelouvertureproject.org/wiki/index.php?title=The_Revolution_and_the_Louisiana_Purchase The Haitian Revolution and the Louisiana Purchase] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051105061841/http://www.thelouvertureproject.org/wiki/index.php?title=The_Revolution_and_the_Louisiana_Purchase |date=2005-11-05 }} {{АПШ кун-çулĕ}} [[Категори:Луизиана кун-çулĕ]] [[Категори:Политика географийĕ]] [[Категори:1803 çул]] et2pkfrbdxsu9tjedgs0om0vig1r6h8 0 61129 878651 855429 2026-11-03T10:50:03Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 878651 wikitext text/x-wiki {{Пайăр çын |ят = Рубцова Екатерина Семёновна |тăван ят = Рубцова Екатерина Семёновна |портрет = |калăпăш = |ăнлантару = |çуралнă чухнехи ят = Рубцова Екатерина Семёновна |ĕçлев тĕсĕ = [[чĕлхеçĕ]], [[вĕрентекен|вĕрентевçĕ]]-çуттатуртавçă |çуралнă вăхăт = [[1888]], [[чӳк, 11]] |çуралнă вырăн = [[Вырăс Чукал]] ялĕ, {{ÇВ|Пăва уесĕ|Пăва уесĕнче}}, [[Чĕмпĕр кĕпĕрни]], [[Раççей империйĕ]] (хальхи [[Чăваш Республики]]н [[Шăмăршă районĕ]]) |гражданлăх = Раççей империйĕ, {{USSR}} |пăхăнулăх = {{Flagicon|RUS}} {{USSR}} |вилнĕ вăхăт = [[1971]], [[раштав, 13]]<ref>Ытти çăлкуçсенче раштавăн 5-мĕшĕ тени тĕл пулать</ref> |вилнĕ вырăн = {{ВВ|Тĕмен|Тĕменре}} |ашшĕ = |амăшĕ = |упăшка = |арăм = |ачасем = |чыславсемпе парнесем = |сайт = |тĕрли = |Commons = |Rodovid = }} '''Рубцова Екатерина Семёновна''' (11. XI.[[1888]]-мĕш çул, [[Чĕмпĕр кĕпĕрни]]нчи [[Пăва уесĕ]]нчи [[Вырăс Чукал]] ялĕ — 05. XII.[[1971]]-мĕш çул, [[Тĕмен]] хули) — [[вĕрентекен|вĕрентевçĕ]] тата çутлăхçă, [[чĕлхеçĕ]]. [[Эскимоссем]] тĕлĕшпе [[Раççей|Раççейри]] пĕлÿлĕхе ([[Эскимологи|эскимологие]]) никĕслекенсенчен пĕри. == Пурнăçĕ == [[Чĕмпĕр кĕпĕрни]]нчи [[Пăва уесĕ]]нчи [[Шамккай вулăсĕ]]нчи [[Вырăс Чукал]] ялĕнче çуралса ÿснĕ. Хальхи [[вăхăт]]ра ку [[ял]] [[Чăваш Ен]]ри [[Шăмăршă районĕ]]нчи Чукал ял тăрăхне кĕрет. Ачалăх тата çамрăклăх тапхăрĕсенчи пурнăçĕ уçăмлăнах паллă теме çук. === Ăçта вĕренни === Ăçта вĕреннине автобиографийĕнчен пĕлме пулать<ref> Личное дело Е. С. Рубцовой: Архив ИЛИ РАН. Ф. 1. Оп. 2. Д. 356. Л. 18–19.</ref>. *[[Çĕнĕ Чукал]]ти пуçламăш шкул * Сутяжное ялĕнчи (халĕ Чăваш Енти [[Пăрачкав районĕ]]чи [[Раздольное]] ял) икĕ сыпăклă шкул<ref>" Как ты хороша , родная Шемурша ". Шупашкар, 2000. — С.195.( П.С.Прокофьев материалĕ)</ref> (1903-1906, мухтав хучĕпе пĕтернĕ). Ку шкул хыççăн вĕрентевçĕ пулма ятарлă экзамен панă (1907). Гимназире вĕреннĕ тени те, хăшпĕр çăлкуçсенче, илтенкелет, анчах ку йăнăш пулма кирлĕ. Ленинградри А.Герцен ячĕллĕ пединститутра вĕреннĕ (1933-1938). === Ăçта ĕçлени === Ăçта ĕçлени пирки те тĕпрен илсен автобиографийĕнченех пĕлме пулать. *Килте çĕвĕ ĕçĕпе пурăнни (1907-1910) *[[Люля]]ри шкулта вĕрентевçĕ (1910-1915) *[[Ирçе Тĕкки]]нчи шкулта вĕрентевçĕ (1915-1919) *[[Кĕçĕн Чĕлĕм]] шкулĕнче вĕрентевçĕ (1919-1927) Çапла вара, 17 [[çул]] хушши тăван тăрăхри шкулсенче вĕрентевçĕ пулса ĕçленĕ; кайран тăванĕ патне Камчаткăна кайнă, [[Медный утравĕ]] çинчи [[алеутсем]] патне те пырса тухнă. Ĕнтĕ тата икĕ çул иртсе кайнă. [[1929]]-мĕш çултанпа [[Чукотка автономлă округĕ|Чукоткăра]] эскимос ачисене вĕрентнĕ<ref>[http://gov.cap.ru/home/75/kultura/Музей%20Шемурша.htm Музей истории Шемуршинского района.]</ref>. Малтан [[Имтук]] ялĕнче, тепĕр [[çул]]тан [[Сиреники]]ре<ref>[http://www.ug.ru/archive/30712 Сиреники - Гора рогов] — «Учительская газета», №15 от 13 апреля 2010 года</ref>; каярахпа ытти тĕлсенче те ĕçленĕ, вăл шутра — [[Чаплино]] ялĕнче. [[1932]]-мĕш çултанпа пединститутра вĕренме пуçланă май Ленинградра пурăннă, унтан каллех каялла Чукоткăна пурăнма куçса кайнă. Пединститутра унăн вĕрентекенĕ Катерина Семёновна Сергеева (1898-1975) пулнă. К. С. Сергеева, Е. С. Рубцовăран вунă çул кĕçĕнрех, анчах та вăл маларах Одесса университетĕнче унтан тата тепĕр тĕлте вĕренсе икĕ аслă пĕлÿ илнĕ, эскимос чĕлхине те пĕлнĕ, вĕсен хушшинче пурăнса та курнă<ref>[http://docplayer.ru/80711546-Yanvar-let-veniaminu-varsanofievichu-medvedevu-hudozhniku-chlenu-soyuza-hudozhnikov-rossii-1948.html Транскрипт]{{Ĕçлемен каçă|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — 121-мĕш информацие пăхмалла</ref>. Чукоткăра чухне, Чаплино ялĕнче, Е. С. Рубцова Утатун текен [[çын]] патĕнче, [[яранга]]ра, пурăнни паллă<ref>Ятта А.В. [https://multiurok.ru/files/istoriia-chaplinskoi-shkoly-1916-2016.html История Чаплинской школы (к 100-летию со дня образования школы) 1916 – 2016 гг.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220328102625/https://multiurok.ru/files/istoriia-chaplinskoi-shkoly-1916-2016.html |date=2022-03-28 }}</ref>. Имтукра чухне — Аляляун текен çын патĕнче, вăл вырăсла кăштах пĕлнĕ, ял советĕнче çыруçăра тăнă. Ленинградра ăслав йĕркелĕмĕнче, Ăслав Академийĕн Чĕлхе институчĕн вырăнти филиалĕнче, ăслав ĕçлевçинче тăрăшнă (Иккĕмĕш тĕнче вăрçи хыççăн, [[1964]]-мĕш çулта пенсие тухичченех). Кунта ĕçленĕ çулсенче Чукоткăна командировкăна кайкаласа тăнă. Юлашки çулĕсене [[Тюмень]] хулинче пурăнса ирттернĕ. Унтах вилнĕ (13.12.1971). Вилтăприйĕ те унăн çав [[хула]]рах. [[Ăслăх|Ăслăлăх]] ĕçĕсенче яланах вырăнти [[халăх]] пулăшăвĕ çине таяннă. {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|Во время учебы в университете, к Салико обратилась за помощью эскимолог Екатерина Семеновна Рубцова, работавшая над составлением нового «Эскимосско-русского словаря». Именно Анатолию были поручены проверочное чтение рукописи словаря и редакторская правка. В своем предисловии к словарю, изданному в Москве в 1971 году, Екатерина Семеновна принесла сердечную благодарность Салико<ref>[http://www.library-chukotka.ru/index.php/2013-06-18-08-40-47/item/101-k-65-letiyu-so-dnya-rozhdeniya-saliko-anatoliya-petrovicha-eskimosskogo-podvizhnika-1949-2007.html К 65-летию со дня рождения Салико Анатолия Петровича, эскимосского подвижника (1949-2007)]</ref>.}}<small><Куçару: Салико университетра вĕреннĕ чух унран Екатерина Семёновна Рубцова эскимолог, çĕнĕ "Эскимосла-вырăсла сăмахсар" тăваканскер, пулăшу ыйтнă. Шăпах Анатолие шанса панă та ĕнтĕ алçырăва вуласа тĕрĕслессине тата редакцилессине. 1971-мĕш çулта Мускавра тухнă словарĕн умсăмахĕнче Екатерина Семёновна Саликона чĕререн тав тунине палăртнă.></small> {{Цитата вĕçĕ}} == Ĕçĕсем == * Рубцова Е.С. «Русско-эскимосский словарь для начальной школы» (около 6000 слов), составлен при участии эскимосов Ачиргина, Каля, Касыги и Татак. В предисловии к словарю даны «Основные правила орфографии». — Учпедгиз, Л, 1940. * Рубцова Е.С. и др. Букварь. Для подготовительного класса эскимосской начальной школы. Л., 1947. * Рубцова Е.С. Наша речь. Книга для чтения. Для 2-го класса эскимосской начальной школы. Л., 1948. * Руцова, Е.С. [http://search.rsl.ru/ru/record/01006014750 Букварь для подготовительного класса эскимосской начальной школы <Текст> : Пер. с эскимос. яз.] / Е. С. Рубцова, С. М. Гухуге. - 2-е изд., перераб. - Москва ; Ленинград : Учпедгиз, 1953. - 44 с.; 20 см. - (В помощь учителю эскимосской начальной школы). * Рубцова Е.С. [https://books.google.ru/books/about/Материалы_по_языку_и_ф.html?id=WksoGwAACAAJ&redir_esc=y Материалы по языку и фольклору эскимосов: чаплинский диалект, Часть 1] Институт языкознания (Академия наук СССР) Изд-во АН СССР, 1954. 554 с. * Рубцова Е.С., Анальквасак В. Наша речь. Книга для чтения в первомклассе эскимосской начальной школы. Л., 1955. * Рубцова Е.С., Анальквасак В., Танута. Наша речь. Книга для чтения в первом классе эскимосской начальной школы. Л.-М., 1950. * Рубцова Е.С., Гухуге С.М. Букварь. Для подготовительного класса эскимосской начальной школы. М.-Л., 1965. * Рубцова Е.С. Наша речь. Книга для чтения. Для 2-го класса эскимосской начальной школы. В работе над книгой принимал участие Л. Айнана. Л., 1956. * Рубцова Е.С. [https://books.google.ru/books/about/Эскимосско_русский_сл.html?id=19dkAAAAMAAJ&redir_esc=y Эскимосско-русский словарь: 19 000 слов.] М., "Советская энциклопедия, 1971. 644 с. * [https://iling.spb.ru/people/vakhtin/teksty.pdf Тексты на языках эскимосов Чукотки в записи Е. С. Рубцовой] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210412140722/https://iling.spb.ru/people/vakhtin/teksty.pdf |date=2021-04-12 }} / Подгот. к печати и ред. Н. Б. Вахтина. СПб.: Арт-Экспресс, 2019. — 868 с. (кĕнкен умсăмахĕнче Е. С. Рубцова автобиографийĕ тата ытти кăсăклă материалсем пур). ISBN == Çав. пекех == * [https://ru.wikipedia.org/wiki/Меновщиков,_Георгий_Алексеевич Меновщиков, Георгий Алексеевич]. * [https://ru.wikipedia.org/wiki/Эскимология Эскимосоведение]. * [https://www.wikiplanet.click/enciclopedia/ru/Эскимология Эскимология.]{{Ĕçлемен каçă|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Асăнмалăх == * [[Чукотка автономлă тăрăхĕ]] Провидени районĕчи Сиреники ялĕн Хисеп хăми<ref>[http://www.rodina-portal.ru/people/details/id/2291 Доска почета — Село Сиреники — Провиденский район — Чукотский авт. округ — Рубцова Екатерина Семёновна]</ref>. * Сиреники шкулне Рубцова Е.С. ятне панă. * [[Чăваш Ен|Чăваш республикинчи]] [[Шăмăршă районĕ]]н [[музей|музейĕнче]] Е.С.Рубцовăна тивĕçлĕ [[вырăн]] панă. == Вуламалли == * <Автор<ref>Авторĕ паллă-ха, анчах информатор (И. Саландаев) астумасть</ref>>. "Дело ее продолжают ученики". — Советская Чувашия хаçат, [[1980]], январĕн 22-мĕшĕ. * Васильева, Р. Патриоты Севера : [о П. Я. Скорике, Г.А. Меновщикове, Е.С. Рубцовой и И.С. Вдовине] / Р. Васильева // Советская Чукотка. - 1960. - Окт. 19. - С. 4 * Головацкая, Таисья Павловна. [http://www.dissercat.com/content/funktsionirovanie-inoyazychnykh-leksicheskikh-zaimstvovanii-v-eskimosskom-yazyke-chaplinskii Функционирование иноязычных лексических заимствований в эскимосском языке (чаплинский диалект)]. (Автореферат диссертации, 2008). * Огрызко, В. Рубцова Екатерина Семеновна : [эскимолог] / В. Огрызко // Североведы России : материалы к биографическому словарю / В. Огрызко. - М., 2007. - С. 400. ББК К81д + К74д * [http://docplayer.ru/80711546-Yanvar-let-veniaminu-varsanofievichu-medvedevu-hudozhniku-chlenu-soyuza-hudozhnikov-rossii-1948.html Транскрипт]{{Ĕçлемен каçă|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — 117-мĕш информацие пăхăр. * Долматова, Н. Учительница первая моя : (Е. С. Рубцова) / Н. Долматова // Школа - судьба моя : (очерки, воспоминания, интервью) / Магад. обл. ин-т усовершенствования учителей. - Магадан : МАОБТИ, 1990. - 133, [1] с. - 0.70 р., 12.00 р. * Выйе Анкана. Екатерина Рубцова. // [https://issuu.com/alikulovpavel/docs/lite_bogoras_path Тропою Богораза.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220328102611/https://issuu.com/alikulovpavel/docs/lite_bogoras_path |date=2022-03-28 }} Научные и литературные материалы / сост. И ред. Л. С. Богословская, В. С. Кривощеков, И. И. Крупник. М. : Институт наследия-ГЕОС, 2008. 352 с. , 2 вклейки, 88 вкладок; илл. (труды ЧФ СВКНИИ ДВО РАН, вып. 10) * Кавратагина Галина (3 а класс), Тюников Петр (6 а класс), Рахто Денис (7 а класс). [https://infourok.ru/rodina-moya-sireniki-istoriya-lyudi-kultura-verovaniya-3225933.html ТВОРЧЕСКАЯ ПОИСКОВАЯ РАБОТА на тему: «РОДИНА МОЯ - СИРЕНИКИ: ИСТОРИЯ, ЛЮДИ, КУЛЬТУРА, ВЕРОВАНИЯ»] — информантсем: Авальнун Е.Н., Макарова К.П., Тюникова Э.Н.; ертÿçĕ: Рахто Лидия Юрьевна, истории тата пĕрлĕх пĕлевĕн вĕрентевçи,Провидения шкулĕ» == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} [[Категори:Педагогсем, алфавитпа]] [[Категори:Пайăр çынсем:Чăваш Ен]] [[Категори:Пĕрлĕх ĕçченĕсем]] [[Категори:Раççей чĕлхеçисем]] [[Категори:1988 çулта çуралнисем]] [[Категори:1971 çулта вилнисем]] es5i5006v9c47dr9owtpi02k7zg632i 0 61875 878620 648865 2026-11-02T12:27:28Z Ellodanis5 17302 878620 wikitext text/x-wiki {{Ӳкерçĕ |фон = |ят = Маревна |тăван ят = Мария Брониславовна Воробьёва-Стебельская |çуралнă чухнехи ят = Мария Воробьёва<ref>Белов, Александр. [http://a-b-belov.livejournal.com/87057.html Её называли Маревна.]</ref> |ӳкерчĕк = Marevna 1983.jpg |анлăшĕ = |пуçелĕк = |çуралнă вăхăт = [[1892]] çулхи [[нарăс, 14|нарăсăн 14-мĕшĕ]] |çуралнă вырăн= [[Сĕнтĕрвăрри]] хули<ref name="Лик">Шупашкарти "Лик" журнал, 1№, 135 С.</ref>, [[Шупашкар уесĕ]], {{ÇуралнăВырăн|Хусан кĕперни|Хусан кĕпернинче}} (халĕ [[Чăваш Ен]]ĕн çав ятлă район центрĕ |вилнĕ вăхăт = [[1984]] çулхи [[çу, 4|çăвăн 4-мĕшĕ]] |вилнĕ вырăн = {{ВилнĕВырăн|Лондон|Лондонта}} {{ВилнĕВырăн|Аслă Британи|Аслă Британире}} |пулса тухни = полякран, вырăсран |пăхăнулăх = [[Раççей империйĕ]] |гражданлăх = |жанр = |вĕренӳ = Тифлисри ӳнер шкулĕ, Мускаврири Строганов вĕрентĕшĕ |стиль = |ĕçсем = |пулăшакансем = |сĕм илнĕ = |сĕм янă = |хисепсем = |чыславсем = |парнесем = |сайт = |викиампар = }} '''Маревна''' (чăн ячĕ — '''Мария Брониславовна Воробьёва-Стебельская''', [[1892]]-мĕш çулхи [[нарăс, 14|нарăсăн 14-мĕшĕ]], [[Сĕнтĕрвăрри]] хули<ref name="Лик" />, [[Шупашкар уесĕ]], [[Хусан кĕперни]] (халĕ [[Чăваш Ен]]ĕн райцентрĕ) — [[1984]]-мĕш çулхи [[çу, 4|çăвăн 4-мĕшĕ]], [[Лондон]], [[Аслă Британи]]) — ӳнерçĕ, [[Париж шкулĕ]]н ăсти. == Пурнăçĕпе ĕçĕ-хĕлĕ == [[1892]]-мĕш çулхи [[нарăс, 14|нарăсăн 14-мĕшĕнче]] [[Шупашкар уесĕ]]нчи (халĕ [[Чăваш Ен]]) [[Сĕнтĕрвăрри]] хулинче<ref name="Лик" /> çуралнă. * Амăшĕ — Мария Воробьёва (çуралнă чухнехи [[хушамат]] Розанович), актриса. * Ашшĕ — Бронислав Стебельский, поляк, дворянин, лесничий. [[1984]]-мĕш çулхи [[çу, 4|çăвăн 4-мĕшĕнче]] ÿнерçĕ [[Лондон]] хулинче ([[Аслă Британи]]) çут тĕнчерен уйрăлса кайнă. == Ӗçĕсем == == Вуламалли == * Воробьёва-Стебельская М. Б. Моя жизнь с художниками «Улья». — М.: Искусство — XXI век, 2004. — ISBN 5-98051-013-3. (Ку кĕнекен пĕр сыпăкĕ Шупашкарти "Лик" журналăн пĕр номерĕнче ([[2005]], 1№) пичетленсе тухнă). == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == *[http://www.kulturologia.ru/blogs/260516/29705/ Маревна с Монпарнаса: русская художница, имя которой было забыто на родине.] [[Категори:Чăваш Енĕн ӳкерçисем]] [[Категори:1892 çулта çуралнисем]] [[Категори:1984 çулта вилнисем]] [[Категори:Нарăсăн 14-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:Çăвăн 4-мĕшĕнче вилнисем]] [[Категори:Ӳнерçĕ-хĕрарăмсем]] s0cqjxwnt7blik6exzwq7ays123pr9f 0 73862 878643 770303 2026-11-03T06:28:25Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 878643 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Пакраш |тăван çĕлĕк = Пакраш |герб = Coat of arms of Tatarstan.svg |ялав = Flag of Tatarstan.svg |lat_deg = 54 |lat_min =50 |lat_sec = 20.76 |lon_deg =51|lon_min =49 |lon_sec = 57.72 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Тутарстан |регион тапăлра = Тутарстан |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Элмет районĕ |район тапăлра = Элмет районĕ{{!}}Элмет |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = |пурăнан тăрăх тапăлра = {{!}} |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = |халăх çыравĕн çулĕ = |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 843хх |автомобиль кочĕ = 16, 116 |цифрăллă идентификатор = |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Пакраш''' ({{lang-ru|Багряж}}, {{lang-tt|}}) — [[Тутарстан]]ăн [[Тутарстанăн Элмет районĕ|Элмет районĕнчи]] ял. ==Тавралăх== ==Халăх йышĕ, ял тытăмĕ== == Кунçул == ==Паллă çынсем, ытти харкамлăхсем== * [[Мульдияров Пётр Ярушкович]] (31.12.[[1935]] çур.) — медицина ăславĕсен докторĕ, профессор ([[Мускав]] хули)<ref>Н.Г. Григорьев.[http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=3507 Мульдияров Пётр Ярушкович] — Электронла чăваш энциклопедири статья.</ref>. ==Вуламалли == ==Асăрхавсем== {{Асăрхавсем}} ==Каçăсем== * [https://web.archive.org/web/20201018143723/http://almet-history.tatneft.ru/naselennie-punkti/a---zh/bagryazh?lang=ru Пакраш] // Элмет энциклопедийĕ (вырăсла). * [https://chuvash.org/wiki/Тутарстанри%20чӑваш%20ялӗсем Тутарстанри чӑваш ялӗсем.] * [http://oldforum.chuvash.org/cgi-bin/ikonboard.cgi?act=ST;f=6;t=464;st=0 Тема: Чăваш ялĕсем, Перепись чувашских сел и деревень.]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.youtube.com/watch?v=J8qnOzXiOVc&feature=youtube_gdata Ильмукова З.Б. чăваш халăх тĕнĕ тата йăла-йĕркисем çинчен каласа пани] * [http://www.youtube.com/watch?v=C-N9g7GoYBA&feature=youtube_gdata Патраклă ял историйĕ] {{Элмет районĕ}} [[Категори:Тутарстан]] [[Категори:Тутарстанри Элмет районĕн ялĕсем]] 4used2l7rz4j58uz79i2lqhzju4pkjb 0 76474 878640 848151 2026-11-03T02:55:57Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 878640 wikitext text/x-wiki {{ан пăтраштар|Молдаван диалекчĕ|молдаван диалекчĕпе}} {{Чĕлхе |тĕс = инди-европа |ят = Молдаван чĕлхи |тăван ячĕ = limba moldovenească, лимба молдовеняскэ |патшалăхсем = [[Днестрçум]]<ref>[[йышăнман патшалăх]]</ref>, [[Украина]], [[РФ]] |регионсем = |официаллă чĕлхе = '''Патшалăхсем:'''<br> {{ялавлани|Днестрçум}}<br> <small>(йышăнман; [[молдаван алфавичĕ|кириллица]])</small><ref name="pmr12">статья 12 [http://zakon-pmr.com/DetailDoc.aspx?document=62295 Конституции ПМР]</ref><br> '''Регионри е вырăнти официаллă чĕлхе:'''<br> {{СÇ çук 2|''{{ялавлани|Украина}}:'' : [[File:Flag of Chernivtsi Oblast.svg|border|22px]] [[Черновицы облаçĕ]] :* [[Новоселица районĕ (Черновицы облаçĕ)|Новоселица районĕ]] :** [[Магала]] :** [[Тарасовцы]]|23|07|2018}} |калаçакан йышĕ = |йĕркелекен = |рейтинг = |статус = |çухалнă = |категори = [[Еврази чĕлхисем]] |классификаци = [[Индоевропа чĕлхисем|Индоевропа çемьи]] : [[Роман чĕлхисем|Роман группи]] :: [[Балкан-роман чĕлхисем|Балкан-роман кĕçĕн группи]] |çыру = [[латиница]] ([[румын алфавичĕ]]) — [[Молдова|Молдовăра]],<br>[[кириллица]] ([[молдаван алфавичĕ]]) — [[Днестрçум Молдова Республики]]нче,<br>(тахçанхи [[румын кириллици]]) |ГОСТ 7.75-97 = мол 460 |ISO1 = mo (пăрахăçланă) |ISO2 = mol (пăрахăçланă) |ISO3 = mol (пăрахăçланă) }} '''Молда́ван чĕлхи''' (''limba moldovenească'', ''лимба молдовеняскэ'') — [[роман чĕлхи]]сен [[балкан-роман кĕçĕн группи]]не кĕрекен чĕлхе. Хальхи хăшпĕр чĕлхеçсем<ref>''Лухт Л. И., Нарумов Б. П.'' Румынский язык // Языки мира. Романские языки. — {{М.}}, Academia, Институт языкознания РАН, 2001 — С. 575</ref> шутланипе, «[[Румын чĕлхи|румын]]» тата «молдаван» ячĕсем пĕр чĕлхесемех ([[лингвоним]]сем) пулаççĕ<ref name="StatiInterview">eNews: [http://enews.md/blogs/view/4383 «Молдавский язык древнее румынского» — Интервью с историком, автором первого молдавско-румынского словаря Василе Стати] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150721223227/http://enews.md/blogs/view/4383 |date=2015-07-21 }}, 5 декабря 2013</ref><ref>[http://www.britannica.com/eb/article-9083828/Romanian-language «Румынский язык» в энциклопедии «Britannica»]; ''Лухт Л. И., Нарумов Б. П.'' Румынский язык // Романские языки. М., 2001. С. 577.</ref>, çав вăхăтрах урăх çăлкуçенче<ref>[https://books.google.ru/books?id=dx6OCgAAQBAJ&pg=PT101&dq=Молдавский+романской&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwiEtpa6o9jXAhUpJJoKHbzuDhI4FBDoAQhDMAY#v=onepage&q=Молдавский%20романской&f=false Проблемы языка в глобальном мире. Монография] // Под ред. Ганиной Е. В., Чумакова А. Н. — 2015</ref><ref>''Топоров В.'' [https://books.google.ru/books?id=CaKLAQAAQBAJ&pg=PA12&dq=Молдавский+романской&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwiEtpa6o9jXAhUpJJoKHbzuDhI4FBDoAQgrMAE#v=onepage&q=Молдавский%20романской&f=false Исследования по этимологии и семантике. Том 2. Индоевропейские языки и индоевропеистика. Книга 1] — 2006</ref><ref>''Червинский П., Надель-Червинская М.'' Толково-этимологический словарь иностранных слов русского языка — Тернополь: Крок, 2012 — С. 478—479</ref> (тĕслĕхрен, [[Пысăк раççей энциклопедийĕ]]) молдаван чĕлхине тухăç-роман чĕлхисен йышне кĕртеççĕ<ref>''Нерознак В. П.'' [http://bigenc.ru/linguistics/text/1847515 Балканистика] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201029181750/https://bigenc.ru/linguistics/text/1847515|date=2020-10-29}} // [[Большая Российская Энциклопедия]]</ref>. Хальхи [[Молдова|Молдовăсăр]] пуçне хальхи молдаван чĕлхи çаплах [[Буковина|Буковинăра]] тата [[Одесса облаçĕ]]нче ([[Украина]]) сарăлнă. == Истори == == Çав. пекех == {{wiktionarycat|type= молдавского языка|category=Молдавский язык}} * [[Молдаван алфавичĕ]] * [[Молдаван диалекчĕ]] * [[Балкан-роман чĕлхисем]] * [[Молдаван литератури]] * [[Молдаван совет энциклопедийĕ]] * [[Молдовенизм]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем|2}} == Литература == * {{статья |автор=[[Бернштейн Самуил Борисович|Бернштейн С. Б.]] |пуçелĕк=Славянские элементы в молдавском языке |каçă=http://padaread.com/?book=183900&pg=150 |кăларăм=Вопросы молдавского языкознания |издательство=Издательство Академии Наук СССР |вырăн=М. |çул=1953 |страниц=220|страницы=150–158|ref=Бернштейн}} * {{статья|автор=Бурега В. |пуçелĕк=«Бессарабское православие» между Румынией и Россией. Часть первая, 21 июля 2010 |каçă=http://www.religion.in.ua/main/history/5174-bessarabskoe-pravoslavie-mezhdu-rumyniej-i-rossiej.html |вырăн= |издательство= |çул=2010 |страницы= |страниц= |ref=Бурега}} * {{статья |автор=Галущенко O.|пуçелĕк=Борьба между румынизаторами и самобытниками в Молдавской АССР (20-е годы) |каçă=http://www.iatp.md/articles/borba.htm |издание= Ежегодный исторический альманах Приднестровья|год= 2002|номер= 6}} * {{статья|автор=Галущенко O.|пуçелĕк=Борьба между румынизаторами и самобытниками в Молдавской АССР (30-е годы)|каçă=http://www.iatp.md/articles/galuscenco/Galuscenco1.htm|deadlink=да|archiveurl=https://archive.is/20031104190941/http://www.iatp.md/articles/galuscenco/Galuscenco1.htm|archivedate=2003-11-04}} * {{статья|автор=Дамьян Н. |пуçелĕк=Румынско-болгарские параллели на уровне лексики |автор издания= |ссылка=http://ndb.md/wp-content/uploads/2014/06/Relatiile-moldo-bulgare-in-epoca-medie-si-moderna.compressed.pdf |кăларăм=Молдавско-болгарские отношения в средние века и новое время. Доклады международной научной конференции (Кишинёв. 21–23 октября 1996 г.) |вырăн=Кишинёв |издательство=S.Ş.B. |çул=1998 |страницы=239–242 |страниц=254 |ref=Дамьян}} * {{статья |автор=[[Пиотровский, Раймунд Генрихович|Пиотровский Р. Г.]] |пуçелĕк=Славяно-молдавские языковые отношения и вопросы национальной специфики молдавского языка |каçă=http://padaread.com/?book=183900&pg=135 |кăларăм=Вопросы молдавского языкознания |издательство=Издательство Академии Наук СССР |вырăн=М.|çул=1953|страниц=220|страницы=135–149|ref=Пиотровский}} * {{статья|автор=Рацеева Е. |пуçелĕк=К вопросу о языке славяно-молдавских летописей XV—XVI вв. (Элементы румынско-славянской интерференции) |каçă=http://ndb.md/wp-content/uploads/2014/06/Relatiile-moldo-bulgare-in-epoca-medie-si-moderna.compressed.pdf |кăларăм=Молдавско-болгарские отношения в средние века и новое время. Доклады международной научной конференции (Кишинёв. 21–23 октября 1996 г.) |вырăн=Кишинёв |издательство=S.Ş.B. |çул=1998 |страницы=243–248 |страниц=254 |ref=Рацеева}} * {{статья|автор=[[Сергиевский, Максим Владимирович|Сергиевский М.В.]]|пуçелĕк=Материалы по изучению живых молдавских говоров на территории СССР |кăларăм=Учёные записки Института языка и литературы |вырăн= М.|çул= 1927|том= I|страницы = 71—95}} * {{статья|автор=[[Сергиевский, Максим Владимирович|Сергиевский М.В.]]|пуçелĕк = К истории создания литературного языка в Румынии|кăларăм = Учёные записки Института языка и литературы|вырăн = М.|çул= 1927|том= III|страницы= 114—132}} * {{статья|автор= |пуçелĕк=Народное собрание Гагаузии постановило запретить использование термина «румынский язык» на территории автономии |каçă=http://www.nm.md/article/narodnoe-sobranie-gagauzii-postanovilo-zapretit-ispolzovanie-termina-rumynskiy-yazyk-na |кăларăм=[[Независимая Молдова]]. 04.10.2013 |вырăн=Кишинёв |издательство= |çул=2013 |номер = |issn=1857-1824 |ref=Независимая Молдова}} * {{статья |автор = King, Charles |пуçелĕк = Ambivalence of Authenticity, or How the Moldovan Language was Made |кăларăм = Slavic Review |çул = 1999 |том = 58 |номер = 1 |страницы = 117—142 }}{{ref-en}} * {{кĕнеке |автор = King, Charles |пуçелĕк = Moldovenii: România, Rusia şi politica culturală |вырăн = Chişinău |издательство = Editura ARC |çул = 2005 |isbn = 9975-61-213-X |ref = King }} * {{кĕнеке |автор = Caşu, I. |пуçелĕк = "Politica naţională" în Molodva Sovietică, 1944-1989 |вырăн = Chişinău |издательство = Editura Cartdidact |çул = 2000 |isbn = 9975-940-29-3 }} * {{кĕнеке |автор = Stati V. |пуçелĕк = Dicţionar moldovenesc-românesc |вырăн = Chişinău |издательство = Tipografia Centrală |çул = 2003 |isbn = 9975-78-248-5 }} * {{кĕнеке |автор = Negru, Elena |пуçелĕк = Politica etnoculturală în R.A.S.S. Moldovenească (1924 — 1940) |вырăн = Chişinău |издательство = Prut Internaţional |çул = 2002 |isbn = 9975-69-395-4 }} * {{кĕнеке |автор = Dyer D.L. |пуçелĕк = The Romanian Dialect of Moldova: A Study in Language and Politics |вырăн = Lewiston, NY |издательство = Edwin Mellen Press |çул = 1999 |isbn = 0-7734-8037-4 }}{{ref-en}} * {{кĕнеке |автор = Dyer D.L. |пуçелĕк = Studies in Moldovan |вырăн = New York |издательство = Columbia University Press (East European Monographs) |çул = 1996 |isbn = 0-88033-351-0 }} == Каçăсем == * [http://www.actualitati.md/ru/analitika/o-moldavskom-yazyke О молдавском языке] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140807193811/http://www.actualitati.md/ru/analitika/o-moldavskom-yazyke |date=2014-08-07 }} * ''Козак В.'' [https://ava.md/2009/09/07/o-nazvanii-yazyka-moldavskiy-ili-rumynskiy/ О названии языка: «молдавский» или «румынский»] * [https://web.archive.org/web/20110716062223/http://www.acad.ro/com2003/pag_com03_0327.htm Comunicat despre sesiunea ştiinţifică Unitatea limbii române — cu privire specială la Basarabia şi Bucovina, opiniile lingviştilor Eugeniu Coşeriu, Silviu Berejan ş.a.] * [http://www.contrafort.md/2003/108-109/617_18.html Evocare Eugeniu Coșeriu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090306015159/http://www.contrafort.md/2003/108-109/617_18.html |date=2009-03-06 }}, ''Contrafort'' * [http://www.contrafort.md/2003/105-106/570.html Scriitori de la Chișinău despre dicționarul lui Vasile Stati] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614220139/http://contrafort.md/2003/105-106/570.html |date=2006-06-14 }}, ''Contrafort'' * [http://www.contrafort.md/2004/111-112/661.html Memoriul PEN Clubului din Republica Moldova (cu privire la sutuația drepturilor omului, suprimarea disciplinei școlare «Istoria Românilor» și politica de moldovenizare] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090305224910/http://www.contrafort.md/2004/111-112/661.html |date=2009-03-05 }}, ''Contrafort'' * [https://web.archive.org/web/20060212220657/http://www.contrafort.md/2002/90-91/338.html Conferință ținută de Tamara Cărăuș, despre chestiuni de identitate în Moldova], ''Contrafort'' * [http://www.mnsu.edu/emuseum/cultural/oldworld/europe/moldavia.html Informații culese Jesse Schuld] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100604083705/https://www.mnsu.edu/emuseum/cultural/oldworld/europe/moldavia.html |date=2010-06-04 }} * [http://www.east-west-wg.org/cst/cst-mold/newnat.html Articol de Attila Demkó] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120806022920/http://www.east-west-wg.org/cst/cst-mold/newnat.html |date=2012-08-06 }} * [http://www.omniglot.com/writing/moldovan.htm Pronunția și alfabetul chirilic moldovenesc. Acest articol susține că moldoveneasca este un dialect al limbii române.] * [http://www.kspmr.idknet.com/md/ Curtea Constituțională a Transnistriei (cu litere chirilice)] * [http://education.yahoo.com/reference/encyclopedia/entry/Romnilang Columbia Encyclopedia: articol despre limba română, care susține că româna este vorbită de 3 milioane de persoane în Republica Moldova] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120716194846/http://education.yahoo.com/reference/encyclopedia/entry/Romnilang |date=2012-07-16 }} * [http://education.yahoo.com/reference/encyclopedia/entry/Moldova Columbia Encyclopedia: articol despre Republica Moldova, care susține că de fapt moldoveneasca este identică cu româna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120716194851/http://education.yahoo.com/reference/encyclopedia/entry/Moldova |date=2012-07-16 }} * Interviu cu Vasile Stati ([http://www.ziua.ro/pics/2007/11/14/1194982971.mp3 Partea întâi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090306000000/http://www.ziua.ro/pics/2007/11/14/1194982971.mp3 |date=2009-03-06 }} și [http://www.ziua.ro/pics/2007/11/14/1194983109.mp3 Partea a doua] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090305234142/http://www.ziua.ro/pics/2007/11/14/1194983109.mp3 |date=2009-03-05 }}) * George Damian, [http://www.centruldestudii.ro/csrr/contact/2007/10_01contact.pdf «Minciuna Moldovenismului»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090305234149/http://www.centruldestudii.ro/csrr/contact/2007/10_01contact.pdf |date=2009-03-05 }}, ''Contact'', 11 noiembrie 2007, p. 6. * [http://www.jurnalul.ro/jurnalul-national/a-xiii-a-sesiune-a-sovietului-suprem-a-oficializat-statutul-limbii-moldovenesti-519447.htm A XIII-a sesiune a Sovietului Suprem a oficializat statutul limbii moldovenești]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, 31 august 2009, Florin Mihai, ''Jurnalul Național'' * [http://www.jurnalul.ro/jurnalul-national/limba-alfabet-au-strigat-basarabenii-acum-20-de-ani-519351.htm «Limbă! Alfabet!» au strigat basarabenii acum 20 de ani]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, 30 august 2009, Florin Mihai, ''Jurnalul Național'' {{Роман чĕлхисем}} [[Категори:Молдаван чĕлхи| ]] ryxmlmst72b6w2chmco31152ymtul1n 0 79664 878634 797587 2026-11-02T19:46:11Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 878634 wikitext text/x-wiki {{çывăх саспаллисем|S}} {{Паллă|∫}} '''Интеграл палли''' {{Symbol|∫}}, ăна [[Математика|математикăра]] [[интеграл]]а кăтартма усă кураççĕ. Чăн малтан ку паллăна нимĕç математикĕ, [[Дифференциаллă шутлав|дифференциаллă]] тата [[Интеграллă шутлав|интеграллă]] шутлавсене никĕслекенсенчен пĕри [[Лейбниц, Готфрид Вильгельм|Лейбниц]] [[XVII]] [[ĕмĕр]]те кĕртнĕ. «∫» [[символ]] ſ саспаллирен пулса кайнă ([[S (латиница)|«тăсланкă s»]]; {{lang-la|ſumma}} (''summa'') — сумма) {{toc-right}} == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Çавăн пекех == * [[Математика паллисен историйĕ]] == Вуламалли == * ''Александрова Н. В.'' История математических терминов, понятий, обозначений: Словарь-справочник. — СПб: ЛКИ, 2007. — 248 с. == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20031106013947/http://www.leibniz-edition.de/ Akademie Ausgabe Online]{{Ref-de}} * [https://web.archive.org/web/20070205215116/http://gallica.bnf.fr/scripts/catalog.php?Mod=i&Titre=&FondsTout=on&FondsTxt=on&FondsImp=on&FondsPer=on&FondsImg=on&FondsAud=on&FondsMan=on&Auteur=leibniz&Sujet=&RPT= Полное собрание трудов (PDF)] * http://www.fileformat.info/info/unicode/char/222b/index.htm {{Математика паллисем}} {{Вĕçсĕр пĕчĕккисем тата вĕçсĕр пысăккисем}} {{S саспалли тăхăмĕсем}} [[Категори:Математика историйĕ]] [[Категори:Математика]] [[Категори:Математикăлла анализ]] [[Категори:Интегралла шутлав]] pm6r3wb9a5tbvojb7nyzlqgo7yb0634 0 80336 878636 842509 2026-11-02T21:33:42Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 878636 wikitext text/x-wiki {{Пĕр хушаматлисем|Крюков}} {{Çыравçă |Ят = Фёдор Крюков |Тăван ят = |Ӳкерчĕк = Fyodor Kryukov gymnasium teacher.jpeg |Ӳкерчĕке ăнлантарни = Фёдор Крюков — Орёл гимназинче вĕрентекен, 1903. Фотограф Б. Эрдман<ref name="Эрдман">{{cite web |url=http://museumart.ru/photo/collection/19/f_6dhqob/f_6dyvcl/ |title=Эрдман Борис Авраамович |publisher=[[Музей российской фотографии]] |accessdate=2017-8-3 }}</ref> |Суя ятсем = А. Березинцев; А. Б-цев; <br> А. Б.; Ф. Кр.; Ф. К.; <br> И. Гордеев; Ив. Гордеев |Çуралнă вăхăт = [[1870]], [[нарăс, 14]] |Çуралнă вырăн = станица [[Глазуновская (Волгоград облаçĕ)|Глазуновская]], [[Дон Çарĕн облаçĕ]], [[Раççей империйĕ]] |Вилнĕ вăхăт = [[1920]], [[пуш, 4]] |Вилнĕ вырăн = хутор [[Незаймановский]], [[Кубань Халăх Республики]] |Гражданлăх = {{Ялавлани|Раççей империйĕ}}<br> [[File:Flag of Don Cossacks.svg|border|22px]] [[Мĕнпур Дон Çарĕ]] |Ĕçлев тĕсĕ = çыравçă, публицист, [[педагог]], пĕрлĕх ĕçченĕ |Хастар çулсем = 1892—1920 |Тĕлĕ = [[Реализм (литература)|реализм]] |Жанр = [[повеç]], [[калав]], [[очерк]], [[публицистика]], [[рецензи]] |Ĕçсен чĕлхи = |Дебют = |Парнесем = |Чыславсем = {{{!}} style="background:transparent" {{!}}{{2 степеньлĕ сăваплă Анна орденĕ}}{{!!}}{{3 степеньлĕ сăваплă Станислав орденĕ}} {{!}}} |Автограф = |Lib = http://az.lib.ru/k/krjukow_f_d/ }} '''Фёдор Дми́триевич Крю́ков''' (14.2.1870, станица [[Глазуновская (Волгоград облаçĕ)|Глазуновская]] [[Упа вăрри тăрăхĕ]], [[Дон Çарĕн облаçĕ]] (халĕ — [[Кумылжа районĕ]], Волгоград облаçĕ) — 4.3.1920, хутор [[Незаймановский]], Кубань облаçĕ) — вырăс çыравçи, [[касаклăх|касак]], политика ĕçченĕ. 1906 çулта [[Раççей империн Патшалăх думи|Патша думин]] [[Раççей империн Патшалăх думи I чĕнĕвĕ|пĕрремĕш чĕнĕвĕн]] депутачĕ,1906—1907 çулсенче [[Халăх социалисчĕсен партийĕ|Халăх социалисчĕсен партине]] йĕркелекенсенчен пĕри тата паллă идеологĕ, [[Шурă юхăм]]а хутшăннăскер. [[Чернов Андрей Юрьевич|А. Ю. Чернов]] шухăшĕпе, вăл «[[Тихий Дон]]» романăн «малтанхи текстне» — виçĕ пĕрремĕш кĕнекине (6 пайне) тата 7-мĕш пайне çырнă<ref name="биография">{{cite web |author= |authorlink= |datepublished= |url=http://ruguard.ru/glossary/o-187.html |title=Крюков Фёдор Дмитриевич |format=Биографии участников Белого движения |work= |publisher=ruguard.ru |accessdate=2017-8-3 |lang= |description= }}</ref><ref name="мистификация"/><ref>[https://nestoriana.wordpress.com/2013/01/17/krukov/ ''несториана/nestoriana'': Фёдор Крюков. Первые двенадцать глав «Тихого Дона». Реконструкция протографа.]</ref> (официаллă [[Шолохов Михаил Александрович|М. А. Шолохова]] роман авторĕ теççĕ). == Биографи == == Фёдор Крюков хайлавĕсем == {{col-begin}} {{col-3}} * «Казачьи станичные суды», 1892 * [http://www.philol.msu.ru/~lex/td/?pid=0121833&oid=041 «Гулебщики», 1892] * «Шульгинская расправа», 1894 * «Казачка», 1896 * '''[http://www.fedor-krjukov.narod.ru/PUBLICIST_DO_1917/Na_tihom_Donu.htm «На тихом Дону», 1898]''' * «В родных местах», 1903 * «Из дневника учителя Васюхина», 1903 * «Картинки школьной жизни», 1904 * «К источнику исцелений», 1904 * «Станичники», 1906 * «Шаг на месте», 1907 * «Новые дни», 1907 * «Жажда», 1908 * «Мечты», 1908 * [http://www.philol.msu.ru/~lex/td/?pid=0412&oid=041 «Зыбь», 1909] * «Товарищи», 1909 * «Отрада», 1909 * «Шквал», 1909 * «Полчаса», 1910 * «В камере № 380», 1910 * «Мать», 1910 {{col-3}} * «Угловые жильцы», 1911 * «Мельком», 1911 * «Спутники», 1911 * «Счастье», 1911 * «Будни», 1911 * '''[http://www.fedor-krjukov.narod.ru/proza/Na_rechke_lazorevoy.htm «На речке лазоревой», 1911]''' * «Сеть мирская», 1912 * [http://www.fedor-krjukov.narod.ru/proza/oficersha.htm «Офицерша», 1912] * «Меж крутых берегов», 1912 * «Среди углекопов», 1912 * «Уездная Россия», 1912 * «В нижнем течении», 1912 * «Без огня», 1912 * «Неопалимая купина», 1913 * [http://www.fedor-krjukov.narod.ru/PUBLICIST_DO_1917/V_glubine.htm «В глубине», 1913] * «Мельком», 1913 * «Отец Нелид», 1913 * «Мельком», 1914 * «Тишь», 1914 * «С южной стороны», 1914 * «Около войны», 1914—1915 {{col-3}} * «Четверо», 1915 * «За Карсом», 1915 * «В Азербайджане», 1915 * «В глубоком тылу», 1915 * «Ратник», 1915 * «Душа одна», 1915 * «У боевой линии», 1915 * «В сфере военной обыденности», 1915 * «Первые выборы», 1916 * «В углу», 1916 * [http://www.fedor-krjukov.narod.ru/proza/GruppaB.htm «Группа Б», 1916] * «В сугробах», 1917 * [https://nestoriana.wordpress.com/2017/01/19/krukov_obval/ «Обвал», 1917] * «Мельком», 1917 * «Новое», 1917 * «В углу», 1918 * [http://uni-persona.srcc.msu.su/f-krukov/kniga/vojskovoj_krug_i_rossia.htm «Войсковой круг и Россия», 1918] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170813175927/http://uni-persona.srcc.msu.su/f-krukov/kniga/vojskovoj_krug_i_rossia.htm |date=2017-08-13 }} * «В гостях у товарища Миронова», 1919 * «После красных гостей», 1919 * «Усть-Медведицкий боевой участок», 1919 * [http://uni-persona.srcc.msu.su/f-krukov/kniga/tsvetok-tatarnik.htm «Цветок-татарник», 1919] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170917053529/http://uni-persona.srcc.msu.su/f-krukov/kniga/tsvetok-tatarnik.htm |date=2017-09-17 }} {{col-3}} {{col-end}} === Пулма пултарать === * «'''[[Тихий Дон]]'''» роман, 1910—1920 == Уйрăм кăларăмсем == [[File:Fyodor Kryukov 3.JPG|мини|Фёдор Крюков портречĕ, «[[Донская волна]]» журнал, 1918 ç. [[Кудин Леонид Максимович|Леонид Кудин]] ӳкерçĕ.]] [[File:Мемориал Федор Крюков.jpg|мини|''Глазуновская ст. мемориал чулĕ. Çыравçă 140 çул тултарнă тĕле лартнă''.]] * В родных местах: Рассказ. — Ростов н/Д: [1905]. — 39 с. * Казацкие мотивы: Очерки и рассказы. — СПб: 1907. — 439 с. * Рассказы. Т. I. — М.: [[Книгоиздательство писателей в Москве]], 1914. * Офицерша: Повести и рассказы. / ''Кубанская библиотека'' — Краснодар: Кн. изд-во, 1990. — 362 с. — ISBN 5-7561-0482-8. * Рассказы. Публицистика. — М.: Советская Россия, 1990. — 571 с. — ISBN 5-268-01132-4. * Казацкие мотивы: Повесть, рассказы, очерки, воспоминания, стихотворение в прозе. / ''Забытая книга'' — М.: Художественная литература, 1993. — 444 с. — ISBN 5-280-02217-9. * Булавинский бунт (1707—1708 г.). Этюд из истории отношений Петра Великого к Донским казакам. Неизвестная рукопись Федора Крюкова из Донского архива писателя. М.: АИРО-XXI; СПб.: Дмитрий Буланин, 2004. — 208 с. — ISBN 5-88735-124-1. * Казачьи повести : [повести, рассказы]. Москва : Вече, 2005. — 384 с. — ISBN 5-9533-0787-X * Родимый край: Рассказы, очерки. / Ф. Д. Крюков. — М.: МГГУ им. М. А. Шолохова, 2007. — 550 с. (Донская литература) — ISBN 978-5-8288-1014-7 * Обвал. Смута 1917 года глазами русского писателя. — М.: АИРО-XXI, 2009. — 368 с. — ISBN 978-5-91022-087-8 * Федор Крюков. Православный мир старой России. — М.: АИРО-XXI, 2012. — 200 с. — ISBN 978-5-91022-077-9 * Федор Крюков. Эпоха Столыпина. Революция 1905 года в России и на Дону / Предисловие и составление А. Г. Макарова. — М.: АИРО-XXI, 2012. — 362 с. — ISBN 978-591022-123-3 * Федор Крюков. Картинки школьной жизни старой России. — М.: АИРО-XXI, 2012. — 328 с. — ISBN 978-5-91022-133-2 * Фёдор Крюков. На Германской войне. На фронте и в тылу. — М.: АИРО-XXI, 2013. — 548 с. — ISBN 978-591022-177-6 == Литература == * Русские писатели, 1800—1917 : Биографический словарь. М., 1994. Т. 3. С. 187—189. ISBN 5-85270-112-2. * «Памяти Ф. Д. Крюкова». — «Сполох», Мелитополь, 5 (18) сентября 1920 года. Перепечатано в: «Родимый край», Париж, 1963, № 45, с. 22. * Государственная дума Российской империи, 1906—1917 : Энциклопедия. Москва : Российская политическая энциклопедия, 2008. ISBN 978-5-8243-1031-3. * Астапенко М. П. Его называли автором «Тихого Дона». — Ростов-на-Дону: Единство, 1991. — 112 с. * Горнфельд А. Г. Рассказы Крюкова. // Критика начала XX века. — М.: АСТ, Олимп, 2002. — С. 49—57. * Федору Крюкову, певцу Тихого Дона. Переиздание сборника «Родимый край» (Усть—Медведицкая, 1918), посвящённого 25-летию литературной деятельности русского писателя Ф. Д. Крюкова (1893—1918). Сост. А. Г. Макаров и С. Э. Макарова. — М.: АИРО-XX, 2003. — 88 с. ISBN 5-88735-091-1 * Смирнова Е. А. Проза Ф. Д. Крюкова в публицистическом контексте «Русского богатства». Диссертация … канд. филол. наук: 10.01.10. — Волгоград, 2004. * Малюкова Л. Н. «И покатился с грохотом обвал…» Судьба и творчество Ф. Д. Крюкова. — Ростов-на-Дону: Дониздат, 2007. — 254 с. ISBN 5-85216-074-1 * {{cite web |author = [[Чернов, Андрей Юрьевич|Чернов А.]] |url = https://nestoriana.wordpress.com/2017/11/29/td_krjukov_klassik/?fbclid=IwAR1MDY9O4pEQc32NhucrXk8GDTAsAcN1ugPWwJzF33NM1driAsnjZK5uIfE |title = Запрещённый классик (страницы книжки о Федоре Крюкове) |website = несториана/nestoriana |date = 2017-11-29 |accessdate = 2019-02-06 |ref = Чернов, 2017 }} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://nestoriana.wordpress.com/category/проза-федора-крюкова/?fbclid=IwAR04UO6Ahpoq32ncGftMUXOg43CkRtj18xOkSTvDWRd8JmPeMHfrLArLV6g ''несториана/nestoriana'': Проза Федора Крюкова.] * [http://uni-persona.srcc.msu.su/f-krukov/kniga/index.htm ''Ф. Д. Крюков''. Над обрывом. Очерки и статьи последних лет жизни (1917—1919). М.-СПб. 2009.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170716095631/http://uni-persona.srcc.msu.su/f-krukov/kniga/index.htm |date=2017-07-16 }} * [http://www.fedor-krjukov.narod.ru/ ''Фёдор Крюков''. Неполное собрание сочинений.] * {{cite web |author=[[Чернов Андрей Юрьевич|Андрей Чернов]] |authorlink= |datepublished=31 Март 2016 |url=https://www.svoboda.org/a/27645931.html |title=Как украли "Тихий Дон" |publisher=[[Радио «Свобода»]] |accessdate=2017-8-3 }} * [https://web.archive.org/web/20191119030556/http://krukov-fond.ru/ Фонд Фёдора Дмитриевича Крюкова] (биография писателя, литературные произведения, а также архив фото- и видеоматериалов) * [https://vimeo.com/93015429 Документальный фильм «Казак». Режиссёр И. Сафаров. Россия, 2005. 44 мин.] [[Категори:Вырăс çыравçисем, алфавитпа]] [[Категори:Раççей çыравçисем, алфавитпа]] [[Категори:Дон каcакĕсем]] [[Категори:XX ĕмĕрти вырăс çыравçисем]] [[Категори:Çыравçăсем, алфавитпа]] [[Категори:XX ĕмĕрти Раççей çыравçисем]] [[Категори:Пайăр çынсем:Шурă юхăм]] [[Категори:Халăх социалисчĕсем]] fl67v8cnj4gt219txu76907adqff58j 0 82162 878650 877937 2026-11-03T10:08:26Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 878650 wikitext text/x-wiki '''Расизм''' — идеологиллӗ шухӑшлав, ҫынсен расисем пӗр тан мар тата расӑсен танмарлӑхӗ историпе культурӑ ҫине сӗм яни пур тени тӗп вырӑнта тӑрать. [[Ӳкерчĕк:Racistcampaignposter1.jpg|мини|1866 ҫулта Пенсильвани губернаторне суйланӑ чухнехи расистлӑ плакат.]] Расизм тенине анлӑрах палӑртни те пур. Ҫапла, Britannica тӑрӑх, расизм — ку ҫынсене хытарса ҫирӗплетнӗ раса тенӗ ушкӑнсене уйӑрнин идеологийӗ, мӗн ҫуралсанах сӑн-питрен епле курӑнни тата ӑш-кӑмӑл, ӑс-тӑн, мораль, культура хушшисенче, тата хӑшпӗр расӑсем ҫуралсанах ытти рассӑсенчен ҫӳллӗрех пуласси пӗр пӗрин хушшинче ҫыхӑнса тӑни ҫинчен палӑртса каланӑ. == Ятне палӑртни == == Истори == == Вуламалли == * == Каҫӑсем == * * [http://www.un.org/russian/documen/convents/raceconv.htm Международная конвенция о ликвидации всех форм расовой дискриминации] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090307002424/http://www.un.org/russian/documen/convents/raceconv.htm |date=2009-03-07 }} * [https://web.archive.org/web/20130609040631/http://www.echr-base.ru/race_oon.jsp Декларация ООН о расе и расовых предрассудках] * [http://www.coe.int/ecri Европейская комиссия против расизма и нетерпимости]{{ref-en}}{{ref-fr}} * ''[[Кон И.]]'' [http://scepsis.ru/library/id_887.html «Психология предрассудка»] — подробный материал о социально-психологических корнях этнических предубеждений * ''Майлз Р., Браун М.'' [http://commons.com.ua/?p=14436 Расизм и классовые отношения]{{Ĕçлемен каçă|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Расизм. — М.: «Российская политическая энциклопедия» (РОССПЭН), 2004. — С. 145—176. * ''[[Гобино, Жозеф Артюр де|Гобино Ж. А.]]'' [http://www.hrono.ru/libris/lib_g/gobino00.html Опыт о неравенстве человеческих рас] * ''[[Булгаков С. Н.]]'' [http://www.vehi.net/bulgakov/rasizm/rasizm.html Расизм и христианство] * [https://web.archive.org/web/20030722113452/http://historia-site.narod.ru/library/ethnology/tokarev_6.htm Биологические течения в этнографии. Расизм] // С. А. Токарев. История зарубежной этнографии. * [http://univertv.ru/video/politologiya/politicheskaya_sociologiya/struktura_rasizma_i_vosstanovlenie_lekciya_2/?mark=all Структура расизма и восстановление. Лекция 2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130927021700/http://univertv.ru/video/politologiya/politicheskaya_sociologiya/struktura_rasizma_i_vosstanovlenie_lekciya_2/?mark=all |date=2013-09-27 }} * ''Новиков О. Г.'' [https://web.archive.org/web/20070515231605/http://warrax.net/87/blackrasism.html Формирование идеологии африкано-американского движения «Власть чёрным» в 50-60-е годы XX в.] К вопросу о появлении «чёрного» расизма. * [https://web.archive.org/web/20090802091440/http://www.intellectuals.ru/malakhov/izbran/9brasizm.htm В.Малахов. Скромное обаяние расизма] * ''[[Шнирельман, Виктор Александрович|В.Шнирельман]]'' [https://web.archive.org/web/20120128080209/http://www.tolerance.ru/biblio/statii/rasizm.html НОВЫЙ РАСИЗМ В РОССИИ] {{недоступная ссылка|число=21|месяц=05|год=2013|url=http://www.tolerance.ru/biblio/statii/rasizm.html|id=20110802}} * [http://www.gzt.ru/topnews/society/-universitety-vyzhivaniya-inostrannyh-studentov-v-/57746.html Н.Кеворкова. Университеты выживания иностранных студентов в России] * [http://www.sports.ru/football/73461502.html П.Тихонов. Есть ли расизм в России? (расизм в России и футбол)] * [http://www.migracio.ru/shownew.php?id=38 Новые пути старого фашизма (о новой книге Т. Саррацина)] * [https://web.archive.org/web/20200215121441/http://gefter.ru/archive/17511 История расизма ещё не закончена (интервью со Снейт Гиссис)] * ''[[Соколов Александр Борисович|Соколов А. Б.]]'' [https://www.youtube.com/watch?v=P_f0dbDe54k&list=PLemWPr-qQTdYNDVxojo2nWePHR2jbyIi5&index=8 Расы — разные виды. Мифы об эволюции человека]. ScienceVideoLab. {{Хальхи халаплăх}} [[Категори:Расизм]] 7zggzmg6lp8t7zgh1qbwcpkj1c0yvp1 0 83932 878645 870829 2026-11-03T06:33:18Z Ellodanis5 17302 878645 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Формула}}{{Пĕлтерĕшсем|Çирĕплетӳ}} [[File:VignetteEulerIdentity.svg|thumb|[[Эйлер çавахлăхĕ (комплекслă анализ)]]. Формулăпа палăртни]] '''Формула''' ({{lang-la|[[:wikt:formula|formula]]}} — forma — сăнар, тĕс) — математикăра, физикăра тата ытти ăславсенче: символла çырав. Пурнăçăн ытти енĕсенче «формула» сăмахпа ытарлă пĕлтерĕшпе усă курма пултараççĕ. == Вуламалли == *Чупахин И.Я., Бродский И.Н. Формальная логика. — Ленинград: Издательство Ленинградского университета, 1977. — 357 с. *Колмогоров А.Н., Драгилин А.Г. Математическа логика. — М.: КомКнига, 2006. — 240 с. — ISBN 5-484-00520-5. == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20071011072037/http://philipp-bittner.com/Bse/STRU-YA/2728.htm Большая советская энциклопедия] * [http://lesovikov.livejournal.com/1054316.html Самые красивые физические и математические формулы] * [https://web.archive.org/web/20120204231410/http://gabriel-solodova.narod.ru/form.htm Красивые формулы элементарной математики] * [http://www.yugzone.ru/x/spravochnik-po-vyssheiy-matematike/ М. Я. Выгодский. Справочник по высшей математике]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [ftp://ftp.mccme.ru/users/shen/logic/sets/part1pdf.zip Н. К. Верещагин, А. Шень. Лекции по математической логике и теории алгоритмов. Часть 1. Начала теории множеств.] [[Категори:Элементарлă математика]] [[Категори:Математикăлла логика]] [[Категори:Формула]] 98o76ddcfkwnb8eh1fcsi3ryjenya7n 0 85620 878624 809914 2026-11-02T15:26:15Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 878624 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Volkswagen logo 2019.svg|мини|Лого]] [[Ӳкерчĕк:Volkswagen Polo 2019.jpg|мини|Volkswagen Polo VI]] '''Volkswagen''' (нимӗҫле — «халӑх автомобилӗ») — [[автомобиль]] марки, Volkswagen AG концернне кӗрекеннисенчен пӗри. Штаб-квартирӗ — Вольфсбургра. Унтах Volkswagen автомузейӗ пур. == Кун-ҫулӗ == == Вуламалли == *Jonas Kiefer: VW Typenatlas, Serienfahrzeuge. 2. Auflage. Delius Klasing, Bielefeld 2002, ISBN 3-7688-1271-5. *Rudi Heppe: VW Personenwagen. Podszun, Brilon 2001, ISBN 3-86133-209-4. *Halwart Schrader: VW Personenwagen seit 1945, Band 1, Typenkompass. Motorbuch Verlag, Stuttgart 2001, ISBN 3-613-02105-6. *Halwart Schrader: VW Personenwagen seit 1945, Band 2, Typenkompass. Motorbuch Verlag, Stuttgart 2001, ISBN 3-613-02186-2. *Werner Oswald: Deutsche Autos, Band 2, 1920—1945. 2. Auflage. Motorbuch Verlag, Stuttgart 2005, ISBN 3-613-02170-6. *Werner Oswald: Deutsche Autos, Band 3, 1945—1990, Ford, Opel und Volkswagen. 1. Auflage. Motorbuch Verlag, Stuttgart 2001, ISBN 3-613-02116-1. == Каҫӑсем == * [https://web.archive.org/web/20180306133229/http://www.volkswagen.com/ Volkswagen.com] Volkswagen Cars Worldwide portal{{ref-en}} * [http://www.volkswagen-classic.de/ Volkswagen Classic]{{de icon}} * [https://web.archive.org/web/20201026064752/https://www.thecaryoudrive.com/en/02175a425 Volkswagen Cars Technical Information]{{ref-en}} [[Категори:Автомобиль]] [[Категори:Автомобильсем]] [[Категори:Компанисем, алфавитпа]] {{Auto-stub}} {{Company-stub}} m56ep38g3p0zn19bycghcrhbmfior3o 0 88689 878629 868661 2026-11-02T17:05:39Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 878629 wikitext text/x-wiki '''Байес пулаяслăхĕ''' — [[пулаяслăх]] текен ăнлава Байес теорийĕнче еплерех интерпретацилени (ăнлантарни). Унта пулаяслăх тенине [[шухăшларăш]] чăнлăхĕн шанчăклăх капашĕ пек кăтартаççĕ. Байес теорийĕ тата Байес пулаяслăхĕ тенисен ячĕсене [[Томас Байес]] (1702—1761) ăславçăна хисеплесе панă. Байес пулаяслăхне интепретациленин ак çак варианчĕсем пур — [[субъективлă пулаяслăх]] тата [[логикăлла пулаяслăх]]. Байес пулаяслăхĕ тени [[тăтăшлăхла пулаяслăх]] тенипе оппозицире тăрать. == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20070302144543/http://www.computerworld.com/action/article.do?command=viewArticleBasic Computerworld QuickStudy: Bayesian Logic And Filters]{{ref-en}} * [http://www.bayesian.org International Society for Bayesian Analysis]{{ref-en}} Simpler explanation of Bayesian analysis * [http://www.inference.phy.cam.ac.uk/mackay/itila/book.html On-line textbook: Information Theory, Inference, and Learning Algorithms]{{ref-en}}, by David MacKay, has many chapters on Bayesian methods, including introductory examples; arguments in favour of Bayesian methods (in the style of [[Джейнс, Эдвин Томпсон|Edwin Jaynes]]); state-of-the-art [[Метод Монте-Карло|Monte Carlo methods]], [[message-passing method]]s, and [[Вариационное исчисление|variational methods]]; and examples illustrating the intimate connections between [[Байесовский вывод|Bayesian inference]] and [[Сжатие данных|data compression]]. * [http://www.dcs.qmw.ac.uk/%7Enorman/BBNs/BBNs.htm A nice on-line introductory tutorial to Bayesian probability] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504220301/http://www.dcs.qmw.ac.uk/%7Enorman/BBNs/BBNs.htm |date=2009-05-04 }}{{ref-en}} from Queen Mary University of London * [https://web.archive.org/web/20070613184853/http://yudkowsky.net/bayes/bayes.html An Intuitive Explanation of Bayesian Reasoning]{{ref-en}} A very gentle introduction by Eliezer Yudkowsky * Jaynes, E.T. (1998) [https://web.archive.org/web/20201108171426/http://www-biba.inrialpes.fr/Jaynes/prob.html ''Probability Theory : The Logic of Science''] {{ref-en}}. * Bretthorst, G. Larry, 1988, [http://bayes.wustl.edu/glb/book.pdf ''Bayesian Spectrum Analysis and Parameter Estimation''] in Lecture Notes in Statistics, 48, Springer-Verlag, New York, New York; * http://www-groups.dcs.st-andrews.ac.uk/history/Mathematicians/Ramsey.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190609234053/http://www-groups.dcs.st-andrews.ac.uk/history/Mathematicians/Ramsey.html |date=2019-06-09 }} * David Howie: ''Interpreting Probability, Controversies and Developments in the Early Twentieth Century'', Cambridge University Press, 2002, ISBN 0-521-81251-8 * Colin Howson and Peter Urbach: ''Scientific Reasoning: The Bayesian Approach'', Open Court Publishing, 2nd edition, 1993, ISBN 0-8126-9235-7, focuses on the philosophical underpinnings of Bayesian and frequentist statistics. Argues for the subjective interpretation of probability. * Luc Bovens and Stephan Hartmann: ''Bayesian Epistemology''. Oxford: Oxford University Press 2003. Extends the Bayesian program to more complex decision scenarios (e.g. dependent and partially reliable witnesses and measurement instruments) using Bayesian Network models. The book also proofs an impossibility theorem for coherence orderings over information sets and offers a measure that induces a partial coherence ordering. * Jeff Miller [https://web.archive.org/web/19991001182725/http://members.aol.com/jeff570/b.html «Earliest Known Uses of Some of the Words of Mathematics (B)»] * James Franklin [http://www.press.jhu.edu/books/title_pages/2844.html The Science of Conjecture: Evidence and Probability Before Pascal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080207144237/http://www.press.jhu.edu/books/title_pages/2844.html |date=2008-02-07 }}, history from a Bayesian point of view. * Paul Graham [http://www.paulgraham.com/better.html «Bayesian spam filtering»] * novomind AG [https://web.archive.org/web/20061205061705/http://imaillight.com/ «Outlook categorizing tool based on Bayesian filtering»] * Howard Raiffa ''Decision Analysis: Introductory Lectures on Choices under Uncertainty''. McGraw Hill, College Custom Series. (1997) ISBN 0-07-052579-X * Devender Sivia, ''Data Analysis: A Bayesian Tutorial''. Oxford: Clarendon Press (1996), pp. 7–8. ISBN 0-19-851889-7 * Henk Tijms: ''Understanding Probability'', Cambridge University Press, 2004 * Is the portrait of Thomas Bayes authentic? [http://www.york.ac.uk/depts/maths/histstat/bayespic.htm Who Is this gentleman? When and where was he born?] ''The IMS Bulletin'', Vol. '''17''' (1988), No. 3, pp. 276–278 * Bayesian [http://www.spam-reader.com Spam Filter] for [[Microsoft Outlook]] * [https://web.archive.org/web/20071016203938/http://www.sciam.com/askexpert_question.cfm?articleID=3A86E7BA-E7F2-99DF-3F475245D8E9C780&catID=3&chanID=sa005 Ask the experts] on Bayes’s Theorem, from [http://sciam.com/ Scientific American] * There is a continuing debate among statisticians over the proper definition of ''probability.'' [http://www.statisticalengineering.com/frequentists_and_bayesians.htm] [[Категори:Байес статистики|Пулаяслăх]] [[Категори:Машшынсемпе вĕрентни]] [[Категори:Пулаяслăхсен теорийĕ]] 2ryc06eaqnzn6ts7upzwvdldld6dqbe 0 92293 878622 871566 2026-11-02T12:59:19Z Ellodanis5 17302 878622 wikitext text/x-wiki :''Ку статья хайлама пултарни çинчен. Çын мĕн енĕпе те пулин пултарайни пирки '''[[Пултарулăх]]''' статьяна пăхăр'' [[File:Barcelona Torre Agbar 01.jpg|thumb|Архитектура хайлавĕ ([[Испани]], [[Барселона]])]] '''Хайласлăх''', '''Хайласcи''', çавăн пекех '''пултарулăх'''  — çĕнĕ йышии объектсемпе ытти хаклăлăхсем тунин прецесĕ е/тата çав тăвăмăн результачĕ. Ахаль тăвăмлăхпа танлаштарсан кунта тĕпре результатăн уникаллĕхĕ. Çавăн пекех '''[[Креативлăх]]''' тенине те пăхмалла. == Вуламалли == * [http://jungland.indeep.ru/modules.php?name=News&file=article&sid=66 Психология и поэтическое творчество]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Карл Густав Юнг]] * [http://www.7ya.ru/pub/article.aspx?id=672 Психология детского творчества] (часть 1) Элла Прокофьева == Каçăсем == * [http://www.psylist.net/difpsi/u.htm Креативность, её механизмы] * [https://web.archive.org/web/20091218222348/http://onebooklibrary.narod.ru/index.html Техническое творчество.] Издательство ЦК ВЛКСМ «Молодая гвардия». М., 1955, — 528 с., ил. * {{cite web|author=|last=|first=|authorlink=|coauthors=|datepublished=|url=http://psy-exam.com/tvorch_mishlenie.html|title=Творческое мышление: истоки, этапы, критерии оценки. Диагностика креативности.|format=|work=|publisher=|accessdate=|lang=ru|description=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100528065525/http://psy-exam.com/tvorch_mishlenie.html|archivedate=2010-05-28|deadlink=yes}} * [http://characterology.ru Естественно-научные исследования творческого процесса] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210704233146/http://www.characterology.ru/ |date=2021-07-04 }} [[Категори:Хайласлăх]] [[Категори:Пултарулăх]] [[Категори:Аналитикăлла психологи]] [[Категори:Тĕллевчĕксене шутласси]] 9ks9v98ofh5ehkc85gs1c3rfxnpxqm1 0 94756 878637 790007 2026-11-02T23:08:42Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 878637 wikitext text/x-wiki '''[[Лаплас, Пьер-Симон|Лаплас]] танлăхĕ''' — [[харпăр тăхăмсемлĕ дифференциаллă танлăх]]. [[Виçĕ виçеллĕ уçлăх]]ра Лаплас танлăхĕ çапла çырăнать: : <math>\frac{\partial^2 u}{\partial x^2} + \frac{\partial^2 u}{\partial y^2} + \frac{\partial^2 u}{\partial z^2} = 0</math> Ку [[Гельмгольц танлăх]]ĕн уйрăм палăрăмĕ (курăнăвĕ). Танлăха [[икĕ виçеллĕ уçлăх|икĕ виçеллĕ]] тата [[пĕр виçеллĕ уçлăх|пĕр виçеллĕ]] чухне те пăхса тухма пулать. Икĕ виçеллĕ чухне: : <math>\frac{\partial^2 u}{\partial x^2} + \frac{\partial^2 u}{\partial y^2} = 0</math> Пĕр виçеллĕ чухне: : <math>\frac{\partial^2 u}{\partial x^2} = 0</math> Çавăн пекех ''n''-виçеллĕ уçлăхра та. Ун пек чухне ''n'' чухлĕ иккĕмĕш тăхăмсен сумми нуль пулать. [[Дифференциаллă оператор]] пулăшнипе : <math>\Delta = \frac{\partial^2}{\partial x^2} + \frac{\partial^2}{\partial y^2} + \frac{\partial^2}{\partial z^2} + ...</math> — ([[Лаплас операторĕ]]) — ку танлăх хуть мĕнле виçеллĕ уçлăхшăн та пĕр пек тата компактлăн çырăнать: <math>\Delta u = 0</math> == Литература == * ''Дж. Шарма, К. Сингх'' Уравнения в частных производных для инженеров. * [http://gidropraktikum.narod.ru/equations-of-hydrodynamics.htm#laplace-equation Публикация Леонарда Эйлера, в которой впервые выводится уравнение Лапласа для потенциала скорости при безвихревом течении идеальной жидкости] ==Каçăсем== * [https://web.archive.org/web/20050825143955/http://eqworld.ipmnet.ru/en/solutions/lpde/lpde301.pdf Laplace Equation (particular solutions and boundary value problems)] at EqWorld: The World of Mathematical Equations. * [https://web.archive.org/web/20170703044238/http://www.exampleproblems.com/wiki/index.php/PDE:Laplaces_Equation Example initial-boundary value problems] using Laplace's equation from exampleproblems.com. * [http://www.ntu.edu.sg/home/mwtang/bemsite.htm Find out how boundary value problems governed by Laplace's equation may be solved numerically by boundary element method] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120207225549/http://www.ntu.edu.sg/home/mwtang/bemsite.htm |date=2012-02-07 }} [[Категори:Харпăр тăхăмсемлĕ дифференциаллă танлăхсем]] [[Категори:Физика саккунĕсемпе танлăхĕсем]] [[Категори:Пьер-Симон Лаплас]] sia7ct49b18b1wxpype59im7ky5d51c 0 107867 878653 858304 2026-11-03T11:24:25Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 878653 wikitext text/x-wiki {{Мультфильм |Ячĕ = Карлик Нос |Оригинал = Карлик Нос |Ӳкерчĕк = |Жанр = [[юмах]] |Режиссёр = [[Илья Максимов]] | Продюсер = [[Сельянов Сергей Михайлович|Сергей Сельянов]]<br>[[Боярский Александр Ионович|Александр Боярский]] | Сценарист = [[Боярский Александр Ионович|Александр Боярский]] | Рольсем = [[Асадуллин Альберт Нуруллович|Альберт Асадуллин]]<br>Елена Шульман<br>[[Игумнова Евгения Викторовна|Евгения Игумнова]]<br>[[Данилова Наталья Юрьевна|Наталья Данилова]]<br>[[Краско Иван Иванович|Иван Краско]]<br>Алексей Гурьев<br>Татьяна Иванова<br>[[Петров Анатолий Владимирович|Анатолий Петров]]<br>[[Соловьёва Елена Евгеньевна|Елена Соловьёва]]<br>[[Сухоруков Виктор Иванович|Виктор Сухоруков]]<br>[[Шибанов Игорь Георгиевич|Игорь Шибанов]]<br>[[Черняк Михаил Геннадьевич|Михаил Черняк]] | Композитор = [[Васенков Валентин Васильевич|Валентин Васенков]] | Оператор = |Патшалăх = {{RUS}} |Çул = 2003 |Студи = [[Мельница]] |Вăхăт = | imdb_id = 0378262 }} '''Сăмсаккай''' ({{lang-ru|Карлик Нос}}) — [[Мельница]] киностудире [[Илья Максимов]] режиссёр 2003 çулта ӳкернĕ рус мусăк илемлĕ камичĕ. == Сюжет == {{Çырмалла}} == Рольсенче == {{ВРоляхВерх}} {{ВРолях|[[Асадуллин Альберт Нуруллович|Альберт Асадуллин]]||Якоб-сăмсаккай / Çитĕннĕ Якоб}} {{ВРолях|[[Игумнова Евгения Викторовна|Евгения Игумнова]]||Грета}}{{ВРолях|Елена Шульман||Якоб ача чухне}} {{ВРолях|[[Данилова Наталья Юрьевна|Наталья Данилова]]||Колдунья}}{{ВРолях|[[Шибанов Игорь Георгиевич|Игорь Шибанов]]||Урбан (тухатмăш тăванĕн ывăлĕ)}} {{ВРолях|[[Краско Иван Иванович|Иван Краско]]||Король}}{{ВРолях|[[Сухоруков Виктор Иванович|Виктор Сухоруков]]||Дворецри тĕшмĕшлĕ хуралçă}} {{ВРолях|[[Петров Анатолий Владимирович|Анатолий Петров]]||Хайнц (Якоб ашшĕ) / Глашатай / Хулари мăнтăр хуралçă / Хулари хыткан хуралçă}} {{ВРолях|Алексей Гурьев||Блюм (главный королевский скороход) / Гончар / Какайçă}} {{ВРолях|[[Соловьёва Елена Евгеньевна|Елена Соловьёва]]||Фрида Блюм (Блюм арăмĕ) / [[Фрейлина|Фрейлинăсем]]}} {{ВРолях|Татьяна Иванова||Ганна (Якоб амăшĕ)}} {{ВРолях|[[Бронзит Константин Эдуардович|Константин Бронзит]]||Обер-гофмейстер}} {{ВРолях|[[Черняк Михаил Геннадьевич|Михаил Черняк]]||Двореца кĕнĕ çĕрти хуралçă}} {{ВРоляхНиз}} == Премьера == * {{Ялавлани|Раççей}}, {{Ялавлани|Латви}} — 20 марта 2003 года * {{Ялавлани|Украина}} — 29 марта 2003 года * {{Ялавлани|Беларуç}} — 3 апреля 2003 года * {{Ялавлани|Албани}} — 9 апреля 2003 года * {{Ялавлани|Норвеги}} — 14 апреля 2003 года * {{Ялавлани|Кăркăсстан}} — 21 апреля 2003 года == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * {{imdb title | id=0378262 | title=«Карлик Нос»}} * [https://web.archive.org/web/20150610013152/http://2011.russiancinema.ru/index.php?e_dept_id=2&e_movie_id=2691 «Карлик Нос»] на сайте «Энциклопедия отечественного кино» * {{animator.ru|6176|«Карлик Нос»}} * [https://web.archive.org/web/20190214002854/http://melnitsa.com/project/karlik_nos/ Официальная страница мультфильма] * [http://ctb.ru/films/little-longnose/ «Карлик Нос» на сайте СТВ] * ''[[Годер Дина Натановна|Дина Годер]].'' [http://www.vremya.ru/2003/47/13/33707.html Мультики за большие деньги] Время Новостей, 18.03.2003 * [http://www.cinema.vrn.ru/reviews/karliknos.shtml Рецензия на сайте «Киноман»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190217045716/http://www.cinema.vrn.ru/reviews/karliknos.shtml |date=2019-02-17 }} {{Сăмсаккай}} {{«Мельница» студи}} [[Категори:Илья Максимовăн мультфильмĕсем]] [[Категори:Вильгельм Гауфăн хайлавĕсене экранизациленисем]] [[Категори:Юмах-мультфильмсем]] [[Категори:«Мельница» студин мультфильмĕсем]] [[Категори:СТВ мультфильмĕсем]] [[Категори:Тухатмăшсем пирки мультфильмсем]] [[Категори:Литература юмахĕсене экранизациленисем]] [[Категори:Культурăри тата ӳнерти сăмса]] pqhge9xjmjrdfwx92los0vz3manbxos 0 113431 878635 877232 2026-11-02T19:54:14Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 878635 wikitext text/x-wiki '''Йĕкĕр хисепсем''' (''мăшăрлă насат хисепсем'') тесе пĕр-пĕринчен 2 чухлĕ (2 пĕрчĕ чухлĕ) расналăхпауйрăлса тăракан [[ансат хисеп]]сене калаççĕ. ;(0,500) талккăшри йĕкĕр хисепсем: (3, 5), (5, 7), (11, 13), (17, 19), (29, 31), (41, 43), (59, 61), (71, 73), (101, 103), (107, 109), (137, 139), (149, 151), (179, 181), (191, 193), (197, 199), (227, 229), (239, 241), (269, 271), (281, 283), (311, 313), (347, 349), (419, 421), (431, 433), (461, 463), ;(501,1000) талккăшри ансат хисепсем: (521, 523), (569, 571), (599, 601), (617, 619),(641, 643), (659, 661), (809, 811), (821, 823), (827, 829), (857, 859), (881, 883). == Ят-йышсем == Палăртнă чи пысăк ансат йĕкĕр хисепсем: {| class="wikitable" |- ! Хисеп !! [[Вуннăллă шутлав системи|Вуннăллă паллăсен]] шучĕ |- | <math>2996863034895 \cdot 2^{1290000}\pm 1</math> || {{text-align|right|'''388342'''}} |- | <math>3756801695685 \cdot 2^{666669}\pm 1</math> || {{text-align|right|'''200700'''}} |- | <math>65516468355 \cdot 2^{333333}\pm 1</math> || {{text-align|right|'''100355'''}} |- | <math>70965694293 \cdot 2^{200006}\pm 1</math> || {{text-align|right|'''60219'''}} |- | <math>66444866235 \cdot 2^{200003}\pm 1</math> || {{text-align|right|'''60218'''}} |- | <math>4884940623 \cdot 2^{198800}\pm 1</math> || {{text-align|right|'''59855'''}} |- | <math>2003663613 \cdot 2^{195000}\pm 1</math> || {{text-align|right|'''58711'''}} |- | <math>38529154785 \cdot 2^{173250}\pm 1</math> || {{text-align|right|'''52165'''}} |- | <math>194772106074315 \cdot 2^{171960}\pm 1</math> || {{text-align|right|'''51780'''}} |- | <math>100314512544015 \cdot 2^{171960}\pm 1</math> || {{text-align|right|'''51780'''}} |} == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * {{статья | ref=Euler | автор = [[Эйлер Леонард|Leonhard Euler]] | оригинал = Variae observationes circa series infinitas | пуçелĕк = Various observations concerning infinite series | кăларăм = Commentarii Academiae Scientiarum Petropolitanae | том = 9 |çул = 1737}} ==Каçăсем== * * [http://primes.utm.edu/top20/page.php?id=1 Top-20 Twin Primes] at Chris Caldwell's [[Prime Pages]] * Xavier Gourdon, Pascal Sebah: [http://numbers.computation.free.fr/Constants/Primes/twin.html ''Introduction to Twin Primes and Brun's Constant''] * [http://mersenneforum.org/showpost.php?p=96237&postcount=51 "Official press release"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110930085346/http://mersenneforum.org/showpost.php?p=96237&postcount=51 |date=2011-09-30 }} of 58711-digit twin prime record * * [http://arnflo.se/~site_files/Other/twinprimes The 20 000 first twin primes] * [http://michaelnielsen.org/polymath1/index.php?title=Bounded_gaps_between_primes#World_records Polymath: Bounded gaps between primes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200228120914/http://michaelnielsen.org/polymath1/index.php?title=Bounded_gaps_between_primes#World_records |date=2020-02-28 }} * [https://web.archive.org/web/20140326045341/http://www.wired.com/wiredscience/2013/11/prime Sudden Progress on Prime Number Problem Has Mathematicians Buzzing] [[Категори:Хисепсен теорийĕ]] [[Категори:Тулли хисеплĕ умлăн-хыçлăнлăхсем]] [[Категори:Ансат хисепсен класĕсем]] iscaj83068uxv88ipzx4ohqlapexo8o 0 116443 878639 819269 2026-11-03T00:43:43Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 878639 wikitext text/x-wiki [[File:Chimney cap.jpg|thumb|Килти кăмакан мăрйи]] '''Мăрье''' — çуртсемпе хапавсен инженерла тытăмĕн пайĕ. == Паллă мăрьесем == {{main|Чи çӳллĕ мăрьесен ят-йышĕ}} {| class="wikitable" |- ! Мăрье || Тунă çул || Çĕршыв || Хула || Çӳллĕшĕ || Асăрхавсем|| Фото |- | [[Экибастузри ГРЭС-2]] || 1987 || [[ССРП]] халĕ [[Казахстан]] || [[Экибастуз]] || 420 м || Тĕнчери чи çӳллĕ мăрье<ref>{{Cite web |url=http://www.skyscraperpage.com/diagrams/?20374745 |title=Diagram of 25 tallest flue gas stacks worldwide |access-date=2008-11-15 |archive-date=2020-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200414083543/http://skyscraperpage.com/diagrams/?searchID=20374745 |deadlink=no }}</ref>|| [[File:GRES-2.JPG|200px]] |- | [[Inco Superstack]] || 1971 || [[Канада]] || [[Садбери (тăрăх)|Садбери]] || 385 м || [[Анăç çĕрчăмăрĕ]]нчи чи çӳллĕ мăрье || [[File:Inco Superstack.JPG|200px]] |- | [[Берёзовăри ГРЭС (Раççей)|Берёзовăри ГРЭС]] || 1985 || [[Раççей]] || [[Шарыпово]] || 370 м || [[Раççей]]ри чи çӳллĕ мăрье || [[File:Beryozovskaya GRES.jpg|200px]] |- | [[:en:Trbovlje Power Station|Trbovlje Chimney]] || 1976 || [[Словени]] || [[Трбовле]] || 360 м || [[Европа|Европăри]] чи çӳллĕ мăрье || [[File:Termoelektrarna Trbovlje in Sava IMG 2581.jpg|200px]] |- | 3 № мăрье [[Тинĕсçумри ГРЭС]] || 1990 || [[Раççей]] || [[Лучегорск]] || 330 м || [[Инçет Тухăç]]ри чи çӳллĕ мăрье || [[File:Prim GRES.jpg|200px]] |- | [[Харьковри ТЭЦ-5]] || 1991 || [[Украина]] || [[Харьков]] || 330 м || [[Украина|Украинăри]] çӳллĕ икĕ мăрьерен пĕри. || [[File:Chimney and two hiperboloide cooling towers on Kharkov.JPG|200px]] |- | [[Анакондăри мăрье]] || 1919 || [[АПШ]] || [[Анаконда (Монтана)|Анаконда]] || 178 м || [[Кирпĕч]]пе туса хăпартнă чи çӳллĕ мăрье, пулас || [[File:Anaconda Stack.jpg|200px]] |- | [[:en:Windscale Pile|Windscale Pile]] || 1957 || [[Аслă Британи]] || [[Селлафилд]] || 124 м || [[АЭС]]ри чи çӳллĕ мăрье; АЭС-пе çыхăннă [[Уиндскейлри авари|тĕнчери пĕрремĕш инцидент]] || [[File:Storm Clouds over Sellafield - geograph.org.uk - 330062.jpg|200px]] |} == Çавăн пекех == * [[Чи çӳллĕ мăрьесен йышĕ]] * [[Авиацири хăрушсăрлăх]] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * {{ВТ-ЭСБЕ|Трубы заводские, дымовые|[[Менделеев, Дмитрий Иванович|Менделеев Д. И.]]}} * Дымовая труба // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. * [http://www.popmech.ru/technologies/47833-kak-stroyat-dymovye-truby/#full Как строят дымовые трубы] // Журнал «Популярная механика», 2014 год. * Дымоход // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. * {{статья|пуçелĕк=Газоходы|кăларăм=Краткая энциклопедия домашнего хозяйства|вырăн=М.|издательство=Государственное Научное издательство «Большая Советская энциклопедия»|çул=1959}} * {{статья|пуçелĕк=Дымовые каналы и трубы|кăларăм=Краткая энциклопедия домашнего хозяйства|вырăн=М.|издательство=Государственное Научное издательство «Большая Советская энциклопедия»|çул=1959}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20110618115313/http://www.myworkman.co.uk/articles/chimney_breast_removal.php Article about chimney breast removal] * [https://web.archive.org/web/20090202141955/http://www.ivd.ru/document.xgi?id=6693 Путешествие по дымовой трубе] [[Категори:Мăрьесем| ]] nurrj2scozp3iucios5p3lnmlna881o 0 124647 878654 851972 2026-11-03T11:52:33Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 878654 wikitext text/x-wiki {{Пĕр хушаматлисем|Сакс}} {{Ăсчах | Ят = Джеффри Сакс | Тăван ят = {{lang-en|Jeffrey David Sachs}} | Ӳкерчĕк = FMSTAN & SPIDER Global meeting in Austrian Foreign Ministries in Vienna (49120446508) (cropped).jpg | Анлăшĕ = 250 | Ӳкерчĕке ăнлантарни = Джеффри Сакс 2019 çулта Венăра. | Ăслăх сфери = {{экономика|АПШ}} | Ĕç вырăнĕ = [[Колумби университечĕн Çĕр институчĕ]]н директорĕ | Альма-матер = [[Гарвард университечĕ]] | Ăслăх ертӳçи = | Паллă вĕренекенсем = | Паллă = {{экономист}} | Чыславсемпе парнесем = {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Польша Чĕрĕлĕвĕн 3 степеньлĕ орденĕ}}{{!!}}{{Мари Çĕрĕ Хĕресĕн 3 степеньлĕ орденĕ}}{{!!}}{{Падма Бхушан}} {{!}}}[[Бернард Хармс премийĕ тата медалĕ]] (2000) <br> [[Кăвак Планета премийĕ]] (2015) }} '''Джеффри Дэвид Сакс''' ({{lang-en|Jeffrey David Sachs}}; 5.11.1954, [[Детройт]]) — американ экономисчĕ. Философи тухтăрĕ (1980), Колумби университечĕн профессорĕ тата [[Колумби университечĕн Çĕр институчĕ|Çĕр институчĕн]] директорĕ, унчен Гарвард профессорĕ. [[Бернард Хармс премийĕ тата медалĕ|Бернард Хармс премийн]] лауреачĕ (2000). 2002 — 2018 çç. — [[ПНО]] [[ПНО Тĕп секретарĕ|Тĕп секретарĕн]] ятарлă канашçи. == Биографи == [[Детройт]] çумĕнчи Оук-Паркре ([[Мичиган|штат Мичиган]]) еврей килйышĕнче çуралса ӳснĕ<ref>{{cite web|url=https://www.jeffsachs.org/interviewsandmedia/2yfkhdx99txrk3cp458cgpkpk43dgf|title=Jeffrey Sachs im Gespräch|date=2022-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20230227210007/https://www.jeffsachs.org/interviewsandmedia/2yfkhdx99txrk3cp458cgpkpk43dgf|archive-date=2023-02-27|access-date=2023-02-27|url-status=live}}</ref>. Ашшĕ, Теодор Сакс ĕçри тавлашусен юрисчĕ пулса ĕçленĕ<ref>{{cite news|title=Theodore Sachs Labor Lawyer, 72&nbsp;– New York Times|url=https://www.nytimes.com/2001/03/13/us/theodore-sachs-labor-lawyer-72.html|website=[[The New York Times]]|date=2001-03-13|access-date=2014-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20140310215552/http://www.nytimes.com/2001/03/13/us/theodore-sachs-labor-lawyer-72.html|archive-date=2014-03-10|url-status=live}}</ref>. [[Гарвард университечĕ|Гарвард]] бакалаврĕ (1976), магистрĕ (1978) тата философи тухтăрĕ (1980) ; унтах вĕрентнĕ (1980—2002; профессор, 1983-па); 2002 çлтанпа [[Колумби университечĕ|Колумби университетĕнче]] [[Колумби университечĕн Çĕр институчĕ|Çĕр институчĕн]] директорĕ, Университетри профессор (''University Professor'') 2016 çултанпа<ref>{{Cite web |url=https://news.columbia.edu/news/ruth-defries-and-jeffrey-sachs-named-university-professors |title=Ruth DeFries and Jeffrey Sachs Named University Professors, Columbia News |access-date=2020-06-14 |archive-date=2020-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200614175203/https://news.columbia.edu/news/ruth-defries-and-jeffrey-sachs-named-university-professors |deadlink=no }}</ref>. == Чыслани == * [[Польша Чĕрĕлĕвĕн орденĕ]]н командорĕ (1999 çул, [[Польша]])<ref>[https://web.archive.org/web/20230117134530/https://www.uni.lodz.pl/o-uniwersytecie/odznaczenia-ul/doktorzy-honoris-causa-ul/doktor-honoris-causa-jeffrey-david-sachs DOKTOR HONORIS CAUSA: JEFFREY DAVID SACHS]</ref>. * [[Падма Бхушан]] (2007 çул, [[Инди]])<ref>[https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf MINISTRY OF HOME AFFAIRS (Public Section) Padma Awards Directory (1954-2013)]</ref>. * 3 классри [[Мари çĕрĕн Хĕрес орденĕ]] (29.1.2019, [[Эстони]])<ref>[https://president.ee/et/ametitegevus/otsused/3012-384-riiklike-autasude-andmine 384. Riiklike autasude andmine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250325191246/https://president.ee/et/ametitegevus/otsused/3012-384-riiklike-autasude-andmine |date=2025-03-25 }}</ref>. == Паллă ĕçĕсем == * {{кĕнеке|пуçелĕк=Рыночная экономика и Россия|вырăн=М.|издательство=[[Экономика (издательство)|Экономика]]|çул=1994|страниц=336}} * {{кĕнеке|пуçелĕк=Макроэкономика. Глобальный подход|вырăн=М.|издательство=[[Дело (издательство)|Дело]]|çул=1996}} ({{lang-en|}}Macroeconomics in the Global Economy, 1993, соавтор — [[Ларрен Фелипе|Фелипе Ларрен]]). * {{кĕнеке|пуçелĕк=Конец бедности: экономические возможности нашего времени|вырăн=М.|издательство=[[Издательство Института Гайдара]]|çул=2011|страниц=424}} ({{lang-en|}}The End of Poverty: Economic Possibilities for Our Time, 2005). * {{кĕнеке|пуçелĕк=Цена цивилизации|вырăн=М.|издательство=[[Издательство Института Гайдара]]|çул=2012|страниц=352}} ({{lang-en|}}The Price of Civilization, 2011). * {{кĕнеке|пуçелĕк=Эпохи глобализации: география, технологии и институты|оригинал=The ages of globalization : geography, technology, and institutions|вырăн=М.|издательство=Издательство Института Гайдара|çул=2022|страниц=368|isbn=978-5-93255-640-5}} == Çăлкуçсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://jeffsachs.org/ Официаллă сайт] * ''Пракаш Лунгани''. [https://www.imf.org/external/russian/pubs/ft/fandd/2012/12/pdf/people.pdf Проект в каждом порту] // Финансы и развитие. 2012, декабрь * [http://www.nndb.com/people/906/000117555 Биографическая информация о Дж. Саксе] * [http://friday.vedomosti.ru/article.shtml?2007/04/20/9419 Непримиримый миссионер]{{Ĕçлемен каçă|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=Октябрь 2019 |bot=InternetArchiveBot }} * {{youtube|8lXjFPbO7Lo|Американский экономист о причинах конфликта на Украине|logo=1}} [[Категори:Колумби университечĕн вĕрентӳçисем]] [[Категори:Колумби университечĕн университет профессорĕсем]] [[Категори:Гарвард университетĕнче вĕренсе тухнисем]] [[Категори:Кейнсиансем]] [[Категори:Тĕнчери экономика специалисчĕсем]] [[Категори:Лодзь университечĕн хисеплĕ тухтăрĕсем]] [[Категори:Краковри экономика университечĕн хисеплĕ тухтăрĕсем]] [[Категори:Бреши университечĕн хисеплĕ тухтăрĕсем]] [[Категори:Американ Ӳнерсен тата ăслăхсен академин пайташĕсем]] [[Категори:Эконометри пĕрлĕхĕн чăн пайташĕсем]] [[Категори:Пайăр çынсем:Тĕнчери хутшăнусен канашĕ]] feg5mtrzuuscep3nfcaxquo2x2rhta9 0 128854 878647 873588 2026-11-03T08:48:36Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 878647 wikitext text/x-wiki [[File:Ivan Bilibin 106.gif|thumb|left|Ivan Bilibin. [[1934]]-мĕш çулхи ÿкерчĕк]] [[File:Starichok-polevichok by Konenkov (1910, Tretyakov gallery) 01 by shakko.JPG|thumb|Starichok-polevichok by Konenkov (1910, Tretyakov gallery) 01 by shakko]] '''Пулявай''', е '''Уй xуралçи'''. Калас пулать, хĕвелтухăç славянсен халаплăхĕнче ''Полевай'' текен хăват пулнă, унăн йĕррисем, ахăртнех, халĕ те пур. Чăвашсен ыр-хаяр пантеонĕнче пур-ши унашкал япала е çук-ши — паллă мар. Анчах та ''Полевай'' тенинчен пулса кайнă ''Пулявай'' сăмах пур. Вăл ''уй xуралçине'' пĕлтерет. Тĕрĕсрех, пĕлтернĕ. Колхоз уй-хирĕсене килти выльăх-чĕрлĕхрен сыхлакана çапла каланă. == Çăлкуçсем == * [https://chuvash.org/lib/haylav/7665.html Уй xуралçи Анатолий Емельянов | Калав | 1960 | 29 332] * Волкова Мария Андреевна. [http://pchd21.ru/p-r-a-khural-isem-7 ПĂРҪА ХУРАЛҪИСЕМ]. Е: [http://pchd21.ru/images/books/pdf/wolporsa.pdf Автор: Волкова Мария Андреевна Книга: Хурлӑханӑм ан хурлан Стихотворение: Пӑрçӑ хуралçисем] * [https://old-vurnar.cap.ru/Publication.aspx?id=93980&page=78&size=20 Публикации » Вăрçă ачисем]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — "Çĕнтерÿ çуле", 08 май 2008 ç. * http://hypar.ru/cv/hastar-ta-hayullachche-piren-vera (Хыпар, 10 Кăрлач, 2017) * [https://yantik-press.ru/press/news/2025/8/11/sims-parca-huralci/ Симĕс пăрçа хуралçи]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — ЯЛ ӖҪЧЕНӖ (Тăай), 11 август 2025 ç. 10:16 * Нина ФЕДОРОВА (Мăкран Нинукĕ). [https://web.archive.org/web/20260217154841/https://ursassi.ru/articles/common_material/2021-03-03/h-llehi-kala-u-1177402 Хĕллехи калаçу] — 3 МАРТӐН 2021, 12:27 [[Категори:Профессисем]] [[Категори:Колхоз]] [[Категори:Уй-хир]] t741qs0eduo3gib3h2yf86t5pdhtv39 0 129079 878642 878304 2026-11-03T05:43:36Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 878642 wikitext text/x-wiki [[File:CIS (orthographic projection).svg|thumb|CIS (orthographic projection)]] [[File:Map of the Commonwealth of Independent States (CIS).png|thumb|Map of the Commonwealth of Independent States (CIS)]] :{{redirect|СНГ}} {{Пĕлтерĕшсем|Тус-йышлăх}} '''Пăхăнманлăхлă Патшалăхсен Тус-Йышлăхĕ''' ([[Аббревиатура|аббрев]]. '''ППТЙ''') — [[тĕнчери организаци]] == Литература == * ''Зиновьев В. П.'', ''Троицкий Е. Ф.'' Страны СНГ и Балтии. Томск., 2009. 334 С. == Каçăсем == {{навигаци}} {{викитека|Пăхăнманлăхлă Патшалăхсен Тус-Йышлăхĕн уставĕ}} * [https://web.archive.org/web/20121003102711/http://www.e-cis.info/page.php?id=2374 Председатели координационных советов СНГ] * [https://eccis.org/ Исполнительный комитет Содружества Независимых Государств] ''(официальный сайт)'' * [http://www.cis.minsk.by/page.php?id=10284 Председатель Исполнительного комитета СНГ — Исполнительный секретарь СНГ Сергей Лебедев] {{Ĕçлемен каçă|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.e-cis.info/ Интернет-портал СНГ] * [http://www.ksgp-cis.ru/ Совет Генеральных прокуроров СНГ] ''(официальный сайт)'' * [https://web.archive.org/web/20070530154429/http://www.iacis.ru/html/ Межпарламентская ассамблея СНГ] ''(официальный сайт)'' * [https://web.archive.org/web/20140701093253/http://www.sudsng.org/ Экономический Суд СНГ] ''(официальный сайт)'' * [http://www.sovetgt.org/ Совет по железнодорожному транспорту СНГ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220320134029/http://www.sovetgt.org/ |date=2022-03-20 }} ''(официальный сайт)'' * [http://www.cismission.mid.ru/ Представительство РФ при СНГ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140818055640/http://www.cismission.mid.ru/ |date=2014-08-18 }} ''(официальный сайт)'' * [https://web.archive.org/web/20060721024111/http://cis.minsk.by/main.aspx?uid Единый реестр правовых актов и других документов Содружества Независимых Государств]. * [https://web.archive.org/web/20150110211451/http://www.cis.minsk.by/page.php?id=19158 Председательство Республики Казахстан в Содружестве Независимых Государств в 2015 году] * [http://док.история.рф/20/soglashenie-o-sozdanii-sodruzhestva-nezavisimykh-gosudarstv/ Соглашение о создании Содружества Независимых Государств] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190410204939/http://xn--d1aml.xn--h1aaridg8g.xn--p1ai/20/soglashenie-o-sozdanii-sodruzhestva-nezavisimykh-gosudarstv |date=2019-04-10 }}. 08.12.1991. Проект [[Российское военно-историческое общество|Российского военно-исторического общества]] «100 главных документов российской истории». * [http://zatulin.ru/sng-nachalo-ili-konec-istorii-k-smene-vex/ К. Ф. Затулин, А. М. Мигранян. «СНГ: начало или конец истории. К смене вех.» 26 Марта 1997 (тезис о «принуждении Украины к дружбе»)] {{Тулаш каçăсем}} [[Категори:Содружество Независимых Государств| ]] [[Категори:Объединения государств]] [[Категори:Торговые блоки]] [[Категори:Транснациональное политическое пространство]] 98alvipq93qhgwtzacr98xd6dtt9fag 0 129145 878648 871051 2026-11-03T09:21:47Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 878648 wikitext text/x-wiki [[File:Boulanger Gustave Clarence Rodolphe C Est Un Emir.jpg|thumb|Boulanger Gustave Clarence Rodolphe C Est Un Emir]] {{Пĕлтерĕшсем|Чатăр (пĕлтерĕшсем)}} '''Чатăр''', пусмаран тунă çăмăл çурт-йĕр. == Çавăн пекех == * [[Юрттă]] == Асăрхавсем== {{Асăрхавсем}} {{Викисловарь|чатăр}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20241225152749/https://proslova.ru/word/%D1%88%D0%B0%D1%82%D1%91%D1%80/ Сайт Прослова.ру.] * [http://interpretive.ru/dictionary/558/word/%D8%E0%F2%E5%F0 Э. Нюстрем. Библейский энциклопедический словарь (историко-религиозный), 1868 год.]{{ĕçлемен каçă|date=Июль 2019 |bot=InternetArchiveBot }} [[Категори:Çурт-йĕр]] [[Категори:Чатăрсем]] a14fxvonv62ch4078wpvzsum5j836bp 0 131069 878621 878487 2026-11-02T12:49:05Z Ellodanis5 17302 /* Çавăн пекех пăхăр */ 878621 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Antibiotic sensitivity test.jpg|мини|Петри чăники çинче бактерисене антибиотиксемпе тĕрĕслесе пăхни. Дисксен таврашĕнче бактерисем ӳсмен — антибиотик вĕсене чарать]] '''Антибиотик''' (грекла {{lang-grc|ἀντί}} — «хирĕç» тата {{lang-grc|βίος}} — «пурнăç»; вырăсла „антибиотик“) — [[бактерисем|бактерисене]] пĕтерекен е вĕсен ӳсĕвне чаракан химилле япалалăхсем; вĕсене инфекцилле чирсене сиплемелли эмел пек анлăн усă кураççĕ<ref name="msd">[https://www.msdmanuals.com/ru/дома/инфекции/антибиотики/обзор-антибиотиков ''Обзор антибиотиков'' — Справочник MSD]</ref>. Антибиотиксем бактерисене вĕлереççĕ е вĕсен ĕрчевне чараççĕ; çакăн пек чухне çын организăмĕн хăйĕн хӳтĕлев вăйĕсем чирлĕ бактерисене туллиех пĕтерме пултарайсах кайраççĕ<ref name="msd"/>. [[XX ĕмĕр]]ĕн варринче антибиотиксем медицинăна питĕ кăнарлă улшăну кĕртнĕ: вĕсĕр пуçа çынлăх малтан вилĕмлĕ пулнă нумай инфекци чирĕ сиплеме май кĕрсе илнĕ. Тĕнче сывлăх сыхлав организацийӗ (ВОЗ) шухăшĕпе, çĕнĕ медицинăн нумай пахалăхĕ — операци тумалли анестези, орган трансплантацийĕ, онкологи сиплевӗ — эффективлă антибиотиксĕр ĕçлеместь<ref name="vozamr">[https://www.who.int/ru/news-room/fact-sheets/detail/antimicrobial-resistance ''Устойчивость к противомикробным препаратам'' — ВОЗ]</ref>. Халăх хушшинче антибиотиксен ĕçлевĕн никĕсне лайăх ăнланмаççĕ. Вĕсене вирусла чирсене — гриппа, сивĕреннине — сиплеме усă курма юрать тесе шутлаканнисем нумай. Чăннипе вара антибиотиксем [[вирус]]сем çине нимĕнле майпа та тивмеççĕ<ref name="msd"/>. Антибиотика лайăхмар усă курни — курсăн малтанлах пăрахни, дозăна пĕчĕклени, тухтăр сĕнмен çĕрте ĕçлени — бактерисен антибиотика çирĕплĕн тăракан тĕсĕсем (штаммĕсем) сарăлма параççĕ; çак проблема паянхи кун пĕтĕм тĕнчери сывлăх сыхлавĕшĕн чи пысăк хăрушлăхсенчен пĕри пулать<ref name="vozamr"/>. == Палăртавĕ == «Антибиотик» термина [[1942]] çулта американ микробиологĕ [[Зельман Ваксман]] кĕртнĕ<ref name="bentley">[https://archive.org/details/journal-of-industrial-microbiology-biotechnology_2009-06_36_6/page/775 R. Bentley, J. W. Bennett. ''What is an antibiotic? Revisited'' — Advances in Applied Microbiology, 2003]</ref>. Унăн классикăлла палăртăвĕпе, антибиотик — микроорганизмсен (кăмпасен, актиномицетсен, бактерисен) тăвакан, ытти микроорганизмсене пĕтерме е вĕсен ӳсĕвне чарма пултаракан химилле япалалăх. Унăн вăйĕ избирателлĕ: пĕр микроорганизмсене вăл сирпĕнет, теприсене çук; çавăнпа кашни антибиотик хăйĕн антимикроблă спектрпе палăрса тăрать<ref name="bentley"/>. [[1947]] çулта Р. Бенедикт тата Дж. Лэнглайк ытти палăртăвĕ те панă: антибиотик — чĕрĕ организмсем тăвакан, пĕчĕк концентрацире те микроорганизмсен чĕрĕ ĕçĕсене чаракан химилле пĕрлешÿ<ref name="bentley"/>. Авалхи палăртупа антибиотиксем çутçанталăкра микроорганизмсенчен çеç пулакан япалалăхсем пулнă. Çавăнпа çутçанталăкра аналогĕ çук синтетикăлла препаратсене (сульфаниламидсене, фторхинолонсене) уйрăммăн «антибактериллĕ хими препарат» тенĕ. Халĕ вара çак чикĕ пачахрах шăратăннă: синтетикăлла, анчах классикăлла антибиотиксемпе пĕр тан вăйлă препаратсене те калаçура антибиотик теме йышăннă; çапла вара «антибиотик» сăмах ытларах «антибактериллĕ препарат» тенине пĕлтерет<ref name="britannica">[https://www.britannica.com/science/antibiotic ''Antibiotic'' — Encyclopædia Britannica]</ref><ref name="msd"/>. Тĕнче АТХ классификацийĕнче тата Раççей Минздравĕн документĕсенче «антибиотик» сăмах вырăнне «противомикроблă препарат» тенипе усă кураççĕ<ref name="ruwiki">[https://ru.wikipedia.org/wiki/Антибиотики ''Антибиотики'' — Вырăс Википедийĕ]</ref>. Антибиотиксене антисептикĕсенчен те уйăрмалла. Антисептикӗсем (спирт, йод, хлор препарачӗсем) микробсене тирĕ çинче, япала çинче пĕтереççĕ. Антибиотиксем вара организм шăтăкĕнче — юнра, клеткăсенче — ĕçлеççĕ, çавăнпа вĕсене çын организăмĕ кăна ĕçлеттерет. Ку уйрăмлăха пĕлни сиплевре пӗлтерӗшлӗ: çĕр-çурăма антисептикпа, организăмăн шалти инфекцине антибиотикпа сиплеççĕ<ref name="msd"/>. == Истори == === Авалхи самантсенчен === Авалхи [[Икĕпат]], [[Китай]] тата [[Инди]] сиплевçисем инфекциленнĕ çĕрсене кăмпаланнă çăкăр çыпăçтарса сипленĕ: çак çăкăр çинчи кăмпăра çинче антибиотиксем пурри вĕсене паллă пулман пулин те, сиплев эффектне вĕсем асăрханă. Авалхи грексем те плесеньпе тата ытти ÿсентăрансемпе усă курнă<ref name="britannica"/>. Çавăн пекех Балкан çӗршывӗсенче кӑмпаланӑ ҫӑкӑрпа ҫӗр-ҫура сипленӗ; ӑсчахсем авалхи ҫынсен шӑмӑшӗсенче те антибиотик йӗрӗсене тупнӑ<ref name="enwiki">[https://en.wikipedia.org/wiki/Antibiotic ''Antibiotic'' — Акӑлчан Википедийӗ]</ref>. Çĕнĕ самантран инфекцисене химилле эмелпе сиплессине ăслăлăх енĕпе никĕсленĕ пĕрремĕш ĕç [[Пауль Эрлих]] ячĕпе çыхăннă. [[1909]] çулта унăн ушкăнĕ сифилис çăкакан спирохетăна пĕтерекен пĕрремĕш синтетикăлла препарат — сальварсана — туса илнĕ. Эрлих шухăшĕпе, çакăн пек эмел чирле клеткăсене кăна персе пăрахмалла, çынăн сывлă клеткисене вара сиенлемелле мар («маги пули» принципӗ)<ref name="britannica"/>. [[1870]]-мĕш çулсенче ку ăнлава ăслăлăх енĕпе тĕпчеме тытăннă. Раççей тухтăрĕсем [[Вячеслав Манассеин]] тата [[Алексей Полотебнов]] симĕс кăмпана (''Penicillium glaucum'') тишкерсе, унăн бактерисен ӳсĕвне чаракан пулăмне ăнлантарнă; [[1873]] çулта Полотебнов çак кăмпапа тире чирĕсене сиплеме сĕннĕ. Анчах çак ĕçсене çĕнĕрен аталантарма никам та пуçламан<ref name="bmep">[https://бмэ.орг/index.php/ПОЛОТЕБНОВ_Алексей_Герасимович ''Полотебнов Алексей Герасимович'' — Большая медицинская энциклопедия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201127131917/https://xn--90aw5c.xn--c1avg/index.php/%D0%9F%D0%9E%D0%9B%D0%9E%D0%A2%D0%95%D0%91%D0%9D%D0%9E%D0%92_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 |date=2020-11-27 }}</ref><ref name="bmem">[https://бмэ.орг/index.php/МАНАССЕИН_Вячеслав_Авксентьевич ''Манассеин Вячеслав Авксентьевич'' — Большая медицинская энциклопедия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201029071417/https://xn--90aw5c.xn--c1avg/index.php/%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%90%D0%A1%D0%A1%D0%95%D0%98%D0%9D_%D0%92%D1%8F%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2_%D0%90%D0%B2%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 |date=2020-10-29 }}</ref>. === Пенициллина уçни === [[Ӳкерчĕк:Alexander Fleming 1945b.jpg|мини|Александр Флеминг, пенициллина уçаканĕ]] [[1921]] çулта лондон микробиологĕ [[Александр Флеминг]] лизоцим ятлă антисептик ферментне уçнă: çак япалалăх çынăн çăвар шывĕнче, çăвăртăвĕнче те пур, бактерисене вĕлерет, çын организăмне вара сиенлеместь. Çак тупăш ăна çĕнĕрех шырава хистенĕ<ref name="flemingbio">[https://www.britannica.com/biography/Alexander-Fleming ''Alexander Fleming'' — Encyclopædia Britannica]</ref>. [[1928]] çулхи [[авăн, 3]] Флеминг хăйĕн лабораторинче [[стафилококк]] культурисем çине симĕс кăмпа (''Penicillium notatum'') лекнине асăрханă. Кăмпа колонийĕсем таврашĕнче бактерисем пачах ӳсмен. Флеминг çулла канма кайса лабораторирен таврӑннӑ пулнӑ; вӑл пинӗ-пинчи культура тӑпӑкӗсене тӗрӗслесе пӑхнӑ чухне пӗр тӑпӑкра ӳснӗ кӑмпана курнӑ. Флеминг çакна кăмпан уйăрса кăларнă япалалăхĕ бактерисене вĕлерет тесе ăнлантарнă та ăна «[[пенициллин]]» ят панă. [[1929]] çулта вăл хăйĕн тупăшĕ çинчен ăслăлăх статья пичетлесе кăларнă<ref name="fleming">[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2048009/ A. Fleming. ''On the Antibacterial Action of Cultures of a Penicillium'' — British Journal of Experimental Pathology, 1929]</ref>, анчах пенициллин питĕ çăмăл арканаккипе ăна чĕрĕ ĕçе кĕртесси ăслăлăх пĕрлĕхĕн кăмăлне кĕреймен<ref name="tass">[https://tass.ru/info/2659525 ''История открытия пенициллина. Досье'' — ТАСС]</ref>. [[1939]]—[[1941]] çулсенче Оксфорд университечĕн ăсчахĕсем — [[Говард Флори]], [[Эрнст Чейн]] тата Норман Хитли — пенициллина тасатса илсе ăна эмел пек усă курма мел тупнă. [[1940]] çулхи çу уйăхĕнче вĕсем тĕрĕслев ирттернĕ: чирлеттернĕ 8 шăшинчен тваттăшне пенициллин панă — вĕсем чĕрĕ юлнă, сипленменнисем вара пĕтнĕ. Çакăнта пенициллин çынсемшĕн те усăллă иккенне палăртнă<ref name="pbs">[https://www.pbs.org/wgbh/aso/databank/entries/dm28pe.html ''Fleming discovers penicillin. 1928—1945'' — PBS]</ref>. Пенициллин питӗ сахал тухнӑран ӑсчахсем ӑна ӗҫлемелли ҫӗнӗ мелпе ӳстерме тивнӗ: малтан Оксфордра госпитӑлти керамикӑ савӑт-сапипе усӑ курнӑ. Флори АПШ-на кайсассӑн ӗҫе Пеори (Иллинойс штачӗ) хулинчи лабораторие куҫарнӑ: кунта апат-çимĕç среддин никӗсӗпе ҫӗрулми сӗт-ҫупӑ (corn steep liquor) илнӗ, тарӑн резервуарсенче ферментацилеҫҫӗ. Пеори ӑсчахӗсем кӑмпан вӑйлӑрах та штаммӗне тупнӑ — ҫакӑнпа пенициллинӑн тухӑҫлӑхӗ нумай хут ӳснӗ<ref name="pbs"/>. [[1941]] çулхи нарăс уйăхĕнче пĕрремĕш çынна — юнри инфекципе вилĕмлĕн чирленĕ полици ĕçченне — пенициллин инъекцисемпе сиплеме пуçланă<ref name="tass"/>. Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи çак эмеле чыясрах тума хистенĕ: [[1941]] çул вĕçĕнче Англире пенициллинăн пĕчĕк серине тума пуçланă, [[1943]] çулта АПШ-ра промăçлăх масштабĕпе тăвас ĕç йĕркеленĕ. Кунта тарăн резервуарсенче ферментацилес мелпе усă курнă, çакăнпа пенициллинăн тухăçлăхĕ чылай ÿснĕ; вăрçă вĕçленнĕ тĕлне америка фармпромăçлăхĕ çар валли çитĕн тăрă пенициллин хатĕрленĕ: [[1944]] çулхи çӗртме уйӑхӗнче Норманди ҫыранӗнче десантланиччен пӗтӗм союзникӗн ҫарӗ валли ҫитӗннӗ<ref name="pbs"/>. [[1945]] çулта Флеминга, Флорие тата Чейна пенициллинăн терапилле пĕлтерĕшне уçнăшăн [[Нобель парни|Нобель парнине]] тивĕçнĕ<ref name="nobel45">[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1945/summary/ ''The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1945'' — NobelPrize.org]</ref>. СССР-ра [[1942]] çулта микробиолог [[Зинаида Ермольева]] пĕрремĕш совет антибактериллĕ препарата — крустозина — туса илнĕ; унăн ушкăнĕ çар госпитăлĕсем валли хăйĕн пенициллинне те хатĕрленĕ. Каярах çак ăсчаха «совет пенициллинĕн амăшĕ» тенĕ<ref name="kasp">[https://www.elibrary.ru/item.asp?id=32626113 Л. И. Каспрук т. ыт. ''К юбилею Зинаиды Ермольевой'' — Бюллетень науки и практики, 2018]</ref>. === «Ылтăн ĕмĕр» === [[Ӳкерчĕк:Culture plate of penicillium mould, London, England Wellcome L0059175.jpg|мини|Петри чăники çинче ӳснĕ ''Penicillium'' кăмпи]] [[1940]]-мĕш — [[1960]]-мĕш çулсене антибиотиксен «ылтăн ĕмĕрĕ» теççĕ. Çак тапхăрта антибиотиксен çĕнĕ ушкăнĕсем çырăнса тухнă: [[1943]] çулта Ваксманăн ушкăнĕ (Альберт Шатцпа пĕрле) [[стрептомицин]]а уçнă — çак препарат [[туберкулёз]]а сиплеме пĕрремĕш пултаракан антибиотик пулнă; кайран хлортетрациклин ([[1945]]—[[1948]]), хлорамфеникол ([[1947]]), неомицин ([[1949]]), эритромицин ([[1952]]), ванкомицин ([[1958]]) тупăннă<ref name="britannica"/>. Стрептомицина уçнăшăн [[1952]] çулта Ваксмана Нобель парнине тивĕçнĕ<ref name="nobel52">[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1952/summary/ ''The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1952'' — NobelPrize.org]</ref>. [[1962]] çулта налидикс йӳçекӗ тупӑннӑ — вӑл синтетикӑлла япалалӑх пулнӑран антибиотик шутланмасть, анчах унӑн несӗлӗсем, фторхинолонсем, каярахпа сиплевре питӗ анлӑ сарӑлнӑ<ref name="enwiki"/>. Анчах [[1960]]-мĕш çулсен вĕçĕнчен пуçласа [[2010]]-мĕш çулсене çитичченех грам-негативлă бактерисене вĕлерекен çĕнĕ ушкăнри антибиотик тупăшман — ăсчахсем малтан пулнă препаратсене кăна тĕрлĕленĕ<ref name="ruwiki"/>. Çĕнĕ ĕмĕрте шыравӑш каллех вăй илнĕ: [[2015]] çулта çĕр айĕнчи бактерисене лабораторире ÿстерекен iChip мелӗпе тейксобактинăна тупнă — вăл грам-позитивлă бактерисене вĕлерет, ун патӗнче вара лабораторире резистентлăх тупайман<ref name="teixo">[https://www.nature.com/articles/nature14098 L. Ling т. ыт. ''A new antibiotic kills pathogens without detectable resistance'' — Nature, 2015]</ref>; [[2017]] çулта грам-негативлă бактерисене хирĕç çĕнĕ классри G0775 препарата туса кăларнă хыпарĕ те пичетленнĕ<ref name="nplus">[https://nplus1.ru/news/2017/05/11/antibiotic-gramnegative ''Разработан новый антибиотик для борьбы с грамотрицательными бактериями'' — N+1, 2017]</ref>. == Ушкăнсем, классификацийĕ == Бактерисем çине мĕнле вăй хунине кура антибиотиксене икĕ ушкăна уйăраççĕ<ref name="msd"/>: * '''бактерицидлă''' — бактерисене вĕлерсе пăраççĕ (пенициллинсем, аминогликозидсем, фторхинолонсем); * '''бактериостатикăлла''' — бактерисене вĕлермеççĕ, вĕсен ĕрчевне кăна чараççĕ (тетрациклинсем, макролидсем). Химилле структурăпа тата сиплевре усă курассипе тĕп ушкăнсем ак çаксем<ref name="msd"/>: * '''бета-лактамсем''' — пенициллинсем (кăмпăран тăваканнисем), цефалоспоринсем, карбапенемсем, монобактамсем; вĕсем бактери клеткин стенкине тума чараççĕ; * '''макролидсем''' (эритромицин, азитромицин) тата '''линкозамидсем''' (клиндамицин) — клеткăри белок синтезне чараççĕ; * '''тетрациклинсем''' (доксициклин) — сывлăш çулĕсен тата урăх системăсен инфекцисене, çаплах сибир язви пек йывăр чирсене сиплеме усă кураççĕ; * '''аминогликозидсем''' (стрептомицин, гентамицин) — сепсис, перитонит пек йывăр инфекцисем валли; питĕ токсинлă пулнипе сихăнса усă кураççĕ; * '''амфениколсем''' (хлорамфеникол) — çак ушкăна ăна сахал усă кураççĕ, мĕншĕн тесен вăл организмăн юн тăвас ĕçне пăсма пултарать; * '''гликопептидсем''' (ванкомицин) — ытти антибиотиксене çирĕплĕн тăракан стафилококк инфекцисене хирĕç; * '''сульфаниламидсем''' тата '''фторхинолонсем''' (ципрофлоксацин, левофлоксацин) — çутçанталăкра аналогĕ çук синтетикăлла антибактериллĕ препаратсем; формаллĕн антибиотик мар пулин те, сиплевре вĕсене те анлăн усă кураççĕ. Цефалоспоринсене «поколенипе» (пĕрремĕшчен пиллĕккĕмĕшчен) уйăраççĕ: кайранхи поколенисен спектрĕ сарăлса каять<ref name="msd"/>. Ĕçмелли мелĕсем те тĕрлĕрен: таблетăпа, капсулăпа (тутăртан), инъекципе (вена е мышцă витĕр), тире çине сĕрмелли мазьсемпе, куçа тата хăлхана тумалли ирĕлтерÿсемпе<ref name="msd"/>. == Ĕçлев мелĕ == Антибиотиксем бактери клеткин чĕрĕ ĕçĕсене тĕрлĕрен чăрмаваççĕ<ref name="msd"/>: * клетка стенки синтезне пăсса — пенициллинсем, цефалоспоринсем, ванкомицин; вĕсем стенкăри пептидогликăна çыхăнма чараççĕ; * [[рибосома]]сенче белок синтезне чарса — аминогликозидсем тата тетрациклинсем 30S субчастицă çине, макролидсем, хлорамфеникол тата линкозамидсем 50S субчастицă çине çыпăçаççĕ; * [[ДНК]] тата [[РНК]] синтезне пăсăрса — фторхинолонсем ДНК уçăлтармалли ДНК-гираза ферментне, рифампицин РНК-полимеразăна чараççĕ; * клетка мембранин ĕçне пăсса — полимиксинсем; * фолат ылмăшне пусарса — сульфаниламидсем. Пĕрисем хĕсĕк спектăрлă — пĕр-пĕр бактери ушкăнне çеç пусараççĕ; теприсем сарлака спектăрлă — нумай ушкăна пĕрле пусараççĕ. Сиплевре спектра тухтăр чир тăвакан бактерие палăртса суйлать<ref name="msd"/>. Йывăр инфекцисенче, организăмăн хӳтĕлев вăйӗ чăсăк пулсан, бактерицидлă препарачĕсене суйлаççӗ<ref name="msd"/>. == Сиплевре усă курни == Антибиотиксем — рецептпе кăна сутмалли эмелсем; вĕсене тухтăр сĕннипе кăна ĕçмелле. Хăймайлă сиплени чире палласа тăрассине тĕксенет, ăна вăрахалла форма куçарать<ref name="dav">[https://journal.tinkoff.ru/guide/antibiotics/ Д. Давыдов. ''Врач назначил антибиотики: в чем различия и как принимать'' — Т—Ж, 2021]</ref>. Хирургире операциччен инфекци лекменшĕн профилактика пек те параççĕ, онкологи сиплевӗнче те усă кураççĕ<ref name="msd"/>. Сиплев вăхăтӗнче çак правилăсене тытса пымалла<ref name="dav"/>: * препарата пĕр-пĕрин хыççăн пĕр пек вăхăт ирттерсе ĕçмелле (кунне виççĕ хут сĕннĕ пулсан — кашни дозă хыççăн 8 сехет ирттерсе); * таблетăна пайламасăрах, шывпа ĕçмелле; * чир лăпланнă пек туйăнсан та курсăн малтанлах пăрахмалла мар: бактерисен пайĕ пурăнса юлать, чир каллех вăй илме пултарать; * икĕ-виçĕ кун иртсен лăпланма пуçламасан тухтăр патне каллех çӳремелле. Икĕ антибиотика пĕрле ĕçтерме тухтăр кăна сĕнмелле: препарат пӗр-пĕрин ĕçне вăйлатма е пӑрахӑçлама пултарать<ref name="msd"/>. Антибиотиксем вирусла чирсене сиплемеççĕ. ВОЗăн [[2015]] çулхи 12 çĕршывра ирттернĕ ыйтăвĕпе, халăхăн 64 %ӗ антибиотиксем гриппа та, сивĕреннине те сиплеме пултарать тесе шутланă — ку кăтарту тĕрĕс мар<ref name="voz2015">[https://www.who.int/news/item/16-11-2015-who-multi-country-survey-reveals-widespread-public-misunderstanding-about-antibiotic-resistance ''WHO multi-country survey reveals widespread public misunderstanding about antibiotic resistance'' — ВОЗ, 2015]</ref>. Хăш-пĕр антибиотиксене (метронидазол, тинидазол, хлорамфеникол) алкоголпа пĕрле усă курмалла мар: çак препаратсем алкоголь ылмăшне чарса лартса организăма лайăхмаррăн туйăнтараççĕ, сиплев эффектӗ те ӳкет<ref name="mayo">[https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/infectious-diseases/expert-answers/antibiotics-and-alcohol/faq-20057945 ''Antibiotics and alcohol: What's the harm?'' — Mayo Clinic]</ref>. Выльăх-чĕрлĕх хуçалăхӗнче антибиотиксене выльăхсен чирне профилактика мелӗсемпе те усă кураççӗ. Европа Пĕрлешĕвӗнче [[2006]] çултанпа выльăхсене хăвăртрах ӳсме антибиотиксемпе парассине чарнă<ref name="eurlex">[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32003R1831 ''Regulation (EC) No 1831/2003 on additives for use in animal nutrition'' — EUR-Lex]</ref>; ВОЗ çĕршывсене выльăх-чĕрлĕх хуçалăхӗнчи антибиотик ĕçĕвне чăмăртанмалла чĕнет<ref name="voz17">[https://www.who.int/publications/i/item/9789241550130 ''WHO Guidelines on Use of Medically Important Antimicrobials in Food-producing Animals'' — ВОЗ, 2017]</ref>. == Нумай ыйтакан ыйтусем == * ''«Чир лăпланнă пек туйăнать — антибиотикĕне пăрахма пулать-и?»'' — Çук. Курсăн малтанлах пăрахсан бактерисен пайĕ пурăнса юлать, чир каллех вăй илет; юлнă бактерисен резистентлăхӗ те çуралать<ref name="dav"/>. * ''«Гриппа, сивĕреннине антибиотиксемпе сиплеççĕ-и?»'' — Çук: антибиотиксем вируссем çине тивмеççĕ; вĕсене вирусла чире бактери хушăннă чухне кăна çыпăçтараççĕ<ref name="msd"/>. * ''«Кивелнĕ, юлашки антибиотик ĕçме пулать-и?»'' — Çук: препарат, дозă тата курс тăрăх тухтăр палăртать; юлашки эмелсене кайранлăха сыхласа хăвармалла мар<ref name="dav"/>. * ''«Антибиотиксемпе пӗрле спирт ĕçми ĕçме пулать-и?»'' — Пӗтӗмӗшле ытлашши пулсан та, хăш-пĕр препаратпа çакна тумалла мар<ref name="mayo"/>. * ''«Ачасене, ватă çынсене дозăна пӗчӗклетсе парма пулать-и?»'' — Çук: дозăна çулӑша тата йывăрӑша шута илсе палăртаççӗ; ачасем валли урăх формӑсемпе усă кураççӗ<ref name="msd"/>. == Хирĕç пулăмсем == Чылай çын антибиотика лайăх тăрать; чи анлӑ хирӗç пулăмсем — хырăм-пĕрçе таврашӗнчи пăсăлусем (диарея) тата аллергиллӗ реакцисем<ref name="stets">[http://www.antibiotic.ru/cmac/pdf/cmac.2011.t13.n1.p067.pdf О. В. Стецюк т. ыт. ''Безопасность и переносимость антибиотиков в амбулаторной практике'' — Клиническая микробиология и антимикробная химиотерапия, 2011]</ref>: * аллергилле реакцисем — ытларах пенициллинсемпе; пенициллинăн аллергиллӗ çынсене цефалоспоринсемпе те ытлашши сыхăнса усă кураççӗ; * дисбактериоз — кишĕçри микрофлора пусăрăнни; хăш-пĕр чухне вăл ''Clostridioides difficile'' бактерипе сиксе тухакан йывăр колитпа тискерленет; * аминогликозидсем хăлхана тата почкăсене сиен кӳме пултараççӗ; * тетрациклинсем ача-пăча шăлӗсене сиене кӳреççӗ; * хлорамфеникол юн тăвас ĕçе пăсать. Хирӗç пулӑм вӑйлӑ пулсан — сывлăш çитменни, сăнăра хĕрлӗ пăнчăсем тухни, хырăм чĕтренни — эмелĕн ĕçне чарса тухтăр патне каймалла<ref name="stets"/>. == Резистентлăх == Бактерисен антибиотика çирĕплĕн тăни (резистентлăх) — паянхи медицинăн чи йывăр ыйтăвӗсенчен пĕри<ref name="vozamr"/>. Резистентлăх çутçанталăкри те пулать (антибиотикăн тĕллевĕ клеткăра çуккипе е унта çитейменнипе), илнĕ те пулать. Илнĕ резистентлăх мутацисемпе çуралать те бактерисен популяцийӗнче плазмидăсем урлă хăвăрт сарăлать<ref name="msd"/>. Унăн механизăмĕсем тĕрлĕрен: * антибиотика аркакан ферментсем тăвасси (бета-лактамазăсем пенициллинăн бета-лактам ункине пăсаççӗ); * антибиотик вăй хуракан тĕллевӗн структурин улшăнăвӗ; * клетка мембрани витӗр препарат кӗме чӑрмавлани; * клеткăран препарата туртса яракан насоссем<ref name="msd"/>. Флеминг хăй те çак хăрушлăха пӗрремӗш асăннă: [[1945]] çулхи Нобель лекцинче вăл, çын дозăна çитӗнсех ĕçмесен, унăн организăмӗнче препарата тăракан бактерисем çуралса кайма пултаррине сирсе кăтартнă<ref name="fleminglect">[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1945/fleming/lecture/ ''Penicillin'' — Nobel Lecture, 1945]</ref>. Резистентлă бактерисен сарăлăвне лайăхмар ĕç-пуç вăйлатать: тухтăр сĕнмен çĕрте антибиотик ĕçлени, курсăн малтанлах пăрахни, выльăх-чĕрлĕх хуçалăхӗнче ытлашши усă курни<ref name="vozamr"/>. Паян вăхăтра метициллине те, ванкомицина та тăракан золотистлă стафилококк (MRSA) пек «супербактерисем» пур. [[2019]] çулта бактерисен резистентлăхӗпе çыхăнса пĕтӗм тĕнчере 4,95 миллиона яхăн çын вилнĕ, вĕсенчен 1,27 миллионе çак сăлтавранах вилнĕ<ref name="lancet">[https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(21)02724-0/fulltext ''Global burden of bacterial antimicrobial resistance in 2019: a systematic analysis'' — The Lancet, 2022]</ref>. Çĕнĕ антибиотиксене тупасси вара çăмăл ĕç мар; çавăнпа ВОЗ çĕршывсене çӗнӗ препаратсене шырама тата усă курассине чăмăртанма чĕнет<ref name="vozamr"/>. ВОЗ шухăшӗпе, çак ыйтăва çынсен сывлăхӗпе, выльăх-чӗрлӗх хуçалăхӗпе, экологиипе пӗрле («One Health» принципӗ) ăсран татса памалла; çавăншăн нумай çӗршывра антибиотиксемпе тӗрӗс усӑ курассин наци программисем ӗçлеççӗ<ref name="vozamr"/>. == Урăх облаçсенче усă курни == Антибиотиксем медицинăран уйрăммах урăх облаçсенче те кирлӗ<ref name="ruwiki"/>: * гена инженерийӗнче плазмидсене антибиотика резистентлăх генӗсене хушса «суйлав маркерӗ» тӑваççӗ — çакăнпа ăсчахсем ӗçлеме пултарнă клеткăсене урăхлисенчен уйӑраççӗ; * доксициклин пек тетрациклинсен хӗрӳлӗхе салатакан вӑй та пур; ҫавӑнпа ӑна ревматизм пек чирсене сиплеме те тӗпчеççӗ; * доксорубицин пек антибиотиксене опухольсене хирӗç сиплевре усă кураççӗ; * апат-çимĕç промăçлăхӗнче ницин ятлă антибиотика консервант пек (E234) хушаççӗ<ref name="nisin">[https://en.wikipedia.org/wiki/Nisin ''Nisin'' — Акăлчан Википедийӗ]</ref>. == Промăçлăхра тăвасси == Антибиотиксене промăçлăх масштабӗпе микроорганизмсенчен тăваççĕ: ''Penicillium chrysogenum'' кăмпине тата ''Streptomyces'' йӑхӗн актиномицетсене пысăк биореакторсенче ӳстерсе, культурăсенчен препарата уйăраççĕ, тасатаççĕ<ref name="britannica"/>. Штаммсене мутациллӗ суйланипе тата гена инженерийӗпе аталантарса тухăçлăха чылай ÿстереççĕ<ref name="britannica"/>. Çутçанталăкри антибиотиксене малтанхи формăпа çеç усă кураççĕ-ха; ăсчахсем вĕсен молекулине улшăнласа çурма синтетикăлла тăварсем тăваççĕ — сăмахран, пенициллин никӗсӗ çинче амоксициллин пек эмелсем çуралаççĕ<ref name="britannica"/>. == Çавăн пекех пăхăр == * [[Бактери]] * [[Вирус]] * [[Вакцинаци]] * [[Пенициллин]] * [[Дезоксирибонуклеин йӳҫекĕ|ДНК]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} [[Категори:Медицина]] [[Категори:Фармакологи]] [[Категори:Микробиологи]] 80t0dk1k9pihhnzsg6tyq8bhr5oi4yg 0 131104 878619 2026-11-02T12:15:35Z Ellodanis5 17302 Ҫӗнӗ страница: «[[File:Composite number Cuisenaire rods 10.svg|thumb|10 is square-free, as its divisors greater than 1 are 2, 5, and 10, none of which is square (the first few squares being 1, 4, 9, and 16)<br><big>10 хисеп тăваткалсенчен ирĕклĕ иккенне визуализацилесе кăтартса пани</big>]] '''Тăваткалсенчен ирĕклĕ хисеп''', е '''Тăваткалсемсĕр хисеп''' == Çавăн пек...» 878619 wikitext text/x-wiki [[File:Composite number Cuisenaire rods 10.svg|thumb|10 is square-free, as its divisors greater than 1 are 2, 5, and 10, none of which is square (the first few squares being 1, 4, 9, and 16)<br><big>10 хисеп тăваткалсенчен ирĕклĕ иккенне визуализацилесе кăтартса пани</big>]] '''Тăваткалсенчен ирĕклĕ хисеп''', е '''Тăваткалсемсĕр хисеп''' == Çавăн пекех == * [[Мёбиус функцийĕ]] == Литература == * ''Бухштаб А. А.'' Теория чисел. — М.: Просвещение, 1966. — 385 с. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} [[Категори:Хисепсен теорийĕ]] [[Категори:Ункăсен теорийĕ]] [[Категори:Тулли хисеплĕ умлăн-хыçлăнлăхсем]] == Çăлкуçсем == *{{cite book | last1=Shapiro | first1=Harold N. |title=Introduction to the theory of numbers | publisher=Oxford University Press Dover Publications | isbn=978-0-486-46669-9 | year=1983}} *{{cite journal | first1=Andrew | last1=Granville | first2=Olivier | last2=Ramaré | title=Explicit bounds on exponential sums and the scarcity of squarefree binomial coefficients | mr=1401709 | zbl=0868.11009 | year=1996 | journal=Mathematika | volume=43 | pages=73–107 | doi=10.1112/S0025579300011608 }} * {{cite book |last=Guy | first=Richard K. | author-link=Richard K. Guy | title=Unsolved problems in number theory | publisher=[[Springer-Verlag]] |edition=3rd | year=2004 |isbn=978-0-387-20860-2 | zbl=1058.11001 }} * {{cite web |url= http://oeis.org/wiki/Squarefree_numbers |title= OEIS Wiki |access-date= 24 September 2021 }} 8dvqajm6b8b7lm3wd8i0979d20l0xn9 0 131105 878625 2026-11-02T15:47:10Z Ellodanis5 17302 Ҫӗнӗ страница: «[[Ӳкерчĕк:Kreis5Teilung.svg|thumb|Пĕррен пиллĕкмĕш капашри тымарĕсем (пилĕккĕтеслĕх тăррисем)]] '''Пĕррен ''n''-мĕш капашри тымарĕсем''' вĕсем <math>x^n-1</math> полиномăн комплекслă тымарĕсем пулаççĕ, кунта <math>n \geqslant 1</math>. Урăхла каласан, ку <var>n</var>-мĕш капашĕ {{nbsp}}1-пе тан ко...» 878625 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Kreis5Teilung.svg|thumb|Пĕррен пиллĕкмĕш капашри тымарĕсем (пилĕккĕтеслĕх тăррисем)]] '''Пĕррен ''n''-мĕш капашри тымарĕсем''' вĕсем <math>x^n-1</math> полиномăн комплекслă тымарĕсем пулаççĕ, кунта <math>n \geqslant 1</math>. Урăхла каласан, ку <var>n</var>-мĕш капашĕ {{nbsp}}1-пе тан [[комплекслă хисеп]]е пĕлтерет. Комплекслă пĕррене тригонометрилле сăпатпа курăпăр: : <math>1 = \cos 0 + i \sin 0.</math> Вара, [[Муавр формули]]пе килĕшÿллĕн, пĕррен ''n''-мĕш капашлă <math>k</math>-мĕш тымарĕн <math>u_k</math> каланăлăхне (формулине){{sfn |Математическая энциклопедия|1982}} тупăпăр: : <math>u_k = \cos\frac{2\pi k}{n} + i \sin\frac{2\pi k}{n}, \quad k = 0, 1, \dots, n - 1.</math> Пĕррен тымарĕсене çаплах кăтартăшла формăпа курăмлатма пулать: : <math>u_k = e^{\frac{2\pi k}{n} i}, \quad k = 0, 1, \dots, n - 1.</math> Ĕнтĕ ку формулăсенчен ''n''-мĕш капашри тымарсем яланах шăп та шай <math>n</math> чухлĕ пулни курăнать, тата вĕсем пурте расна{{sfn |Математическая энциклопедия|1982}}. == Каçăсем == * [http://www.intuit.ru/studies/courses/1009/197/lecture/5122?page=1 Комплексные корни n-й степени из единицы и решение уравнений.] == Вуламалли == * Бурбаки Н. Алгебра. Многочлены и поля. Упорядоченные группы. — М.: Наука, 1965. — С. 188 и далее. — 299 с. * Ван дер Варден Б. Л. Алгебра. Определения, теоремы, формулы. — СПб.: Лань, 2004. — 624 с. — ISBN 5-8114-0552-9. — [Архивировано 4 марта 2016 года.] * Корень // Математическая энциклопедия (в 5 томах). — М.: Советская Энциклопедия, 1982. — Т. 3. — Стб. 15. * Milne, James S. Algebraic Number Theory. Course Notes (1998). == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} {{Алгебрăлла хисепсем}} [[Категори:Алгебрăлла хисепсем]] [[Категори:Полиномсем]] [[Категори:Комплекслă хисепсем]] la5sjfob6knjocyh7b03xcr3o2gn6t8 878627 878625 2026-11-02T15:55:46Z Ellodanis5 17302 878627 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Kreis5Teilung.svg|thumb|Пĕррен пиллĕкмĕш капашри тымарĕсем (пилĕккĕтеслĕх тăррисем)]] '''Пĕррен ''n''-мĕш капашри тымарĕсем''' вĕсем <math>x^n-1</math> полиномăн комплекслă тымарĕсем пулаççĕ, кунта <math>n \geqslant 1</math>. Урăхла каласан, ку <var>n</var>-мĕш капашĕ {{nbsp}}1-пе тан [[комплекслă хисеп]]е пĕлтерет. Комплекслă пĕррене тригонометрилле сăпатпа курăпăр: : <math>1 = \cos 0 + i \sin 0.</math> Вара, [[Муавр формули]]пе килĕшÿллĕн, пĕррен ''n''-мĕш капашлă <math>k</math>-мĕш тымарĕн <math>u_k</math> каланăлăхне (формулине){{sfn |Математическая энциклопедия|1982}} çырăпăр: : <math>u_k = \cos\frac{2\pi k}{n} + i \sin\frac{2\pi k}{n}, \quad k = 0, 1, \dots, n - 1.</math> Пĕррен тымарĕсене çаплах кăтартăшла формăпа курăмлатма пулать: : <math>u_k = e^{\frac{2\pi k}{n} i}, \quad k = 0, 1, \dots, n - 1.</math> Ĕнтĕ ку формулăсенчен ''n''-мĕш капашри тымарсем яланах шăп та шай <math>n</math> чухлĕ пулни курăнать, тата вĕсем пурте расна{{sfn |Математическая энциклопедия|1982}}. == Каçăсем == * [http://www.intuit.ru/studies/courses/1009/197/lecture/5122?page=1 Комплексные корни n-й степени из единицы и решение уравнений.] == Вуламалли == * Бурбаки Н. Алгебра. Многочлены и поля. Упорядоченные группы. — М.: Наука, 1965. — С. 188 и далее. — 299 с. * Ван дер Варден Б. Л. Алгебра. Определения, теоремы, формулы. — СПб.: Лань, 2004. — 624 с. — ISBN 5-8114-0552-9. — [Архивировано 4 марта 2016 года.] * Корень // Математическая энциклопедия (в 5 томах). — М.: Советская Энциклопедия, 1982. — Т. 3. — Стб. 15. * Milne, James S. Algebraic Number Theory. Course Notes (1998). == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} {{Алгебрăлла хисепсем}} [[Категори:Алгебрăлла хисепсем]] [[Категори:Полиномсем]] [[Категори:Комплекслă хисепсем]] i9j3bb389zvpvv34rpe9cl66mo40d7q 878628 878627 2026-11-02T15:57:27Z Ellodanis5 17302 878628 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Kreis5Teilung.svg|thumb|Пĕррен пиллĕкмĕш капашри тымарĕсем (пилĕккĕтеслĕх тăррисем)]] '''Пĕррен ''n''-мĕш капашри тымарĕсем''' вĕсем <math>x^n-1</math> полиномăн комплекслă тымарĕсем пулаççĕ, кунта <math>n \geqslant 1</math>. Урăхла каласан, ку <var>n</var>-мĕш капашĕ {{nbsp}}1-пе тан [[комплекслă хисеп]]сене пĕлтерет. Комплекслă пĕррене тригонометрилле сăпатпа курăпăр: : <math>1 = \cos 0 + i \sin 0.</math> Вара, [[Муавр формули]]пе килĕшÿллĕн, пĕррен ''n''-мĕш капашлă <math>k</math>-мĕш тымарĕн <math>u_k</math> каланăлăхне (формулине){{sfn |Математическая энциклопедия|1982}} çырăпăр: : <math>u_k = \cos\frac{2\pi k}{n} + i \sin\frac{2\pi k}{n}, \quad k = 0, 1, \dots, n - 1.</math> Пĕррен тымарĕсене çаплах кăтартăшла формăпа курăмлатма пулать: : <math>u_k = e^{\frac{2\pi k}{n} i}, \quad k = 0, 1, \dots, n - 1.</math> Ĕнтĕ ку формулăсенчен ''n''-мĕш капашри тымарсем яланах шăп та шай <math>n</math> чухлĕ пулни курăнать, тата вĕсем пурте расна{{sfn |Математическая энциклопедия|1982}}. == Каçăсем == * [http://www.intuit.ru/studies/courses/1009/197/lecture/5122?page=1 Комплексные корни n-й степени из единицы и решение уравнений.] == Вуламалли == * Бурбаки Н. Алгебра. Многочлены и поля. Упорядоченные группы. — М.: Наука, 1965. — С. 188 и далее. — 299 с. * Ван дер Варден Б. Л. Алгебра. Определения, теоремы, формулы. — СПб.: Лань, 2004. — 624 с. — ISBN 5-8114-0552-9. — [Архивировано 4 марта 2016 года.] * Корень // Математическая энциклопедия (в 5 томах). — М.: Советская Энциклопедия, 1982. — Т. 3. — Стб. 15. * Milne, James S. Algebraic Number Theory. Course Notes (1998). == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} {{Алгебрăлла хисепсем}} [[Категори:Алгебрăлла хисепсем]] [[Категори:Полиномсем]] [[Категори:Комплекслă хисепсем]] rsnwjr9zanwwpdk8rnqp2zs7c18bm2x 10 131106 878632 2026-11-02T19:42:43Z Ymblanter 7764 Ҫӗнӗ страница: «Пара малых зелёных щурок, национальный парк Кеоладео, Раджастхан, Индия» 878632 wikitext text/x-wiki Пара малых зелёных щурок, национальный парк Кеоладео, Раджастхан, Индия 1be853by8qs4u183rvb3qhd9c7vccp8 10 131107 878633 2026-11-02T19:43:02Z Ymblanter 7764 Ҫӗнӗ страница: «002 Asian green bee-eaters in Keoladeo National Park Photo by Giles Laurent.jpg» 878633 wikitext text/x-wiki 002 Asian green bee-eaters in Keoladeo National Park Photo by Giles Laurent.jpg 5oxy7xwhjd02k2okjnuwkguftqoaeaj 0 131108 878646 2026-11-03T08:13:52Z Ellodanis5 17302 Ҫӗнӗ страница: «[[File:Gerhard Friedrich Müller.jpg|thumb|Ге́рард Фри́дрих Ми́ллер (Фёдор Ива́нович Ми́ллер; 1705—1783; Gerhard Friedrich Müller)]] '''Nachricht von dreyen im Gebiete der Stadt Casan wohnhaften heidni- schen Völkern, den Tscheremissen, Tschuwaschen, und Wotiacken''' (Хусан хулин территорийĕнче пурнакан ыр-хаяр тĕнĕллĕ виçĕ халăх тĕлĕшĕнчи хыпар...» 878646 wikitext text/x-wiki [[File:Gerhard Friedrich Müller.jpg|thumb|Ге́рард Фри́дрих Ми́ллер (Фёдор Ива́нович Ми́ллер; 1705—1783; Gerhard Friedrich Müller)]] '''Nachricht von dreyen im Gebiete der Stadt Casan wohnhaften heidni- schen Völkern, den Tscheremissen, Tschuwaschen, und Wotiacken''' (Хусан хулин территорийĕнче пурнакан ыр-хаяр тĕнĕллĕ виçĕ халăх тĕлĕшĕнчи хыпарсем: çармăссем, чăвашсем тата вотяксем), Ге́рард Фри́дрих Ми́ллер (Фёдор Ива́нович Ми́ллер; 1705—1783; Gerhard Friedrich Müller) нимĕçле çырса çав чĕлхепех кун çути кăтартнă ĕç<ref>Müller G.F. Nachricht von dreyen im Gebiete der Stadt Casan wohnhaften heidnischen Völkern, den Tscheremissen, Tschuwaschen und Wotjaken // Sammlung Russischer Geschichte. – Band III, Stück IV. – St. Petersburg, 1759. – 412 s. – URL: gdz.sub.unigoettingen.de/id/PPN331674602; https://play.google.com/books/reader?id=egRkAAAAcAAJ&pg=GBS.PA386&hl=ru. Хăçан пăхни: 16.04.2024. </ref>. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Вуламалли == * Егоров В.Г. Чувашские словари XVIII века // Записки НИИЯЛИ при Совете министров Чувашской АССР. – Чебоксары, 1949. – Вып. 2. – С. 111−142. 5h1cs71aeejfhz617wmzabr2eplu42m 878649 878646 2026-11-03T09:44:24Z Ellodanis5 17302 878649 wikitext text/x-wiki [[File:Gerhard Friedrich Müller.jpg|thumb|Ге́рард Фри́дрих Ми́ллер (Gerhard Friedrich Müller; Фёдор Ива́нович Ми́ллер; 1705—1783)]] '''Nachricht von dreyen im Gebiete der Stadt Casan wohnhaften heidni- schen Völkern, den Tscheremissen, Tschuwaschen, und Wotiacken''' (<big>Хусан хулин территорийĕнче пурнакан ыр-хаяр тĕнĕллĕ виçĕ халăх тĕлĕшĕнчи хыпарсем: çармăссем, чăвашсем тата вотяксем</big>), Ге́рард Фри́дрих Ми́ллер (Gerhard Friedrich Müller; Фёдор Ива́нович Ми́ллер; 1705—1783) нимĕçле çырса çав чĕлхепех кун çути кăтартнă ĕç<ref>Müller G.F. Nachricht von dreyen im Gebiete der Stadt Casan wohnhaften heidnischen Völkern, den Tscheremissen, Tschuwaschen und Wotjaken // Sammlung Russischer Geschichte. – Band III, Stück IV. – St. Petersburg, 1759. – 412 s. – URL: gdz.sub.unigoettingen.de/id/PPN331674602; https://play.google.com/books/reader?id=egRkAAAAcAAJ&pg=GBS.PA386&hl=ru. Хăçан пăхни: 16.04.2024. </ref>. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Вуламалли == * Егоров В.Г. Чувашские словари XVIII века // Записки НИИЯЛИ при Совете министров Чувашской АССР. – Чебоксары, 1949. – Вып. 2. – С. 111−142. * Комиссаров Г.И. Письменность на чувашском языке в XVIII веке // Комиссаров Г.И. О чувашах: исследования, воспоминания, дневники, письма / Сост. В.Г. Родионов. – Чебоксары: Изд-во Чуваш. ун-та, 2003. – С. 312–337. * Димитриев В.Д. МИЛЛЕР Герард Фридрих // Чувашская энциклопедия. Том 3: М–Се. – Чебоксары: ЧГИГН, 2009. * Савельев А.В. [https://www.academia.edu/122270864/Комментарии_к_чувашским_материалам_Г_Ф_Миллера_Commentaries_on_G_F_Müller_s_Chuvash_language_materials_ Комментарии к чувашским материалам Г.Ф. Миллера] // Российская тюркология. 2023. № 3–4 (40-41). С. 23–51. DOI 10.37892/2079-9160-2023-3-4-23-51. [[Категори:Чăваш чĕлхин историйĕ]] 0hegpq3c6u8hgo6to4p2zjiu81dahe6 878652 878649 2026-11-03T11:18:48Z Ellodanis5 17302 878652 wikitext text/x-wiki [[File:Gerhard Friedrich Müller.jpg|thumb|Ге́рард Фри́дрих Ми́ллер (Gerhard Friedrich Müller; Фёдор Ива́нович Ми́ллер; 1705—1783)]] '''Nachricht von dreyen im Gebiete der Stadt Casan wohnhaften heidni- schen Völkern, den Tscheremissen, Tschuwaschen, und Wotiacken''' (<big>Хусан хулин территорийĕнче пурнакан ыр-хаяр тĕнĕллĕ виçĕ халăх тĕлĕшĕнчи хыпарсем: çармăссем, чăвашсем тата вотяксем</big>), Ге́рард Фри́дрих Ми́ллер (Gerhard Friedrich Müller; Фёдор Ива́нович Ми́ллер; 1705—1783) нимĕçле çырса çав чĕлхепех кун çути кăтартнă ĕç<ref>Müller G.F. Nachricht von dreyen im Gebiete der Stadt Casan wohnhaften heidnischen Völkern, den Tscheremissen, Tschuwaschen und Wotjaken // Sammlung Russischer Geschichte. – Band III, Stück IV. – St. Petersburg, 1759. – 412 s. – URL: gdz.sub.unigoettingen.de/id/PPN331674602; https://play.google.com/books/reader?id=egRkAAAAcAAJ&pg=GBS.PA386&hl=ru. Хăçан пăхни: 16.04.2024. </ref>. Ку ĕç чăваш сăмахĕсене илсе кăтартнипе паллă. Унта мĕнпурĕ 300 ытла чăваш сăмахĕ == Хаклав == А.В. Савельев каланинчен<ref>Савельев. Асăннă çăлкуç. С.45.</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|В целом можно заключить, что чувашский языковой материал задокументирован в «Nachricht…» на очень высоком уровне.}}<Куçару:Тĕпрен илсен, «Nachricht…» чăваш чĕлхе йăмлăхне питĕ çÿллĕ шайра документланă темелле.> {{Цитата вĕçĕ}} == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Вуламалли == * Егоров В.Г. Чувашские словари XVIII века // Записки НИИЯЛИ при Совете министров Чувашской АССР. – Чебоксары, 1949. – Вып. 2. – С. 111−142. * Комиссаров Г.И. Письменность на чувашском языке в XVIII веке // Комиссаров Г.И. О чувашах: исследования, воспоминания, дневники, письма / Сост. В.Г. Родионов. – Чебоксары: Изд-во Чуваш. ун-та, 2003. – С. 312–337. * Димитриев В.Д. МИЛЛЕР Герард Фридрих // Чувашская энциклопедия. Том 3: М–Се. – Чебоксары: ЧГИГН, 2009. * Савельев А.В. [https://www.academia.edu/122270864/Комментарии_к_чувашским_материалам_Г_Ф_Миллера_Commentaries_on_G_F_Müller_s_Chuvash_language_materials_ Комментарии к чувашским материалам Г.Ф. Миллера] // Российская тюркология. 2023. № 3–4 (40-41). С. 23–51. DOI 10.37892/2079-9160-2023-3-4-23-51. [[Категори:Чăваш чĕлхин историйĕ]] fkdeistacksn98losfb9qm2ofcdx68b